alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
732

En la jaro 732 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 Batalo de Tours: Karolo Martelo renversis la Saracenojn.

Naskiĝoj

Mortoj
733

En la jaro 733 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj

Naskiĝoj 
 Lu Yu, Ĉina verkisto.
 Junnin Imperiestro de Japanio

Mortoj 
 Sankta Germano el Konstantinoplo
734

En la jaro 734 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 23-a de marto: Tertremo proksime de Tianshui en Gansu Ĉinio.

Naskiĝoj

Mortoj 
 30-a de julio: Tatwine, ĉefepiskopo de Canterbury, Anglio
736

En la jaro 736 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 Tibeto ribeladis kontraŭ Ĉinio;

Unuaj dokumentaj mencioj 
 Delemonto kiel in figo Delemonte (hodiaŭ ĉefurbo de Kantono Ĵuraso en Svislando).

Naskiĝoj

Mortoj
737

En la jaro 737 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
Charles Martel iĝis estro de Francio.

Naskiĝoj 
Kammu Imperiestro de Japanio

Mortoj
738

En la jaro 738 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 La franka majordomo Karolo Martelo ekzekutigas apud Wesel multnombrajn saksojn kaj tributdevigas parton de la saksa popolo.

Naskiĝoj

Mortoj
739

En la jaro 739 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
Ĉinoj homaĝis Konfuceon per la titolo "reĝa moŝto".
Araboj konkeris Kartagenon (Hispanio) kaj sanĝis ĝian nomon al QARTAYANNAT AL HALFA.
Alfonso la 1-a reĝo de Asturio (Hispanio).
Templo Bajjungŭan konstruita.

Naskiĝoj

Mortoj 
 7-a de novembro: Willibrord, apostolo de la frisoj (n. ĉirkaŭ 658)
740

En la jaro 740 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj

Naskiĝoj

Mortoj 
 Aethelheard, reĝo de Wessex, Anglio
741

En la jaro 741 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
Politika krizo en Bizancio: Konstantino la 5-a iĝis orient-romia imperiestro, sed estis detronigita. Artabasdo iĝis orient-romia imperiestro.
Zakario iĝis papo.

Unuaj dokumentaj mencioj
Bäretswil (hodiaŭ komunumo en Kantono Zuriko, Svislando) kiel Berofovilare.

Naskiĝoj

Mortoj 
22-a de oktobro: Karolo Martelo, reginto de la Frankoj (n. 686)
Leo la 3-a, orient-romia imperiestro
Papo Gregorio la 3-a
743

En la jaro 743 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
Monaĥoj Eijo kaj Fuŝo invitis Jianzhen por instrui budhismon en Japanio.
Artasbado renversita en Bizancio, Konstantino la 5-a restarigita kiel orient-romia imperiestro.
Ĉilderiko la 3-a iĝis reĝo de Aŭstrazio.

Naskiĝoj

Mortoj 
Withburga, anglosaksa sanktulino
744

En la jaro 744 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
Ribelo de la Ujguroj sub Iltimis Kutluq Bilge-Kül kontraŭ la regado de la Gokturkoj.

Unuaj dokumentaj mencioj 
Berlikon kiel Perolvinchova (hodiaŭ vilaĝeto de la komunumo Bubikon en Kantono Zuriko en Svislando).

Naskiĝoj

Mortoj
745

En la jaro 745 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj

Unuaj dokumentaj mencioj 
Illnau-Effretikon, nome Illnau kiel Illenavvia, Effretikon kiel Erpfratinchova kaj Mesikon kiel Makisinchova (hodiaŭ urbo kaj komunumo en Kantono Zuriko en Svislando).
Dürnten sub la nomo Tunriudo (hodiaŭ komunumo en Kantono Zuriko en Svislando).

Naskiĝoj

Mortoj 
Konstantino la 5-a orient-romia imperiestro
746

En la jaro 746 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
La Dommajoro Karlmann frakasis la lastan ribelon de la Alemanoj.

Naskiĝoj

Mortoj
747

En la jaro 747 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj

Naskiĝoj

Mortoj 
 Wigbert, sanktulo kaj misiisto en Frisio kaj Germanio (n. ĉirkaŭ 670)
748

En la jaro 748 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj

Naskiĝoj

Mortoj 
Gensho Imperiestrino de Japanio
749

En la jaro 749 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
Shomu detronigita, Koken iĝis Imperiestrino de Japanio

Naskiĝoj

Mortoj
750

En la jaro 750 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 Afonso la 1-a (Asturio) okupis Galegion.

Naskiĝoj 
 Leo la 4-a orient-romia imperiestro

Mortoj
751

En la jaro 751 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
Araboj arestis ĉinojn, kiuj sciis faradon de paperon.
Ĉinio atakis Nanchaon.
Pipino la Malalta iĝis reĝo de Francio kaj donis al Papo 20 urbojn en Italio kiel Papaj ŝtatoj.
Aŭstrazio malaperis.

Naskiĝoj

Mortoj 
Edburga, anglosaksa sanktulino
752

En la jaro 752 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
Stefano la 2-a iĝis papo

Naskiĝoj

Mortoj 
Papo Zakario.
831

En la jaro 831 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj

Unuaj dokumentaj mencioj
Fahrwangen kiel Farnowanch (hodiaŭ komunumo en Kantono Argovio, Svislando).
Falerin kiel Falerunae (hodiaŭ vilaĝo de la komunumo Schluein en Kantono Grizono en Svislando).
Fläsch kiel Villa Flasce (hodiaŭ komunumo en Kantono Grizono en Svislando).
Ladir kiel Leitura (hodiaŭ komunumo en Kantono Grizono en Svislando).
Lantsch/Lenz en la imperia urbaro kiel Lanzes (hodiaŭ komunumo en Kantono Grizono en Svislando).
Marbach SG (hodiaŭ komunumo en Kantono Sankt-Galo, Svislando).
Pitasch kiel Pictavi (hodiaŭ komunumo en Kantono Grizono en Svislando).
Schongau kiel Scongaua (hodiaŭ komunumo en Kantono Lucerno, Svislando).
Marmorera kiel Marmoraria (hodiaŭ komunumo Igis  en Kantono Grizono en Svislando).
Sufers kiel Subere (hodiaŭ komunumo Igis  en Kantono Grizono en Svislando).
Tiefencastel kiel Castello Impitinis (hodiaŭ komunumo en Kantono Grizono, Svislando).
Uors kiel villa Vorce (hodiaŭ vilaĝo de la komunumo Suraua en Kantono Grizono en Svislando).

Naskiĝoj

Mortoj
832

En la jaro 832 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
Nanchao provas konkeri Mianmaron.

Unuaj dokumentaj mencioj 
Istighofen kiel Justineshova (hodiaŭ municipo de la komunumo Bürglen en Kantono Turgovio en Svislando).

Naskiĝoj

Mortoj 
24-a de marto: Wulfred, ĉefepiskopo de Canterbury, Anglio
833

En la jaro 833 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
Junna detronigita, Nimmyo iĝis Imperiestro de Japanio.
Unuiĝo de moravia princlando (en la teritorio de moraviaj triboj) kaj nitra princlando (sudokcidenta Slovakio) formante Grandmoravia regno.

Naskiĝoj

Mortoj
834

En la jaro 834 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 Busswil estis menciita kiel Buosinwilare.

Naskiĝoj

Mortoj
835

En la jaro 835 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
Samaro fondita.
Lau la legendo Meinrad de Reichenau eksetlis en Einsiedeln, Kantono Ŝvico, Svislando, kie estiĝis jarcenton poste la Monaĥejo Einsiedeln.

Unuaj dokumentaj mencioj 
Gams post Kristo kiel Campesias (hodiaŭ komunumo en Kantono Sankt-Galo en Svislando.)

Naskiĝoj

Mortoj
836

En la jaro 836 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
La kalifo Al-Mutasim translokigis sian ĉefurbo de Bagdado al Samaro.

Naskiĝoj

Mortoj
837

En la jaro 837 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj

Unuaj dokumentaj mencioj 
 Degersheim kiel Tegerascai (hodiaŭ komunumo en Kantono Sankt-Galo en Svislando).

Naskiĝoj

Mortoj
838

En la jaro 838 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj

Unuaj dokumentaj mencioj 
 Weinfelden kiel Quivelda (hodiaŭ komunumo en Kantono Turgovio en Svislando).
 Ehstegen kiel Escislec (hodiaŭ municipo de la komunumo Erlen en Kantono Turgovio en Svislando).
 Buhwil kaj Schönenberg kiel Puabinwilare respektive Thuruftisdorf (hodiaŭ municipoj de la komunumo Kradolf-Schönenberg en Kantono Turgovio en Svislando).

Naskiĝoj

Mortoj
839

En la jaro 839 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj

Naskiĝoj 
13-a de junio: Karlo la 3-a la Dika, imperiestro de la Sankta Romia Imperio (m. 888)

Mortoj 
Egbert, reĝo de Wessex Anglio (n. ĉirkaŭ 770)
Wiglaf, reĝo de Mercia (probabla dato)
840

En la jaro 840 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj

Unuaj dokumentaj mencioj 
Ardez kiel Ardezis (hodiaŭ komunumo en Kantono Grizono en Svislando).
Bivio kiel de stabulo Bivio (hodiaŭ komunumo Igis  en Kantono Grizono en Svislando).
Brienz/Brinzauls kiel Brienzola (hodiaŭ komunumo Igis  en Kantono Grizono en Svislando).
Degen kiel Higenae/Egenae (hodiaŭ komunumo Igis  en Kantono Grizono en Svislando).
Domleschg kiel Tumilasca (hodiaŭ komunumaro kaj regiono en Kantono Grizono en Svislando).
Duvin kiel Auna (hodiaŭ komunumo Igis  en Kantono Grizono en Svislando).
Emmen kiel Emau (hodiaŭ komunumo en Kantono Lucerno en Svislando).
Felsberg kiel villa Fagonio (hodiaŭ komunumo Igis  en Kantono Grizono en Svislando).
Giswil kiel Kisevilare (hodiaŭ komunumo en Kantono Obvaldo en Svislando).
Igis kiel Ovinae/Aviuns - ne estas absolute certa, ke tiu mencio efektive rilatas al la hodiaŭa komunumo Igis  en Kantono Grizono en Svislando.
Kriens (proksimuma dato, ne eblas ekzakta datigo de la dokumento) kiel Chrientes (hodiaŭ urbo en Kantono Lucerno en Svislando)
Malans kiel villa Mellanze (hodiaŭ komunumo Igis  en Kantono Grizono en Svislando).
Malters kiel Maltrensi marcha (hodiaŭ komunumo en Kantono Lucerno en Svislando).
Mathon kiel Mentaune (hodiaŭ komunumo Igis  en Kantono Grizono en Svislando).
Rhäzüns kiel Raezunne (hodiaŭ komunumo en Kantono Grizono en Svislando).
Riom kiel Villa Riamio (hodiaŭ parto de la komunumo Riom-Parsonz en Kantono Grizono en Svislando).
Schnaus kiel Scanaues (hodiaŭ komunumo en Kantono Grizono en Svislando).
Sevgein kiel Soviene (hodiaŭ komunumo en Kantono Grizono en Svislando).
Siat kiel Septe (hodiaŭ komunumo en Kantono Grizono en Svislando).
Vaz/Obervaz kiel villa Vazzes (hodiaŭ komunumo en Kantono Grizono en Svislando).
Vella kiel ad sanctum Vincentium [...] in valle Leguntia (hodiaŭ komunumo en Kantono Grizono en Svislando).
Zuoz kiel Zuzes (hodiaŭ komunumo en Kantono Grizono en Svislando).

Naskiĝoj 
 Mikaelo la 3-a orient-romia imperiestro

Mortoj 
 Ludoviko la 1-a imperiestro de la Sankta Romia Imperio;
 Junna Imperiestro de Japanio;
 14-a de marto - Eginhard, franca nobelulo, kronisto, fondinto de la abatejo de Seligenstadt, privata sekretario kaj biografiisto de Karolo la Granda. (n. 770)
841

En la jaro 841 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
Fondita Dublino.

Unuaj dokumentaj mencioj 
 Oeschenbach kiel Eschibach (hodiaŭ komunumo en Kantono Berno en Svislando).
 Stierva kiel Seturiuo (hodiaŭ komunumo en Kantono Grizono en Svislando).

Naskiĝoj 
Sankta Edmund la martiro (m. 869)

Mortoj 
Sankta Bernardo
842

En la jaro 842 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 Mikaelo la 3-a, du jara bebo, iĝis orient-romia imperiestro. La Bizanca imperiestrino Teodora, iĝis regentino, kaj masakris la herezulojn paŭlicianojn.
 Batalo de Klaviĥo, Hispanio, kiam Santiago aperus al kristanoj por helpi ili kontraŭ islamanoj
 Ĵuroj de Strasburgo inter Karlo la Kalva kaj Ludoviko la Germano

Naskiĝoj

Mortoj 
 15-a de julio: Saga, imperiestro de Japanio (n. 786)
 Alfonso la ĉastulo, reĝo de Asturio
 Teofilo la 2-a, orient-romia imperiestro
Poŝtkodoj en Britio

Poŝtkodoj estis enkondukataj en Britio en la periodo inter la jaroj 1959 kaj 1974.

En sia nuntempa formo, britia poŝtkodo konsistas el la tn. ekstera parto, kiu per spaceto estas divitida disde la sekva tn. ena parto.

La ekstera parto konsistas el unu aŭ du literoj (kiuj montras tn. poŝtan areon), kiu(j)n sekvas unu aŭ du dekumaj ciferoj (kiuj montras tn. poŝtan distrikton). Esceptokaze (en densaj distriktoj de Centra Londono) la lastan ciferon sekvas ankoraŭ unu litero.

La ena parto konsistas el unu cifero kaj sekvantaj du literoj.

Unu poŝtkodo tipe apartenas al kelkaj sinsekvaj domoj je la sama flanko de strato, kaze de malgrandaj stratoj povas ankaŭ la tuta strato havi unu poŝtkodon. Male, kaze de granda domo kun multaj oficejoj de diversaj firmaoj, povas unu aŭ kelkaj poŝtaj kodoj aparteni al unu domo.

La Brita Royal Mail (Reĝa poŝto) donas la indikon ke unu poŝta kodo meznombre apartenas al 15 liverpunktoj (adresoj).

Principe validas ke brita adreso estas malambigue determinita de siaj poŝta kodo kaj domnumero (aŭ domnomo).

Poŝta kodo tre precize montras la geografian lokiĝon de sia adreso, tial ĝi tipe estas uzata en navigaj sistemoj (biriloj). Esceptaj pri tio estas tn. "negeografiaj poŝtkodoj", komenciĝantaj ekz. per la literoj "BX", kiujn uzas grandaj firmaoj volantaj havi eblecon ŝanĝi la liverlokon por siaj sendaĵoj sen la neceso ŝanĝi sian poŝtkodon.

Ĉe enlandaj poŝtaĵoj oni metu la poŝtan kodon post la nomo de poŝta urbo (kaj eventuale tiu de poŝta graflando, kiu tamen estas nuntempe danke al poŝtkodoj en la adresoj superflua), aŭ eĉ pli bone sur memstaran linion, kiu estas la lasta linio de adreso, ekz.

  10 Downing Street
  LONDON  SW1A 2AA

aŭ

 Walthamstow
 LONDON
 E17 6AB

aŭ

 WEMBLEY, Middx.
 HA9 6AB

aŭ

 WEMBLEY
 Middlesex
 HA9 6AB

Ĉe sendaĵoj el eksterlando eblas meti la poŝtkodon sur memstaran linion super la landonomo, aŭ sur la lastan linion post la landonomon, ekz.

 WEMBLEY
 HA9 6AB
 Grande-Bretagne

aŭ

  WEMBLEY, Middx.
  Verenigd Koninkrijk  HA9 6AB

Vidu ankaŭ 
 Listo de poŝtkodaj areoj en Britio

Eksteraj ligiloj 

http://www.royalmail.com/

Britio
Poŝto en Britio
753

En la jaro 753 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj

Unuaj dokumentaj mencioj 
Thionville kiel Theodonis Villa (hodiaŭ urbo en Francio).

Naskiĝoj

Mortoj
Edward Teller

Edward TELLER, origine: TELLER Ede (naskiĝis la 15-an de januaro, 1908, mortis la 9-an de septembro, 2003) estis usona fizikisto hungar-devena. Li estas rigardata kiel la inventinto de la hidrogena bombo.

Naskiĝinte en Budapeŝto, li forlasis Hungarion en la jaro 1926, por studi en Germanio. En 1930 li doktoriĝis ĉe Werner Heisenberg en la universitato de Leipzig. Poste li laboris du jarojn en Göttingen kaj unu jaron ĉe Niels Bohr en Kopenhago.

Kiam la nazioj ekregis en Germanio, li elmigris unue al Britio, poste al Usono. En 1941 li fariĝis usona civitano. En la jaro 1942 li ekpartoprenis la Manhattan Project, kies celo estis la konstruo de atombombo. Ekde 1949 li pli kaj pli koncentriĝis al la kreo de hidrogena bombo, ĉar ĝia efiko estus pli granda. Kun grupo da sciencistoj li kreis la teoriajn bazojn kaj li esence kunlaboris en la konstruado. Krome li instruis en diversaj usonaj universitatoj, ekz. en Novjorko (1941-42), Ĉikago (1946-52) kaj en Berkeley (1953-75).

Dum sia tuta vivo li engaĝiĝis por la evoluigo de atomarmiloj. Prognozoj pri katastrofe finiĝanta atommilito laŭ li estis "stultaĵoj". En la 1970-aj jaroj li postulis la enkondukon de neŭtronaj armiloj kaj li forte aplaŭdis la SDI-projekton de Ronald Reagan.

En la jaro 2002 Edward Teller publikigis siajn memorojn. Li mortis en 2003 en Stanford, Kalifornio.

Li iĝis honora membro de Hungara Scienca Akademio en 1990.

Budapeŝtanoj
Hungaraj atomfizikistoj
Usonaj fizikistoj
Hungaraj akademianoj
Hungaraj judoj
Hungaraj inventistoj
Membroj de la Usona Nacia Akademio de Sciencoj
L. S. Lowry

Laurence Stephen Lowry (naskiĝis 1-an de novembro 1887, mortis 23-an de februaro 1976) estis brita pentristo.

Lowry naskiĝis kaj vivis dum preskaŭ la tuta vivo en la urbego Manchester.
Li pentris bildojn de vivo dum la fruaj jaroj de la 20-a jarcento en la industriaj urboj de norda Anglio. Li havis tre distingan stilon kaj la pentraĵoj ofte enhavas alumetsimilajn figurojn de homoj en industriaj fonoj kun malhelaj koloroj.

Lowry naskiĝis en malriĉa laborista familio kaj laboris dum jaroj kiel kolektanto de lupagoj aŭ kasisto kaj nur pentris dum libera tempo.

Impona nova artgalerio, The Lowry Centre estis malfermita en 2000 en Manchester.

Eksteraj ligiloj 

 http://www.manchesteronline.co.uk/news/s/142/142912_lowry_bronze_unveiled.html 
 http://www.manchesteronline.co.uk/news/s/144/144405_lowry_statue_too_big_a_draw_for_vandals.html 
 https://web.archive.org/web/20070929083349/http://www.btinternet.com/~anthony.seaton/lowry.html 
 http://www.liverpoolmuseums.org.uk/walker/collections/20c/Lowry.asp 
 https://web.archive.org/web/20041205204613/http://www.geocities.com/lowrystudy 
 http://www.findarticles.com/p/articles/mi_m0FQP/is_4544_130/ai_76780674 
 The Lowry Centre (nur angle sed por rigardi pentraĵojn klaku L.S. Lowry ĉe la hejmpaĝo).

Lowry
Will Green

Will GREEN (kromnomo Vilcĵo Verda; naskiĝis en 1911, mortis la 7-an de januaro 2003) estis brita esperantisto kaj Esperanto-vortaristo, iama honora sekretario de la Esperanto-Asocio de Britio kaj vicprezidanto de la Londona Esperanto-Klubo.

Green estis instruisto ĉe porknaba lernejo en la urbego Leeds kaj ankaŭ fotoĵurnalisto. Lia entuziasmo rilate Esperanton senlimis: li havis profundan konojn pri Esperanto kaj, kiel instruisto, lerte scipovis kapti la intereson de kursanoj.  

Ankaŭ per magio li varbis por Esperanto: li estis amatora magiisto kaj kunfondinto de MIRo (Magia Internacia Rondo – nomo, kiun li elpensis). Li estis regula kunlaboranto de la internacia magazino Monato.

Aliajn talentojn li posedis: li estis muzikisto, pentristo kaj verkisto.  Almenaŭ unu poemo fariĝis kanzono (vidu la Kajto-kolekton Tohuvabohuo). 

Kun sia edzino Myrtle Green li verkis "Kudra kaj trika terminaro" (Rickmansworth: Universala Esperanto-Asocio 1947, 22 p.; 2-a eld. Oakville: Esperanto Press 1960, 21 p.) kaj pro ĝi estis invitita kunlabori pri la fako "teksaferoj" de Plena Ilustrita Vortaro (PIV) de 1970.

Fonto
Adaptita el La Brita Esperantisto (n-ro 954, printempo 2003)

Eksteraj ligiloj 
 Libroj  de kaj pri Will Green en la Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo 
 Artikoloj de kaj pri Will Green en Elektronika Bibliografio de Esperantaj Artikoloj (EBEA) (serĉu je "green")
 Skanaĵo de "Kudra kaj trika terminaro" 1960

Britaj esperantistoj
Esperanto-vortaristoj
843

En la jaro 843 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
Lotaro la 1-a iĝis imperiestro de la Sankta Romia Imperio;
Traktato de Verdun;
Kenneth Macalpin proklamis sin reĝo de la Piktoj kaj de la Skotoj;
Unua dokumenta mencio de la komunumo Bad Ragaz en Sarganslando, Kantono Sankt-Galo, Svislando.

Naskiĝoj 
Topiltzin Tlamacazque Ce Ácatl, tolteka reĝo de Tulao, alinomita Quetzalcóatl.

Mortoj
844

En la jaro 844 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
Serĝo la 2-a iĝis papo;

Naskiĝoj 
Oktobro: Judita de Flandrio (m. 870), edzino de du reĝoj de Wessex (Anglio) kaj de Baldueno la 1-a (Flandrio)

Mortoj 
11-a de januaro: Papo Gregorio la 4-a (n. nekonata)
Raedwulf, reĝo de Northumbria (probabla dato; n. nekonata)
845

En la jaro 845 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 Altfrid fondis abatejon en Essen.
 Budhismo persekutita en Ĉinio.
 14 bohemiaj princoj baptitaj en la germana Regensburgo.

Naskiĝoj

Mortoj 
 Teofano, episkopo de Niceo
846

En la jaro 846 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
La Maŭroj portempe rekaptas Leonon (Hispanio).
Piratoj saracenaj (arabaj) el Norda Afriko disrabas Vatikanon, (Romo, Italio).
Xuanzong la 2-a sukcedas Wuzongon kiel imperiestro de Ĉinio.
Unua dokumenta mencio de Ramsen (hodiaŭ komunumo en Kantono Ŝafhaŭzo, Svislando.
Unua dokumenta mencio de Merishausen kiel Morinishusun (hodiaŭ komunumo en Kantono Ŝafhaŭzo, Svislando.

Naskiĝoj 
1-a de novembro - Ludoviko la 2-a de Okcidenta-Frankonio (Ludoviko la balbutulo), reĝo de frankoj, mortis 879.
6-a de decembro - Hasan al Askari, 11-a Ŝijaa Imamo (m. 874).

Mortoj
Lavendo

Lavendo (Lavandula officinalis) estas palearktisa kaj orientalisa genro apartenanta al la lamiacoj.

En la kuirarto uzatas la sekigitaj floroj de la planto, por fajnigi la guston de trinkaĵoj, oleo, teo, salatoj kaj supoj. Pro ĝia intensa odoro, lavendo ankaŭ estas uzata en la parfumindustrio.

Vidu ankaŭ 
 Flaŭro de Maroko
 Lavenda (koloro)

Eksteraj ligiloj 
 http://www.mediterraneangardensociety.org/plants/Lavandula.html  
 http://www.selfsufficientish.com/lavender.htm 
 http://www.itis.usda.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=503344 

Spicoj
Lamiacoj
Palearktisa flaŭro
Orientalisa flaŭro
W. E. B. DuBois

William Edward Burghardt DUBOIS (naskiĝis la  en Great Barrington, Usono, mortis la  en Akrao, Ganao) estis afro-usona verkisto, historiisto, sociologo, akademiano kaj aktivulo pri homaj rajtoj, konsiderita kiel la patro de panafrikanismo. Li ankaŭ estis gvidanto de la movado por civilaj rajtoj en Usono.

Biografio 
W. DuBois naskiĝis en Masaĉuseco kaj iĝis la unua afrik-usonano, kiu gajnis doktoran diplomon de la prestiĝa Universitato Harvard. Poste dum multaj jaroj li studis la vivojn de afrik-usonanoj kaj uzis sociologiajn metodojn por kompreni la problemojn de tiu grupo.
Li instruis en kelkaj universitatoj, sed ankaŭ fariĝis unu el la plej rimarkindaj politikaj aktivuloj por la afrik-usonanoj. Li estis brila oratoro kaj verkisto.

Li estis kunfondinto en 1905 de la Niagara Movado. Poste en 1909 tio fariĝis NAACP –  (Nacia Asocio por la Antaŭenigo de Nigraj Personoj). Li estis redaktoro de la influhava gazeto de NAACP ĝis 1934, kiam li rezignis.

Li malkonsentis kun la aliaj gravaj aktivuloj Booker T. Washington kaj Marcus Garvey. Washington kredis, ke la nigruloj devis batali por ekonomia plibonigo kaj Garvey subtenis la ideon, ke la nigruloj reiru al Afriko. Du Bois kredis, ke la nigruloj devis batali ne nur por ekonomika egaleco kun la blankuloj, sed ankaŭ rajtas havi la samajn civilajn rajtojn. Du Bois pli kaj pli seniluziĝis kun kaj nigra kapitalismo kaj Usono. En 1961 li aniĝis en la Komunista Partio de Usono kaj en la sama jaro migris al Ganao, kie lia amiko Kwame Nkrumah iĝis ĉefministro kaj post la proklamo de la respubliko unua prezidanto. En la lastaj jaroj de sia vivo li laboris pri la Encyclopedia Africana, kies dua eldono (2005, redaktita de Henry Louis Gates, Jr. kaj Kwame Anthony Appiah) enhavas 3 500 temojn en kvin volumoj. 

En 1992, Usono honoris lin kun portreto sur poŝtmarko.

Plej gravaj libroj 
 The Suppression of the Slave Trade (1896)
 The Philadelphia negro (1899) 
 The Souls of Black Folk (1903)
 John Brown (1909)
 Quest of the Silver Fleece (1911)
 The Negro (1915)
 Darkwater (1920)
 The Gift of Black Folk (1924)
 Dark Princess (1928)
 Black Folk: Then and Now (1939)
 Dusk of Dawn (1940)
 Color and Democracy (1945)
 The World and Africa (1947)

Premioj 
Internacia Premio Lenin "Por plifortigo de paco inter popoloj" (1959)

Literaturo 

 David Levering Lewis: W.E.B. Du Bois. Biography of a Race, 1868–1919. Holt, Novjorko, 1993, ISBN 0-8050-2621-5. Gajninto de la premio Pulitzer en la jaro 1994 en la kategorio Biografioj.

Referencoj

Vidu ankaŭ 
Paul Panda Farnana

Usonaj historiistoj
Usonaj politikistoj
Usonaj retorikistoj
Usonaj filozofoj
Usonaj panafrikanistoj
Usonaj politikaj filozofoj
Usonaj sociologoj
Usonaj sciencaj verkistoj
Civilrajtaj aktivuloj
Kontraŭrasismaj aktivuloj
Ganaaj aktivuloj
Ganaaj filozofoj
Ganaaj verkistoj
Ganaaj historiistoj
Usonaj socialistoj
Anglikanaj sanktuloj
Afrik-Usona historio
Historiistoj de Afriko
Francaj usonanoj
Haitidevenaj usonanoj
Usonaj verkistoj
Stanislav Bubeníček

Stanislav BUBENÍČEK (1904-1979), en Esperantujo konata kiel Stan Bubenič, estis ĉeĥlingva kaj esperantlingva verkisto.

Post perdo de sia advokateco en 1948 li ŝanĝis 16 profesiojn kaj restis kiel trumpetisto en cirko. Post pensiiĝo en 1964 li revenis al Litomyšl, verkis romanon pri sia cirka vivo Kvapík pro lipicány (Galopo por lipicanoj, 1965) kaj konatiĝis kun Karolo Piĉ. Ellerninte Esperanton li tradukis sian romanon al Esperanto (titolita: Sub cirkotuko), kiun en 1988 eldonis en Hago lia plum-amikino Jenny Heetkamp sub iom modifita titolo Sub cirkotendo kaj sub literatura pseŭdonomo Stan Bubeniĉ. Plie li verkis ĉeĥlingvan tekston Zač je v Hradci pardubický perník? (Kiom kostas la spickukoj el Pardubice en Hradec Králové?)

Ĉeĥaj esperantistoj
Ĉeĥlingvaj verkistoj
Esperanto-verkistoj
Ĉeĥaj verkistoj
Ĉeĥaj juristoj
Esperantlingva literaturo
Ana María Matute

Ana María MATUTE [ana maria matute] (naskiĝis la 26-an de julio, 1925, mortis la 25-an de junio, 2014) estis hispana verkistino.

Ana María Matute naskiĝis en Barcelona. Ŝian junaĝon karakterizis la Hispana Intercivitana Milito, kies spertoj retroviĝas en ŝia verkaro. En la jaro 1996 ŝi fariĝis membro de Real Academia Española.

Listo de verkoj 
 Los Abel (romano, 1948)
 Fiesta al Noroeste (romano, 1952)
 Pequeño teatro (romano, 1954)
 En estas tierra (romano, 1955)
 Los niños tontos (rakontoj por infanoj, 1956)
 Los hijos muertos (romano, 1958)
 Los mercadores (romanciklo):
 Primera memoria (1960)
 Los soldatos lloran de noche (1964)
 La trampa (1969)
 La torre vigía (romano, 1971)
 Sólo un pie descalzo (porinfana libro, 1983)
 Olvidado Rey Gudú (romano, 1996)

En Esperanto aperis 
La stultaj infanoj / El la hispana trad. Liven Dek.
[Eld.: Liven Dek. Desegnoj: Pedro Ullate López. - Santander: Gutierrez Aduriz, 1988. - 100 p. : ilustr. - (Hispana literaturo ; 5)
ISBN 84-404-3349-2
Originala titolo: Los niños tontos

Listo de premioj 
 Premio Nadal (1959)
 Premio Nacional de Literatura Infantil (premio por infanliteraturo, 1984)
 Premio Cervantes (2010)

Eksteraj ligiloj 

 Ana María Matute - El jorobado / La ĝibulo - Liven Dek Dekomence en hispana, poste en Esperanto

Hispanaj verkistoj
Hispana literaturo de la 20-a jarcento
Membroj_de_la_Reĝa_Hispana_Akademio
Verkistinoj
Premio Cervantes premiitoj
847

En la jaro 847 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
Leono la 4-a iĝis papo;

Naskiĝoj

Mortoj 
Papo Serĝo la 2-a
848

En la jaro 848 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
La provinco Aube ekestis parto de la Franca Reĝlando per la traktato de Verdun en 848.

Naskiĝoj

Mortoj
849

En la jaro 849 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj

Naskiĝoj 
Alfredo la Granda (proksimuma dato), reĝo de Anglio, mortis la 26-an de oktobro 899.

Mortoj 
 Walahfrid Strabo, abato kaj latinlingva verkisto
850

En la jaro 850 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
Montoku iĝis Imperiestro de Japanio.

Unuaj dokumentaj mencioj 
Huttwil kiel Huttiwilare (hodiaŭ komunumo en Kantono Berno en Svislando).
Neunkirch kiel Niuchilchun (hodiaŭ komunumo en Kantono Ŝafhaŭzo en Svislando).
Lumbrein kiel in villa Lamarine (hodiaŭ komunumo en Kantono Grizono en Svislando).

Naskiĝoj 
Seiwa Imperiestro de Japanio

Mortoj 
Nimmyo Imperiestro de Japanio
851

En la jaro 851 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj

Unuaj dokumentaj mencioj 
Marsens kiel Curtis marsingus (hodiaŭ komunumo en Kantono Friburgo en Svislando).
Tegerfelden kiel Tegerfelt (hodiaŭ komunumo en Kantono Argovio en Svislando).

Naskiĝoj

Mortoj 
 7-a de marto: Nevenoeo, unua duko de Bretonio (n. nekonata)
861

En la jaro 861 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj

Unuaj dokumentaj mencioj 
Bäriswil kiel Perolteswilare (hodiaŭ komunumo en Kantono Berno en Svislando).
Dielsdorf kiel Theolvesthoruf (hodiaŭ ĉefloko de la distrikto Dielsdorf en Kantono Zuriko en Svislando).
Langenthal kiel Langatun (hodiaŭ komunumo en Kantono Berno en Svislando).

Naskiĝoj

Mortoj
866

En la jaro 866 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj

Unuaj dokumentaj mencioj 
Courrendlin kiel Rendelana Corte (hodiaŭ komunumo en Kantono Ĵuraso en Svislando).
Miécourt kiel Curtem que Mietiam (hodiaŭ vilaĝo de la komunumo La Baroche en Kantono Ĵuraso en Svislando).
Orvin kiel Ulvinc (hodiaŭ komunumo en Kantono Berno en Svislando).
Sonceboz-Sombeval kiel Summavallis (hodiaŭ komunumo en Kantono Berno en Svislando).
Tavannes kiel Tehisvenna (hodiaŭ komunumo en Kantono Berno en Svislando).
Vicques kiel Vicum (hodiaŭ komunumo en Kantono Ĵuraso en Svislando).

Naskiĝoj 
Leo la 6-a orient-romia imperiestro

Mortoj 
Ethelbert, reĝo de Wessex, Anglio
876

En la jaro 876 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
Seiwa detronigita, Yozei iĝis Imperiestro de Japanio
Konstruo de la unua preĝejo en Oberägeri, Kantono Zugo, Svislando (laŭ ne dokumentita pretendo de la zuga teologo Kaspar Lang).

Unuaj dokumentaj mencioj 
Aeugst ĉe Albis kiel Ousta (hodiaŭ komunumo en Kantono Zuriko en Svislando).
Dachsen kiel Tahsheim (hodiaŭ komunumo en Kantono Zuriko en Svislando).
Flurlingen (hodiaŭ komunumo en Kantono Zuriko en Svislando).
Langwiesen (hodiaŭ vilaĝo en la komunumo Feuerthalen en Kantono Zuriko, Svislando).

Naskiĝoj

Mortoj
881

En la jaro 881 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
Karlo la 3-a la Dika iĝis imperiestro de Sankta Romia Imperio.
Karolo la dika interŝanĝis Flumson kontraŭ bienoj en Alzaco kun la epiksopo de Koiro.

Naskiĝoj

Mortoj
886

En la jaro 886 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
La saksoj, gviditaj de Alfredo la granda konkeris Londonon.
Leo la 6-a iĝis orient-romia imperiestro.
Normanoj invadis Parizon.

Unuaj dokumentaj mencioj 
Aadorf kiel Ahadorf (hodiaŭ politika komunumo en Kantono Turgovio en Svislando).
Hettlingen kiel Hetelinga (hodiaŭ politika komunumo en Kantono Zuriko en Svislando).
Hochfelden kiel Hofelda (hodiaŭ politika komunumo en Kantono Zuriko en Svislando).
Rumendingen kiel Rumaningun (hodiaŭ politika komunumo en Kantono Berno en Svislando).

Naskiĝoj

Mortoj 
Basilo la 1-a orient-romia imperiestro
891

En la jaro 891 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
Guido el Spoleto iĝis imperiestro de la Sankta Romia Imperio;
Formoso iĝis papo;
Unua dokumenta mencio de la komunumo Eichberg SG en Kantono Sankt-Galo, Svislando.

Naskiĝoj

Mortoj 
14-a de septembro: Papo Stefano la 5-a (n. nekonata)
896

En la jaro 896 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 Arnulfo iĝis imperiestro de Sankta Romia Imperio.
 Bonifaco la 6-a iĝis papo.
 Stefano la 6-a iĝis papo.
 Hungaroj invadis jam preskaŭ la plenan Karpat-basenon (patrujokupo).
 Čeminac kaj Kotlina fonditaj.

Naskiĝoj

Mortoj 
 Formoso la 1-a, papo (naskiĝis ĉirkaŭ 816)
 Bonifaco la 6-a, papo (n. nekonata)
 Abu Hanifa al-Dinaŭari, persa sciencisto kaj historiisto (n. 815)
900

En la jaro 900 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
Ludoviko la infano iĝis imperiestro de la Sankta Romia Imperio;
Benedikto la 4-a iĝis papo;
Xunantunich forlacita.

Unuaj dokumentaj mencioj 
 Grandval kiel Grandemvallem (hodiaŭ komunumo en Kantono Berno en Svislando).

Naskiĝoj

Mortoj 
Papo Johano la 9-a
Paul Celan

Paul CELAN [paŭl ĉelan], origine: Paul ANTSCHEL (naskiĝis la 23-an de novembro 1920, mortis la 20-an de aprilo 1970) estis germanlingva poeto kaj tradukisto.

Paul Celan naskiĝis en Ĉernivco kiel filo de germanlingvaj judoj. Li vizitis german-hebrean bazlernejon kaj poste rumanan gimnazion, kie li en la jaro 1938 finis la abiturientan ekzamenon. Samjare li komencis studi medicinon en Tours, Francio, sed unu jaron poste li revenis al sia naskiĝurbo por studi romanistikon.

Kiam en 1941 germanaj kaj rumanaj trupoj okupis la urbon, la judoj devis ekloĝi en geto. En 1942 liaj gepatroj estis forportitaj: La patro iom poste mortis pro tifo, la patrino estis mortpafita. Paul Celan fuĝis el la geto, sed venis al rumana laborkampo. En decembro 1944 li revenis al sia - intertempe soveta - hejmurbo kaj daŭrigis sian studadon.

De 1945 ĝis 1947 li laboris en Bukareŝto kiel lektoro kaj tradukisto. En 1947 li fuĝis tra Hungario al Vieno kaj unu jaron poste li ekloĝis en Parizo. Ekde 1955 li iĝis franca civitano. Psike grave malsana, li finis sian vivon per suicido.

Listo de verkoj 

 Der Sand aus den Urnen (poemoj, 1948)
 Mohn und Gedächtnis (poemoj, 1952)
 Von Schwelle zu Schwelle (poemoj, 1955)
 Sprachgitter (poemoj, 1959)
 Die Niemandsrose (poemoj, 1963)
 Atemwende (poemoj, 1967)
 Fadensonnen (poemoj, 1968)
 Lichtzwang (poemoj, 1970)
 Schneepart (poemoj, eld. 1971)
 Zeitgehöft (poemoj, eld. 1976)

Listo de premioj 

 Georg-Büchner-Preis (1960)

Germanlingvaj verkistoj
Rumanaj poetoj
Rumanaj judoj
Rumanaj tradukistoj
Francaj poetoj
Francaj judoj
Francaj tradukistoj
Postvivintoj el la Holokaŭsto
Tradukistoj de William Shakespeare
Sinmortigintoj
Irmtraud Morgner

Irmtraud MORGNER, origine: Irmtraud Elfriede SCHRECK (naskiĝis la 22-an de aŭgusto, 1933, mortis la 6-an de majo, 1990) estis germana verkistino.

Naskiĝinte en Chemnitz, ŝi de 1952 ĝis 1956 studis germanistikon en Lepsiko. Poste ŝi laboris ĉe literaturĵurnalo. Ekde 1958 ŝi plene dediĉis sin al la verkado. Ŝi mortis en 1990 en Berlino.

Centra temo en ŝia verkaro estas la rolo de la virinoj en la Germana Demokratia Respubliko.

Listo de verkoj 
 Ein Haus am Rand der Stadt (romano, 1962)
 Hochzeit in Konstantinopel (romano, 1968)
 Leben und Abenteuer der Trobadora Beatriz nach Zeugnissen ihrer Spielfrau Laura (romano, 1974)
 Amanda. Ein Hexenroman (romano, 1983)
 Rumba auf einen Herbst (rakonto, eld. 1992)

Morgner
Morgner
W.H. Andrews

W.H.(Bill) ANDREWS (naskiĝis 1870, mortis 1950) estis komunisto kaj sindikata aktivulo en Sud-Afriko.

Li naskiĝis en Anglio sed elmigris al Sud-Afriko en 1893.  Li laboris kiel fervoja muntisto kaj en 1909 li fariĝis la unua prezidanto de la Sud-Afrika Laborista Partio.
En 1912 li elektiĝis al la Parlamento kaj poste al la Provinca Konsilio.
Li batalis por plibonigi la kondiĉojn kaj rajtojn de laboristoj.
Li enkondukis la unuan leĝprojekton por doni voĉdonrajtojn al virinoj.
Li forlasis la Laborista Partio ĉar li rifuzis subteni la preparojn por milito kaj en 1915 helpis starigi la Internacian Socialistan Ligon, poste konata kiel la Sud-Afrika Komunista Partio.  En 1921 li elektiĝis kiel la unua sekretario de la Komunista partio kaj poste fariĝis prezidanto.

Li konstante batalis por la plena partoprenado de afrikanoj en politikaj organizaĵoj kaj por nigraj kaj blankaj laboristoj stari kune kontraŭ la komuna malamiko.
Li reprezentis sud-afrikajn laboristojn ĉe multaj internaciaj konferencoj kaj ĉe la 4-a Kongreso de la Komunista Internacio en Moskvo li estis elektita al la komitato.  Li restis en Moskvo dum la sekvanta jaro.

En 1924 li elektiĝis kiel la unua ĝenerala sekretario de la Sud-Afrika Sindikat-Kongreso.
Dum la 1940-aj jaroj li estis prezidanto de la Komunista partio.

ANDREWS, W.H.
Angela Davis

Anĝela Yvonne DAVIS (naskiĝis la 26-an de januaro 1944) estas politika aktivulino pri civitanaj rajtoj en Usono.

Ŝi naskiĝis en Birmingham kaj studis ĉe la Universitato Brandeis.

Ŝi instruis ĉe la Universitato de Kalifornio, Los-Anĝeleso dum la 1960-aj jaroj kaj samtempe ŝi estis radikala feministo, politika aktivulino kaj ano de la Komunista Partio de Usono kal la Black Panther Party.

En disputata decido la Universitato de Kalifornio maldungis ŝin, ĉar ŝi estis ano de la kompartio. Davis kandidatiĝis por vic-prezidento de Usono por la kompartio en 1980 kaj 1984 kune kun Gus Hall.

En 1970 ŝi fariĝis la tria virino sur FBI listo de plejserĉataj personoj kiam ŝi estis formale akuzita pri konspiro, forkaptado kaj murdo. Ŝi evitis la policon dum du semajnoj antaŭ ol ŝi estis kaptita. Oni procesis kontraŭ ŝi sed la juĝistoj senkulpigis ŝin de ĉiuj akuzoj.

Nuntempe (2003) ŝi laboras kiel profesoro ĉe la Universitato de Kalifornio en Santa Cruz. Ŝi daŭre aktivas pri politikaj kaj sociaj aferoj kaj verkis plurajn librojn.

En 2006, ŝi aliĝis al la Internacia Subten-Komitato al la vjetnamaj viktimoj de la "Agent Orange" .

Libroj 
 If They Come in the Morning (1971)
 Angela Davis: An Autobiography (1974)
 Women, Race and Class (1981)
 Blues Legacies & Black Feminism (1999)
 The Angela Y. Davis Reader (1999)

Notoj

Eksteraj ligiloj 
 http://www.jungewelt.de/2005/01-07/003.php
 http://www.kalenderblatt.de/index.php?lang=de&sdt=20050603&day=next 
 http://mujeresriot.webcindario.com/mr-angeladavis.htm 
 http://images.indymedia.org/imc/santacruz/audio/9/angela-davis_11-30-05.mp3  

Usonaj civilrajtaj aktivuloj
Usonaj komunistoj
Usonaj feministoj
Usonaj feminismaj verkistoj
Usonaj politikaj verkistoj
Usonaj verkistoj
Usonaj aŭtobiografoj
Akademianoj
Radikalaj feministoj
Postmodernismaj feministoj
Usonaj aktivuloj
Kritikaj teoriistoj
Black Panther Party
Usonaj eseistoj
Komunismaj verkistoj
GLAT-politikistoj
Feminismaj filozofoj
Kontraŭcionismo en Usono
Verkistinoj
Kosmas de Prago

Kosmas (ĉ. 1045 – 21-a de oktobro 1125) estis ĉeĥa kronikisto, dekano de la kapitulo en Prago.

En servoj de la pragaj episkopoj kaj de la kapitulo li partoprenis multajn diplomatiajn traktadojn. Lia ĉefverko estas Chronica Boemorum (Kroniko de Bohemoj), en kiu li priskribis la historion de la lando ekde la mitologia epoko ĝis sia tempo. Plej valoraj estas priskriboj de eventoj, kiujn li propraokule ĉeestis.

Ĉeĥaj verkistoj
Latinlingvaj verkistoj
Kroniko

Kroniko, (, ) estas kolekto de historiaj faktoj, kronologie kompilitaj. La mezepokaj kronikoj estis libroj artisme prilaboritaj el vidpunktoj literatura kaj pentroarta (precipe la inicialo, unua litero de ĉapitro estis bele kolorigita, ofte kun bildo de figuroj), kaj ili nun estas ĉefaj fontoj de historiaj faktoj pri la antikvaj tempoj.

La termino kronikisto estas aludo al la verkisto kiu kolektas kaj redaktas historiajn aŭ aktualajn faktojn, en la literatura ĝenro nomita kroniko.

Ankaŭ en la Biblio 
Estas du libroj Kroniko (Biblio)

Kroniko kaj kronika 
Kroniko estas radika vorto kun ĉi-supra difino. Sed kronika signifas longdaŭra (plej ofte pri malsano, eĉ dumviva), kiam ĝi originas de la alia radiko kronik/.

Vidu ankaŭ 
 Kroniko de la fortikigado de Ĉeĥoslovakio
 1-a libro de la Kroniko
 I Kroniko -  L. L. Zamenhof
 2-a libro de la Kroniko
 II Kroniko -  L. L. Zamenhof
 Malnova testamento

Historio
Pentrado
Literaturo
Biblio
Kronologio
Kapitulo

Kapitulo havas plurajn signifojn:

1

Plantscienco

Kapitulo estas floraro, kiu konsistas el sentigaj floroj ariĝaj sur florbazo, tipe ĉe la asteracoj.

2

Religio - Eklezio - Kavaliro - Framasono

Kapitulo estas kunveno de la kanonikoj de episkopujo aŭ de ordeno religia, kavalira aŭ framasona.

3

Esperanto-movado

Kapitulo estas la estraro de la Esperanta Civito. Ĝin nomumas la Konsulo, atribuante al siaj vickonsuloj specifajn delegojn (internaj aferoj, edukado, kulturaj aferoj, informado, socialaj aferoj, Tria Mondo ktp).

Botaniko
Alois Vojtěch Šmilovský

Alois Vojtěch ŠMILOVSKÝ (legu Alois Vojtjeĥ Ŝmilovski), propranome Schmillauer (naskiĝis la 24-an de januaro 1837 en Mladá Boleslav; mortis la 26-an de junio 1883 en Litomyšl) estis ĉeĥa verkisto de rakontoj kaj romanoj el urba kaj vilaĝa medioj.

Verkoj 
 Kmotr Rozumec (Baptopatro Rezonulo, 1872, eduka romano)
 Jehla (Kudrilo, 1880, rakonto)
 Rozptýlené kapitoly (Disigitaj ĉapitroj, rakontoj)
 Za ranních červánků (Dum la matenruĝoj, 1875, historia romano)

En Esperanto aperis 
 Kudrilo en Ĉeĥoslovaka antologio (1935), tradukis Tomáš Pumpr

Ĉeĥlingvaj verkistoj
852

En la jaro 852 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
Johano la 8-a (kontraŭpapo) stariĝis.

Naskiĝoj

Mortoj 
Beorhtwulf, reĝo de Mercia, Anglio (probabla dato)
853

En la jaro 853 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
Bizanca ŝiparo detruas havenon de Damieta (arabe دمياط), Egiptio.

Naskiĝoj

Mortoj
854

En la jaro 854 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj

Unuaj dokumentaj mencioj 
Mosnang kiel Masinang (hodiaŭ komunumo en Kantono Sankt-Galo en Svislando)
Roggwil TG kiel Rocconwilare  (hodiaŭ komunumo en Kantono Turgovio en Svislando).

Naskiĝoj 
Heroldo la 1-a (Novergio)

Mortoj
855

En la jaro 855 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 Benedikto la 3-a iĝis papo;
 Anastazio la 3-a iĝis kontraŭpapo;

Unuaj dokumentaj mencioj 
 Auswil kiel Ouvistwilare (hodiaŭ komunumo en Kantono Berno en Svislando).

Naskiĝoj

Mortoj 
 Lotaro la 1-a, imperiestro de la Sankta Romia Imperio;
 Leono la 4-a, papo;
856

En la jaro 856 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
Etelbaldo puĉas kontraŭ sia patro Etelvulfo kaj iĝis reĝo de Wessex;
Tertremo en Korinto mortigis ĉirkaŭ 45 mil homojn.

Unuaj dokumentaj mencioj
Hagenbuch kaj Schneit datiĝas el la jaro 856 post Kristo Haganbuah kaj Sneita (hodiaŭ komunumo Hagenbuch en Kantono Zuriko) en Svislando.

Naskiĝoj

Mortoj
857

En la jaro 857 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj

Unuaj dokumentaj mencioj 
Bürglen kiel Burgilla (hodiaŭ komunumo en Kantono Urio en Svislando). 
Nussbaumen kiel Nuzpouma (hodiaŭ municipo de la komunumo Hüttwilen en Kantono Turgovio en Svislando).
Silenen kiel Silana (hodiaŭ komunumo en Kantono Urio en Svislando).

Naskiĝoj

Mortoj
858

En la jaro 858 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
Seiwa iĝis imperiestro de Japanio.
Nikolao la 1-a iĝis papo.

Unuaj dokumentaj mencioj 
Benken kiel Pecchinhova (hodiaŭ komunumo en Kantono Zuriko en Svislando).
Ĥamo (hodiaŭ urbo en Kantono Zugo en Svislando). 
Meierskappel kiel Cappell (hodiaŭ komunumo en Kantono Lucerno en Svislando). 
Laufen kiel Laufin (hodiaŭ parto de la komunumo Laufen-Uhwiesen en Kantono Zuriko en Svislando).
Marthalen kiel Martella (hodiaŭ komunumo en Kantono Zuriko en Svislando).
Schlatt kiel Slate (hodiaŭ komunumo en Kantono Turgovio en Svislando).

Naskiĝoj

Mortoj 

Montoku; imperiestro de Japanio
Benedikto la 3-a, papo
13-a de januaro: Aethelwulf, reĝo de Wessex, Anglio
859

En la jaro 859 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
Asturio venkis Kordovon en Batalo de Abelda;
Normanoj disrabis Lisbonon kaj nordon de Afriko;
Vikingoj invadis nordon de Francio;
Maŭroj atakis Sicilion;

Unuaj dokumentaj mencioj 
Gosaŭo kiel Cozzesouwo (hodiaŭ komunumo en Kantono Zuriko en Svislando).
Velikij Novgorod

Naskiĝoj

Mortoj
860

En la jaro 860 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj

Naskiĝoj 
Eŭdo la 1-a (proksimuma dato), reĝo de Francio, mortis la 1-an de januaro 898.

Mortoj 
 20-a de decembro: Ethelbald, reĝo de Wessex, Anglio
862

En la jaro 862 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
Nanchao provas konkeri Tongkingon.

Naskiĝoj

Mortoj 
2-a de julio: Sankta Swithun, episkopo de Winchester, Anglio (n. nekonata)
863

En la jaro 863 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 Komencas en la teritorio de Grandmoravia regno agadi bizanca misio de fratoj Cirilo kaj Metodo.

Naskiĝoj

Mortoj
864

En la jaro 864 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj

Unuaj dokumentaj mencioj 
Kölliken kiel Cholinchove (hodiaŭ komunumo en Kantono Argovio en Svislando).

Naskiĝoj

Mortoj
865

En la jaro 865 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj

Unuaj dokumentaj mencioj 
Friltschen kiel Fridolteshova (hodiaŭ municipo de la komunumo Bussnang en Kantono Turgovio en Svislando).

Naskiĝoj

Mortoj
429

En la jaro 429 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 La Vandaloj transmigris de Hispanio al la Romia Afriko.
 Sankta Hilario iĝis episkopo de Arles.

Naskiĝoj

Mortoj
-13

En la jaro 13 antaŭ Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
Fondo de Majenco.

Naskiĝoj

Mortoj 

2-a jardeko a.K.
-14

En la jaro 14 antaŭ Kristo okazis, interalie:

Eventoj

Naskiĝoj

Mortoj 

2-a jardeko a.K.
Sequoyah

George GUESS [ĝorĝ ges], pli bone konata per (angligo de) lia indiana nomo Sequoyah [sekoja], estis ano de la Ĉeroka komunumo en hodiaŭa Arkansaso kaj fama inventinto de la Ĉeroka skribo. Li naskiĝis en 1767. Laŭdire lia patro estis eŭropida komercisto.
Tamen Sequoyah neniam lernis alian lingvon ol sian denaskan Ĉerokan. Kiel juna viro li fariĝis komerca arĝentoforĝisto, profesio kiu instigis lin ekkrei ian sistemon por registri la ŝuldojn de siaj diversaj klientoj. Dekomence li portretetis ĉiun personon, apudmetante cirklojn kaj liniojn por reprezenti diversajn monsumojn. Sed tiu sistemo tro komplikis, kaj ĉirkaŭ la jaro 1810 venis al Sequoyah en la kapo ideo konstrui propran skribsistemon por la Ĉeroka.

Jam delonge li mire rigardis la skribaĵojn de la blankhaŭtuloj kaj kiel tiuj efektivege kapablis interkomuniki per siaj "parolantaj folioj". Kial la Ĉerokoj ne faru same? Do, Sequoyah eklaboris pri sia granda projekto, kiu estis des pli obstakla ĉar mankis al li eĉ bazaj akademiaj scioj. Li unue denove desegnis bildetojn, sed tio pruviĝis esti tro fortoĉerpa afero. Poste li komencis inventi po unu signo por ĉiu vorto de la lingvo, sed post kreo de miloj da ideogramoj sen atingi finon, li nepluis. Finfine leginepova Sequoayh memstare venis al la konkludo, ke ĉiujn vortojn estigas malgranda nombro da silaboj. Inspirate de anglalingva aboco donita al li de instruisto, li ekkreadis 200 malsamajn simboletojn, kiuj poste reduktiĝis al 85 - sufiĉe por skribi la silabojn de la Ĉeroka, kiuj ĉiuj havas strukturon konsonanto + vokalo. Kelkajn signojn li hazarde kopiis el latinaj literoj, ekzemple D iĝis silabo [a], b silabo [si]. La cifero 4 iĝis silabo [se]. Aliajn signojn li faris per iele (ekzemple per trastrekoj ks.) modifitaj formoj el latina alfabeto, dum aliaj estis tute liaj personaj inventaĵoj.

La silabaro de Sequoyah pretis kaj publikiĝis en 1821. Post nelonga tempodaŭro preskaŭ ĉiuj Ĉerokoj ekregis la novan sistemon. Oni aĉetis presilon, faris metalajn stampiletojn, kaj subite ekaperadis kaj gazetoj kaj libroj ĉerokalingvaj.

Sequoyah gajnis pro sia laboro honormedalon, kiun li ĉiam portis. Dum sia maljunaĝo li ankaŭ agadis kiel politikisto, speciale priokupata pri la unuiĝo de malsamaj klanoj Ĉerokaj.

Sequoyah mortis en 1843 kiel honorita membro de sia socio.
Onidire li senrevene ekspediciintis al Meksiko por retrovi elmigrintajn Ĉerokojn.

La du specioj de la arbo sekvojo ricevis lian nomon.

Vidu ankaŭ 
 Planskribo

Eksteraj ligiloj 
 La Ĉeroka Nacio
 La vivo kaj laboro de Sequoyah 
 La patro de Sequoyah 

Ĉerokoj
Naskiĝintoj en 1767
Mortintoj en 1843
Julius Balbin

Julius BALBIN naskiĝis en 1917 al juda familio en Krakovo, Pollando; mortis la  en Aye (Marche-en-Famenne), Belgio, estis esperantisto kaj poeto, longe vivinta en Pollando kaj en Usono.

Balbin travivis kvar koncentrejojn dum la dua mondmilito. En 1950 li doktoriĝis pri filozofio en Vieno. De 1951 ĝis 2005 li vivis en Usono. Ekde 1963 li verkis poemojn, ĉefe pri la Holokaŭsto, kaj tradukis el ok lingvoj. Li ankaŭ publikigis artikolojn pri esperantologiaj temoj.

Li estis dumviva membro de UEA, fakdelegito pri interlingvistiko kaj literaturo, membro de Akademio de Esperanto inter 1995 kaj 2004.

Listo de poeziaj verkoj 
 Strangolitaj krioj (1981)
 The bitch of Buchenwald (1986)
 Imperio de l' koroj: du poemaroj (1989)
 Damnejoj / Osiedla zagłady (1992)
 Inter vivo kaj morto: poemoj (1996)

Eksteraj ligiloj 
 https://web.archive.org/web/20091025131624/http://geocities.com/origlit/autor/balbin.html
 http://esperanto.net/literaturo/autor/balbin.html
 Holokaŭsto neforgesebla, recenzo de Boris Kolker

Usonaj esperantistoj
872

En la jaro 872 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
Johano la 8-a iĝis papo

Naskiĝoj

Mortoj 
Adriano la 2-a papo
867

En la jaro 867 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
Basilo la 1-a iĝis orient-romia imperiestro;
Adriano la 2-a iĝis papo

Unuaj dokumentaj mencioj 
 Zauggenried kiel Riete (hodiaŭ komunumo en Kantono Berno en Svislando).

Naskiĝoj 
Uda Imperiestro de Japanio

Mortoj 
Mikaelo la 3-a, orient-romia imperiestro
Nikolao la 1-a, papo de 858 ĝis sia morto, naskiĝis 820.
21-a de marto: Aelle la 2-a, reĝo de Northumbria, Anglio (n. nekonata)
21-a de marto: Osbert, reĝo de Northumbria, Anglio, ĉ.848-866 (n. nekonata)
868

En la jaro 868 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
Apero de la unua presita Sankta Libro, temis pri budhisma sutro.

Naskiĝoj

Mortoj
869

En la jaro 869 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj

Unuaj dokumentaj mencioj 
Bleiken kiel Pleichun (hodiaŭ municipo de la komunumo Sulgen en Kantono Turgovio en Svislando).

Naskiĝoj 
Yozei Imperiestro de Japanio

Mortoj 
20-an de novembro: Sankta Edmund la martiro, reĝo de East Anglia (n. 841)
873

En la jaro 873 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
Vikingoj disrabis Dorestadon kaj konkeris Mercion.
Deviga bapto de Judoj en Bizancio.
Vilfredo la 1-a (Katalunio) surtroniĝis.

Naskiĝoj

Mortoj
880

En la jaro 880 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj

Unuaj dokumentaj mencioj 
Nitra (hodiaŭ urbo en Slovakio).

Naskiĝoj

Mortoj 
Seiwa imperiestro de Japanio
885

En la jaro 885 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
Stefano la 5-a iĝis papo

Unuaj dokumentaj mencioj 
Balterswil kiel Baldherreswilare (hodiaŭ municipo de la komunumo Bichelsee-Balterswil en Kantono Turgovio en Svislando).

Naskiĝoj 
18-a de januaro: Daigo, imperiestro de Japanio (m. 930)

Mortoj 
Papo Adriano la 3-a
887

En la jaro 887 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 Uda iĝis Imperiestro de Japanio

Naskiĝoj

Mortoj 
 Koko Imperiestro de Japanio
888

En la jaro 888 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
Eŭdo la 1-a iĝis reĝo de Francio.
Grandmoravia regno konkeras Bohemion.

Unuaj dokumentaj mencioj 
Thundorf kiel Tuomsdor (hodiaŭ komunumo en Kantono Turgovio en Svislando).

Naskiĝoj 
 Vratislav la 1-a, ĉeĥa princo kaj duko de Bohemio (m. 921)

Mortoj 
13-a de januaro: Karlo la 3-a la Dika, imperiestro de la Sankta Romia Imperio (n. 839)
Karolo la 3-a, imperiestro de Sankta Romia Imperio.
Sankta Remberto
889

En la jaro 889 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj

Unuaj dokumentaj mencioj 
Aalburg (hodiaŭ komunumo en Nederlando).
Gachnang kiel Kachanang (hodiaŭ komunumo en Kantono Turgovio en Svislando).
Langrickenbach kiel Rihchinbahc (hodiaŭ komunumo en Kantono Turgovio en Svislando).
Wigoltingen kiel wigoltinga (hodiaŭ komunumo en Kantono Turgovio en Svislando).

Naskiĝoj

Mortoj
892

En la jaro 892 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 Samaro perdis sian statuson kiel ĉefurbo de Irako, ĉar la tiama ĥalifo decidis relokigi sian siedjon al Bagdado.

Unuaj dokumentaj mencioj 
Berneck kiel Farniwang (hodiaŭ komunumo de Kantono Sankt-Galo en Svislando).

Naskiĝoj

Mortoj
897

En la jaro 897 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 10-jaraĝa Udo detronigita, 12-jaraĝa Daigo iĝis Imperiestro de Japanio.
 Romano fariĝis papo.
 Teodoro la 2-a iĝis papo.

Unuaj dokumentaj mencioj 
 23-a de aprilo: Schlattingen kiel Slatingaro (hodiaŭ vilaĝeto de la komunumo Basadingen-Schlattingen en Kantono Turgovio en Svislando).

Naskiĝoj

Mortoj 
 Papo Stefano la 6-a;
 Romano (papo);
 Papo Teodoro la 2-a;