alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Galegio

Galegio aŭ Galegujo ( [galiθja], galege Galiza aŭ Galicia) estas regiono de Hispanio.

La regiono havas proksimume 2.800.000 loĝantojn, kaj situas en la nordokcidenta angulo de la Ibera Duoninsulo.

Ĝi konsistas el la provincoj Korunjo, Lugo, Oŭrenso (galege Ourense), kaj Pontevedro (Pontevedra). La ĉefurbo de la regiono estas Santiago-de-Kompostelo en la provinco A Coruña. Aliaj grandaj urboj estas Vigo kaj Ferrol.

La loka lingvo estas la galega, kiu estas proksima parenco aŭ dialekto de la portugala, sed ĉiuj scipovas ankaŭ la kunoficialan hispanan.

La regiono ĝuas aŭtonomecon ene de la nuntempa administra organizado de Hispanio.

La galega ekonomio baziĝas en bieneta terkulturo, fiŝkaptado kaj akvokulturo.

Galegoj ege devis migri (kaj ankoraŭ migras) por teni sian vivon. En Hispanio, ili migris al Madrido kaj Eŭska Aŭtonoma Komunumo. Eksterlanden, ili iris ĉefe al Argentino (oni ŝerce nomas Bonaeron "la kvina galega provinco", kaj laŭ argentina slango, ĉiuj hispanaj migrintoj estas nomataj "gallegos") kaj Kubo (Fidel Castro estis galegido). En la 1950-aj jaroj, oni iris al Eŭropo: Svisio, Germanio kaj Francio (Manu Chao estas galegido). Tre ofte hispanaj enmigrintoj kie ajn en la mondo estas galegoj.

Tabakokontrabando estis tradicia ekonomia rimedo por marbordaj galegoj. En la 1980-aj jaroj, kontrabandistoj kontaktis kolombiajn kartelojn kaj komencis labori pri multe pli profita kokaino. Galegio estas unu el la enirejoj por amerikaj drogoj en Eŭropo.

Geografio 
En Galegio estas du medioj nome la ĉemara kaj la montara. En la okcidenta marbordo estas specifa reliefo kiu estas unika en la tuta Iberio nome tre malrekta marbordo kun multaj enirejoj kaj neraktaj bordoj, insuletoj ktp., kiu finas (aŭ komencas laŭ vidpunkto) en elfluejo de rivero; tiuj golfetoj faritaj el riverelfluejo nomiĝas rio (en galega aŭ hispana "ria").

Tradicioj 
Kvankam la galega lingvo estas latinida, galegoj memoras la praloĝantajn keltojn. El ties influo kaj la atlantikaj rilatoj, aperas multaj tradicioj: muziko per galega sakŝalmo (gaita), kredo pri sorĉistoj (meigas) kaj fantomaj aperoj (Santa Compaña). Ankaŭ en Galegio troviĝas Finistero (Fisterra, "Ter-fino") parenca al bretona Finistère. Santiago de Compostela estas supozate la tomburbo de sankta Jakobo la Granda kaj la fino de Jakoba Vojo.

Famaj galegoj 
 Camilo José Cela, Nobelpremiito pri literaturo.
 Francisco Franco, hispana regnestro.
 Pablo Iglesias, fondinto de la hispana Socialista Partio
 Alfonso Rodríguez Castelao, desegnisto, verkisto kaj politikisto
 Rosalía de Castro, poetino kaj novelistino en la lingvoj galega kaj kastilia.
 Emilia Pardo Bazán, hispana romanisto, gazetisto kaj eseisto.
 Manuel Fraga Iribarne, politikisto.
 José Calvo Sotelo, politikisto kaj juristo.
 Carlos Núñez, muzikisto.
 Antonio Palacios, arkitekto.

Vidu ankaŭ 

 Galega naciismo

Eksteraj ligiloj 

 http://www.xunta.es 
 http://www.xunta.es/xeral/cifras/galego/gestatuto.htm  
 http://www.bng-galiza.org  
 http://www.vieiros.com 

 
Administraj unuoj fonditaj en 1981
Gran Canaria

Gran Canaria (jen hispane, prononcata [grankaNArja], esperante Granda Kanario) estas hispana insulo, situanta en la Atlantika Oceano fronte al la afrika marbordo, Gran Canaria (Granda Kanario) estas la tria plej granda el la kanariaj insuloj (post Tenerifo kaj Fuerteventura), kaj la dua plej loĝata (post Tenerifo), kun ĉirkaŭ 800.000 loĝantoj.

Geografio

La ĉefurbo de la insulo estas Las Palmas de Gran Canaria.

Gran Canaria havas cirklan formon, kun alta montaro en la centro. La plej alta monto estis tradicie konsiderata la Pico de las Nieves (Neĝopinto) kun 1 949 metroj, sed lastatempe ĵusaj mezuroj indikis, ke la proksima Morro de la Agujerada estas pli alta kun 1 957 m.s.m. 

Grava turisma loko estas la strando Maspalomas en la sudo de la insulo. La marbordo estas la plej loĝata areo. En la interno eblas rura kaj montara turismo (piedirado).

Areo estas de 1.560 km². Loĝantaro estis 790 360 (en 2004). Insula kaj samtempe provinca ĉefurbo estas Las Palmas de Gran Canaria (376 953 loĝantoj en 2004). 

La indiĝenoj de la insulo estis Guanĉoj, nome prapopolo rilata al berberoj de Nordafriko, kiuj jam loĝis tie dum jarcentoj antaŭ la alveno de la unuaj eŭropanoj, kiuj fakte duone mikiĝis kun tiuj kaj duone malaperigis ilin. 

La insulo estas dividita en 21 municipoj:

Flaŭro kaj faŭno 

La insulo situas en la ekoregiono de la kanariaj sekaj duonarbaroj kaj arbaroj. Multaj kaŝtanarboj kreskas tie.

Origine, Gran Canaria estis unu de la Kanariaj insuloj kun pli da arbaroj. Sed post la konkero fare de hispanoj, la insulo suferis teruran procezon de senarbarigo konsekvence de forhakado, terdisdonado kaj aliaj intensaj ekspluatadoj. La arbara etendo reduktiĝis al apenaŭ 56 000 hektaroj, kio igis la insulon la plej senarbarigita de la insularo pro la homa agado. Ekde la 20-a jarcento oni entreprenis diversaj klopodojn por rearbarigi la insulon.​

Famuloj
 Silvestre de Balboa

Bildaro

Referencoj

Eksteraj ligiloj 
 Informo, mapaj kaj forumo pri Gran Canaria 
 Ĉiuj retejoj de Gran Canaria listigitaj 
 Fotoj de Gran Canaria 
 Insula registaro
 Flughaveno

Kanarioj
Biosferaj rezervejoj
Insuloj en Hispanio
Ge-pano-kariba lingvaro

Lingvofamilio de Amerikaj indianoj. Reprezentantoj: Panosoj (210 mil), Karibanoj (120 mil) kaj aliaj. Totala kvanto: 621 mil.

BOROROJ

Nomo: [m] orarimugudoge; [f] Bororo; [r] bororo 
Indiana gento de Ge-grupo en Bolivio (2 mil) kaj Brazilo (1 mil, 1992). 
Konservas tradiciajn konfesojn, parto estas katolikoj.

KAJNGANGOJ

Nomo: [f] Kaingang; [r] kaingang 
Indiana popolo de Ge-grupo en Brazilo, parto - en Paragvajo, 20 mil (1992). 
Kredantoj: katolikoj.

NAMBIKVAROJ

Nomoj: [f] Nambiquaras; [r] nambikvara 
Indiana popolo de Ge-grupo en Brazilo (en nordo de ŝtato Mato-Groso), 8 mil (1987). 
Kredantoj: tradiciaj konfesoj.

PANOSOJ

Nomoj: [f] Panos; [r] pano 
Grupo de indianaj popoloj de Supera Amazonio. Loĝas en oriento de Peruo (30 mil, 1992), en okcidento de Brazilo (ĝis 1 mil) kaj nordo de Bolivio (1 mil). 
Lingvo: pana. 
Kredantoj: tradiciaj konfesoj.

Vidu ankaŭ

Indiĝenaj etnoj en Brazilo

 Indiana lingvaro de Sudameriko
Proponitaj lingvaj familioj
Lingvoj de Brazilo
Atari (goo)

Atari signifas 'kapti', 'minaci', en la japana.

Ŝtono aŭ ŝtongrupo estas je atari-situacio kiam estas minacata de tuja kapto (ŝako en Ŝakludo). Eblo averti al kontraŭlo pri tiaj situacioj (simple dirante 'atari') estas decido difinenda antaŭ ol la ludkomenco. Estas kutimo averti pri atari-situacioj al go-lernanto.

Ekzistas go-versio nomata japane 'Atari-go'.

Goo
Atari goo

Ebla traduko povus esti: 'manĝu-manĝu'. Ĝi estas simpla Go-versio. Oni ludas ĝin uzante nur la tri unuajn ludregulojn.

Venkos tiu, kiu unue manĝos ŝtonon aŭ formacion. Jen taŭga Go-versio por Go-komencantoj, ĉar ĝi trejnigas pri taktiko.

Eksteraj ligiloj 
 http://wog-poznan.w.interia.pl/zasady1.html  

Atari Goo
Gradoj (goo)

En Ĉinio, Japanio kaj Koreo, laŭtradicie, por klasifiki la kategoriojn de amatoroj kaj profesiuloj, oni estigis du malsamajn gradigoj: suba kaj supera.
La suba kategorio komenciĝas de la 9a grado, por ludlernantoj; poste ĝi trairas la 8an, 7an, ktp kaj atingas la 1an gradon. De tie ĉi, ludanto transiru en la 1an gradon de la supera kategorio, grimpante ĝis la plej alta profesia grado: la 9a.
En Ĉinio oni praktikas liberan klasifiksistemon: oni ne diferencigas profesiulojn el amatoroj, uzante la saman kriterion por emisii la titolojn. Ne tiel en Japanio, kies akademio traktas pli severe la profesiulojn. En kelkaj eŭropaj landoj, kiel Germanio, oni unuigis la du kategoriojn gradigante la ununuran, je 18 gradoj entute.

KOMPENSI AVANTAĜON

Inter du samkategoria kaj samgrada ludantoj kutime oni poentpunas la Nigrulon per 4, 4 1/2, 5, 5 1/2 o 6 poentoj, ĉar komenci la partion estas avantaĝo kompensenda.

Inter du malsamgradaj ludantoj, la superulo devas oferi avantaĝon al subulo. Por tiu superulo permesas, ke subulo metu kelkajn ŝtonon sur laŭregule difinitajn intersekcojn. La ĝusta kvanto de avantaĝaj ŝtonoj dependas de la graddiferenco inter la ludantoj.
Jen la pozicioj okupendaj de la avantaĝaj ŝtonoj:

Unugrada diferenco inter ludantoj solvu permesante la superulo ke subulo komencu.

Grado (Go)
Ko (goo)

Ĉefa paĝo - Ses Reguloj de Goo - Historio de Goo - Terminaro de Goo

Kiam ŝtono de formacio estas kaptita, kaj eblas tuj kapti la ĵus kaptintan ŝtonon ne ŝanĝante la originan formacion, aperis reciprokatako aŭ ko-situacio.

Tia situacio, per kiu ŝtono estas kaptebla kaj rekaptebla senfine igus la partion eterna, se ludregulo 4 ne ekzistus.

Maldekstre videblas ko-situacio.

Centre oni povas vidi kiel Nigrulo plenigas la okulon kaptante la blankan ŝtonon. Tio aperigas simetrian kaj similan situacion ol tiu origina. Blankulo povus nun plenigi la nigran okulon, kaptante tiun ŝtonon ĵus surtabuligitan de Nigrulo, kaj tiel plu.

Laŭ regulo 4a, estas malpermesate al Blankulo respondi tiel. Blankulo devas ludi sur alian intersekcon.

Ekzistas diversaj tipoj de ko-situacioj: duoblaj, trioblaj, multoblaj, reaj, eternaj, ktp. Jen ekzemplo:

La surmeto 3 de Nigrulo estis atenda, plenumante la 4an ludregulon. Post la surmeto 5, situacio egalas al tiu origina.

Ni vidu pluan ekzemplon:

Tio ĉi NE estas ko-situacio ĉar, kiam Blankulo ludas sur intersekcon 2 kaptas nur unu ŝtonon, sed Nigrulo kaptis du. Facile videblas, ke fina situacio ne egalas al tiu origina.

Ko
Libero (goo)

Libero (Japane: 呼吸点 [kokju:ten] lit. punkto de spiro) en la ludo goo estas la malplena intersekco orte apuda(j) al ŝtono.

Goo
Okulo (goo)

Ĉefa paĝo - Ses reguloj de goo - Historio de goo - Terminaro de goo

En goo okulo estas malplena intersekco ĉirkaŭita de propraj ŝtonoj sur la orte apudaj intersekcoj.

Ili estas el du tipoj: realaj kaj malrealaj.

Malrealaj okuloj estas malpli stabila ol la realaj, ĉar sufiĉas kapti iun ajn el ties ŝtonojn por detrui la okulan formacion. 

Maldekstre videblas kvar malrealaj okuloj.

Dekstre oni povas konstati iliajn vundeblecojn. Sufiĉas ke blankulo ludu plenigante la okulon por kapti unu el ties ŝtonojn kaj tiel rompi la nigran formacion. Se nigrulo elektus mem plenigi sian okulon por defendi sian atakatan ŝtonon, la nigra okulo ankaŭ malaperus tiel.

Reala okulo estas pli stabila, ĉar neniu el ĝiaj ŝtonoj povas esti aparte atakata. Tamen, izolita reala okulo estas ankaŭ kaptebla. Por ĝin forigi malamiko devas tute ĉirkaŭi ĝin kaj poste plenigi ĝian lastan liberon: la okulcentro.

Maldekstre videblas la malrealaj okuloj de la antaŭa ekzemplo. Oni markis per literoj la intersekcojn, gravegaj por la baza postvivo de la formacio.

Per plenigo de ĉiuj a-intersekcoj la malreala okulo iĝas reala.

Per plenigo de almenaŭ tri b-intersekcoj, aperos ankaŭ reala okulo.

Per plenigo de almenaŭ unu c-intersekco, aperos reala okulo.

Okulo

ja:死活#眼
Ŝtono (goo)

Ŝtono estas la kutima nomo de la goaj ludpecoj. Ili estas el vitro, plasto, aŭ alia materio. Plej altkvalitaj estas el ardezo kaj markonko.

Ilia formo estas ronda.

Por ludi oni uzas 180 blankajn kaj 181 nigrajn.

Ŝtonaro 
En goo, ŝtonaro aŭ ŝtongrupo estas aro de samkoloraj ŝtonoj unuigitaj sur la ortaj linioj.

Formacio estas iu ajn aro de samkoloraj ŝtonoj unuigitaj jen orte jen diagonale.

Do, ŝtongrupo ĉiam estas formacio, sed formacio ne ĉiam estas ŝtongrupo.

Goo
Ludpecoj
Teritorio (goo)

Ĉefa paĝo - Ses Reguloj de Goo - Historio de Goo - Terminaro de Goo

Ĉiun el la malplenaj intersekcoj ene de propra ĉirkaŭbaro, oni nomas 'privataj teritorioj'. Ĉiu mortinta malamika ŝtono ene de propra privata teritorio estos forigita de la ludtabulo fine de la partio.

Oni nomas 'publikaj teritorioj' ĉiujn intersekcojn nek ĉirkaŭitajn nek okupitajn de iu el la du bandoj, situantajn inter la gruplimoj. Oni ne kalkulas ĉi tiujn teritoriojn publikajn dum la poentsumado.

LANDLIMA RETUŜO

Ekzistas kelkaj intersekcoj ene de konkerita teritorio kiuj ne estas forte defenditaj, sed kiuj, frue malfrue, devas esti okupitaj de ni mem. Tio nomiĝas 'retuŝi la landlimojn'. Tion oni kutime faras en la fino  por tiel ne perdi ludvicojn dum la partio.

Sur la bildo oni markis la retuŝendajn intersekcojn per majusklaj literoj: litero 'N' rilatas al Nigrulo kaj la 'B' al Blankulo.

Sur la bildo, ĉiuj la minusklaj literoj de 'a' ĝis 'h' markas la publikajn teritoriojn. Ŝtonoj markitaj per romboj estas mortintaj.

Goo
Vivo kaj morto

En goo, ŝtongrupo vivas kiam ĝi estas kaptebla neniel. Ŝtongrupo mortos kiam oni ne povas savi ĝin. 

Mortinta ŝtongrupo estos forigata de la ludtabulo nur fine de la partio. Tiajn ŝtonojn oni konsideras kiel vere kaptitaj ŝtonoj.

Ŝtongrupo estas neniam kaptebla, eĉ ĉirkaŭita de malamika formacio, kiam enhavas almenaŭ du realajn okulojn. Praktike, sufiĉas ke tiu ŝtongrupo havu la eblecon enhavi ilin.

Per la supra bildo oni montras vivantajn ŝtonarojn kiuj enhavas po du realaj okuloj.

Estas videblaj sur la suba bildo vivantaj ŝtonaroj kiuj havas la eblon enhavi po du realaj okuloj.

Ĉiuj malrealaj okuloj situantaj inter realaj okuloj funkcias kvazaŭ
tiuj estus ankaŭ realaj, ĉar malamiko ne povas detrui ilin.

Intersekcoj markitaj per 'a' estas malrealaj okuloj funkciantaj kvazaŭ realaj.

KUNEKZISTO (Seki)

Se ene de areo sendependa de la cetera parto de la ludtabulo estas du malamikaj formacioj enhavantaj po neniom da okuloj ĉiu formacio, aŭ enhavantaj po unu okulo ĉiu, kaj tiuj formacioj povas nek kapti unu la alian nek atari-i, ĉar tio estigus memmortigan situacion, oni diras ke ambaŭ formacioj kunekzistas. La malplenaj intersekcoj en tiu areo estas nenies poentoj. 

 

SPECIALAJ SEKI-SITUACIOJ

Tri specialaj Seki-situacioj ekzistas, montrataj en la jena ekzemplo. Ŝajne ili estas je Seki-situacio, tamen, laŭ decido de akademiaj kaj federaciaj aŭtoritatoj, la nigrajn oni tasku mortintaj.

Vivo kaj morto
Greka grupo

La Greka grupo estas grupo de etnoj, kiu konsistas el Grekoj (12,4 mln) kaj Greko-Kipranoj (0,6 mln), kiuj parolas la saman lingvon.

GREKOJ

Nomo: [m] ellines; [f] Grecs; [r] greki 
Popolo, ĉefloĝantoj de Grekio (9,72 mln). Totala kvanto: 12,4 mln (1992). Loĝas ankaŭ en Kipro (570 mil), en Usono (550 mil), Germanio (300 mil), en  Rusia Federacio (92 mil) k.a. 
Lingvo: greka (novgreka). 
Kredantoj: precipe ortodoksuloj.

 Etnoj
 
 Grekio
 Grekoj
Grando

Grando estas ĝeneraligo de konkretaj nocioj: longo, areo, pezo, ktp. Elektante unu el grandoj inter samspecaj kiel mezurunuo, oni povas esprimi per nombro la rilaton de ĉiuj grandoj kompare al mezurunuo. Jen kiel difinas la ĉefajn grandojn la PIV:

 Longo - grando, mezuranta laŭlinian dimension de iu aŭ io;
 Areo - grando, se konsideri surfacon kiel kvanto;
 Volumeno - grando, kiu esprimas la parton de la spaco okupata de iu korpo;
 Maso - grando, kiu mezuras  la kvanton de materio, kiun entenas unu korpo;
 Tempo- norma sistemo de referencoj, laŭ kiu oni esprimas la antaŭecan, postecan aŭ dumecan rilaton de du fenomenoj.
 Pezo - forto rezultanta de la tera altiro, per kiu la korpoj konstante premas sur subtenantan objekton aŭ konstante tiras sur pendigantan objekton;
 Denseco - rilato de unu fizika grando de iu afero al ĝia volumeno; la denseco de la solidaĵo, likvaĵo aŭ gaso estas la rilato de ilia maso al ilia volumeno;
 Rapido - spaco trairanta de punkto aŭ objekto dum unuo de tempo;
 Akcelo - variado de la rapideco en la temp-unuo;
 Forto - kapablo de korpo aŭ korpoparto produkti grandajn efikojn;
 Premo - kvociento de la forto, kiun fluidaĵo aplikas al surfaco, per la valoro de tiu surfaco (ekz. atmosfera premo; arteria premo);
 Tensio - fizika grando, egala al la linia integralo de iu punkto al alia de elektra kampo, prenita laŭlonge de donita vojo (ekz. interklema tensio, joniga tensio, trarompa tensio);
 Laboro - fizika grando, egala al linia integralo de forto laŭlonge de vojo trairanta de punkto de aganta forto; egalas al energiodiferencialo;
 Energio - grando difinita en teoria fiziko, esprimas kapablon fari ian laboron; ĝi povas ekzisti en diversaj formoj: la meĥanika, elektromagneta, radiada, statika, kineta, varmo-energio;
 Povumo - laboro produktata en la unuo de tempo, esprimata per po kilogramometroj porsekunde, en elektrotekniko per vattoj kaj kilovattoj;
 Temperaturo - grado de la varmo aŭ malvarmo; ĝin oni mezuras laŭ la skaloj farenhejta aŭ celsiusa (centezimala);
 Kurentintenso - elektrokvanto, kiu trapasas konduktilon dum unu sekundo;
 Lumintenso - luma fluo, vastiĝanta ene de korpa angulo egala al unu steradiano;
 Angulo - grando, mezuranta nefermitan spacon inter du samebenaj rektoj aŭ inter du intersekcantaj kurboj, inter rekto kaj surfaco, inter du ebenoj ktp.

Vidu ankaŭ 
 Fizika grando

Fiziko
Germanaj idiotismoj

Idiotismoj > Germanaj idiotismoj < Germana lingvo

Jen kelkaj idiotismoj en la germana lingvo

abhauen (laŭvorte: dehaki; uzata netransitive)
Foriri (Foriru! = Hau ab!)

am Arsch der Welt (laŭvorte: je la pugo de la mondo)
tre malproksime kaj malbone atingeble

auf den Strich gehen (laŭvorte: iri sur la strion)
prostitui sin surstrate

aus einer Mücke einen Elefanten machen (laŭvorte: fari el kulo elefanton)
ekscitiĝi pri bagatelo

das Kind mit dem Bade ausschütten (laŭvorte: ĵeti la infanon kun la banoakvo)

die Kirche im Dorf lassen (laŭvorte: lasi la kirkon en vilaĝo)

die Klappe halten (laŭvorte: teni la klapon)
silenti,  Halt die Klappe! = Silentu! (insulte)

gesiebte Luft atmen (laŭvorte: spiri kribritan aeron)
esti en malliberejo

jemandem reinen Wein einschenken (laŭvorte: enverŝi puran vinon al iu)  finfine diri la veron al iu

jemandem schöne Augen machen (laŭvorte: fari belajn okulojn al iu)
flirti kun iu

jemanden abblitzen lassen (laŭvorte: forfulmigi iun)
iun rifuzi

jemanden durch den Kakao ziehen (laŭvorte: tiri iun tra la kakao)
moke/malice klaĉi pri iu

jemanden hinters Licht führen (laŭvorte: gvidi iun malantaŭ la lumon) trompi iun

katholischer/päpstlicher als der Papst sein (laŭvorte: esti pli katolika/papista ol la papo)
ĝisostuli

kein Blatt vor den Mund nehmen (laŭvorte: ne meti folion antaŭ la buŝon)
paroli libere pri tabua temo

nicht ganz dicht sein (laŭvorte: ne esti tute mallika; esti iom lika)
esti stulta, senracia

Rosinen im Kopf haben (laŭvorte: havi sekvinberojn en la kapo)
Havi grandajn (por eksteruloj nerealigeblajn) planojn, revojn, idealojn

seinen Senf zugeben (laŭvorte: aldoni sian mustardon)
aldoni sian opinion/komenton

Sitzen bleiben (laŭvorte: resti sidante)
1) esti devigata ripeti lernojaron
2) resti eterna fraŭlino

vor die Hunde gehen (laŭvorte: iri antaŭ la hundojn)
morti, perei, ruiniĝi

Idiotismoj
Gurio

Guria (Esperanta formo povas esti "Gurio") estas historio-geografia provinco en okcidenta Kartvelio, ĉe la bordoj de la Nigra maro. Administracia centro Ozurgeti. Enhavas 3 distriktojn.
Dum 14-19 jc. ĉi tie troviĝis feŭda ŝtato - Guria princlando. De 16 jc estis fakte sendependa princejo, regata de la Domo de Gurieli, inkluzivis ankaŭ Aĝarion. Pli poste vasalo de Imeretia reĝlando. En 18 jc. la parton de Gurio okupis Turkio. En 1811 aligita al Rusio, ĝis 1828 havis aŭtonomian statuson.

Ureki () estas urbo kaj marborda laŭsezona feriejo kaj banloko en la municipo Ozurgeti, ĉe la marbordo al la Nigra Maro, situanta je 60 km el Batumi kaj proksimume 300 km el la landa ĉefurbo Tbilisi.

Bildaro 

Kartvelio
Gabono

Gabono (france Gabon []), aŭ pli longe Gabona Respubliko (france Republique gabonaise)  estas lando en Centra Afriko, ĉe la ekvatoro.

	Pokapa GNP: 6.810,14 $.
 Organizoj: UNO (1960)

Administrado 
Gabono dividiĝas en 9 provincoj:

Politiko 
Ĝia politika sistemo estas aŭtoritara naciisma respubliko.

Ŝtatestro 
La 3-an de septembro 2009, Ali Bongo Ondimba, filo de la forpasinta Omar Bongo, kiu havis tiun postenon de 1967 ĝis 2009, estis oficiale elektita kiel la nova prezidento de Gabono kun 41% da favoraj voĉdonantoj. La rezulto de la baloto kaŭzis popolajn protestojn. La  okazis prezidenta baloto, en kiu denove venkis Ali Bongo Ondimba, sed jam la 30-an de aŭgusto li estis eksigita sekve de puĉo.

Ekstera politiko 
 Gabono apartenas al la AKP-ŝtatoj, internacia organizaĵo de 77 nacioj el la regionoj Afriko, Karibio kaj la Pacifiko.

Gabonaj politikistoj
 Jean Ping

Historio 
De 1889 parto de Franca Kongo. Sendependecon de Francio ricevis en 1960. En 1967 prezidento Bongo formigis unupartian respublikon. En 1990 okazis multpartiaj balotoj.

Ekonomio 

Kvankam la MEP pokapa en Gabono estas signife pli malalta ol ĝia nivelo en okcidentaj landoj, ĝi estas inter la plej altaj en Afriko, kaj kvaroble pli alta ol la mezumo en subsahara Afriko. La ĉefa fonto de relativa prospero estas petrolo, kiu estis malkovrita en la teritoriaj akvoj de Gabono en la 1970-aj jaroj. Hodiaŭ Ĝi konsistigas ĉirkaŭ 81% de la eksportaĵoj de la lando kaj 43% de la MEP. Antaŭ tio, la ekonomio baziĝis sur ligno kaj mangano. Ekzistas tre grandaj malegalecoj en la distribuado de riĉaĵo en Gabono, kun malgranda elita grupo de industriistoj prenas la plej multajn el la profitoj de la multaj minoj de la lando. La senlaborecoprocento estas alta kaj staras ĉe ĉirkaŭ 20%.

Referencoj

Eksteraj ligiloj 

 paĝoj pri la pigmeoj de Kameruno kaj Gabono
 informoj de la World Factbook pri Gabono 
 paĝoj de la senato de Gabono
 paĝoj de la nacia asembleo de la ŝtato

 
Centra Afriko
Administraj unuoj fonditaj en 1960
Ĝ

Ĝ, minuskle ĝ, estas la 9-a litero de la Esperanta alfabeto, havanta la prononcon  kaj la nomon "ĝo". La litero estas ankaŭ uzata en la aleuta lingvo (Unangam Tunuu), havanta prononcon iom similan al voĉa [ĥ] (voĉa uvula frikativo ).

Ĝ estas invento de Zamenhof, modifo de G per aldono de cirkumflekso.

Analogaj literoj kaj literkombinoj en aliaj lingvoj 

 g en la angla lingvo kiel en George (Georgo)
 j en la angla lingvo kiel en Japan (Japanio)
 џ en la serba kaj makedona lingvo kiel en Џибути (Ĝibutio)
 dzs, aparta litero en la hungara lingvo kiel en Dzsungel (ĝangalo)
 dsch en la germana lingvo kiel en Dschungel (ĝangalo)
 gi/g en la itala lingvo kiel en Gianna/Giovanna (Johana) / gennaio (Januaro)
 dj en la franca lingvo kiel en Djibouti (Ĝibutio)
 dż en la pola lingvo kiel en Dżibuti (Ĝibutio), Dżakarta (Ĝakarto/Jakarta)
 cz en la pola lingvo kiel en liczba (nombro)
 dž en la ĉeĥa lingvo kiel en Džibutsko (Ĝibutio)
 dž en la bosna lingvo kiel en Džibuti (Ĝibutio)
 дж en la rusa lingvo kiel en Джибути (Ĝibutio)
 ჯ en la kartvela lingvo

Surogataj skribosistemoj 
Kiel surogata skribosistemo, eblas eviti la ĉapelan signon en situacioj kiam uzo de la normala litero ĝ teknike problemas (historie en nacilingvaj tajpiloj aŭ en telegramoj, moderne ekzemple en poŝtelefonaj mesaĝetoj aŭ iuj retpoŝtaj programoj): tradicia helpa kodo en Esperanto estas la h-sistemo, do reprezentigo de la litero per kombino "gh", kvankam en la 20-a jarcento pli kaj pli uziĝis la x-sistemo, do reprezentigo de la litero per kombino "gx" (avantaĝa por aŭtomata anstataŭigo per la vera ĉapelita litero). Aliaj sistemoj malpli ofte uzatas: el ili menciindas la uzo de la kombinoj gˆ kaj g'.

En komputiloj 
En Unikodo, Ĝ kaj ĝ havas la kodojn 284 (deksesume U+011C) kaj 285 (deksesume U+011D), respektive.

Esperanta alfabeto

id:Sirkumfleks#Ĝĝ
Grafeoteorio

Grafeoteorio aŭ grafeteorio estas branĉo de diskreta matematiko, kiu okupiĝas pri grafeoj. La ĉefnocio de la teorio, grafeo, difineblas kiel aro de verticoj (punktoj) kaj aro de eĝoj (linieroj), kiuj ligas parojn de verticoj. Ekzemplo de grafeo estas reto de metroo, kie la aro de la stacioj respondas al la verticoj kaj la aro de la linieroj (inter po du stacioj) al la eĝoj de grafeo.

La problemo pri la sep pontoj de Königsberg estas klasika problemo de grafeoteorio; la solvo estas facila el grafeoteoria vidpunkto.

Sinonimo de grafeoteorio estas teorio de grafeoj. Anstataŭ la termino "grafeo", en literaturo oni povas vidi ankaŭ la (normale alisencajn kaj tial konfuzajn) terminojn grafo kaj grafio.

Fakuloj 
 Peter Tait

Bildaro

Eksteraj ligiloj 
 http://www.math.uni-hamburg.de/home/diestel/books/graph.theory 
 http://www.utm.edu/departments/math/graph  Lernolibro pri  grafeoteorio
 http://www.cs.wpi.edu/~dobrush/cs507/presentation/2001/Project10/ppframe.htm  
 http://students.ceid.upatras.gr/~papagel/project/contents.htm 
 http://graphtheorysoftware.com/  

 
Diskreta matematiko
Kombinatoriko
Grenado (lando)

Grenado (angle Grenada [greNEJda]) estas insulo kaj suverena ŝtato en la Kariba Maro. Inter Sankta Vincento kaj Grenado estas longa ĉeno de etaj insuloj nome Grenadinoj kiuj apartenas la sudaj al Grenado kaj la nordaj al Sankta Vincento. Do la ŝtato Grenado konsistigas el la ĉefa insulo de tiu sama nomo kaj la sudaj insuletoj el la Grenadinoj.

Bazaj faktoj 
 Landkodo: GD.
 E-nomo: Grenado. Nomita laŭ hispana urbo Granado.
 Areo: 344 kv.km.
 Ĉefurbo: Sankta Georgo (Saint George) (31 mil).

 Loĝantaro: 91 mil (1995).
 Ŝtatlingvo: angla.
 Pokapa GNP: 2.980 $.

Geografia pozicio: ()

Historio 
25-a de oktobro 1983: Invadita de usona armeo laŭ ordono de Ronald Reagan.

Teritoria organizado

Politiko 
La politika sistemo estas konstitucia monarkio kaj la ŝtatestro estas la Brita reĝino.

La Guberniestro ĝenerala (Governor General) estas la reprezentanto en Grenado de la krono de la Unuiĝinta Reĝlando, la ŝtatestro de Grenado.

Ekstera politiko 
Grenado apartenas al la AKP-ŝtatoj, internacia organizaĵo de momente 77 nacioj el la regionoj Afriko, Karibio kaj la Pacifiko.

Eksteraj ligiloj 
 oficiala retejo de la Registaro de Grenado

 
Membroj de la Komunumo de Nacioj
Administraj unuoj fonditaj en 1974
Glacia Praepoko

Terhistorio > Geologia temposkemo > Kenozoiko > Glacia Praepoko

 
Oni nomas glaciigo la ĝeneralan malvarmigon de la terklimato.  La Tero travivis multajn klimatajn ŝanĝojn kaj kelkajn glaciigojn. Periodo, kio estas ofte nomita la Glacia Praepoko, konsistis el kvar periodoj de glaciigo, kaj estas apartigita per periodoj de pli varmetaj temperaturoj. Kvar grandaj glaciaj formigoj nomiĝas: Günz, Mindel, Riss, kaj Würm, originale la nomoj de riveroj.  La plej lasta glacia epoko komenciĝis antaŭ 40,000 jaroj. La klimato-ŝanĝoj dum ĉi tiu periodo influis la migrado de prahoma kaj bestara loĝantaroj.

Sciencistoj ankaŭ trovis montrigojn de eĉ pli fruaj glaciaj epokoj, kiu okazis dum la Paleozoika epoko. Ĉi tiu aparta periodo da glaciigo, estas la plej severa ol la aliaj glaciaj epokoj, kiu tuŝis ankaŭ la tropikajn partojn de Hindio kaj Afriko.

Klimato
Geologio
Georges Méliès

Georges Mélès [ĵorĵ meljes] (1861-1938, plena nomo: Marie-Georges-Jean Méliès) estis filmisto, fama kiel pioniro de multaj teknikaj kaj narativaj inventaĵoj de la frua kinarto.

Lia patro estis ŝua entreprenisto el Parizo. Ekde lia infaneco, li montras intereson kaj lertecon pri desegnado. Li intencis lerni belartojn sed lia familio devigis lin labori en la familia entrepreno. Li zorgas pri la riparojn kaj perfektigo de la maŝinoj. Tiel li akiris lertojn, kiuj estis tre utilaj poste. Kiam la patro de Méliès lasis la entreprenon, li ne volis daŭrigi ĝin kaj li utiligis sian monparton el la entrepreno por aĉeti Theâtre Robert-Houdin en la jaro 1888, kie li estis iluziisto.

La 28-a de decembro de 1895, li ekinteresiĝis pri kino post kiam li vidis eksponadon de la kamero de la Fratoj Lumière. Li klopodis aĉeti kameraon al ili sed ili ne vendis ĝin al li. Do, li konstruis sian propran kameraon. La 5-a de aprilo de 1896, li projekciis siajn unajn filmojn ĉe la teatro Robert Houdin.

Li estis tre inventema pri la uzo de trukoj. Li senintence elkovris la trukon de anstataŭigo, en 1896, kaj estis unu el la unuaj filmistoj uzante plureksponadon, interfadon, kaj koloron en siaj filmoj.

Li faris centojn da filmoj, ĉefe dum la jaroj 1896-1902. Teme, ĉi tiuj filmoj ofte similas je la iluziaj teatraĵoj, kiujn li jam faris, kun trukoj kaj neeblaĵoj, ekzemple la malapero aŭ aligrandiĝo de objektoj.

Lia plej fama filmo estas Le Voyage dans la lune ("La Vojaĝo al la luno") de 1902; ankaŭ fama estas Le Voyage à travers l'impossible ("La Vojaĝo trans la neebla") de 1904. Ambaŭ filmoj temas pri strangaj vojaĝoj, iom laŭ la stilo de Jules Verne. Oni konsideras ilin iuj el la plej gravaj de la fruaj filmoj de sciencfikcio, kvankam ilia maniero pli proksimas fantazio.

Eksteraj ligiloj 
 http://www.alphacentauri.be/Friends/Melies/Index.htm  
 http://dvdtoile.com/Liste.php?artiste=Georges+M%e9li%e8s 
 https://web.archive.org/web/20061002081710/http://www.geocities.com/melies61 
 http://www.imdb.com/name/nm0617588 

Kavaliroj de la Honora Legio
Francaj reĝisoroj
Georgo Agrikola

Georgius AGRICOLA aŭ Georg Bauer (naskiĝis la 24-an de marto 1494, mortis la 21-an de novembro 1555) estis germana kuracisto kaj sciencisto. Oni rigardas lin kiel la "patron de mineralogio". Lia reala nomo estis Georg Pawer aŭ Bauer; konforme al la kutimoj siatempaj li uzis la latinigitan formon (Bauer, "kamparano") por sia scienca agado.

Ekde 1514 Agricola studis en Leipzig, poste li laboris kiel instruisto en Leipzig kaj Zwickau. Li enkondukis kelkajn novajn instrumetodojn, sed tio ne plaĉis al ĉiuj samlernejanoj. En 1522 li do forlasis Saksion kaj ekvivis en Bologna, Italio, kie li studis lingvojn kaj medicinon. Ekde 1524 li laboris en Venecio. Dum sia restado en Italio li akiris profundajn sciojn ne nur pri kuracado, sed ankaŭ pri la historio de la medicino, pri farmacio kaj mineraloj.

En 1526 li revenis al sia patrujo Saksio, unue al Zwickau kaj Chemnitz. Jaron poste li eklaboris kiel urba apotekisto kaj kuracisto en Joachimsthal (nuntempe: Jáchymov). Samtempe li esploris la geologion de la regiono, kaj la renkonto kun ministoj vekis lian intereson pri minekspluato kaj metalurgio. Sed ankaŭ politikaj temoj kaptis lian atenton: Kiam turkaj trupoj proksimiĝis al Vieno en 1529, li vokis ĉiujn germanajn princojn al komuna, unueca kontraŭstaro.

En la jaro 1530 Agricola transloĝiĝis al Chemnitz, kie li laboris kiel urba kuracisto kaj – ekde 1546 – ankaŭ kiel urbestro. Apud sia laboro li publikigis plurajn sciencajn verkojn, ekz. pri mezurunuoj en la antikveco, pri medicino, pri geologio, mineralogio kaj minekspluato. Li estis la unua kreinta la vorto Fosilio. Georgius Agricola mortis Chemnitz en 1555.

Listo de verkoj 

 Bermannus sive de re metallica (1530)
 De ortu et causis subterraneorum libri V (1544)
 De natura eorum, quae effluunt ex terra (1546)
 De natura fossilium libri X (1546)
 De veteribus et novis metallis libri II (1546)
 De animantibus subterraneis liber (1549)
 De mensuris quibus intervalla metimur liber (1550)
 De precio metallorum et monetis liber III (1550)
 De re metallica libri XII (1556, postmorte)

Eksteraj ligiloj 

 http://archimedes.mpiwg-berlin.mpg.de/cgi-bin/toc/toc.cgi?dir=agric_remet_001_la_1556  
 http://archimedes.mpiwg-berlin.mpg.de/cgi-bin/toc/toc.cgi?step=thumb&dir=agric_remet_001_la_1556  
 https://web.archive.org/web/20010223140249/http://www.rhosybolbach.freeserve.co.uk/agricola.htm 
 http://www.newadvent.org/cathen/01231a.htm 
 http://www.farlang.com/gemstones/agricola-metallica/page_001  

Germanaj kuracistoj
Germanaj sciencistoj
Germanaj mineralogoj
Universitato de Lepsiko
GCC

GCC estas mallongigaĵo por la angla nomo, la GNU Compiler Collection ("GNUa kompililaro"). Komence ĝi signifis la GNU C Compiler ("GNUan C-kompililo"), sed ĝi nun tradukas kelkajn malsamajn komputillingvojn aldone al C.

GCC estis originale verkita de Richard Stallman en 1987; nun diversa grupo de programistoj de la tuta mondo subtenas ĝin.

Ekde versio 3.0, la tradukilo enhavas sintaksanalizilojn por:
 C (inkluzive de la C99-regularo)
 C++
 Fortran
 Java
 Objective-C

Sintaksanalizilo por CHILL estis antaŭe provizita, sed ĝi ne ankoraŭ estas subtenata.

Sintaksanalizilo por Ada, nomata GNAT, estas havebla aparte.

GCC povas produkti kodon por uzi ĉe multaj malsamaj procezoroj kaj operaciumoj.

Vidu ankaŭ 
 Free Software Foundation
 Vindozo
 Cigvino
 Fondaĵo de Libera programaro
 GNU

Eksteraj ligiloj 

  ()

Libera programaro
Programaro de Unikso-similaj sistemoj
GDB

Pri la aliaj signifoj de GDB rigardu en GDB (apartigilo).

GDB estas la mallongigo de la GNU Debugger ("GNUa
erarserĉilo"). Ĝi estas libera programo (GPL)
kiu ofertas multajn kapablojn por sekvi la plenumadon, kontroli la valorojn de
variabloj, kaj eĉ voki funkciojn de ĝia komandlinia interfaco.

GDB ne havas sian propran grafikan uzantinterfacon, sed kelkaj interfacoj
estas konstruitaj por ĝi kiuj ofertas kapablojn similajn al erarserĉiloj
trovataj en programadaj medioj. Inter ĉi tiuj estas DDD, kaj
Emaksa reĝimo, kaj aliaj.

Kelkaj aliaj iloj estas konstruitaj por uzi kun GDB, ekzemple detektiloj por
memorolikoj.

Ĝi servas kiel portebla erarserĉilo por multaj Uniks-similaj
sistemoj kaj multaj fontaj komputillingvoj, inkluzive de
C, C++, kaj Fortran.

Eksteraj ligiloj 

 http://www.gnu.org/software/gdb/gdb.html 
 http://sources.redhat.com/gdb/current/onlinedocs/gdb.html  
 http://sources.redhat.com/gdb/current/onlinedocs/gdbint.html  
 http://www.gnu.org/software/gdb 

Mallongigoj
Gzip

Gzip (GNU Zip) estas GNUa komputila programo-densigilo, libera anstataŭaĵo por la programo compress.

Gzip estas bazita sur la datumdensiga algoritmo 'deflate', kiu estas
kombino de LZ77 kaj Enkodado de Huffman. 'Deflate' estis verkata ĉar pro patentoj oni ne povis libere verki programojn kiuj uzus LZW kaj iujn aliajn datumdensigajn algoritmojn, do 'compress' kaj aliaj programoj estis malfacile uzeblaj laŭleĝe en kelkaj landoj.

Por faciligi verkadon de programaro kiu bezonas densigi datumojn, estis kreita la biblioteko Zlib. Ĝi subtenas la dosierformaton Gzip kaj densigon per 'deflate'.
La biblioteko estas vaste uzata, ĉar ĝi estas malgranda, rapida kaj kapabla.

La aranĝo Zlib por densigita datumo, la algoritmo 'deflate' kaj la dosierformato Gzip estas normigitaj respektive kiel RFC 1950, RFC 1951 kaj RFC 1952.

Eksteraj ligiloj 

 Hejmpaĝo de Gzip
 Hejmpaĝo de Zlib
 http://www.compression-links.info/Gzip  

GNU
Libera programaro
Programaro de Unikso-similaj sistemoj
George Lucas

George Walton LUCAS (filo) [ĝorĝ lukas] (naskiĝis la 14an de majo, 1944) estas usona filmisto, fama pro sia epopeecaj filmserioj Star Wars ("Stelaj Militoj" esperante) kaj Indiana Jones. Star Wars, de 1977, kelkaj konsideras esti la unua filmo de la "alta koncepto", kvankam aliaj opinias ke la unua fakte estis Jaws de Steven Spielberg.

Lucas naskiĝis en Modesto, Kalifornio kaj studis kinarton dum la 1960aj jaroj en Los-Anĝeleso ĉe la Universitato de Suda Kalifornio, unu el la plej fruaj universitatoj havantaj studprogramon dediĉitan al kinarto. Tie li kreis diversajn mallongajn filmojn, inkluzive la fruan version de THX 1138. Post diplomiĝo li fondis la filmproduktejon American Zoetrope kune kun Francis Ford Coppola, celante liberan medion en kiu filmistoj faru filmojn sen la subprema regado de la studiosistemo de Holivudo. La plano iomete fiaskis, sed pro la sukceso de siaj filmoj American Graffiti kaj Star Wars, Lucas starigis propran studion, Lucasfilm, en Kantono Marin en sia hejma norda Kalifornio, for de la influo de Holivudo. La filioj de Lucasfilm (Skywalker Sound pri sono, Industrial Light and Magic pri optikaj efektoj kaj trukoj) fariĝis tre respektataj firmaoj en siaj fakoj.

Filmaro 
 THX 1138 - direktoro, redaktinto, verkinto
 American Graffiti - direktoro, verkinto
 Star Wars filmserio*
 The Phantom Menace (1999) - direktoro, verkinto
 Attack of the Clones (2002) - direktoro, verkinto
 Revenge of the Sith (2005) - direktoro, verkinto
 Star Wars Episode IV: A New Hope (1977) - direktoro, verkinto
 The Empire Strikes Back (1980) - ĉefproduktisto, kunverkinto
 Return of the Jedi (1983) - ĉefproduktisto, kunverkinto
 Filmserio Indiana Jones (ĉefproduktisto, kunredaktinto, kunverkinto
 Hook, 1991

Eksteraj ligiloj 

 http://www.imdb.com/name/nm0000184 
 http://www.starwars.com/bio/georgelucas.html 
 http://www.glef.org 
 http://www.filmmakers.com/artists/lucas  

Usonaj reĝisoroj
Usonaj miliarduloj
Usonaj kinproduktoroj
Usonaj scenaristoj
Star Wars
Gerhart Hauptmann

Gerhart HAUPTMANN [GEhart HAŬPTman] (naskiĝis la 15-an de novembro 1862, mortis la 6-an de junio 1946) estis germana verkisto kaj dramaturgo de la naturisma skolo.

Vivo
Gerhart Hauptmann naskiĝis en Szczawno-Zdrój/Obersalzbrunn (tiam en Germanio). Fininte la lernejon li en la jaro 1878 komencis agrikulturan lernadon en silezia bieno.

En la aĝo de 28 jaroj li decidis fariĝi skulptisto. Post mallonga studado en Breslaŭo kaj Jena li komencis krei siajn unuajn literaturajn verkojn. Li multe vojaĝis, sed lia provo, komenci skulptistan karieron en Romo, fiaskis. En la jaro 1885 li edziĝis al filino de grandbienulo. Sen financaj zorgoj li ekde tiam povis plene dediĉi sin al la verkado. La geedzoj ekloĝis en Berlino. En 1904, post divorco, li edziĝis duan fojon.

La frua verkaro Gerhart Hauptmann estas inspirita de la Naturalismo. Lia unua teatraĵo Vor Sonnenaufgang (1989) kaŭzis skandalon kaj estis malpermesata, sed li subite famiĝis. Per sia verko Hanneles Traumfahrt (1893) li miksis naturalismajn kaj romantismajn elementojn. La komedio Der Biberpelz (1893) kaj tragedioj Rose Bernd (1901) kaj Die Ratten (1911) estas socikritikaj. En 1912 li gajnis la Premion Nobel de Literaturo.

En la jaro 1918 li aktive kontribuis al la konstruo de la Vajmara Respubliko. Por ripozi li ofte vojaĝis al la insulo Hiddensee, kaj en 1930 li tie aĉetis domon. En la jaro 1933 li retiriĝis el la publika vivo.

Gerhart Hauptmann mortis en Agnetendorf (nun Jagniątków en Pollando), kvartalo de la urbo Hirschberg im Riesengebirge (nun Jelenia Góra en Pollando). Lia tombo troviĝas sur la insulo Hiddensee, kie ankaŭ troviĝas muzeo pri li. Ĉar entombigo lia surloka - malgraŭ la eksplicita entestamenta volo de Hauptmann kaj interveno de sovetiaj aŭtoritatoj - estis malpermesita.

Listo de verkoj 

 Bahnwärter Thiel (1888)
 Vor Sonnenaufgang (1889)
 Die Weber (1892)
 Hanneles Traumfahrt (1893)
 Der Biberpelz (1893)
 Rose Bernd (1901)
 Die Ratten (1911)
 Vor Sonnenuntergang (1932)

Eksteraj ligiloj 

 Biografio ĉe LeMO 
 Hauptmann-muzeoj 
 La Hauptmann-domo en Jagniatków 
 Ligiloj sciencaj 
 Verkoj surrete legeblaj

Referencoj 

Germanaj verkistoj
Nobel-premiitoj pri literaturo
Homoj rilataj al Jena
Genezo

Genezo (mallonge Gen) estas la unua libro (de la Malnova Testamento) en la Biblio. Ĝi estas la unua el la kvin libroj de Moseo, kiuj nomiĝas hebree Torao (kiu estas parto de la Tanaĥo), greke Pentateŭko.

Nomo 
La libro nomiĝas
 en la hebrea: בראשית ("en la komenco") laŭ la unuaj vortoj
 en la greka Septuaginto: (LXX) ΓΕΝΕΣΙΣ
 en la latina Nova Vulgato: Liber Genesis (libro de la genezo).

Genezo signifas "estiĝo", "formiĝo", "historia deveno". La libro nomiĝas tiel, ĉar ĝi rakontas pri la ekesto de la mondo, pri la plej frua historio de la homo, kaj pri la komenco de la popolo Izrael.

Aŭtoro 
Longe oni opiniis, ke ĝin verkis la profeto Moseo laŭ Dia revelacio, sed hodiaŭ la plejmulto de la teologoj estas konvinkita, ke diversaj aŭtoroj ĝin verkis dum multe da tempo.

Detalojn vidu ĉe Pentateŭko!

Enhavo kaj strukturo 

Jen ebla dispozicio: 
 Komencoj (Gen 1,1 - 11,9)
 La patriarkoj (Gen 11,10 - 36,43)
 Abraham
 Isaak
 Jakob
 La filoj de Jakob (Gen 37 - 50)
 Ruben • Simeon • Levi
 Jehuda • Zebulon • Isaĥar
 Dan • Gad • Aŝer
 Naftali • Jozef (liaj filoj: Efraim • Manasse) • Benjamin

Jen kelkaj konataj perikopoj el Genezo:
 La unua homo, Adam, estas kreata el polvo de la tero.
 Eva estas kreata el Adam.
 Post la peko, Adam kaj Eva estas forpelataj el la Edena ĝardeno.
 Kain mortigas sian fraton Habel.
 Per la diluvo pereas ĉio viva krom Noa kaj tiuj, kiuj estas en la arkeo.
 La homoj en Babel konstruas turon ĝisĉielan, kaj Dio konfuzas ilian lingvon.
 Dio promesas al Abraham landon, idojn kaj benon.
 Dio faras interligon kun Abraham kaj Sara.
 Abraham estas preta oferi sian propran filon Isaak.
 Jakob vidas en sonĝo ŝtuparon ĝis en la ĉielon.
 La fratoj de Jozef forvendas lin en Egiptujon.

La mito de la Babelturo
En Genezo estas la rakonto pri la Babelturo, kiu poste iĝos mito pri la ekesto de la lingva diverseco kaj fundamenta elemento dum la kreado de Esperanto, kiu iel klopodos por nuligi tiun "malbenon". La geneza teksto diras jene:

Teksto en Esperanto 
La (iom prilaborita) traduko de Zamenhof estas trovebla
 paperforme:
 en la esperanta Biblio:IKUE kaj KELI (ed.): Biblio, eldonejo KAVA-PECH, Dobřichovice (Praha) 2006, ISBN 80-85853-90-6
 diversloke enrete:
 Aŭstria Nacia Biblioteko
 (je 2012-03-24, ne plu : https://web.archive.org/web/20010413214811/http://www.geocities.com/kalblando/biblio/genezo.htm (x-forme, kun versiklonombroj))

Vidu ankaŭ 
 Skanaĵo de Esperanto-traduko de LLZ en Vikimedia Komunejo
 Genezo -  L. L. Zamenhof

 Tanaĥo
 Leĝo de Moseo
 Nova testamento

Referencoj 

Libroj de la Torao
Libroj de la Tanaĥo
Libroj de la Malnova Testamento
Mitoj pri kreado
Geografia malkovro



Malkovroj kaj Ekspedicioj (15-16-a jc)

Malkovroj kaj Ekspedicioj (19-20-a jc)

Vojaĝoj ĉirkaŭ la Tero

Vidu ankaŭ 
 Epoko de Malkovroj
Golfo

Ekzistas ankaŭ pilka sporto nomata golfo.

Golfo estas parto de akva areo, enprofundiĝinta en ter-masivon, sed havanta liberan akvoŝanĝon kun ĉefparto de la sama areo. Foje la nomon “bahia 2014587” portas kelkaj partoj de mondoceano, kiuj per siaj hidrologiaj reĝimoj estas maroj, ekz. Meksika Golfo, Hudsona Golfo, Persa bahía

Inverse kelkaj marpartoj, kiuj havas ĉiujn ecojn de golfo,
estas nomataj ne golfoj, sed "maroj",
ekz. Ruĝa Maro kaj Adriatiko (= Adria Maro).

Gravaj golfoj

Vidu ankaŭ 
 Fjordo
 Golfeto
 Rio (geografio)

Eksteraj ligiloj 
 http://www.georesources.co.uk/leld.htm  

 
Oceanografia terminologio
Groto

Groto laŭ PIV estas aŭ malgranda natura kaverno aŭ - pli ofte - artefarita kaverno en parko, farita kun la celo esti dekoracia parka ero kaj somera ripozejo. Ĝenerale tiaspeca groto estis kunmetita el strangaformaj ŝtonoj (lafaj pecoj kaj similaĵoj). Foje manfarita groto en parko ankoraŭ estis ornamika per konkoŝeloj. Tiaj artefaritaj kavernetoj en parkoj en Eŭropo modiĝis meze de la 16-a jarcento. Pli poste dum la arkitekta epoko de Baroko ankaŭ konstruiĝis parkaj palacetoj, kiuj nur de interne aspektis kiel natura kaverno, de ekstere tamen havis kutime pompan barokan fasadon.

Laŭ Francisko Azorín groto estas Kaverno en monto; artefarita kaverno. Li indikas etimologion el greka kripta kaj de tie la latina crupta.

Vidu ankaŭ 
 Troglodita arkitekturo

Notoj 

!
Geologio
Geomorfologio
Arkitekturo
Georgo Saville

Georgo SAVILLE, (naskiĝis la 3-an de majo, 1879 Sanfrancisko, mortis la ), usona juda bakisto, vivinta inter sia 2-a kaj 17-a jaro en Pollando. En la bakista sindikato de Sanfrancisko li batalis por oficialigo de la angla lingvo inter la plejparte germanlingva membraro. En 1921 en Novjorko li ellernis Esperanton, aliĝis al SAT kaj 8 jarojn estris Novjorkan SAT-anaron. Por Sennaciulo li verkis multajn artikolojn kun ekonomiaj kaj politikaj temoj. En la historion de la movado li enskribiĝis per tri eldonitaj tradukoj:

1930 - Jack London La Fera Kalkanumo, SAT Leipzig (tiun tradukon rekomendas Fernando de Diego studi kiel modelon de malbona traduko) - 362 p.

1936 - Hendrik Willem van Loon Rigardu la Teron, Budapest: Literatura Mondo - 454 p. : ilustr.,

1938 - Michael Gold Judoj sen mono, Libroservo Federacio de Laboristaj Esperantistoj, Amsterdam (represita en 1974 de Dansk Esperanto-Forlag) - 221 p.

Referencoj

Rimarkoj 
La naskiĝjaro 1879 indikita en EdE ne akordas kun la Antaŭparolo de La Fera Kalkanumo, kie Georgo Saville asertas, ke li ekkonis persone Jack London en 1904, kiam li havis nur 19 jarojn. Laŭ tio li devus naskiĝi en 1885.

Eksteraj ligiloj 
 Traduko el O. Henry

EdE-S

Georgo SAVILLE, usonano, judo, bakisto. Nask. 3 majo 1879 en San Francisco; de la 2-a ĝis 17-a jaro li vivis en Pollando. En sia bakista sindikato en S. F., kies anoj parolis plejparte germane, S (kun la helpo de usonaj patriotoj) ĉiam batalis por ke oni oficialigu la anglan lingvon, kiel interkomprenigilon por la poliglota membraro. En tio ili finfine sukcesis kaj unu lingvo plifratigis la anaron. En 1921 fariĝis E-isto (jam en New York), poste SAT-ano kaj li gvidis dum 8 jaroj la Nov-Jorkan SAT-anaron. Li verkis multajn artikolojn pri ekonomiaj kaj politikaj temoj, ĉefe por S-ulo. Trad. „La fera kalkanumo“ de Jack London, 359 p., 1930. En manuskripto „La historio de la homaro“ de Van Loon ktp.

SAVILLE, Georgo

SAVILLE, Georgo
Gerrymander

Gerrymander [Gerrymandering ~ĝerimendering] estas angla vorto, kiu signifas "fi-dislimi". Ĝi estas intenca manipulado de politikaj limoj (en Usono specife de elektaj distriktaj limoj) por dumtempa elekta avantaĝo, kutime por la posten-tenantoj.

La termino venis de la nomo de iama ŝtatestro de Masaĉuseco, Elbridge Gerry. Du raportistoj rigardis novan elektan mapon kaj unu komentis al la alia, ke unu el la novaj distriktoj aspektis ĝuste kiel salamandro (salamander en la angla). La alia replikis ke ĝi aspektas kiel gerrymander. La nomo fiksiĝis kaj estas nun kutime uzata de angla-parolantaj politikaj sciencistoj.

Unu formo de fi-dislimado okazas, kiam la limoj de distrikto ŝanĝiĝas por elimini iun parton kun alta koncentreco de homoj, kiuj voĉdonas por difinita politika partio. Alia formo okazas, kiam regiono de alta koncentreco de voĉdonantoj por iu partio estas disigita al kelkaj distriktoj, certigante ke la partio havas malgrandan plejparton en multaj distriktoj anstataŭ grandan plejparton en nur unu distrikto. Ofte tiaj ŝanĝoj de limoj okazas por kompensi longe ignoritan malegalecon, ekzemple kiam kreante en Usono distrikton de plejparte nigruloj.

Uzado de gerrymandering por la celo malpliigi la politikan influon de minoritataj grupoj estas kontraŭleĝa en Usono laŭ la Leĝo de Elektaj Rajtoj de 1965. Tamen la usona ĉefkortumo decidis ke gerrymandering por la celo de pliigi aŭ malpliigi la influon de politika partio ne estas kontraŭleĝa.

La ekzempla mapo montras teritorion kun 64 elektantoj, divideblaj al kvar elektaj distriktoj. En la elekto kandidatas du partioj (verda kaj viola), kiuj havas egale da subtenantoj (po 32). Laŭ la unua divido la verda partio gajnas en tri distriktoj, laŭ la alia la viola.

Reala ekzemplo estas la 4-a elektodistrikto de Ilinojo, kiu konsistas el du partoj norda kaj suda, ligitaj nur per mallarĝa strio laŭ vojo 294. Tiuj du areoj havas konsiderindan kvanton (ĉ. 75 %) da loĝantoj de latinamerika deveno, portorikanoj norde kaj meksikanoj sude. Iliaj voĉoj do estas "koncentritaj" en la distrikto kaj ne povas influi najbarajn regionojn.

Eksteraj ligiloj 

 http://www.fairvote.org/articles/bbcnews100804.htm  
 http://www.abc.net.au/elections/federal/2004/items/200408/s1172393.htm 
 http://www.westmiller.com/fairvote2k/in_gerry.htm  kolekto de mapoj de bizaraj distriktoj de ĵusa historio, dediĉita al guberniestro Eldridge Gerry

Politiko
Grandaj Antiloj

Grandaj Antiloj ampleksas la jenajn ŝtatojn kaj insulojn:

 Kejmaninsuloj

 Kubo

 Navasa Insulo (Usona)

 Jamajko

 Puerto-Riko (Usona; kun insuletoj Culebra kaj Vieques)

 Hispanjolo (landoj Haitio kaj Domingo)

Biogeografie la insuloj apartenas al la kariba ekoprovinco de la neotropisa ekozono laŭ la tipologio de la Monda Natur-Fonduso (WWF). Ili interalie entenas la grand-antilajn humidajn arbarojn, tutmondaj 200-unuon. Grandaj Antiloj estas ĉirkaŭitaj de mara ekoregiono.

Vidu ankaŭ 
 Antiloj
 Malgrandaj Antiloj
 Nederlandaj Antiloj

Eksteraj ligiloj 

  Tutmondaj 200; numero 37 : Grand-antilaj humidaj arbaroj (WWF) 

  Situo de Grandaj Antiloj : tajpu Greater Antilles
Gvadelupo

Gvadelupo estas franca transmara departemento kaj administra regiono dependa de Francio en Kariba Maro. Ĝi konsistas el pluraj insuloj: La Grande-Terre, la Basse-Terre, La Désirade, Les Saintes, Marie-Galante k.a.

La departemento havas entute 34 komunumojn.

Historio 
Gvadelupo estis malkovrita de eŭropanoj la 11-an de novembro 1493 de Kolumbo kaj estis nomumita pro simileco de ties montoj kun Sierra Guadalupe en Hispanio. Antaŭ la europa invado, indiĝenoj loĝis tie, "ARAWAK" kaj "KARAIB" sed ili ĉiuj estis mortigitaj de invandantoj. Eŭropanoj, alportis nigrulajn sklavojn el Afriko por kultivi bananojn. Tiu periodo estis terura por la afrikanoj kaj nuntempe estas " krimo kontraŭ homaro".
La  Gvadelupon skuis tertremo kaj detruis Pointe-à-Pitre.

Geografio

Situo

Mapo 

(Saint Martin kaj Saint-Barthélemy ne videblas sur tiu ĉi mapo)

Aliaj 
Vidu ankaŭ la artikolojn pri la sanktejoj de Guadalupe (Ekstremaduro) kaj Guadalupe (Meksiko).

Vidu ankaŭ 
 Komunumoj de Gvadelupo

Eksteraj ligiloj 

 Retejo de la prefektujo de Gvadelupo

Insuloj en Francio
Transmara Francio
Insuloj alfabete ordigataj
 
Departementoj de Francio