alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Һоң Коң

Һоң Коң яки Һоңкоң, Һонг Коң, Гонконг  (кытайча 香港特別行政區 — хуш ис таратучы һаван) — Коулуң ярымутравында урнашкан, көнбатыштан, көньяктан һәм көнчыгыштан Көньяк Кытай диңгезе белән юылган Кытайның махсус административ районы. Азия һәм дөнья иң зур финанс үзәкләренең берсе. Шәһәрдә капиталлаштыру дәрәҗәсе буенча дөнья 7-нче фонд биржасы урнашкан.

Көньякта Һоң Коң Гуаңдуң провинциясе эченә кергән Шеньҗень махсус икътисади зонасы белән чиктәш. Гонконг өч өлешкә бүленә: Һоң Коң  утравы, Коулуң һәм Яңа Территорияләр утраулары. Һоң Коң  үзе Җудзян елгасының бассейнына керә һәм аның сул ягында урнаша.

Һоң Коң атамасы - хуш ис таратучы һаван дигән сүз.

Тарих 
1842 елда Һоң Коң  Бөекбритания тарафыннан яулап алына һәм аның җитәкчелегендә 1997 елга кадәр тора. Бу вакытта Кытай әлеге җирләр өстеннән суверенитет ала. Үзара төзелгән кытай-британ декларациясе һәм Һоң Коңның Төп кануны нигезендә, территориягә җәелгән автономия 2047 елга кадәр бирелә, бу суверенитет бирелгәннән соң 50 ел дигән сүз. Мондагы карар нигезендә КХРда «бер ил — ике система» яңа юнәлеш барлыкка килә. Һоң Коңка бирелгән автономия нигезендә ул хөкүмәтне, пүлисәне, акча системасын, ясак түләү системасын һәм башка суверен илгә хас функцияләрне башкара. Ә Кытай бары тик бу территорияләрнең иминлеген генә саклый.

Халкы 
Британия гаскәрләре Гонконгны рәсми рәвештә яулап алганнан соң, аның халкы 7 541 кеше булган. 1850 елларда Гонконгка Тайпин восстаниесе аркасында күп санлы кытайлар күчеп килә. Су басу, тайфун һәм ачлык кебек табигый бәла-казалар күп кенә кешеләрнең Гонконгка күчүенә китергән. Халык саны 1916 елда 530 000 нән 1925 елда 725 000 гә кадәр һәм 1941 елда 1,6 миллионга кадәр үскән. 1950 елда Гонконг халкы 2,2 миллион кеше тәшкил итә. 2001 елда ул 6,7 миллион кешегә кадәр арткан. 2020 елда Гонконг халкы 7 млн 496 мең кеше.

Гонконгта кантон теле (рәсми тел), инглиз теле (рәсми тел), мандарин теле (рәсми тел), башка Кытай диалектлары кулланыла. 

Гонконг халкының 93,6 % ы — этник кытайлар. Гонконгта Көньяк Азиядән чыккан, шул исәптән Һиндстан, Непал һәм Пакистан ватандашлары, шулай ук Вьетнам качаклары яши. Шәһәрдә шулай күп кенә канадалылар, британиялеләр, америкалылар, кореялеләр һәм японнар эшли. Филипин һәм Индонезиядән килгән 250 мең хезмәткәр исәпләнә.

Дин 
Гонконгта төп диннәргә буддизм, даосизм һәм конфуцийчылык керә. Христианнар халыкның 11 % ын тәшкил итә, аларның күбесе протестантлар. Гонконг халкының 4,10 % ы (300 мең кеше ) — мөселманнар. 
 Гонконгта ислам

Искәртмәләр 

 
Шәһәр-дәүләтләр
Элекке Бөекбритания колонияләре
Буйсынган территорияләр
.рф

.рф (punycode: .xn--p1ai; Русия Федерациясе) — Россия өчен Югары дәрәҗәле милли домен. Интернетта беренче кириллик домен. Элек югары дәрәҗәле домен исемнәрен латин алфавиты белән генә язалар иде.

.рф
Рунет
Ак йорт

Ак йорт () — АКШ президенты резиденциясе. Вашингтонда, Пенсильвания-авеню, 1600 (ингл. 1600, Pennsylvania Avenue) адресы буенча урнаша. Ак йорт — АКШның иң популяр туристик истәлекле урыннарның берсе. Ак йорт Джордж Вашингтоннан башка бөтен президентлар өчен рәсми резиденция булды. 1814 елның августында Ак йорт британиялеләр тарафыннан яндырылды, аннан соң йортны реконструкцияләделәр.

Башта бинаны «Президент сарае» дип атадылар. Беренче тапкыр «Ак йорт» термины 1811 елда кулланылды. Рәсми исем булып исә аны 1901 елда Теодор Рузвельт әмере буенча атый башлыйлар.

Ак йорт 20 доллар акчасында сурәтләнгән.

Сылтамалар 
 Рәсми сайт

Вашингтон
Дәүләт башлыклары рәсми резиденцияләре

АКШ истәлекле урыннары
Балалар өчен Eurovision җыр бәйгесе

Балалар Eurovision җыр бәйгесе () — ел саен үткәрелә торган телевизион бәйге. Анда ЕВСка кергән дәүләтләрдән берәр җырчы бала катнаша. Eurovision җыр бәйгесе аналогы, ләкин бәйгедә, аннан аермалы буларак, 15 яшькә кадәр балалар катнашалар. Конкурс бөтен Европа терреториясендә, кайбер бүтән материкларда телевидение һәм радио буенча, шулай ук Интернетта турыдан-туры эфирда күрсәтелә.

Тарих 
Беренче бәйге 2003 елда оештырыла. Башта оештыруда скандинавия телеканаллары катнашканнар, ләкин соңрак алар «MGP Nordic» бәйгесен оештыруга күчтеләр һәм Балалар өчен Eurovision җыр бәйгесен оештырудан туктадылар. Шул вакыттан бәйгене үзендә үткәрүче ил оештырыла (ул алдан сайлана).

2004 елдан 2010 елга кадәр үтәүче супервайзер Сванте Стокселиус була. 2010 - 2012 елларда үтәүче продюссер ролен Белтелерадиокомпания рәисе урынбасары Александр Мартыненко үтиячәк.

Кагыйдәләр 
Бәйге кагыйдәләре олылар өчен Eurovision җыр бәйгесенә нигезләнгәннәр, ләкин, шул ук вакытта, аермалар да бар.

Бәйге болай үздырыла:
 Бәйгедә катнашучы барлык илләр төрле ысуллар белән үзенең җырчысын һәм җырын сайлый. Бәйгедә 10 яшьтән 15 яшькә кадәр (2007 елга кадәр - 8 - 15 яшьтәгеләр) катнаша алалар.
 Барлык илләрнең җырчылары бер тапкыр төре тавыш белән җырлыйлар (җырчы тавышы алдан языла алмый).
 Беренче катнашучы җырлый башлагач тамашачы тавыш бирүе башлана. Тавыш бирүдә турыдан-туры эфирда караучы һәм бәйгедә катнашучы илләр генә катнаша ала. Тамашачылар аларга иҗ ошаган җырга тавыш бирәләр. Үз җырчыларына тавыш бирә алмыйлар. Тавыш бирү ике тапкыр кыска кабатлаудан соң туктатыла (олылар бәйгесендә актык җырчыдан 15 минут үткәч туктатыла).
 Шулай ук профессиональ жюри дә тавыш бирә. 
 Барлык тавышлар илләр буенча кушыла.
 Барлык илләр спутник аша үзләренең нәтиҗәләрен җибәрәләр.
 Иң күп балл җыйган ил җиңүче дип санала.

Җиңүчеләр

Илләр арасында җиңүләр саны

Китүләр, кире кайтулар һәм дебютлар

12 балл

Искәрмәләр

Шулай ук карагыз 
 Евровидение җыр бәйгесе
 Евровидение бию бәйгесе

Сылтамалар 

 Балалар өчен Евровидение җыр бәйгесе. Бәйге тарихы.
 http://www.junioreurovision.tv/
 http://www.esckaz.com/jesc/
Балалар өчен Eurovision җыр бәйгесе 2009

Балалар Eurovision җыр бәйгесе 2009 — ЕВС үткәрә торган балалар җыр бәйгесе. Ул 2009 елның 21 ноябрендә Киевта үткәрелде.

Катнашучылар

Катнашудан баш тарттылар 
  Греция — соңгы еллардагы начар нәтиҗәләр.
  Литва — матди кыенлыклар.
  Болгария — соңгы баскычта тора.

Кире кайтулар 
  Швеция

Тавыш бирү таблицасы

12 балл 
Максималь балл алган дәүләтләр:

 Бөтен дәүләтләр тавыш бирә алдыннан 12 балл алдылар

Искәрмәләр 

Балалар өчен Евровидение җыр бәйгесе
Еллар буенча балалар өчен Евровидение җыр бәйгесе
Балалар өчен Eurovision җыр бәйгесе 2003

Балалар өчен Eurovision җыр бәйгесе 2003 — 2003 елда Копенһагенда узган мәдәни чара.

Балалар өчен Евровидение җыр бәйгесе
Еллар буенча балалар өчен Евровидение җыр бәйгесе
Лауринас Ивинскис

Лаури́нас Иви́нскис () — Литва язучысы, шагыйрь, публицист, тәрҗемәче.

Биографиясе 

Гади өй укытучысы була.

Үзенең алман теленнән австрияле К. Шмидның Геновеве («Genawejte») китабын тәрҗемә итү белән танылган.Даниель Дефоның «Робинзон Крузо» әсәренең  кыска эчтәлекле тәрҗемәләрен ясый. Нигездә ул үзненең әшләрен тәмамлый алмый, шуңа да аның бастырылмаган әсәрләре кала. Болар : «Поляк-литов сүзлеге», Мильтон әсәрләренең тәрҗемәләре, Ф. Юнгның һәм башка бик танылган авторлар.

Лауринас Ивинскис Куршенайда җирләнгән. Аның кабер тактасында ике телдә, литва һәм поляк телләрендә язылган.

Сылтамалар 
 Lauryno Ivinskio gimnazija 
 Laurynas Ivinskis

Литва язучылары
Балалар өчен Евровидение җыр бәйгесендә Россия

Россия Балалар өчен Евровидение җыр бәйгесендә 5 тапкыр катнашты. 2006 елда Толмачев туганнары "Язгы джаз" җырын җырлап 1 урынны яуладылар.

Катнашучылар
Салисә Гәрәева

Салисә Гәрәй кызы Гәрәева — татар шагыйрәсе, СССР Язучылар берлеге әгъзасы.

Ул 1938 елның 6 ноябрендә Татарстанның Минзәлә районы Тулбай авылында колхозчы гаиләсендә туа. 1956 елда Күзкәй урта мәктәбен, 1958 елда Алабуга китапханә техникумын тәмамлаганнан соң, ике ел туган төбәгендәге Калмия авылы китапханәсендә мөдир булып эшли башлый. 1960 елда Казан дәүләт университетының тарих-филология факультетына укырга керә, икенче курстан читтән торып уку бүлегенә күчеп, университетны 1968 елда тәмамлый. 1962 елдан бирле Салисә Гәрәева Уралда, Чиләбе шәһәрендә яши. Башта ул балалар бакчасында тәрбияче, китапханәдә бүлек мөдире, производство берләшмәсендә радиотапшырулар редакторы, ә 1980 елдан бирле Салисә Гәрәева Чиләбе өлкә телевидение һәм радиотапшырулар комитетында редактор хезмәтендә.

Салисә Гәрәеваның беренче шигырьләре 1955 елда Минзәлә район газетасы битләрендә басыла, 1959 елдан аның исеме республика көндәлек матбугатында да күренә башлый. Кайбер шигъри әсәрләре Татарстан һәм Көньяк Урал китап нәшриятлары чыгарган күмәк җыентыкларда, альманахларда урын ала. 1979 елда шагыйрәнең татар телендә «Уралым» исемле беренче мөстәкыйль җыентыгы дөнья күрә.

Салисә Гәрәева Чиләбе төбәгендә татар әдәбиятын пропагандалау буенча зур эш алып бара: әдәби кичәләр оештыра, телевидение, радиотапшыруларында һәм көндәлек матбугатта мәкаләләре, очерклары белән катнаша. 1963 елда Чиләбе шәһәрендә Муса Җәлил исемендәге өлкә татар–башкорт әдәби берләшмәсен оештыручыларның берсе, 1977 елдан ул бу берләшмәгә үзе җитәкчелек итә.

Сылтамалар 
 Салисә Гәрәева — милләт кызы

Татар шагыйрьләре
Татарстан язучылары
Чиләбе өлкәсе язучылары
Энгель Нигъмәтуллин

Энгель Нигъмәтуллин — татар галиме, язучы.

Ул 1930 елның 6 ноябрендә дөньяга килә. Әтисе, Галимҗан Нигъмәти, «халык дошманы» булгач, Энгельгә яшәве авыр булса да, Казан дәүләт университетын бетереп, шунда доцент дәрәҗәсенә кадәр ирешә. Ул алман, инглиз, француз, испан, шулай ук грузин һәм әрмән телләрен яхшы белде, әлеге телләрдә фәнни темага әңгәмәләрдә катнашты. Казан дәүләт университетын тәмамлагач, Мәскәү чит телләр институтында да белем алуы аңа зур ярдәм итте. Чит телләрне яхшы белүе, фәлсәфи яктан тирән фикер йөртүе аның фәнни иҗатында да чагылыш тапты. «Гасырларны һәм чикләрне киңәйтеп. XX гасырның башында татар әдәбиятының Көнбатыш Европа әдәбияты белән элемтәләренә бәйле мәсьәләгә карата» (1977 ел, Казан) исемле монографиясе аны әдәбият даирәләрендә тиз танытты.

«XX гасыр башында татар әдәбиятының дөньякүләм әдәбият процессына якынаюы бәхәссез», – дип язды галим.

Габдулла Тукай, Фатих Әмирхан һәм совет чоры татар язучылары иҗатына багышлап, Энгель Нигъмәтуллин күп мәкаләләр язды. Үзе вафат булганнан соң дөнья күргән хезмәте — «Әдәбиятлар диалогы. Рус әдәбияты әсәрләренең татар теленә тәрҗемәләре күрсәткече» (2002 ел, Казан) аның күпьеллык эзләнүләре нәтиҗәсе булып тора.

Искәрмәләр 

Татар әдәбият галимнәре
Борис Заходер

Борис Владимир улы Заходер (рус. Бори́с Влади́мирович Заходе́р; 1918 елның 9 сентябре — 2000 елның 7 ноябре) — рус һәм совет шагыйре, балалар язучысы, тәрҗемәче.

Борис Заходер 1918 елның 9 сентябрендә Бессарабиянең кечкенә Кагул шәһәрендә дөньяга килә (хәзерге Молдавиянең Кагул районы). Балачактан ук биология белән кызыксына, Мәскәү һәм Казан университетларының биология бүлекләрендә укый.

СССРда танылуны Борис Заходерга аның тәрҗемәләре китерә. Ул «Винни-Пух маҗаралары», «Мэри Поппинс», «Питер Пэн», «Алиса могҗизалар дөньясында» кебек әкиятләрен рус теленә тәрҗемә итә. Шулай ук ул Иоганн Гете хезмәтләрен тәрҗемә итү эше белән шөгыльләнә.

Искәрмәләр

Балалар язучылары
Тәрҗемәчеләр
XX гасыр язучылары
Молдавия язучылары
Мәскәүдә вафатлар
Нәфел намазы

Нәфел намаз — исламда өстәмә укыла торган намаз. Нәфел намазларын уку тыелган вакыттан башка теләсә нинди вакытта да укырга мөмкин.

Нәфел намазларының мәшһүрләре 

 Хаҗәт намазы - берәр теләккә ирешү өчен, дога кылыр алдыннан укыла торган ике рәкәгать намаз.
 Истиска намазы - корылык булганда, җәмәгать белән җыелеып кырда укыла торган намаз. Ике рәкәгатьле.
 Тәүбә намазы - гөнаһлардан үкенеп, тәүбә итәр өчен укыла торган ике рәкәгатьле намаз.
 Хәүеф намазы - бәла һәм афәт килүдән шикләнгәндә, алардан котылу өчен укыла.
 Көсуф намазы - кояш тотылган вакытта җәмәгать белән мәчеттә укыла.
 Хөсуф намазы - ай тотылганда укыла торган ике рәкәгать намаз.
 Сәфәр намазы - сәфәргә чыгар алдыннан укыла торган намаз.
 Шөкер намазы - Аллаһыга рәхмәт йөзеннән укыла торган ике рәкәгать намаз.
 Ишракъ намазы - кояш чыгып, күтәрелә башлагач укыла торган 2, 4, 6 яки 8 рәкәгатьле намаз.
 Духә намазы - кояш чыгып өйләгә җиткәнче укла торган 2, 4, 6, 8, 10 яки 12 рәкәгатьле намаз.
 Ишрак намазы - кояш чыгып 15-20 минут үткәч укыла.
 Әүүәбин намазы - ахшамнан соң укыла торган 2, 4 яки 6 рәкәгатьле намаз.
 Тәһәҗҗүд намазы - төнлә йокыдан торып, таң атканчы укыла торган намаз. 2, 4, 6, 8 яки 10 рәкәгать итеп укыла. 
 Һәүел намазы - бер мөселман кешенең үлгәнен ишеткән көндә, ахшамнан соң укыла торган намаз. Ике рәкәгатьле.
 Мәчет намазы - мәчеткә кергәч укыла торган ике рәкәгатьле намаз. Тәхиятел-мәсҗид намазы дип атала.
 Истихарә намазы - берәр эшне башлар алдыннан, бу эш хәерле булсын дип укыла торган намаз.
 Тәхиятел-вуду - тәһарәт алгач укыла.

Чыганак 
Ислам.ру сайты 

Намаз
Балалар өчен Евровидение 2009 җыр бәйгесендә Россия

Балалар өчен Евровидение 2009 җыр бәйгесендә Россиядән Екатерина Рябова катнашты. Ул "Кечкенә Принц" җырын җырлап, 116 бал җыйды һәм Әрмәнстан җырчысы Луара Айрапетян белән 2-3 урын яулады.

Катнашучы 

Екатери́на Дми́триевна Ря́бова (1997 елның 4 августы , Щелково, Мәскәү өлкәсе, Россия) — Балалар өчен Евровидение 2009 җыр бәйгесендә Россиядән җырчы. Екатерина 1997 елның 4 августында Щелковода (Мәскәү өлкәсе) туган, хәзерге вакытта Юбилейный шәһәрендә тора. Ул 7нче сыйныфта укый, эстрада вокалы белән «СветАфор» һәм "Әкият" студияләрендә шөгылләнә.

Җыр 

«Кечкенә принц» — Евровидение 2009 да Ектерина Рябова җырлаган җыр. Җырны Катя дуслары белән бергә язган.

Милли сайлап алу 
2009 елның 14 мартында «Россия» телеканалы Балалар өчен Евровидение 2009 җыр бәйгесенә сайлап алу башлану турында игълан итте. Сайлап алу 3 этаптан торды.

Катнашучылар 
Финалда катнашучылар:
 Шайгородская Алина (Похвистнево, Самар өлкәсе)
 Колчина Нелля (Гай, Ырынбур өлкәсе)
 Группа «Музыкаль фрегат» (Мәскәү)
 «Дуслар» дуэты (Мелеуз, Башкортостан)
 Цветков Алексей (Ишем, Төмән өлкәсе)
 Рябова Екатерина (Юбилейный, Мәскәү өлкәсе)
 Сергеева Влада (Самар)
 "Әти балалары" группасы (Новосибирск)
 Козлова Александра (Мәскәү)
 Джантемирова Ирина (Майкоп, Адыгея)
 Зиновьев Александр (Пенза)
 Доронина Арина (Дзержинск, Түбән Новгород өлкәсе)
 Киндер-сюрприз» шоу-группасы (Пермь)
 Тюмерикова Алина (Абакан, Хакасия)
 Карамышева Анастасия (Курск)
 Тарасова Анастасия (Ижау, Удмуртия)
 Савилова Юлиана (Ырынбур)
 Артемов Павел (Балашиха, Мәскәү өлкәсе)
Финалга узмадылар:
 Чистякова Наталья (Мәскәү)
 Решетило Виктория һәм Вульф Богдан (Мәскәү)
 Кочеткова Ксения (Одинцово, Мәскәү өлкәсе)
 Дубровская Мария (Түбән Новгород)
 Миронова Екатерина (Чиләбе)
 Агафонова Анна (Казан)
 Леоненко Анна (Дмитровский Погост, Мәскәү өлкәсе)
 Хатламаджиева Нана (Дондагы Ростов)
 Кастрица Анастасия (Петербург)

Тавыш бирү

Шулай ук карагыз 
 Евровидение
 Евровидение 2009

Сылтамалар 
 Балалар өчен Евровидение җыр бәйгесенең сайты
 Евровидение бәйгесе турында

Балалар өчен Евровидение җыр бәйгесендә Россия
Ацуси Сиракава

Тэммон (яп. 天門, Tenmon), чын исеме Ацуси Сиракава (яп. 白川 篤史 Сиракава Ацуси) — аниме өчен музыка язган япон композиторы. 1971 елда Токио каласында туды.

Макото Синкай белән танышканнан соң, аның фильмнары өчен музыка иҗат итә башлый.

Иҗат 
Түбәндәге фильмнар һәм видеоуеннар өчен музыка язды:
 Ул һәм аның мәчесе (1999)
 Ерак йолдыз тавышы (2001)
 Mizu no Kakera (2001)
 Tenshi no Kakera (2003)
 Haru no Ashioto (2004)
 Болытлар артында (2004)
 ef - a fairy tale of the two (2006)
 Секундка 5 сантиметр (2007)
 Ef: A Tale of Memories (2007)
 Ef: A Tale of Melodies (2008)

Сылтамалар 
 Рәсми сайт

Япония композиторлары
Анимега саундтрэклар язган композиторлар
1971 елда туганнар
Токиода туганнар
Анри Барбюс

Анри Барбюс (; 17 май 1873 ел — 30 август 1935 ел, Мәскәү) — француз язучысы, журналист һәм халыкара коммунистик хәрәкәтнең сәяси эшлеклесе. СССР ФАнең мактаулы әгъзасы (1933), шулай ук  1923 елдан Француз коммунистик фиркатенең әгъзасы.

Анри Барбюс дөньякүләм танылуы «Ут» (, 1916 ел) романына бәйле. Бу әсәр Беренче Бөтендөнья сугышында халыкның  революцион ышануларына, өметләренә нигезләнгән. Шулай ук Анри Барбюс каләм астыннан танылган әсәрләр һәм романнар: «Вакыйга» и «Чын хикәяләр» (1928). Гонкур бүләге лауреаты.

Сылтамалар 
 
  Анри Барбюс исеме белән Киев, Харьков, Челәбе һәм Екатеринбургтагы урамнар аталган
  Брюссельда узган Халыкара Антисугыш Конгрессы   29—31 декабрь 1934 ул // «Скепсис»

Франсуз язучы-фантастлары
Франция язучылары
Иль-де-Франста туганнар
Франция Коммунистик Фиркасе әгъзалары
Екатерина Рябова

Екатери́на Дми́триевна Ря́бова (1997 елның 4 августы , Щелково, Мәскәү өлкәсе, Россия) — Балалар өчен Евровидение 2009 җыр бәйгесендә Россиядән җырчы. «Кечкенә принц» җырын җырлап, ул 2 урын яулады. 2011 елда яңадан Россияне Балалар өчен Евровидение 2011 җыр бәйгесендә күрсәтәчәк.

Биографиясе 
Екатерина 1997 елның 4 августында Щелковода (Мәскәү өлкәсе) туган, хәзерге вакытта Юбилейный шәһәрендә тора. Ул 7нче сыйныфта укый, эстрада вокалы белән «СветАфор» һәм "Әкият" студияләрендә шөгылләнә.

Җырлары 
 «Фәрештә»
 «Әгәр мин песи булсам»
 «Кечкенә принц»
 «Көзгеләр»
 «Катюша»

Клиплар 
 «Әгәр мин песи булсам»

Шулай ук карагыз 

 Балалар өчен Евровидение 2009 җыр бәйгесе
 Балалар өчен Евровидение 2009 җыр бәйгесендә Россия

Балалар өчен Евровидение җыр бәйгесендә катнашучылар
Мәшһүр балалар
Россия җырчылары
Балалар өчен Евровидение 2008 җыр бәйгесендә Россия

2008нче елда Россиядән Михаил Пунтов чыгыш ясады. Ул Фәрештә йоклый җырын җырлап 73 балл җыйды.

Сайлап алу туры

Ссылки 
 http://esckaz.com/jesc/2008/rus.htm

Балалар өчен Евровидение җыр бәйгесендә Россия
Госел

Госел () — Ислам динендә билгеле бер тәртип буенча, бөтен тәнне юып коену.

Тәртип 
Госелләнәм дип ниятләгән кеше түбәндәге тәртип буенча эш йөртер:
 Гаурәтләрен пакъләр.
 Беләзекләренә кадәр ике кулын юар.
 Тәһарәт алыр, ләкин аякларын юмас.
 Гослгә ният кылыр.
 Авызын өч мәртәбә чайкар.
 Борынын өч мәртәбә су алып чайкар.
 Әүәл башына, аннан соң уңнан башлап ике як иң өстенә, алгы якка, аркага, уң яктан башлап ике як ботка су йогертер.
 Бер кат су йогерткәч, тәненең һәрбер җирен мөмкин кадәр куллары белән ышкып чыгар.
 Шул тәртиптә икенче мәртәбә бөтен тәненә су кояр.
 Тәненең һәрбер җирен янә куллары белән ышкып чыгар.
 Билгеле тәртип белән өченче мәртәбә бөтен тәненә су кояр.
 Су йөгерткән урыннарын куллары белән янә мөмкин кадәр ышкып чыгар.
 Иң ахырдан уңнан башлап ике аягын юар.

Чәч, каш, сакал, мыек кебек төкләрнең төпләренә, күз чокыры кебек эчкә батып яки җыерылып торган урыннарга һәм йөзек асларына да су ирешергә тиеш. Ирләргә госел коенганда, хатын-кызлардан аермалы буларак, чәчләренең һәр бөртегенә су ирештерү фарыздыр. Әмма хатын-кызларның толымнарына су ирешмәсәдә ярый, чәч төпләренә генә ирешү дә җитә.

Әдәбият 
 

Ислам төшенчәләре
Казан автобусы

Казан автобусы — Казанның автобус системасы. Казанда хисапнамә буенча иң популяр транспорт. 1925 елда ачылган. Юл бәясе — 18 сум.

Тарих 
Автобусның беренче рейслары 1925 елда башланган. Карталар системасы уңайсыз һәм әз популяр булган. Шулай ук маршрутлы таксиның популярлыгы арткан. 2006 елга Казанда 200 маршрутлардан артык булган.

Ләкин 2007 елда бөтен маршрутлы таксиларны законның читтә иглан иттеләр. Хәзерге вакытта (2010) Казанда 90 автобусларның маршрутлары бар. Паркында НЕФАЗ-5299, МАЗ-203, SUZU «Богдан», GOLDEN DRAGON, HIGER 6881 модельләре торалар.

2012 елда Казанның автобус системасын XXVII Җәйге Универсиадага яңадан үзгәртәләр.

Моны да карагыз
Казан троллейбусы
Автобус
Казанның 1нче Автовокзалы
Казанның Төньяк автовокзалы

Чыганаклар
 Рус википедиясе

Казан транспорты
Тәҗвид

Тәҗвид (гар. تجويد) — Коръәнне дөрес укуны, һәм шуның нәтиҗәсендә аның мәгънәсен бозуны булдырмауны тәэмин итәргә ярдәм итүче шәригать фәне. Аның төп максаты — сүзләрне хаталардан, бозулардан саклау. 

تجويد Тәҗвид дигән сүз جُود яхшы һәм جَوَّد сыйфатын арттыру, көйләп уку сүзләреннән алынып, яхшырту, осталык белән максатка ирешү дип тәрҗемә ителә.

Тәҗвид сүзенең терминологик мәгънәсе — һәр хәрефне үз урыныннан (мәхраҗыннан) чыгару һәм хәрефнең үзенә генә йөкләнгән хокукларын (сыйфаты, куәте һ.б.) үтәр өчен мөмкинлекләр бирү.

Коръәнне уку рәвеше Мөхәммәдтән (саләллаһу галәйһи үәссәләм) сәхабәләргә, сәхабәләрдән табигыйннарга һ.б тапшырылган. 
Коръән тәҗвид кагыйдәләре белән үк иңдерелгән.

Барлыкка килүе 

Ислам дәүләте киңәйгәч, бик күп гарәп булмаган халыклар ислам динен кабул итә башлыйлар. Аларга Коръән уку авыр була. Һәм шул сәбәпле Коръәндә асъ-, өсъбилгеләр барлыкка килә, тәҗвид кагыйдәләре махсус фән буларак өйрәнелә башлый. Тәҗвид буеча беренче китап авторы – имам Муса (Аллаһ аңардан разый булсын; һиҗри 325 елда вафат була).

Тәҗвид фәненең яклары 

Тәгълим ягы — тәҗвид китапларында язылган кагыйдәләрне белү һәм бу бөтен мөселманнар өчен фарыз кифая, ягъни һәр мөселман өстендә үтәү бурыч булса да, ләкин араларыннан берничәсе сәбәпле башкаларның өсләреннән төшә торган фарыз.

Гамәли ягы — тәҗвид кагыйдәләренә нигезләнеп Коръән уку. Бу — фарыз гаен, ягъни араларыннан берничәсе башкару сәбәпле мөселманнарның өсләреннән төшми торган фарыз.

Чыганак 
 

Коръән
Лувр музее

Лувр () — дөньяның иң зур рәсем музейларының берсе. Урнашкан мәйданы буенча ул өченче урында. Музей Париж үзәгендә, Сена елгасының уң ягында, Риволи урамында урнаша.

Музей бинасы — элекке патшалар сарае (Palais du Louvre). 2009 елда музейны 8 500 000 кеше зиярәт итте.

Луврда бөтенесе җыелган, музейны универсаль дип атап була. Монда җыелган экспонатлар өчен географик та, вакыт чикләре дә юк.

Тарих

Музей 
 1793 елның 8 ноябрендә беренче тапкыр Лувр музее ишекләре ачылдылар.
 Музейда аерым Эжен Делакруа залы бар.

Искәрмәләр

Сылтамалар 

 Рәсми сайт

Франция сарайлары
Франция музейлары
Балалар өчен Eurovision җыр бәйгесе 2008

Балалар өчен Eurovision җыр бәйгесе 2008 10-15 яшьтәге яшь җырчылар өчен 6 бәйге булды. Ул 2008нче елның 22 ноябрендә Лимассол шәһәрендә (Кипр) "Спирос Киприану" спорт үзәгендә узды. Конкурста Bzikebi (бал кортлары) группасы җиңде.

Катнашучылар исемлеге

Сылтамалар 
 Балалар өчен Евровидение җыр бәйгесенең рәсми сәхифәсе
 Евровидение бәйгесенең русча сәхифәсе
 Балалар өчен Евровидение җыр бәйгесе

Балалар өчен Евровидение җыр бәйгесе
Еллар буенча балалар өчен Евровидение җыр бәйгесе
«Кызыл таң» газетасы

«Кызыл таң» — Башкортстанның татар телле иҗтимагый-сәяси гәҗите. Уфа шәһәрендә нәшер ителә. Гәҗитне гамәлгә куючылар — Башкортстан Хөкүмәте, Башкортстан Корылтае.

Тарих 
Гәҗит 1918 елның 1 мартында «Башкортстан» исеме белән Ырымбурда чыга башлый. Дутов гаскәрләре Ырынбурга кергәнче гәҗитнең 5 сан чыгарга өлгерә. 1919 елның сентябрендә «Башкортстан хәбәрләре» исеме белән Башкортстан башкаласы Стәрлетамакта яңадан чыга башлый. Шул ук вакыт 1919 елның июнендә Уфа аклардан азат ителгәч, Сәләх Атнагулов мөхәррирлегендә аякка бастырылган «Кызыл юл» гәзите чыга башлый. 1920 елдан ул «Шәрекъ ярлылары» исеменә күчә, 1921 елдан «Урал» исемендә чыга башлый. 1922 елның июнь-июлендә республика башкаласы Стәрлетамактан Уфага күчерелә һәм шуңа бәйле андагы «Башкортстан хәбәрләре» гәҗите дә Уфадагы «Урал» белән кушыла.

Татарча нәшер ителүче бу басма ВКП (б)-ның Башкортстан өлкә комитетының 1924 елның 2 август карары белән мөстәкыйль ике гәзиткә бүленә. Башкортчасы — «Башкортстан», татарчасы «Яңа авыл» исеме белән чыга башлый.

«Яңа авыл»ның мөхәррире итеп күренекле революционер һәм публицист Муса Йосыпов тәгаенләнә. Йосыпов та, гәзиткә аңардан соң җитәкчелек иткән Гайса Габбасов белән Имай Насыйри да 1937 елда «халык дошманы» — дип кулга алыналар, тәүге икесе шул ук елда атып үтерелә, күренекле язучы И. Насыйри Уралдагы лагерьда тоткынлыкта 1942 елда дөнья куя.

Бик күп күренекле шәхесләр эшләгән «Яңа авыл» — «Коммуна» — «Кызыл таң»ны чыгаруда. «Башкортстанның халык шагыйре» дигән мактаулы исемне йөртүче сигез талант иясенең өчесе — Мәҗит Гафури, Сәйфи Кудаш, Әнгам Атнабаев — гәзитнең элекке хезмәткәрләре.

1930 елдан «Коммуна» исеме белән чыга.

1941 елның 8 июленнән 1944 елның 12 мартына кадәр бөтен журналистлар сугышка китү сәбәпле гәҗит чыгудан туктый.

1944 елдан Кызыл таң исеме белән яңадан чыга башлый.

1990 елда гәзитнең гомуми тиражы гә җиткән.

Редакция каршында «Тулпар» яшьләр, «Әллүки» балалар журналлары кебек яңа басмалар калкып чыкты.

2006 елның 28 февраленнән «Кызыл таң» материаллары белән Дөньякүләм электрон челтәрендә: гәҗит сайтында  танышып була. Гәҗит татар телендә чыкса да, 2010 ел җанисәбе алдыннан Башкортстан хөкүмәте аны ачыктан-ачык татар халкына каршы эштә файдаланды. 2010 елның җанисәбе алдыннан
«Кызыл таң» һәм «Өмет» гәҗитләрендә татар авылларына башкортлар нигез салган дигән мәкаләләр чыга башлады.

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 «Кызыл таң» гәзите турында тарихи белешмә
 Илдус ЗАҺИДУЛЛИН. Чын мирас № 3
  "Кызыл таң"  ВКонтакте

Татарча гәҗитләр
Башкортстан гәҗитләре
Уфа матбугаты
Аитзәк Аитов

Аитзәк Аитов — татар шагыйре.

Тормыш юлы 
Шагыйрь Аитзәк Аитов 1908 елның декабрендә хәзерге Сарытау өлкәсенең Дергачи районы Алтата авылында туа. Кечкенәдән әтисез калып, җиде яшеннән үз көнен үзе күрә башлый — көтү көтә, ялчылыкта йөри. Октябрь революциясеннән соң авылда беренчеләрдән булып комсомолга языла. 1928 елда район комсомол комитеты А.Аитовны Мәскәүгә кыска сроклы курсларга укырга җибәрә. Укып кайтканнан соң, ул туган төбәгендә төрле җаваплы урыннарда эшли, утызынчы еллар башында берникадәр вакыт авыл советы председателе булып та тора.

Илне индустрияләштеру чорында А.Аитов — Донбасста, шахтер хезмәтендә. Шушы елларда ул әдәби иҗат эше белән шөгыльләнә башлый: шигырьләр, очерклар һәм мәкаләләр яза. Аларнын күбесе 1930—1937 елларда Донбасста (ул чакта Сталино шәһәрендә) татар шахтерлары өчен чыгып килгән «Пролетар» газетасында дөнья күргән.

Сугышның беренче көннәреннән үк Аитзәк Аитов фронтның алгы сызыгында. 1941 елның 23 октябрендә Смоленск өлкәсендәге Демидов шәһәре өчен барган бәрелешләрнең берсендә ул дошман пулясыннан һәлак була.

Иҗаты 
А.Аитовның зур булмаган шигъри иҗатында шул чор өчен характерлы темалар — авылны коллективлаштыру, илне саклау, комсомол яшһләр тормышы темалары яктыртыла. Шагыйрь иҗатыннан аерым урнәкләр 1961 елда Татарстан китап нәшрияты бастырып чыгарган «Алар сафта» исемле күмәк җыентыкта урын алган.

"Сакта"

"Чаңгыда"

Мәңгеләштерү 
Ватан азатлыгы өчен гомерен биргән язучы буларак, Аитзәк Аитовның исеме Татарстан Язучылар берлеге бинасына куелган мемориаль тактага язылды.

Татар шагыйрьләре
Татарстан халкы

Татарстанда халык саны  елга  кеше тәшкил итә.

Халык саны

Милли состав

Татарлар 
Җанисәпләр нәтиҗәләре буенча республиканың халкында татарлар өлеше:

Руслар 
Җанисәпләр нәтиҗәләре буенча республиканың халкында руслар өлеше:

Чуашлар 
Җанисәпләр нәтиҗәләре буенча республиканың халкында чуашлар өлеше:

Чуашлар () — Россия Федерациясендә сан буенча бишенче халык, Чуаш Республикасының төп халкы.

Чуашлар күпләп республиканың көньяк, көньяк-көнбатышта һәм Идел алды районнарда торалар. Чүпрәле районыныда чуашлар халкының 41,1% өлешен тәшкил итәләр, ә Аксубай районында чуашлар күпчелекне (44,0%) тәшкил итәләр. Тәтеш, Норлат һәм Чирмешән районнарда чуашлар халкының 20-30% өлешен, ә Әлки һәм Буа районнарда халкының 10-20% өлешен тәшкил итәләр. Кайбыч, Баулы, Югары Ослан һәм Әләски районнарында чуашлар халкының 5-10% өлешен тәшкил итәләр.

2002 елның җанисәбе буенча, чуашларның 94,72% (119 853 кеше) русча белә, 86,53% (109 492 кеше) чуашча белә, 20,05% (25 369 кеше) татарча беләләр.

Удмуртлар 
Җанисәпләр нәтиҗәләре буенча республиканың халкында удмуртлар өлеше:

Удмуртлар () — Россия Федерациясендә сан буенча унөченче халык, Удмурт Республикасының төп халкы. 2010 елның җанисәбе буенча, Татарстанда 23 454 удмурт яши.

Удмуртлар күпләп Киров өлкәсе (Балтач — 11,9%, Кукмара — 14,0%, Мамадыш районнары) һәм Удмуртия (Менделеевск, Әгерҗе) белән чиктәш районнарда торалар, шулай ук Баулы районының халкының 5,6% өлешен тәшкил итәләр.

2002 елның җанисәбе буенча, удмуртларның 92,60% (22 416 кеше) русча белә, 87,40% (21 157 кеше) удмуртча белә, 39,79% (9 633 кеше) татарча беләләр.

Мордва 
Җанисәпләр нәтиҗәләре буенча республиканың халкында мордва өлеше:

Мордва — (үзаталышлары: мукшыларның — , эрзяларның — ) —  үз эченә ике халыкны кетүче фин-угыр халкы. 2010 елның җанисәбе буенча, Татарстанда 19 156 
мордва яши.

1926—2010 елларда мордвалар саны 1,8 мәртәбәгә, ә аларның чагыштырма авырлыгы 2,8 мәртәбәгә кимәйгән.

Мордваның 53% өлеше 4 көньяк-көнчыгыштагы (Чирмешән, Әлмәт, Бөгелмә һәм Лениногорск) районнарда торалар; Тәтеш районында мордвалар халкының 9,6% өлешен тәшкил итәләр.

2002 елның җанисәбе буенча, мордваларның 99,05% (23 477 кеше) русча белә, 78,22% (18 540 кеше) эрзәчә яки мукшыча белә, 5,85% (1 387 кеше) татарча беләләр.

Марилар 
Җанисәпләр нәтиҗәләре буенча республиканың халкында Марилар өлеше:

Марилар () — Россия Федерациясендә сан буенча ундүртенче халык, Мари Илнең төп халкы. 2010 елның җанисәбе буенча, Татарстанда 18 848 мари яши.

2002 елның җанисәбе буенча, Мариларның 96,03% (18 041 кеше) русча белә, 74,47% (13 990 кеше) болын марича белә, 34,93% (6 536 кеше) татарча белә, 5,87% (1102 кеше) таулы марича беләләр.

Марилар күпләп Менделеевск районында (8,0%) торалар. Алабуга, Кукмара, Мамадыш, Актаныш, Минзәлә һәм Мөслим районнарында Марилар халкының 1%-тан артык өлешне тәшкил итәләр.

Башкортлар 
Җанисәпләр нәтиҗәләре буенча республиканың халкында башкортлар өлеше:

Башкортлар () — Россия Федерациясендә сан буенча дүртенче халык, Башкортстанның төп халкы.

Татарстан башкортларның 56% өлеше Казанда һәм Яр Чаллыда торалар.

Районнар буенча милли состав (2010)

Торак пунктлар

Искәрмәләр

Сылтамалар 

Татарстан
Әхмәт Шәех

Әхмәт Шәех (1528 елда вафат) — Алтын Урданың соңгы ханы, Әхмәт хан улы.

Аның күтәрелеп китүенең сәбәбе булып, зур ихтимал, атасы Әхмәт ханның үлеменнән соң бәкләрибәк Тимур мангытның далада ханның олы уллары Мортаза һәм Сәет-Әхмәтне табуы һәм алар белән Кырымга качып китүе тора. Кырым ханы Миңлегәрәй I качакларны бик теләп каршы ала, ләкин аларга карата мөнәсәбәте кунакларча булмый. Ул аларны тоткыннары дип исәпли.

Әхмәт ханны бергәләп үтергән Себер ханы Ибак һәм нугай морзалары Муса һәм Ямгучи Сарайда хакимиятне үз кулларына алырга омтылмыйлар. Аларның урда аксөякләре арасында җитәрлек абруйлары булмый. Нәтиҗәдә хакимият бушлыгы барлыкка килә һәм хан буларак хан булырга лаеклы бердәнбер дәгъвачы Әхмәт Шәех игълан ителә. Бу хәл 1481 елның ахырында яки 1482 елның башында була.

Алтын Урда ханнары
Балалар өчен Евровидение 2007 җыр бәйгесендә Россия

Балалар өчен Евровидение 2007 җыр бәйгесендә Россияне Волгоградтан Александра Головченко күрсәтте. Бәйге Нидерландларның Роттердам шәһәрендә узды. Ул 6нчы урын яулады.

Катнашучы 
Александра Гаоловченкога 10 яшь. Ул бөтеңроссия «Музыкальная радуга» һәм «Кечкенә йолдызчыклар» бәйгеләрендә җиңгән.

Милли сайлап алу 
Милли сайлап алу финалы 3 июндә узды. Анда 20 җырчы катнашты.
 «Сюрприз» квартеты (Түбән Тагил)
 Почекаева Екатерина (Курск)
 «Коломбина» квартеты (Мәскәү)
 Пащенко Мария (Белгород)
 Кузнецов Артем (Хабарау)
 Савилова Юлиана (Ырынбур)
 Головченко Александра (Волгоград)
 Измайлова Камила (Казан)
 Башлыкова Лена (Одинцово)
 Атоян Эрика (Нефтегорск)
 Морозова Женя (Вешки)
 Иванов Никита (Дедовичи, Псков)
 Полякова Наталья (Глинищево, Брянск)
 «Домисольки» (Элыяй, Якутия)
 Усова Юлия (Северодвинск)
 Пестунова Мария (Воронеж)
 Колесникова Настя (Ростопши, Ырынбур)
 Сафонкин Владимир (Мәскәү)
 Сидоров Олег (Краснознаменск)
 «Верба» квинтеты (Воронеж)

Балалар өчен Евровидение җыр бәйгесендә Россия
Кыргап

Кыргап — татар авылы. Омск өлкәсенең Тара районында Иртыш елгасы ярында урнашкан. XVII гасырдан билгеле авыл. Авыл Тара өязенең (уезд) 1701 елгы Дозорный китабында телгә алына. 3 урамы бар. Бетеп барган авыл. Башлангыч мәктәбе, фельдшер-акушер пункты ябылган.

почта индексы 646512.

Сылтамалар 
 Кыргап авылы турында блог

Искәрмәләр 

Омск өлкәсе татар авыллары
Макото Синкай

Макото Синкай (яп. 新海誠 Синкай Макото) — япон сценаристы, режиссер, аниматор һәм сэйю. Ул 1973 елда Нагано префектурасында туды. Чын исеме — Макото Ниицу (яп. 新津 誠). Университетта япон әдәбиятын өйрәнгән. Инде балачактан ук ул мангаларны, аниме и ранобэны иҗат итәргә теләгән.

Макото Синкайның яраткан анимесы — Хаяо Миядзаки иҗат иткән «Лапута һава сарае». Синкайны «яңа Миядзаки» дип тә атадылар, ләкин ул мондый чагыштыру белән риза түгел.

Эшләре 
 «Чикләнгән дөнья» («Kakomareta Sekai») — 1998
 «Башка дөньялар» («Tooi Sekai») — 1999
 «Ул һәм аның мәчесе» («Kanojo to Kanojo no Neko») — 1999
 «Ерак йолдыз тавышы» («Hoshi no Koe») — 2002
 «Елмаю» («Egao») — 2003
 «Болытлар артында» («Кumo no Mukō, Yakusoku no Basho») — 2004
 «Секундка биш сантиметр» («Byōsoku 5 Senchimētoru») — 2007
 «Neko no Shuukai» — 2008

Сылтамалар 
 Makoto Shinkai’s Website 
 Official Byousoku 5 Centimeter Website 
 Makoto Shinkai Fan Web 

Аниме режиссёрлары
Аниме сценаристлары
Япония режиссёрлары
Әли Гыймран сүрәсе

Әли Гыймран сүрәсе(араб. آل عمران‎‎ — Гымран гаиләсе) — Коръәннең өченче сүрәсе. Мәдинәдә иңә, 200 аятьтән тора.

Төп темалар 
Сүрәнең бер өлеше  Гайсә галәйһиссәләмнең тууына һәм Мәрьямның җәфа чигүләренә һәм шулай ук нәсараларның юлдан язуларын анализлауга багышланган. Шулай итеп, әл-Бәкара сүрәсендә башланган Исраил балаларының тарихы дәвам итттерелә. Сүрәнең икенче яртысы Муса һәм Гайсә (галәйһумуссәләм) кавмнәре алып барган җиһәдкә багышланган. Бәхәс вакытындагы әдәплелеккә һәм җиңү яки җиңелү белән бәйле гадәтләргә игътибар бирелә. Шулай ук шәһидләр һәм аларның ахыйрәттәге язмышы турында сөйләнелә.

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Гыймран гаиләсе сүрәсенең Ногмани тәфсире 
Коръәннең «Әл Гыймрән» сүрәсе, һәр аятьның әйтелеше аерым бирелә, язылышы ике телдә гәрәбчә һәм урысча ayatlar.org сайтында

Коръән сүрәләре
1748 ел



Вакыйгалар

Туулар 

 10 март — Джон Плейфэр, шотланд математигы, географ.

Вафатлар 

1748 ел
Еллар
Онтарио

Онта́рио ( ) — Канада үзәгендә урнашкан вилаять.

Онтарио
Во вилаяте

Во (фр. Vaud, алм. Waadt) — Швейцария көнбатышында урнашкан кантун. Халык саны 626 мең кешене тәшкил итә. Башкаласы — Лозанна шәһәре.

Швейцария
Фәтхи Бурнаш

Фәтхи Бурнаш, тулы исеме Фәтхелислам Закир улы Бурнашев (1898 — 1942) — күренекле татар шагыйре, драматург, публицист, әдәбият тәнкыйтьчесе, тәрҗемәче.

Ул 1898 елның 13 гыйнварында элекке Сембер губернасының Буа өязе (хәзерге Чуашстанның Батыр районы) Кыр Бикшеге авылында мулла гаиләсендә туган. Авыл мәктәбендә башлангыч белем алганнан соң, 1907 елда әтисе аны Казанның «Мөхәммәдия» мәдрәсәсенә урнаштыра. Күпчелек шәкертләр кебек үк, Фәтхелислам да мәдрәсәнең югары классларында үз көнен үзе күреп укый: җәйләрен казакъ далаларында мөгаллимлек итә яки Мәкәрҗәгә барып, көнлекче эшләрдә йөри, 1916 елда ул «Мөхәммәдия»не бөтенләй ташлап чыга һәм, үзлегеннән хәзерләнеп, дүрт класс гимназия программасы күләмендә рус теленнән имтихан тота.

Октябрь инкыйлабыннан соң Үзәк мөселман хәрби коллегиясе органы «Кызыл Армия» газетасының мөхәррире булып эшли.
 
1920-30 елларда аның драма әсәрләре татар сәхнәсеннән төшми, тамашачылар арасында искиткеч популярлык казана.

1940 елны кулга алына, 10 елга хөкем ителә. 1942 елда атып үтерелә.

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Тулы биографиясе
 Фәтхи Бурнашның «Яшь йөрәкләр» комедиясе 
 Фәтхи Бурнаш Татар электрон китапханәсендә
 Фәтхи Бурнаш Шигърият.ру сайтында
 Йөрәк ярасы
  Фәтхи Бурнашның «Красная Татария» газетасында 1930 елда басылган хаты

Татар шагыйрьләре
Татар драматурглары
«Мөхәммәдия» (Казан) мәдрәсәсе шәкертләре
Нисә сүрәсе

Ән-Нисә (хатын-кызлар) сүрәсе(гар.سورة النساء - сүрәтүн-нисә) - (, Катыннар ) —  Коръәндәге 4нче сүрә.
Сүрә Мәдинәдә иңгән.

Әлеге сүрә, Өхед сугышындагы көтелмәгән җиңелүдән соң, берничә ай дәвамында иңгән. Әлеге сугышта, тыңламаулары һәм тәртип бозулары сәбәпле, күп мөселманнар үтерелә. Ятимнәр, тыл хатыннар турында кайгырту кирәклелеге барлыкка килә.

Бу сүрәдә шулай ук алар җәһилият (Исламгача чор) чорында мәхрүм булган хатын-кыз хокуклары күрсәтелә. Гарәпләрнең тарихында беренче тапкыр полигамиягә (күпхатынлылыкка) чикләүләр кертелә: хатыннар саны дүрттән артык булалмый башлый, шул ук вакытта моның өчен аерым шартлар да кертелә.

Әлеге сүрә исламның дошманнарына ярдәм күрсәткән монафикъларны шелтәли. Сүрәдә шулай ук бөтен кешеләр һәм, аерым алганда, мөселманнар таянып эшләргә тиешле кагыйдәләр карала. Бу кагыйдәләр тәртип, тигезхокуклылыкка чакыра, ятимнәргә, никахка, ятимнәрне карауга алуга, әманәткә ничек карарга киркәлеген күрсәтә.

Аллаһ әлеге сүрәдә васыять һәм мал күчерүгә күрсәтмәләр бирә, өйләнергә ярамаган хатыннар турында да әйтә. Бу сүрәдә шулай ук сугыш вакытында гыйбадәткә игътибар бирелә, Китаб әһелләренең Аллаһка карата гаделсезлекләре турында әйтелә (мәсәлән, Мәрьям, Гайсәнең тәрегә кадаклануы турында уйланулар китерелә). Аллаһ беркайчан да гафу итмәячәк кешеләр: Аңа ширек кылучылар турында әйтелә, ләкин Ул башка барлык гөнаһларны теләгән кешеләренә кичерә.

1нче аят
Ий кешеләр! Сезне бер ата-анадан яратучы Аллаһуга каршылык күрсәтүдән сакланыгыз, Ул Адәм г-мнең үзеннән хатын яратты вә икесеннән күп ирләрне һәм күп хатыннарны дөньяга чәчте. Янә Аллаһуга тәкъвалык кылыгыз ки үзегез, Ул – Аллаһ исеме белән бер-берегездән сорыйсыз, ягъни Аллаһ ризалыгы өчен бир, сүземне тыңла, дисез, шулай булгач, Аллаһуны зурлагыз вә якын кардәшләр хакыннан сакланыгыз! Бит Аллаһ сезнең барча эшләрегезне тикшереп күзәтүче.

Сылтамалар 
 Хатын-кызлар сүрәсенең Ногмани тәфсире 
Коръәннең «Ән-Нисә» сүрәсе, һәр аятьның әйтелеше аерым бирелә, язылышы ике телдә гәрәбчә һәм урысча ayatlar.org сайтында
 Ән-Ниса сүрәсе русча

Искәрмәләр

Әдәбият 

Һәфтияк шәриф тәфсире. – Казан: Раннур, 2003.

Коръән сүрәләре
Мәидә сүрәсе

Әл-Мәидә сүрәсе (гар.سورة المائدة - сүрәтүл-мәидә)- Коръәннең бишенче сүрәсе. Мәдинәдә иңә. Аятьләре саны - 120. Коръәннең соңгы булып иңгән сүрәләреннән берсе. Төрле темалар карала: хәләл һәм хәрам азык, өйләнергә рөхсәт ителгән һәм ителмәгән хатын-кызлар, тәһарәт, Коръән алдындагы бурычлар, яһүдиләр һәм христиан-нәсараларның ялгыш юлдан китүләре, берсе икенчесен үтергән Адәмнең ике ир баласы һәм үтерү, фахишлек, угърылык өчен җәза.

Сүрә гадәттәгечә кыскача Аллаһны мактау һәм мөэминнәргә мөрәҗәгать белән башланып китә. Аннары соң хәләл һәм хәрам азык турында шәригать хөкеме карала.

Сүрә Тәүрат һәм Инҗил кануннарының искергәнлеген һәм аларның ислам шәригате белән алмаштырылуын күрсәтә. Сүрәдә хәмер һәм башка наркотик матдәләр куллану тыела, хаҗның кайбер йолалары турында сөйләнелә.

Сүрә хөтбәләр һәм Гайсә галәйһиссәләмнең могҗизаларын тасвирлау, Алаһны җир һәм күкнең бердәнбер падишаһы буларак мактау белән тәмамлана.

Сылтамалар 
 Әл-Мәидә сүрәсенең Ногмани тәфсире 
Коръәннең «Әл-Мәидә» сүрәсе, һәр аятьның әйтелеше аерым бирелә wav форматында, тыңлап була audio player да, язылышы ике телдә гәрәбчә һәм урысча ayatlar.org сайтында

Коръән сүрәләре
Төмән (мәгънәләр)

Бу сүзнең берничә мәгънәсе бар:
 Төмән () — ун мең
 Төмән () — ун меңле хәрби берләшмә, дивизия
 Төмән ( — район) — ун меңле гаскәр чыгарып куючы идарә-җир берәмлеге
 Төмән () — Көнбатыш Себердә шәһәр, Төмән өлкәсенең үзәге
 Төмән () — Мордовия Республикасында шәһәр
 Төмән () — урта гасырларда Кавказда Терек буенда урнашкан кала, Төмән бәклегенең үзәге
 Төмәннәр () — Уфа губернасына Тамбов губернасындагы Төмән шәһәре тирәсеннән күчкән татар-мишәрләр төркеме
Казан троллейбусы

Казан троллейбусы — Казан шәһәренең троллейбуслар системасы. Ул 1948 елның 27 ноябрендә ачылган. Хәзерге вакытта 15 маршрут эшли. Юл бәясе — 15 сум (пластик кәрт белән 13 сум).

Маршрутлар

Сылтамалар 
 Казан троллейбусы 
 Троллейбус маршрутларының харитасы 

Троллейбус
Милләтләр Дуслыгы

Милләтләр Дуслыгы (ингл. Commonwealth of Nations) яки Дуслык (ингл. Commonwealth) —  һәм аның элекке доминионнары, колонияләре һәм протекторатлары булган бәйсез суверен илләрнең хөкүмәтара оешмасы. Шулай ук Милләтләр Дуслыгының әгъза илләр исемлегенә югарыда бирелгән билгеләмәгә туры килмәгән  һәм  илләре керә.

1946 елга кадәр оешма Британ Милләтләр Дуслыгы дип атала.

Моны да карагыз

Искәрмәләр

Сылтамалар 

 Милләтләр Дуслыгы Секретариаты
 Милләтләр Дуслыгы Институты, Лондон 
 Бөекбритания Патшасы буендагы Милләтләр Дуслыгы Җәмгыяте

Халыкара оешмалар
Халыкара мөнәсәбәтләр
Шенген килешүе

Шенге́н килешүе — Европа Берлеге илләренең паспорт һәм таможня контролен кире кагучы килешү.

Халыкара оешмалар
Европа берлеге

ro:Spațiul Schengen
sk:Schengenský priestor
Әнгам сүрәсе

Әл-Әнгам сүрәсе (гар.سورة الأنعام - сүрәтүл-әнгъәм)- Коръәннең алтынчы сүрәсе. Мәккәдә иңә. Аятьләре саны - 165.

Эчтәлеге 

Сүрә Аллаһ, Аның сыйфатлары турында сөйләүдән башлана. Аннары соң, Аллаһка гыйбадәт кылучылар үрнәге буларак, пәйгамбәрләр каралалар, бигрәк тә Ибраһим галәйһиссәләм. Ибраһим галәйһиссәләмнең, табигать, йолдызлар, ай һәм кояшны күзәтү нәтиҗәсендә, тәүхид - бераллалыкка килүе тасвирлана. Аннары соң Аллаһның рахмәсе һәм акылының табигатьтә чагылышы күрсәтелә, мәҗүсиләрнең адашулары шелтәләнә. Сүрә иҗтимагый гаделлелеккә һәм җәмгыять алдындагы бурычларны намуслы үтәүгә чакыру белән тәмамлана.

Сылтамалар 
 Әл-Әнгам сүрәсенең Ногмани тәфсире 
Коръәннең «Әл-Әнгам» сүрәсе, һәр аятьның әйтелеше аерым бирелә wav форматында, тыңлап була audio player да, язылышы ике телдә гәрәбчә һәм урысча сайтында

Коръән сүрәләре
Җәмил Нигъмәтов

Җәмил Газиз улы Нигъмәтов (13.11.1939) — математика укытучысы, педагогика фәннәре докторы, профессор, фән һәм техника өлкәсендә Татарстан Дәүләт премиясе лауреаты, Русиянең атказанган фән эшлеклесе, Дуслык ордены кавалеры. Ул күп кенә дәреслекләр, педагогиканың төрле проблемалары буенча уку һәм методик әсбаплар, тәрбия бирү төориясе һәм методикасы авторы.

Фәнгә юлын авыл мәктәбендә математика укытучысы вазифасында башлап җибәрә. Аннан соң авыл һәм шәһәр мәктәп директоры булуга ирешә. Мәгариф өлкәсендәге бай гамәли тәҗрибәсе аңа мәктәп белән фәнни нигездә идарә итү кафедрасына җитәкчелек иткәндә, декан, проректор һәм, ниһаять, Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты ректоры вазифасын башкарганда дә ярдәм итә.

Искәрмәләр

Сылтамалар

Шулай ук карагыз  
 Казан университетының педагогик белем бирү тарихы музее 
 

Татар педагоглары
Татар галимнәре
Педагогика фәннәре докторлары
Татарстанның фән һәм техника өлкәсендәге Дәүләт бүләге лауреатлары
Ректорлар
Фирдәүси

Хәким Әбелкасыйм Мансур Хәсән Фирдәүси Туси (; якынча 940 ел, Иран, Тус шәһәре — 1020 ел, Тус) — күренекле фарсы һәм таҗик шагыйре, «Шаһнамә» эпик поэмасының авторы; «Йосыф вә Зөләйха» поэмасы да аның әсәре дип исәпләнә. Иранда, Таҗикстанда һәм Әфганстанда бик киң таныла һәм милли шагыйрь дип исәпләнә.
Хәким ("акыл иясе", "галим") кушаматын ул үзенең киң һәм тирән белеме өчен яулаган.

Тормыш юлы 

932 һәм 941 еллыр арасында Ирандагы Тус шәһәренең янындагы Хорасан авылында җир биләүче крестьян гаиләсендә туа. 
Гаиләсенең җире аз булып, тапкан ризыгы тамак асрарга көчкә җитеп торган, дип фаразлау дөрес булыр. Сугышлар чорына туры килгән бу вакытта крестьяннәрнең хәле бик мөшкел була..

Фирдәүсинең бала һәм үсмер еллары турында мәгълүмат бик аз. Ул яхшы белем ала, Иранның ул замандагы ике әдәби телен дә — гарәп һәм фарсы телен — яхшы белә; бәлки, Иранда ислам чорына кадәр кулланылган әдәби пәхләви телен дә белгәндер.

Фирдәүсинең яшь чагы Иран феодалларының гарәп хакимлегеннән котылып илне үз кулларына алулары чорына туры килә.

Озак еллар буенча Фирдәүси Әфганстандагы Газни шәһәрендә яши һәм сәлҗук төрекләренең солтаны Мәхмүт Газнәвигә хезмәт итә. Аңа ул үзенең «Шаһнамә» поэмасын да багышлый. Шагыйрь хәерчелектә үлә.

1934 елда шагыйрьнең тууына мең ел тулгач, аның каберенә төрбә корыла.

Иҗат 
Фирдәүси Сарай шагыйре булмаса да, үзенең иң зур, дөньякүләм танылган «Шаһнамә» поэмасын социаль заказ буенча яза. Ул 40 меңнән 120
меңгә кадәр бәетне үз эченә ала, 15 том тәшкил итә. Хәзерге көндә әсәрнең фарсыча 9 том, русча – 6 том басылып чыккан варианты бар. Татар телендә М.Гайнетдин тәрҗемәсендә танышырга мөмкин.

“Шаһнамә” — дөньякүләм яңгырашка ия шигъри эпопея. Төп проблемасы: туган илгә, җиргә, аның халкына мәхәббәт, үз телеңне, тарихыңны, гореф-гадәтләреңне ярату. Эпопея гади җир кешеләрен олылый, гадел патшаларга мәдхия укый, явыз патшаларны тамырларын корыту белән куркыта. Фирдәүси кан коюлы сугышларга каршы чыга. Эпопея нигезендә яхшылык белән явызлык көрәше ята.Әлеге әсәрдә гади кеше олылана һәм җирдәге тыныч тормыш яклана.

Хәтер 
 Таҗикстан Республикасының милли китапханәсе Фирдәүси хөрмәтенә аталган.
 Иранның Мәшхәд шәһәрендәге университет Фирдәүси исемен йөртә.
 Таҗикстанның башкаласы Дүшәмбедәге бер урамга Фирдәүси исеме бирелгән.

Чыганаклар 
 Куракова Ч.М. Шәрык халыклары әдәбияты тарихы. Лекцияләрнең кыскача конспекты. Казан, 2014.

Искәртмәләр 

Фарсы телле шагыйрьләр
Фирдәүси
Әгъраф сүрәсе

Әл-Әгъраф (гар.سورة الأعراف - сүрәтүл-әгъраф)- Коръәннең җиденче сүрәсе. Мәккәдә иңә, 163-170 аятьләрдән гайре. Аятьләре саны - 206.

Эчтәлеге 

Сүрәнең башы - әүвәлге Әл-Әнгам (Терлек) сүрәсе ахырының дәвамы булып тора. Бу сүрәдә беренче кешеләр - Адәм галәйһиссәләм белән Һәваны яралту, аларның җәннәттән куылуы, шулай ук азык, киемдә артыклыкка омтылучы кешеләрнең дәвам иткән коткысы тасвирлана. Бу сүрәдә, Коръәннең башка сүрәләрендәге кебек үк, күкләр һәм җир, аларның идеаль урнашуы турында сөйләнелә.

Әл-Әгъраф сүрәсендә Нух галәйһиссәләм, Һуд галәйһиссәләмһәм аның кабиләсе Гъад , Салих галәйһиссәләм һәм аның бай, көчле кабиләсе Сәмуд, Лут галәйһиссәләм һәм аның халкы, алар кылган гөнаһлар турында сөйләнелә. Әлеге сүрәдә шулай ук Шүгъәйб галәйһиссәләм һәм аның халкы - Мәдьян белән булган вакыйгалар тасвирлана, шулай ук эченә үгет-нәсыйхәт алган башка хәлләр дә китерелә.

Аннары соң Аллаһ Муса галәйһиссәләм һәм Фиргәвен турында сөйли. Сүрә ахырында алдында туры юл ачылган, ләкин, шайтан тарафыннан коткыга салыну сәбәпле, бу юлны инкяр иткән кеше турында хәбәр сөйләнелә. Аннары соң Аллаһка ничек килергә кирәклеге тасвирлана.

Сылтамалар 
 Әл-Әгъраф сүрәсенең Ногмани тәфсире 
Тыңла Әл-Әгъраф сүрәсенең аерым аятларын

Коръән сүрәләре
Әнфәл сүрәсе

Әл-Әнфәл(гар.سورة الأنفال - сүрәтүл-әнфәл, Табыш сүрәсе) - Коръәннең сигезенче сүрәсе. Мәдинәдә иңә. Аятьләре саны - 75.

Эчтәлеге 

Сүрәдә сугышның кайбер кагыйдәләре һәм кануннары карала, шуалай ук: бу сугышка китерүче факторлар, җиңү сәбәпләре һәм аны яулаганда мораль көчнең роле. Хәрби табышны бүлү кагыйдәләре карала. Әл-Әнфәл сүрәсендә Бәдер сугышы турында, аңа хәтлек һәм аңардан соңгы вакыйгалар турында сөйләнелә. Бу сугышның сәбәпләре (Мөхәммәд саләллаһу галәйһи үәссәләм һәм мөселманнарны җәфалау һәм ахыр чиктә - аларны Мәккәдән куу) турында әйтелә. Сугышка әзерлек һәм, әгәр дә дошман риза булса, солых төзү кирәклеге турында сөйләнелә. 

Сүрәнең ахырында мөселманнарның бер-берсенә ярдәм итешүе һәм дин, исламның үсүе һәм көчәюе өчен җиһәд алып барырга кирәклеге әйтелә.

Сылтамалар 
 Әл-Әнфәл сүрәсенең Ногмани тәфсире
Әл-Әнфәл сүрәсен wav форматында тыңла

Коръән сүрәләре
Тәүбә сүрәсе

Әт-Тәүбә(гар.سورة التوبة - сүрәтүт-тәүбә) - Коръәннең тугызынчынче сүрәсе. Мәдинәдә һиҗрәтнең тугызынчы елында иңә. Аятьләре саны - 129.

Эчтәлеге 

Сүрәнең башында Аллаһның мөшрикләргә катнашы юк икәнлеге әйтелә. Сүрәдә сугышлар тыелган 4 хәрам ай, мөшрикләр белән төзегән килешүне үтәү кирәклеге (алар беренче булып бозгыйнча) турында сөйләнелә. Сүрәдә Аллаһка якынаюның төп шарты - Аңа һичшиксез ышану икәнлеге әйтелә. Иман бөтен түгел, әгәр дә мөселманнар чын күңелдән Аллаһка һәм Аның Рәсүленә бирелмәсәләр һәм Аллаһ һәм Аның Рәсүле бөтен нәрсәдән һәм бөтенесеннән кадерлерәк булмасалар.

Аллаһ тәккәберлек һәм мактанчыклыкның җиңүне чигендерүләрен әйтә (Хунәйн сугышының нәтиҗәсе - моның ачык мисалы). Бу сүрәдә аллаһ мөшрикләргә Хәрам мәчетенә керүне тыя, чөнки алар нәҗес, чиста түгелләр.

Сүрә, сугышка яшкәндә, кичекмәстән анда китрәгә кирәклеген әйтә. Аннары бу сүрәдә нинди дә булса сәбәпле җиһәдтә катнашалмаганнар, өйдә калучылар һәм сугышка чакыру яңгыраганда, икейөзлеләрнең фетнә чыгаруы турында сөйләнелә. Аллаһ шулай ук монда икейөзлеләрнең мөселманнарга тынычлык һәм сугыш вакытындагы мөгамәләсе турында әйтә. Монда икейөзлелек өчен җәза турныда әйтелә: Пәйгамбәр (саләллаһу галәйһи үәссәләм) алар өчен гафу сораса да, гафу кабул ителмәячәк.

Аннан соң җиһәдтә катнашмау өчен нигезле сәбәпләр санап үтелә. Шунда ук Мәдинә тирәләрендә яшәүче гарәпләр турында сөйләнелә - алар икейөзлеләнеп ислам кабул итәләр, ләкин чынлыкта алар һәрдаим сугышта катнашмау өчен сәбәпләр эзләгәннәр.

Тәүбә сүрәсендә кешеләрнең хәле һәм Аллаһка иманга карашлары, монафикълар исламга зыян итү максатында төзегән мәчет тасвирлана.

Аннан соң Аллаһ әлеге сүрәдә чын күңелдән иман китерүчеләр, сугышта сәбәпсез катнашмаучылар һәм аларның тәүбәсе, Аллаһның аларның тәүбәләрен кабул итүе турында сөйли.

Сүрәнең ахырында Аллаһ Мөхәммәд саләллаһу галәйһи үәссәләмне кешеләргә Китабны җиткерү өчен һәм Мөхәммәд саләллаһу галәйһи үәссәләмнең җибәрелгән кешеләренә карата рәхим-мәрхәмәтсез булырга теләмәвен әйтә. Мөхәммәд (с.а.ү.) - рәхимле, гафу итүчән.

Искәрмәләр

Чыганак 
 имам.ру сайты

Сылтамалар 
 Әт-Тәүбә сүрәсенең Ногмани тәфсире 
Әт-Тәүбә сүрәсенең һәр аятын аерым тыңла

Коръән сүрәләре