Aprilski rat

Aprilski rat ili Travanjski rat (službeni naziv operacija 25) je naziv koji se koristi za invaziju Kraljevine Jugoslavije koju su za vrijeme Drugog svjetskog rata u aprilu 1941. izvele Sile Osovine. Kao povod za invaziju je poslužio puč kojim je 27.3. 1941. u Beogradu srušena pro-osovinska vlada Cvetković-Maček i zamijenjena vladom pro-britanskih oficira na čelu s generalom Dušanom Simovićem. Njemačke snage su, brzo modificiravši planove načinjene za Operaciju Marita, 6.4. započele napad i koristeći tehnološku nadmoć, povoljan strateški položaj, kao i doktrinu blitzkriega, lako porazile demoralizirane i dezorganizirane jugoslavenske snage, prisilivši ih 17.4. na kapitulaciju. Dok su kralj i vlada pobjegli u emigraciju, pobjedničke osovinske sile su Jugoslaviju odlučile raskomadati, preuzevši dio njenog teritorija i formiravši satelitske države kao NDH i Nedićevu Srbiju.

Pozadina

Pristupanje Jugoslavije Trojnom paktu

Demonstracije 27. marta 1941.

Povezani događaji

Sukobljene snage

Ratne operacije

6. april: Bombardovanje Beograda 

Jugoslovenska vojska nije bila ni do kraja mobilisana kada je rat počeo. Unutar vojske bilo je vidljivih podela. Proosovinski oficiri nisu bili nimalo motivisani za rat. Neki od njih su u toku rata javno prebacivali antihitlerovski orjentisanim oficirima: "Vi ste u manifestacijama vikali ’bolje rat nego pakt’, pa sada ratujte".

7. april

8. april 

Već trećeg dana rata unutar vojske su širene glasine da su Nemci preko Novog Sada prodrli ka Beogradu, da je Beograd do temelja porušen, da će sa Nemcima biti sklopljeno primirje.

9. april

10. april 

Profašistički elementi na području Hrvatske, tzv "frankovci" razoraužavali su pojedine grupe vojnika i pucali na kolone jugoslovenske vojske u rasulu.

11. april

12. april

13. april

14. april

15. april

16. april

17. april: Kapitulacija 

Potpisivanjem bezuslovne kapitulacije prihvaćeno je da čitava Jugoslovenska vojska bude odvedena u zarobljeništvo. Za prikupljanje vojnika bili su odgovorni komandanti jedinica. Za vojnike koji bi pokušali da izbegnu odvođenje u Treći Rajh, propisana je smrtna kazna.

Organima žandarmerije i policije je naređeno da se "imaju smesta uputiti na svoju redovnu dužnost", osim u "krajeve slobodne Hrvatske" i krajeve okupirane od susednih država. Sva postrojenja privrede morala su se predati neoštećena.

Vojnici su bez borbe morali predati sebe i svoje oružje neprijatelju. Svuda naokolo su bile ostavljene gomile topova, pušaka, municije. Među vojnicima se pričao o izdaji. U narodu se govorilo: "Ni kraćeg rata, ni veće sramote."

Proglas Komunističke partije Jugoslavije

Beg jugoslovenske vlade

Posledice 

Brzi slom u aprilskom ratu izazvao je osećanje sramote i poniženja kod mnogih, što je pogodovalo raspoloženju za ustanak protiv okupatora:

14. travnja kralj i njegovo uže društvo, a dan kasnije Simović i vlada te praktično svi sudionici nedavnog udara pobjegli su iz zemlje s jedne zračne luke kraj Nikšića. Samo mali dio jugoslavenskih vojnika izbjegao je zarobljavanju, i to privremeno. Mali dio mornarice u sastavu od 2 torpedna čamca i 1 podmornice pobjegao je u Egipat, a dio zrakoplovstva (60-70 aviona) odletio je iz zemlje. Oko 1 500 vojnika pobjeglo je u Grčku. Vojnike su uskoro zarobili Nijemci, a 44 aviona je kratko vrijeme nakon bijega uništio napad njemačkih bombardera u zračnoj luci Paramythia blizu Janjine u sjeverozapadnoj Grčkoj. Oko 20 drugih aviona odletjelo je u Egipat.

Prema najranijim njemačkim službenim podacima broj ratnih zarobljenika iznosio je 6 298 časnika i 337 864 dočasnika i vojnika, sve Srba. Prema američkim izvorima koji se temelje na zaplijenjenim njemačkim ispravama, Nijemci su zarobili oko 254 000 vojnika i časnika, računajući samo Srbijance. Pišući kasnije na osnovi potpunije evidencije, Terzić tvrdi da je zarobljeno oko 375 000 ljudi, od toga su 30 000 zarobili Talijani. Nakon puštanja raznih kategorija ljudi, uključujući neke bolesnike, on procjenjuje da je na kraju ostalo oko 200 000 ratnih zarobljenika u Njemačkoj, a 10 000 u Italiji, te da su 90% njih bili Srbi. Još kasnije njemački službeni izvor procjenjuje broj jugoslavenskih ratnih zarobljenika u Njemačkoj 21. lipnja 1941. na 181 258, uključujući i one koji su pušteni, pobjegli ili umrli. Od tog broja 13 559 bili su časnici. Na njemačkoj strani u Travanjskom ratu bio je samo 151 ubijeni, 392 ranjena i 15 nestalih. U svom naletu na Beograd, 41. oklopni korpus izgubio je samo jednog časnika, žrtvu civilnog snajpera.

Povezano 
 Okupatorska podela Jugoslavije u Drugom svetskom ratu
 Narodnooslobodilačka borba Jugoslavije

Literatura 

 Jozo Tomašević, Četnici u Drugom svjetskom ratu, Zagreb 1979.

Izvori

Vanjske veze 

 History (US gov)

 
1941
Balkanska kampanja (Drugi svjetski rat)