Ватт

Диңгез ярлары типы турында Ваттлар мәкаләсен карагыз

Ватт (билгеләнүе: Вт, W) - СИ системасында егәрлек үлчәү берәмлеге. 
Берәмлек Шотландия уйлап чыгаручы-механигы, универсаль пар машинасын беренче булып эшләп чыгаручы Джеймс Уатт хөрмәтенә аталган.

Егәрлек үлчәү берәмлеге буларак Ватт беренче мәртәбә 1899 елда Британия Фәнни ассоциациясенең Икенче Конгрессында кабул ителгән. Моңа кадәр күпчелек исәп-хисапларда Джеймс Уатт керткән ат көчләре кулланылган, шулай ук минутына фут-фунтлар куланылган. 1960 елда XIX Үлчәүләр буенча генераль конференциядә Ватт Халыкара Үлчәү Системасына кертелгән.
Барлык электр җиһазларының да төп сыйфатларының берсе булып алар кулланган егәрлек тора, шуңа күрә һәрбер электр җиһазында (яки шул җиһазга кулланучы белешмәсендә) аның эшләве өчен күпме Ватт кирәклеге турында мәгълүмат табарга була.

Билгеләмәсе 
1 Ватт 1 секунд вакыт эчендә 1 Джоуль эш башкарылгандагы егәрлеккә тигез итеп билгеләнә. Шулай итеп, Ватт ул чыгарылма үлчәү берәмлеге һәм СИ берәмлекләре белән түбәндәге мөнәсәбәтләр белән бәйләнгән:

 Вт = Дж/с = кг•м²/с³
 Вт = H•(м/с)
 Вт = В•А

Билгеләмәсе югарырак китерелгән механик егәрлектән тыш, шулай ук җылылык һәм электрик егәрлек төрләре бар:
 Җылылык агымының 1 Ватт егәрлеге 1 Ватт механик егәрлеккә тиңдәш (эквивалент).
 1 Ватт актив электрик егәрлек шулай ук 1 Ватт механик егәрлеккә тиңдәш һәм 1 Вольт көчәнеш куелганда, 1 Ампер зурлыктагы эш башкаручы даими электрик токның егәрлеге дип билгеләнә.

Башка үлчәү берәмлекләренә күчерү 

Ватт башка үлчәү берәмлекләре белән түбәндәге мөнәсәбәтләр белән бәйләнгән:

 1 Вт = 107 эрг/с
 1 Вт ≈ 0,102 кгк (килограмм-сила - кгс) •м/с
 1 Вт ≈ 1,36*10-7 а.к.(лошадиная сила – л.с.)
 1 Вт = 859,8452279 кал/сәг

Мәртәбәле һәм өлешле берәмлекләр 

Егәрлек белән бәйле исәп-хисаплар өчен Ваттның үзен һәрбер очракта да куллану уңай булмаска мөмкин. Кайвакыт үлчәнгән зурлыклар бик зур яки бик кечкенә булганда, стандарт алкушымчалы үлчәү берәмлеген кулланырга уңай була, бу даими зурлык тәртибен исәпләүдән арынырга мөмкинлек була. Мәсәлән, радарлар һәм радиоалгычлар проектлаганда еш кына пВт һәм нВт кулланалар, электроэнцелография һәм электрокардиография кебек медицина приборлары өчен мкВт кулланалар. Электр җитештерүдә, һәм шулай ук тимер юл локомотивлары проектлаганда мегаваттлар (МВт) һәм гигаваттлар (ГВт) кулланалар.

Стандарт СИ кушымчалары түбәндәге таблицада китерелгән:

Искәрмә 
Дека-, гекто-, деци-, сантиватт үлчәү берәмлекләрен кулланырга киңәш ителми.

Табигатьтә мисаллар

Киловатт-сәг һәм киловатт төшенчәләре арасында аерма 

Атамалары охшаш булганлыктан, киловатт һәм киловатт-сәг. – не көнкүреш кулланышында еш бутыйлар, бигрәк тә электр җиһазларына караган очракларда. Әмма бу ике үлчәү берәмлеге төрле физик зурлыкларга карый. Ваттларда, һәм шуннан чыгып, киловаттларда, егәрлек ягъни электр җиһазы тарафыннан вакыт берәмлеге эчендә кулланылган  энергия микъдары исәпләнә. Ватт-сәгать һәм киловатт-сәгать энергия үлчәү берәмлекләре булып тора, ягъни алар белән электр җиһазының сыйфатламасы түгел, ә бу җиһаз тарафыннан башкарылган эш микъдар исәпләнә.

Бу ике зурлык түбәндәгечә бәйләнештә. Әгәр егәрлеге 100 Вт булган лампа 1 сәгать дәвамында эшләгән икән, аның эше 100 Вт*сәг (яки 0,1 кВт*сәг) энергия таләп иткән. Электростанциянең егәрлеге мегаваттларда исәпләнә, ләкин сатылган электроэнергиянең зурлыгы киловатт-сәгатьләрдә (мегаватт-сәгатьләрдә) исәпләнәчәк.

Шулай ук карарга мөмкин 
 Аэроватт

Физика
Үлчәү системасы