Infekcija

Infekcija  ili zaraza je invazija stranih organizama (patogena) u tijelo domaćina, pri čemu dolazi do njihovog umnožavanja i reakcije tkiva domaćina na ove organizme i na otrove koje oni proizvode, tj. do bolesti.

Bolesno stanje organizma izazvano infekcijom se u medicini naziva infektivna ili zarazna bolest. Njih proučava grana medicine koja se naziva infektologijom.

Patogeni su najčešće mikroorganiymi: virusi, bakterije, paraziti, gljivice, prioni i viroidi.

Porijeklo riječi je od lat. infiere - umrljati, pokvariti i još od antičkih vremena je korištena pri opisivanju bolesti. Pojam je u upotrebi otprilike od 14. stoljeća, epidemija kuge i primjene karantene.

Uzroci

Infekcije su uzrokovane infektivnim agensima, uključujući viruse, viroide, prione, patogene bakterije, protozoe, nematode, kao što su parazitske oble gliste i trihina, insekti, kao što su zglavkari, grinje, buhe i uši, gljivice, lišaji i drugi makroparaziti, kao što su pljosnati crvi i drugi helminti.

Domaćini se bore sa infekcijama koristeći svoj imuni sistem. Sisarski domaćini reagiraju na infekcije urođenim odgovorima, koji često uključuju upale, a zatim je adaptivni odgovor.

Kada inficira organizam domaćina, uzročnik infekcije se njime koristi kako bi se mogao razvijati i razmnožavati, obično na štetu domaćina. Uzročnici infekcije ili patogeni, ometaju normalno funkcioniranje organizma domaćina što može imati negativne posljedice poput hroničnih rana koje ne zarastaju, gangrene, gubitka ekstremiteta i čak i smrti. Upala je jedna od reakcija na infekciju.

Patogenima se obično smatraju mikroskopski organizmi i, pored gore navedenih, tu su i razne vrste parazita i gljivica. Medicina infektivnih bolesti se bavi izučavanjem patogena i infekcija.

Dakle, infekcije su uzrok zaraznih bolesti ali svaka infekcija neće uvijek izazvati bolest. Više je faktora koju imaju utjecaj na to:

Karakteristike samog mikroorganizma - patogena: 
 zaraznost,
 prodornost,
 upornost,
 vitalnost,
 virulentnost, 
 patogenost.

Dakle, bitni su faktori poput načina ulaska mikroorganizma u tijelu domaćina, početni broj mikroorganizama i njihova moć. Npr. stafilokoke su obično bezazalene kada se nalaze na koži ali ako dopru u sterilna područja unutar organizma kao što su zglobovi ili trbušna maramica tada uzrokuju velike probleme domaćinu.

Karakteristike makroorganizma - domaćina i njegovog imunog sistema:
 snaga imuniteta uopće, 
 trenutna snaga imuniteta,
 Karakteristike okoline

Ovdje možemo ubrojati klimatske uslove ali i socio-ekonomske uslove u kojima živi napadnuti organizam (i patogen).

Podjela infekcija prema simptomima:

 infekcije kod kojih se ne javljaju vidljivi simptomi bolesti, 
 infekcije sa slabo izraženim simptomima,
 infekcije sa vidljivo izraženim kliničkim simptomima.

Samo ovaj posljednji tip se računa kao zarazna bolest.

Infekcije prema uzroku

I bakterijske i virusne infekcije mogu uzrokovati slične simptome u koje se mogu ubrojati osjećaj slabosti, povišena tjelesna temperatura i drhtanje. Ponekad je i medicinskom osoblju tešku utvrditi šta je uzrok odredene infekcije. Veoma je važno uočiti razliku između infekcija prema njihovom uzroku kako bi se odredio adekvatan tretman i terapija. Virusne infekcije se ne mogu izliječiti primjenom antibiotika.

Kolonizacija
Pod kolonizacijom ovdje podrazumijevamo naseljavanje i opstanak mikroorganizama u tijelu domaćina. Svi makroorganizmi ili višećelijski organizmi su u određenoj mjeri kolonizirani od strane vanjskih organizama i u većini slučajeva njihovo prisustvo nije štetno ili je čak i korisno za domaćina. Ovdje se mogu spomenuti anaerobne (nije im potreban kisik za život) bakterije koje koloniziraju crijeva sisara i stafilokoke koje žive na koži. Nijedan od ovih primjera ne predstavlja infekciju. Ali, razlika između kolonizacije i infekcije je samo stvar okolnosti. Nepatogeni organizmi u određenim uslovima mogu postati patogeni. S druge strane, čak i najzarazniji patogeni ne mogu izazavati infekciju ako nisu ispunjeni potrebni uslovi. Neki od primjera su i bakterije Corynebacteria i viridans streptococci koje spriječavaju prodor i kolonizaciju patogenih bakterija i tako ostvaruju simbiotički odnos sa domaćinom, sprječavajući infekcije i pospješujući zarastanje rana.

Reakcija imunog sistema na infekciju

Reakcije mogu biti različite i u mnogome zavise od toga da li je organizam inficiran datim mikroorganizmom:
 po prvi put - primarna infekcija, ili 
 je infekcija ponovljena. 
Obično se nakon primarne infekcije razvije imunitet na dati patogen. Kada taj isti patogen ponovo (u određenom vremenskom okviru) dospije u imunizirani organizam, neće doći do pojave bolesti.

Primarna infekcija
Kada dati mikroorganizam po prvi put napadne makroorganizam, imuni sistem se suočava sa problemom sa kojim se nikada ranije nije sreo. Tada se pokreću: 
 neodređene mjere hitne odbrane;
 a zatim se poduzimaju prefinjeni sistemi odbrane kojim se prvo identifikuje vrsta mirkoorganizma-napadača a onda ga se označava antitijelima. Na kraju, specijalizirane ćelije u makroorganizmu neutralizuju i razgrađuju uljeza.

Ovaj proces traje prilično dugo; od nekoliko dana do nekoliko sedmica. Ako je napadač veoma zarazan i štetan, žrtva može izgubiti život prije nego što razvije adekvatnu odbranu. Ako ipak preživi do formiranja potrebnih antitijela imuni sistem će ga izliječiti. Dakle, primarne infekcije mogu biti kritične.

Ponovljene infekcije
Infekcija mikroorganizmom od koga se makroorganizam već jednom odbranio biće tek malo ili nimalo primijećena. Antitijela koja još patroliraju naokolo (odnosno uskladištena u limfnim čvorovima) već za par sati identificiraju uljeza te ga specijalizirane ćelije uništavaju i razgrađuju prije nego uspiju nanijeti štetu. Ovako se u stvari stiče imunitet.

Prevencija i liječenje infekcija

Prevencija i liječenje infekcija je hiljadama godina bilo neriješeno pitanje za ljudski rod pa i za savremenu medicinu. Tek nekoliko generacija unazad počinje stvarno razumijevanje mehanizama nastanka, djelovanja i širenja infekcija i tek od skora imamo na raspolaganju metode i lijekove protiv mnogih bolesti koje su u prošlosti mučile čovjeka (kuga, boginje, tetanus, malarija, itd.). I ovdje je bitno naglasiti važnost higijene, kako lične tako i higijene stanovanja, življenja i okoline. Nažalost, u zaostalim dijelovima svijeta blagodati medicine nisu svima dostupne.

Jedno zdravo životno okruženje podrazumijevalo bi sljedeće: 
 Kontrola i održavanje izvora i sistema za prijenos i distribuciju vode za piće. 
 Izgradnja i održavanje sistema za odvođenje, filtriranje i tretiranje otpadnih voda.
 Sistem prikupljanja, odvoženja, odlaganja i uništavanja (ili recikliranja) čvrstog otpada. 
 Adekvatan pravni okvir kojim se regulira proizvodnja i kvalitet hrane, njen transport i relevantne kontrole i inspekcije.
 Educiranje stanovništva o značaju održavanja higijene.
 Prevencija i kontrola od mogućih opasnosti kod uzgoja životinja za prehranu (prenošenja zoonoza putem parazita i sl.).

Moderna medicina na raspolaganju ima brojna sredstva i metode sprečavanja odnosno liječenja infekcija:
 Vakcinacije
 Antibiotici
Hemioterapeutici
 Fungicidi, antiprotozioci, virostatici (Još nemamo efikasne lijekove protiv infekcija kao što su hepatitis ili malarija. Ono čime raspolažemo ima tek vrlo ograničenu primjenu i efekat.)
 Stimulatori imuniteta (Interferon).

Aktivna vakcinacija

Kod aktivne vakcinacije makroorganizam se izlaže određenom mikroorganizmu kome je ljudskom intervencijom oduzeta sposobnost izazivanja bolesti. Naravno, imuni sistem to "ne zna" te pokreće sve mjere radi identifikovanja, označavanja i neutralisanja ovog jalovog uljeza. Moguće je da pacijent osjeti manje simptome imunološke reakcije (glavobolja, povišena temperatura, nelagoda) ali pošto se klica neće razmnožavati, neće biti ni drugih simptoma. Ukratko, aktivna vakcinacija je simulacija infekcije i ima ulogu prevencije.

Pasivna vakcinacija
Kod ove vrste vakcinacije određena antitijela se unose u organizam u terapeutske svrhe (ne preventivne kao kod aktivne vakcinacije). Ova antitijela će označiti ciljanog uljeza i tako omogućiti njegovu neutralizaciju. Protiv nekih mikroorganizama može se istovremeno primijeniti aktivna vakcinacija (prevencija) i pasivna vakcinacija ako se sumnja da je infekcija nastupila (npr. tetanus).

Majčino mlijeko sadrži antitijela stvorena u tijelu majke prirodnim, imunim putem i putem vakcinacije. Dojenje predstavlja odličnu zaštitu od mnogih infekcija. Majčino mlijeko, dakle, sadrži širok spektar pasivnih "vakcina".

Međutim, pasivne vakcinacije antitijelima garantiraju imunitet tek tokom nekoliko sedmica. Pošto se ne formiraju ćelije sa sjećanjem imunitet nestaje sa razgradnjom antitijela.

Epidemiologija

U 2010, oko 10 miliona ljudi je umrlo od infekcijskih bolesti.

Svjetska zdravstvena organizacija prikuplja podatke o globalnoj smrtnosti po kodiranim kategorijama Međunarodnoj klasifikacije bolesti (MKB, eng. ICD). Sljedeća tabela donosi vrh top-liste smrtnosti od infekcijskih bolestiu 2002, upoređenu sa podacima iz 1993. godine.

Prva tri pojedinačna agensa (bolesti ubica), su HIV/AIDS, tuberkuloza i malarija. Dok se broj smrtnih slučajeva zbog skoro svake bolest smanjuje, smrtnost zbog HIV-a/AIDS-a se povećala četiri puta. Dječje bolesti uključuju pertusis, poliomijelitis, difteriju, boginje i tetanus. Kod djeca također veliki postotak smrtnosti je zbog bolesti donjih respiratornih putva i dijareje. U 2012. godini, oko 3,1 miliona ljudi je umrlo zbog infekcija donjih disajnih puteva, što ih čini četvrtim vodećim uzrokom smrti u svijetu.

Povezano 
Bolest
Parazit
Virusi
Bakterija
Zoonoza
Protozoa
Insekt

Reference

Vanjski linkovi

 Evropski centar za prevenciju i kontrolu bolesti
 Američki centri za kontrolu i prevenciju bolesti
 Društvo za infektivne bolesti Amerike (IDSA)
 Indeks infektivnih bolesti Agencije za javno zdravstvo Kanade (PHAC)
 Centar za istraživanje vakcina.
 Infekcije - izvori informacija
 Mikrobi i infekcije (žurnal)
 Knowledge source for Health Care Professionals involved in Wound management www.woundsite.info
 Table: Global deaths from communicable diseases, 2010 - Canadian Broadcasting Corp.

Epidemiologija
Medicina
Biologija
Infektivne bolesti