alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
FIFA Svjetsko prvenstvo 2006.

Svjetsko prvenstvo u nogometu - Njemačka 2006., službenog naziva 2006 FIFA World Cup Germany™, održalo se od 9. juna do 9. jula 2006. u 12 njemačkih gradova. Glavni organizator prvenstva je svjetska nogometna federacija FIFA, a ono će biti ukupno 18. završnica Svjetskog prvenstva u nogometu.

U kvalifikacijama za prvenstvo sudjelovalo je ukupno 197 reprezentacija, a na samoj završnici prvenstva sudjelovale su 32 reprezentacije. Od svih reprezentacija koje su se kvalificirale na završnicu prvenstva samo se reprezentacija Njemačke izravno kvalificirala kao reprezentacija zemlje domaćina, a ovo prvenstvo razlikovalo se od prijašnjih po tome što se na njega prvak prethodnog prvenstva, u ovom slučaju Brazil, nije bio izravno kvalificirao na završnicu prvenstva već je morao igrati kvalifikacijske utakmice kao i sve ostale reprezentacije. U Njemačkoj su svoj prvi nastup na završnici Svjetskog prvenstva u nogometu ostvarili reprezentacije Angole, Gane, Obale Slonovače, Toga, Trinidada i Tobaga te Ukrajine. 

Ždrijeb skupina održan je 9. decembra 2005. u Leipzigu, a prvu utakmicu prvenstva odigrali su reprezentacije Njemačke i Kostarike 9. juna u Münchenu dok će se finale odigralo tačno mjesec dana kasnije u Berlinu.

Mjesta održavanja 

* U nedostatku članaka, poveznice vode na članke i slike na Wikimedia Commonsu
** Stadioni koji u svom uobičajenom nazivu imaju ime nekog sponzora tokom održavanja prvenstva službeno će nositi drugačija imena jer FIFA prema svojim pravilima zabranjuje sponzorirana imena stadiona tokom održavanja Svjetskog nogometnog prvenstva. Tako će primjerice Allianz Arena u Münchenu tokom održavanja prvenstva biti znana kao FIFA WM-Stadion München.

Vanjski linkovi 

Službene stranice
 Official FIFA World Cup site 
 Organizing Committee Site
 2006 World Cup Fan Guide 

Ostale stranice
 Official World Cup Charity  (confirmation at FIFA website) 
 BBC 2006 World Cup coverage
 ESPN 2006 World Cup coverage 
 USATODAY 2006 World Cup Bracket 
 The New York Times 2006 World Cup Flash

FIFA Svjetsko prvenstvo 2006
Maldivci

Maldivci je naziv koji u širem smislu označava stanovništvo Maldiva, a u užem smislu specifičnu etničku grupu koja se kroz vijekove formirala na tom otočju.

Maldivci su nastali miješanjem nekoliko valova doseljenika. Pretpostavlja se da su prvi doseljenici stigli s južnoazijskog kopna, te da su po jeziku i kulturi bili Dravidi, srodni današnjim Tamilima. Po vjeri su bili animisti, odnosno poklonici boga sunca. 

U 4. i 5. vijeku dolazi novi val doseljenika, ovog indoarijskog porijekla, sa Šri Lanke. Oni su na Maldive donijeli budizam. 

Posljednji val doseljenika je stigao u 12. vijeku iz istočne Afrike, a činili su ga, između ostalog, i arapski pomorci. Zahvaljujući njima, Maldivci su se preobratili na islam te danas, po pitanju vjere, predstavljaju jednu od najhomogenijih etničkih grupa na svijetu.

Maldivci govore dhivehi, indoarijski jezik sličan sinhaleškom. Taj jezik ima i vlastito pismo zvano Thaana.

Društvena organizacija im podsjeća na indisjki kastinski sistem, iako je daleko manje rigidan. S druge strane, iako turizam predstavlja glavni izvor prihoda za Maldive, Maldivci se nastoje miješati sa strancima te preuzimati njihove običaje i stavove što je manje moguće.

Indoarijski narodi
Etničke grupe Maldiva
Etničke grupe Indije
Sinhalezi

Sinhalezi ili Singali su etnička grupa koja čini većinsko stanovništvo na otoku, odnosno državi Šri Lanka.

Sinhaleza ima oko 15 milijuna. Većina ih je koncentrirana na Šri Lanci, ali postoji i značajna dijaspora od oko 320.000 pripadnika, uglavnom koncentrirana u državama Jugoistočne Azije, dok velike zajednice postoje i u Australiji, SAD i zemljama Evropske Unije.

Na osnovu lokalnih legendi, drevnog indijskog epa Ramayana, kao i nešto kasnijih budističkih kronika, historičari su došli do zaključka da Sinhalezi svoje porijeklo vode od indoarijskih osvajača koji su u 6. ili 5. vijeku pne. došli s indijskog kopna. Međutim, antropološka i genetska istraživanja pokazuju kako su se ti osvajači uglavnom stopili s dravidskim domorocima, odnosno kako Sinhalezi u sebi imaju primjesa mnogih drugih azijskih naroda, što ne iznenađuje s obzirom na važan položaj na pomorskim rutama i razvijene trgovinske i druge odnose.

Za etnički identitet Sinhaleza mnogo važnije je bilo prihvaćanje budizma, odnosno njegove Theravada varijante. Drugi važan faktor etničkog identiteta je i sinhala ili sinhaleški jezik.

Osim budizma, koga ispovijeda između 90 i 95 % Sinhaleza, druga najraširenija vjera je katoličanstvo, što je posljedica portugalske vlasti nad otokom. Također postoji i mala muslimanska zajednica, a često je i sinkretističko štovanje hinduističkih i lokalnih animističkih božanstava.

Sinhalezi se od mnogih naroda Južne Azije odlikuju sklonošću prihvaćanja naprednih ideja. Tako su se još u kolonijalno doba odlikovali relativno velikim stupnjem pismenosti. Zahvaljujući dobrom sistemu zdravstvene zaštite, prosječni životni vijek im je za zemlje Trećeg svijeta prilično visok i iznosi oko 72 godina. Sinhalezi su također vrlo brzo prihvatili ideje o ravnopravnosti spolova, pa je Sirimavo Bandaranaike postala poznata kao jedna od prvih žena-premijera u historiji svijeta.

S druge strane, Sinhalezi - koji uglavnom dominiraju zapadnim i južnim dijelom otoka - se često optužuju da svoj većinski status koriste na štetu manjinskih etničkih grupa, što je često bilo uzrokom velikih tenzija.

Od njih je najpoznatiji dugogodišnji krvavi sukob s tamilskom zajednicom na sjeveru i istoku otoka koji još uvijek traje.

Indoarijski narodi
Etničke grupe Šri Lanke‎
Katarina Srebotnik

Katarina Srebotnik (12.3. 1981., Slovenj Gradec) je slovenska profesionalna teniserka. Koristi se desnom rukom, visoka je 180 cm i ima masu od 65 kg. 

U cijeloj je karijeri osvojila 4 pojedinačne titule; posljednju u švedskom Stockholmu. Godine 2005 je uspjela doći do trećeg kola Wimbledona, gdje ju je porazila Marija Šarapova. Najbolji rezultat koga je postigla na Grand Slam turnirima bilo je četvrto kolo Otvorenog prvenstva Francuske godine 2002.

Njeno najviše mjesto na ljestvici WTA bilo je 20. (dostignuto 7.8. 2006).

Grand Slam parovi 
Otvoreno prvenstvo Francuske
 Prvakinja u miješanjim parovima: 1999 (s Norvalom), 2006 (sa Zimonjićem)

US Open
 Prvakinja u miješanim parovima: 2003 (s B. Bryanom)
 Finalist u miješanim parovima: 2002 (s B. Bryanom), 2005 (sa Zimonjićem)

Eksterni linkovi 

 

Srebotnik, Katarina
Nenad Zimonjić

Nenad Zimonjić (rođen 4.6. 1976. u Beogradu) je srpski tenisač.

Visok je 193 cm i ima masu od 88 kg. Zimonjić je postao profesionalni tenisač 1995 te ostao uglavnom nepoznat sve do pobede na Australian Openu godine 2004. Zimonjić, u miješanom paru s ruskom tenisačicom Elenom Bovinom je u finalu pobijedio prvake Martinu Navratilovu (4. nositeljicu) i Leandera Paesa u dva seta, te jedan sat i devet minuta, 6-1, 7-6 (3).

Najvažniji detalji u karijeri 
 Prvak Otvorenog prvenstva Francuske 2006 u miješanim parovima s Katarinom Srebotnik
 Finale wimbledonskog turnira 2004 u parovima (s Julianom Knowleom iz Austrije)
 Prvak Otvorenog prvenstva Australije 2004 u miješanim parovima s Elenom Bovinom
 3. kolo Wimbledona pojedinačno 1999

Zimonjić, Nenad
Zimonjić, Nenad
Justine Henin

Justine Henin (rođena 1.6. 1982. u Liegeu) je belgijska profesionalna tenisačica, rodom iz valonskog dijela zemlje. 

Justine Henin se tenisom počela profesionalno baviti 1999. godine. U maju iste godine je osvojila Otvoreno prvenstvo Belgije, te postala peta natjecataljica u historiji WTA kojoj je to uspjelo na debitantskom turniru.

2003. godine je osvojila svoj prvi Grand Slam turnir - Otvoreno prvenstvo Francuske. Iste godine je osvojila i US Open.

Nakon toga je osvojila još tri Grand Slam naslova, dvadeset drugih pojedinačnih naslova te zlatnu medalju na Olimpijskim igrama u Ateni.

Eksterni linkovi 

 Službena stranica
 
 justin-henin.net: stranica obožavatelja 
 justinehenin.tk: stranica obožavatelja 

Henin
Belgijske teniserke
Rođeni 1982.
ATP brojevi 1
Livije Andronik

Lucije Livije Andronik (lat. Lucius Livius Andronīcus, rođen oko 284. st. e., umro 204. st. e.) smatra se prvim rimskim književnikom.

Andronik je po poreklu bio Grk iz grada Terenta u južnoj Italiji, a u Rim je došao kao ratni zarobljenik i rob nakon što je grad pao ruke Rimljana 272. st. e. Prema jednoj drugoj antičkoj tradiciji, koja je malo verovatna, u Rim je došao tek 209. st. e., nakon što su Rimljani osvojili grad tokom drugog punskog rata. Pretpostavlja se da je nedugo po dolasku u Rim postao učitelj u porodici konzula Livija Salinatora, od koga je uzeo i ime kada je bio oslobođen.

Livije Andronik se smatra začetnikom rimske književnosti. Prvo njegovo delo jeste prevod, zapravo prepev Homerove Odiseje na latinski jezik u italskom saturnijskom stihu, nazvan Odyssia. Delo je počinjalo stihom: Virum mihi, Camēna, insĕce versūtum (»Muža mi, Kameno, kazuj okretnoga«). Ovaj je prevod ostao temeljnom latinskom lektirom u rimskim školama tokom više od dva naredna veka: još je Horacije u 1. veku st. e. morao da Livijevu Odiseju uči napamet. Danas nam je od ovog epa sačuvano ukupno 46 stihova.

Odyssia je Livija učinila prilično slavnim, i kada su 240. godine st. e., po završetku prvog punskog rata, u Rimu organizivane dramske predstave tokom rimskih igara (ludi Romāni), naručili su edili od Livija da za njih napiše jednu tragediju i jednu komediju. Livije je to i uradio, prevevši obe drame s grčkog, ali koje su to drame bile nije nam poznato. Nesigurno je i to da li je u Rimu bilo drama i pre 240. godine st. e. Rimske igre su se održavale još od polovine 4. veka st. e., a Rimljani su se s grčkim dramskim prikazivanjima mogli i ranije upoznati u južnoitalskim i sicilijskim gradovima. Tit Livije kaže je da Andronik prvi uveo zaplet u rimske dramske predstave koje do tada nisu imale zapleta već su se sastojale uglavnom od plesanja i pevanja. Poznati su nam naslovi deset Andronikovih tragedija, od kojih su devet imena mitskih ličnosti: Achilles, Aegisthus, Aiax, Andromeda, Antiopa, Danae, Hermiona, Ino, Tereus, te Equos Troiānos (Trojanski konj). Znamo i dva naslova njegovih komedija: Gladiolus (Mali mač) i Ludius (Komedijaš). Od svih drama sačuvani su samo sasvim neznatni fragmenti.

Godine 207. st. e. po državnom je nalogu Livije sastavio jednu kultnu pesmu koju su u ophodu pevale mlade devojke u čast boginje Junone i koja je trebalo da od Rima odbije opasnost u tom trenutku drugog punskog rata. Od pesme nam ništa nije sačuvano, a Tit Livije tvrdi da su reči pesme »previše neprijatne i bez gracioznosti« da bi ih citirao, premda su morale biti dobre za doba u kojem su nastale, što vidimo po uspehu koji je pesma polučila, jer je nakon ophoda senat dozvolio da se u Rimu osnuje društvo pisaca i glumaca (collegium scribārum histrionumque), koje se otada okupljalo u Minervinom hramu na brežuljku Aventinu.

Ciceron nije cenio Livija Andronika (Liviānae fabŭlae non satis dignae quae itĕrum legantur = »Livijeve drame nisu dovoljno vredne da bi se dva puta pročitale«), ali ovaj književnik ima veliku istorijsku vrednost jer je iz grčke u rimsku književnost uveo ep, dramu i liriku.

Rimski pisci
Authority control
Nevije Sutorije Makron

Kvint Nevije Sutorije Makron (lat. Quintus Naevius Sutorius Macro ili Quintus Naevius Cordus Sutorius Macro, 21. st.e. ― 38. n.e.) bio je prefekt rimske pretorijanske garde nakon što je njegov prethodnik na tom mestu, Elije Sejan, pogubljen 31. godine n. e. jer je pokušao da sklopi zaveru protiv cara Tiberija. Pre toga je, od 6. god. n. e. bio praefectus vigilum, dakle zapovedao je vatrogasnom brigadom u Rimu. Pretpostavlja se da je Makron igrao aktivnu ulogu u diskreditovanju Sejana a zatim i u obračunavanju s članovima njegove porodice i s njegovim pristalicama.

Makron je svoj položaj prefekta pretorijanaca zadržao i kad je na presto stupio Kaligula. Prema jednoj tradiciji, koja međutim nije verovatna, Makron je ostarelog cara Tiberija i ugušio na spavanju da bi Kaliguli osigurao presto. Svetonije kaže da je Tiberijevu naklonost bio stekao tako što je svoju ženu Euniju (ili Eniju) podveo caru oko 34. n. e. Smenjen je s položaja 38. n. e., nakon čega je ili pogubljen ili nateran na samoubistvo. Na čelo prefekta pretorijanaca postavljen je Kasije Herea, koji će se, nepune tri godine potom, staviti na čelo zavere protiv Kaligule.

U popularnoj kulturi 
Lik Makrona se pojavljuje u romanu Ja, Klaudije Roberta Gravesa, kao i na njemu temeljenoj BBC-jevoj TV-seriji gdje ga je tumačio John Rhys-Davies.

U kratkom filmu Trailer for a Remake of Gore Vidal's Caligula njegov lik tumači Benicio del Toro.

Rođeni 21. pne.
Umrli 38.
Makron, Nevije Sutorije
Danski jezik

Danski jezik (danski dansk sprog) je germanski jezik u podgrupi skandinavskih jezika. 

Bokmal (bokmål) varijanta norveškog jezika se može smatrati danskim dijalektom. To je posledica činjenice da su Danska i Norveška 400 godina živele u uniji. Govornici švedskog takođe uglavnom razumeju danski. 

Danski se izdvojio kao poseban skandinavski jezik prevodom Biblije na danski 1550. Usled vikinških ili danskih invazija, skandinavski je izvršio veliki uticaj na engleski jezik, naročito u lokalnim dijalektima Jorkšira. 

Standardni danski se danas zasniva na govoru Kopenhagena i okoline (rigsdansk).

Karaktristike 
Danski jezik ima veoma komplikovana pravila izgovora, sa mnogo redukcija, glotalni stop (stød), i čak 27 samoglasničkih fonema, koje se dele na kratke i duge. Suglasnika ima 17, diftonga 25. 

Postoje dva gramatička roda, zajednički i neutralni. Glagoli se ne menjaju po licima u prezentu, ali ima mnogo nepravilnih. Reči se često spajaju u duge složene izraze, slično kao u nemačkom. 

Rečnik danskog je pretrpeo najviše uticaja od starijih i savremenih nemačkih dijalekata (naročito niski nemački), francuskog i engleskog jezika. Pri brojanju, kombinuje se nemački (jedinice dolaze pre desetica) i francuski sistem: šezdeset je tri puta 20, osamdeset četiri puta 20. Čak je 50 dva i po puta dvadeset. 

Za pisanje, koristi se standardni latinični alfabet, uz dodatak slova æ, ø, i å (zamena za aa).

Primer teksta 
Član 1 Univerzalne deklaracije o ljudskim pravima

Alle mennesker er født frie og lige i værdighed og 
rettigheder. De er udstyret med fornuft og samvittighed, 
og de bør handle mod hverandre i en broderskabets ånd.

Prevod: Sva ljudska bića se rađaju slobodna i jednaka po 
dostojanstvu i pravima. Obdarena su razumom i savešću, i 
treba da se odnose jedna prema drugima u duhu bratstva.  

 Lego (danski: leg godt!) - Lepo se igraj! (poznata dečija igra sa kockama)
 Hej (hej) - Zdravo
 Hvor er - Gde je
 Jeg elsker dig - Volim te
 Farvel - Doviđenja
 hvis - ako 
 hvor - gde
 jeg - ja
 ja - da
 nej - ne
 hvem - ko
 hvilken/hvilket - koji

Vanjske veze 

 Dansko-englesko-danski rečnik 
 Rečnik danskog jezika
 Rečnik danskih sinonima 
 Nemačko-danski rečnik 
 dictionnaire Freelang - Francusko-dansko-francuski rečnik.
 Informacije o danskom jeziku 
 Danska gramatika 
 Korisni izrazi na danskom (sa izgovorom)

Germanski jezici
Jezici Danske
Jezici Evropske unije
Slovački jezik

Slovački jezik (sl. slovenský jazyk ili slovenčina) službeni je jezik Republike Slovačke te Vojvodine u Srbiji, s pet milijuna stanovnika (broj Slovaka u drugim državama procjenjuje se na oko milijun).

Slovački se, kao skupina dijalekata, izdvojio iz kasnoga praslavenskoga još u 10. stoljeće, ali je kao standardni jezik uspostavljen tek polovicom 19. stoljeća. Od 15. do 17. stoljeća služio je kao kulturni jezik u Slovačkoj češki s mnogim slovačkim osobinama. Prvi pokušaji uvođenja slovačkoga književnog jezika zabilježeni su u 18. stoljeću. Na istoku Slovačke pokušali su to kalvinisti, a na zapadu Anton Bernolák. Međutim, tek je Ľudovítu Štúru u četrdesetim godinama 19. stoljeća uspjelo uspostaviti književni jezik utemeljen na srednjoslovačkim dijalektima.

Izgradnji standardne norme bitno je pridonijela slovačka gramatika "Mluvnica jazyka slovenského" Martina Hattale iz 1864. godine, a zasluge za daljnji razvoj standardnog jezika ima "Rukoväť spisovnej reči slovenskej" S. Czambela iz 1902. Prvi je pravopis "Pravidlá slovenského pravopisu" tiskan 1931. Za vrijeme slovačke države, između 1939. i 1945., mnogi su čehizmi, koji su bili brojni kao i germanizmi i hungarizmi, zamijenjeni domaćim riječima. Slovačko je pismo latinica obogaćena nekolicinom dijakritičkih znakova i dvoslova koji označuju jedan glas.

 
Zapadnoslavenski jezici
Jezik
Jezici Češke
Jezici Srbije
Češki jezik

Češki jezik (čeština ili český jazyk) je službeni jezik 10,5 milijuna stanovnika Češke. Najveća je češka dijaspora u Sjedinjenim Američkim Državama, a procjenjuje se da ih ondje ima oko 0,5 milijuna. U ostalim dijelovima Amerike i u pojedinim europskim zemljana broj im ne prelazi nekoliko desetaka tisuća. Oko 30.000 Čeha živi u Hrvatskoj, najviše oko Daruvara.

Specifičnost je današnjega češkog jezika postojanje jasne oprjeke između pisanoga (spisovný jazyk) i govornog jezika (obecná čeština) koji se koristi u neslužbenoj i poluslužbenoj usmenoj komunikaciji. Ipak, neki noviji gramatički priručnici češkog jezika nastoje obuhvatiti i pisani i govoreni jezik. Kao jedan od najstarijih europskih književnih jezika, češki je još od srednjeg vijeka predmet brojnih opisa, počevši od Jana Husa, preko J. A. Comeniusa, J. Dobrovskoga pa do Praškoga lingvističkog kruga u 20. stoljeću. Povijest se češkog jezika dijeli na četiri razdoblja: pračeški (od kraja 10. do sredine 12. stoljeća), staročeški (od sredine 12. do 15. stoljeća), srednjočeški (od 16. do 18. stoljeća) i novočeški (19. i 20. stoljeće).

Iz staročeškog su razdoblja posvjedočena samo imena i glose u latinskim tekstovima te čehizmi u staroslavenskim tekstovima. Od druge polovice 13. stoljeća započinje procvat češke književnosti. U vrijeme Jana Husa jezik je demokratiziran brojnim pučkim izrazima, a u doba humanizma i renesanse obogaćen i brojnim tuđicama i posuđenicama, na što je reagirao puristički pokret u vrijeme baroka. Tek je u vrijeme nacionalnoga preporoda u 19. stoljeće (obrozeni) ponovno uspostavljena ravnoteža.

Češko pismo 

Češko je pismo latinica koja je od Husova vremena proširena dijakritičkim znakovima: "háček"-kvačica, koji označava mekoću (palatalnost) suglasnika i "čárka"-crtica koja označuje duljinu samoglasnika. Osim kvačice i crtice, postoje i treći znak, apostrof koji se piše direktno uz malo slovo d ili t: d' odnosno t', a čita se đ odnosno ć. Velika takva slova pišu se s kvačicom. Od Jana Husa u češkom je preostao samo jedno slovo sastavljeno od više znakova a to je ch, što se čita h. 

Češka je grafija bitno utjecala na Gajevu reformu hrvatske latinice.

Alfabet

Vanjske veze 

 www.wordbook.cz - češki rječnik
 Český národní korpus

Izvori 

 
Zapadnoslavenski jezici
 
 Češki jezik
Slovenski jezik

Slovenski ili slovenački (slov. slovenski [slɔˈʋèːnski] ili slovenščina [slɔˈʋèːnʃt͡ʃina]), materinski jezik oko 2.000.000 Slovenaca u Republici Sloveniji, gdje je službeni jezik, te pripadnika slovenske manjine u Austriji (oko 60 000 u Koruškoj i Štajerskoj), Italiji (oko 100 000 u Beneškoj Sloveniji, Reziji, Trstu i Gorici), Hrvatskoj (11800-13100) i Mađarskoj (2 700). Broj slovenskih emigranata u Americi, Zapadnoj Europi i Australiji procjenjuje se na oko 400.000.

Najstariji su pisani spomenici koji pokazuju tipične slovenske jezične crte "Brižinski spomenici" pisani latinicom oko 1000. godine. Na njihovu se temelju nije razvila nikakva srednjovjekovna slovenska pismenost, tako da tek od polovice 16. stoljeća i vremena reformacije možemo govoriti o izgradnji slovenskoga književnog jezika. Taj je jezik izgrađen većim dijelom na donjokranjskim i tek manjim dijelom na gornjokranjskim govorima. Njegov je začetnik Primož Trubar koji je 1550. tiskao "Katekizam" i "Abecedarij", 1557. - 1560. preveo "Novi zavjet" te 1564. izdao slovenski crkveni red "Cerkovna ordninga". Prvu je slovensku gramatiku "Arcticae horulae" 1584. napisao Adam Bohorič, a prvi rječnik (njemačko-latinsko-slovensko-talijanski) 1592. Jeronim Megiser.

Protureformacija je zaustavila ta nastojanja, tako da se tek potkraj 18. stoljeća ponovno pojavljuju pokušaji utemeljenja slovenskoga književnog jezika. Između 1784. i 1802. prevedena je na slovenski katolička Biblija, a 1768. pojavljuje se i "Kranjska gramatika" (Crainerischen Grammatik) Marka Pohlina. Veliku je važnost za utemeljenje književnog jezika imala i "Grammatik der Slavischen Sprache in Krain, Kaernten und Steyermark" Jerneja Kopitara iz 1808. godine. Jezična je norma definitivno uspostavljena tek u četrdesetim godinama 19. stoljeća nakon dugotrajnih rasprava. Važnu je ulogu u izgradnji slovenskoga književnog jezika imao i Valentin Vodnik. 

Izražajne su se mogućnosti novoga književnog jezika u punom sjaju pokazale u književnosti. France Prešeren začetnik je slovenske poezije, a proznu su književnost utemeljili Fran Levstik i Ivan Cankar. Do kraja je konstituiranje slovenskog jezika u 19. stoljeću dovedeno pojavom dvosveščanoga slovensko-njemačkog rječnika Maksa Pleteršeka (1894./1895.) i pravopisom Frana Levca (1899.). Danas je slovenski standardni jezik stabilan, dobro opisan i istražen. Među obiljem publikacija o njemu valja istaknuti petosveščani "Slovar slovenskega knjižnega jezika" (1970. - 1991.) Slovenske akademije znanosti i umetnosti, "Etimološki slovar slovenskega jezika" France Bezlaja (1976. - 1995.) te posljednji "Slovenski pravopis" iz 2001.

Povezano 
 Prekmurski jezik

Vanjske veze 

 rjecnik.ba Rječnik slovenskog jezika
 Inštitut za slovenski jezik Frana Ramovša 

 
Južnoslavenski jezici
Jezici Slovenije
Jezici Austrije
Jezici Hrvatske
Jezici Italije
Jezici Mađarske
Jezik
Jezero Ancylus

Jezero Ancylus je ime koje su geolozi dali slatkovodnom jezeru koje je došlo na mjesto Yoldijskog mora nakon prekidanja veze sa izvorom slane vode u centralnoj Švedskoj uslijed izostatskog rasta kopnenih masa južne Skandinavije. Postojanje jezera se obično datira u periodu od prije 9500 - 8000 godina, za vrijeme punog borealnog perioda. Jezero se postalo Littorinsko more nakon što je porast razine oceana doveo do provale slane vode kroz Veliki Belt.

Jezero je Gerard de Geer nazvao po Ancylusu fluvialitisu, gastropodu pronađenom u njegovim talozima.

Paleogeografija
Randaberg

Randaberg je općina u okrugu Rogaland u Norveškoj, koji se nalazi sjeverno od Stavangera.

Jedni od prvih stanovnika Norveške su se naselili upravo odvje, te se vjeruje kako su prvi ljudi došli prije oko 12.000 godina. Vjeruje se da je Svarthola (Vistehola) bila glavno sklonište za grupu od oko 25 ljudi olo 6000. pne.. Ti ljudi su bili uglavnom lovci-sakupljači, ali otprilike oko 4000. pne. su se počeli baviti zemljoradnjom. Oko 2000. pne., glavna djelatnost postaje zemljoradnja.

Randaberg je još uvijek ativna zemljoradnjička zajednica, te proizvodi preko 80% peršina u Norveškoj. Prvi krumpiri koji se uzgajaju svake godine se sade upravo ovdje, te poslije šalju kao poklon kraljevskoj porodici. Stanovništvo je koncentrirano u tri predgrađa: Sentrum (310 kuća), Viste Hageby (315 kuća) i  (135 kuća).

Za vrijeme ljeta je popularno ići na plaže, koje se smatraju najljepšim u području oko Stavangera. To su uglavnom Sandestraen i Vistestraen. Hålandsvannet je također popularan zbog skakanja sa stijena.

Opštine u Norveškoj
Bože pravde

Bože pravde, himna Republike Srbije. Muziku je komponovao Slovenac Davorin Jenko, a tekst napisao Jovan Đorđević 1872. godine.

Bože pravde je prvobitno bila pozorišna pesma koju je direktor Narodnog Pozorišta u Beogradu Jovan Đorđević napisao pod uticajem satirične Zmajeve Narodne himne, objavljene 1865. godine protiv kneza Mihajla Obrenovića. Đorđevićevi stihovi napisani su za pozorišnu predstavu „Markova sablja“ koja je premijerno izvedena 1872. godine u čast punoletnosti i preuzimanja prestola od strane kneza Milana Obrenovića. Milan Obrenović, sinovac ubijenog Mihaila, je 1872. godine rešio je da se oslobodi namesništva i preuzme vlast u Srbiji. Za tu priliku od Jovana Đorđevića poručena je drama posvećena veličanju mladog vladara. Đorđevićeva pesma je ubrzo stekla popularnost u narodu. Krunidbom Milana za kralja 1882. godine, Srbija postaje samostalno kraljevstvo, a Bože pravde zvanična državna himna kojom se veliča srpski kralj.

Republika Srbija od 2004. koristi novu himnu na osnovu preporuke Narodne skupštine Republike Srbije i zaključaka Vlade Republike Srbije, a od 2006. i na osnovu odredbe Ustava Republike Srbije. Od 2009. zakonom su određeni, prethodno 2004. godine preporučeni, stihovi u kojim se ne spominje kruna, ni kralj, niti kraljevstvo i tako promenjena svečana pesma koristi se kao službena državna himna.

Na referendumu o nacionalnim simbolima, 31. maja 1992., većina građana je bila za zastavu sa crvenom petokrakom, tradicionalni grb Srbije u obliku crvenog štita s krstom i četiri ocila, ali bez dvoglavog orla, pa za  Marš na Drinu kao nesuđenu himnu. Referendum prema pravilima nije uspeo, jer nije izašlo preko 50% upisanih birača (uključujući i birače na Kosovu). Po Ustavu Republike Srbije iz 1990. himna Republike Srbije postala bi isključivo propisani tekst nakon ustavnog referenduma. Prihvatanje isključivo propisanog teksta himne, na referendumu, uspelo bi u slučaju izjašnjavanja preko 50% građana upisanih u biračke spiskove za pojedini tekst, a ne samo 50% od broja građana koji izađu na referendum, uz osnovni uslov izlaska preko 50% upisanih birača. Novi Ustav Republike Srbije iz 2006. preneo je ovlašćenje utvrđivanja himne na zakonodavno telo koje običnom većinom donosi zakon o nacionalnim simbolima.

Bože pravde se takođe koristila i kao himna Republike Srpske, ali je Ustavni sud Bosne i Hercegovine 31.3. 2006. presudio da je korišćenje Bože pravde kao himne Republike Srpske protivno ustavu.

Refren se obavezno peva nakon druge, četvrte i šeste strofe.

Tekst himne

Povezano 
 Grb Srbije

Izvori

Vanjske veze 

 Izvođenje himne Srbije. 
 Izvođenje himne Republike Srpske. 

Državne himne
Srpska kultura
Republika Srpska
Estonski jezik

Estonski jezik (estonski: eesti keel; ) je uralski jezik iz porodice ugrofinskih jezika koji se govori u Estoniji. Estonski jezik službeni je jezik u Estoniji, a prema podacima iz 2012. godine kao materinji jezik govori ga oko 1,100,000 ljudi; 922,000 u Estoniji i oko 160,000 izvan nje. Estonski jezik spada u skupinu južnih balto-finskih jezika te je drugi najrasprostranjeniji jezik iz porodice ugrofinskih jezika.

Karakteristike 

Tipološki, estonski jezik predstavlja tranzicijsku formu između aglutinativnog i fuzijskog jezika. Raspored riječi u rečenici je subjekt-predikat-objekt.

Estonski jezik ne poznaje gramatičke rodove, međutim poznaje čak četrnaest padeža: nominativ, genitiv, partitiv, ilativ, inesiv, elativ, alativ, adesiv, ablativ, tramalativ, terminativ, esiv, abesiv i komitativ. Imenice i pridjevi uvijek se slažu u broju. Estonski jezik također ne poznaje gramatički futur; za izražavanje budućih radnji koristi se prezent.

Iako estonski jezik nije indoeuropski jezik kao i njemački jezik, zbog dugogodišnjeg kulturološkog utjecaja Nijemaca u Estoniji germanizmi su izrazito česti u estonskom jeziku; smatra se kako trećinu estonskog leksika sačinjavaju germanizmi.

Estonski jezik koristi latinično pismo te uz standardni alfabet koristi posebne grafeme ä, ö, ü i õ. Grafemi š i ž dodani su kasnije, međutim službeno nisu dio abecede te se koriste samo u tuđicama, kao i grafemi c, f, q, w, x i y. 
 
Estonski razlikuje tri dužine foneme: kratku, dugu i produženu. Produžena fonema se u pisanju označava udvojenim slovom. Udio samoglasnika u prosječnom tekstu na estonskom je 45%. Estonski jezik ima riječ koja je svetski rekorder u broju ponovljenih samoglasnika - "jäääär", što znači ivica leda.

Primjer teksta 
Članak 1. Opće deklaracije o ljudskim pravima na estonskom:

Reference

Literatura 

 Soosaar, Sven-Erik. "The Origins of Stems of Standard Estonian - A statistical overview". In: TRAMES: A Journal of the Humanities & Social Sciences 17 (67/62), 3. 2013. pp. 273–300.

Vanjske veze 

 Estonica.org article 

Ugrofinski jezici
Jezici Evropske unije
Jezici Estonije
Jezici Rusije
Finski jezik

Finski jezik (, finski suomen kieli) je jezik većine stanovnika Finske (92%) i Finaca koji žive van Finske. To je zvanični jezik u Finskoj, a priznat je kao manjinski jezik u Švedskoj. Njime se služi oko 5 miliona ljudi. Jedan je od zvaničnih jezika Evropske Unije. 

Finski jezik je član Ugro-Finske porodice jezika i ubraja se u aglutinativne jezike. Ima reputaciju jezika koji je veoma težak za učenje, verovatno zato što nema mnogo bliskih jezika. Najbliskiji jezik mu je estonski.

Karakteristike 
U finskom postoji 15 padeža, tako da u finskom nisu potrebni predlozi. 

Bogat je samoglasnicima, koji mogu biti dugi i kratki. Zbog toga Finci tvrde da im je jezik veoma pevljiv. 

Ovaj jezik nema rodove ni članove. 

Finski je pozajmio dosta reči iz švedskog, nemačkog i, u poslednje vreme, engleskog. Međutim, teško je prepoznati ove reči, jer su one postale priolagođene finskom jeziku.

Istorija 
Prvu standardnu formu pisanog Finskog jezika sačinio je Mikael Agrikola, biskup iz 16-og veka. Pravila za pisanje zasnovao je po uzoru na švedski, nemački, i latinski. Od tad je počela da se stvara pisana književnost na finskom jeziku. 

Agrikola je preveo Novi zavet na finski jezik (objavljen 1548.), pri čemu je stvorio neke nove reči. Od 8500 reči u njegovom prevodu, oko 60% je danas u upotrebi.

Primer teksta 
Član 1 Univerzalne deklaracije o ljudskim pravima

Kaikki ihmiset syntyvät vapaina ja tasavertaisina 
arvoltaan ja oikeuksiltaan. Heille on annettu järki 
ja omatunto, ja heidän on toimittava toisiaan kohtaan 
veljeyden hengessä.

Prevod: Sva ljudska bića se rađaju slobodna i jednaka po 
dostojanstvu i pravima. Obdarena su razumom i savešću, i 
treba da se odnose jedna prema drugima u duhu bratstva.  
 Terve - Zdravo

Reference 

Ugrofinski jezici
Finska
Jezici Finske
Jezici Estonije
Jezici Evropske unije
Škotska

Škotska (engl. i škot. Scotland, škotgel. Alba) je nacija na severozapadu Evrope i jedna od konstitutivnih država Ujedinjenog Kraljevstva. Zemlja zauzima sjevernu trećinu ostrva Britanskih otoka i dijeli kopnenu granicu na jugu sa Engleskom, a ograničena je Sjevernim morem na istoku, Atlantikom na sjeveru i zapadu te Sjevernim prolazom i Irskim morem na jugozapadu.

Kraljevina Škotska je bila nezavisna država do 1. maja 1707., kada je na osnovu Zakona o Uniji ušla u zajednicu sa Kraljestvom Engleskom i tako formirala Kraljevinu Veliku Britaniju.

Geografija

Gradovi 

Šest gradova poredanih po broju stanovnika:

 Glasgow
 Edinburgh - glavni grad
 Aberdeen
 Dundee
 Inverness
 Stirling

Administrativna podjela 

 Vijeće grada Aberdena 
 Aberdeenshire 
 Angus 
 Argyll i Bute 
 Clackmannanshire 
 Dumfries i Galloway 
 Vijeće grada Dundeea 
 Istočni Ayrshire 
 Istočni Dunbartonshire 
 Istočni Lothian 
 Istočni Renfrewshire 
 Comhairle nan Eilean Siar(Vanjski Hebridi) 
 Vijeće grada Edinburgha 
 Falkirk 
 Fife 
 Vijeće grada Glasgowa 
 Highland 
 Inverclyde 
 Midlothian 
 Moray 
 Sjeverni Ayrshire 
 Sjeverni Lanarkshire 
 Orkney 
 Perth i Kinross 
 Renfrewshire 
 Scottish Borders 
 Shetland 
 Južni Ayrshire 
 Južni Lanarkshire 
 Striling 
 Zapadni Dunbartonshire 
 Zapadni Lothian

Vodeni putovi 

 Najveće rijeke:
 Clyde, Dee, Don, Forth, Tay, Tweed, Spey, ...
 Firthovi:
 Solway, Clyde, Cromarty, Dornoch, Forth, Lorne, Moray, Tay
 Fjordovi:
 Loch Linnhe, Loch Fyne, Loch Long, Loch Etive, Loch Sunart, Loch Nevis, Loch Hourn, Loch Broom, Loch Eil
 Najveća jezera:
 Loch Ness, Loch Lomond, Loch Lochy, Loch Morar, Loch Tay, Loch Rannoch, Loch Awe, Loch Shiel, Loch Maree, Lake of Menteith
 Kanali:
 Kaledonijski kanal, Crinan, Forth - Clyde, Union Canal
 Falkirk Wheel

Politika

Jezik 
Većina Škota govori i služi se svakodnevno engleskim, raširen je i škotski, a najmanje se govori škotsko-gelski jer ga gotovo isključivo govore po Highlandsu i Vanjskim Hebridima koji imaju malo stanovnika.

Kultura 
Najpozntiji književnik Škotske je Walter Scott, a pjesnik Robert Burns, svjetsku slavu stekao je i Robert Louis Stevenson.

Nacionalni simboli 
Škotska je širom svijeta poznata po whiskyju, kiltovima (suknjama za muškarce) od tartana, klanovima i Highlandskim velikim gajdama (škotsko-gelski a' phìob mhòr). Nacionala biljka je čkalj.

Ekonomija

Zanimljivosti

Životinje 
 
 ovca Dolly
 Nessie, čudovište iz Loch Nessa
 zlatni retriver
 vidi: Fauna Škotske

Blagdani 

 Burns night (25. siječnja)
 Hogmanay (Nova Godina)
 Tartan Day (6. travnja)
 Sveti Andrej (30. studenog)

Izumi 

 bankomat
 poštanska marka
 telefon
 televizor
 bicikl s pedalama
 pneumatska auto-guma

Glazba 

 gajde
 škotski narodni ples

Poznati Škoti 

 vidi Lista Škota

Vjera
Azilijanska industrija

Azilijan ili Azilijanska industrija je naziv koji su arheolozi dali industriji čiji tragovi datiraju s kraja paleolita i ranog mezolita u sjevernoj Španiji i južnoj Francuskoj.

Ona vjerojatno datira u periodu Allerødske oscilacije od oko prije 10.000 godina te slijedi magdalenijsku kulturu. Arheolozi smatraju da Azilijan predstavlja posljednji hropac Magdalenija, s obzirom da je toplija klima dovela do promjene ljudskog ponašanja u regiji. Topljenje ledenog pokrova je prouzročilo smanjenje izvora hrane i vjerojatno osiromašilo prethodno dobro uhranjene magdalenijske proizvođače. Kao rezultat, azilijanska oruđa i umjetnost su mnogo grublji i manje raskošni od svojih prethodnika iz ledenog doba - ili jednostavno drukčiji.

Dijagnostički artefakti kulture uključuju azilijanske oštrice (mikroliti s zaobljenim retuširanom pozadinom), grube harpune od ravnih kostiju i oblutke s apstraktnim ukrasima. Potonji su bili pronađeni u rijeci Arize na nalazištu tipičnom za kulturu, u Mas d'Azilu u francuskim Pirinejima . 145 artefakata je pronađeno na švicarskom nalazištu Birsmatten-Eremitage. U usporedbi s kasnijim Magdelanijem, broj mikrolita se povećao.

Azilijanska industrija je koegzistirala zajedno sa sličnim ranim mezolitskim kulturama Evrope kao što su Tjongerijan u Sjevernoj i Swiderijan u Sjeveroistočnoj Evropi te koju je pratila Sauveterrijanska u južnoj Francuskoj i Švicarskoj, te Tardenoisijanska u Sjevernoj Francuskoj, te maglemosijanska u Danskoj i Velikoj Britaniji. Ertebølle kultura Sjeverne Evrope već pripada kasnom mezolitu, koje karakteriziraju veliki trapezoidni kremenovi.

Arheološke kulture
Stari Grad

Stari Grad je toponim koji se koristi za:

 Stari Grad, grad na hrvatskom otoku Hvaru.
 Stari Grad (Sarajevo), općina u Sarajevu.
 Stari Grad, gradska opština Beograda.
 Stari Grad, naselje Novog Sada;
 Stari Grad, gradska opština Kragujevca;
 Stari Grad, naselje u Užicu;
 Stari Grad, selo u Općini Čaška u Makedoniji.
 Stari Grad, grad u Mađarskoj. Mađarsko ime je Mosonmagyaróvár. 
Također postoji i Istočni Stari Grad, odnosno Stari Grad Republike Srpske.

Vidi još 

 Starigrad
 Novi Grad
Opština Stari Grad (Kragujevac)

Opština Stari grad ili Stara varoš je bivša gradska opština koja je bila u sastavu grada Kragujevca.

Geografija 

Opština Stari grad ili Stara varoš je nastala 31.05.2002. godine kao gradska opština Grada Kragujevca. Teritorija opštine Stari grad ima 16 km² površine i obuhvata deo naseljenog mesta Kragujevac (delovi katastarskih opština Kragujevac IV i Kragujevac III). Ovo je osnovna i najznačajnija prostorna celina koja čini jezgro grada na levoj obali Lepenice. Deo naselja Kragujevac koji se nalazi u ovoj gradskoj opštini obuhvata sledeće mesne zajednice: Bagremar, 21. oktobar, Stara Radnička Kolonija, 1. maj, Bubanj, Sušica, Vašarište, Centar, Palilula i Erdoglija. Susedne opštine su: Stanovo, Pivara i Aerodrom.

Stanovništvo 

Na području ove opštine živi 62.791 stanovnik.

Institucije 

Na teritoriji ove opštine se nalaze osnovne institucije: Kliničko-bolnički centar Kragujevac, fakulteti Univerziteta u Kragujevcu, većina srednjih škola, administrativno- upravne institucije Grada i Šumadijskog okruga, teatar Joakim Vujić... 

 
Bivše kragujevačke opštine
Vikiprojekat geografija/Naselja u Srbiji
Opština Stari grad (Beograd)

Opština Stari grad je beogradska opština i zauzima površinu od 698 ha, na kojoj živi oko 70.000 stanovnika.
Ime Starog grada odražava istorijsko mesto i ulogu starog gradskog središta odakle se Beograd dalje razvijao. Sadašnja opština je nastala i ponela današnji naziv 1957. spajanjem opština Stari grad, Skadarlije i dela Terazija.

Dan opštine slava Cveti, koji se slave poslednje nedelje pred Uskrs.

Spoljašnje veze 

 Zvanična strana opštine
 Zvanična strana Beograda
 Biz Life Portal

Stari Grad (Beograd)
Stari Grad (Beograd)
Vikiprojekat geografija/Naselja u Srbiji
Stari Grad (Sarajevo)

Stari Grad je sastavna općina gradske zajednice općina Sarajeva i historijsko središte tog grada. Zahvata istočnu polovicu historijskog dijela Sarajeva, uključujuči Alifakovac, Baščaršiju, Bendbašu, Bistrik, i Vratnik. Graniči sa općinom Ilijaš na sjeveru, Istočni Stari Grad na istoku, Istočno Novo Sarajevo na jugu, te sa općinama Centar i Novo Sarajevo na zapadu. Općina pokriva površinu od 51,4 km² na kojoj, prema procjenama iz 2002. godine, živi otprilike 38.167 ljudi. Mnoge od najpoznatijih Sarajevskih građevina se nalaze u Starom Gradu, uključujuči Gazi Husrev-begovu džamiju i Vijećnicu.

Historija

Geografija

Naseljena mjesta 
 Barice
 Blizanci
 Čavljak
 Donje Biosko
 Faletići (dio)
 Gornje Biosko (dio)
 Močioci
 Sarajevo (dio grada)

Sarajevski kanton
Stari Grad (Hvar)

Stari Grad (tal. Cittàvecchia) je grad u Hrvatskoj.

Etimologija 
Mještani ga zovu Stuori Gruod. Također ga zovu i Paiz, iako taj naziv se više odnosi na užu, stariju gradsku jezgru.

Geografija 
Nalazi se na otoku Hvaru, na zapadu, na dnu Starogrojske uvale (Starogruojčice).

Historija 
Osnovan je kao starogrčki Pharos.

Naselja 
Prirodno mu gravitiraju iduća naselja: Dol  lokalno: Duol), Selca (lokalno: Sijelca), Rudine, Vrbanj (lokalno: Varbuonj), Svirče.

Demografija 
Hrvati su većinski stanovnici grada. Sebe zovu Starograjanima/Starogruojkama, a postoji i oblik Paizani/Paizonka. Stanovnici govore čokavskim narječjem ikavskoga govora.

Značajne osobe 
 Tonko Maroević, akademik
 Petar Hektorović, autor "Ribanja i ribarskog prigovaranja"

Reference

Vanjske veze 

 http://www.stari-grad-faros.hr
 Stari Grad
 http://www.farosmarathon.com/

 
Gradovi u Splitsko-dalmatinskoj županiji
Hvar
Gnej Flavije

Gnej Flavije (lat. Gnaeus Flavius) bio je isprva pomoćnik rimskog državnika Apija Klaudija Ceka, možda čak i njegov oslobođenik. Uprkos njegovom skromnom poreklu i nepopularnosti u senatorskim krugovima, kao štićenik Apija Klaudija postao je članom rimskog senata, a 304. god. st. e. bio je kurulni edil. Na toj dužnosti Gnej je, uznemirivši konzervativne duhove ali čineći značajnu uslugu građanima, izložio na Forumu natpis koji je regulisao pravila sudskog postupka u Rimu. 

Od najranijeg je vremena rimsko privatno pravo i pravnu proceduru kontrolisao i razvijao patricijski sveštenički kolegij pontifika (pontifices), koji su svakoga meseca objavljivali popis dana tokom kojih su se mogli obavljati pojedini pravni poslovi. Gnejev je natpis sadržavao pravila stalnog kalendara koja su određivala koji se pravni poslovi mogu preduzimati kojim danima, a popisao je i pravne formule koje je građanin morao upotrebljavati pred rimskim magistratom da bi se njegov zahtev ili odbrana prihvatili kao validni. Objavljivanje stalnog kalendara i utvrđenih pravnih formula, koje je najverovatnije potpomagao, ako ne i inicirao, Apije Klaudije, umanjilo je donekle u sudsko-pravnim poslovima patricijsku samovolju prema plebejcima.

Rimski pravnici
Flavijevci

Flavijevci, odnosno Flavijevska dinastija, označava tri rimska cara koja su vladala od 69. godine n. e., poznate kao »Godina četiri cara«, do 96. godine, kada je poslednji član ove dinastije bio ubijen, nakon čega je na presto stupila Antoninska dinastija. Sva tri cara nastavila su vladati uglavnom u okvirima principata kakvog ga je ustrojio još Oktavijan Avgust, premda za vlade trećeg cara dalje jačaju apsolutističke tendencije.
 Vespazijan (69―79) 
 Tit Vespazijan (79―81), stariji sin Vespazijanov
 Domicijan (81―96), mlađi sin Vespazijanov

Antički Rim
Antonini

Anonini, odnosno Antoninska dinastija, označava šestoricu rimskih careva, koji su vladali od ubistva Domicijana 96. godine n. e. do ubistva Komoda 192. godine, premda su zapravo samo tri poslednja cara bili pravi Antonini.
 Nerva
 Trajan (98―117), posinak Nervin
 Hadrijan (117―138), rođak i zatim posinak Trajanov
 Antonin Pije (138―161), posinak Hadrijanov
 Marko Aurelije (161-180), posinak Antonina Pija
 Komod (180―192), sin Marka Aurelija

Među Antonine obično se ubraja i Lucije Ver (161―169), koji je neko vreme bio savladar Marka Aurelija.

Godine 138. car Hadrijan je na samrti Antonina Pija posinio i imenovao svojim naslednikom pod uslovom da Antonin posini Marka Aurelija i Lucija Vera. Nakon što je Hadrijan umro, Antonin je započeo svoju mirnu i blagu vladavinu, trudeći se da poštuje ustavne okvire principata kakve ih je ustanovio još Oktavijan Avgust te dobrovoljno deleći svoju vlast s rimskim senatom. Istu je politiku nastavio i njegov posinak Marko Aurelije. 

Nerva, Trajan, Hadrijan, Antonin Pije i Aurelije poznati su u istoriji kao "Pet dobrih careva", a njihova vladavina često se smatra vrhuncem Rimskog Carstva. Aurelijev rođeni sin Komod, međutim, uspeo je da dovede do kraja liniju "Petorice dobrih careva" i uništi "rimski mir" (pax Romana) koji je bio uspostavljen više od dva veka ranije.

Antički Rim
Arheološka industrija

Arheološka industrija je naziv koji se daje konzistentnom nizu asemblaži povezanih s pojedinim proizvodom, kao što je Industrija langdaleskih sjekira. Tamo gdje asemblaže ukazuju na dokaze o različitim predmetima i ponašanjima, ispravniji je izraz "arheološka kultura".

Arheologija
Jomon

Jomonski period (japanski: 縄文時代 Jōmon-jidai) je doba japanske prahistorije od oko 10.000 godina pne. do 300. pne.. 

Većina naučnika se slaže da je oko 40.000 godina pne. glacijacija spojila japanske otoke s azijskim kopnom. Na osnovu arheoloških dokaza, smatra se kako je između 35.000 i 30.000 godina Homo sapiens migrirao na otoke iz istočne i jugoistočne Azije i utemeljio kulturu temeljenu na lovu, skupljanju i izradi kamenog oruđa. Kameno oruđe, ostaci ljudskih naselja, kao i ljudski fosili iz tog doba su pronađeni na svim japanskim otocima. Uz to je godine 1988. genetsko istraživanje ukazalo na istočnoazijsko porijeklo Japanaca. 

Izraz "Jomon" je nastao kao japanski prijevod izraza "označen rebrastom tkaninom". To se odnosi na oznake na glinenim posudama kao i na figure koje koriste štapiće s ukrašene rebrastom tkaninom.

Izvori

Eksterni linkovi 

 Jomon pottery  at Current World Archaeology 
 Jomon Japan at jomonjapan.org
 EMuseum  at Minnesota State University, Mankato The Paleolithic Period/Jomon Period 

Historija Japana
Prahistorija
Sumerski jezik

Sumerski (ili sumerijanski;  "maternji jezik"), ili jezik drevnog Sumera, se govorio u južnoj Mezopotamiji od najkasnije 4. milenijuma pne.. Sumerski je kao svakodnevni govor zamijenjen akadskim oko 2000. godina pne., ali se nastavio koristiti kao sveti, ceremonijalni i naučni jezik u Mezopotamiji sve do oko 1. godine ne.. Otada pa do 19. vijeka je bio zaboravljen. 

Sumerski jezik se smatra kao osamljeni jezik u lingvistici jer ne pripada ni jednoj poznatoj ježičnoj porodici, u usporedbi s akadskim, koji pripada afroazijskoj jezičnoj porodici. Sumerski se razlikuje od ostalih jezika regija kao što su hebrejski, akadski, koji uključuje babilonski i asirski, te aramejski, koji pripadaju semitskim jezicima, te elamitskog jezika, za koga se pretpostavlja da pripada elamo-dravidski jezicima.

Osobine 
Mnoge osobine sumerskog jezika se ne mogu za sada točno odrediti (npr. izgovor) zbog načina na koji je pisan: klinastim pismom koje ne zapisuje vjerno glasove i za koje ne znamo točni izgovor svih simbola.

Glasovni sustav 
Ne postoji pouzdan opis sumerske fonologije, jer nema izvornih govornika. Jedino dvojezični (sumersko-akadski) tekstovi daju neke naznake kako je mogao izgledati fonetski inventar sumerskog.

Sumerski je vjerojatno imao bar ove suglasnike (prikazani tradicionalnom transliteracijom, i uz vjerojatan izgovor):

Po tome bi sustav bio ovakav (prikazano u tradicionalnoj transliteraciji):

Pismo 

Sumerski jezik se pisao klinastim pismom.

Gramatika 
Sumerski jezik ima dosta složen gramatički sustav. Radi se o ergativnom jeziku.

U sumerskom se razlikuju dva gramatička roda: živo i neživo. Postoji veliki broj padeža - nominativ, ergativ, genitiv, dativ, lokativ, komitativ, ekvativ ("kao"), terminativ ("za"), ablativ ("iz"), itd. (među stručnjacima ne postoji slaganje oko broja padeža).

Vanjski linkovi 

 Pregled sumerskog jezika (engleski) 
 Sumerisch (Pregled sumerskoh jezika od strane prof. dr. Kausena, na njemačkom) 
 The Life and Death of the Sumerian Language in Comparative Perspective Piotr Michalowski
 Zólyomi Gábor 
 handout (PDF)
 Cale Johnson 
 handout  (PDF)
 Jarle Ebeling (PDF)
 Graham Cunningham (PDF)
 Članak o sumerskom jezikom Encyclopedia Britannica iz 1911. godine
 Stranica o sumerskom jeziku

Izumrli jezici
Jezik
Semitski jezici

Semitski jezici su porodica jezika koje govori nekih 370 miliona ljudi, uglavnom širom Bliskog Istoka, gdje su ovi jezici vjerovatno nastali, kao i u Sjevernoj i istočnoj Africi. Ovi jezici su sjeveroistočna potporodica afroazijskih jezika. Među najzastupljenijim semitskim jezicima su arapski (260 miliona govornika), amharski (17 miliona govornika), hebrejski (6 miliona govornika) i tigrinja jezik (5,7 miliona govornika).

Pismo 

Semitski jezici su jedni od ranih jezika koji su imali pismo. Pisanje je razvijeno u akadskom jeziku sredinom trećeg milenijuma pne.

Takođe vidi 

 semitski

Semitski jezici
Jezici
Paleoindijanci

Paleoindijanci (u nekim izvorima Paleoamerikanci) je izraz koji se koristi za opisivanje ljudi koji su bili prisutni u Americi na kraju posljednjeg ledenog doba. Izraz 'paleo' dolazi od grčkog palaios (što znači drevni), te koji se koristi u izrazu 'paleolit', drevni kamen, a u ovom slučaju opisuje period gornjeg paleolita. U sjevernoameričkoj arheološkoj literaturi se ponekad koristi i kao sinonim za ljude iz Clovisa ; međutim, danas postoje dokazi da je i prije Clovisa postojalo nekoliko različitih paleoindijanskih kultura. 

Za Paleoindijance se vjeruje da su bili prvi ljudi koji su nastanili velike oblasti današnje Amerike, iako nije posve sigurno da su uistinu bili prvi stanovnici Novog svijeta. Naučnim svijetom danas dominira teorija prema kojoj su Paleoindijanci ušli u Ameriku iz Azije preko kopnenog mosta (v. Beringija) koji je spajao istočni Sibir s današnjom Aljaskom u doba kada je razina mora bila bitno niža od današnje zahvaljujući glacijaciji od prije 35.000 do prije 15.000 godina. Međutim, dokazi o još ranijem ljudskom prisutstvu u Južnoj Americi su stvorili alternativnu teoriju prema kojojoj su Paleoindijanci, ili barem neke njihove grupe, u Ameriku stigle čamcem s pacifičkih otoka ili azijskog kopna.

Za Paleoindijance se vjeruje da su bili nomadski lovci-sakupljači te pratili migrirajuće životinje praveći privremene logore. Kako su se ledenjaci s većeg dijela Sjeverne Amerike zbog zatopljenja povukli na sjever, vegetacija je odgovarala današnjoj tundri. Paleoindijanci su uglavnom lovili mastodonte i mamute, isto kao i prahistorijske medvjede, bizone i karibue, velike životinje karakteristične za tundru. Za Paleoindijance se zna da su lovili uz pomoć flautastih drvenih kopalja s kamenim vrhom, kao i kraćim kopljima (sulicama) koje su bacali uz pomoć atlatla; također su sakupljali jestivo bilje.

Paleoindijanci su najvjerojatnije putovali u malim grupama od oko 20 do 50 ljudi povezanih u proširenu familiju. Arheološki dokazi ukazuju na specifično flautasto kamenje, što sugerira trgovačku razmjenu između takvih grupa. 

Za Indijance arhaičkog stadija se vjeruje da su direktni potomci Paleoindijanaca.

V. također 
 Modeli migracije u Novi svijet
 Kultura Clovis

Vanjski linkovi 
 Smithsonian Institute: Paleoamerican Origins 
 Paleoindian & Other Archaeological Stuff
 Possible pre-Clovis Site in Ohio

Sjeverna Amerika
Pleistocen