alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
1392

En la jaro 1392 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 Fondo de la Universitato de Erfurt.
 Go-Kameyama detronigita, Go-Komatsu iĝis imperiestro de Japanio.
 Joseon Dinastio ekregis kaj Koreio estis renomita "Joseon".

Unuaj dokumentaj mencioj 
 Cetea (Borod) (hodiaŭ vilaĝo en Rumanio).
 Nennigkofen kiel Nennikofen kaj Nennikoven (hodiaŭ komunumo en Kantono Soloturno en Svislando).
 Scoreiu (hodiaŭ vilaĝo en Rumanio).

Naskiĝoj 
 Johano la 8-a Paleologa orient-romia imperiestro

Mortoj 
 2-a de februaro: Agnesa de Habsburgoj, princino de la Svidna-Javoria princlando (n. inter la 1321-1326)
Tujmesaĝilo

Tujmesaĝilo estas programo, kiu ebligas sendi mesaĝon tuj al iu alia en la
Interreto, kiu uzas la saman tujmesaĝilon. Oni havas liston de amikoj en fenestro kaj povas vidi, ĉu
ili nun uzas la Interreton aŭ ne. Se jes, eblas alklaki la nomon kaj sendi mesaĝon tuj.

Jen la plej popularaj tujmesaĝilaj sistemoj:

 AIM - AOL Instant Messenger (apartenas al Time Warner)
 
 ICQ - I-Seek-You (Mi serĉas vin) (apartenas al Time Warner)
 Jabber - kun speciala babilejo Esperante, multaj interligitaj serviloj, kaj konektebleco kun MSN, AIM, ICQ kaj Yahoo. Iuj klientoj ebligas ankaŭ voĉparoladon aŭ desegnadon)
 Mesaĝilo Yahoo [jaHU] (apartenas al Yahoo!)
 PalTalk - ankaŭ kun kamerao
 Skype
 Telegram
 
 WhatsApp

Principe estas imagebla tujmesaĝa sistemo sencentra, sed ĝis nun ne ekzistas grava tia sistemo.

Klientoj plurprotokolaj 
 Irssi kun kromprogramoj
 Meebo  - tre simpla servo, ebligas tujmesaĝoj en la krozilo. Tradukita esperanten. Funcias kun Jabber, MSN, Gtalk kaj Aim samtempe en unu fenestro!
 Pidgin
 Trillian

Vidu ankaŭ 
 Listo de tujmesaĝantaj vikipediistoj
 BitlBeeo
Detlev von Liliencron

Detlev VON LILIENCRON [detlef fon LILjenkron], aŭ realnome: Friedrich Adolph Axel Freiherr VON LILIENCRON (naskiĝis la 3-an de junio 1844 en Kijlo [Kiel], mortis la 22-a de julio 1909 en Alt-Rahlstedt, nuntempe parto de Hamburgo) estis germana verkisto.

Liliencron naskiĝis en Kijlo kiel filo de malriĉiĝinta nobela familio, fariĝis oficiro, partoprenis diversajn militojn, sed devis fini tiun ĉi karieron pro grandaj mon-ŝuldoj. En la jaro 1875 li ekvivis en Usono, sed du jarojn poste li revenis al Germanio kaj vivtenis sin kiel oficisto. La verkadon li komencis relative malfrue: En 1883 li publikigis sian unuan libron kaj ekde 1887 li laboris kiel sendependa verkisto en Munkeno kaj Hamburgo.

Liliencron estas grava reprezentanto de la impresionismo. Temoj de liaj verkoj estas amo kaj naturo, sed ankaŭ milito kaj ĉasado.

Verkoj 
 Adjutantenritte und andere Gedichte (poemoj, 1883)
 Die Rantzow und die Pogwisch (dramo, 1886)
 Eine Sommerschlacht (noveloj, 1886)
 Breide Hummelsbüttel (romano, 1887)
 Unter flammenden Fahnen (rakontoj, 1888)
 Gedichte (poemoj, 1889)
 Der Haidegänger und andere Gedichte (poemoj, 1890)
 Neue Gedichte (poemoj, 1893)
 Poggfred (eposo, 1896)
 Leben und Lüge (membiografia romano, 1908)

En Esperanto aperis 
 Bela junio; En granda urbo; En la tombejo / trad. Guido Holz. En: Übertragungen = Tra(nskon)dukoj. Messkirch: Gmeiner 1988, p. 75-77. ISBN 3-926633-14-X

Eksteraj ligiloj 

 Libroj  de kaj pri Detlev von Liliencron en la Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo 
 

Germanaj verkistoj
1688

1688 estis superjaro komenciĝanta ĵaŭde (ligilo montras kalendaron).

En la jaro 1688 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 "Glora Revolucio" en Britio, Jakobo la 2-a (Anglio) detronigita de Vilhelmo la 3-a (Britio), kiu surtroniĝis en sekva jaro.
 Palatinata Milito komenciĝis.

Naskiĝoj 
 23-a de januaro: Ulrika Eleonora, reĝino de Svedio (m. 1741)
 25-a de januaro: Juraj Jánošík, legenda slovaka rabisto kaj nacia heroo (m. 1713)
 4-a de februaro: Pierre Carlet de Marivaux, franca verkisto (m. 1763)
 21-a de majo: Alexander Pope, angla poeto (m. 1744)
 15-a de aprilo: Johann Friedrich Fasch, germana komponisto (m. 1758)
 29-a de oktobro: Amalia Pachelbel, germana pentristino (m. 1723)

Mortoj 
 28-a de novembro: Bohuslav Balbín, ĉeĥa historiisto (n. 1621)
 Francesco Foggia, itala komponisto (n. 1604)
Universitato Rice

Rice-Universitato,  [rajs junivEsiti] estas universitato en Houston en Teksaso, Usono. Ĝi estis unue fondita kiel William Marsh Rice Institute for the Advancement of Literature, Art, and Science, en 1912.

William Marsh Rice (vivis 1816 ĝis 1900), kiu riĉiĝis multe en Teksaso en la mezo de la 19-a jarcento, lasis la plejmulton de siaj posedaĵoj por fondi eduk-instituton, kaj ĝis 1964 'Rice' ne pagigis studentojn por la edukado.

La universitata arkitekturo estas sternita en multaj kvaranguloj.

La Akademia kvarangulo estas centrita ĉirkaŭ la cindroj de 'William Rice', kaj ĝi enhavas la administrajn konstruaĵojn, la bibliotekon kaj la Fizikan, Lingvajn, Arkitekturan kaj Homarstudan konstruaĵojn.

La Inĝeniera kvarangulo estas centrita ĉirkaŭ la skulptaĵaro 45/90/180 de Michael Heizer kaj enhavas la Elektran Inĝenieran, la Mekanikan Inĝenieran, Kemian, Komputsciencan konstruaĵojn kaj multajn laboratoriojn.

Rice instalis la monde unuan instituton pri spaciala scienco kaj donacis al NASA la terenon por la spaciala reg-centro Johnson (Johnson Space Center).
Usonaj astronaŭtoj kutimas en radiomesaĝoj alparoli tiun centron per la urbonomo Houston, kiu tiel estis la unua homa vorto parolata sur Luno.

'Rice' havas sistemon de kolegioj, simila al tiuj troveblaj en malnovaj britiaj universitatoj. La 9 kolegioj enhavas loĝejojn, manĝejojn, sociajn organizaĵojn kaj studentan registraron, kaj ankaŭ fakultatanojn. Tio kontrastas kontraŭ la kutimaj "fraternties", kiuj kutime estas en usonaj edukejoj.

La sporta teamo estas nomita 'Strigoj', aŭ angle 'Owls'.
Strigo (nomata Sammy) estas ankaŭ la maskoto de la universitato.

Rice celebris sian 75-an datrevenon en 1989.

Eksteraj ligiloj 

 Retpaĝaro de Rice University

Rice, Universitato
Panteono de Parizo

La Panteono de Parizo (}) estas granda monumento, kiu staras sur Monteto Sainte-Geneviève (), en la 5-a arondismento de Parizo.

Historio 
La konstruadon oni komencis en 1764 (arkitekto Soufflot) kaj la Panthéon estis unue granda pariza preĝejo. La Franca Revolucio transformis ĝin al templo dediĉita al gravaj personaĵoj de Francio. La monumento ricevis sian nunan nomon "Panthéon" tiuokaze.

La 30an de majo 1791, jariĝo de la morto de Voltaire, la Konstitucifara Asembleo, spite fortajn kontraŭojn (la membroj de la pastraro konstituis kvaronon de la deputitoj) decidis transmeti liajn restaĵojn al ĵus starigita Panteono. La 4an de aprilo, post la morto de Mirabeau okazinta la 2an, la Asembleo dekretis, ke la nova konstruaĵo de Sankta Ĝenoveva estos destinita al ricevo de la cindrojn de la granduloj. Mirabeau estis la unua «panteonigita». Voltaire sekvis la 11an de julio. Ĉar la korpo de Mirabeau estis retirita el tiu monumento je la sekvoj de la malkovro de la fera kaŝejo (kun sekreta korespondado inter la reĝo kaj Mirabeau inter aliaj), Voltaire iĝis la plej antikva gasto de la Panteono.

Ĝi denove estis preĝejo post la Revolucio (1814-1830), poste Templo de Gloro (1830-1848), denove preĝejo dum la regno de Napoleono la 3-a (1852-1870), kaj fine la respubliko decidis redoni la monumenton al la kulto de francoj, kiuj ludis gravan rolon en la historio (ekzemple militistoj, verkistoj kaj sciencistoj).

Arkitekturo 
La Panthéon karakteriziĝas per larĝa kaj monumenta kolonaro sub la frontono kaj alta, impona kupolo, kiu videblas de ĉiuj partoj de Parizo.

Listo de eminentuloj entombigitaj tie 

 Marcelin Berthelot
 Sophie Berthelot, edzino de Marcelin Berthelot, unua virino tie entombigita
 Marie François Xavier Bichat
 Louis Antoine de Bougainville (lia koro ripozas en Tombejo Calvaire)
 Louis Braille
 Sadi Carnot
 René Cassin
 Marie Curie
 Pierre Curie
 Georges Cuvier
 Jacques-Louis David
 Alexandre Dumas
 François Fénelon
 Maurice Genevoix
 Victor Hugo
 Jean Jaurès
 Joseph-Louis Lagrange
 Paul Langevin
 Marquizo de Laplace
 Chrétien Guillaume de Lamoignon de Malesherbes
 André Malraux
 Jean-Paul Marat
 Gabriel de Riqueti de Mirabeau
 Gaspard Monge
 Jean Monnet
 Jean Moulin
 Jean-Jacques Rousseau
 Simone Veil
 Voltaire
 Jean Zay
 Émile Zola

Bildaro 

Monumentoj de Parizo
Historio de Francio
Katedralo Nia Sinjorino de Parizo

Nia Sinjorino de Parizo () aŭ Nia Damo de Parizo, estas la romkatolika katedralo de Parizo. Ĝi situas sur la insulo Cité (france Île de la Cité) meze de la urbo. La konstruado komenciĝis en 1163 kaj finiĝis en 1345 (). Ĝi estas unu el la unuaj grandaj gotikstilaj katedraloj (kun la baziliko de Saint-Denis kaj la katedralo de Laon), kaj servis kiel modelo por multaj katedraloj kaj preĝejoj en Francio kaj Eŭropo.

Ĝin tute restaŭris la fama franca arkitekto Eugène Viollet-le-Duc dum la 19a jarcento (1845-1864).

Beletre ĝi estis fona "scenejo" de la fama romano verkita de Victor Hugo, "", kun ties rolantoj Quasimodo kaj Esmeralda.

Notre-Dame de Paris estas ankaŭ titolo de franca muzikalo verkita de Luc Plamondon kaj komponita de Richard Cocciante en 1998.

La  la katedralon grave difektis incendio, la spajro kolapsis, la ligna ĉarpentaĵo (kun plumba tegmento) detruiĝis.

Referencoj

Vidu ankaŭ 
 Katolikismo
 Gotiko
 Incendio de Notre-Dame de Paris en 2019
 Notre-Dame de Paris (romano)
 Notre-Dame de Paris (muzikalo)

Eksteraj ligiloj 

 Eternelle Notre-Dame ()

 
Gotikaj katedraloj en Francio
Monumentoj de Parizo
Kristanaj preĝejoj en Parizo
Religiaj konstruaĵoj finitaj en 1340-1349
Aperis en 1345
Eugène Viollet-le-Duc

Eugène Viollet-le-Duc (27-a de januaro 1814 - 17-a de septembro 1879) estis franca arkitekto kaj skribisto naskita en Parizo. Li restaŭrigis grandan nombron da monumentoj, precipe mezepokaj. Interalie : la katedralo Notre Dame en Parizo, la mezepoka urbo Carcassonne, la baziliko de Vézelay, la kastelo de Pierrefonds. Dank'al tiuj renovigoj multaj monumentoj ne perdiĝis el la franca historia heredaĵo.

Li estis la aŭtoro de ampleksa vortaro pri franca arkitekturo de la 11a ĝis la 16a jarcento (Dictionnaire raisonné de l'architecture française du XIe au XVe siècle ).

Francaj arkitektoj
Historiismaj arkitektoj
Georg Christoph Lichtenberg

Georg Christoph Lichtenberg ([geog kristof LIĤtenbeg]; naskiĝis la 1-an de julio 1742 en Ober-Ramstadt apud Darmstadt, mortis la 24-an de februaro 1799 en Göttingen) estis germana natursciencisto kaj verkisto.

Georg Christoph Lichtenberg estis la plej juna el 17 gefiloj de protestantisma pastoro. Krom li nur kvar gefratoj travivis la unuajn vivojarojn. Kiel infano li pro rakitismo akiris kurban dorson, sed li frekventis gimnazion kaj ekde 1763 li studis matematikon, astronomion kaj naturhistorion en Göttingen, kie li en la jaro 1770 fariĝis profesoro pri filozofio. Ekde la 1780-aj jaroj li jam estis konsiderata grava fakulo i.a. pri astronomio, kemio, geofiziko, meteorologio kaj statistiko, sed plej grandan renomon li gajnis pro siaj esploroj sur la kampo de la elektra fiziko.

El lia literatura agado ĉefe elstaras la ekde 1764 verkitaj Sudelbücher, t.e. taglibroj plenaj de ironie-spritaj aforismoj, kiuj bone respegulas la personecon de la aŭtoro kaj la epokon en kiu li vivis. Krome li verkis satirajn artikolojn por la Göttinger Taschen Calender, kiun li mem eldonis kaj por la revuo Göttingisches Magazin der Wissenschaften und Litteratur. Li ankaŭ desegnis (ĉefe karikaturojn) kaj li dediĉis parton de sia energio al la kritiko de belartaĵoj.

Dum sia tuta vivo Lichtenberg vivis kun la malekvilibro de misformita korpo kaj brila spriteco. Li dufoje edziĝis al ege junaj virinoj kaj havis entute ses idojn. Per sia eksterordinara kapablo, peri sciencajn sciojn amuze kaj facile kompreneble, li logis amason da studentoj al siaj prelegoj kaj li havis kontaktojn al famuloj kiel ekz. Alessandro Volta, Immanuel Kant kaj Alexander von Humboldt.

Eksteraj ligiloj 
 http://www.lichtenberg-gesellschaft.de 
 http://www.kirjasto.sci.fi/lichten.htm 
 http://www.newcriterion.com/archive/20/may02/lichtenberg.htm 
 http://cscs.umich.edu/~crshalizi/reviews/lichtenberg 

Germanaj verkistoj
Germanaj natursciencistoj
Marc-Antoine Charpentier

Marc-Antoine CHARPENTIER [mark-antŭan ŝarpantje], (ĉirkaŭ 1640 - 1704) estas franca muzikisto naskita en Parizo. Unue studento de Giacomo Carissimi, li fariĝis kapelmajstro en Parizo ĉe la Kolegio de la Jezuitoj kaj poste en la Sainte-Chapelle. Li skribis dekojn da religiaj kaj liturgiaj muzikaĵoj, motetoj, oratorioj, mesmuzikaĵoj, operoj.

Unu el liaj verkoj estas aparte fama (Te Deum), ĉar ĝia komenca parto servas kiel oficiala muziko de la eŭropaj televid-elsendoj "Eŭrovido".

Eksteraj ligiloj 

 informoj pri li en retejo de la franca ministerio pri kulturo 
 orkestra prezento de la antaŭludo (Prelude) de la komponaĵo Te Deum, himno de la televida unio "Eŭrovido" en la retejo YouTube
 la sama melodio interpretata per orkestro de mandolinoj, gitaroj kaj kontrabasoj

CHARPENTIER, Marc-Antoine
CHARPENTIER, Marc-Antoine
CHARPENTIER, Marc-Antoine
1704

1704 estis superjaro komenciĝanta marde (ligilo montras kalendaron).

En la jaro 1704 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj

Naskiĝoj

Mortoj 
 2-a de februaro: Johann Jacob Walther, germana komponisto (n. 1650)
 23-a de februaro: Georg Muffat, franca komponisto (n. 1653)
 24-a de februaro: Marc-Antoine Charpentier, franca muzikisto (naskiĝis ĉirkaŭ 1640)
 12-a de aprilo: Jacques Bénigne Bossuet, franca verkisto (n. 1627)
 3-a de majo: Heinrich Ignaz Franz von Biber, bohemia komponisto (n. 1644)
 28-a de oktobro:  John Locke, angla filozofo (n. 1632)
 Mukai Kyorai, japana poeto (n. 1651)
 Francesco Provenzale, itala komponisto
Jacques Offenbach

Jacques OFFENBACH  (naskiĝis la  en Kolonjo, mortis la 4-an de oktobro 1880 en Parizo) estis franca komponisto kaj muzikisto. Li naskiĝis en Germanio, sed prenis la francan ŝtatanecon.

Li estas la aŭtoro de multaj komikaj operoj, operetoj: Orphée aux enfers (1858), La Belle Hélène (1864), La Vie parisienne (1866), kaj ankaŭ de unu fantazia opero "Les Contes d'Hoffmann" (La rakontoj de Hoffmann). Multaj el liaj verkoj estis satiroj pri la monduma socio de tiama Parizo.

Li reprenis en unu el siaj verkoj, "La Gaîté parisienne", la tiam furoran dancon "Cancan", kiun oni tiutempe ofte dancis en la klubo "Moulin Rouge".

Francaj komponistoj
Francaj muzikistoj
Francaj operkomponistoj
Moteto

Moteto (de la franca mot = vorto; -> motet = vorteto) estas polifonia muzikformo akapela aŭ kun muzikinstrumentoj. Ĝi estis komponata ĉefe inter la 13-a kaj la 19-a jarcentoj. Dum tiu tempo grave ĝi ŝanĝiĝadis laŭ stilo. Ĝi ludis sian plej grandan rolon en mezepoko kaj renesanco, kiam ĝi estis la faktoro decidanta pri disvolviĝo de la plurvoĉeco. En la posta tempo ĝi akceptis aliajn rimedojn de muzika esprimo aŭ estis ilo de arkaismigo.

Muzikaj formoj
Religia muziko
Oratorio

Oratorio estas muzikaĵo, kiu plej ofte similas al opero, sed havas ĉiam religian temon. Oratorioj ankaŭ restas sen scenaĵoj aŭ kostumoj.

La oratorio originis el Italio en la frua 17-a jarcento. Kelkaj el ĝiaj komponistoj estis Giacomo Carissimi kaj Emilio di Cavalieri. La tekstoj estis ofte prenitaj el la Biblio, aparte el la Malnova testamento.

Ankaŭ riveliĝis oratorioj en Germanio (Heinrich Schütz) kaj Francio (Marc-Antoine Charpentier).

Kelkaj konataj oratorioj estas la Messiah de Georg Friedrich Händel kaj la Pasiono de Sankta Mateo de Johann Sebastian Bach.

Vidu ankaŭ 
 Oratorio
 Pasiono
 Meso (diservo)
 Meso (muziko)
 Kantato

Muzikaj formoj
Klasika muziko
Muzikaj ĝenroj
Georges Bizet

Georges BIZET [ĵorĵ bize'], en esperanto Georgo Bizeto, (25-a de oktobro 1838 en Parizo - 3-a de junio 1875 en Bougival) estis franca muzikisto kaj komponisto, kiu kreis la nun mondfaman operon Karmena. La 3-an de marto 1875 li estis honorita liel kavaliro de la Honora Legio.

Operoj 
Krom Carmen, Bizet estas konata aparte pri sia aro de 8 operoj:
 La maison du docteur (La domo de la kuracisto) en 1852 aŭ 1855 sed ne enspektakligita
 Don Procopio en 1859
 Ivan IV en 1862-5
 Les pêcheurs de perles  (La perlofiŝistoj) en 1863
 Noé (de Fromental Halévy kompletigita de Bizet) ĉ. 1865
 La jolie fille de Perth (La bela servistino de Perth) en 1867
 Djamileh en 1872
 Carmen en 1875

Eksteraj ligiloj 

 Elŝuteblaj komponaĵoj en midi-formo (aŭskulteblaj kaj transformeblaj al muziknotoj ) ĉe Classical Archives (eblas senpage registriĝi kaj elŝuti 5 komponaĵojn potage) - serĉu sub komenca litero de la familia nomo de la komponisto
 Alexandre-Cesar-Leopold Bizet
 http://w3.rz-berlin.mpg.de/cmp/bizet.html  
 http://www.mfiles.co.uk/composers/Georges-Bizet.htm
 http://www.muzikinis.ku.lt/opera/karmen.html  
 http://www.mfiles.co.uk/Composers/Georges-Bizet.htm 

Francaj komponistoj
Francaj muzikistoj
Francaj operkomponistoj
Operkomponistoj
Johannes Linnankoski

Johannes LINNANKOSKI [LINnankoski], realnome: Johannes Vihtori PELTONEN (naskiĝis la 18-an de oktobro, 1869 en Askola, mortis la 10-an de aŭgusto, 1913 en Helsinki) estis finna verkisto.

Famiĝinte pro sia romantisma romano Laulu tulipunaisesta kukasta (La kanto pri fajr-ruĝa floro), liaj pli malfruaj verkoj montris kritike-realismajn trajtojn.

Kelkaj el liaj verkoj estis bazoj por filmoj, el kiuj Hilja maitotyttö (reĝisoro Teuvo Tulio) kaj Laulu tulipunaisesta kukasta (reĝisoro Mikko Niskanen).

Verkoj 
 Ikuinen taistelu (dramo, 1903)
 Laulu tulipunaisesta kukasta (La kanto pri fajr-ruĝa floro) (romano, 1905)
 Taistelu Heikkilän talosta (Batalo pri la domo Heikkilä) (novelo, 1907)
 Pakolaiset (romano, 1908)
 Simson ja Delila (dramo, 1911)

En Esperanto aperis 

 Batalo pri la domo Heikkilä, tradukis Vilho Suonio Setälä. - Helsingforso: Eldona Akcia Societo Otava, [1919]. - 60 paĝoj - (Finna Biblioteko Esperanta 1)
 La kanto pri fajr-ruĝa floro, tradukis E. Kuoppala kaj J. Jäntti. - Kuopio: Finna Esperanto-Librejo, 1987.

Finnaj verkistoj
1597

1597 estis normala jaro komenciĝanta merkrede (ligilo montras kalendaron).

En la jaro 1597 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 Oĥansk fondita.

Naskiĝoj 
 Virgilio Mazzocchi, itala komponisto
 23-a de decembro: Martin Opitz, germana poeto.

Mortoj 
 15-a de Januaro: Juan de Herrera, hispana arkitekto, matematikisto kaj geometristo (n. 1530).
 7-a de februaro: Francisko Patriko, kroata filozofo, humanisto kaj poeto (n. 1529)
 9-a de junio: José de Anchieta, hispana jezuito misiisto en Brazilo (n. 1534)
 20-a de junio: Willem Barentsz, nederlanda maristo kaj esploristo (naskiĝis ĉirkaŭ 1550)
 Leonardo da Cutri, itala ŝakludisto (n. 1542).
1639

1639 estis normala jaro komenciĝanta sabate (ligilo montras kalendaron).

En la jaro 1639 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
Mongolio: Fondiĝas Ulanbataro kun la nomo Urgoo, ruse Urga.
Rusio: Fondiĝas Alapajevsk.

Naskiĝoj 
 3-a de aprilo: Alessandro Stradella, itala komponisto (m. 1682)
 5-a de decembro: Johann Christoph Pezel, germana komponisto kaj urbofajfisto (m. 1694)
 Jean Racine, franca poeto (m. 1699)

Mortoj 
 12-a de aprilo: Robert Carey, angla nobelo (naskiĝis ĉirkaŭ 1560)
 1-a de junio: Melchior Franck, germana komponisto (naskiĝis ĉirkaŭ 1580)
 20-a de aŭgusto: Martin Opitz, germana poeto (n. 1597)
 28-a de oktobro: Stefano Landi, itala komponisto (n. 1587)
Simon Dach

Simon DACH  (29-a de julio 1605 – 15-a de aprilo 1659) estis germana poeto, kies verkaro konsistas ĉefe el profanaj kaj ekleziaj kantoj kaj poemoj.

Tio aperis en Esperanto 

Antaŭjara kanteto ; Amikeco ; Al najtingalo ; Plenda poemo pro lia doloriga malsano ; Invito al gajeco
En: Germana antologio. – Gerlingen : Bleicher, 1985. – p. 275 - 279

Ännchen von Tharau = Anjo de Tharau / poez.
Simon Dach. Trad. L. E. Meier. Muz. Fr. Silcher. 
En: Germanaj popolkantoj <titolo fikcia> ; p.21 : ĉefe muziknotoj
(Fakte oni nur supozas, ke Simon Dach verkis tiun ĉi kanton.)

Eksteraj ligiloj 
 
 Biografia informo (germana) 

Germanaj poetoj
1605

1605 estis normala jaro komenciĝanta sabate (ligilo montras kalendaron).

En la jaro 1605 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 Paŭlo la 5-a iĝis papo.
 Tokugawa Hidetada iĝis ŝoguno.
 Eko de Pola-moskova milito.

Naskiĝoj 
 8-a de aprilo: Filipo la 4-a, reĝo de Hispanio kaj Portugalio (m. 1665)
 18-a de aprilo: (baptita) Giacomo Carissimi, itala komponisto (m. 1674)
 29-a de julio: Simon Dach, germana poeto (m. 1659)
 19-a de oktobro: Thomas Browne, angla verkisto (m. 1682)

Mortoj 
 4-a de majo: Ulisse Aldrovandi, itala kuracisto kaj natursciencisto (n. 1522)
 11-a de junio: Fedor Borisoviĉ Godunov, caro de Rusio (n. 1589)
 15-a de oktobro: Teodoro Beza, franca teologo (n. 1519)
 27-a de oktobro: Jalaluddin Muhammad Akbar, imperiestro de la Mongola Imperio (n. 1542)
1659

1659 estis normala jaro komenciĝanta merkrede (ligilo montras kalendaron).

En la jaro 1659 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
Loka leĝo malpermesis kristnaskan feston en Bostono;
Monarkio restarigita en Britio;
Francio konkeras nordon de Katalunio;
Traktato de la Pireneoj

Naskiĝoj 
14-a de januaro: Jacob Roggeveen, nederlanda maresploristo (m. 1729)
17-a de januaro: Antonio Veracini, itala komponisto (m. 1733)
 27-a de marto: Thomas Bartholin, la Juna, dana historiisto, naturalisto kaj antikvaĵisto (m. 1690)
10-a de septembro: Henry Purcell, angla komponisto (n. 1695)

Mortoj 
15-a de aprilo: Simon Dach, germana poeto (n. 1605)
22-a de junio: Michał Boym, pola jezuito, misiisto en Ĉinujo, aŭtoro de Flora Sinensis ( n. 1612 )
10-a de oktobro: Abel Tasman, nederlanda maristo kaj esploristo (n. 1603)
31-a de decembro: János Apáczai Csere, hungara matematikisto kaj filozofo (n. 1625)
Poissy

Poissy [pŭasi] estas urbo en la franca departemento Yvelines. Ĝi situas 20 km okcidente de Parizo kaj havas ĉirkaŭ 36000 loĝantojn (1999). Grava firmao estas aŭtofabriko Peugeot. Ĝemela urbo en Germanio estas Pirmasens.

En aprilo 1937 aperis la jena anonco en la gazeto La Juna Vivo:
 ESPERANTA SOMERA LERNEJO estos organizata de la "grupo de Esperantistoj geedukistoj" dum Aŭgusto '37. Ĝi okazos en POISSY, urbeto proksime al Parizo. Oni vizitos la internacian ekspozicion: frataj, ĝojaj, instruaj libertempoj. Eksterlandaj geinstruistoj, vizitu la "Esperantan someran lernejon". Petu sciigon al: Micard, instruisto, Épineux-le-Seguin (Mayenne), Francujo.''

Vidindaĵoj 
 Vilao Savoye

Referencoj

Vidu ankaŭ 
 Poissy (stacidomo)
 Poissy-Grande-Ceinture (stacidomo)
 Poissy (Tramtrajno en Francilio)

Eksteraj ligiloj 
 
 Hospitalo de Poissy

 
Urboj de Francio
Komunumoj de Yvelines
La Bamba

La Bamba (en Esperanto ankaŭ La Bambo) estas tradicia mezamerika danco, kiu ankaŭ populariĝis dum junularaj Esperanto-renkontiĝoj. La dancantoj staras brakumante en rondo kaj paŝas dekstren aŭ maldekstren. Aliaj homoj dancas en la mezo kaj ili povas kisi iun tri-foje en la rondo por "liberigi sin". Oni plej ofte dancis ĝin dum la Internacia Seminario kiam oni kelkfoje dancis ĝin dum horo.

Iuj homoj bojkotas la dancon ĉar ili konsideras ĝin maldeca aŭ timas ricevi malsanojn.

La "bambumado" naskiĝis en aŭgusto 1982 dum la 38-a Internacia Junulara Kongreso en Loveno, kiam (verŝajne dum la Flandra balo la 4-an de aŭgusto) la flandroj montris tiun dancon, kiu tiam jam estis tradicia en Belgio. La origina danco estis iom pli rafinita: tiu, kiu invitis al kisado, devis subiĝi sur unu genuon, proponante la alian genuon al la invitoto kiel sidilon dum la kisado. Tiu detalo rapide malaperis el la esperantista versio de la danco.

Pro la ekstrema populariĝo de la danco en la junulara esperanto-kulturo, la estraro de TEJO en la jaro 1990 dum la 46-a IJK en Playa Girón akceptis la kanton La Bamba kiel oficialan himnon de TEJO. Tiu decido estis nuligita de alia estraro kelkajn jarojn poste.

La kanto 
La Bamba ankaŭ estas kanto akompananta la samnoman dancon. Fakte la danco malbone funkcias sen tiu kanto, kaj praktike neniam okazas sen ĝi. Kutime ĝia ekludado tiom efikas kiel signalo ke homoj spontane ekdancas aŭdinte la unuajn tonojn.

"La Bamba" estas tradicia geedziĝfesta kanto atestita jam en la 17-a jarcento el la meksika regiono de Vera Cruz. Andres Huesca registris ĝin jam en 1908 sub titolo El jarabe Verucruzano ("la verakruca geedziĝo"). Ritchie Valens registris ĝin en 1958, Trini Lopez (en 1966), Dusty Springfield (en 1968), Neil Diamond (en 1969), Raymond van het Groenewoud (kaj patro) Nico Gomez (en 1983 en la filmo Brussels by Night) kaj Los Lobos en la jaro 1986 laŭ tradicia melodio, sed iom post iom oni ankaŭ faris esperantajn versiojn. (Versio troviĝas sur la kompaktdisko "JoMo Friponas!" kaj alia ĉe Feri Floro "Du kolombetoj") La teksto multe varias de unu versio al alia ĉar tradiciaj kantistoj libere kreis proprajn versiojn laŭ la melodio. Sekvas plej konata tekstero.

Teksto :

Filmo 
La Bamba ankaŭ estas titolo de filmo de Luis Valdez (1987).

Fontindikoj 
 VANDEN BEMPT, Marc: Kongreso en Belgio : Memorlibro pri la 38a Internacia Junulara Kongreso de TEJO, 1982. Leuven : Esperanto 2000, 1983. 142 paĝoj.

Referencoj

Eksteraj ligiloj 

 Radio 3ZZZ 2004-05-10 - Ĉi tiu elsendo enhavas la kanton La Bambo!, kantata de JoMo.

Esperanto-renkontiĝoj
Dancoj
Esperantlingvaj kantoj
Hispanlingvaj kantoj
Paul Fleming

Paul Fleming [paŭl fleming] (naskiĝis la 5-an de oktobro, 1609 en Hartenstein, Ercmontaro, mortis la 2-an de aprilo, 1640 en Hamburgo) estis germana poeto.

Influite de Francesco Petrarca kaj Martin Opitz, li verkis sonetojn, poemojn kaj kantojn en la germana kaj la latina lingvoj. Nuntempe li estas konsiderata grava reprezentanto de la Baroko.

Listo de verkoj 

 Rubella seu Suaviorum Liber (1631)
 Klagegedichte vber das unschüldigste Leiden unsers Erlösers undt Todt Jesu Christi (1632)
 Prodromus (eld. 1641)
 Teutsche Poemata (eld. 1646)

En Esperanto aperis 
Fidela koro ; Ravas min libero-gajn’ ; Kiel kisi ; Odo ; Al si 
En: Germana antologio. – Gerlingen : Bleicher, 1985. – p. 286-290

Germanaj poetoj
Universitato de Lejdeno
1640

1640 estis superjaro komenciĝanta dimanĉe (ligilo montras kalendaron).

En la jaro 1640 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
Portugalio : Reeniro al Sendependo disde Hispanio, Johano la 4-a (Portugalio) surtroniĝis.
Angla Revolucio.
Ibrahim la 1-a iĝis estro de Osmanida imperio.

Naskiĝoj 
9-an de junio: Leopoldo la 1-a, imperiestro de la Sankta Romia Imperio (m. 1705)
5-a de oktobro: Françoise-Athénaïs de Rochechouart de Mortemart, amatino de franca reĝo Ludoviko la 14-a (m. 1707)
15-a de novembro: Nicolaus Adam Strungk, germana komponisto (m. 1700)
Aphra Behn, angla verkistino (m. 1689)
Martin Radeck, germana komponisto (m. 1684)

Mortoj 
2-a de aprilo: Paul Fleming, germana poeto (n. 1609)
2-a de aprilo: Maciej Kazimierz Sarbiewski, pola poeto (n. 1595)
10-a de aprilo: Agostino Agazzari, itala komponisto (n. 1578)
16-a de junio: Peter Hasse, germana komponisto (naskiĝis ĉirkaŭ 1585)
Alessandro Salvio, itala ŝakludisto (n. 1570)
Francesca Caccini, itala komponistino (n. 1587)
 John Ford, angla dramverkisto (n. 1586)
Friedrich von Logau

Friedrich von LOGAU  (naskiĝis en junio 1604 en la bieno Brockut, proksime de Niemcza; mortis la 24-an de julio 1655 en Legnica) estis germana poeto. Li ankaŭ uzis la pseŭdonimon Salomon von Golaw.

Dum sia vivtempo Friedrich von Logau ne gajnis grandan renomon, sed Gotthold Ephraim Lessing (1729-1781) remalkovris liajn verkojn kaj tiel gardis la memoron al li. Nuntempe von Logau, kies specialaĵo estis epigramoj, estas konsiderata grava reprezentanto de la Baroko.

Vivo kaj verkista agado 
Logau frekventis inter 1614–25 la gimnazion en Brzeg kaj studis poste juron en Frankfurto ĉe Odro. Poste li iĝis sekretario jura de la Duko de Legnica. Li apartenis ekde 1648 al la Fruktodona Societo, kie li portis la kaŝnomon Der Verkleinernde / La malgrandiganto.

Liajn epigramojn li eldonis sub la nomo Salomon von Golaw (=anagramo de Logau): Erstes Hundert deutscher Reimensprüche, Vroclavo 1638; Deutscher Sinngedichte Drey Tausend, Vroclavo 1654. La plejmulto de liaj epigramoj estas ekstere de la normalaj sferoj de tiaj poeziaĵoj. Ili estas interesaj kaj lerte elpensitaj kaj montras formon de animo forta kaj de nobeleco deca kaj bonedukita. Tamen ili ankaŭ diafanigas ke Logau estis melankolia pro la tiutempaj okazaĵoj kaj personaj malfeliĉoj kelkaj. La ĉekorta vivo, la malekfloro de la patrujo pro militoj, malbona konduto de multaj, erarplenaj karakteroj kaj aliaj publikaj malbonaĵoj estas la preferitaj temoj. Versstrukturoj kiel ankaŭ la lingvo malkaŝas influojn de Martin Opitz, sed ĝuste en liaj pli bonaj epigramoj la efikoj estas same bone kiel ĉe popularaj onidiroj kaj proverboj. Ramler kaj Lessing eldonis de si mem korektitan eldonon de la baldaŭ forgesitaj aforismaj poemoj Sinngedichte kaj komentis la lingvoaplikon de Logau (Lepsiko, 1759).

Listo de verkoj 
 Erstes Hundert Teutscher Reimen-Sprüche (1638)
 Deutsche Sinn-Gedichte Drey Tausend (1654)

En Esperanto aperis 
 Epigramoj. - En: Germana antologio. – Gerlingen : Bleicher, 1985. – p. 271-275

Fontoj 
 Meyers Großes Konversations-Lexikon, Band 12. Leipzig 1908, S. 659, kio legeblas tie ĉi.

Eksteraj ligiloj 

 

Germanaj poetoj
Fruktodona Societo
1655

1655 estis normala jaro komenciĝanta vendrede (ligilo montras kalendaron).

En la jaro 1655 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 25-a de marto: Christiaan Huygens malkovris Titano.
 Go-Sai iĝis imperiestro de Japanio.
 Aleksandro la 7-a iĝis papo.

Naskiĝoj 
 28-a de februaro: Johann Beer, aŭstra poeto (m. 1700)
 13-a de majo: Papo Inocento la 13-a (m. 1724)
 10-a de septembro: Caspar Bartholin, la Juna, dana kuracisto kaj anatomiisto (m. 1738)
 24-a de novembro: Karolo la 11-a, reĝo de Svedio (m. 1697)

Mortoj 
 7-a de januaro: Papo Inocento la 10-a (n. 1574)
 25-a de februaro: Daniel Heinsius, nederlanda klerulo, poeto, filologo, latinisto, helenisto kaj profesoro pri la greka historio en la Universitato de Lejdeno (n. 1580)
 24-a de julio: Friedrich von Logau, germana poeto (n. 1604)
 28-a de julio: Cyrano de Bergerac, franca verkisto (n. 1619)
 Ukita Hideie, japana daimio (n. 1573)
Theodor Mommsen

Christian Matthias Theodor MOMMSEN   (naskiĝis la  en Garding; mortis la  en Charlottenburg) estis germana historiisto kaj juristo. La filologo Tycho Mommsen estis lia frato.

Mommsen, kiu estas konsiderata unu el la plej gravaj historiistoj kaj filologoj de la 19-a jarcento, gajnis grandan renomon pro siaj esploroj pri la Romia Regno. El liaj proksimume 1500 verkoj plej elstaras la tri-voluma Römische Geschichte (Romia historio, 1854-55), pro kiu li en la jaro 1902 gajnis la Nobelpremion pri literaturo pro "la plej granda vivanta majstro de la arta historia verkado, kun speciala referenco al lia monumenta verko, Historio de Romo",

Per sia kolektaĵo Corpus inscriptionum Latinarum (ekde 1863) li esence kontribuis al la evoluigo de la moderna epigrafiko. Liaj verkoj Römisches Staatsrecht (Romia ŝtatjuro, 3 vol., 1871-88) kaj Römisches Strafrecht (Romia kriminala juro, 1899) pritraktas la Romian ŝtaton el la vidpunkto de juristo.

La politike liberala Theodor Mommsen de 1881 ĝis 1884 estis membro de la germana parlamento Reichstag.

Ekde 1867 li estis honora membro de Hungara Scienca Akademio.

Germanaj verkistoj
Nobel-premiitoj pri literaturo
Germanaj historiistoj
Germanaj juristoj
Hungaraj akademianoj
Marburg

Marburg  estas pitoreska germana urbo apud la rivero Lahn - en la federacia lando Hesio kaj ties distriktaro Gießen. La urbo estas la administra centro de la distrikto Marburg-Biedenkopf.
La loka esperantistaro ĉiujare okazigas la renkontiĝon KISO.
Ĉiujare, aŭtune kaj printempe, pasas super la regiono dekmiloj da gruoj en sia migradvojo inter Svedio kaj Hispanio (pri tio vidu ankaŭ Der kaj Ekstremaduro).

Iom da statistiko 

Loĝantaro: proksimume 75.000
Situo: 50°49’ NO, 8°.46’ OR
Alteco: averaĝe 180 m super la marnivelo
Horzono: GMT+1h (+2h de aprilo ĝis oktobro)

Vidindaĵoj 

 Elizabeta preĝejo (preĝejo el la 13-a jarcento)
 Mineralogisches Museum (mineralogia muzeo)
 Universitato (fondita en la jaro 1527)
 Kastelo (13-a ĝis 15-a jarcento)

Famaj personoj rilataj al Marburg 

 Sankta Elizabeto de Hungario - patronino de la urbo
 Emil von Behring - Nobel-premiito pri medicino
 Gottfried Benn - poeto, precipe lirikisto
 la Fratoj Grimm
 Filipo la 1-a (Hesio), landgrafo
 Miĥail Lomonosov
 Eobanus Hessus
 Boris Pasternak - rusa poeto, Nobel-premiito
 Carl Robert, klasika filologo
 Alfred Wegener - kreinto de la teorio pri la moviĝo de la kontinentoj, de la platotektoniko
 Christian Wolff - (1679 - 1754) profesoro, kreis la bazon de la germanlingva filozofia terminologio
 Paul von Hindenburg - en la preĝejo de Sankta Elizabeta troviĝas la tombo de la prezidento de Vajmara Respubliko

Partneraj urboj 
  Poitiers (Francio), ekde 1961
  Maribor (Slovenio), ekde 1969
  Sfakso (Tunizio), ekde 1971
  Eisenach (Germanio, Turingio), ekde 1988
  Northampton (Britio) ekde 1992
  Sibiu (Rumanio), ekde 2005

Esperanto en Marburg 
Estante universitata urbo, Marburg jam frue dum la 20-a jarcento havis Esperanto-grupon. El inter la movadaj eventoj en la urbo ekzemple menciiĝu, ke inter la 27-a de decembro 1969 kaj la 3-a de januaro 1970 la 13-a Internacia Seminario de Germana Esperanto-Junularo okazis en Marburg kaj pritraktis la temon "Tendencoj en la literaturo de nia epoko". Proksime de Marburg, en Wetzlar, ankaŭ okazis la Internaciaj Seminarioj de 1984/1985, 1995/1996, 1999/2000 kaj 2004/2005. Regula movada evento en Marburg ĉiujare dum junio estas la jam supre menciita Kafoklaĉa Internacia Somera Renkontiĝo (KISO).

Eksteraj ligiloj 
  ()
 paĝoj de la urba universitato, germanlingvaj
 La Esperanto-Grupo de Marburg

 
Distrikto Marburg-Biedenkopf
Urboj de Hesio
Iamaj eksterdistriktaj urboj de Germanio
Catharina Regina von Greiffenberg

La aŭstra poetino Catharina Regina VON GREIFFENBERG [katarina regina fon GRAJfenbeg] naskiĝis je la 7-a de septembro 1633 en la kastelo Seyssenegg (Malsupra Aŭstrio) kaj mortis je la 8-a aŭ 10-a de aprilo 1694 en Nurenbergo (Bavario). Ŝi estas reprezentantino de la Baroko.

Ŝia familio apartenis la la protestantisma nobelaro de Aŭstrio. Kiam en la jaro 1641 la patro mortis, la onklo Hans Rudolph Freiherr VON GREIFFENBERG edukis la knabinon. Timante la kontraŭulojn de la reformacio kaj la turkojn, kiuj atakis Aŭstrion, la familio ekde 1663 vivis ĉefe en Nurenbergo. En la jaro 1664 la onklo edziĝis al sia nevino - malgraŭ obstakloj de la ŝtato kaj la eklezio pro la proksima parenceco inter la gefianĉoj. Kiam la edzo en 1677 mortis, Catharina Regina von Greiffenberg definitive ekloĝis en Nurenbergo.

La verkaro de Catharina Regina von Greiffenberg, konsistanta el prozo, kantoj, poemoj kaj sonetoj, respegulas la profundan relegiemon de la aŭtorino.

Famaj verkoj:

 Geistliche Sonette, Lieder und Gedichte (1662)
 Zw��and䣨tige Betrachtungen über Leiden und Sterben Christi (1672)
 Betrachtungen über Geburt und Jugend Jesu (1678)
 Leben, Lehre und Wunderwerke Christi (1683)

Greiffenberg
Greiffenberg
Carl von Ossietzky

Carl von OSSIETZKY  (naskiĝis la 3-an de oktobro 1889 en Hamburgo, mortis la 4-an de majo 1938 en Berlino) estis germana pacisto, kontaŭnaziulo kaj verkisto.

Jam ekde 1911 li verkis pacismajn gazetartikolojn, kaj lia servo dum la unua mondmilito eĉ fortigis lian sintenon kontraŭ militarismo kaj naciismo. Pro artikolo malkaŝanta la sekretan armadon de la germana Reichswehr, oni arestis lin en 1931, sed amnestio liberigis lin unu jaron poste. Inter la manifestacie ĝisprizonporden kunmarŝantoj estis ankaŭ la aŭstra verkisto kaj eksa oficiro Alexander Roda Roda.

Post kiam en 1933 la nazioj akiris potencon, li denove estis arestita kaj portita al faŝisma koncentrejo. La Premion Nobel de Paco, kiun li gajnis en la jaro 1935, li ne rajtis akcepti: Adolf Hitler malpermesis al li kaj al ĉiu germana ŝtatano la akcepton de tiu ĉi premio.

Post fortaj protestoj el la tuta mondo Carl von Ossietzky povis forlasi la koncentrejon en la jaro 1936. Du jarojn poste li mortis pro la sekvoj de la aresto.

Eksteraj ligiloj 

  Biografieto ĉe la retejo de Nobel-premio
  Parolado ĉe la prezentado de la Nobel-premio de 1935

Nobel-premiitoj pri paco
Germanaj luteranoj
Germanaj nobeloj
Luteranaj pacistoj
Hamburganoj
Zodiako

La zodiako estas la zono de ĉielo, kiun la Suno trapasas, vidita el la Tero. La linio tra kiu la Suno sin movas estas nomata ekliptiko; la zodiako estas la zono, 8 gradojn norden kaj ok gradojn suden, en kiu ankaŭ la Luno kaj la planedoj sin movas (ĉiam viditaj el la Tero). Nur Plutono iafoje vagas eksteren.

Konfuzoj ofte okazas inter la zodiakaj signoj kaj la konstelacioj, laŭ kiuj ili nomiĝas. El la 88 konstelacioj, en kiujn ni laŭtradicie dividas la stelĉielon, la Suno trapasas 13 tiajn. La signoj de la zodiako kontraŭe estas nuraj partoj de la ekliptiko: Oni dividas la vojon de la Suno (vidata el la Tero) en 12 partojn po 30 gradoj. Ili ricevis la nomojn de la konstelacioj, en kiuj ili pli-malpli situis antaŭ 2000 jaroj. Intertempe, pro la precesio, ili forŝovis unu de la alia je proksimume 30 gradoj. Do kiam la Suno pasas la konstelacion nomitan Pesilo, ĝi estas en la signo nomita Skorpio.

Tradicie, laŭ astrologio, estas 12 signoj de la zodiako (la datoj estas proksimume kiam la Suno estas en ĉiu signo laŭ Okcidenta astrologio):

Signoj 

Laŭ astronomio, estas dek tri konstelacioj de la zodiako (kun la proksimumaj datoj kiam la Suno estas en ĉiu konstelacio kaj la daŭro):

Zodiako en Esperanto 
Marjorie Boulton, en sia mikspota libro Faktoj kaj fantazioj, dediĉas unu el du poemetoj de ties 17a ĉapitro nome "Fabeloj el Turkujo" al mencioj pri la konstelacioj de Zodiako; tiele ŝi aludas al Ŝafo, Taŭro, Ĝemeloj, Kankro, Leono, Virgo, Pesilo, Skorpio, Sagitario, Kaprikorno, Amforo, Fiŝoj.

Referencoj

Vidu ankaŭ 

Astronomio
Astrologio
Nomoj de riveroj



Bibliaj riveroj

Amana

Hispanaj riveroj

Vidu ĉe hispanaj riveroj.

Karpat-basenaj riveroj

Enfluas unusola rivero Danubo en la basenon, elfluas nur Danubo kaj escepte norde Dunajec kaj Poprad, sude Olt kaj Jiu. Ĉiuj riveroj faras inundojn, precipe printempe, kiam la neĝo degelas. Plej ofte la Karpat-basenaj riveroj fluas tra kelkaj landoj, tial fari laŭlandan kategorion estas malfacile. Pli detale vidu: Karpat-basenaj riveroj.

Kroataj riveroj

Sava estas plej longa rivero en Kroatio.

Akvonomoj
Riveroj
Mateo (teo)

Mateo () estas speco de infuzata trinkaĵo farita el matea herbo, kutime konsumata varma, speciale populara en Sud-Ameriko. Mateo enhavas stimulajn substancojn, i. a. kafeinon kaj kelkajn aliajn. Mateo estas agnoskata kiel pli milda stimula trinkaĵo ol kafo aŭ teo, sed seriozaj esploroj pri la temo ankoraŭ ne estas faritaj.

Tradicia konsumado de varmega mateo grandigas riskon de kancero, kvankam, laŭ aliaj esploroj, mateo enhavas kontraŭkancerajn substancojn.

Referencoj

Vidu ankaŭ 
 Paragvaja ilekso
 Terereo

Eksteraj ligiloj 

 http://www.erowid.org/plants/yerba_mate/yerba_mate_chemistry1.shtml 
 http://www.pr.gov.br/seec/ervamate/erva01.html  
 http://www.cnpf.embrapa.br/pesquisa/erva_mate/ervamate.htm  

Herboteoj
Siria kuirarto
Latinamerika kuirarto
Indiana kuirarto
DBD

La vorto havas plurajn signifojn:

dbd estas kodo de lingvo laŭ normo ISO 639-3.
DBD kiel deksesuma nombro (kutime ĝi estas skribita kiel dbd16, DBD16, 0xdbd, 0xDBD, 0dbdh, 0DBDh) egalas al dekuma nombro 3517.
DVD
Erykah Badu

Erykah BADU [e'rika badu'] (naskiĝis la  kiel Erica WRIGHT (ŝia "sklava nomo")), estas usona soula kantistino. Ŝia stilo estas parte hiphopa kaj parte ĵaza kaj ŝi estis komparita iafoje al Billie Holiday.

Diskaro 
 1997: Baduizm ("Baduizmo")
 2000: Mama's Gun ("Pafilo de panjo")
 2000: Live ("Vivi")
 2003: Worldwide Underground ("Monda Tera")
 2008: New Amerykah Part One
 2010: New Amerykah Part Two

Usonaj kantistoj
Vulgato

La Vulgato (latine, Vulgata editio de la Biblio) estas
la ĉefa traduko de la Biblio en la latinan lingvon. De 400 ĝis 1500, la Vulgato estis la ĉefa versio de la Biblio
en la Okcidento. La plej antikvaj manuskriptoj de la tuta kristana Biblio
estas la Vulgato. Ĝi ankaŭ estas la unua libro presita de Gutenberg.Ĉirkaŭ 383-405, Sankta Hieronimo tradukis la
Biblion en la latinan kun la helpo de:

 La Septuaginto
 La Heksapla de Origeno
 La hebrea Masora Biblio
 La greka Nova testamento
 La Malnova Romia Biblio – la tiama populara latina traduko
 La originala hebrea teksto de la evangelio de Mateo
 kelkaj rabenoj

Kaj ankaŭ aliaj tekstoj. Kontraste, modernaj tradukoj (almenaŭ en anglalingvaj landoj) nur utilas #3 kaj #4.

La Vulgato ne estis la unua latina traduko: antaŭ Hieronimo estis la Malnova Romia Biblio, kiu estis latina traduko de la Septuaginto kaj la greka Nova testamento.

La latina de la Vulgato estas vulgara latina – la latina de la strato, ne la eleganta sed tiama antikva kaj malfacila klasika latina de Cicerono.

La Malnova testamento estas plejparte tradukita de Hieronimo el la Masora Biblio, kun la kontrolo de la Septuaginto kaj Heksapla. Por la Nova testamento, li plejparte redaktis kaj korektis la tradician latinan tradukon. Li estis komisiita de la tiama papo, Damaso la 1-a.

En la Vulgato estas tri versioj de la Psalmaro:
 La Romia Psalmaro – milde revizio de la tradicia latina traduko de la Septuaginto. Kantita en la katolika meso ĝis la 16-a jarcento.
 La Hebrea Psalmaro – tute nova versio tradukita el la hebrea teksto de la Masora Biblio.
 La Galia Psalmaro – kompromiso inter #1 and #2.

Ĉar la popolo kantis la psalmojn ĉiusemajne en preĝejo laŭ la tradicia latina traduko de la Septuaginto, la Hebrea kaj Galia Psalmaro neniam estis populara.

En 1546 la 1-a Koncilio de Trento dekretis ĝin kiel la oficiala versio de la Biblio por la Katolika Eklezio. Sed la Vulgato nune agnoskita
de la eklezio ne estas la originala teksto de Hieronimo: la
teksto estis redaktita dufoje: unuafoje en 1592 (la
Klementina Eldono) kaj denove en 1979 (la Nova Vulgato). La versio de Hieronimo ankoraŭ estas havebla, la Stutgarta Vulgato, sed estas rekonstruo el manuskriptoj, do ne estas precize la teksto de Hieronimo.

Eksteraj ligiloj 

 Nova Vulgata (latine).
 Vulgate.org Latina teksto de la Vulgato kun angla traduko.

Biblio
Vicki Baum

Vicki BAUM [viki baŭm], aŭ plennome: Hedwig BAUM (24-a de januaro 1888 - 29-a de aŭgusto 1960) estis juda germanlingva verkistino.

Naskiĝinte en Vieno, ŝi laboris unue kiel harpistino kaj poste kiel ĵurnalistino en Berlino, Kijlo, Hanovro kaj Mannheim. Ekde 1914 ŝi dediĉis sin ankaŭ al la verkado de romanoj. Internacian famon ŝi gajnis per sia romano Menschen im Hotel (= Homoj en la hotelo), kiu unuafoje publikiĝis en la jaro 1929 kaj unu jaron poste jam furoris kiel teatraĵo en pluraj eŭropaj landoj kaj en Usono.

En la jaro 1931 Vicki Baum okaze de la filmigo de Menschen im Hotel vojaĝis al Novjorko kaj Hollywood. Ankaŭ tiu ĉi projekto (titolita Grand Hotel, ekz. kun Greta Garbo en grava rolo) fariĝis sukceso: Ĝi eĉ gajnis Oskaron en la kategorio plej bona filmo. En 1932 la verkistino definitive ekloĝis en Kalifornio kaj - post kiam hejme la nazia reĝimo malpermesis ŝiajn librojn - ŝi en la jaro 1938 fariĝis usona civitanino kaj komencis verki ankaŭ en la angla lingvo. 

Vicki Baum mortis je la 29-a de aŭgusto 1960 en Losanĝeleso (Kalifornio). Postmorte (en 1962) aperis ŝia membiografio Es war alles ganz anders.

Listo de verkoj 
 Frühe Schatten (romano, 1919)
 Ulle, der Zwerg (romano, 1924)
 Menschen im Hotel (romano, 1929)
 Stud. Chem. Helene Willfüer (romano, 1929)
 Zwischenfall in Lohwinkel (romano, 1930)
 Leben ohne Geheimnis (romano, 1932)
 Das große Einmaleins (romano, 1935)
 Die Karriere der Doris Hart (romano, 1936)
 Liebe und Tod auf Bali (romano, 1937)
 Hotel Shanghai (romano, 1939)
 The Ship and the Shore (romano, 1941)
 Cahuchu (romano, 1944)
 Es war alles ganz anders (membiografio, eld. 1962)

 Tio aperis en Esperanto Amo kaj morto en Balio / El la germana lingvo trad. P.H. Mooij. Reviziis Karl Beckmann kaj Akiko Woessink-Nagata. Rotterdam: Universala Esperanto-Asocio 1986, 420 p. ISBN 92-9017-033-6
Originalo: Liebe und Tod in Bali''

Aŭstraj verkistoj
Aŭstraj judoj
Heinrich Spoerl

La germana verkisto Heinrich SPOERL [hajnriĥ ŝperl] naskiĝis je la 8-a de februaro 1887 en Düsseldorf kaj mortis je la 25-a de aŭgusto 1955 en Rottach-Egern. Li studis juron en Marburg, Berlino, Bonn kaj Munkeno. De 1919 ĝis 1937 li laboris kiel advokato en sia naskiĝurbo, poste li plene dediĉis sin al la verkado, vivis en Berlino kaj en Rottach-Egern apud la lago Tegernsee.La verkaro de Heinrich Spoerl konsistas el humuraj kaj socikritikaj romanoj kaj rakontoj. Plej fama estas lia – ankaŭ tre sukcese filmigita – romano Die Feuerzangenbowle. Ĝi temas pri maljuniĝanta verkisto, kiu bedaŭras ke li en sia junaĝo nur havis privatan instruon kaj neniam devis frekventi lernejon. Ŝanĝante do iomete sian eksteraĵon li fariĝas lernanto de vilaĝa gimnazio, kie li per amuzaj friponaĵoj turmentas siajn instruistojn. Almenaŭ en Germanio la verko kaj la filmo ankoraŭ nuntempe estas tre popularaj.

Famaj verkoj 
 Die Feuerzangenbowle (romano, 1933)
 Der Maulkorb (romano, 1936)
 Wenn wir alle Engel wären (romano, 1936)
 Man kann ruhig darüber sprechen (rakonto, 1937)
 Der Gasmann (romano, 1940)
 Die Hochzeitsreise (rakonto, 1946)

Germanlingvaj verkistoj
Germanaj verkistoj
Baroka pentrarto

Baroko estas kultura movado inter 16-a kaj 18-a jarcentoj, kiu en historio pri arto sekvas Renesancon.
Pli precize, baroko situas inter manierismo kaj rokoko, kiam Kontraŭreformacio de katolikismo reagis al la novaj kulturaj movadoj, kiuj produktis Reformacion kaj novan sciencon.

La termino baroko, el la itala lingvo, origine signifis "stranga, ekstravaganca", kaj verŝajne devenas de la portugala vorto barroco, kiu signifis "neperfekta perlo".

Krom pro sia arkitekturo, muziko kaj literaturo, la epoko aparte konatas pro sia stilo de skulptado kaj de baroka pentrado.

Iuj famaj reprezentantoj de baroka pentrado, prezentataj en vikipediaj artikoloj, estas:

Adam Elsheimer - Agostino Carracci - Alonso Cano - Annibale Carracci - Antoon van Dyck - Bartolomé Esteban Murillo - Caravaggio - Charles Le Brun - David Teniers - Diego Velázquez - Francisco de Zurbarán - Frans Hals - Frans Snyders - Georges de La Tour - Gerrit van Honthorst - Govaert Flinck - Jacob Jordaens - Jan Vermeer - John Michael Wright - Josefa de Óbidos - Nicolas Poussin - Pierre Mignard - Rembrandt Harmenszoon van Rijn - Samuel Cooper - Vincenzo Carducci

Jen elekto de kvin diversaŭtoraj ekzemplaj pentraĵoj, priskribataj en apartaj vikipediaj artikoloj:

Vidu ankaŭ 
 Baroka muziko
 Nederlanda pentrarta orepoko

Pentrado
Baroko
Memoraĵoj

Ne konfusiĝu kun Memoraĵo, objekto, kiun oni kunportas de ie kaj poste gardas ĝin por memori certan okazaĵon, lokon aŭ personon.

La Memoraĵoj estas la rakonto kiun faras homo de sia vivo aŭ de iu periodo de ĝi, li rakontas kio estis grava en sia vivo aŭ almenaŭ kion li kredas plej grava. Kiam tiuj memoraĵoj en romana stilo estas publikigataj libroforme, temas pri kategorio aŭ ĝenro de nefikcia literaturo, fakte pri subkategorio de aŭtobiografio.

Kelkaj famaj memoraĵoj 
 Memoroj el la tombo, Chateaubriand por legi Esperantigitan paĝon el ĝi alian
 La ferio de la vivo, José Juan Tablada
 Ulises Kreola, José Vasconcelos
 Vivi por rakonti ĝin, Gabriel García Márquez
 Historio de mia vivo, Giacomo Casanova
 La lasta homo sur la luno, Eugene Cernan
 Popism: La Warhol Sixties, Andy Warhol
 Ĉu ĉi tio estas homo?, Primo Levi
 The Worst Journey in the World (la plej malbona veturado en la mondo), Apsley Cherry-Garrard
 Horace Walpole

Vidu ankaŭ 
 Memuaro

Eksteraj ligiloj 

 Memoraĵoj 

Literaturo
Realisma pentrarto

Realismo estas la nomo de pentrarta stilo aŭ movado okazinta en Francio meze de la 19a jarcento, kies ĉefa reprezentanto estis Gustave Courbet. La propra pentristo stampis la terminon kiam nomigis la pavilionon kiun li konstruigis por provoka ekspozicio de 1855, alternativa al Pentrosalono de Parizo, per la titolo "Realismo". Tie li ekspoziciis sian verkon La ateliero de la pentristo, konsiderata manifesto de la stilo, kiu provokis skandalon en la artaj etosoj pro sia kontraŭ-akademiismo kaj malmildeco. Poste oni identigis kun la movado ĉefe pentristojn kiaj Honoré Daumier, Jean-François Millet kaj Jules Breton, kaj aliajn (Jean-Louis-Ernest Meissonier, Henri Fantin-Latour, Thomas Couture, Jean-Léon Gérôme, ktp.) La priarta kritikisto Jules Champfleury difinis teorie la stetikon de la movado.

Famaj reprezentantoj 
Anton Mauve - António Carvalho de Silva Porto - Carlos Reis - Henrique Pousão - José Júlio Sousa Pinto -Jules Breton -

Vidu ankaŭ 
 Realismo (arto)

Notoj
Eugene Cernan

Eugene Andrew CERNAN [juĝin andru sernan] (naskiĝis la  — mortis la ) estis Usona kosmonaŭto, kun ĉeĥa kaj slovaka deveno, kiu flugis ene de la kosmoesploraj programoj Gemini kaj Apollo. Li estis unu el la tri homoj, kiuj vojaĝis al la Luno en du malsamaj okazoj (la aliaj estas Jim Lovell kaj John Young), kaj unu el la dek du homoj kiuj piediris sur la Luno. Cernan ĉirkaŭis la Lunon en Apollo 10, kaj surluniĝis en Apollo 17. Li ankaŭ flugis en Gemini 9.

Eugene Cernan verkis La lasta homo sur la luno, liaj memoroj pri la programo Apollo.

Usonaj kosmonaŭtoj
Programo Apollo