Stolac

Stolac je grad i opština u jugoistočnom dijelu Bosne i Hercegovine, na krajnjem istoku Hercegovačko-neretvanskog kantona Federacije BiH.

Naseljena mjesta 
Aladinići, Barane (dio), Barića harem, Bjelojevići (Bjelovići), Bobanovo Selo, Borojevići, Burmazi (dio), Crkvina (Crkvine), Crnići-Greda, Crnići-Kula, Daorson, Do (dio), Dračevac, Gizdave, Gornja Duboka, Hodovo (dio), Hrgud (dio), Komanje Brdo (dio), Kozice, Kruševo, Masline, Njivice, Orašlje, Ošanjići (Ošanići), Pješivac-Greda, Pješivac-Kula, Podgrad, Poplašići, Poprati, Potkotašnica, Prenj, Rivine, Rotimlja, Stolac, Trijebanj i Vidovo polje.

Historija

Kameno doba 
Kontinuitet prisutnosti ljudske zajednice na prostoru Stoca seže 16.000 godina u prošlost. Da je zainteresiranost za život na ovom prostoru bila još od najstarijih vremena, svjedoči pećina Badanj - paleolitsko stanište. U njoj su pronađeni crteži koji opisuju detalja lova s jasnim likom konja (Konj napadnut strelicama).

Doba Ilira 
Stolac je prostor s najduljom i najraskošnijom historijom gradskog života u Bosni i Hercegovini, a spada u malu skupinu balkanskih prostora na kojima su sačuvana materijalna svjedočenja o urbanim oblicima života kroz razdoblje dugo preko 3.500 godina. Toliko su stari utvrđeni ostaci ilirskog grada Daorsona.

Rimsko doba 
Rimljani su izgradili svoj muncipij Diluntum, uz koji se spominju castrum Vidoskij i loco dicto Stolaz

Srednji vijek 
Naziv Stolac dobio je relativno kasno - prvi poznati podatak je iz XV. vijeka, povrh Stoca (IV-III vijek pne.). zatim , pa Vidosich, Vidoski grad, osmansko Ilce i IIstolce, potom Vidoska i konačno Stolac.

Iz ovog perioda su poznate nekropole stećaka na Radimlji, Boljunima, Rotimlji i Vidoštaku kao i sama tvrđava Starog grada.

Iz turskog vremena su spomenici, džamije, trgovi, crkve i biblioteke. Kasnije na te građevine nadovezivali su se obilježja mediteranske kulture.

To mjesto je bilo i ostalo jedno od svetišta Jevreja. Isto tako tu je grob jevrejskog rabina Moša Danona.

Novo doba 
Stolac je bio grad muzej i grad spomenik. Grad koji je sa svojom historijskom baštinom bio pod zaštitom UNESCO-a od 1980.godine.

Stolac i stolački kraj su teško stradali u drugom svjetskom ratu.

Za vrijeme rata u BiH grad je nekoliko puta prelazio iz ruke u ruku, uslijed čega je iz njega protjerano srpsko, a potom bošnjačko stanovništvo. Dio opštine koji je ostao pod kontrolom srpskih snaga je Daytonskim mirovnim sporazumom pripao Republici Srpskoj te danas čini opštinu Berkovići. Ostatak Stoca je pripao Federaciji BiH.

Kultura i znamenitosti 

U toku ratnih dešavanja grad Stolac ostao je bez mnogih svojih značajki, uništena je džamija Ismail Kapetana Sarica, džamija Hadži Alije Hadžisalihovića, pravoslavna crkva iz 1870. god. Jedna od najstarijih džamija u Bosni i Hercegovini, sultana Selima iz 1519., zapaljena i srušena, nadovezuju se i drugi spomenici, Silahtar Jusuf paše hamam, Ali Paše Rizvanbegovića kuća, Stara kuća (Mujina), Džulhanimina kuća, mezarje, biblioteke.

Zapaljen je najstariji maslenik, koji je najviše udaljen od mora, kao i njegov uljni mlin, u ovome dijelu Evrope. Stolac je također poznat po Sahat-kuli.

Poznate ličnosti 
 Ali-paša Rizvanbegović
 Mehmedalija Mak Dizdar, pjesnik
 Nijaz Duraković, posljednji vođa SK BiH
 Muhamed Mehmedbašić, poznati revolucionar Mlade Bosne
 Mustafa Golubić, pripadnik Crne ruke, jugoslovenski komunista i sovjetski obaveštajac 
 Lazo Goluža, urednik na HRT-u, autor kvizova i prevoditelj.
 Slavko Goluža, hrvatski rukometaš i izbornik

Turističke atrakcije 
Nekropola Radimlja, Ošanići, Badanj, Bregava, Mostovi u Stocu, Vidoški - stari grad Stolac i Sahat-kula

Reference

Vanjski linkovi 
 Službena stranica Općine Stolac
 Stolac.ba 
 Stolački internet portal
 Stolački portal
 Župa sv. Ilije Proroka Stolac
 Srednja škola Stolac
 J.U. Radimlja Stolac 
 Osnovna škola Stolac
 Udruženje žena orhideja Stolac
 HKUD "STOLAC"

Općine Bosne i Hercegovine
Hercegovačko-neretvanski kanton
Stolac
Wikiprojekat geografija/Naselja u Bosni i Hercegovini