alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Кискеч

Кичкеч (, ) - металлны һәм ташны эшкәртер өчен сугып кисүче эш коралының исеме. Кискечнең сага (койрык) кыйсмына чүкеч, киянкә, шулай ук пневматик тапаучы һәм чабучы чүкечнең, бетонваткычның һәм перфораторның бәргече белән суккач, кискечнең кисү сыры эшкәртелүче матдәне кисеп яисә ватып, аңа тәэсир итә. Кискеч аерым бер корал була алган кебек, шулай ук берәр коралның (мәсәлән, һава яисә май коралларының) ярдәмче өлеше булып тора ала.

Кискечнең төзелеше 
Кискеч, гомумән, кисеме түгәрәк, турыпочмаклык, овал яисә күппочмаклык булган озынча сөнге шәкелле була. Һава һәм май корал кискечләренең кисеме һәрвакыт диярлек түгәрәк була, койрыгы янында исә коралда кискечне беркетер өчен "итәге" бар, койрыкның кисеме - түгәрәк яки алтыпочмаклык.
Кискечнең бер очы (эш кыйсмы) үткенләнә, койрыгы чүкеч белән яки коралның бәргече белән сугу өчен кулланыла. 

Кискечнең кисү очы (эш кыйсмы) һәм койрыгы мотлака эсселек белән эшкәртелергә тиеш. Гомумән, кисү сырының катылыгы 54-58 HRC шартлы берәмлегеннән ким булмаска тиеш.

Кискечнең эшләү шартларына күрә корал түбәндәгечә матдәләрдән ясала:
 Металларны кисү өчен кулланылган углеродлы корал тимерләре (У7, У8, У9, У7А, У8А, 6ХС, 9ХС).
 Ташны чабу өчен кулланылган катыэретмәле кластиналы конструкцион тимерләр (45, 50, 40Х, 60С2).

Кискечне куллану шарталарына күрә төрле озынлыкта ясау мөмкин.

Кискеч төрләре 
Кискечләр эш кыйсмы буенча түбәндәгечә бүленә:
 Очлы, яисә сөнге башлы кискеч
 Тешле кискеч
 Көрәк башлы кискеч

Искәрмәләр

Чыганак 
 Кискечләр 
 Һава коралларның өлешләре

Сылтамалар 

Кисүче кораллар
Сәнәгый кораллар
Слесар кораллар
Металл эшкәртү
Алырмын кош

Алырмын кош — татар балалар уены.

Уйнау тәртибе

I вариант 
Зуррак балалардан берсе «ана» булып сайлангач, «балаларын» үз артына кош итеп тезә һәм алар бер-берсенә тотынышып, җитен карарга баралар. Арадан тагын бер бала, усал «карчык» кыяфәтенә кереп, аларның юл өстенә килеп чыга һәм таяк белән җир казып утыра. 
Аның турысына җиткәч, «ана» белән «карчык» арасында шушындый әйтешү була:
— Әби, нәрсә казыйсың?
— Бер тиен акча казыйм.
— Ул акча нигә кирәк?
— Энә алырга.
— Ул энә нәрсәгә?
— Капчык ямарга.
— Ул капчык нәрсәгә? Таш тутырырга.
— Ул таш нәрсәгә?
— Синең балаларыңны таш атып куарга.
— Ни өчен балаларымны таш атып куасың?
— Ак сыерымның маен шулкадәр ашаганнар, кара сыерым-ныкын шулкадәр. (Кулы белән күрсәтә.)
— Ялгыш күргәнсең, әби, без кеше базына төшмибез, үз эшебез артыннан йөрибез.
— Ә сез кая барасыз?
— Җитен карарга барабыз.

Минекен дә карап кайтыгыз, күпме үскәнен әйтерсез. Балалар, тезелешеп, арттан билләреннән тотынышкан хәлдә җитен карап әйләнеп кайталар.

Усал «карчык» башын күтәрмичә генә:
— Минем җитенем күпме үскән? — дип сорый. Балалар:
— Әби, синеке болай гына, безнеке болай үскән, — дип, куллары белән «әбинең» җитенен җирдән генә итеп, үзләренекен күктән итеп күрсәтәләр.

«Әби», аларның куллары бер-берсенең билләреннән ычкынганын күрү белән, урыныннан сикереп торып, аларны йолкып алырга ташлана. Балалар бер-берсенә тотынып өлгермәсәләр, «әби» шунда ук берсен үзенә тартып ала. «Әби» белән «кызлар анасы» бер-берсенә шулай әйтешәләр:
— Алырмын кош!
— Алма кош!
— Алырмын кош!
— Бирмәмен кош!

«Алырмын кош» уңнан да, сулдан да балалар янына үтмәкче була, аны «Бирмәмен кош» үткәрми, аның торган ягына каршы тора, «балалары» «анага» ышыкланып бер яктан икенче якка өерелеп торалар.

«Карчык» тагын хәйләгә ябыша: — Ярар, бирмәсәң бирмә, кодагый, әнә күктән бер кашык май төшә, кара әле.

Явыз «карчык» шулай дип алдап аны күккә карата да шул арада бер баланы йолкып алып китә. Тагын килә:
— Алырмын кош!
— Бирмәмен кош!
— Әнә күктән койрыклы йолдыз төшә...

Яки тагын шундый берәр хәйләле сүз әйтеп күккә каратып, тагын бер «баланы» йолкып алып китә. Балалар, бер-берсенә тотынган булсалар да, «карчык» «Алырмын кош!» дип, аларны берәмләп йолкып алып, качсалар, куып тотып бетерергә тиеш була. Аннан соң яңа «әби» сайлап, уен яңадан дәвам итә.

II вариант 
Бер бала ана кош була, калганнары кошның балалары булып, аның артына тезелеп торалар. Бер кош моның балаларын урларга килә. Ул: «Алырмын кош», — дип сикереп койрык якка чыгарга һәм бер баланы алырга тырыша. Ана исә бирмәскә тырышып кулларын җәеп: «Бирмәмен кош», дип тора. Шулай да бу усал кош берәм-берәм ана кошның балаларын үзенә урлап, өенә ташып бетерә.

Шуннан соң:

«», — дип, урланган кошларның төймәләренә төс атап чыга. Бераздан ана кош балаларын эзләп килә:
— Балам югалган иде, күргәнең юкмы?
— Төймәсе ни төсле иде?

Ана кош бер төсне әйтә. Әгәр дә төймәсенә шундый төс аталган кош баласы булса, ул чабып китә. Анасы аны тотып алып өенә кайтарып куя һәм кабат шул вакыйга кабатлана. Уен кошлар алынып беткәнче дәвам итә.

Чыганаклар 
 Татар балалар фольклоры./Төзүчесе Рәшит Ягъфәров. — Казан: «Раннур»  нәшрияты, 1999.

Драма уеннары
Татар уеннары
Карга, карга

Карга, карга — татар балалар уены.

Уйнау тәртибе 
Уйнаучылардан берсе карга, берсе әнкә-тавык, калганнары чебешләр булалар. Чебешләр барысы да әнкәләре артына бер-бер артлы тезеләләр.

Карга кырыйга баса. Ул тавыкның чебешләрен тотып алырга тырыша. Тавык бирмәскә карый. Карга, чебешләр әнкәләре артында торган чакта, аларны барып тота алмый. Ул тавыкка: «Кар, кар, чебешеңне алам, синең күзең болай гына, минем күзем болай. Кар, кар-р!» ди. «Синең күзең» дигәндә бармагы берлә кечкенә итеп, «минем күзем» дигәндә кулларын җәеп, зур итеп күрсәтә. Тавык: «Көш-көш бирмим, күзеңнән дә курыкмыйм, кыт-кытыйк!» — ди һәм койрыгын бутаган тавык кебек селкенә башлый. Аның артыннан чебешләр дә койрык әйләнгән якка чайкалалар. Барысы бергә әле бер якка, әле бер якка күчәләр. Карга шул вакытта бер чебешен эләктереп калырга тырыша. Тота алса, оясына алып китә. Аннан соң яңадан килә. Шулай чебешләрне алып бетергәнче кабатлый. Актык чебешне алып киткәч, тавык үзе дә карга оясына бара һәм чебешләрен өйдән ияртеп чыга. Аннан, башка балаларны тавык һәм карга итеп, уенны яңабаштан уйныйлар.

Чыганаклар 
 Татар балалар фольклоры./Төзүчесе Рәшит Ягъфәров. — Казан: «Раннур»  нәшрияты, 1999.

Драма уеннары
Татар уеннары
Ком калач

Ком калач — татар балалар уены.

1нче вариант 
Балалар бер көтүче сайлап куялар һәм үзләре аллы-артлы тезелешеп, бер-берсенә тотынышкан хәлдә сыңар аякта тыраклап торалар. Көтүче белән иң беренче торган кыз арасында шундый әйтешү була:

— Ком калач, ком калач, Артыңда нинди кызлар бар?
— Бәкчәр күзле кызлар бар.
— Аның берсен миңа бир. Көчең җитсә, сатып ал!
— Алам, алам, аксак кыз.
— Бирәм, бирәм, туксак кыз!

Шулай әйтешеп, көтүче кызларны берәм-берәм йолкып алып бетерергә тиеш. Кызлар алынып беткәч, уен яңадан башлана.

2нче вариант
Кызлар аллы-артлы тезелеп басалар. Алда торганы башлык була. Артка тезелгән кызларның берәрсен яулап алу өчен каршыларына көчлерәк бер кыз баса. Башлык аны үз артына чыгармаска, кызларын бирмәскә тырыша. Әйтеш һәм тартыш башлана:

— Ком калач, ком калач, Артыңда нинди кызлар бар?
— Бәкчәр күзле кызлар бар.
— Аның берсен миңа бир!
— Көчең җитсә, сатып ал!
— Алам, алам аксак кыз!
— Бирәм, бирәм туксак кыз!

Яуланган кызлар аның ягына күчәләр. Уен бер як җиңгәнче дәвам итә.

Искәрмәләр

Чыганаклар 
 Татар балалар фольклоры./Төзүчесе Рәшит Ягъфәров. — Казан: «Раннур»  нәшрияты, 1999.

Драма уеннары
Татар уеннары
Тәүбә

Тәүбә () - ул тугызынчы сүрә, Аллаһтан курку сәбәпле, гөнаһны калдыру, аны кылганга үкенү һәм аңа бүтән кайтмаска ният итүне аңлатучы ислам термины. Ул теләсә-нинди гөнаһның кичерелүенең һәм аларның савабка әйләнүенең сәбәбе булып тора. Мөхәммәд галәйһиссәләм әйткән: "Гөнаһтан тәүбә итүче кеше гөнаһны эшләмәгән кеше сыман".Тәүбә - гыйбадәтнең бер төре.

Ибн Тәймия әйтүенчә, тәүбә ике төрле була: таләп ителә торган һәм мәҗбүри булмаган. Беренчесе Аллаһ кушкан һәм тыйганнарын үтәмәүдән булса, икенчесе - сөннәт гамәлләрне үтәмәүдән һәм мәкрухтан тыелмаудан.

Тәүбә шартлары 

Тәүбә кабул ителсен өчен түбәндәге шартлар бар:
 Гөнаһ кылудан туктау
 Гөнаһ эшләгәнгә чын күңелдән үкенү
 Аллаһтан гафу үтенү
 Бүтән гөнаһка кайтмаска ныклы ният

Әгәр дә эшләнгән гөнаһ ничек тә булса башка кеше хокукларын бозса, саналган шартларга тагын берсе өстәлә:
 Гаделсезлеккә дучар булган кеше алдында гаепне төзәтү.

Тәүбә вакыты 

Тәүбә ике вакыйгадан соң кабул ителми:
 Гаргарә (үлем алды хырылдавы) башлангач
 Кояш көнбатыштан чыккач (Кыямәт көне алдыннан булачак вакыйга).

Шулай ук карагыз 
 Тәүбә намазы
 Әт-Тәүбә сүрәсе

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 soliha.com сайты (рус.)
 Камәл Зант сайты
  Тыңла «Тәүбә» сүрәсен wav форматында 

Ислам төшенчәләре
Михаил Александрович Берлиоз

Михаил Александрович (Александр улы) Берлиоз - Михаил Булгаковның Мастер һәм Маргарита романында әдәби персонаж.

Тасвирлама
Дәһри һәм моның белән горурлана. Аллага ышанмаучылыкка Иван Бездомныйны да өйрәтә. Ул беренче тапкыр әсәрнең иң башында күренә: Иблиснең юклыгын инкяр иткәч, Воланд аңа ничек үләчәге турында әйтеп бирә, һәм озакламый, нәкъ күрәзәдәгечә, Берлиоз һәлак була. Соңрак ул Иблис балы вакытында барлыкка килә: Воланд аның касәгә әйләнгән башыннан вино эчә.

Михаил Берлиоз Олы Бакчалы урамы, 302 бис, 50 фатир адресы буенча, коммуналь фатирда яши. (бу фатир романда күп тапкыр "начар фатир" дип әйтелә).  Берлиоз сау-сәламәт була, эшләрдә уңышка ирешә, ләкин гаилә буенча бәхетсез (хатыны аннан балетмейстер белән качып китә), балалары булмый (бердәнбер милек варисы - Киевта яшәүче агасы Поплавский)

Берлиозның прототибы Леопольд Авербах булган.

Берлиоз образы
 Михаил Данилов - 1994 елгы фильм (Россия)
 Александр Адабашьян - 2005 елгы телесериал (Россия)

Шулай ук карагыз
 Начар фатир

Булгаков персонажлары
Дьяволиада

Дьяволиада — Михаил Булгаковның повесте.

Тарих 
Дьяволиада повесте 1923 елда язылган була. Беренче тапкыр ул «Недра» альманахында (Мәскәү, 1924. 4-нче китап) басыла. Ә Булгаков үзе исә әсәрен И. Г. Лежневка — «Россия» журналы мөхәриренә тәкъдим иткән була, әмма анысы әсәрне нәшер итүдән баш тарта.

Сюжет 
Повестьнең астисеме бар: « Игезәкләрнең эш башкаручыны һәлак итүе турында повесть». Әсәрдә совет бюрократик машинасының корбанына әйләнгән «бәләкәй кеше» проблемасы ачыла. Бу «бәләкәй кешенең», эш башкаручы Коротковның башында бюрократик машина «шайтани көч» белән ассоциацияләшә. Эшеннән алынган хезмәткәр, бу «көч» белән көрәшә, аны җиңә алмыйча, акылдан яза һәм милиция хезмәткәрләреннән качканда, күп катлы бина түбәсеннән сикерә.

Сылтамалар 
 «Дьяволиада» Булгаков энциклопедиясендә

Михаил Булгаковның повестьләре
Һава коралы

Һава (пневматик) коралы - (, ) - гомумән, һава компрессоры тәэмин итүче кысылган һава ярдәмендә эшли торган кораллар төркеменең исеме. Шулай ук, ташынучы баллоннарда кысылган карбондиоксид CO2 газы ярдәмендә эшли ала. Һава кораллары үзенең электрик игезәкләреннән күпчелек очракта арзанрак һәм иминрәк, шул ук вакытта зурлыгы кимрәк булган хәлдә егәрлеге күбрәк. Шулай итеп, кечкенәрәк һәм егәрлерәк корал шундый ук эшне башкара ала.

Һава коралының төрләре 
 Шөрепборгыч
 Сугучы гайкаборгыч
 Шакылдавык
 Тапаучы чүкеч
 Чабучы чүкеч
 Сәдәфләүче чүкеч
 Бетонваткыч
 Шомартучы машина
 Беләүче машина
 Тыгызлаткыч
 Пычкы
 Буягыч
 Иткискеч
 Степлер
 Кадагыч
 Перфоратор
 Тишкеч
 Тау боравы
 Качы
 Сыр ясаучы машина
 Станок кыстыргычы
 Бору моментын тапкырлаучы

Үлчәм берәмлекләре 
Һава коралларын тасвирлаучы төп үлчәм беремлекләре:
 Һава кулланышы, вакыт берәмлеге эчендә корал аша үтүче һава микъдарын тасвирлый. Үлчәме: л/мин, [[м3/мин]]
 Егәрлек. Үлчәме: Вт
 Басым. Үлчәме: бар, атмосфера
 Әйләнешләр саны. Үлчәме: әйл/мин
 Авырлык. Үлчәме: кг
 Патрон диаметры (тишкечләр өчен). Үлчәме: мм
 Орчык дүрткеле (гайкаборгычлар, шөрепборгычлар өчен). Үлчәме: дюйм, мм
 Тарту моменты (гайкаборгычлар, шөрепборгычлар өчен). Үлчәме: Нм
 Кысыр йөреше. Үлчәме: әйл/мин
 Сугу көче. Үлчәме: Дж
 Сугу ешлыгы. Үлчәме: сугу/сек, Гц
 Тәгәрмәч диаметры (шомартучы, беләүче машиналар өчен). Үлчәме: мм
 Куәт. Үлчәме: кгс
 Сәдәф диаметры (сәдәфләүче чүкечләр өчен). Үлчәме: мм

Русиядәге һава коралларын ясаучы кайбер ширкәтләр 
 ҖЧҖ В.В. Вахрушев исемендәге Тум Электромеханик Заводы (ТЭМЗ)
 ҖЧҖ Конаково Механизланган Кораллар Заводы
 ҖЧҖ ЯШ Резолит
 ФЯШ Технопласт
 ҖЧҖ Кузнецов Тум Заводы
 ҖЧҖ ЯШ Стин
 ЯАҖ Катран-Пневмо
 ААҖ Мәскәү һава кораллары заводы
 ААҖ Пневмостоймашина Мәскәү Заводы
 ҖЧҖ Выкса Механҗыю Заводы
 ҖЧҖ Төзү Кораллары Заводы

Дөньяда һава кораллары киң таралган кайбер ширкәтләр 
 Fuji Air Tools Co.,LTD
 Daewoo
 TNT-Air
 Atlas Copco
 Chicago Pneumatic
 Norbar
 Master Air Tool
 Sumake
 Yato

Чыганак 
Һава кораллары 

Һава кораллары
Сәнәгый кораллар
Металл эшкәртү
Машина ясау
Корткаяк

Корткаяк — татар балалар уены.

Уйнау тәртибе 
Бу уен кызлар арасында уйнала. Иң беренче балалар ана, Корткаяк сайлап куялар. Калганнары бакчар (сыерчык) була. Кызлар аллы-артлы тезелешеп, бакчар булып, «ана»лары артына басалар. Каршыларыннан килгән Корткаяк (әби карчык) ана артында торучы сыерчыкларны йолкып алырга тырыша. Тарткалашканда ике арада мондый әйтеш була:

— Әй, Корткаяк, Корткаяк, аркаңда ниләр бар?
— Бакчар, бакчар балалар бар.
— Аның берсен бирсәнә!
— Кара җаның алсана! 
Әй, Корткаяк, Корткаяк, 
Ике кулың утка як!

Уен сыерчыкларны Корткаяк алып бетергәнче дәвам итә.

Чыганаклар 
 Татар балалар фольклоры./Төзүчесе Рәшит Ягъфәров. — Казан: «Раннур»  нәшрияты, 1999.

Драма уеннары
Татар уеннары
Әби, ач

Әби, ач! — татар балалар уены.

Уйнау тәртибе 
Балалар бер «карак» сайлап куялар. Калганнары бер рәткә тезелеп басалар. Алда торган бала «әби» була. Аның янына «карак» килә:

— Әби, ач! Бер балаңны миңа бир!
— Алыр булсаң, үзең ач!
— Алырмын, алырмын, Ак сандыкка салырмын.
— Ала алмассың, ала алмассың, Ак сандыкка сала алмассың.

Шул урында «әби» белән «карак» арасында ызгыш китә. Карак бер баланы «йолкып алып» китә. Уен шул рәвешле карак балаларны алып бетергәнче дәвам итә.

Чыганаклар 
 Татар балалар фольклоры./Төзүчесе Рәшит Ягъфәров. — Казан: «Раннур»  нәшрияты, 1999.

Драма уеннары
Татар уеннары
Пилат һәм башкалар

«Пилат һәм башкалар» () — поляк режиссёры Анджей Вайданың Михаил Булгаковның Мастер һәм Маргарита романындагы «инҗилчә» сәхнәләр буенча төшерелгән фильмы. Ул Алмания телевидениясенең Икенче каналы өчен төшерелгән.

Сюжет 
Фильм «Мастер һәм Маргарита» романы буенча төшерелсә дә, монда бары Понтий Пилат һәм Иешуа Га-Ноцри катнашкан бүлекләр генә катнаша һәм алар хәзерге вакытка күчерелгәннәр. Фильмда кызыклы сценарий табылдыклары күп. Мәсәлән, Левий Матфей (Даниэль Ольбрыхский) Голгофадан репортаж алып баручы хәзерге заман журналисты итеп күрсәтелгән, ә Яһүдә Искариот (Ежи Зельник) Иешуа турында телефон-автомат аша хәбәр итә; ул трубканы куйганда, автоматтан утыз көмеш тәңкә коела. Га-Ноцри исә үзенең тәре юлын Франкфурт-Майнада урамнары аша үтә.

Премьера 
Картина Алмания Федератив Җөмһүриятендә 1972 елның 29 мартында, Пасха алдыннан беренче тапкыр күрсәтелә.

Рольләрне башкаручылар 
 Войцех Пшоняк (Иешуа Га-Ноцри)
 Ян Кречмар (Понтий Пилат)
 Анджей Лапицкий (Афраний)
 Даниэль Ольбрыхский (Левий Матфей)
 Ежи Зельник (Яһүдә Искариот)
 Владислав Шейбал
 Марек Перепечко
 Анджей Вайда (репортёр)

Сылтамалар 
 Фильмнан кадрлар
 Анджей Вайдага багышланган сайтта фильм турында сәхифә 

Польша фильмнары
Анджей Вайда фильмнары
Михаил Булгаков әсәрләренең экранизацияләре
Иван Бездомный

Иван Бездомный (Йортсыз) (чын исеме Иван Николаевич Понырев) — Михаил Булгаковның "Мастер һәм Маргарита" романында персонаж.

Тасвирлама
Иван Бездомный — шагыйрь, МАССОЛИТ әгъзасы. Ул Гайсә Мәсих турында дәһри поэма яза. Аның нәфис журнал мөхәрире Берлиоз белән әңгәмәсеннән роман башланып китә. Ә Берлиоз исә Гайсә Мәсих турында дингә каршы поэмага заказ биргән була.  Әңгәмә шул поэмада Гайсә образы турында дискуссиядән гыйбарәт : Иван  әсәрендә реаль кешене сурәтли, ә Берлиоз әдәби геройның мифик булуын тели.

Бездомный Воланд белән әңгәмәдә исә аны чит ил кешесе, шымчы, акылдан язган профессор  дип бәяләп, аңа каршы сөйләшә. Соңрак Берлиоз үлеменең шаһиты була. Шуннан соң  һәм Воланд артыннан куганнан соң, ул Стравинский клиникасына килеп эләгә, анда Мастер белән очраша.

Мастер белән күпсанлы сөйләшүләрдән соң ул шигырь баш тартырга карар карар кыла. Эпилогта Иван Николаевич Понырёв — тарих һәм фәлсәфә институты хезмәткәре, профессор.

Прототиплар
 Александр Безыменский — рус шагыйре 
 Иоганн Гётеның "Фауст" трагедиясеннән студент.

Иван Бездомный образы
 Сергей Гармаш — 1994 елгы фильм, 1994 (Россия)
 Владислав Галкин — 2005 елгы телесериал

Шулай ук карагыз
 МАССОЛИТ
 Начар фатир
 Михаил Александрович Берлиоз

Искәрмәләр

Булгаков персонажлары
Никанор Иванович Босой

Никанор Иванович Босой (романның беренче редакцияләрендә - Никодим Григорьевич Поротый) - Михаил Булгаковның "Мастер һәм Маргарита" романында персонаж, "Начар йорт" урнашкан  Олы Бакчалы урамы, 302-бис йортында яшәүчеләр берләшмәсе рәисе.

Тасвирлама
Бик эмоциональ, тиз кызып китүчән кеше. Саран, романдагы вакыйгалар алдыннан яшәүчеләр берләшмәсе кассасыннан акча урлый.

Коровьев аның белән вакытлыча торак алып тору турында килешү төзи, ришвәт бирә, соңрак Босой ул ришвәт турында "букчага үзе кергән" дип әйтә. Аннары Коровьев тапшырылган сумнарны долларларга әйләндерә һәм күршеләр исеменнән ЭЭХКга яшерелгән валюта турында хәбәр бирә.

Үзен күпмедер күләмдә аклар өчен, Босой ришвәт алуы һәм башка охшаш җинаятьләрне таный, өстәвенә, аларның кайберләре Босойның кул астындагы эшчеләр тарафыннан кылынган була, шуңа күрә яшәүчеләр берлегенең бөтен әгъзалары да кулга алына. Соңрак, сорау алуда үз-үзенең тотышы аркасында, Босой тилеләр йортына эләгә, анда еш кына бастырыла - төшләрендә аны валюта тапшырырга мәҗбүр итәләр.

Сылтамалар
 Булгаков энциклопедиясендә 
 Литсовет сайтына  
 Библиотекарь сайтында  

Булгаков персонажлары
Ак төннәр

Ак төннәр — чиктән түбән булмаган табигый яктыртылу белән төннәр, төн буе эңгер-меңгер була. Котып түгәрәкләр тирәсендә (тышкы яктан) бу күренеш кояш торгынлыгы чорында була (төньяк ярымшарда — июньдә, көньяк — декабрьда).

Кояш, күк йөзе буйлап үзенең тәүлек эчендәге хәрәкәтендә офык астына 17½° тан да түбәнрәк китми торган киңлек сызыкларында кичке шәфәкь яктысы бетеп тә өлгерми, төнне ярты сәгатьтән дә артык суздырмыйча, таң нурлары балкып чыга.

Россиядә ак төннәр зонасының көньяк чиге Полтава киңлеге, ягъни 49° төньяк киңлеге сызыгы (66½−17½°) аша үтә. Биредә елда бер тапкыр — 22 июньдә ак төн була. Бу киңлектән башлап, төньяккә таба киткән саен ак төннәр яктырак һәм аларның чоры озынрак була бара. Самарда да, Казанда да, Кировта да һәм Енисейскида да ак төннәр була, ләкин бу шәһәрләр Санкт-Петербургдан көньяктарак булганлыктан, алардагы ак төннәр ул кадәр якты булмыйлар һәм аларның чоры да кыска була (22 июнь тирәсендә).

Чыганаклар һәм әдәбият 
 Перельман, Я.И. Кызыклы астрономия. Русча 8 нче басмадан тәрҗемә. — Казан: Татар. кит. нәшр., 1958. — 232 б.

Табигать күренешләре
1311 ел



Вакыйгалар 
 15 март — Алмирос сугышы, нәтиҗәсе буларак Афиннар Герцоглыгы юкка чыга.

Туулар

Вафатлар 

 әш-Ширази — фарсы астрономы, математигы, фәлсәфәчесе һәм табибы.

1311 ел
Еллар
1313 ел



Вакыйгалар 
 Гыйнвар — Үзбәк ханның Алтын Урдада ханлык итә башлавы.
 Новгородлыларның Финляндиягә һөҗүме өчен үч буларак шведлар Ладоганы яндыралар.

Туулар 

 16 июнь — Джованни Бокаччо, итальян язучысы, «Декамерон» авторы
 Уильям Хейтсбери

Вафатлар 

 Болад — монгол дәүләт эшлеклесе.

1313 ел
Еллар
Җөмадиәл-ахыр

Җөмадиәл-ахыр ( җөмада әл-ахир) — Һиҗри тәкъвимнең алтынчы ае.

Искәрмәләр 

Һиҗри
Рабигыль-ахыр

Рабигыль-ахыр ( раби‘ әл-ахир) — Һиҗри тәкъвимнең дүртенче ае.

Искәрмәләр 

Һиҗри
Әпәй (уен)

Әпәй — татар балалар уены. Уен җәй көне ачык һавада ир балалар арасында да, кыз балалар арасында да уйнала.

Уйнау тәртибе 
Иң элек санашу юлы белән «әби» белән «көтүче» сайлана. Әби башка балаларны әпәй итеп тезеп утырта да үзе чыбык белән җир казып утыра. Көтүче аңа килә дә алар түбәндәгечә сөйләшәләр:

— Әби, нәрсә казыйсың? 
— Арпа-көрпә казыймын. 
— Арпа-көрпәң аш булсын, Тамагыңа таш булсын. 
Олы киленең малай тапсын, 
Әби, миңа бер әпәең бир әле. 
— Ала алсаң йолкып ал!

Шулай дигәч, көтүче бер әпәйне үз өенә алып китә һәм тагын әби янына килә. Шул рәвешле көтүче барлык ипиләрне ташып бетерә һәм уен яңадан башлана.

Чыганаклар 
 Татар балалар фольклоры./Төзүчесе Рәшит Ягъфәров. — Казан: «Раннур»  нәшрияты, 1999.

Драма уеннары
Татар уеннары
Ат карагы (уен)

Ат карагы — татар халык уены.

Уйнау тәртибе 
Өлкәнрәк яшьтәге малайлардан берсе ат карагы, икенчесе йорт хуҗасы булып уйный. Калган яшьрәк малайлар атлар ролен башкаралар. Ат карагы хуҗаның ишеген шакый:

— Тук-тук-тук! 
— Кем бар анда? 
— Мин бер юлчы. Ерактан кайта идем. Кундырып чыгармассыңмы? 
— Бик кундырыр идем дә, өем тар шул. Йокла шунда атлар янында, салам өстендә. 
— Ярар, алайса.

Хуҗа ята да «йокыга китә». Ат карагы да йоклаганга салышып хырлап-хырлап куя. Әледән-әле, хуҗа йоклады микән, дип сыңар күзен ачып карый. Хуҗаның «йоклаганына» тәмам ышангач, «атларның» берсен эләктерә дә (күлмәк итәгеннән тотып) чыгып чаба. «Аты» да кешнәгән була. Хуҗа куа чыга, әмма каракны тота алмый.

Ә бераздан «карак» киемнәрен әйләндереп кия дә янәдән «хуҗа» йорты янына килә. Өстәвенә әле чатанлаган була.

— Әй, абзый, өеңә кертче. 
— Бу караңгы төндә ат урларга йөрисеңдер әле. 
— Юк, абзый, юк, ерак-ерак җирләрдән кайтып килешем. Бик туңдым, керт инде. 
— Кара аны, атларга тиясе булма. Бер көнне дә бер юлчыны керткән идем, иң әйбәт атымны урлап качты. 
— Шулаймыни?! Берәү бик шәп атка атланып Иделне чыгып бара иде — шулдыр әле, мөгаен.

Сүз шул характерда дәвам итә. Бераздан «хуҗа» да, «карак» та йокыга талалар. «Карак» янә бер атны урлап кача. Шулай төрле-төрле «хәйләләр» белән килә-килә, «карак» «хуҗа »ның барлык атларын берәм-берәм урлап бетерә. Аннан Ат карагы Хуҗа, Хуҗа Ат карагы роленә кереп, уен яңадан башлана.

Чыганаклар 
 Татар балалар фольклоры./Төзүчесе Рәшит Ягъфәров. — Казан: «Раннур»  нәшрияты, 1999.

Драма уеннары
Татар уеннары
Хан (уен)

Хан — татар халык уены.

Уйнау тәртибе 
Уйнаучылар араларыннан берсен «хан» итеп сайлап куялар. Үзләре читкә китеп берәр төрле эш турында уйлап хан янына киләләр дә: 
— Исәнмесез, хан хәзрәтләре! — диләр. Хан боларга: 
— Исәнмесез, балакайларым! Кайда йөрдегез? — ди. Балалар: 
«Чит илләрдә йөрдек, авыл арасында йөрдек, Казанга бардык, Ыстанбулга бардык, Тройскидан киләбез һ. б.» дип үзләре сүз берләшкәнчә сөйләп бирәләр. Ханның: «Анда ни белән вакыт уздырдыгыз?» — дип соравына бар да алдан уйлаган эшләрен ымлап куллары белән күрсәтерләр. Хан бу ымлаулардан берни дә аңлый алмаса, уен яңадан башлана. Уен шулай өчкә тикле кабатланырга мөмкин. Хан ни эш икәнен белеп дөрес әйтсә, барысы да таралышып йөгерәләр. Хан боларның кайсын куып тотса, шуны хан итеп, уенны яңадан башлыйлар.

Чыганаклар 
 Татар балалар фольклоры./Төзүчесе Рәшит Ягъфәров. — Казан: «Раннур»  нәшрияты, 1999.

Драма уеннары
Татар уеннары
Иешуа Га-Ноцри (Булгаков персонажы)

Иешуа Га-Ноцри - Михаил Булгаковның "Мастер һәм Маргарита" романында әдәби персонаж.

Тасвирлама
Бу образның прототибы булып тора Гайсә Мәсих тора, ләкин Булгаков сюжеты Инҗилнекеннән нык аерылып тора.

Иешуа - Иисус (Гайсә) исеменең яһүдчә әйтелеше. Булгаков роман лексикасында инҗилчә исем һәм атамаларны оригиналь, гыйбрани яңгырашка якынайтырга омтылган (Ершалаим, Вар-равван һ.б.) Ә Талмудта (Яңа Гаһеднең Синодаль тәрҗемәсендә "Назареялы" )искә алынган  "Га-Ноцри" кушаматының мәгънәсе анык түгел һәм Иешуаның туган җиренә бәйле булырга мөмкин. 

Иешуа - романның иң төп геройларының берсе, Воландның антиподы. Әсәр башында ул Мастер романы эчендә барлыкка килә, тик чын роман ахырында төп сюжет линиясендә катнаша. Соңгысында ул Яктылык көчләре хөкемдары буларак характерлана. Мастер романын укып чыккач, ул Воланд янына Левий Матвейны Мастер һәм Маргаритага тынычлык бүләк итү турында үтенеч белән җибәрә.  Бу күренешнең мәгънәсе - романда эпиграфның үзеннән бирле үк күрсәтелүче тема: бергә һәм бәйсез рәвештә бердәм тарихи процесста катнашучы пассив Яхшылык һәм актив Явызлыкның капма-каршы куелуы.

Искәрмәләр

Әдәбият

Сылтамалар
 Евгения Хилькевич. Опыты литературного анализа романа М.Булгакова «Мастер и Маргарита». 
 Иешуа Га-Ноцри. Булгаковская энциклопедия . 
 Энциклопедия «Религия». ЙЕШУА ѓа-НОЦРИ . 

Булгаков персонажлары
Мастер һәм Маргарита (фильм, 1972)

«Мастер һәм Маргарита» () — Михаил Булгаковның «Мастер һәм Маргарита» романының экранизациясе булган кинофильм. МКФ бүләге һәм милли премия лауреаты. 16 яше тулмаган балаларга һәм яшүсмерләргә карау тәкъдим ителми.

Эчтәлеге 
Фильмның сюжеты романныкыннан бик нык аерыла: шул ук авторның «Театраль роман» романының баш герое драматург Максудов «Понтий Пилат» атлы пьеса яза һәм аны театрда куя. Фильмда пьесаны куюга әзерлек моментлары күрсәтелә.

Актёрлар

Шулай ук карагыз 
 Мастер һәм Маргарита
 Пилат һәм башкалар
 Мастер һәм Маргарита (фильм, 1989)
 Мастер һәм Маргарита (фильм, 1994)
 Мастер һәм Маргарита (телесериал)

Сылтамалар

Искәрмәләр 

Италия фильмнары
Югославия фильмнары
Михаил Булгаков әсәрләренең экранизацияләре
Балалар өчен Евровидение җыр бәйгесендә Кипр

участвовала в Балалар өчен Евровидение җыр бәйгесендә Кипр  6 тапкыр катнашкан. 2010 елдан катнашмый

Катнашулар

Сылтамалар 
 Бәйге турында маглүмәт ESCKAZ.com
Балалар өчен Евровидение җыр бәйгесендә Норвегия

Балалар өчен Евровидение җыр бәйгесендә Норвегия 3 тапкыр катнашкан.

Катнашулар

Сылтамалар 
 Бәйге турында маглүмәт ESCKAZ.com
Балалар өчен Евровидение җыр бәйгесендә Польша

Балалар өчен Евровидение җыр бәйгесендә Польша 2 тапкыр катнашкан.

Катнашулар

Сылтамалар 
 Бәйге турында маглүмәт ESCKAZ.com
Балалар өчен Евровидение җыр бәйгесендә Швейцария

Балалар өчен Евровидение җыр бәйгесендә Швейцария 1 тапкыр катнашкан. (2004 елда).

Катнашулар

Сылтамалар 
 Балалар өчен Евровидение җыр бәйгесе 2004 ESCKAZ.com
Балалар өчен Евровидение җыр бәйгесендә Румыния

Балалар өчен Евровидение җыр бәйгесендә Румыния 7 тапкыр катнашкан.

Катнашулар

Сылтамалар 
 Бәйге турында маглүмәт ESCKAZ.com
Балалар өчен Евровидение җыр бәйгесендә Франция

Балалар өчен Евровидение җыр бәйгесендә Франция 1 тапкыр катнашкан. (2004 елда).

Катнашулар

Сылтамалар 
 Балалар өчен Евровидение җыр бәйгесе 2004 ESCKAZ.com
Дөньякүләм диннәр

Дөньякүләм дин — төрле халыклар арасында һәм кыйтгаларда таралган дин. 

Бүгенге көндә бу төшенчә гадәттә өч дингә карата кулланыла:
 Буддизм
 Христианлык
 Ислам

Дөнья диннәре энциклопедиясе (Британника нәшрияты) бу термин XIX гасырда пәйда булуын һәм башта ул фәкать буддизм, христианлык һәм исламга карата кулланганын белдерә. Соңрак бу рәтенә шулай ук конфуцийчылык (даосизм белән бергә), һинд дине, яһүдилек һәм синтоизм өстәлә. Бу чыганак әлеге терминның искергәнен белдерә.

Милли һәм дәүләт диннәреннән аермалы буларак, дөньякүләм диннәр милләт, дәүләт һәм тел аермаларына бәйсез рәвештә ышанучыларны берләштерәләр.

Искәрмәләр 

Диннәр

eo:Religio#Listo de religioj laŭ grandeco
Буяу сатыш

Буяу сатыш — татар балалар уены.

Уйнау тәртибе

I вариант 
Балалар үз араларыннан «ана», «Аксак мәче», «елан» билгеләп куялар. Аннары җиргә чыра белән сызып «өй» ясыйлар.

«Буяулар» һәм «ана» өй эченә керәләр. Ә «елан» ишек бусагасына ятып тора. «Аксак мәче» өйдән читтәрәк тора. Ана өйдәге балаларының һәрберсенә, «Аксак мәче»гә ишетелмәслек итеп, буяу исемнәре атап чыга. Шуннан соң ишекне «Аксак мәче» килеп шакый. Ана белән мәче арасында мондый диалог була: 
— Тук-тук! 
— Кем бар? 
— Аксак мәче. Кертәсезме? 
— Ишек төбендә елан бар.

«Аксак мәче» чатанлап өйгә керергә, ә «елан» аны кертмәскә, тотып калырга тырыша. Кергәч «мәче» «ана»га әйтә: 
— Миңа кызыл буяу бир әле!

Шул вакыт кызыл буяу исеме аталган бала өйдән чыгып йөгерә. «Аксак мәче» аны куып тотарга тиеш. Ишектән чыкканда, мәчене елан да тоткарлый. Әгәр ул «кызыл буяу»ны куып тотса, тотылган бала «Аксак мәче» булып кала. Әгәр «буяу» аңа тоттырмыйча кире өйгә кереп кала алса, ул тагын үз ролендә була. Тегеләй дә, болай да уен яңадан башлана.

II вариант 
Бу уен урамда, ишек алларында, болыннарда уйнала.

Балалар арасыннан «буяу сатучы» һәм «буяу алучы» билгеләнеп куела. Калганнары «буяулар» булып тезелеп торалар. Аларга «сатучы» һәрберсенә буяу төсләре әйтеп чыга.

Бераздан буяу алучы килә һәм сатучы белән болай сөйләшәләр: 
— Дөбер-дөбер... 
— Кем бар? 
— Миңа буяу кирәк иде. 
— Нинди? 
— Ак.

Үзенең төсе әйтелгән «буяу» йөгереп китә. Буяу алучы аны куып китә. Әгәр тотса, ул «черек бәрәңге» була һәм уеннан чыгарыла. Шул рәвешчә барлык буяулар да алынып беткәч, буяу сатучы алучыга килә: 
— Син минем буяуларымны бир! 
— Мә, бирәм буяуларыңны, тик бер шарт белән, син аларның сәдәф төсен белергә тиешсең...

Шул вакыт барлык «черек бәрәңге — буяулар» сәдәпләрен яшерәләр. Буяу сатучы, «буяу»ларның сәдәф төсләрен искә төшереп әйткәч, алучы аларны биреп җибәрә.

Чыганаклар 
 Татар балалар фольклоры./Төзүчесе Рәшит Ягъфәров. — Казан: «Раннур»  нәшрияты, 1999.

Драма уеннары
Татар уеннары
Алоизий Могарыч

Алоизий Могарыч - Михаил Булгаковның «Мастер һәм Маргарита» романында әдәби персонаж, Мастер өстеннән ялган донос язып, аның өен алган журналист.

Тасвирлама 
Алоизий Могарыч кайчандыр Мастерның дусты булган. Мастер үзе Иван Бездомныйга Алоизий турында сөйли. Алоизий Могарыч берүзе генә кысан өйдә яши, Мастерда еш кунак булса да, аны үзенә кунакка чакырмый. Алоизий Мастер романын тулысынча тыңлап чыга. үзенчә киңәшләр бирә, төрле фикерләр белдерә. Тик Маргаритага бу дус бераз гына да ошамый.

Әмма тәнкыйтьче Латунскийның Мастер турындагы мәкаләсен укыгач, ул аның турында «өендә тыелган әдәбият саклый» дип, ялган шикаять яза. Мастер клиникага эләккәч, ул аның Арбат тирәсендәге өен үзенә ала.

Роман ахырында подвал-өй Мастерга кире кайтарыла, ә Алоизийны өйдән Азазелло куып чыгара (әйтергә кирәк, Маргарита Воландтан моның турында үтенә, һәм кууда үзе дә өлешчә катнаша).

Прототип 
Алоизий Могарычның прототибы булып Булгаковның дусты драматург Сергей Ермолинский санала. Бу кеше Булгаковның якын дусты була, ул язучының ул чактагы хатыны Л. Е. Белозерскаяга ошамаган һәм билгеле булганча, Ермолинский Булгаковка карата шикаять яза.

Сылтамалар 
 Алоизий Могарыч Булгаков энциклопедиясендә 

Булгаков персонажлары
Мастер һәм Маргарита (фильм, 1989)

«Мастер һәм Маргарита» () — Мацей Войтышконың «Мастер һәм Маргарита» романы буенча дүрт серияле телефильмы. Фильм тамашачылар һәм тәнкыйтьчеләр арасында уңай фикерләр тудырган. Премьерасы 1990 елның 20 мартында булган.

Эчтәлеге 
Мастер — 1930-елларда, Мәскәүдә яшәүче талантлы язучы. Ул Понтий Пилат турындагы роман кулъязмасы өстендә эшли. Иблис — Воланд һәм аның иярченнәре Мастерны эзәрлеклиләр, аны күзәтәләр һәм куркыталар. Шуның аркасында Мастер паранойя белән авырый башлый һәм психиатрия клиникасына эләгер алдыннан кулъязманы утка ыргыта. Аның ярдәмчесе һәм музасы Маргарита Иблиснең гадәттән тыш сәләтләрен Мастерны коткару өчен куллана.

Фильм турында 
Поляклар, гомумән, Михаил Булгаковны укырга яраталар. Мәсәлән, аның күп кенә әсәрләрен алар 20—30 елларда поляк басмасында укыганнар. Бу фильм да «Мастер һәм Маргарита» романының беренче поляк экранизациясе түгел. 1971 елда ук Анджей Вайда романның тарихи бүлекләрен «Пилат һәм башкалар» фильмында күрсәткән була.

Бу фильм — телевизион фильм, ул телеспектакль рәвешендә төшерелгән. Шунысы кызык, Анджей Вайда фильмыннан аермалы буларак, монда махсус эффектлар кулланылмый диярлек, ләкин Мацей Войтышко бик яхшы актерлар составы тапкан. Поляк тәнкыйтьчеләренә бу фильм бик хуш килгән.

Телефильм 4 сериядән тора:
 «Кара магия сеансы»
 «Мастер»
 «Маргарита»
 «Саубуллашу»

Актёрлары

Сылтамалар 
 
 Filmweb
 Spekulant 

Польша фильмнары
Михаил Булгаков әсәрләренең экранизацияләре
Әл-Хәрәзми

Мөхәммәт ибн Муса Хәрәзми (, як. 783 — як. 850) — мәшһүр фарсы математигы, астроном, географ, классик алгебрага нигез салучы.

Аның гомере турында мәгълүматлар бик аз. Багдад шәһәрендә озак яшәве мәгълүм. Соңгы тапкыр аның турында хәбәр 847 елга карый.

Беренче чиратта Әл-Хәрәзми үзенең «Әл-Җәбр» хезмәте белән мәшһүр. Әлеге хезмәт исеменнән алгебра сүзе барлыкка килә. Шулай ук аның алгебрага багышланган башка хезмәтләре, географиягә һәм астрономиягә багышланган хезмәтләре дә шушы фәннәргә нык тәэсир итә, аларның үсешендә гаять әһәмиятле роль уйный.

Урта Азиядә яшәү сәбәпле төркиләр дөньясына да тәэсир итә.

Сылтамалар 
 

IX гасыр математикларлары
IX гасыр астрономнары
Урта гасырлар Шәрык математикларлары
Урта гасырлар Шәрык астрономнары
Урта гасырлар Шәрык географлары
Фарсы галимнәре
Призма (оптика)

Призма — оптикада: үтә күренмәле материалдан ясалган, яссы шомартылган кырлы геометрик призма формасындагы оптик элемент. Яктылык нуры призмада сына.

Призма төрләре

Дисперсион призмалар 

Дисперсион призмаларны спектраль җиһазларда төрле озынлыктагы дулкыннар нурланышларын пространствода аеру өчен кулланалар.
 Гади өчкырлы призма
 Броунинг-Рузерфорд призмасы
 Аббе дисперсион призмасы
 Амичи призмасы

Кайтаручы призмалар 
Кайтаручы призмаларны нурлар, оптик күчәр һәм визирләштерү сызыгы юнәлешләрен үзгәртү өчен кулланалар.
Кайтаручы призмалар берничә сыйфат буенча бүленәләр:
 призмадагы кайтарылулар саны
 «түбә» булу яки булмау
 призма конструкциясе характеры
 оптик күчәр сыну почмагы
Шулай ук һава аралыгы белән аерылган берничә өлештән торучы призмалар да кайтаручы призмалар арасында билгеле урында торалар.
Кайсыбер киң таралган призмалар үз исемнәрен алалар:
 Пентапризма
 Порро призмасы
 Аббе-Порро призмасы
 Аббе призмасы
 Пехан-Шмидт призмасы
 Дове призмасы
 «Түбәле» призмалар
 Дихроид призма

Призма исеме сызык аша язылган ике яки өч хәреф һәм сан белән билгеләнә. Беренче хәреф кайтаручы кырлар (кайтарылулар) санын күрсәтә(«А» — бер, «Б» — ик, «В» — өч һ.б.). «Түбә», шартлы рәвештә, бер кыр булып санала, һәм аны билгеләр өчен беренче хәрефтән соң «к» индексын куялар (мәсәлән, Ак, Бк)
Икенче хәреф конструкция характерына күрсәтә («Р» — тигезьяклы, «П» — пентапризма, «У» — ярымпентапризма, «С» — ромб рәвешле, «М» — ераклык үлчәү тибындагы, «Л» — Леман призмасы). Сызык аша язылган саннар оптик күчәр сыну почмагын күрсәтәләр(0°,90°,180°). Мәсәлән, «ВкР-45°» — өч кайтаручы кырлы һәм түбәле тигезьяклы призма, күчәр сыну зурлыгы - 45°.

Җыелма призмалар үз исемнәре һәм күчәр сыну зурлыклары буенча билгеләнәләр. Мәсәлән, «А-0°» — Аббе призмасы, «Бк-90°» — түбәле башмакча призма, «К-0°» — призма-куб.

Поляризацион призмалар 
 Николь призмасы
 Волластон призмасы
 Аренс призмасы
 Глан-Фуко призмасы
 Глазебрук призмасы
 Рошон призмасы

Сылтамалар

Шулай ук карагыз 
 Гризма

Тышкы сылтамалар 
 Geometry of Two Prism Spectroscopes 
 Java applet of refraction through a prism

Оптик системалар
Призмалар
Барон Майгель

Барон Майгель - Михаил Булгаковның "Мастер һәм Маргарита" романында персонаж. Беренче тапкыр  23 нче бүлектә күренә. Иблис каршындагы балда корбан була: аның каны Воландның литургия касәсенә салына.

Прототиплар
Барон Майгель образы бик җыелма, булгаковчылыкта өч реаль прототипны аерып күрсәтәләр:
 элеккеге барон Борис Штейгер , Киевта туган, 20-нче һәм 30-нчы елларда Мәскәүдә РСФСР Мәгариф Халык комиссариаты Коллегиясенең тышкы бәйләнешләр буенча вәкиле булып эшләгән. Ул чит ил кешеләренең совет гражданнары белән багланышларын күзәткән һәм чит ил дипломатларыннан совет куркынычсызлык органнарын кызыксындырган мәгълүматларны табарга тырышкан. Штайгер 1938 елда репрессияләнә.
 Петропавловск крепосте коменданты барон Егор Майдель. Зыялы, телләр белүче һәм әңгәмәдә яхшы кеше барон Майгель донослар корбаннарына бик рәхимсез. Майдельда нәкъ шундый: граф алдында аңа карата уңай фикер тусын өчен күп тырышып, төрмәдәгеләрне бик җәзалый.
 Ленинград әдәбиятчысы Михаил Майзель.

Сылтамалар
 Майгель Булгаков энциклопедиясендә

Булгаков персонажлары
Газәл (жанр)

Газәл (, мәхәббәт шигыре-бәете, сөеклегә мәдхия) — мәхәббәт лирикасының шигърияттә киң таралыш тапкан шәкеле. Мәхәббәт югалту газабы һәм шул ук вакытта мәхәббәт гүзәлләге - жанрның асылында торган ике төшенчә. Гарәп шигъриятендә барлыкка килеп, Шәрыкъ классикасында зур урын алган һәм Ауропа шигърият даирәсендә чагылыш тапкан.

Тасвирлама 
Жанрның төп темасы - мәхәббәт, гыйшык, шуңа "мәхәббәт җыры" дип тә йөртелә. Күпчелек очракта музыка уен коралына кушылып башкарыла. Әсәрнең шәкеле  аа, ба, ва, га рәвешле рифмалашкан 3-12 бәетләрдән гыйбарәт. Газәл ритмына кабатланган сүз-сүзтезмәләр, ягъни рәдиф алымы хас.

Тарих 
Жанр VII гасырда гарәп шигъриятендә ярала һәм Рудаки, Сәгъди, Хафиз кебек фарсы шагырьләре иҗатында зур үсеш ала. XIII-XIV гасырларда Шәрыкъ шигъриятендә  киң таралыш таба. Төрки шагыйрьләр арасында Нәсими, Г. Нәваи, М.Фөзули һ.б. тарафыннан языклган газәлләр илкүләм дан яулый. Шәрыкъ әдипләреннән үрнәк алып, жанрны Көнбатыш Ауропа һәм рус әдәбиятының И.Гёте, Ф.Тютчев, А.Фет, В.Брюсов кебек таныклы шагыйрьләре үз иҗатында куллангана. 

Төрки халыкларда жанр иң әүвәл Әхмәд Ясәви һәм Сөләйман Бакыргани иҗатында чагылыш таба. Бу әсәрләрнең төп темасын Аллаһка карата мәхәббәт тәшкил итә. Дөньяви эчтәлекле газәлләрнең төрки традициясе Сәйф Сараи, Хәрәзми, Рабгузыйдан башлана.

Татар халкында 
Газәлнең нәфис үрнәкләре Габделмәҗид, Мәүләнә Исхак, Өмми Камал, Кол Шәриф, Мәүла Колый, Шәмседдин Зәки, Габделҗаббар Кандалый, Габдулла Тукай, Мәҗит Гафури, Хәсән Туфан иҗатында урын ала. Рәдиф Гаташ һәм Мөхәммәт Мирза да газәлләр иҗат итә.

Алтын Урда һәм Казан ханлыгы чорларында газәлләр хан-вәзирләр сарайларында башкарылган һәм элитар музыкаль жанрлар төркеменә кергән. Казан ханлыгы җимерелү белән халык фольклорында таралыш тапкан. Бүгенге көндә Ырынбур өлкәсендә һәм Башкортстанның Илеш районы Татар Мәнәвезе авылында язылган мисаллар ТӘһСИ архивында саклана.

Мисаллар 

 "18 нче хикмәт", Әхмәд Ясәви 
 "Сөһәйл вә Гөлдерсен", Сәйф Сараи 
 "Бәхәрият", Рабгузый 
 "Җиһанда син тик, әй, җанан, юк, әй, җан...", Хәрәзми 
 "Сайфия", "Күңел", Г.Тукай
 "Балыкчылар", "Булмый", "Үзенчә", М.Гафури

Мисаллар

Шулай да карагыз 

 Бәет
 Жанр
 Гарәпләр
Тел, әдәбият һәм сәнгать институты

Чыганаклар 

 Әдәбият белеме сүзлеге / Төз.-ред. А.Г.Әхмәдуллин. Казан, 1990.

 Әдәбият белеме: терминнар һәм төшенчәләр сүзлеге. Казан, 2007.
 Бакиров М.Х. Үзенчҽлекле жанр буларак бәетләр // Фольклор жанрларын система итеп тикшерү тәҗрибәсеннән. Казан, 1979.
 Бакиров М.Х. Татар фольклоры: монография. Казан, 2009.
 Макаров Г.М. Музыка старотатарской письменной поэзии как составная часть средневековой элитарной культуры Волго-Камского региона // Музыка. Искусство, наука, практика: Научный журнал Казанской государственной консерватории имени Н.Г. Жиганова. 2016. № 1 (13). С. 29-40.
 Фәттахов И.Ф. Әдәбият теориясе нигезләре. - Казан, 2014
Садыйкова А.Х., Хәйретдинова Р.Р. XII–XX гасыр башы татар әдәбиятында дини фольклор: дәреслек / А.Х. Садыйкова, Р.Р.Хәйретдинова – Казан: КФУ, 2016. – 384 б.

Искәрмәләр 

Шәрык әдәбияты жанрлары
Көн-төн тигезлеге

Көн-төн тигезлеге — Кояшның үзәге аның эклиптикада күренмә хәрәкәтендә күк экваторыны аркылып үткән мизгеле. Бу көнне Җирнең бөтен урыннарда (котып өлкәләредән тыш) көн белән төн озынлыгы тигез диярлек. Көн озынлыгы нәкъ ярты тәүлек — 12 сәгать булганлыктан, Кояш 6 да чыга, 18 сәгатьтә бата (җирле вакыт белән).

Язгы көн-төн тигезлеге 20 яки 21 мартта, Кояш көньяк ярымшардан төньяк ярымшарга күчү мизгелдә, көзге көн-төн тигезлеге исә 22 яки 23 сентябрьда, төньяк ярымшардан көньяк ярымшарга күчү мизгелдә була.

Бу көннәрдә Кояш төгәл көнчыгышта чыга һәм төгәл көнбатышта бата диярлек. Язгы көн-төн тигезлеге азактан исә Кояш көнчыгыштан төньяктарак чыга һәм көнбатыштан төньяктарак бата, көзге көн-төн тигезлеге азактан исә көнчыгыштан көньяктарак чыга һәм көнбатыштан көньяктарак бата.

Күк экваторы эклиптика белән кисешүе нокталары көн белән төн тигезлеге нокталары дип атыйлар. Җирнең орбитасы эллиптик булуы сәбәпле, ул көзге көн белән төн тигезлеге ноктасыннан язгы ноктасына, язгы ноктасыннан көзге ноктасына карата, тизрәк үтә.

Сылтамалар 

Астрономик күренешләр
Җирнең тәүлеклек әйләнүе

Җирнең тәүлеклек әйләнүе — Җирнең үз күчәре тирәсендә бер йолдыз тәүлеге периодлы әйләнүе. Нәтиҗәсендә күк йөзенең тәүлеклек әйләнүе күренешене күзәтергә була. Җирнең әйләнүе көнбатыштан көнчыгышка була. Тимерказыктан яки эклиптиканың төньяк котыбыннан күзәтеп торганда, Җирнең әйләнүе сәгать йөреше кирегә бара.

Җир

he:כדור הארץ#מסלול והסתובבות כדור הארץ
Контекст реклама

Контекст реклама - (, ) - максатланган интернет-рекламаның бер төре. Контекст рекламалар сәхифәнең эчтәлегенә күрә автоматик системалар белән сайланалар. Шулай итеп, контекст реклама максатлы булып эшли, ягъни кулланучыларны җәлеп итүче һәм кызыксындыручы эчтәлеккә ия булган белдерүләр генә күрсәтелә. Эчтәлеге буенча реклама ике төрле була ала: язмалы-рәсемле белдерү яки реклама баннеры.

Контекст реклама, гомумән, башка интернет-рекламаларына күрә үзенә максатлы зиярәтчеләрне күбрәк җәлеп итә, шулай итеп, контекст рекламаның нәтиҗәлелеге күбрәк булып чыга. Контекст реклама шулай ук сайт хуҗалары өчен тагын бер керем чыганагының берсе. Рекламаны сайттан сату өчен, мөгаен, ике нәрсә кирәк - файдалы сайт һәм белдерүләр өчен түлиячәк реклама бирүче. Реклама бирүчеләрне һәм сайт хуҗаларын контекст реклама тәэмин итүчеләр (провайдерлар) берләштерә.

Контекст реклама ничек эшли 
Контекст реклама системасының коды сәхифәгә урнаштырылгач, система сәхифәне тарый һәм ачкыч сүзләрне табып, кулланучы карый торган сәхифә белән бәйле белдерү чыгара. Рекламалар сәхифә эчендә күрсәтелгән кебек, popup-белдерү рәвешендә дә чагылдырыла ала. Контекст рекламаны шулай ук эзләгечләр үзенең эзләү нәтиҗәләре сәхифәсендә чагылдыра. Һәр эзләгечнең үзенә күрә сайланган реклама системасы бар.

Контекст рекламаның тәэмин итүчеләре 
 Google AdWords (реклама бирүчеләр өчен) һәм Google AdSense (сайт сәхибләре өчен) - контекст реклама өлкәсендәге дөньякүләм лидеры.
 Яндекс.Директ (реклама бирүчеләр өчен) һәм Яндекс Реклама Челтәре (сайт сәхибләре өчен)
 Бегун (һәм реклама бирүчеләр, һәм сайт сәхибләре өчен)
 Yahoo! Publisher Network (һәм реклама бирүчеләр, һәм сайт сәхибләре өчен)
 Microsoft adCenter (һәм реклама бирүчеләр, һәм сайт сәхибләре өчен)

Шулай ук карагыз 
 Реклама

Искәрмәләр 

Реклама
Kontekst reklama

Kontekst reklama - (, ) - maqsatlanğan internet-reklamanıñ ber töre. Kontekst reklamalar säxifäneñ eçtälegenä kürä avtomatik sistemalar belän saylanalar. Şulay itep, kontekst reklama maqsatlı bulıp eşli, yäğni qullanuçılarnı cälep itüçe häm qızıqsındıruçı eçtälekkä iä bulğan belderülär genä kürsätelä. Eçtälege buyınça reklama ike törle bula ala: yazmalı-räsemle belderü yäki reklama bannerı.

Kontekst reklama, ğömümän, başqa internet-reklamalarına kürä üzenä maqsatlı ziärätçelärne kübräk cälep itä, şulay itep, kontekst reklamanıñ näticälelege kübräk bulıp çığa. Kontekst reklama şulay uq sayt xucaları öçen tağın ber kerem çığanağınıñ berse. Reklamanı sayttan satu öçen, möğäyen, ike närsä kiräk - faydalı sayt häm belderülär öçen tüliäçäk reklama birüçe. Reklama birüçelärne häm sayt xucaların kontekst reklama tä'min itüçelär (provayderlar) berläşterä.

Kontekst reklama niçek eşli 
Kontekst reklama sistemasınıñ kodı säxifägä urnaştırılğaç, sistema säxifäne tarıy häm açqıç süzlärne tabıp, qullanuçı qarıy torğan säxifä belän bäyle belderü çığara. Reklamalar säxifä eçendä kürsätelgän kebek, popup-belderü räweşendä dä çağıldırıla ala. Kontekst reklamanı şulay uq ezlägeçlär üzeneñ ezläw näticäläre säxifäsendä çağıldıra. Här ezlägeçneñ üzenä kürä saylanğan reklama sisteması bar.

Kontekst reklamanıñ tä'min itüçeläre 
 Google AdWords (reklama birüçelär öçen) häm Google AdSense (sayt säxibläre öçen) - kontekst reklama ölkäsendäge dönyaküläm liderı.
 Yandeks.Direkt (reklama birüçelär öçen) häm Yandeks Reklama Çeltäre (sayt säxibläre öçen)
 Begun (häm reklama birüçelär, häm sayt säxibläre öçen)
 Yahoo! Publisher Network (häm reklama birüçelär, häm sayt säxibläre öçen)
 Microsoft adCenter (häm reklama birüçelär, häm sayt säxibläre öçen)

Şulay uq qara 
 Reklama

İskärmälär 

Реклама
Шилка (елга)

Ши́лка — Россиянең Байкал арты краендагы елга, Амурның сул кушылдыгы.

География 
Елга Онон һәм Ингода елгаларының кушылуы белән барлыкка килә.

Хуҗалыкта кулланылыш 
Елганың түбәнге агымы, ягъни тамагыннан алып Сретенск шәһәренә кадәр суднолар йөрешле. Ярларында Сретенск һәм Шилка шәһәрләре урнашкан. Бассейнында төсле металлар һәм алтын чыга торган эре урыннар бар.

Байкал арты крае елгалары
Баш бит/Яңа версия (20.03.11)

Тәкъдимнәр 
MalTsilna кулланган кодлар нигезендә әлеге Башбит проектын тәкъдим итәм. Кимчелекләрен монда языгыз. Шулай ук фикер-тәкъдимнәрегезне көтеп калам. Проект расланып, Башбиттә кулланылса, Бу көнне рубрикасын башкача эшләрбез, хәзергә ямьсезрәк күренә.--Рашат Якуп 13 мар 2011, 08:01 (UTC)

Миңа гомумән ошады. Төсләр йомшак, күзгә артык бәрелми. Матур. Минем карамакка кечкенә генә минуслары::
 Wikiquote проектына ике сылтама урнашкан. Берсе дә җитәр иде кебек. Шундый ук хәл Илчелек/Embassy белән.
 Wikiquote-ка сылтама вакытлы чара гына. Проект әз генә булса да үсеп китмен инде, аннары өстәдәге сылтаманы бетерәчәкбез. Embassy күренерлек булырга тиеш, аны ничек уңайлырак куярга икән?--Рашат Якуп 13 мар 2011, 12:13 (UTC)
 "Ярдәм бүлеге — Википедияны үзгәртү эшендә ярдәм итү бүлеге" бөтенләй алып бәрер идем. Кирәге юк дип саныйм. 
 Ярдәм:Эчтәлек битенә сылтаманы әйтәсезме. Ул бит бик мөһим бүлек, аның урнашу урынын Embassy кебек үк уйлап бетерергә кирәк.--Рашат Якуп 13 мар 2011, 12:13 (UTC)
 Өмә янындагы () рәсемне алмаштырыр идем . Мәсәлән: , .
 .--Рашат Якуп 13 мар 2011, 12:13 (UTC)
 Портал:Җәмгыять һәм Портал:Технология урыннарына Портал:Спорт, Портал:Әдәбият, Портал:Биология яки Портал:Ислам куяр идем. Бүгенге көнгә алар алгарак киткән порталлар.--Zahidulla 13 мар 2011, 11:37 (UTC)
 .--Рашат Якуп 13 мар 2011, 12:13 (UTC)

Ярдәм:Эчтәлек, Wikiquote - ОК. 
Embassy: өстә калсын инде алайса (анда яхшырак күренә) өстәвенә татар телен белмәүчеләр өчен "Татар телен белмәгәннәр өчен сорау бирү җире" дип язып кую көлгән кебек, минемчә. --Zahidulla 13 мар 2011, 13:07 (UTC)
Башка бүлекләр өлешендә википедия тамгасын бусына алмаштырырга кирәк , астагы логотиплар белән дә туры киләчәк --Ильнар Шайдуллов 13 мар 2011, 14:18 (UTC)
 .--Рашат Якуп 13 мар 2011, 15:21 (UTC)

 Тавыш бирү 
Шулай итеп бүтән тәкъдимнәр юк. Баш бит проектын раслауга тәкъдим итәм. Сез Татар Википедиясенең Баш битен яңартырга ризамы?--Рашат Якуп 15 мар 2011, 18:39 (UTC)

 Риза 
 --Рашат Якуп 15 мар 2011, 18:40 (UTC)
 --Zahidulla 16 мар 2011, 10:21 (UTC)
  --Шәйхи 16 мар 2011, 12:40 (UTC)
 . Яңасы матуррак булып тоела. -- Marat Vildanov 17 мар 2011, 06:43 (UTC)
  --Миннемуллин Булат 17 мар 2011, 19:45 (UTC)

 Каршы 
 , элеккегесе көңелгә ятышлырак)--Rinazz 17 мар 2011, 20:30 (UTC)

 Нәтиҗә 
5 тавыш риза, 1 тавыш каршы. Яңа Башбит варианты хупланды.--Рашат Якуп 20 мар 2011, 10:24 (UTC)
Отто фон Бисмарк

Отто Эдуард Леопольд фон Бисмарк-Шенхаузен () — Алман империясенең беренче канцлеры, сәясәтче, дәүләт эшлеклесе, кенәз. Тарихта ул «тимер канцлер» дип йөртелә.

Отто Фон Бисмарк 1815 елның 1 апрелендә Шенхаузенда, кече дворяннар гаиләсендә туа. 1822—1827 елларда ул Пламан мәктәбендә укый. Аннары укуын Бөек Фридрих исемендәге гимназиядә дәвам итә. Гнттинген университетына укырга керә, ләкин аны тәмамламыйча ташлый. Берлинның Яңа башкала университетында фәлсәфә буенча диссертация яклый.

Аннары Бисмарк Ахен шәһәрендә дипломатик вазифалар башкара башлый. 1838 елда ул хәрби хезмәткә алына. Әнисе вафат булгач исә ул Помераниядә идарә итә башлый.

1847 елда ул депутат эшен башкара башлый. Үзенең актив эшчәнлеге нәтиҗәсендә зур популярлык казана. 1848 елда булган контрреволюцион хәрәкәттә катнаша, яңа оешкан икепалаталы парламентның аскы палатасына сайлана. Аннан соң озак еллар дипломатик миссияне үти. 1862 елда аны кире илгә чакырталар, ул хөкүмәт рәисе эшен алып бара башлый.

Сугышлар, озак бәхәсләр нәтиҗәсендә Алманиянең берләшүенә ирешә. 1871 елда Икенче Рейх оешуы игълан ителә. Отто фон Бисмарк илнең беренче канцлеры булып билгеләнә.

Сылтамалар 

 Отто фон Бисмарк фонды

Искәрмәләр 

Алмания рейхсканцлеры
XIX гасыр сәясәтчеләре
Альберт Эйнштейн

Альберт Эйнштейн  (; 14 март 1879, Ульм, Вюртемберг, Германия — 18 апрель 1955, Принстон, Нью-Джерси, АКШ) — танылган галим, заманча теоретик физикага нигез салучыларның берсе, Физика буенча Нобель премиясе лауреаты, җәмәгать эшлеклесе. Германиядә (1879 — 1893, 1914 — 1933 еллар), Швейцариядә (1893 — 1914 еллар) һәм АКШда (1933 — 1955 еллар) яши. Дөньяның егермедән артык университетының хөрмәтле докторы, күпсанлы фән Академияләре әгъзасы.

Эйнштейн — 300дән артык фәнни эш, шулай ук фән тарихы һәм фәлсәфәсе буенча якынча 150 китап һәм мәкалә авторы. Физика өлкәсендә берничә мөһим теория эшләп чыгара:
 Махсус чагыштырмалылык теориясе (1905 ел).
 Аның кысалары эчендә — масса белән энергия арасындагы мөнәсәбәт кануны ().
 Гомуми чагыштырмалылык теориясе (1907—1916 еллар).
 Фотоэффект һәм җылысыешлыкның квант теориясе.
 Квант Бозе — Эйнштейн бүленеше, Бозе — Эйнштейн тупланышы.
 Флуктуацияләр теориясенә нигез салган броун хәрәкәтенең статистик теориясе.
 Индукцияләнгән нурланыш теориясе.
 Тирәлектәге термодинамик флуктуацияләрдә яктылык таралышы теориясе.

Физиклар