Pokret nesvrstanih

{{Infokutija zemlja
| mikronacija             = 
| konvencionalno_dugo_ime = 
| ime                     = Pokret nesvrstanih
| izvorno_ime             = Non-Aligned Movement
| ime_genitiv             = Pokreta nesvrstanih
| status             = 
| zastava            = 
| alt_flag           = 
| zastava2           = 
| alt_flag2          = 
| grb                = 
| alt_coat           = 
| tip_simbola        = 
| geslo              = 
| geslo_prijevod     = 
| državna_himna      = 
| kraljevska_himna   = 
| drugi_simbol       = 
| tekst_simbol       = 
| drugi_tip_simbola  = 
| tekst_tipa_simbola = 
| slika_karte  = NAM Members.svg
| loctext      = New York, NY, Sjedinjene Države
| alt_map      = 
| opis_karte   = 
| slika_karte2 = 
| alt_map2     = 
| opis_karte2  = 
| glavni_grad  = 
| latd  = | latm  = | latNS  = 
| longd = | longm = | longEW = 
| najveći_grad         = 
| tip_najvećeg_naselja = 
| najveće_naselje      = 
| službeni_jezici      = 
| nacionalni_jezici    = 
| regionalni_jezici    = 
| etničke_grupe        = 
| etničke_grupe_godina = 
| religija             = 
| demonim              = 
| org_tip      = Međunarodna organizacija
| članstvo     = 120 članica17 promatrača
| tip_vlasti   = 
| vođa_titula1 = Generalni sekretar
| vođa_ime1    =  Hasan Ruhani
| vođa_titula2 = 
| vođa_ime2    = 
| vođa_titula3 = 
| vođa_ime3    = 
| vođa_titula4 = 
| vođa_ime4    = 
| vođa_titula5 = 
| vođa_ime5    = 
| vođa_titula6 = 
| vođa_ime6    = 
| vođa_titula7 = 
| vođa_ime7    = 
| vođa_titula8 = 
| vođa_ime8    = 
| vođa_titula9 = 
| vođa_ime9    = 
| zakonodavac = Konferencija šefova država nesvrstanih država
| gornji_dom  = 
| donji_dom   = 
| suverenitet_tip      = 
| suverenitet_napomena = 
| uspostava_događaj1   = Konferencija u Bandungu
| uspostava_datum1     = 1955.
| uspostava_događaj2   = Brijunska deklaracija
| uspostava_datum2     = 1956.
| uspostava_događaj3   = Osnivanje
| uspostava_datum3     = 1961.
| uspostava_događaj4   = 
| uspostava_datum4     = 
| uspostava_događaj5   = 
| uspostava_datum5     = 
| uspostava_događaj6   = 
| uspostava_datum6     = 
| uspostava_događaj7   = 
| uspostava_datum7     = 
| uspostava_događaj8   = 
| uspostava_datum8     = 
| uspostava_događaj9   = 
| uspostava_datum9     = 
| uspostava_događaj10  = 
| uspostava_datum10    = 
| uspostava_događaj11  = 
| uspostava_datum11    = 
| uspostava_događaj12  = 
| uspostava_datum12    = 
| površina_km2     = 
| površina_oznaka  = 
| površina_fusnota = 
| površina_rang    = 
| vode             = 
| površina_oznaka2 = 
| površina_podaci2 = 
| površina_oznaka3 = 
| površina_podaci3 = 
| stanovništvo_proc         = 
| stanovništvo_proc_godina  =
| stanovništvo_proc_rang    = 
| stanovništvo_oznaka2      = 
| stanovništvo_podaci2      = 
| stanovništvo_oznaka3      = 
| stanovništvo_podaci3      = 
| stanovništvo_popis        = 
| stanovništvo_popis_godina =
| stanovništvo_popis_rang   =
| gustoća_stanovništva      = 
| stanovništvo_gustina_rang = 
| broj_članica              =
| GDP_PPP                     = 
| GDP_PPP_rang                = 
| GDP_PPP_godina              = 
| GDP_PPP_per_capita          = 
| GDP_PPP_per_capita_rang     = 
| GDP_nominal                 = 
| GDP_nominal_rang            = 
| GDP_nominal_godina          = 
| GDP_nominal_per_capita      = 
| GDP_nominal_per_capita_rang = 
| Gini          = 
| Gini_ref      =                    
| Gini_rang     = 
| Gini_godina   = 
| Gini_promjena = 
| HDI           = 
| HDI_ref       = 
| HDI_rang      = 
| HDI_godina    = 
| HDI_promjena  = 
| valuta     = 
| valuta_kod = 
| vremenska_zona     = 
| utc_nadom          = 
| vremenska_zona_DST = 
| utc_nadom_DST      = 
| DST_napomena       = 
| antipodi           = 
| datum_format       = 
| pozivni_broj       = 
| svetac_zaštitnik   =
| internetski_nastavak = 
| službeni_website     =
| slika_karte3 = 
| širina_karte =
| alt_map3     =
| opis_karte3  =
| fusnota_a = 
| fusnota_b = 
| fusnota_c = 
| fusnota_d = 
| fusnota_e = 
| fusnota_f = 
| fusnota_g = 
| fusnota_h = 
| fusnota_1 = 
| fusnota_2 = 
| fusnota_3 = 
| fusnota_4 = 
| fusnota_5 = 
| fusnota_6 = 
| fusnota_7 = 
| fusnota_8 = 
| komentar  = 
}}

Pokret nesvrstanih je međunarodni pokret čije su članice 120 zemalja te 17 zemalja posmatrača, koje su smatrale sebe zvanično neujedinjenim sa jednim ili protiv jednog od većih blokova. Svrha pokreta, kako je napisano u Havanskoj deklaraciji iz 1979, je da osigura nacionalnu nezavisnost, suverenitet, teritorijlni integritet i bezbednost nesvrstanih zemalja u njihovoj borbi protiv imperijalizma, kolonijalizma, neokolonijalizma, aparthejda, rasizma, uključujući i cionizam i sve oblike strane agresije, okupacije, dominacije, mešanja ili hegemonije, kao i protiv blokovske politike.

Pokret nesvrstanih se fokusirao na nacionalne borbe za nezavisnost, iskorenjivanja siromaštva, ekonomski razvoj i suprotstavljanje kolonijalizmu, imperijalizmu i neokolonijalizmu. Oni su predstavljali 55% stanovništva planete, većinu vlada na svetu i skoro dve trećine članica Ujedinjenih nacija.

Ideja nesvrstanosti je postala jedna od najdragocjenijih tekovina posler ratnog vremena. Predsednik Tito je rekao o tome sledeće:Pitanje nezavisnosti malih i srednjih zemalja je krupna stvar. I nesvrstanost tu igra značajnu ulogu. Ta velika uloga u prvom redu dolazi do izražaja kroz Ujedinjene nacije. Jer, vidite, sad u njima dominiraju nesvrstani. Tamo su, na primjer, neke odluke, donesene i prihvaćene, koje, recimo, SAD teško progutaju. Ne bi htio više da ponavljam, ali nesvrstane zemlje mnogo su učinile svojom principijelnom politikom, politikom nezavisnosti, nemiješanja, politikom koegzistencije.Što znači koegzistencija? Ona ne podrazumijeva neku učmalost, da tako kažem, životarenje države sa državom, nego aktivnu suradnju. Neki veliki nisu bas jako oduševljeni sa nesvrstanošću, ali iako bi htjeli nesvrstane zemlje ignorirati, ne mogu ih spriječiti u aktivnosti. One mogu još da igraju još veću ulogu.''

Važniji članovi su bili Jugoslavija, Indija, Egipat, Južna Afrika i povremeno Kina. Brazil nikada nije bio stalni član pokreta, ali je država delila mnogo ciljeva Pokreta nesvrstanih i često je slala posmatrače na konferencije Pokreta nesvrstanih. Zbog brojnog članstva u pokretu je dolazilo do razilaženja u stavovima. Na primer, Kuba je bila u savezu sa Sovjetskim Savezom tokom Hladnog rata. Indija je mnogo godina bila u savezu sa Sovjetskim Savezom protiv Kine sa kojom ima otvoren granični spor. Pokret se slomio zbog svojih unutrašnjih nesuglasica kada je Sovjetski Savez napao Avganistan 1979. Dok su neke države podržavale sovjetsku invaziju, ostale članice pokreta nisu uradile to.

Pokret nesvrstanih se po završetku Hladnog rata borio da pronađe novi smisao svoga postojanja. Novi fokus članica je produbljivanje ekonomske saradnje među zemljama u razvoju i očuvanje nezavisnosti u odnosu na najjače centre moći. Zemlje naslednice Jugoslavije su pokazale malo interesovanja za Pokret nesvrstanih od raspada zemlje, a 2004. Slovenija je, zajedno sa Maltom i Kiprom, prestala da bude članica pokreta kada je stupila u Evropsku uniju. Srbija sada ima status posmatrača kao i zemlje proistekle iz raspada Jugoslavije. Kandidatura Bosne i Hercegovine za punopravnim članstvomu u devedesetim je odbijena, a jedina Evropska punopravna članica je Belorusija.

Nastanak Pokreta nesvrstanih 

Termin ”Nesvrstani” je prvi skovao indijski premijer Džavarhalal Nehru tokom svog govora 1954. u Kolombu, Šri Lanka. U svom govoru, Nehru je opisao pet postulata koji su korišćeni kao vodilje u kinesko-indijskim odnosima, a koje je prve smislio ondašnji kineski premijer Žu Enlai. Nazvani Pet principa miroljubive egzistencije ili Pančšil, ovi principi će kasnije poslužiti kao osnova Pokreta nesvrstanih. Tih pet principa su:

 Uzajamno poštovanje teritorijalnog integriteta i suvereniteta.
 Uzajmano nenapadanje
 Uzajamno nemešanje u unutrašnje poslove
 Jednakost i uzajamna korist
 Miroljubiva koegzistencija

Poreklo Pokreta nesvrstanih se može pratiti do konferencije održane u Bandungu, Indonezija, 1955. Svestke nesvrstane nacije su izrazile svoju želju da ne budu uvučene u ideološke sukobe Istoka i Zapada u Hladnom ratu. Bandung je bio značajna prekretnica za razvoj pokreta kao političke organizacije.

Ipak, 6 godina kasnije u septembru 1961, uz veliku zaslugu Josipa Broza Tita, održana je prva zvanična konferencija Pokreta nesvrstanih. Uz Tita i Nehrua, drugi istaknuti svetski lideri koji su učestvovali u stvaranju Pokreta nesvrstanih su bili Gamal Abdel Naser, predsednik Egipta, i Sukarno, predsednik Indonezije. Moskva, koja se protivila pokretu nesvrstanih, je na dan otvaranja beogradskog skupa izvršila nuklearnu eksploziju.

Pokret je izgubio kredibilitet tokom sedamdesetih kada je kritikovan da u njemu postaju dominantne države koje su bile prijateljske prem Sovjetskom Savezu. Dok su vođe kao Tito, Naser, Sukarno ili Nehru mogli predstavljati ideologiju nesvrstanih, vođe poput Fidela Kastra su se zalagale za bližu saradnju sa istočnim blokom.

Članstvo

Punopravne članice

Bivše članice 
 Argentina  (1973-1991) 
 Jugoslavija  (1961-1992)
 Cipar  (1961-2004)
 Malta  (1973-2004)

Posmatrači

Države 
 Argentina
 Bosna i Hercegovina
 Brazil
 Crna Gora
 Hrvatska
 Jermenija
 Kazahstan
 Kina
 Kirgistan
 Kostarika
 Meksiko
 Paragvaj
 Salvador
 Srbija
 Tadžikistan
 Ukrajina
 Urugvaj

Organizacije 
  Afrička unija
  Afričko-azijska organizacija narodne solidarnosti
  Arapska liga
  Južni centar
  Kanakčki socijalistički nacionalni oslobodilački front
  Nacionalni pokret za nezavisnost Hostos
Organizacija islamske konferencije
  Sekretarijat Komonvelta
  Svetski savet za mir
  Ujedinjene nacije

Današnje aktivnosti

Kritika spoljne politike SAD-a 
U poslednjih nekoliko godina pokret je kritikovao invaziju na Irak i rat protiv terorizma, pokušaje gušenja Iranskoga i Sjevernokorejskoga nuklearnog programa te osude kršanja ljudskih prava i odnosa prema malim državama. Pokret je kritizirao i američku dominaciju u UN-u i drugim međunarodnim strukturama.

Samoopredeljenje Portorika 
Još od 1961. pokret je podržao raspravu o slučaju prava na samoopredeljenje Portorika pred Ujedinjenim nacijama. Hostosian National Independence Movement, grupa koja se zalaže za neovisnost ostrva, ima status promatrača pri pokretu.

Samoopredjeljenje za Zapadnu Saharu 
Od 1973. pokret je podržao razgovore o slučaju Zapadne Sahare pred Ujedinjenim nacijama.

Održivi razvoj

Reforma Ujedinjenih nacija

Saradnja zemalja juga

Kulturne različitosti i ljudska prava

Radne grupe 
 Visoka radna grupa za restrukturiranje Ujedinjenih nacija
 Radna grupa za ljudska prava
 Radna grupa za mirovne operacije
 Radna grupa za razoružanje
 Odbor za Palestinu
 Radna skupina za Somaliju
 Sigurnosni klub pokreta nesvrstanih
 Stalni odbor ministara za ekonomsku saradnju
 Zajednički koordinacijski odbor (Grupe 77 i Pokreta nesvrstanih)

Konferencije Pokreta nesvrstanih 
Obično su se konferencije Pokreta nesvrstanih odvijale svake tri godine. Države koje su bile domaćin konferencijama su: SFRJ, Egipat, Zambija, Alžir, Šri Lanka, Kuba, Indija, Zimbabve, Indonezija, Kolumbija, Južnoafrička rebulika i Malezija.

Prva konferencija se održala u Beogradu 1961. Na njoj su bili predstavnici 25 zemalja – po 11 iz Azije i Afrike zajedno sa Jugoslavijom, Kubom i Kiprom.

Sledeći sastanak je održan u Kairu 1964. Na njega su došli predstavnici 46 država, dok su većina novih članova bile nove afričke zemlje koje su tek stekle nezavisnost. Glavne teme konferencije su bili Arapsko-izraelski sukob i Indijsko-pakistanski sukob.

Sastanak iz 1970. u Lusaki, na kom su prisustvovale 54 države, je bio jedan od najvažnijih pošto je pokret formirao stalnu organizaciju da bi razvijao ekonomske i političke veze. Zambijski predsednik Kenet Kaunda je igrao odlučujuću ulogu u ovim događajima.

Na sastanku 1973. u Alžiru je viđeno kako se pokret nosi sa novim ekonomskim realnostima. Svetski naftni šok iz 1973. je doveo do toga da neke članice budu značajno bogatije od ostalih. Kraj povezanosti američke valute za zlato i naknadna devalvacija dolara je uklonilo jednu od najvećih pritužbi grupe.

Na sastanku 1979. u Havani je raspravljano o prednosti ”prirodne alijanse” koje su mnogi videli između Pokreta nesvrstanih i Sovjetskog Saveza. Pod vođstvom Fidela Kastra., konferencija je raspravljala o konceptu antiimperijalističke alijanse sa Sovjetskim Savezom. Premijer Jamajke Menli je održao dobro primljen prosovjetski govor. Među ostalim stvarima koje je rekao je bilo: ”Svi anti-imperijalisti znaju da je ravnoteža snaga u svetu nepovratno promenjena 1917 kada je postoja pokret i čovek u Oktobarskoj revoluciji, a Lenjin je bio taj čovek”. Menli je takođe odlikovao Kastra za ojačavanje snaga posvećenim borbi protiv imperijalizma na zapadnoj hemisferi.

Mesta i datumi konferencija 
 1. konferencija – Beograd, 1. septembar 1961. – 6. septembar 1961.
 2. konferencija – Kairo, 5. oktobar 1964. – 10. oktobar 1964.
 3. konferencija – Lusaka, 8. septembar 1970. – 10. septembar 1970.
 4. konferencija – Alžir, 5. septembar 1973. – 9. septembar 1973.
 5. konferencija – Kolombo, 16. avgust 1976. – 19. avgust 1976.
 6. konferencija – Havana, 3. septembar 1979. – 9. septembar 1979.
 7. konferencija – New Delhi, 7. mart 1983. – 12. mart 1983.
 8. konferencija – Harare, 1. septembar 1986. – 6. septembar 1986.
 9. konferencija – Beograd, 4. septembar 1989. – 7. septembar 1989.
 10. konferencija – Džakarta, 1. septembar 1992. – 7. septembar 1992.
 11. konferencija – Kartahina de Indijas, 18. oktobar 1995. – 20. oktobar 1995.
 12. konferencija – Durban, 2. septembar 1998. – 3. septembar 1998.
 13. konferencija – Kuala Lumpur, 20. februar 2003. – 25. februar 2003.
 14. konferencija – Havana, 14. septembar 2006. – 15. septembar 2006.
 15. konferencija – Šarm el Šeik, 11. jul 2009. – 16. jul 2009.
 16. Konferencija - Teheran, 26. avgust 2012. – 31. avgust 2012.
 17. konferencija – ostrvo Margarita, 17. septembar 2016. – 18. septembar 2016.
18. konferencija - Baku, 25. oktobar 2019. - 26. oktobar 2019.

Jubilarna sednica povodom 50. godišnjice 
 Beograd, 5–6 septembar, 2011.

Vidi još 
 Treći svet

Spoljašnje veze 
 Sajt Pokreta nesvrstanih

Literatura 
 Bogetić, Olivera - Nastanak i razvoj pokreta nesvrstanosti, Export-press, Beograd 1981.
 Jakovina, Tvrtko - Treća strana Hladnog rata, Zagreb, 2010
 Mates, Leo - Međunarodni odnosi socijalističke Jugoslavije, Nolit, Beograd 1976.

Izvori 

Međunarodne organizacije
Hladni rat
Josip Broz Tito
Pokret nesvrstanih
Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija