alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Hun Sen

Hun Sen (kmerski: ហ៊ុន សែន; Kampong Cham, 5. kolovoza 1952.) je kambodžanski političar i aktualni premijer Kambodže. Hun je od 1985. godine kontinuirano na čelu kambodžanske vlade, a od 1998. godine vlada kao neosporivi diktator u zemlji. Hun Sen je trenutno premijer s najdužim kontinuiranim mandatom na svijetu, najdugovječniji premijer Kambodže te jedan od najdugovječnijih čelnika neke zemlje uopće. Od 1979. do 1986., a onda opet od 1987. do 1990. godine je bio i ministar vanjskih poslova. Njegovo ime po rođenju je bilo Hun Bunal, dok je ime Hun Sen preuzeo 1972. godine, dvije godine nakon što se pridružio Crvenim Kmerima, od kojih je prebjegao za vrijeme unutarpartijskih čistki. 

Hun je prvi puta postao premijer 1985. godine, nakon što ga je jednopartijska Narodna skupština imenovala za nasljednika Chana Syja, koji je bio preminuo u prosincu 1984. godine. Na poziciji je bio sve do od strane UN-a organiziranih izbora 1993. godine, nakon kojih nijedna stranka nije ostvarila parlamentarnu većinu. Nakon napornnih pregovora s FUNCINPEC-om, Hun je dobio titulu drugog predsjednika vlade te je služio zajedno s princom Norodomom Ranariddhom sve do 1997. godine, kada je organizirao puč u kojemu je potonjega svrgnuo s vlasti. Za prinčeva nasljednika određen je Ung Huot. Na općim izborima 1998. godine, Hunova stranka je odnijela pobjedu, ali je morala sklopiti koaliciju s FUNCINPEC-om. Od tada, Hunova Narodna stranka pobjeđivala je na svim izborima, a on je u međuvremenu postao neosporivi autoritet u zemlji, nakon što je uspješno ugušio praktički svaku političku opoziciju. In June 2015, following the death of Chea Sim, Hun Sen was elected president of the CPP. 

U vrijeme kada je prvi put postao premijer, Hun je imao 32 godine te je bio najmlađi predsjednik vlade na svijetu. Danas ga se smatra diktatorom koji je svoju autoritarnu vlast izgradio pomoću nasilja, zastrašivanja i korupcije. Za vrijeme njegove vladavine, tisuće članova oporbe, aktivista, političara i boraca za ljudska prava su ubijeni, a većina slučajeva nikada nije niti istražena zbog političkih prepreka. Njegov autoritet je toliko velik da posjeduje i privatnu gardu, čije sposobnosti pariraju onoj državne vojske, čime su pokušaji puča praktički onemogućeni.

Reference 

Premijeri Kambodže
Kambodžanski političari
Crveni Kmeri
Biografije, Kampong Cham
Norodom Ranariddh

Princ Norodom Ranariddh (kmerski: នរោត្តម រណឫទ្ធិ; Phnom Penh, 2. siječnja 1944. – Pariz, 28. studenog 2021.) bio je kambodžanski plemić, političar i pravnik, najpoznatiji po tome što je od 1993. do 1997. godine bio premijer Kambodže. Trenutno je vođa opozicijske stranke FUNCINPEC. 

Princ Ranariddh je drugi sin kralja Sihanouka te polubrat aktualnog kambodžanskog kralja, Norodoma Sihamonija. Na početku svoje karijer je bio dugogodišnji vođa rojalističke stranke FUNCINPEC, a 1993. je nakon prvih višestranačkih izbora postao prvi predsjednik u koalicijskoj vladi s bivšim komunistima iz Kambodžanske narodne stranke i njihovim vođom Hun Senom, koji je bio drugi predsjednik vlade. U srpnju 1997., Hun ga je optužio za suradnju s Crvenim Kmerima te ga je svrgnuo u insceniranom puču, nakon čega je preuzeo potpunu vlast u zemlji. Princ je pobjegao iz zemlje, ali se vratio već u ožujku te je vodio svoju stranku na izborima 1998., na kojima je Hun ponovo osvojio vlast. Princ Ranariddh je postao predsjednik Narodne skupštine. 

U listopadu 2004. godine, nakon Sihanoukove abdikacije, špekuliralo se da bi princ Ranariddh mogao postati novi kralj. On sam je tvrdio da to ne želi, a poslije je bio u devetočlanom vijeću koje je Norodoma Sihamonija odabralo za kralja. U ožujku 2006. smijenjen je s mjesta predsjednika Narodne skupštine, na kojemu ga je zamijenio Heng Samrin. U listopadu iste godine smijenjen je i s čela stranke; ipak, od 2015. godine je ponovo čelnik FUNCINPEC-a i glavni oporbeni čelnik u Kambodži. Preminuo je 2021. godine u Parizu.

Vanjske veze 

 Norodom Ranariddh Party Website 
 Biography at Norodom Sihanouk's website 

Premijeri Kambodže
Kambodžanski političari
Biografije, Phnom Penh‎
FUNCINPEC

Nacionalni ujedinjeni front za nezavisnu, neutralnu, miroljubivu i kooperativnu Kambodžu, poznatiji pod svojom francuskom skraćenicom FUNCINPEC (Front Uni National pour un Cambodge Indépendant, Neutre, Pacifique, et Coopératif) je rojalistička politička stranka u Kambodži. 

FUNCINPEC je nastao od pristaša princa, a kasnije kralja Norodoma Sihanouka koji se 1950-ih istakao kao borac za nezavisnost Kambodže. Od 1970. godine je uglavnom djelovao u izbjeglištvu, da bi se u samoj Kambodži javio 1979. godine nakon vijetnamske okupacije, kada zajedno s Crvenim Kmerima sudjeluje u gerilskom ratu i formira vlastitu paravojnu formaciju Sihanukistička nacionalna armija.

Nakon mirovnih sporazuma 1991. godine i prvih višestranačkih izbora, FUNCINPEC i njegov vođa princ Norodom Ranariddh su 1993. godine ušli u koalicijsku vladu s bivšim provijetnamskim komunistima iz Kambodžanske narodne stranke (KPK) Hun Sena. Ta je koalicija u julu 1997. okončana državnim udarom, kada je Hun Sen FUNCINPEC optužio za šurovanje s Crvenim Kmerima. Mnogi članovi FUNCINPEC-a su tada bili izloženi Hun Senovoj represiji.

Nešto kasnije je stranci ponovno dozvoljen rad, a od 2004. ponovno sudjeluje u koaliciji s KPK. Od oktobra 2006. joj je na čelu Sihanoukov zet Keo Puth Rasmey.

Izborna historija

Narodna skupština

Senat

Literatura

Knjige

Izvještaji

 

Nastanci 1981.
Političke stranke u Kambodži
Konzervativne partije
Krešimir Baranović

Krešimir Baranović (Šibenik, 25. lipnja 1894. – Beograd, 17. studenoga 1975.) je bio hrvatski skladatelj i dirigent.

U Zagrebu uči teoretske predmete, klavir i rog, da bi, nakon mature, upisao kompoziciju na Muzičkoj akademiji u Beču (1912.-1914.). 1915. godine postaje dirigent u Zagrebačkoj operi, gdje ostaje sve do 1927., kada prelazi na istu dužnost u Beograd, da bi tijekom 1927. i 1928. gostovao s baletskom trupom Ane Pavlovne u Njemačkoj, Nizozemskoj, Švicarskoj i Italiji. U Zagreb se vraća 1928. na staro mjesto, gdje ostaje sve do 1943., kada preuzima vođenje Radio-orkestra u Bratislavi (Slovačka), gdje je imenovan i za direktora Opere (1945.-46.). Nakon toga postaje profesor Glazbene akademije, dirigent Opere i direktor Filharmonije u Beogradu do 1964.

Kao stvaralac, Baranović je jedna od najmarkantnijih ličnosti nacionalnog smjera u novijoj hrvatskoj i bivše-jugoslavenskoj glazbi. S posebnim afinitetom prema ruskoj glazbi, što se ogledalo i u njegovoj reproduktivnoj dijelatnosti, on se nadovezuje na ranog Stravinskog (Petruška), ali, oslanjajući se i na narodni melos, stvara vlastiti glazbeni jezik, čiju sočnost i bogatstvo crpi i iz svoga majstorskog poznavanja orkestra.

Kao prvenstveno operski dirigent, on daje svoje najbolje stranice u scenskim i vokalno-instrumentalnim djelima, a svojim djelom Licitarsko srce otpočinje novu epohu u razvoju savremenog baleta u nas. Od scenskih kompozicija spomenuti ćemo opere Striženo-košeno (na tekst Gustava Krkleca, 1932.) i Nevestu od Cetingrada (prema Šenoinoj noveli, 1951.), zatim balete, koji su, osim pomenutog, Imbrek s nosom (1935.) i Kineska priča. Osim ovih dela, u njegovom opusu treba istaknuti Simfoniettu (1939.), Simfoniettu za gudače (1951.), Simfonijski scherzo (1921.), rapsodiju Pesma guslara (1943.), cikluse za glas i orkestar Z mojih bregov (1927.), Moj grad (1943.) i Iz osame (1944.), solo pjesme, zborove i filmsku glazbu, a u posljednjem periodu simfonijsku poemu Pan (1957.) i kantatu Goran (1960.) na stihove Ivana Gorana Kovačića.

Jugoslavenski kompozitori
Hrvatski kompozitori
Modernistički kompozitori
Operski kompozitori
Jugoslavenski dirigenti
Hrvatski dirigenti
Jugoslavenski muzički pedagozi
Hrvatski muzički pedagozi
Članovi JAZU
Biografije, Šibenik
Bor

Bor se može odnositi na:

 Bor (grad), grad u Srbiji, administrativni centar Borskog okruga
 Bor (hemijski element), element treće grupe periodnog sistema
 Bor (biljka)
 Bor (mitologija)
 Nils Bor, danski fizičar i nobelovac, između ostalog dao i Borov model atoma
 Oge Nils Bor, sin Nilsa Bora, i sam fizičar i novelovac
Nukleoid

Nukleoid je deo citoplazme u prokariotskoj ćeliji u kome se nalazi jedan cirkularni ili linearan molekul DNK (kromosom). Naziv nukleoid (sličan jedru) dobija po tome što sadrži DNK i na elektronskim mikrografijama ćelije zauzima centralni položaj, poput jedra.

Osobine nukleoida/kromosoma 
Nukleoid prokariotske ćelije, za razliku od jedra eukariotske ćelije, nije lako definisati - nije u pitanju organela (nije obavijen membranom), nego citoplazmatski kompartman. Ponekad se nukleoid definiše kao region ćelije koji sadrži kromosome, ali to upućuje na postojanje specifičnog regiona/položaja nukleoida, a ovo verovatno nije tačno. Bolja definicija bi bila da je nukleoid deo ćelije trenutno zauzet DNK-proteinskim kompleksom koji gradi kromosom.

Tipično, u prokariotskoj ćeliji postoji samo jedan kromosom. Međutim, postoje izuzeci poput vrsta Rhodobacter sphaeroides (sa dva kromosoma) ili roda Halobacterium (sa tri). Svojim oblikom, DNK molekul u nukleoidu je najčešće cirkularan, izuzev kod nekoliko vrsta (poput uzročnika lajmske bolesti, Borrelia burgdorferi).

Kromosom prokariota je kompaktna struktura, ali i dinamična - sve vreme se vrši čitanje informacije sa DNK da bi se sintetisali RNK i proteini ćelije. Čitav život ćelije se zasniva na pravilnoj i blagovremenoj realizaciji informacije. Transkripcija i translacija su kuplovane (odigravaju se naporedo). Usled nepostojanja jedrove opne, ova dva procesa se odigravaju i tokom replikacije kromosoma i deobe ćelije.

Građa nukleoida 
Nukleoid je izgrađen od DNK asocirane sa brojnim DNK-vezujućim proteinima:
 protein HU se nespecifično veže za DNK i savija je oko sebe;
 protein IHF takođe pomaže savijanju, spiralizaciji i pakovanju DNK, ali se vezuje za specifične sekvence nukleotida;
 protein H-NS je prisutan svuda u nukleoidu, takođe se nespecifično vezuje za DNK, a ima ulogu u održavanju sabijene strukture nukleoida/kromosoma.

U nukleoidu se nalazi i velika količina RNK polimeraze i RNK molekula, kao i manja količina regulatornih proteina.

Celularna biologija
Bič (biologija)

Bič ( – flagelum) je nastavak koji mogu sadržati različite vrste ćelija, kako prokariotskih tako i eukariotskih. Kod prokariota je vrlo proste građe i ustvari predstavlja produžetak citoplazme, dok je građa eukariotskih bičeva mnogo složenija. Kod njih je građa biča slična građi centriole.

Građu sličnu centriolama imaju cilije (treplje) i flagele (bičevi) – dugačke, tanke strukture koje polaze sa površine mnogih eukariotskih ćelija i pokrivene su ćelijskom membranom. Građa im je ista, a razlikuju se samo u dužini – flagele su duže. (Prokarioti takođe imaju flagele ali drugačije strukture.) Pomoću njih se kreću jednoćelijski organizmi (bičari i trepljari među prozoama) kao i spermatozoidi mnogih životinja pa i čoveka. U osnovi svake cilije i flagele je bazalno telašce koje ima isti prečnik kao i cilija ili flagela. Treplje i bičevi izrastaju iz bazalnog telašca tako što se mikrotubule slažu jedna na drugu, ali se po jedna mikrotubula u svakoj grupi gubi. Tako se cilije i flagele sastoje od 9 grupa po 2 mikrotubule koje formiraju cilindar, a u njegovom centru se nalazi još dodatni par mikrotubula.

Reference

Vanjske veze 

 
 
 
 
 

Celularna biologija
Vakuola

Vakuole su membranom oivičene organele pojedinih eukariotskih ćelija, obično sa mnoštvom različitih funkcija. Najčešće su to organele za magaciniranje i/ili sekreciju određenih metabolita, kao i za odigravanje pojedinih reakcija metabolizma. Vakuole su najkarakterističnije za biljnu ćeliju, mada su prisutne i kod drugih, ne-biljnih organizama. U ćeliji može postojati jedna, centralna vakuola, ili ih može biti više kada su najčešće manjih dimenzija.

Najznačajnije funkcije vakuola su:
 uklanjanje nepoželjnih i toksičnih metabolita
 magaciniranje otpadnih materija
 magaciniranje sekundarnih metabolita
 magaciniranje i izlučivanje malih molekula
 odigravanje reakcija koje zahtevaju kiselu sredinu
 omogućavanje ubrzano izduživanje ćelija, odnosno bilo kakvog menjanja zapremine ćelije
 autofagija

Vakuole protista 

Neke vrste protista poseduju hranljive vakuole, kao deo fagocitotsko-endozomskog aparata. U njima se odvija varenje partikula unetih fagocitozom u ćeliju. Ispunjene su litičkim enzimima, i najčešće se kreću svuda kroz ćeliju izbacujući produkte varenja kroz membranu u citoplazmu.

Kontraktilne vakuole nekih trepljara služe ispumpavanju vode iz ćelije radi održavanja osmotske homeostaze. Najčešće su u vidu jedne ili više većih vakuola okruženih radijalnim kanalićima, koji ih pune vodom.

Biljne vakuole 

Vakuole biljne ćelije su obavijene jednostrukom membranom nazvanom tonoplast. Tonoplast je pun proteinskih jonskih kanala koji omogućavaju održavanje unutrašnje homeostaze vakuole i njeno funkcionisanje.

Ćelija može imati 1-2 veće, tzv. centralne vakuole, ili veći broj sitnih vakuola. Mlade meristemske ćelije, kao i ćelije vaskularnog kambijuma, najčešće sadrže veći broj sitnih, dok zrele ćelije imaju jednu, koja zauzima i do 80% zapremine ćelije. 

U biljnoj vakuoli nalazi se tečnost nazvana ćelijski sok, koja sadrži vodu, enzime, neorganske soli, toksične metabolite. Ćelijski sok je kisela sredina, i u njoj se odigrava jedan deo katabolizma koji zahteva nisku pH vrednost sredine. Sem ovih, važna funkcija vakuole je u održavanju turgorovog pritiska ćelije na ćelijski zid, i u omogućavanju rasta ćelije magaciniranjem vode. U vakuolama kruničnih listića se magaciniraju pigmenti, važni za održavanje boje cveta.

Vakuole kvasaca 

U ćelijama kvasaca vakuole služe kao kompartmani za magaciniranje aminokiselina i detoksifikaciju materija. Kada organizmi gladuju, u vakuolama dolazi do razgradnje proteina i pojedinih organela (autofagija). Vakuole kvasaca nisu dovoljne istražene.

Celularna biologija
Golgijev aparat

Obrazovanje proteina i lipida počinje u endoplazmatičnom retikulumu, ali se u njemu ne odigrava do kraja. Proteini svoju konačnu strukturu (kvaternernu) stiču u Goldžijevom aparatu (Goldžijevom kompleksu, oblasti), a isto važi i za lipide.

Sastoji se od niza spljoštenih, diskoidalnih kesica (cisterni), koje su međusobno skoro paralelno postavljene (kao naslagani tanjiri) i na krajevima su proširene. Od njih se odvajaju manje ili veće vezikule (mehurići) u kojima su proizvodi sinteze Goldžijevog aparata.

Materije sintetisane u endoplazmatičnom retikulumu dopremaju se transportnim vezikulama do Goldžijevog aparata gde se vrši njihovo sazrevanje, obeležavanje i sortiranje da bi se usmerili ka tačnom odredištu u ćeliji. Goldžijev aparat, dakle, upravlja kretanjem molekula u ćeliji. Iz endoplazmatičnog retikuluma u Goldžijev aparat dospevaju:

• sekretorni proteini (oni koje će ćelija egzocitozom izbaciti u međućelijski prostor; npr. insulin u ćelijama pankreasa) pa je to sekretorna uloga ove organele;

• proteini i lipidi koji će biti poslati u ćelijsku membranu; 

• proteini (enzimi) koji će obrazovati lizozome;

• u biljnim ćelijama u Goldžijevom aparatu se obavlja sinteza proizvoda koji su namenjeni vakuoli, ćelijskom zidu i plazma membrani.

Literatura: 
 Šerban, M, Nada: Ćelija - strukture i oblici, ZUNS, Beograd, 2001
 Grozdanović-Radovanović, Jelena: Citologija, ZUNS, Beograd, 2000
 Pantić, R, V: Biologija ćelije, Univerzitet u Beogradu, beograd, 1997
 Diklić, Vukosava, Kosanović, Marija, Dukić, Smiljka, Nikoliš, Jovanka: Biologija sa humanom genetikom, Grafopan, Beograd, 2001
 Petrović, N, Đorđe: Osnovi enzimologije, ZUNS, Beograd, 1998

Eksterni linkovi 
 BiNet Škola

Celularna biologija
Endoplazmatski retikulum

Endoplazmatski retikulum (ER) je organela prisutna u svim eukariotskim ćelijama izgrađena od membrana koje ograničavaju unutrašnje prostore (cisterne) i pružaju se gotovo kroz čitavu ćeliju poput mreže (otuda i latinski naziv reticulum = mreža). Polovinu od ukupnih membrana u ćeliji čine membrane endoplazmatičnog retikuluma. Pruža se od jedra, od njegove spoljašnje membrane, pa kroz ćeliju do spoljašnje ćelijske membrane. Smatra se da jednim delom učestvuje i u obrazovanju spoljašnje jedrove membrane.

Krajem 19. veka prvi ga je zapazio francuski lekar Šarl Garnije i dao mu naziv ergastoplazma, koji se održao sve do polovine 20. veka.

Osnovna uloga ove organele je sinteza različitih materija i njihov transport kroz ćeliju . Materije koje su stvorene u endoplazmatičnom retikulumu (lipidi, proteini i dr.) pakuju se u male vezikule, nazvane transportne vezikule(prenosne vezikule) , i one se odvajaju od ER-a i kreću do svog cilja: do drugih organela ili do ćelijske membrane, gde se, ili u nju ugrađuju ili izbacuju u vanćelijsku sredinu.

Prema građi i ulozi razlikuju se dva oblika endoplazmatičnog retikuluma : 
 hrapavi endoplazmatski retikulum (granulirani ili zrnasti) i 
 glatki endoplazmatskii retikulum (agranulirani). 

Granulirani i agranularni ER, pored svih razlika, predstavljaju jedinstvenu celinu što se ogleda u neprekidnosti kako njihovih membrana tako i cisterni.

Hrapavi ili granulirani endoplazmatski retikulum ili rapavi i zrnasti ER ima oblik i raspored elemenata koji se mijenjaju u zavisnosti od tipa i stepena diferenciranja ćelije i od njenog metaboličkog intenziteta. Zastupljen je u svim ćelijama, osim  spermatozoida. Najviše ga ima u citoplazmi plazmocita u kojima se odvija sinteza imunoglobulin i u ćelijama pankreasa koje luče enzime za varenje. Osim sekretornih proteina, u zrnastom ER-u sintetiziraju se i neki proteini koji ulaze u sastav membrana, kao što je plazamalema, membrane organela i glikoproteini.

Zastupnjenost jedne ili druge vrste ER-a zavisi kako od vrste ćelije tako i od njene trenutne aktivnosti. Tako npr. u ćelijama koje vrše intenzivnu sintezu proteina prisutna je velika količina granularnog, dok u ćelijama koje sintetišu steroidne hormone preovladava količina agranularnog ER-a.

Literatura 
 Šerban, M, Nada: Ćelija - strukture i oblici, ZUNS, Beograd, 2001
 Grozdanović-Radovanović, Jelena: Citologija, ZUNS, Beograd, 2000
 Pantić, R, V: Biologija ćelije, Univerzitet u Beogradu, beograd, 1997
 Diklić, Vukosava, Kosanović, Marija, Dukić, Smiljka, Nikoliš, Jovanka: Biologija sa humanom genetikom, Grafopan, Beograd, 2001
 Petrović, N, Đorđe: Osnovi enzimologije, ZUNS, Beograd, 1998

Vanjske veze 
 BioNet Škola
 Bioskolos 

Celularna biologija
Jedarce

Jedarce (, mn. nucleoli) se može smatrati nuklearnom organelom, odnosno suborganelom jedra. Glavna funkcija jedarceta je stvaranje i organizovanje komponenti ribozoma (rRNK i ribozomalnih proteina). Jedarce je često sfernog oblika, okruženo masom heterohromatina. Nije odvojeno membranom od nukleoplazme.

Jeadrce se nalazi u nukleoplazmi (unutrašnji sadržaj jedra) od koje nije odvojeno membranom. Vidljivo je u interfaznom jedru, dok prividno nestaje za vreme deobe, a postaje ponovo uočljivo na kraju mitoze (telofaza). Obrazuje se u predelu sekundarnog suženja kromosoma, pa se taj deo naziva organizator jedarceta. Nukleolus počinje da se uočava u telofazi aktivnošću strogo određenih kromosoma (označeni su kao nukleolusni kromosomi) i to ne čitavih kromosoma već samo njihovih sekundarnih suženja.

Hemijski sastav nukleolusa je sledeći: 
 DNK, 
 RNK i 
 proteini (histoni i enzimi - nehistoni). 

Ranije se smatralo da u jedarcetu nema DNK sve dok biohemijskim radovima nije dokazano njeno prisustvo i to 7-17% u odnosu na ukupnu masu nukleolusa. Proteina ima 70-80% od totalne suve težine, pri čemu histoni čine 32% od nukleolusnih proteina. Od enzima u ovoj organeli dokazano je prisustvo ATP-aze, RNK-polimeraze i dr.

Švedski naučnik Kasperson je oko 1940. g. je zapazio da jedarce učestvuje sintezi proteina, što je kasnije detaljnije objašnjeno time da se u njemu vrši sinteza ribozomskih RNK koje ulaze u izgradnju ribozoma (organele u kojima se sintetišu proteini). Pošto se u jedarcetu sintetišu delovi ribozoma, ono je stoga krupno u jedru ćelija koje vrše intenzivnu sintezu proteina. Jedro može da sadrži jedno ili veći broj jedaraca.

Literatura 

 Šerban, M, Nada: Ćelija - strukture i oblici, ZUNS, Beograd, 2001
 Grozdanović-Radovanović, Jelena: Citologija, ZUNS, Beograd, 2000
 Pantić, R, V: Biologija ćelije, Univerzitet u Beogradu, beograd, 1997
 Diklić, Vukosava, Kosanović, Marija, Dukić, Smiljka, Nikoliš, Jovanka: Biologija sa humanom genetikom, Grafopan, Beograd, 2001
 Petrović, N, Đorđe: Osnovi enzimologije, ZUNS, Beograd, 1998

Celularna biologija
Nukleomorf

Nukleomorf je ostatak jedarnog genoma eukariotskog simbionta (zelene ili crvene alge) u procesu sekundarne hloroplastne endosimbiogeneze. Postoji kod grupa Cryptophyta i Chlorarachniophyta. Nukleomorf sadrži najmanje i do sada najkompaktnije genome eukariota (veličina je 1,3-2,8 Mb, a u genomu je više od 91% kodirajućih gena). Genom nukleomorfa poseduje 30 gena koji kodiraju esencijalne proteine sekundarnih plastida.

Celularna biologija
Alge
The Simpsons Movie

Simpsonovi na filmu ( je crtani film zasnovan na TV seriji Simpsonovi. Film je premijerno prikazan u SAD 21. jula 2007. u Springfildu (američka država Vermont). Televizijska kompanija Foks organizovala je takmičenje za sve gradove u SAD sa nazivom Springfild. Svaki grad-kandidat morao je da napravi film na temu "zbog čega premijera Simpsonovih treba biti baš u našem mestu" na osnovu čega je i proglašen pobednik.

Film je u Srbiji premijerno prikazan 25. jula 2007. godine u Domu sindikata.

Nastanak filma 

Tim koji radi seriju Simpsonovi više godina je pokušavao da proizvede i film. Epizoda Simpsonovih "Kamp Krasti" ustvari je započeta kao film ali se zbog problema sa scenarijem privremeno odustalo od filma i odlučeno je da se do tada napravljen materijal iskoristi za početnu epizodu četvrte sezone.
Met Grejning je u više navrata izjavio da je dobijao ponude za igrani film. On je to odbijao strahujući da bi mogao razljutiti poklonike serije što bi moglo smanjiti prihode od prodaje predmeta vezanih za seriju.

Rad na scenariju za film započeo je 2001. godine. Dana 6. juna 2005. prvi put je zvanično potvrđeno da će se film snimati.

Radnja 
Zaplet filma zasnovan je na ekološkoj katastrofi koju je izazvao Homer Simpson neodgovornim bacanjem otpada u springfildsko jezero. Springfild je i inače najzagađenija sredina u zemlji, a Homerov čin je kap koja preliva čašu pa predsednik Švarceneger, po nagovoru direktora EPA (Enviromental Preotection Agency - sr. Agencija za zaštitu prirode), donosi odluku da ceo grad stavi u karantin (pod kupolu) i time spreči proširenje zagađenja na celu zamlju.

Otkrivši da je Homer kriv za njihovu izolaciju i nestašice, građani Sprigfilda proteruju Simpsonove koji spas nalaze na Aljasci. Ipak, Simpsonovi odlučuju da spasu Springfild i vraćaju se u svoj grad.

Glavni negativac u filmu je direktor EPA - Ras Kargil.

Zarada 
Film je zaradio 29,1 miliona dolara prvog dana prikazivanja u SAD, čime je dospeo na 18. mesto po zaradi tokom prvog dana i na treće mesto kad su u pitanju filmovi koji nisu nastavci.

Tokom prvog vikenda prikazivanja film je zaradio ukupno 74 miliona dolara i time je postao film koji je najviše zaradio tokom prvog vikenda prikazivanja u julu (ne računajući filmove koji su nastavci).

Reference

Spoljašnje veze 
 Zvanični sajt filma  
 Stranica IMDb-a o filmskoj verziji Simpsonovih 
 Svi trejleri 
 Tvorci Simpsonovih o filmu na BBC-u

Filmovi 2007.
Američki filmovi
Animirani filmovi
The Simpsons
Filmovi na engleskom jeziku
Fujitina skala

Fujitina skala, nazvana po japanskom meteorologu Tetsuyi Fujiti, služi za stepenovanje tornada prema učinjenoj šteti i povezivanju dodijeljene kategorije s pretpostavljenom brzinom vjetra (stvarne brzine vjetra u tornadima nisu naučno izmjerene).

Ima 6 stepeni (sedmi stepen vjetra F6 još nije u upotrebi).

Stepen F0 Fujitine ljestvice odgovara odprilike stepenu 11, a stepen F1 stepenu 12 Boforove skale. Prikladna je za američke uvjete, dok je za Europske uvjete prikladnija TORRO skala.

Fujita skala 

Tornada
Skale
Meteorologija
TORRO skala

TORRO skala služi za ocjenu jačine tornada i pijavica. Prikladnija je od Fujitine skale za tip izgradnje i naseljenost u Europi.

Izradio ju je Terence Meaden, testirana je 1972. - 1975. godine, a u upotrebu je ušla 1975. godine.

Uporedba sa Beaufortovom skalom 

Jačina po TORRO skali T0 odgovara jačini 8 na Beaufortovoj skali, a daljnje pretvaranje se može izvršiti po formulama:

 B = 2 (T + 4)

i obrnuto:

 T = (B/2 - 4)

TORRO skala 

Meteorologija
Beaufortova skala

Beaufortova ljestvica služi za ocjenjivanje jačine vjetra prema njegovim učincima. Izradio ju je 1805. godine Sir Francis Beaufort, britanski mornarički časnik i hidrograf.

Tablica Beaufortove ljestvice 

Beaufortova ljestvica je 1874. prihvaćena za međunarodnu upotrebu. Kao jedinica za brzinu vjetra upotrebljavala se u pomorstvu.

Beaufortova ljestvica je 1946. proširena sa 12 na 17 stupnjeva. Stupnjevi 13 - 17 se koriste samo u posebnim slučajevima, kao na primjer kod tropskih ciklona. Danas se proširena ljestvica koristi samo u Kini i na Tajvanu, a Svjetska meteorološka organizacija i dalje definira ljestvicu sa 12 stupnjeva i ne daje preporuke za proširenu ljestvicu. Ljestvica se danas u meteorologiji rijetko upotrebljava.

Brzina vjetra po Beaufortovoj ljestvici iz 1946. određena je iskustveno po jednadžbi:

gdje je: v - brzina vjetra (m/s) na 10 metara iznad površine mora i Bf broj iz Beaufortove ljestvice ili bofor.

Izvori

Vanjske veze 

 DHMZ, meteo.hr - Iako se Beaufortova ljestvica ne koristi u prognozama, date su Douglasova i Beaufortova ljestvica.

Meteorologija
Skale
Centrozom

Centrozom je deo citoplazme blizu jezgre koji sadrži par centriola, postavljenih međusobno pod pravim uglom. Centrozom je organela koja nema membranu i nije prisutan u ćelijama biljaka (osim nekih algi i rastavića) i jajnim ćelijama sisara (čoveka). Centriole imaju oblik cilindra čiji je zid izgrađen od 9 grupa po 3 mikrotubule (mikroskopski sitne cevčice). Uloga centriola je u organizaciji deobnog vretena koje omogućava kretanje kromosoma za vreme ćelijske deobe.

Građu sličnu centriolama imaju treplje (cilije) i bičevi (flagele) – dugačke, tanke strukture koje polaze sa površine mnogih eukariotskih ćelija i pokrivene su ćelijskom membranom. Građa im je ista, a razlikuju se samo u dužini – flagele su duže. (Prokariote takođe imaju flagele, ali drugačije strukture. Pomoću njih se kreću jednoćelijski organizmi (bičari i trepljari među protozoama) kao i spermatozoidi mnogih životinja pa i čoveka. 

U osnovi svake cilije i flagele je bazalno telašce koje ima isti prečnik kao i cilija ili flagela. Treplje i bičevi izrastaju iz bazalnog telašca tako što se mikrotubule slažu jedna na drugu, ali se po jedna mikrotubula u svakoj grupi gubi. Tako se cilije i flagele sastoje od 9 grupa po 2 mikrotubule koje formiraju cilindar, a u njegovom centru se nalazi još dodatni par mikrotubula.

Literatura: 
 Šerban, M, Nada: Ćelija - strukture i oblici, ZUNS, Beograd, 2001
 Grozdanović-Radovanović, Jelena: Citologija, ZUNS, Beograd, 2000
 Pantić, R, V: Biologija ćelije, Univerzitet u Beogradu, beograd, 1997
 Diklić, Vukosava, Kosanović, Marija, Dukić, Smiljka, Nikoliš, Jovanka: Biologija sa humanom genetikom, Grafopan, Beograd, 2001
 Petrović, N, Đorđe: Osnovi enzimologije, ZUNS, Beograd, 1998
 New update site for news update Centro Zoom

Vanjske veze 
 BioNet Skola
 Bioskolos 

Celularna biologija
Organizacioni centri mikrotubula

Organizacioni centri mikrotubula (OCM) su strukture koje se nalaze u svim ćelijama biljaka i životinja a iz kojih mikrotubule nastaju. Dve najvažnije vrste OCM su bazalna tela koja su pridružena cilijama i određeni međućelijski spojevi kod epitelijalnih ćelija, kao i centrozome.

Većina životinjskih ćelija tokom interfaze imaju jedan OCM, koji je obično lociran blizu jedra, i u opšem slučaju usko pridružen Goldžijevom aparatu tokom interfaze. Ovaj OCM se naziva centrozoma koji obično sadrži par centriola. Mikrotubule su u centrozome usidrene svojim minus krajem, i obzirom da se mikrotubule razlažu pretežno sa ovog kraja, ovo usidrenje ima stabilizujuće dejstvo tako da mikrotubule u OCM-u mogu rasti veoma brzo. Ova usmerenost je važna i zbog transporta vezanog kroz membranu, obzirom da se motorni proteini, kinezin i dinein, kreću ili u minus ili plus pravcu duž mikrotubule, prenoseći vezikule u unutrašnjost ili spoljašnjost endoplazmatičnog retikuluma i Goldžijevog aparata.

Kod epitelnih ćelija, OCM se takođe usidruju i organizuju mikrotubule koje sačinjavaju ciliju. Kao i kod centrozoma, ovi OCM stabilišu i usmeravaju mikrotubule kako bi, u ovom slučaju, omogućile jednosmerno kretanje same cilije a ne vezikula koje se po njoj kreću.

Celularna biologija
Mokraćovod

Mokraćovod (ureter) je parni cevasti organ, koji sprovodi definitivno uobličenu mokraću iz bubrega u mokraćnu bešiku. Kod odraslih osoba prosečna dužina mokraćovoda iznosi 24–34 cm, a prečnik oko 5mm. Kao i ostali delovi mokraćnih puteva, i ovaj organ ima isključivo konduktornu ulogu, odnosno ne utiče na volumen i sastav urina.

Mokraćovod polazi od bubrežne karlice, spušta se niz retroperitonealni prostor trbušne duplje i ulazi u malu karlicu, gde se završava ulivanjem u mokraćnu bešiku. Prema tome, na njemu se razlikuju trbušni (pars abdominalis) i karlični deo (pars pelvina). Granicu između ovih delova čini tzv. terminalna (granična) linija. Prilikom ulaska u karličnu duplju mokraćovod obrazuje graničnu krivinu (flexura marginalis ureteris) i u tom suženom delu može da se zaustavi bubrežni kamen. Krivina mokraćovoda se projektuje na prednjem trbušnom zidu u predelu Haleove topografske tačke.

Mokraćovodi prolaze kroz zid bešike ukoso. Prilikom rastezanja zida mokraćne bešike, nabor njene sluznice deluje kao valvula i sprečava vraćanje (refluks) urina ka ureterima i eventualno širenje infekcije iz bešike prema bubrezima.

Građa 
Zid mokraćovoda je građen od tri sloja, koji se nastavljaju na odgovarajuće slojeve bubrežne karlice i mokraćne bešike. To su: sluznica, mišićni sloj i vanjski vezivni sloj (adventicija).

Sluznica (tunica mucosa) je prekrivena prelaznim epitelom (urotelom), koji je nepropustan za vodu i elektrolite. Ispod njega se nalazi lamina propria, sloj rastresitog veziva koji sadrži veliki broj ćelija i retke limfne čvoriće.

Mišićni sloj (tunica muscularis) grade u proksimalnom delu dva, a u distalnom tri podsloja spiralno raspoređenih snopova glatkih mišićnih ćelija. To su unutrašnji (longitudinalni), srednji (cirkularni) i u distalnom delu spoljašnji (longitudinalni) podsloj. Peristaltički pokreti mišićnog sloja imaju presudnu ulogu u kretanju mokraće ka bešici, dok je uticaj sile gravitacije od sekundarnog značaja. Pokrete inicira mišićni prsten koji se nalazi oko papila u bubrežnim čašicama i koji svojom kontrakcijom istiskuje mokraću, a naziva se predvodnik peristaltike.

Spoljašnji vezivni sloj (tunica adventitia) se sastoji od rastresitog vezivnog tkiva bogatog masnim ćelijama (adipocitima), krvnim i limfnim sudovima i nervima.

Literatura 
 Arthur C. Guyton, John E. Hall: Medicinska fiziologija, IX izdanje ("Savremena administracija" Beograd, 1999.) ;
 Z. Anđelković, LJ. Somer, M. Perović, V. Avramović, LJ. Milenkova, N. Kostovska, A. Petrović: Histološka građa organa, I izdanje ("Bonafides" Niš, 2001.) ;
 Slavoljub V. Jovanović, Neva L. Lotrić: Deskriptivna i topografska anatomija čoveka, III izdanje ("Medicinska knjiga" Beograd – Zagreb, 1987.);

Sistem organa za izlučivanje
Aleksandar Luković Lukijan

Aleksandar Luković Lukijan (Beograd, 1924. – Beograd, februar 2014), srpski slikar i grafičar.

Akademiju za likovne umetnosti i postdiplomske studije završio u Beogradu 1952. godine. Prvi put je izlagao u Beogradu 1948. godine. Sa grupom Samostalni izlaže 1951. godine i od tada učestvuje na svim značajnim izložbama u zemlji i inostranstvu. Više godina vodio Grafički kolektiv u Beogradu.
Sa Zoranom Petrovićem osnovao Decembarsku grupu koja je aktivno izlagala od 1955 - 1960. godine. Objavio je četiri mape litografija u boji - Cirkus na ulici (1955), Klovnovi (1955), Igre klovnova (1957), Cirkus (1986) i mapu bakroreza Optimisti 1987. godine. Godine 1960. izabran za docenta a 1975. godine za redovnog profesora na Fakultetu likovnih umetnosti u Beogradu i na toj dužnosti ostaje do 1985. godine. Sedmojulsku nagradu Srbije dobija 1961. godine. Accademia Fiorentina delle Art del Disegno u Italiji iazabrala ga je za počasnog člana. Živeo i radio u Beogradu. Preminuo 2014. godine.

Eksterni linkovi 
 Aleksandar Lukovic Lukijan, Artinfo portal

Srpski slikari
Srpski grafičari
Biografije, Beograd
Lista ruskih vladara

Povijest Rusije i njenih nekdašnjih država se dijeli na dva potpuno odvojena razdoblja. Prvo je ono Kijevske države koje završava invazijom Mongola, a drugo počinje pretvaranjem Moskovskog kneževstva u Rusko carstvo. Još prije kraja Kijevskog doba u drugoj polovici XII. stoljeća dolazi do premještaja tamošnje prijestolnice u Vladimira za čiju titulu kao najprestižniju će ratovi Tvera i Moskve trajati sve od druge polovice XIII do XV. stoljeća kada novi neupitni gospodar postaje Moskva. Za podatke o vladarima Rusije tijekom razdoblja Kijeva treba pogledati stranicu Popis vladara Kijevske Rusije

Povijest svih tih kneževstva i kasnijeg Carstva je povijest stalnih dvorskih zavjera ili građanskih ratova za vlast. Samo uzimajući u obzir za rusku povijest mirna, zakonski dobro ustrojena naslijeđivanja krune tijekom doba Moskve i Ruskog carstva u razdoblju između XV i XX stoljeća nikada nije prošlo sto godina bez minimalno jedne uspješne, protuzakonite uzurpacije krune.

Veliki knezovi Moskve

Carevi Rusije

Carevi cijele Rusije

Premijeri privremene vlade

Predsjednik Sovjeta narodnih komesara Rusije 

Za daljnji popis vladara Rusije između 1923. i 1991. godine treba otići na stranicu Vođe Sovjetskog Saveza

Predsjednik Rusije 

Ruski
Danijel, knez Moskve

Danijel, knez Moskve ( 1261 - 5 ožujak 1303 ) je bio knez Moskve od 1263 godine.

Danijel je bio najmlađi sin Aleksandra Nevskog velikog kneza Vladimira, Novgoroda i Moskve . Po tada već u cijelom ostatku Europe zaostalom običaju njegov otac svoju državu dijeli među svim svojim sinovima. Kao najmlađi Danijel dobiva najmanje važno kneževstvo ono Moskovsko čiji je nominalni vlasnik od 1263 kada mu otac umire.

Prvih osam godina Danijelovom državom upravlja njegov stric Jaroslav III veliki knez Tvera, čijom smrću Moskva dobiva nezavisnost. Od te 1272 godine pa sve do svoje smrti Danijel vodi ratove bez stvarne odluke protiv braće Dimitrija i Andreja III. za upravljanje velikim kneževstvom Vladimira.

Neuspjeh u tim ratovima je potkraj vladavine ipak više nego nadoknađen uspjesima na drugim poljima. Prvo je 1300 godine na prijevaru zarobio Konstantina kneza Rjazana od kojega tada dobiva teritorijalne ustupke, ali ga ipak ne pušta na slobodu. Taj prvobitni uspjeh je ubrzo nadmašen kada Ivan knez Pereslava 1302 godine umire bez djece i testamentarno poklanja cijelo kneževstvo svome rođaku Danijelu od Moskve .

Nedugo potom u noći s 4 na 5 ožujak 1303 godine Danijel umire prirodnom smrću ostavljajući svome sinu Juraju I. rat s Andrejom III. i vojni savez s Tverom.

Kako su tijekom njegove vladavine napravljeni prvi manastiri u Moskvi Danijel biva proglašen svecem ruske pravoslavne crkve 1652 godine.

Ruski vladari
Juraj I., veliki knez Moskve

Juraj I. Danilovič (oko 1285. - 2. studenoga 1325.) je bio knez Moskve od 1303 (veliki knez od 1319.), veliki knez Vladimira od 1319. i knez Novgoroda od 1322.

Nasljedstvo i rat 
Juraj I. je bio najstariji sin Danijela, kneza Moskve, kojega naslijeđuje s mongolskim dopuštenjem u trenutku njegove smrti 5. ožujka 1303. Od njega on naslijeđuje i rat protiv Andreja III. čijom smrću sljedeće godine se raspada Danijelov savez s Mihajlom od Tvera što označava početak višedesetljetnog rata između Tvera i Moskve za veliko kneževstvo Vladimira koji nakratko završava porazom Moskve. U trenutcima dok mu se prijestolnica 1315. godine nalazila pod opsadom Juraj putuje na dvor Zlatne Horde tražeći kao vjerni vazal pomoć protiv "podmuklog" neprijatelja. On u tome postaje tako uspješan da ubrzo dobiva ruku Agafe kćerke tamošnjeg vladara. Kao miraz Juraju s pridružuje jedna mongolsku vojsku koja treba poslužiti za uništenje protivnika. U bitci koja uslijeđuje Mihajlo od Tvera pobjeđuje mongolsku vojsku i zarobljava ženu od Juraja. Kako ona u zarobljeništvu uskoro umire vladar Zlatne Horde na poticaj moskovskog kneza zbog toga događaja osuđuje na smrt i pogubljuje Mihajla čineći tako Juraja najmoćnijim ruskim knezom.

Omrznuti vazal 
Kako bi se ta mongolska odluka dodatno pojačala 1319. godine Zlatna Horda daruje zadatak Moskvi da skuplja godišnji danak od ruskih vazala koji su joj dužni isplaćivati svi tamošnji knezovi. Tim činom Moskovska država doživljava svoj brzi preobražaj u veliko kneževstvo važnije od drugih sličnih. S razlogom ili ne taj novac na kraju postaje Jurijeva propast pošto ga osvjetoljubivi sin Mihajla od Tvera optužuje za potkradanje Zlatne Horde. U iščekivanju suđenja pred kanom Juraj I. je ubijen od atentatora 2. studenoga 1325. godine.

Ovaj knez je tijekom svoga života bio fantastično omrznut zbog svog dobrovoljnog sluganskog položaja prema Mongolima i njegovom bezrazložnom pogubljenju Konstantina kneza od Rjazana. Niti današnji povjesničari to stajalište nisu pretjerano promijenili iako priznaju da bez njega Moskovsko kneževstvo nikada ne bi preraslo u Rusko carstvo jer osnovni uvjet za to su bile financije koje su neumjerno ojačane skupljanjem danka za Zlatnu Hordu.

Nasljeđivanje Juraja I. nikada nije bilo dovedeno u pitanje pošto je on kao i njegov brat Ivan I., veliki knez Moskve imao neupitnu podršku 300 000 mongolskih vojnika Zlatne Horde.

Ruski vladari
Ivan I., moskovski veliki knez

Ivan I. (1288. - 31. ožujka 1340.) je bio knez Moskve od 1325. godine (veliki knez od 1328.) i veliki knez Vladimira od 1331. godine. Zbog svoje politike dobio je nadimak "Vreća novca".

Nasljedstvo 
Ivan I. je bio mlađi sin Danijela, kneza Moskve . Tek kad mu stariji brat Juraj I. umire bez djece 1325 godine on postaje knez Moskve što ubrzo potvrđuje i mongolski vrhovni gospodar. Naslijeđujući brata on ujedno naslijeđuje i njegovu politiku održavanja bespogovorne i ekonomski uspješne veze s Zlatnom Hordom. Prvi rat njegove vladavine je nastavak Danijelova rata starog već 50 godina za Vladimir protiv velikih kneževa Tvera. Zbog pogubljenja prethodnih knezova Tvera od Mongola tadašnji knez se pobunio 1327 godine samo da bi bio potučen od Zlatne Horde i njihovog moskovskog vazala. Zahvaljujući toj usluzi Ivan I. biva 1331 godine okrunjen za velikog kneza Vladimira čime se te dvije ruske države napokon ujedinjuju. Zajedno s tom titulom potvrđenom od kana Zlatne Horde stiglo je i upozorenja da su daljnja vojna širenja Moskovske države najstrože zabranjena.

Vreća novca 
Nemajući izbora ostatak svoje vladavine Ivan I. provodi mudro koristeći svoja financijska sredstva. Kako je od Mongola Moskva i dalje bila zadužena za skupljanje poreza od ruskih zemalja dio toga novca je uvijek ostajao tamošnjim kneževima. Ivan taj novac iskorištava za posudbe raznim kneževstvima u financijskim neprilikama zbog čega uskoro dobiva nadimak "Vreća novca". Zauzvrat je uvijek tražio određene teritorije ili čak potpuno testamentarno nasljedstvo. Tim načinom on uspješno zaobilazi Mongolsku zabranu širenja teritorija čemu se oni niti najmanje ne protive u kasnije razdoblju njegova vladanja radi strahu od jačanja Litve kojoj se tada priklanja rusko kneževstvo Tver.

Najveći vjerski uspjeh ovog velikog kneza se dogodio 1325 godine pošto tada on uspijeva nagovoriti rusku pravoslavnu crkvu da premjesti svoje sjedište u tada već bogatu Moskvu.

Ivan I. umire prirodnom smrću 31.ožujka 1340. godine prepuštajući svome sinu Simeonu sigurno od Mongola potvrđeno nasljedstvo.

Ruski vladari
Simeon, veliki knez svih Rusa

Simeon ponosni ( 1317 - 1353 ) je bio veliki knez Moskve od 1340 ( od 1353 svih Rusa ) i veliki knez Vladimira od 1340 godine

Otac Simeona je bio Ivan I., veliki knez Moskve čijom smrću 31 ožujka 1340 godine on naslijeđuje njegovu državu. Za razliku od očeve mirotvorne politike ograničene na dobrovoljna širenja teritorija odmah po dolasku na vlast Simeon se nalazi upleten u rat koji sam pokreće. Kako zamišljena žrtva tako i ostvarena žrtva toga rata postaje Novgorod koji plaća ratnu odštetu i predaje jedan grad Moskvi.

Drugi puno nezgodniji rat se dešava desetak godina kasnije kada Simeon napada Smolensk . Ta akcija se nije svidjela Velikom vojvodstvu Litve koja u njoj za sebe vidi buduću opasnost. Tamošnje opće pripreme za rat dovode do panike u Moskvi čiji vladar 1353 godine odlazi na put u sjedište Zlatne Horde koja je njegov vazalni gospodar.

Pri povratku s ovoga putovanja Simeon prolazi kroz područje gdje hara kuga tako da prvo oboljevaju i umiru njegova djeca pa onda on. Kratko vrijeme prije smrti kada mu je postalo jasno da neće preživjeti Simeon se zaredio.

Povijesna važnost njegove vladavine se ogleda u činjenici da je prvi put jedan vladar Moskve koristio titulu gospodara svih Rusa. Službeni državnički pečat Simeona iz razdoblja kraja njegova života glasi:

"Pečat Simeona Velikog Kneza svih Rusa"

Ruski vladari
Ivan II., moskovski veliki knez

Ivan II., lijepi ( 30. ožujak 1326. - 13. studeni 1359. ) je bio veliki knez Moskve i Vladimira od 1353. godine.

Ivan II., je bio drugorođeni sin Ivana I. što mu je s izuzetkom nekakvih katastrofalnih događaja oduzimalo mogućnost da ikada postane veliki knez. Sudbina mu se je ipak nasmiješila 1353. godine kada njegov brat Simeon Ponosni zajedno sa svojom djecom umire od kuge.

Zbog ograničenog odgoja dobivenog radi bratova prvenstva Ivan II., se naučio biti ponizan, tako da nikada ništa nije poduzimao brzopleto ili agresivno. Njegova kratka vladavina prolazi u Novgorodskim zavjerama i ratovima kako bi se suzbila moć Moskve. Sve to ovaj veliki knez mirno, neaktivno promatra zbog čega u ruskoj povijesti dobiva potpuno negativne ocjene. Općenito ta neaktivnost će imati negativne posljedice nakon njegove smrti kada će mu nakratko država biti podijeljena.

Ovaj mirni, krotki vjerski educiran veliki knez umire već u svojoj 33. godini ostavljajući državu i ubrzo osporeno nasljedstvo svom niti desetogodišnjem sinu Dimitriju Donskom.

Ruski vladari
Vasilije I., veliki knez Moskve

Vasilije I. ( 1371. - veljača 1425. ) je bio veliki knez Moskve i Vladimira od 1389. godine.

Mladost 

Vasilije I. je bio najstariji sin Dimitrija Donskog. U trenutku očeve smrti 1389. godine on postaje automatski veliki knez Moskve i Vladimira bez potrebe da čeka potvrdu svojih titula od strane kana Zlatne Horde koja je još uvijek vazalni gospodar Moskve. Tijekom svojeg djetinjstva nakon pada Moskve 1382. godine Vasilije I. postaje taoc na mongolskom dvoru sve do uspješnog bijega 1386. godine. Taj bijeg je na kraju bio oprošten zbog tadašnjeg napada Timur Lenka na Zlatnu Hordu koja u to vrijeme ima dovoljno problema bez stvaranja novih.

Uspjesi 

Odmah po svojoj krunidbi Vasilije dokazuje svoju političku mudrost ugovarajući vlastito vjenčanje s kćerkom vladara Litve koja je njegovom ocu stvorila toliko problema u prošlosti. Ono je bilo i ostvareno 1390 godine, nakon čega sa sigurnom pozadinom Moskva napada i osvaja 1392. godine Nižegorodsko i Muromskoe kneževstvo. Tim uspjehom ova država je uspjela ojačati svoj stisak na gornje područje rijeke Volge. Realistična mogućnost da će ti uspjesi ponovno dovesti Mongole s željom da suzbiju nastanak velike slavenske države dovodi iste godine do stvaranja neuspješnog saveza s Litvom 1392. godine.

Nakon te prve četiri godine pune uspjeha Vasilije se odlučio smiriti u pripremi svojih novih osvajanja. Kako bi uspio popraviti svoje financije nužne za nove ratove on odlučuje 1395. godine prestati plaćati danak Zlatnoj Hordi koja se tada nalazi u borbi na život i smrt protiv Timura. Novo ratno razdoblje počinje 1397. godine kada Moskva objavljuje rat Novgorodu. Tijekom te i sljedeće godine Vasilije uspijeva osvojiti Bežeckij vrh, Vologdu, Ustjug i Komi. Nakon toga ovaj rat koji će se odužiti sve do 1417 godine prolazi bez daljnjih uspjeha.

Porazi 

Ta stalna širenja države tijekom prvih deset godina su počela privlačiti neugodnu pažnje jačih susjeda. Prvobitni saveznik Litva sada počinje zauzimati neutralni ili čak protivnički stav. Do objave rata i moskovskog poraza dolazi tijekom rata 1403. - 1404. godine kada Vasilije gubi Smolensk i Vjazmu. Ovaj potez koji je prije bio upozorenje no išta drugo postaje signal da se Moskva trenutačno dalje ne smije širiti. Ako to nije bilo dovoljno 1408 godine se ponovno na sceni pojavljuje Zlatna Horda čija vojska gotovo dolazi do Moskve. U mirovnom sporazumu tada potpisanom veliko kneževstvo Moskve je prisiljeno ponovno plaćati godišnji danak Mongolima, a i sam Vasilije se morao doći pokloniti njihovom kanu 1412. godine.

Mir i reforme 

Ostatak vladavine ovog kneza prolazi u miru i nastavku državnih reformi koje se događaju tijekom cijele njegove vladavine. Posljedica toga postaje značajno uvećavanje velikaških posjeda, ali ujedno i prebacivanje pravosudnih ovlasti plemića na velikog kneza. Tijekom ove duge vladavine dolazi do ukidanja titule velikog kneza Vladimira koja je sada praktički stopljena u titulu veliki knez Moskve.

Vasilije I. umire u veljači 1425. godine ostavivši sinu znatno uvećanu državu. Njen ugled tada je toliko da se kćer ovoga vladara udaje za bizanskog cara Ivana VIII . 

Ruski vladari
Juraj II., veliki knez Moskve

Juraj, ( - srpanj 1434. ) je bio veliki knez Moskve 1433. - 1434. godine

Prestolonasljednik 
Kako je Juraj bio mlađi sin Dimitrije Donski kneževska kruna 1389. godine nakon očeve smrti je prešla na glavu njegovog starijeg brata Vasilija I. . Od tada pa sve do 1415. godine on je prestolonasljednik države pošto mu se bratu tek tada rađa sin i budući velike knez Vasilije II. . 1425. godine kada Juraju umire brat novi knez ima samo deset godina što tada dovodi do krize vlasti. Po zakonu koji je donio Dimitrije Donski kruna bi trebala prelaziti s brata na brata, a ne s oca na sina. Zbog toga što mu je "nezakonito" okrunjen nećak Juraj smatra da ima legalni razlog za preuzimanje vlasti.

Uzurpator 
Tijekom prvih pet godina on strpljivo čeka nadajući se zadovoljavajućem razvoju događaja, ali 1430. godine ipak gubi živce i odlazi na dvor kana Zlatne Horde koja je vazalni gospodar Mosvke. Tamo on uspijeva dobiti titulu velikog kneza koju mu kući na njegovu žalost nitko ne priznaje. Kako za potvrdu titule nisu stigli i mongolski vojnici njemu tada ne preostaje ništa drugo do raditi spletke kako bi preuzeo vlast. Proći će sveukupno tri godine prije no što li uspije skupiti dovoljno vojnika za izlazak na bojno polje i pobjedu nad Vasilije II.. Nedugo potom 1433. godine poraženi veliki knez je primoran abdicirati.

Veliki knez 
U pokušaju da iskaže milost i potvrdi svoju legitimninost na pravo krune Juraj pušta Vasilija na slobodu s koje on sada diže bunu. Ta nova pobuna najvjerojatnije ne bi uspjela zabilježiti pobjedu da nije došlo do iznenadne smrti Juraja koji se tada nalazio u za rusku vladajuću kuću onoga doba u visokim životnim godinama.

Odmah po smrti u srpnju 1434. godine naslijeđen je bio od svoga sina Vasilija 

Ruski vladari
Vasilije Kosoj

Vasilije (III). ( oko 1418 . - 1448. ) je bio veliki knez Moskve u 1434. - 1435. godine.

Vasilije je bio sin velikog kneza Juraja koji uspijeva 1433. godine uzurpirati vlast svome nećaku Vasiliju II. . Nakon smrti oca u srpnju 1434. godine on bez obzira na svoju mladenačku dob dobiva dužnost da nastavi građanski rat protiv oborenog rođaka. Praktički odmah u trenutku krunidbe njegovo brat Dimitrije Šemjaka nezadovoljan takvim razvojem događaja sklapa vojni savez s Vasilijem II. čime je osudio svoga brata na propast. Vojne snage ovoga saveza ubrzo potom osvajaju Moskvu gdje im jedini problem predstavlja utvrđeni Kremlj koji će izdržati sve do 1435. godine.

Po naređenju Vasilija II. Vasilije (III) je oslijepljen i pušten na slobodu pošto slijepac po tadašnjem zakonu ne može biti veliki knez. Život ovoga velikog kneza ipak završava nasilno nakon obaranja Dimitrije Šemjake 1448. godine. Još uvijek nesiguran u svoj položaj Vasilije II. slijepi naređuje pogubljenje svojih političkih protivnika. Posljedica toga naređenja postaje smrt Vasilija (III). 

Ruski vladari