Montagu Christie Butler

Montagu Christie BUTLER (naskiĝis la  1884 en Londono, mortis la 5-an de majo 1970 en la urbodistrikto Kingstono ĉe la Tamizo de Londono) estis angla muzikisto kaj unu el la plej gravaj britaj esperantistoj, kiu aktivis dum jardekoj sur multaj terenoj de Esperanto en Britujo, i.a. kiel bibliotekisto, Esperanto-vortaristo kaj tradukisto. Butler estis kvakero kaj vegetarano.

Profesia vivo 
Butler estis harpisto kaj instruisto de diversaj muzikiloj, de kantado kaj komponado. Li ricevis plurajn premiojn de la Reĝa Akademio de Muziko, Londono.

Lige al sia profesia agado li verkis i.a. la kolektojn Kantaro Esperanta (358 kantoj), Himnaro Esperanta (212 himnoj, 5-a eld. 1966) kaj Muzikan Terminaron (1960, repr. 1992).

Esperanta agado 
Butler lernis Esperanton en 1905 kaj de tiam instruis ĝin. De 1916 ĝis 1934 li estis sekretario de Brita Esperanto-Asocio (BEA), de post 1961 honora prezidanto de BEA. En 1922 li fariĝis membro de la Lingva Komitato kaj poste ĝis sia morto de la Akademio de Esperanto.

Li estis redaktoro de la organo de Brita Esperanto-Asocio The British Esperantist kaj faris ĝin unu el la plej renomaj Esperanto-periodaĵoj tiuepokaj. Li ankaŭ estis ĉefkunlaboranto de la Enciklopedio de Esperanto (1934).

Verkinto de lernolibroj 
Lia lernolibro Step by Step in Esperanto (3-a eld. 1929) dum jardekoj restis la plej uzata por anglalingvanoj. La 9-a eldono (represo) aperis en 1991 en Usono ĉe ELNA. Simile sukcesa estis lia lernolibro Esperanto for Beginners (lasta eldono 1996). Speciala lernolibro por infanoj estis "First lessons to young children" (s.j. [1930]). Ĝi baziĝas sur la spertoj akiritaj dum la instruo de Esperanto al la propraj infanoj, kiuj estas konsiderataj la unuaj denaskuloj de Esperantujo. Siajn observojn pri la lingvo-akirado en la angla kaj Esperanto Butler priskribis jam en 1921

Bibliotekisto 
Dum multaj jaroj li estis bibliotekisto de la biblioteko de BEA en Londono, unu el la plej riĉaj Esperanto-bibliotekoj en la mondo, kiu laŭ la revuo Esperanto (1970, p. 118) estas "kreaĵo de li". Por ordigi ĝin li adaptis la Universalan Decimalan Klasifikon al la specialaj bezonoj de Esperanto-bibliotekoj (Klasifo de Esperantaj temoj, 1950). La sistemo poste estis transprenita de pluraj aliaj Esperanto-bibliotekoj. Post lia morto BEA nomis la bibliotekon honore al li "Biblioteko Butler".

Tradukisto 

Lige al sia religia konvinko Butler tradukis Fundamentoj de la Kvakerismo kaj biografion pri William Penn (1930). Rilaton al religia temo ankaŭ havas lia traduko el Charles Dickens, La vivo de nia sinjoro Jesuo (1934).

Li adaptis Pitmanan Stenografion al Esperanto, kiun li mem opiniis "sia plej grava kontribuo al la movado".

Leksikografo 
Liaj lingvaj spertoj akiritaj de pli ol 60 jara por-esperanta agado fine kulminis en la vortaro Esperanto-angla, aperinta en 1967, tri jarojn antaŭ lia morto en la aĝo de 84 jaroj. John Wells en 1967 nomis ĝin "la plej bona angla Esperanto-vortaro" kaj - manke de pli moderna ampleksa vortaro de la tipo Esperanto-angla - tia ĝi estas ankoraŭ 40 jarojn poste.

La ali-direkta vortaro angla-Esperanta kun ĉ. 32.000 kapvortoj neniam estis eldonita kaj restis manuskripto de pli ol 2000 paĝoj en la biblioteko Butler.

Lian precipan verkon preparis la Muzika Terminaro de 1960 menciita supre kaj traduko de la Zamenhofa Proverbaro al la angla (Proverbs in Esperanto and English from Zamenhof's "Proverbaro", s.j. [same 1960]).

Verkoj 
 Esperanto and Ido
 Esperanto for Beginners (1931)
 Esperanto for Young Beginners
 Esperanto-English Dictionary (1967)
 First Lessons to Young Children
 First steps in Esperanto : a simple textbook for English speaking beginners (1922)
 Hints for Speakers
 Klasifo de Esperantaj Temoj (1950)
 Konsiloj al la Printempaj Poetoj (1919)
 Muzika Terminaro (1960)
 Praktisk lärobok i Esperanto : för kurser och självstudium (1925)
 Pri la prefikso mis-
 Pri Landnomoj (1959)
 The pros and cons of Esperanto
 Raporta Stenografio : alfaro de la angla sistemo Pitmana al Esperanto (1920)
 Roston's rapid Esperanto course : thirty simple lessons (1921)
 Step by step in Esperanto (1948), 9-a represo ĉe ELNA, Usono (1991)
 Which shall it be? : The problem of the international language (1930)

Tradukoj 
 Dickens, Charles: La vivo de nia sinjoro Jesuo (1934)
 Haggard, Henry Rider: Luno de Izrael: rakonto pri la eliro (1928)
 Himnaro : konsistanta el cent himnoj taugaj por konataj melodioj (1910)
 Himnaro Esperanta (1921)
 Hyde, H. E.: Internacia parlamento: ĉu Britujo montros la vojon? (1918)
 Kantaro Esperanta (1926)
 Konsiloj kaj Demandoj (1984)
 Leakey, James: Leakey's introduction to Esperanto : la lingvo internacia (1925)
 Stephen, Caroline: Fundamentoj de la kvakerismo (1916)
 Stephen, Caroline: William Penn (s.j. [1930])
 Torpey, H. J.: Londonaj interesaĵoj: gvidlibro por la Esperantista vizitanto (1907)
 Zamenhof, Ludwik Lazar: Proverbs in Esperanto and English: from Zamenhof's "Proverbaro"

Referencoj

Bibliografio 
 1970: Nekrologo. En: Esperanto [UEA] 63-a jaro 7-8/1970 (776-777), p. 118 (kun bildo).
 1970: Butler (1884-1970). [Nekrologo]. En Heroldo de Esperanto n-ro 1491 (1970), p. 1.
 1964: M.C. Butler 80-jara. En: Heroldo de Esperanto n-ro 1373 (1964), p. 2.
 1959: Boulton, Marjorie. En Trezorejo. La Biblioteko de Brita Esperantista Asocio. En: Esperanto 52-a jaro 4/1959 (641), p. 63-64 (kun foto de M.C. Butler).

Eksteraj ligiloj 

 Libroj  de kaj pri Montagu C. Butler en la Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo 
 Artikoloj  de kaj pri Montagu C. Butler en Elektronika Bibliografio de Esperantaj Artikoloj (EBEA)
 Paĝo en TTT-Himnaro Cigneta kun ligiloj al dekoj de liaj himnotekstoj
 "Esperanto-English Dictionary" (1967) PDF, skanita (MD5: 592e539e97b0cdf114cefece0fb598d4)
 M.C. Butler (Librarything)
 Muzika Terminaro en "Erfgoedbib" (LibraryThing)

Britaj esperantistoj
Esperanto-vortaristoj
Akademio de Esperanto
Steno
 
Tradukistoj al Esperanto
Anglaj vegetaranoj
Kvakeroj
Kvakeraj esperantistoj