alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Korno (anatomio)

Korno estas unu- aŭ plurbranĉa, keratina aŭ osta elstaraĵo sur la frunto aŭ alia kapoparto de hufuloj, kiu ornamas ĉefe la masklajn bestojn kaj servas ankaŭ por defendado. Pri osta elteraĵo de cervedoj taŭgas pli bone nomigi ĝin ramuro.

Korneca korno (kavkorno, rinocera korno) havas ektoderman, osta korno (kornaro, haŭtostoj) mezoderman originon.

La ostan elkreskon (korneton) de la ĝirafo kovras hara haŭto.

Bova korno estas kerata, kiel kava elstaraĵo de kavkornuloj (kavkorno); ĝi kreskas pare kaj estas ne-disfalanta.
La popolarto (en Mez-Eŭropo) uzis la kavkornon de bovoj por fari muzikilojn, aŭ aĵojn, kiujn oni preparas el ĝi, ekz. "ostaj" kombiloj.

Kerata substanco de epidermo, plej supra haŭttavolo de vertebruloj. La korniĝo signifas fizikan kaj kemian transformiĝon de la ĉeloj. En la ĉeloj akumuliĝas kornaĵoj, kaj la ĉelo ĉesas funkcii. La kornotavolo estas diversdika, kiun la bestoj periode aŭ daŭre ŝanĝas (mudo).

Specialaj kornoestaĵoj de bestoj:
 skvamo (ĉe fiŝoj)
 karapaco (ekz. ĉe testudo)
 ungo, hufo
 krifo (ungego)
 beko (ĉe birdoj)
 kavkorno, kornaro
 plumoj
 haro (krino estas peceto de longa kolhararo de la ĉevaloj), lanugo

Uzoj 
Korno estas kruda materialo, kiu venas de kornaroj, ungoj aŭ hufoj, kromproduktoj de brutaro.
Korno estas uzata laŭ diversaj celoj: buŝopecoj de muzikinstrumentoj, bekoj de zahatoj (felsakoj de eŭskaj paŝtistoj), malnovaj fingringoj, pomeloj de ombreloj, framoj de okulvitroj, kombiloj, teniloj de tranĉiloj, butonoj, pipotuboj, branĉoj de komponigitaj pafarkojn, dentoj de sagoj, ingoj de vakstabuloj (skribtabuletoj de antikva tempo) ... kaj ankaŭ kiel meblaj inkrustaĵoj aŭ juveloj.

Vidu ankaŭ 

Kornaro, kiu ornamas la kapojn de cervedoj.

Proverbo 
Ekzistas pluraj proverboj pri kornoj en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili:

Bildogalerio

Referencoj 

Besta anatomio
Ektodermo

Ektodermo estas ekstera ĉeftavolo de gastrulo, el kiu devenas
 epidermo
 haŭtaj glandoj
 nerva sistemo
 sensorganoj
 aliaj organoj

vidu mezodermo, dermo

Embriologio
Besta anatomio
Gastrulo

Gastrulo estas frua evolua stadio de plurĉelaj bestoj, post la blastula (respektive blastocista) stadio per gastrulacio. Parto de blastula parieto premiĝas en la internon, tiel formante kalikon, kies parieto konsistas el tri ĉeltavoloj:

 ektodermo,
 mezodermo (krom ĉe sponguloj kaj kniduloj),
 endodermo.

Eksteraj ligiloj 
 http://www.bartleby.com/61/s0.html 

Embriologio
Endodermo

Endodermo estas interna ĉeltavolo de gastrulo, el kiu devenas
 nutrokanalo kaj ties glandoj (ĉe vertebruloj)
 pulmoj
 ĥordo
 proskeleto
 aliaj organoj

Referencoj

Vidu ankaŭ 
 mezodermo
 dermo
 ektodermo
 epidermo,

Embriologio
Besta anatomio
Suda Stelaro

Suda Stelaro estis la unua Esperanto-klubo en Brazilo.

Ĝi estis fondita de João Keating kaj aliaj en Campinas, subŝtato San-Paŭlo, la 17-an de Marto 1906. Ĝi funkciis ĉe strato Dr. Quirino, 8. La klubo daŭris ĝis 1920. Estas strato en urbo Campinas nomita "Suda Stelaro" omaĝe al grupo.

Iamaj Esperanto-asocioj
Brazilaj Esperanto-asocioj
Faruno

Faruno estas muelaĵo ĉefe el grajnoj aŭ kelkfoje el la semoj de guŝuloj. Post purigado, oni senŝeligas, delikate muelas la semojn.

La farunon karakterizas ĝia koloro (ju pli blanka estas la faruno, des malpli estas ĝia branoenhavo. Enhavo de grajnofaruno:
 9-15 % akvo
 8-15 % albumino
 1-6 % graso
 71-75 % karbonhidrato (ĉefe amelo)
 0,3-1,5 % fibro
 0,4-2 % mineralo (cindraĵo)

La formo, grandeco de la amelo karakterizas la farunon, dependas de la semo.

Proverbo 
Ekzistas pluraj proverboj pri faruno en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili:

Vidu ankaŭ 
 Farunmilito

Referencoj 

Cerealoj
Sunfloro

La sunfloro aŭ unujara helianto (Helianthus annuus, L. 1753) estas jara planto kiu apartenas al la familio Asteracoj genro Helianto, kun granda infloresko kapitula. 

La trunketo povas atingi trimetran altecon, dum la diametro de la kapitulo povas atingi 30 centimetrojn.

La komuna nomo (sunfloro) devenas el la ago de la kapitulo kiu moviĝas dum la tago direktante sin al suno. Tiu ĉi konduto nomiĝas heliotropismo.

Historio 

La sunfloro originas el Ameriko kie estis kultivata ekde la 1000-a a.K. Francisco Pizarro malkovris, ke la Inkaoj rigardis la sunfloron kiel bildon de ilia dio de la suno. Komence de la 16a jarcento oni portis en Eŭropon kaj oraj reproduktaĵojn de la floro, kaj ties semoj.

Priskribo 

La vorto sunfloro estas ankaŭ uzata por montri la aliajn plantojn kiuj apartenas al genro "Helianto", multaj el ili estas eternaj.

Tiu, kiun oni konsideras esti la floro, estas la kapitulo komponita de amasado de multnombraj floroj. La eksteraj floroj estas la "floroj de la petaloj" kaj ili povas estis flavaj, brunaj, oranĝaj aŭ de aliaj koloroj. Tiuj ĉi floroj tamen estas sterilaj. La floroj kiuj plenigas la kapitulon nomiĝas "floroj de la disko".

La ordigo de la floroj en la disko okazas laŭ ora proporcio.

La floroj de la disko maturiĝas kaj iĝas semoj. Tamen, tiu kiu komune nomiĝas semo estas la frukto (akeno) de la planto, kun la veraj semoj ĉirkaŭitaj de ŝelo maldigestebla.

Uzoj 
 en ĝardenoj kiel ornamplanto
 por elĉerpi oleon kuiruzan.
 Konsisteco de ties oleo
 Produktad-statistikoj

Sinonimoj 
 Helianthus jaegeri Heiser.
 Helianthus lenticularis Douglas

Referencoj

Vidu ankaŭ 
 Sunflora oleo

Asteracoj
Kromprodukto

Kromprodukto estas materialo, estiĝanta ĉe la produktado de ĉefprodukto kaj estas uzebla ankaŭ por utilaj celoj.

Ekz.: dum nitrogenproduktado el aero, disiĝas ankaŭ oksigeno kaj noblaj gasoj.

Materialoj
Spiketo

Spiketo estas simila al malgranda spiko. Ĝi estas ero de spiko, paniklo aŭ grapolo de poacoj.

Spiketo de tritiko havas ses florojn, sed plej ofte kvar floroj senfruktaj. Spiko de tritiko havas 20 ĝis 30 spiketojn.

 a1 interna glumo
 a2 ekstera glumo
 c interna glumeto (paleo) 
 b ekstera glumeto  
 g lodiklo
 f ovario
 e stigmo
 d stameno

Eksteraj ligiloj 
Bildoj de spiketoj 

Plantomorfologio
Poacoj
Obligacio

Obligacio estas valorpapero, donata de ŝtato aŭ privata kompanio, kiel signo de parto el pruntedonitaj kapitaloj, naskanta fiksan rentumon kaj amortizebla en difinita limtempo.

IKEV difinas ĝin jene: "Obligacio estas valorpapero kiu atestas partoprenon en monprunto al publikaj intitucioj (ŝtato, provinco, komunumo ktp ) aŭ al komerca entrepreno. Ĝi naskas fiksan interezon kaj ĝia portanto estas kreditoro".

Vidu ankaŭ 
 Akcio
 Devo
 Valorpapero
 Poliso

Referencoj 

 
Financoj
Bendbreĉo

Ĉe solid-stata fiziko (kaj rilataj aplikitaj kampoj), la benda breĉo estas la energia malsameco inter la supro de la valenta bendo kaj la subo de la konduktiva bendo ĉe izolaĵoj kaj duonkonduktaĵoj. Ofte ĝi nomiĝas "bendbreĉo".

Vidu en elektra konduktado kaj duonkonduktaĵo por pli detala priskribo de benda strukturo.

La benda breĉo en duonkonduktaĵoj estas grava pro kelkaj kialoj. La konduktiveco de senkontaminaĵa duonkonduktaĵo forte dependas de la benda breĉo. Tio ĉi estas ĉar la solaj disponeblaj portantoj de konduktado estas tiuj elektronoj kiuj sukcesas ricevi sufiĉan termikan energion ekcitiĝi de la valenta bendo en la konduktan bendon. De Fermi-Dirac-aj statistikoj, la probableco de okazado de tiuj ĉi ekcitaĵoj estas proporcia al:

kie:

exp estas la eksponenta funkcio
Eg estas la bende breĉa energio
k estas la konstanto de Boltzmann
T estas la temperaturo

Je multaj aparatoj tiu ĉi speco de konduktiveco estas maldezirinda, kaj pli granda bendbreĉo donas pli bona funkciado. Je infraruĝaj fotodiodoj, malgrande bendbreĉaj duonkonduktaĵoj uziĝas por allasi detektado de malalt-energiaj fotonoj. La ebleco tajlori la bendbreĉo de aparato eblas en duonkonduktaĵaj alojoj (tiel kiel GaAlAs, InGaAS, InAlAS, ktp...), kaj foje referiĝas kiel bendbreĉa inĝenierado. Tio ĉi ekspluatiĝas en la konstrukcio de heterojuntaj dupolusaj transistoroj (HDT-oj) kaj laseraj diodoj.

La diferenco inter duonkonduktaĵo kaj izolaĵo estas iome ambigua. Fakte, laŭ unu difino, duonkonduktaĵo estas speco de izolaĵo. La kvanto de 3 eV foje doniĝas. Movebleco ankaŭ rolas en determinado de neformala klasado de materialoj.

Benda breĉo kutime malpliiĝas kun pliiĝa temperaturo, en procezo rilata al temperatura pligrandiĝo. Bendbreĉoj povas esti aŭ rekta aŭ malrekta.

Bendbreĉoj de kelkaj kutimaj materialoj ĉe ĉambra temperaturo:

Vidu ankaŭ 
 Solid-stata fiziko
 Elektroniko
 Duonkonduktaĵo
 Duonkonduktaĵa aparato
 Lum-elsenda diodo
 Sunĉelo
 Germanio (elemento)
 Elektrotekniko kaj elektroniko
 Konduktado (elektro)
 Elektrona truo

Fiziko
Elektro
Kemio
Materiala scienco
Trombocito

Trombocitoj (sangoplateto, simple plateto) estas sangoĉeloj en grando de 1-4 μm ĉe mamuloj. Ili ne havas nukleon ĉe mamuloj, la aliaj bestoj ja havas. Ili estiĝas en la ruĝa medolo el la megakariocitoj (ĉe mamuloj), post la disiĝo de ties citoplasmo. Tamen oni nuntempe scias ke la platetoj (kvankam sennukleaj en la homoj) retenas citoplasman metabolon, kaj pro tio oni povas taksi ilin kiel etaj sennukleaj ĉeloj. La homo havas trombocitojn 150.000-400.000/mm3 (kubikmilimetro, mikrolitro, 10−6 litro)

Ili kunefikas en la sangokoaguliĝo. Se la arterio, vejno difektiĝas, tie grupiĝas trombocitoj interplektiĝantaj. Iom post iom la difektita loko ŝtopiĝas per fibrina proteino koagulita el solvita fibrinogena proteino. La fibrinfadenoj formas retan konstruon kun la koagulaĵo, ŝtopante la difektiĝon.

Vidu ankaŭ 

 Cikatriĝo
 Sango
 Trombo
 Trombozo 
 Vundo

Ĉeloj de la sango
Transfuza medicino
Monocito

Monocito estas tipo de leŭkocito kiu havas la grandon de 20 μm, kun nukleo fazeolforma. Ĝi kapablas al ameboida moviĝo kaj fagocitado. Ĝi estiĝas en la ruĝa medolo kaj vivdaŭras 4-5 tagojn.

Imuna sistemo
Ĉeloj de la sango
Leŭkocito

La leŭkocitoj, aŭ blankaj sangoĉeloj, estas diversformaj kaj funkciaj globuloj. Ili havas nukleon en la ĉelo kaj ne havas hemoglobinon, pro tio ili estas senkoloraj. Ilia grando (diametro) estas 10-15μm. La homo havas 5-8.000, la birdo ĉirkaŭ 20.000 diversajn leŭkocitojn en 1 mm3 da sango.

Ili klasifikiĝas laŭ tri grupoj:
 granulocitoj
 monocitoj
 limfocitoj, T-ĉeloj, B-ĉeloj

Eksteraj ligiloj 
 leŭkocitoj de diversaj animaloj

Vidu ankaŭ 
 Eŭkariotoj
 Imuna sistemo
 Leŭkemio

Bildaro

Ĉeloj de la sango
Granulocito

Granulocitoj estas varioj de leŭkocito kun diversformaj globuloj kaj kun plurlobaj nukleoj enĉele. Ili havas granuloplenan citoplasmon, kiu koloriĝas depende de la kemia reaganto, tiel ni dividas ilin al:
 acidofilaj
 bazofilaj
 neŭtrofilaj (plej oftaj) granulocitoj.

Ili estiĝas en la ruĝa medolo kaj vivdaŭras kelkajn tagojn. Ili estas defendaj elementoj de la homa organismo, kiuj movas sin al la infektita vunda loko el la proksimaj kapilaroj per ameboida moviĝo. Ili ĉirkaŭas la penetrantajn bakteriojn aŭ aliajn fremdajn korpetojn kaj endocitozas kaj poste detruas ilin per la propraj enzimoj.

La puso, estiĝanta je la loko de la infekto, de vundo estas la aro de la tie kolektiĝintaj kaj formortintaj leŭkocitoj (ĉefe granulocitoj).

Referencoj 

Ĉeloj de la sango
Imunologio
Biokemio
Puso

Puso estas densa flaveta fluaĵo, produktiĝanta en abscesoj, konsistas ĉefe el la tie formortintaj leŭkocitoj (ĉefe granulocitoj).

Malsano 
Pustulo estas epiderma ŝvelaĵo, entenanta puson.

Botaniko 
Pustulo estas ŝvelaĵo, krevante ellasanta fungosporojn aŭ bakteriojn. Aŭ ĝi povas esti pustul-aspekta ŝveletaĵo.

Vidu ankaŭ 
 Artefarita absceso

Korpaj likvaĵoj
Limfocito

Limfocito aŭ limfoĉelo estas leŭkocito, kiu havas grandan (5-7 μm), globforman nukleon. Ili estiĝas en la limfaj organoj. La limfocitoj specialiĝis por la ekkono kaj malkonstruo de difinitaj fremdaj, malamikaj materialoj.

 T-limfoĉelo
 B-limfoĉelo

Referencoj 

Imuna sistemo
Ĉeloj de la sango
Rio de Janeiro

La nomo Rio de Janeiro povas signifi:

Rio-de-Ĵanejro, urbo en Brazilo;
Rio-de-Ĵanejro (aglomeraĵo) aglomeraĵo kiu entenas la urbon (portugallingve Região Metropolitana do Rio de Janeiro);
Rio-de-Ĵanejrio, la subŝtato en Brazilo kiu entenas la urbon.
Geno

Geno estas ero el genetikaj informoj transdonita de individuo al sia idaro per seksa aŭ senseksa reproduktiĝo. La plej simpla geno konsistas el acidnuklea fragmento kodanta nuran proteinon aŭ RNA (ekster alternativa splisado). La tuto de genoj de individuo nomiĝas genaro. Pli ĝenerale, la termino estas uzata rilate transdonadon kaj heredon de identigeblaj apartaj karakteroj.

Geno do estas genetika informero kiu ebligas sintezon de polipeptido. Geno karakteriziĝas laŭ sia nukleotida sinsekvo kaj estas DNA-regiono kiu kodas sinmoveblan produktaĵon (bv-u vidi ankaŭ la paĝon pri Genetika Kodo). Ĉi-produktaĵo estas ekz. proteino (kiel okazas por plejmultaj el la genoj) aŭ RNA (ekz. la genoj kiuj kodas por rRNA kaj tRNA). La ĉefa karakterizo de geno ĉiukaze estas ke la produkto moviĝas de la sintez-loko kaj agas aŭ restas aliloke.

La genoj divideblas inter:
 Strukturaj genoj;
 Reguligaj genoj.

Reguligaj genoj respondecas pri la formado de produktaĵoj, kiuj estas liberaj trairi aliloken en la ĉelo - la produktaĵoj nomiĝas trans-agaj faktoroj (malkiel cis-agaj elementoj). Ekzemplo de trans-agaj faktoroj estas la transskrib-faktoroj (kiuj gravas por transskribado de DNA al RNA - TAFoj, RNA-polimerazo, kaj aliaj), subpremaj proteinoj, ktp.

Vidu ankaŭ: Genetike modifitaj organismoj.

Vidu ankaŭ 
 Genetika malsano
 Genetiko
 Genotipo
 Genterapio
 Mutacio

Eksteraj ligiloj 

 http://www.genenames.org/cgi-bin/hgnc_search.pl  
 http://plato.stanford.edu/entries/gene 
 http://www.newscientist.com/news/news.jsp?id=ns99996561 
 http://www.genenames.org 

Genetiko
Genetika elemento

Genetika elemento estas DNA-parto kiu ne aliras al aliaj formoj, sed kiu funkcias nur kiel DNA-sinsekvo in situ. Ĉar ĝi nur afektas la DNA-on al kiu ĝi ligiĝas, oni povas pli ĝuste ĝin priskribi kiel cis-aga elemento (kelkfoje ĝi agas pli simile al RNA ol al kutima DNA).

Ekzemploj pri cis-agaj elementoj:

promotoroj

terminatoroj

Genetiko
Atitlana grebo

La Atitlana grebo (Podilymbus gigas), konata aknaŭ kiel Giganta grebo, estis jam formortinta akvobirdo. Danke al naturlaboro de la usona ekologo Anne LaBastille, ties malpliiĝo estas nune komplete konata. LaBastille observis tiun specion dum periodo de ĉirkaŭ 25 jaroj. Ŝi ankaŭ verkis libron pri tiu birdospecio nome Mama Poc. La lago Atitlan situas en gvatemala montaro je 1700 m super marnivelo. Tie vivis kiel endemio la Atlitana grebo ĝis 1987.

Aspekto 
Tiu grebo estis tre simila al Buntbeka grebo Podilymbus podiceps, nome ununura membro ankoraŭ vivanta de la genro da ambaŭ specioj, sed ĝi estis nete pli granda (46–50 cm) kaj ĝi ne flugis. Ĝi vivis nur ĉe la bordo de tiu lago, kaj neniam estis multaj, maksimume 400 birdoj.

Ties alvoko kaj aspekto esti tre simila al tiu de la Buntbeka grebo, nome plumaro ĉefe malhelbruna kun blankmakulitaj flankoj. LA subaj partoj estis malhelgrizaj makule je blanko. La kapo estis preskaŭ nigra kaj la kolo estis makulita je malhelbruna printempe kaj je blanka vintre. La kruroj estis ardezgrizaj. La beko havis tre nigran vertikalan bendon en la mezo. La koloro de la beko variis el blanka printempe al bruna en aliaj sezonoj. La irisoj estis brunaj. Ĝi havis malgrandajn flugilojn kaj estis nefluga.

Reproduktado 
La nesto konsistis el 4 al 5 blankaj ovoj. Ambaŭ gepatroj kunrespondecis pri la idozorgado.

Malapero 
La unua problemo, kiu stariĝis kontraŭ la birdo, estis la enkonduko, en 1958, de amerikaj perkoj en la lago (Micropterus dolomieu kaj Micropterus salmoides) por logi la fiŝkaptantajn turistojn. La fiŝo rekte konkuris kontraŭ la grebo por kapti la samajn nutraĵojn: fiŝetojn, krabojn, insektojn, molusketojn, kaj, plej malbone, la grandaj perkoj, kiuj atingas 12 kg, atakis la grebidojn. Oni do uzis protektajn rimedojn kaj en 1975 restis ankoraŭ 232 birdoj.

Tamen, ĉar la lago iĝis turista kaj feria restadloko, oni konstruis pli kaj pli da hoteloj kaj vilaoj ĉe la bordo, tial la lokoj por nestado iom post iom malpliiĝis. Plie, en 1976, granda tertremo malaltigis la nivelon de la laga akvo je kvin metroj, detruante la kanarojn, kie nestis la greboj. Tiuepoke la politika situacio en Gvatemalo malboniĝis ĝis intercivitana milito. En tia etoso la pluvivado de la grebo ne pezis multe.

Fine, fatala bato, la fluganta Buntbeka grebo alvenis preni la liberan lokon (ekologia niĉo) kaj hibridiĝis kun la malmultaj restantaj Atitlanaj greboj. En 1983 restis nur 32 individuoj, el kiuj plej granda parto estis hibridoj. La lastaj du birdoj estis vidataj en 1989, kaj post ties malapero la Atitlana grebo estis deklarita oficiale formortinta.

Referencoj 

 Flannery, Tim & Schouten, Peter (2001). A Gap in Nature: Discovering the World's Extinct Animals, Atlantic Monthly Press, New York. ISBN 0-87113-797-6.
 Errol Fuller (2000). Extinct Birds, ISBN 0-8160-1833-2
 Anne LaBastille (1990). Mama Poc: An Ecologist's Account of the Extinction of a Species, W. W. Norton & Company, ISBN 0-393-02830-5

Eksteraj ligiloj 
 Statuso de la endemia Atitlana grebo de Guatemala: Is it extinct? 

Formortintaj birdoj
Podicipoformaj
Tagore

TAGORE estas angligita formo de bengala vorto Thâkur signifanta Kŝatrija, la dua kasto de hindua socio. Tiu estas familinomo ege vulgara en Bengalio, precipe ĝi estas tiu de fama familio kies plej gravaj anoj jenas:

 Abanîndranâth Tagore, pentristo kaj verkisto
 Debendranâth Tagore, filozofo
 Dvârkânâth Tagore, fondinto de Brâhmo-Samâĝ
 Gogonendranâth Tagore, pentristo
 Jatîndra Mohan Tagore, verkisto
 Rabindranath Tagore, verkisto, filozofo, pentristo kaj pedagogo; Nobelpremiito pri literaturo.

Socio
Pepi la 2-a

Pepi la 2-a (2278-2184 a.K.) estis egiptia faraono. Lia reĝnomo estis Neferkare ("bela estas la spirito de Re"). Li estis filo de Pepi la 1-a kaj Anĥnesmerire la 2-a.
Li aliris la reĝecon post sia frato Merenre kiam 6 jara kaj mortis preskaŭ 100-jara post regno 94-jar-longa.

(Do parenteze li estas le regnestro kiu reĝis plej longe en la tuta historio)

Tiu longega regno komencis dum apogeo de la dinastio, sed la reĝimo pli kaj pli dekadencis dum ĝi, kiam li estis ege maljuna lia aŭtoritato komencis esti preteratentita kaj tuj post kiam li mortis komencis epoko de kadukiĝo, malordoj, kaj ŝajne sociaj skuoj, kaj la regno dissplitiĝis.

Faraonoj
Tadorno

La Tadornoj (Tadorna) estas genro de birdoj el la ordo de anseroformaj, familio de anasedoj, kun multkolora plumaro kaj ruĝaj beko kaj kruroj. La nomiga specio estas la Ordinara tadorno (Tadorna tadorna).

La tadornoj estas grupo de grandaj ofte duonsurteraj akvobirdoj, kiuj povas esti vidataj kiel intermezaj inter anseroj (Anserenoj) kaj anasoj. Ili estas mezgrandaj (ĉirkaŭ 50–60 cm longaj) akvobirdoj de la Malnova mondo. Ambaŭ seksoj estas iom malsimile laŭkolore en plej specioj, kaj ĉiuj havas karakteran supraflugilan koloraron dumfluge: nome triarangaj formas verdan speguleton, duarangaj kaj unuarangaj estas nigraj, kaj la flugilkovriloj estas blankaj. Ties dieto konsistas el malgrandaj akvobordaj animaloj (maraj helikoj, kraboj ktp.) same kiel  herboj kaj aliaj plantoj.

Sistematiko
La genra nomo Tadorna devenas el keltaj radikoj kaj signifas "makuleca akvobirdo", simile al la angla "shelduck".

La tipa nomiga genro de la Tadornenoj, nome Tadorna estas tre proksima al la Egipta ansero kaj ties formortintaj parencoj el la regiono de Madagaskaro, nome Alopochen. Dum la klasikaj tadornoj formas grupon kiu evidente estas monofiletika, la interrilatoj de tiuj, la aberacia Ordinara kaj ĉefe la Blanka tadornoj, kaj la Egipta ansero esta malmulte solvataj pere de analizoj de DNA; tiu genro povus esti parafiletika.

Specioj
Rusta tadorno Tadorna ferruginea
Sudafrika tadorno Tadorna cana
Aŭstralia tadorno    Tadorna tadornoides
Varia tadorno    Tadorna variegata
Kresta tadorno  Tadorna cristata - eble formortinta (fine de 20a jarcento?)
Ordinara tadorno  Tadorna tadorna
Blanka tadorno Tadorna radjah

Ostoj el fosilioj el Dorkovo (Bulgario) priskribataj kiel Balcanas pliocaenica povus fakte aparteni al tiu genro. Ili estis proponitaj eĉ kiel rilataj al la Ordinara tadorno, sed ties aĝo de komenca Plioceno faras tion ege malverŝajne.

Referencoj

Tadornenoj
Anasedoj
Anseroformaj
Birdoj de Oceanio
Birdoj de Azio
Birdoj de Afriko
Birdoj de Eŭropo
Buzz Aldrin

Buzz ALDRIN [buz oldrin] (naskiĝis la 20-an de januaro, 1930) estas usona kosmonaŭto. Li estis la dua homo sur la Luno.

Aldrin naskiĝis en Montclair, Nov-Ĵerzejo. Sian originan nomon Edwin Eugene ALDRIN Jr li laŭleĝe ŝanĝis al Buzz Aldrin, en 1988.

Studinte en la militakademio de West Point li fariĝis kolonelo de la Usona aerarmeo. En la milito kontraŭ Koreio li agadis kiel piloto. En la jaro 1963 li doktoriĝis en la Masaĉuseca Instituto de Teknologio. Samjare oni elektis lin por kosmoprogramoj.

Por la programo Gemini 9 (1966) li estis rezerva piloto, dum Gemini 12 (1966) li estis piloto, krome li estis rezerva komandanto por Apollo 8. Per Apollo 11 li en julio 1969 atingis la Lunon, kaj post Neil Armstrong li estis la dua homo, kiu marŝis sur la luno. La tria kolego, Michael Collins, dume restis en la kosmoŝipo.

Aldrin forlasis la kosmoentreprenon NASA en 1971 kaj fariĝis estro de la kosmonaŭta lernejo Edwards Air Force Base (ARPS) en Kalifornio. En 1972 li forlasis la aerarmeon kaj fariĝis konsilanto de helporganizaĵo. Li nuntempe vivas en Suda Kalifornio, donas konsilojn al la firmao Starcraft Enterprices kaj prelegas. Du librojn li verkis: Return to Earth kaj Men from Earth.

Vidu ankaŭ 
 Projekto Apollo

Usonaj kosmonaŭtoj
Programo Apollo
Spencer Tracy

Spencer Bonaventure TRACY (naskiĝis la 5-an de aprilo, 1900, mortis la 10-an de junio, 1967) estis usona aktoro.Tracy naskiĝis en Milvokio, Viskonsino. Post sukcesa teatra kariero, la reĝisoro John Ford malkovris lian talenton kaj okupis lin en la filmo Up the River. Sekvis aro da filmroloj kaj du Oskaroj sinsekve: en 1938 pro Captains Courageous kaj 1939 pro Boys Town.

Dum la laboroj por la filmo The Woman of the Year li konatiĝis kun Katharine Hepburn, kiu en naŭ filmoj estis lia partnerino. Ambaŭ havis ankaŭ amrilaton, kiu tamen restis pli/malpli kaŝita, ĉar Spencer Tracy, kiu estis katolika, ne volis forlasi sian edzinon.

Sian lastan sukceson pro la filmo Guess Who's Coming to Dinner li ne plu povis ĝui, car antaŭ la premiero li mortis en Beverly Hills, Kalifornio.

Listo de filmoj 

 Up the River (1930)
 San Francisco (1936)
 Fury (1936)
 Captains Courageous (1937)
 Test Pilot (1938)
 Boys Town (1938)
 Boom Town (1940)
 Northwest Passage (1940)
 Dr Jekyll and Mr Hyde (1941)
 The Woman of the Year (1942)
 Keeper of the Flame (1942)
 The Seventh Cross (1944)
 The Sea of Grass (1947)
 State of the Union (1948)
 Adam's Rib (1949)
 Edward, My Son (1950)
 Father of the Bride (1950)
 Father's Little Dividend (1951)
 Pat and Mike (1952)
 Bad Day at Black Rock (1955)
 The Old Man and the Sea (1958)
 Judgment at Nuremberg (1961)
 Guess Who's Coming to Dinner (1967)

Bildaro

Vidu ankaŭ 

 100 Jaroj... 100 Steluloj de AFI

Usonaj aktoroj
Akademia Premio por plej bona aktoro
Homoj el Milvokio
Kolumpapago

Kolumpapago aŭ kolumpsitako () estas birdo de la Psitakedoj. Ĝi estas la plej divastiĝinta psitako de la mondo, vivanta en Afriko de Senegalo kaj Gvineo ĝis Eritreo, kaj en Azio de Turkio kaj Israelo ĝis Srilanko kaj Nepalo tra la tuta Hinda subkontinento, kie ĝi videblas simile ofte en la urbaj stratoj kiel la kolumboj.

Ekde la 1970-aj jaroj tiu afrotropisa kaj orientalisa specio vivas libere ankaŭ en okcidenta Eŭropo, ekzemple en Belgio ĉirkaŭ 5000, Britio ĉirkaŭ 8000, Francio ĉirkaŭ 1000, Germanio ĉirkaŭ 5000, Nederlando ĉirkaŭ 3000 kaj Hispanio ĉirkaŭ 3000.

Vidu ankaŭ 
 Birdoj
 Hinda azadiraĥto
 Papagedoj

Eksteraj ligiloj 
 Kolumpapagoj en Belgio

Papagedoj
Afrotropisa faŭno
Orientalisa faŭno
Manetono

Manetono estis egipta pastro el la sanktejo Sébennytos, en la Nil-delto (li vivis dum la 3-a jarcento a.K.)
Li estas konata pro sia historio de Egiptio, kiun li skribis en la greka lingvo: Aiguptiaka ("Egiptaĵoj"). En ĝi li ordigis la Faraonojn en 31 dinastiojn. Tiu enklasigo estas ankoraŭ uzata de la modernaj historiistoj.

Vidu ankaŭ 
 Plutarko
 Egiptologio

Eksteraj ligiloj 
 http://www.phouka.com/pharaoh/egypt/history/KLManetho.html 
 http://www.touregypt.net/manethohyksos.htm 
 http://www.und.edu/instruct/cjacobs/Manetho.html  
 http://www.ancient-egypt.org/glossary/people/manetho.html 

Naskiĝintoj antaŭ Kristo
Mortintoj antaŭ Kristo
Pastroj
Antikva Egiptio
-372

En la jaro 372 antaŭ Kristo okazis, interalie:

Eventoj

Naskiĝoj
 Teofrasto

Mortoj
-373

En la jaro 373 antaŭ Kristo okazis, interalie:

Eventoj
Q. Servilius, C. Veturius, A. et M. Cornelius, Q. Quintius kaj M. Fabius iĝis konsulaj tribunoj en Romio;
La greka urbo Helikeo, ega sanktejo de Pozeidono, detruiĝis pro tertremo kaj inundo ;

Naskiĝoj

Mortoj
-374

En la jaro 374 antaŭ Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 Lucius Furius, A. Manlius, Servius Sulpicius, Servius Cornelius kaj Caius Valerius iĝis konsulaj tribunoj en Romo;
 Jasono de Fereso elektita tagoso de Tesalio;

Naskiĝoj

Mortoj
 Evagoro reĝo de Salamo
-376

En la jaro 376 antaŭ Kristo okazis, interalie:

Eventoj
L. Aemilius, P. Valerius la 4-a, C. Veturius Servius Sulpicius kaj L. et C. Quintius Cincinnatus iĝis konsulaj tribunoj en Romio;

Naskiĝoj

Mortoj
-377

En la jaro 377 antaŭ Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 Sp. Furius, L. Servilius la 2-a, C. Licinius, P. Claelius, M. Horatius kaj L. Geganius iĝis konsulaj tribunoj;

Naskiĝoj

Mortoj
Hipokrato
-378

En la jaro 378 antaŭ Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 Romio: en tiu jaro nobeluloj kaj malnobeluloj estis tribunoj en sama nombro En P. et C. Manlius, L. Julius, tribunoj de plebo; C. Sextilius, M. Albinius, L. Antiscius, nobelaj tribunoj.

Naskiĝoj

Mortoj
-381

En la jaro 381 antaŭ Kristo okazis, interalie:

Eventoj

Naskiĝoj

Mortoj
Listo de latinamerikaj verkistoj

En Latinameriko, la du plej gravaj lingvoj laŭ nombro da parolantoj estas la portugala kaj la hispana. Krom ĉi du, ekzistas diversaj aliaj precipe de indiĝenaj popoloj.

La du ĉefaj branĉoj de la Latinamerika literaturo estas la jenaj:
 Portugallingva literaturo (precipe el Brazilo)
 Hispanlingva literaturo (el la tuta Latinameriko krom Brazilo)

Argentinaj verkistoj 

Roberto Arlt
Adolfo Bioy Casares
Jorge Luis Borges
Julio Cortázar
Macedonio Fernández
Oliverio Girondo
José Hernández
Leopoldo Lugones
Manuel Mujica Láinez
Manuel Puig
Ernesto Sábato
Domingo Faustino Sarmiento

Brazilaj verkistoj 
Afonso Arinos
Alberto Santos-Dumont
Antônio Austregésilo
António Vieira
Barbosa Lima Sobrinho
Carlos Drummond de Andrade
Carlos Magalhães de Azeredo
Castro Alves
Gonçalves Dias
Ignácio de Loyola Brandão
Jorge Amado
José de Alencar
José de Anchieta
Clarice Lispector
Lauro Müller
Machado de Assis
Medeiros e Albuquerque
Paulo Coelho
Ramiz Galvão

Ĉiliaj verkistoj 
Isabel Allende
Sergio Badilla Castillo
Roberto Bolaño
José Donoso
Vicente Huidobro
Pedro Lemebel
Gabriela Mistral
Pablo Neruda
Nicanor Parra
Violeta Parra
Luis Sepúlveda

Gvatemalaj verkistoj 
Miguel Ángel Asturias
Augusto Monterroso

Kolombiaj verkistoj 
Germán Arciniegas
José Eusebio Caro
Eduardo Carranza
León de Greiff
Jorge Isaacs
Luis Carlos López
Gabriel García Márquez
Álvaro Mutis
Rafael Pombo
José Eustasio Rivera
José Asunción Silva
Guillermo Valencia

Kostarikaj verkistoj 
Carlos Gagini

Kubaj verkistoj 
Reinaldo Arenas
Guillermo Cabrera Infante
Alejo Carpentier
Gertrudis Gómez de Avellaneda
Nicolás Guillén
Pedro Juan Gutiérrez
José Lezama Lima
José Martí

Meksikaj verkistoj 
Mariano Azuela
Sor Juana Inés de la Cruz
Carlos Fuentes
Martín Luis Guzmán
Nezahualcoyotl
Alfonso Reyes Ochoa
Amado Nervo
Fernando del Paso
Octavio Paz
Juan Rulfo
José Juan Tablada
Xavier Villaurrutia

Nikaragvaj verkistoj 

Gioconda Belli
Ernesto Cardenal
Rubén Darío

Paragvajaj verkistoj 
Augusto Roa Bastos

Peruaj verkistoj 
Jorge Icaza
Julio Ramón Ribeyro
César Vallejo
Mario Vargas Llosa

Urugvajaj verkistoj 
Eduardo Galeano
Juan Carlos Onetti
Mario Benedetti

Venezuelaj verkistoj 
Andrés Bello
Rómulo Gallegos
Miguel Otero Silva
Arturo Uslar Pietri

Vidu ankaŭ 
 Amerika literaturo 
 Hispanlingva literaturo 
 Portugallingva literaturo 
 Indiĝena literaturo
Tibor Papp

PAPP Tibor (1947-2003) estis fidela esperantisto, grava tradukisto en la hungara urbo Debrecen.

Li naskiĝis en la hungara urbo Debrecen la 23-an de junio en 1947 en la familio de maŝinmuntisto kaj dommastrino. Dum 32 jaroj, ĝis la jaro 1997 li laboris kiel gvidanto en plastoprilaboraj entreprenoj, uzinoj. Li esperantiĝis en 1961. HEA komitatano ekde 1977, prezidiano dum kvar jaroj ekde 1990. E-sekretario de departemento Hajdú-Bihar inter 1975 kaj 1999, sekretario de ORE (Ornitologia Rondo Esperantista) kaj redaktis la dek lastajn n-rojn  de ĝia periodaĵo "La Mevo". Li aniĝis al la Societo Kalocsay en 2001. Li forpasis la 8-an de aprilo en la jaro 2003 pro pulmoembolio.

Fondinto-redaktoro kaj eldonanto de Debrecena Bulteno (DB) ekde 1980. Liaj tradukoj aperis en la Hungara Antologio(1983) kaj ĉefe en DB. Li tradukis  pli ol 20 memstarajn librojn (poemaron, novelojn, fabelojn, religiajn-historiojn). Li instruis E-on ekde 1997. En la jaro 2000 la nombro de liaj gekursanoj superis milon. Kun la forpaso de Tibor Papp mortis ankaŭ la Debrecena Bulteno, en Hungario la sola esperantlingva literatura gazeto fine de la 90-aj jaroj.

Li estis teknika redaktoro de la hungarlingva E-populariga eldonaĵo Hírharsona (eventotrumpeto), ki aperis ekde 1991 ĝis fine de la 1990-aj jaroj.

Distingoj: Honorsigno de HEA, Pro Esperanto

Lia vidvino, Vilma Gebei, estas gvidantino de librotena-financa sekcio de meblofabriko en Debrecen (2003). Iliaj gefiloj: Andrea (1971) kaj Zoltán (1975), ilia nepo Máté (1976). Lia filo Zoltán Papp komencis en majo de 2006 ŝuti al la interreto tutan enhavon de Debrecena Bulteno ()

Tradukoj

Beke, Sándor: Glaciflor' en mia man': poemoj por infanoj
Beke, Sándor: Mi rebruligos la meĉon: preĝo-poemoj
Beke, Sándor: Protestantaj magnolioj
Csohány, János: Skizoj por la eklezia historio de la reformacio kaj la kontraureformacio
Csohány, János: La vivovojo de Jesuo Kristo
Ébert, Tibor: Alvenis la papagoj
Fazekas, Mihály: Matiaso Ansera, la justa
Gelléri, Andor Endre: Ekzekuto de ukrainoj: omaĝe al la memoro de Sallai kaj Fürst
Hanôk: Libro de Ĥanoĥ
Jamart, Edgard: Amoj kaj amantoj
Körmendi, Lajos: Fakso al la savinto, aŭ Luizo IV. en Bejglio
Kovács, Eva D.: Cervoreĝo
Kovács, Eva D.: Lun-ŝafidoj
Lázár, Ervin: La sepkapa feino: dudek du groteskaj, modernaj fabeloj
Ötvös, László: Mia fenestro alĉiela
Pesti, József: Sur rando vulkana
Rudnai, Gabor: Libro de Krista
Tóth-Máthé, Miklós: Trans la seĝo

PAPP, Tibor
PAPP, Tibor
PAPP, Tibor
Ken Loach

Kenneth "Ken" LOACH, plennome: Kenneth LOACH (naskiĝis la 17-an de junio, 1936) estas brita reĝisoro.

Li naskiĝis en Nuneaton, Warwickshire.

Listo de filmoj 
 Kes (1969)
 Family Life (1971)
 The Gamekeeper (1980)
 Looks and Smiles (1981) (kiel Kenneth Loach)
 Which Side Are You On? (1984)
 Fatherland (1986)
 Hidden Agenda (1990)
 Raining Stones (1993)
 Ladybird (1994)
 Land and Freedom (1995)
 The Flickering Flame (1997) (dokumentfilmo pri la striko de la Liverpulaj dokistoj)
 Bread and Roses (2000)
 The Navigators (2001)
 The Wind That Shakes the Barley (2006)
 It's a Free World... (2007)
 Looking for Eric (2009)
 Route Irish (2010)
 The Angels' Share (2012)
 Halo de Ĝimio (Jimmy's Hall) (2014), recenzita en Sennaciulo n-ro 1313-1314  de novembro-decembro 2014.
 Mi, Daniel Blake (2016)

Vidu ankaŭ 
 Ora Palmo

Aliaj projektoj 

Britaj reĝisoroj
Tereza de Lisieux

Tereza de Lisieux aŭ Sankta Terenjo de la infano Jesuo,
  (1873-1897) estis katolika sanktulino, kaj doktoro de la Eklezio. Ankaŭ konata sub la nomo Sankta Tereza el Lisieux kaj Sankta Tereza de la Eta Floro . Kune kun sankta Bernardeta el Lourdes, unu el la plej popularaj sanktuloj de la 19-a jarcento.

Vivo 
Thérèse Françoise Marie Martin naskiĝis en Alençon (Nordoccidenta Francio) la 2-an de januaro 1873. Ŝia patro, Louis Martin, estis horloĝisto; ŝia patrino, Azélie-Marie Guérin (nomita "Zélie"), estis kudristino; ambaŭ estas ekde 2015 honorataj kiel sanktuloj fare de la Papo Francisko. Ŝiaj gepatroj havis naŭ infanojn, el kiuj kvar mortis junaĝe, Tereza estis la lasta el iliaj gefiloj.

Tereza estis ankoraŭ tre juna (4-jara) kiam ŝia patrino mortis pro mamkancero. Post tiu evento, la familio transloĝiĝis de Alençon al Lisieux, kie loĝis la onklo Isidore Guérin.

En 1888, nur 15-jara, Tereza eniras monaĥejon en Lisieux. Ŝi estis monaĥino en la ordeno de Karmelanoj, same kiel Sankta Tereza de Avila antaŭ ŝi. Dum ŝia vivo, ŝi estis tute nekonata. Ŝia famo venis kiam, post ŝia morto, publikiĝis ŝia taglibro, kiun ŝi skribis en la monaĥejo, sub la nomo Historio de iu animo (france: "Histoire d'une Âme"). Tiu eta libro tiom impresis ĉiujn ĝiajn legantojn, ke la famo de Tereza tuj iĝis tutmonda.

Kiel ĉiuj Karmelanoj, ŝi vivadis dum sia tuta vivo nur en la monaĥejo. Sed ŝi skribis, ke ŝi ŝatus vojaĝi tra la mondo kiel la misiistoj dum ŝi nur preĝadis por ili. Tamen, en la komenco de la 21-a jarcento, la korpo de Sankta Terezonjo vojaĝis tra la mondo laŭ ŝiaj voloj, kaj milionoj da homoj venis vidi ĝin. Patrino Tereza nomis sin Tereza, ĉar ŝi tiom amis Terenjon de la infano Jesuo.

Terezonjo de la infano Jesuo estas la Patrona Sanktulo de misiistoj.

Tuj cent jaroj post ŝia morto, la papo Johano Paŭlo la 2-a proklamis ŝin Doktoro de la Eklezio en 1997; post siaj du antaŭuloj, Tereza el Avilo kaj Katerina el Sieno, ŝi iĝis la tria doktorino de la Eklezio.

Referencoj

Vidu ankaŭ 

 Baziliko Sankta Tereza de Lisieux
 Kirko Terezo el Lisieux (Józsefváros)

Doktoroj de la Eklezio
Francaj romkatolikaj sanktuloj
Karmelanaj sanktuloj
Romkatolikaj mistikuloj
Lisieux
Arterio

Arterio estas parto de la sangocirkula sistemo, en kiu la sango fluas for de la koro. La batado de koro pumpas la sangon tiel kaŭzante la mezureblan pulson. Depende de la kora parto transportiĝas en la arterio aŭ oksigen-riĉa sango (de maldekstra parto al la korpo) aŭ oksigen-malriĉa sango (de dekstra parto al la pulmoj) tra la arterietoj kaj kapilaroj al la ĉeloj.

La konstruo de la arterio:
 interna tuniko
 endotelio
 interna maldika membrano de elastaj fibroj,
 meza tuniko
 glataj muskolfibroj (rondiraj kaj spiralaj)
 elasta konektiva histo,
 ekstera tuniko
 ekstera maldika membrano de elastaj fibroj
 konektiva histo.

Arterioj 
 Aorto
 Hepataj arterioj, nome Komuna hepata arterio kaj Propra hepata arterio
 Karotido

Vidu ankaŭ 
 Sanga vaskulo
 Vejno

Bildaro

Eksteraj ligiloj 
 http://www.angiologe.de/patient/anatomie/arterien.html  
 http://www.wissenschaft.de/wissen/news/248776.html 
 http://www.wissenschaft.de/wissen/news/244162.html 
 http://www.wissenschaft.de/wissen/news/245281.html 

Besta anatomio
Arterioj
Homa anatomio

cs:Céva#Tepny
Tuniko

La tuniko estis romia vesto de viroj kaj virinoj, kiu estis portata sub la togo rekte sur la korpo (ĝi longis ĝis la genuoj ĉe viroj, ĝis la maleolo ĉe virinoj). Ĝi estis super la kokso per zono kunligita, kiu longis ĝis la genuo. La tuniko pretiĝis el blanka lano kaj komence sen maniko. Oni pli poste ekuzis tunikon kun mallonga maniko, kiu ne atingis la kubuton. La virinoj portis super la interna, senmanika tuniko ankoraŭ unu kun maniko (stola), kiu kovris la duonon de la supra brako kaj havis fendon eksterflanken per agrafo (fibulae) kuntenita.

La tuniko de la knaboj kaj la soldatoj estis ruĝa (tunica russa).
La tuniko de la senatoroj estis meze, de la brusto ĝis la suba orlo per purpurstrio alteksita (tunica laticlavia); 
tiu de la kavaliroj estas per du similaj strioj ornamitaj (tunica angusticlavia), sed ili portis en la tempo de la cezaroj ankaŭ tunica laticlavia. 
La triumfantoj portis purpurtunikon, sur kies orlo oraj palmoj estis broditaj (tunica palmata).
La unufarbaj, senornamaj tunikoj (tunica recta) estis transdonitaj al la junuloj, kiam ili ricevis ankaŭ la toga virilis kaj la virinoj ricevis ĝin kiel fianĉinan veston de la gepatroj.

La tuniko de la romiaj episkopoj estas blanka mantelo el lino, kiu longas ĝis la piedoj kaj estas fiksita per cingulum ĉirkaŭ la kokso.

 En Anatomio tuniko estas parieta membrano de organo ĉe bestoj
 En Botaniko tuniko estas ĉiu el la tegaĵoj de bulbo
 En Astronomio tuniko estas 1070 Tuniko nome asteroido.

Vidu ankaŭ
 Tunikuloj (Tunicata)
 Taŭbo

Vestoj
Tradiciaj vestoj
Endotelio

Endotelio estas histo, simila al epitelio kaj konsistanta el unu lameno de plataj ĉeloj. Ĝi kovras la internon de la vaskuloj kaj de la serozoj.

Histologio
Vaskulo

Vaskulo estas ujo aŭ tubo tra kiu fluas likvaĵo. Ĝi estas uzata ĉefe por anatomio kaj botaniko.

Anatomio  
Vaskulo estas organa tubo, tra kiu fluas sango, limfo (komuna vorto por arterioj, vejnoj, limfotuboj).
 Sinonimoj: 
Angio - Vazo
 Parencaj esprimoj:
Arterio - Dukto - Kapilaro - Vejno

Botaniko

Vaskulo estas tubeto el vico de longe cilindraj ĉeloj, konduktantaj la alsupran sevon ĉe la vaskulplantoj; la ĉefa elemento de ksilemo kaj de ligno. 

Perfekta vaskulo estas traĥeo.

Neperfekta vaskulo estas traĥeido.

Sternaĵoj
Anatomio
Die Ärzte

Die Ärzte ( germane por "La Kuracistoj") estas krom "Die Toten Hosen" unu el la plej famaj punkrokaj muzikgrupoj el Germanio.

Historio 

Ili ekigis sian aktivecon komence de la 1980-aj jaroj. La du fondaj membroj Farin Urlaub kaj Bela B. Felsenheimer ankoraŭ hodiaŭ apartenas al Die Ärzte, dum Sahnie post la unuaj muzikalbumoj forlasis la grupon. Nova basisto iĝis Hagen Liebing. Sed je la tiama kulmino de sia sukceso en 1989, la grupo malfondiĝis. Sekvis kvarjara paŭzo dum kiu – pro la enorma populareco – reaperis malnovaj kantoj el elĉerpitaj diskoj sur KD.

En 1993 Die Ärzte revenis kun la tria kaj ĝisnuna basisto Rodrigo Gonzales, kiu ankaŭ fojfoje kantas. La sono de la muziko rimarkeble malmoliĝis kompare al pli fruaj verkoj. Ĉiukaze ekde tiu tempo la grupo spertis eĉ pli multan sukceson ol antaŭe. La kulmino estis la kanto Männer sind Schweine ("Viroj estas porkoj") en 1998, kiu iĝis konata eĉ iom ekster la germanlingva mondo. En la jaro 2002 Die Ärzte surbendigis albumon kadre de "MTV nekonektita" – kiel tria germanlingva grupo entute, post Herbert Grönemeyer kaj Die Fantastischen Vier.

En Esperantujo, la grupo La Kuracistoj reludas kantojn de Die Ärzte kun esperantigitaj tekstoj. Krome Stephan Schneider verkis Esperanto-version de la kanto "Punk ist..." kun la nomo "Esperanto 'stas".

Anoj 
 Farin
 Bela
 Rod

Diskaro 
 1984 - Debil
 1985 - Im Schatten der Ärzte
 1986 - Die Ärzte
 1988 - Das ist nicht die ganze Wahrheit...
 1993 - Die Bestie in Menschengestalt
 1995 - Planet Punk
 1996 - Le Frisur
 1998 - 13
 2000 - Runter mit den Spendierhosen, Unsichtbarer!
 2003 - Geräusch
 2005 - Devil
 2007 - Jazz ist anders

Vidu ankaŭ 
 Die Toten Hosen

Referencoj

Eksteraj ligiloj 

 Oficiala TTT-ejo de Die Ärzte
 Paĝaro kun la kompleta diskografio
 Multegaj akordoj  de "Die Ärzte"-kantoj interalie

Germanaj muzikaj grupoj
Punkaj muzikaj grupoj
Poppunkaj muzikaj grupoj
Muzikaj grupoj fonditaj en 1982
Casablanca (filmo)

Casablanca estas filmo de Michael Curtiz, kun Ingrid Bergman, Humphrey Bogart, Sydney Greenstreet, Paul Henreid, Peter Lorre, Claude Rains, Conrad Veidt, Dooley Wilson, S.Z. Sakall k.a. Ĝi aperis la .

Intrigo 
En la maroka urbo Kazablanko regata de la okupaciita Francio, Rick Blain estas trinkejestro, kiu pozas esti neŭtrala kaj nekoncernata dum la Dua mondmilito. Loka krimulo Ugarte, kaptote de germana polico, donas al li du validajn pasportojn, kiuj rajtigas eliri el la lando. Ilsa, eks-amatino de Rick, petas, ke Rick donu la pasportojn al ŝi kaj ŝia edzo, Viktor Lazlo, estro de ĉeĥoslovakaj rezistantoj. Rick ankoraŭ amas ŝin, kaj proponas al ŝi uzi la pasportojn por foriri kune kun li. Ŝi akceptas, sed enaviadiliĝonte Rick diras, ke la forirado de Lazlo estas pli grava ol la lia.

Premioj 
Kvankam la filmo celas militan propagandon kaj enhavas historiajn erarojn, ĝi ricevis tri oskar-premiojn: plej bona filmo, plej bona reĝisorado, kaj plej bona adapto de manuskripto.

Eksteraj ligiloj 
 
 

Usonaj filmoj
Filmoj aperintaj en 1942
Romancaj filmoj
Dramaj filmoj
Akademia Premio por plej bona filmo
Kazablanko
Terminologia Esperanto-Centro

Terminologia Esperanto-Centro (TEC) estas instanco de Universala Esperanto-Asocio (UEA), kies celo estas unuecigi fakajn terminojn uzatajn en Esperanto, konsili pri terminara laboro kaj subteni la verkadon de terminaroj. Ĝi estis fondita dum la jubilea Universala Kongreso en Varsovio en 1987.

En sia retejo TEC ofertas kursojn pri terminologio kaj diskonigas informojn kaj novaĵojn pri terminologio ĝenerale kaj terminara laboro en Esperanto speciale (raportoj pri kolokvoj kaj prelegoj, biblioteka parto, recenzoj de fakaj vortaroj ktp.).

Servoj

La precipaj servoj de TEC estas:

 fakaj vortaroj kaj glosaroj disponeblaj en la reto;
 helpo en la kreado de fakvortaroj kaj unulingve kaj plurlingve;
 diskutforumo inter la anoj de la skipo de TEC;
 retejo facile atingebla, legebla kaj uzebla al ĉiuj personoj;
 perado inter interesatoj kaj fakuloj, por ke ili trovu la plej taŭgajn terminojn por uzi en siaj fakoj;
 artikoloj verkitaj de agnoskitaj fakuloj kaj scientistoj;
 kolokvoj;
 kursoj pri terminologio kaj tiurilataj aferoj per la reto;
 ktp.

Trejnado pri terminologio
UEA kaj TEC finance subtenas trejnadon pri terminologio, precipe partoprenon en la unusemajna Somera Terminologia Trejnado aŭ en Vieno (Aŭstrio) aŭ en Kolonjo (Germanio).

El la historio de TEC
Terminologia Sekcio de SEC, Budapeŝto, Bujdoso Ivan, 1987-1989
TEC, Zagrebo, Ankica Jagnjić, 1990-1991
TEC-UEA, Ĉeĥoslovakio, Kladno, Jan Pospíšil, 1992-1993

NOTO: Precipe tiu ĉi parto de la tuta artikolo estas stumpo.

Vidu ankaŭ
Fakaj verkoj en Esperanto
Terminologia forumo
Infoterm
Eugen Wüster
Internacia Organizaĵo por Normigado
ISO/TC 37
Terminologio
Jan Pospíšil

Eksteraj ligiloj
 Terminologia Esperanto-Centro 
 Terminologia kurso de Jan Werner
 Bibliografio de terminaroj en Esperanto 
 Blanke, Wera: Terminologia Esperanto-Centro: spertoj, problemoj, perspektivoj

Terminologio
Moskeo

La moskeo (, masĝid) estas la loko de la islama malfermita diservo.

Unu diferenco disde kirko aŭ sinagogo estas, ke ĉi tiuj rilatas al difinita loko, dum islamo taksas la tutan Teron moskeo.

Laŭ Francisko Azorín moskeo estas simple Tipa mahometana templo. Li indikas etimologion el la araba mezkid (preĝejo).

Priskribo 
La moskeo evoluis historie al aparta konstruaĵo, kie la ĉiutagaj preĝoj, specife la vendreda preĝo apartenas al la plej grava devo de la islamaj viroj. La tradicia moskeo estis uzata ankaŭ por kontrakti aŭ diskonigi aferojn. Al la moskeo apartenas turo nomata minareto, de kies supro laŭtkrias la muezino por preĝado.

Apud la moskeo kelkfoje funkcias madraso, religia lernejo por studi interalie la sanktan libron de islamanoj, la Koranon.

La honoro ĉe eniro de moskeo aperas en ritoj kiel sinlavado, demeto de la ŝuoj, enpaŝo per la dekstra kaj elpaŝo per la maldekstra piedo.

Kiel pramoskeo validas la loĝejo de Mahometo en Medino, en kiu oni jam orientis siajn preĝojn al la kiblo, t.e. al Mekko.

Nuntempa moskeo kutime havas antaŭkorton, en kiu plej ofte troviĝas putoj aŭ alia eblo por la rituala sinlavado. En la interno de la moskeo troviĝas neniu meblo, sed jes la kibla muro, kiu direktas la preĝantojn al Mekko kaj en kies centro lokiĝas senornama niĉo nomata mihrabo.

Gravaj moskeoj 
 Al-Azhar en Kairo, Egiptio, kun la plej grava sunaisma madraso.
 Al-Haram en Mekko, la plej sankta.
 Al-Nabaŭi en Medino, Sauda Arabio.
 Al-Kods kaj la Kupolo de la Roko en Jerusalemo
 Hagia Sofia, Aya Sofia, en Istanbulo, kirko ĉefverko de bizanca arĥitekturo, moskeigita en 1453 ĝis 1934, nun muzeo.
 Babri en Ajodhjo, Hindio, sur ruino de hindua templo laŭ hinduismaj naciistoj kiuj perforte detruis la moskeon.
 Moskeo Faisal en Islamabado, Pakistano.
 Moskeo Hassan la 2-a en Kazablanko, Maroko.
 Moskeo de Ibn Tulun en Kairo (Egiptio).
 Sesdekkupola Moskeo en Ĥulno, Bangladeŝo.
 Moskeo Kuŭat-al-Islam kaj Moskeo de la Vendredoj en Delhio, Barato.
 Granda Moskeo (Dubajo)
 Irana Moskeo (Dubajo)
 Granda Moskeo de Samaro

Moskeoj ekster islama mondo 
 Ŝehitlik-moskeo en Berlino
 Moskeo de Kordovo en Hispanio, kirko konstruita en moskeo.
 Moskeo Omar Ibn Al-Ĥattab en La Guajira, Kolombio.
 Moskeo de Madrido

Bildaro

Notoj

Interretaj ligoj 
 ArchNet - islama arkitekturo  ()
 Džamije - Bosniaj moskeoj fotitaj  ( k )

Vidu ankaŭ 

 Islama arkitekturo
 Islamaj terminoj
 Listo de moskeoj

 
Arabaj vortoj
Eritrocito

La eritrocitoj (hematioj, ruĝaj globuloj) estas rondaj, plataj ĉeloj de la sango. Ili aperas sub la mikroskopo kvazaŭ samgrandaj platoj, kiuj estas meze enpremataj. La diametro de la eritrocito estas ĉirkaŭ 8 mikrometroj, alto 1-2 mikrometroj. La maturiĝintaj eritrocitoj de la homo (kaj la mamuloj) ne havas ĉelkernon (kontraste al birdoj kaj reptilioj, kiuj havas ĉelkernon en la eritrocito). La protoeritrocitoj (kiel ekz. normoblasto) ankoraŭ havas la ĉelkernon, kiu dum la maturiĝo iom post iom malkonstruiĝas, malaperas.
La  ĉelplasmo de eritrocitoj estas riĉa je ruĝa sangokolorigaĵo, la hemoglobino, per kiu ili fiksas kaj transportas la oksigenon.
 
Ili estiĝas en la ruĝa medolo kaj vivdaŭras averaĝe 120 tagojn. Post la forkonsumo de la deponita energio, ili surfundiĝas. Sed ili ĉiam denove estiĝas en la ĉeloj de medolo, kie la ĉeloj produktas eritroblastojn kun hemoglobino, el kiuj transformiĝas normoblasto, post la elfalo de la ĉelkerno estiĝas la retikulocito, poste eritrocito, kiu enpaŝas la sangocirkulan sistemon.
En plenkreskuloj troviĝas ĉirkaŭ 5 millionoj/mm³ da eritrocitoj. 

La tasko de la eritrocitoj estas la oksigentransporto en la kardiovaskula sistemo. Ili akceptas en la pulmokapilaroj oksigenon kaj transportas tion tra la arteria sangocirklo al la arteriaj kapilaroj de histoj aŭ organoj, de kie la oksigeno transdoniĝas al la ĉeloj.

Kaze de anemio aŭ sangomanko, la nombro de la eritrocitoj malaltiĝis. La serpoĉela anemio estas genetike ligita malsano, ofte ĉe nigrahaŭtuloj.

Karakterizaĵoj de la eritrocitoj 

 Ĉiu eritrocito enhavas 280 mil (??? aŭ milionoj) da hemoglobinmolekuloj, kio estas 70% de ties proteino.
 Homo enhavas averaĝe 2,5 x 1013 da eritrocitoj, kio estas 900 g da hemoglobino aŭ 3,5 g da fero.
 Dum la 120-taga vivdaŭro moviĝas ĉiu eritrocito ĉirkaŭ 400 km kaj ebligas tiel 175.000-fojan ŝanĝon de spirgasoj (O2 kaj CO2).
 La plej grava materialŝanĝo okazas en la glikolizo (ATP-konstruo, subtenado de la membranpotencialo) kaj en la pentozfosfata vojo (konstruo de NADPH), ...

Vidu ankaŭ 

 Hemoglobino
 Hemoglobinurio
 Hemolizo
 Osta medolo
 Sangoĉelo

Ĉeloj de la sango
Spirado
Greftado

Ĉe la vegetaloj kaj en agrikulturo kaj hortikulturo, grefti signifas unuigi vivantan parton de iu planto (la greftaĵon) kun alia planto (la bazotigo aŭ greftobazo), por ke la greftaĵo spontanee kaj solide fiksiĝu sur tiu bazotigo kaj tie, senĝene daŭrigu sian kreskadon. Tia operacio nomata greftado ĉefe utilas por obligi plantojn, plej ofte plurjarajn, jen ne kapablajn por semoreproduktiĝo, jen malfacile stikeblajn, aŭ kies propra radikaro tro trafeblas de iuj malsanoj. Ankaŭ ĝi estas uzebla, ekzemple por reguligi la kreskoformon de ornamaj arbustoj akcidente senigitaj je iuj branĉoj, diversigi sur la sama kreskaĵo la florkolorojn aŭ floradoperiodojn, aŭ, ĉe la dioikaj specioj, t.e. kies individuoj estas ĉu viraj, ĉu inaj, kunigi ambaŭ seksojn sur la sama planto, tiel faciligante fekundiĝon... kaj frukto- aŭ semproduktadon ktp.

En medicino, greftado (aŭ transplantado) estas enigi al sur individuo organon aŭ pecon el histo, deprenitan aŭ el la sama individuo aŭ el alia.

Vidu ankaŭ 
 Inokulado
 Plantopropagado
 Stikaĵo

Eksteraj ligiloj 

 serĉu ĉe agrikulturo/Greftado de plantoj

Agrikulturo
Hortikulturo