Gotha

Gotha , esperantigite ankaŭ Gotao, estas urbo en la germana federacia lando Turingio, Germanujo. Fine de  la komunumo havis  loĝantojn.

Faktoj 
 Situo: 50°57' NO, 10°41' OR
 Horzono: GMT+1h (+2h de aprilo ĝis oktobro)

Historio 
Unue menciita estis Gotha en 775 sub la nomo villa Gotaha. Tiam Karolo la 1-a donacis la lokon al la Abatejo Hersfeld. Inter 1180 kaj 1190 ĝi fariĝis urbo.

En la 15-a kaj la 16-a jarcento la loĝantoj komercadis ĉefe per greno, produktoj arbaraj kaj izatido.

Ekde 1572 la urbo apartenis al la Duklando Saksio-Koburgo, dum 1640-1918 tie ĉi rezidis la dukoj de Saksio-Gotha. Gotha famiĝis dum jarcentoj pro sia lernejo Gymnasium illustre. En 1798 okazis en Gotao la Unua astronoma kongreso eŭropa. Fama estas ankaŭ la multo da imponaj vilaoj, ekz. de Vilao Kuhnreuter.

Ĉe la krepusko de Turniĝo en aŭtuno 1989 gravis kiel okazigejo de rondaj tabloj kaj civitanaj formumoj la protestantisma Preĝejo Repaciĝo.

Historio industria 
En 1767 malfermiĝis la fabrikoj de porcelanaĵoj. En 1785 Justus Perthes fondis eldonejon geografian, kiu baldaŭ ekfamiĝis, kaj en kiu aperis fine de 1879 ankaŭ la mondkonata romano Heidi de la svisa verkistino Johanna Spyri. Finiĝas en Gotao la arkitektura majstroverko Leinakanalo.

Geografio 
Sudokcidente de la urbo troviĝas la montaro Boxberg kiu servas kiel ripozumaero. En la 1920-aj jaroj estiĝis en la sudo de Gotao la belega ĝardenurbo Am schmalen Rain kiu eĉ hodiaŭ urboplanade kaj -evoluige gravas.

Politikaĵoj 
 En 1875 unuiĝis - post la akcepto de la t.n. Programo de Gotha - en la gastejo Tivoli maldekstraj partioj de Bebel/Liebknecht kaj de Lasalle.
 En 1917 fondiĝis tie ĉi la Sendependa Socialdemokrata Partio de Germanio (Unabhängige Sozialdemokratische Partei Deutschlands - USPD).
 La 7-an de aprilo 1946 unuiĝis en Gotha la landaj organizoj de la Komunista Partio de Germanio kaj de la SPD kaj nome ŝanĝiĝis en Socialistan Unuecan Partion de Germanio Sozialistische Einheitspartei Deutschlands. Ĉeestis kaj Wilhelm Pieck kaj Otto Grotewohl.

Vidindaĵoj

Religiaj
 Aŭgustenana kirko
 Ĉeftombejo de Gotha
 Kirko Sankta Bonifaco, katolika
 Preĝejo frederika
 Preĝejo Repaciĝo, en la norduesto
 Rondiro Juda vivo en Gotha
 Tombejo malnova (spuroj)
 Tombejo meza de Gotha
 Tombejo supra de Gotha

Kasteloj kaj similaĵoj
 Kastelo Friedenstein
 Kastelo Friedrichsthal kun oranĝerio
 Kastelo Mönchshof (Siebleben)
 Kastelparko Gotha
 Oranĝerio de Gotha
 Tekasteleto
 Vintra palaco/biblioteko

Aliaj
 Kunstforum
 Burĝa turo
 Cranach-domo kun Wasserkunst
 Ĝardendomo Frankenberg
 Am schmalen Rain
 Hipodromo Boxberg
 Leinakanalo
 Muzeo pri asekuroj
 Popoldomo Zum Mohren, pereinta
 Tivoli (Gotha)
 Urbodomo malnova
 Zoologia ĝardeno de Gotha

Gravuloj rilataj al la urbo 

 Abba Gregorius, leksikografo
 Adolf Bube, arkivisto kaj poeto
 Adolf Stieler, geografo kaj kartografo
 Albert von Bamberg, gimnaziestro
 Alwin Langenhan, asekurkompaniulo
 Andreas Kieling, reĝisoro
 August Petermann, kartografo
 August Wilhelm Iffland, aktoro
 Bernardo la 1-a (Saksio-Meiningen), duko
 Carl Christian Friedrich Glenck, entreprenisto
 Carl Friedrich Maelzer, entreprenisto
 Caspar Hofmann, kuracisto kaj profesoro 
 Caspar Schmalkalden, kartografo
 Conrad Ekhof, teatrulo
 Dirk Kollmar, bierfaristo kaj sportklubprezidanto
 Dorette Spohr, harpistino
 Eduard Adolf Jacobi, lernejestro
 Ernesto la 1-a, duko
 Ernesto la 1-a (Saksio-Koburgo kaj Gotao), duko
 Ernesto la 2-a (Saksio-Koburgo kaj Gotao), duko
 Ernst Anding, astronomo
 Ernst Friedrich von Schlotheim, paleobotanikisto
 Ernst Wilhelm Arnoldi, ekonomipolitikisto
 Frederiko la 1-a, duko
 Friederike Bognár, aktorino
 Friedrich Adolf Wandersleb, muzikisto
 Friedrich August Ukert, geografo kaj historiisto
 Friedrich Christoph Perthes, eldonisto
 Friedrich Jacobs, filologo
 Friedrich Melchior Grimm, verkisto
 Friedrich Wilhelm Döring, filologo
 Friedrich Wilhelm Eugen Döll, skulptisto
 Friedrich Wilhelm Gotter, verkisto
 Gotardo de Hildesheim, sanktulo 
 Gustav Adolf von Gotter, diplomato
 Hans Adam von Studnitz, teatra intendanto
 Hans Dominik, verkisto
 Heinrich Credner, geologo
 Heinrich Georges, bibliotekisto/filologo
 Henriko (Saksio-Römhild), duko
 Herrmann Julius Meyer, eldonisto
 Hugo Mairich, inĝeniero
 János Ferenc Zách, astronomo
 Joachim Marquardt, filologo kaj lernejestro
 Johann Adolph Jacobi, predikisto
 Johann Andreas Danz, orientalisto
 Johann August von Hellfeld, jurscienculo
 Johann Erhard Straßburger, arkitekto
 Johann Franz Buddeus, teologo
 Johann Georg August Galletti, instruisto
 Johann Gottfried Geißler, lernejestro kaj bibliotekisto
 Johann Heinrich Möller, orientalisto
 Johann Ludwig Böhner, komponisto kaj pianisto
 Johann Michael Heusinger, teologo kaj historiisto
 Johano Kazimiro (Saksio-Koburgo)
 Joseph Kürschner, eldonisto
 Joseph Meyer, eldonisto
 Julius Hopf, juristo
 Julius von Plänckner, regimentestro
 Justus Perthes, eldonisto
 Karl Ernst Georges, filologo kaj instruisto
 Karl Franz Buddeus, vickanceliero
 Kurd Laßwitz, verkisto
 Ludwig Bohnstedt, arkitekto
 Luise Dorothea (Sachsen-Meiningen), dukino
 Max Wagner, komponisto
 Nikolaus Gromann, arkitekto
 Otto Liebetrau, urbestro
 Paul Stegmüller, arkitekto
 Pauline Gotter
 Peter Andreas Hansen, astronomo
 Rudolph Zacharias Becker, eldonisto kaj verkisto
 Sigrid Damm, literaturfakulino
 Tobias Pfeifer-Helke, muzeestro
 Valentin Rost, instruisto
 Wilhelm Pertsch, orientalisto
 Wolf Christoph Zorn von Plobsheim, arĥitekto

Gotha kaj Esperanto 
En la 1909-a jaro okazis en Gotha la 4-a Germana Esperanto-Kongreso. Kable aŭdeblis en Gotha inter 2012 kaj 2021 Turingio Internacia, la ĉiumonata Esperanto-radielsendo de Radio FREI.

Vidu ankaŭ 
 Saksio-Koburgo kaj Gotao (lando)
 Saksio-Koburgo kaj Gotao (dinastio)
 Distrikto Gotha
 Turingia Arbarfervojo
 Muzeaj Leonoj

Eksteraj ligiloj 
 Bildkarto okaze de la 4-a Germana Esperanto-kongreso en Gotha
 Oficiala retejo
 Retejo angla 
 Tramo en Gotha
 Oficiala retejo de la distrikto Gotha

!
Iamaj eksterdistriktaj urboj de Turingio