alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
1-a jarcento

La 1-a jarcento de nia erao komenciĝis la  kaj finiĝis la .

La 1-a jarcento estas konsiderata parto de la Klasika epoko, epoko aŭ periodo en la historio de la mondo. En la 1-a jarcento ankaŭ okazis la apero de kristanismo.

Dum tiu ĉi periodo, Eŭropo, Norda Afriko kaj la Proksima Oriento falis sub kreskanta dominado de la Romia Imperio, kiu daŭre disetendiĝis, plej precipe konkerante Brition sub la imperiestro Klaŭdio (43). La reformoj enkondukitaj de Aŭgusto Cezaro dum lia longa regado stabiligis la imperion post la tumulto de la civitaj militoj de la antaŭa jarcento. Poste en la jarcento la Juli-Klaŭdia dinastio, kiu estis fondita de Aŭgusto Cezaro, finiĝis kun la memmortigo de Nerono en 68. Sekvis la fama jaro de la kvar imperiestroj, mallonga periodo de civita milito kaj malstabileco, kiu estis finfine alportita al fino de Vespasiano, naŭa romia imperiestro, kaj fondinto de la Flavia dinastio. La Romia Imperio ĝenerale travivis periodon de prospero kaj domineco en tiu periodo kaj la unua jarcento estas memorita kiel parto de la ora epoko de la Empiro.

Ĉinio daŭre estis dominita fare de la Han-dinastio, malgraŭ dek kvar-jara interrompo de la Xin-dinastio sub Ŭang Mang. Han-regado estis restarigita en 23, La ĉefurbo ankaŭ estis translokita]] de Chang'an al Luoyang.

}}

Vidu ankaŭ 
 :Kategorio:Naskiĝintoj en la 1-a jarcento
 :Kategorio:Mortintoj en la 1-a jarcento
1-a jarcento a.K.

La 1-a jarcento antaŭ Kristo komenciĝis la 1-an de januaro 100 kaj finiĝis la 31-an de decembro 1 antaŭ nia erao.

Epokoj 
 En sudorienta Azio ekestas la unua granda regno, Funan, rekta antaŭaĵo de la posta kmera reĝlando de Angkor.
 La Ĉina Imperio post la morto de la granda imperiestro Ŭu el la dinastio Han pli kaj pli disfalas. Fine de la jarcento la fakta potenco estas en la manoj de la ambicia kortuma oficisto Ŭang Mang.

Eventoj kaj evoluoj 
 La Romia Respubliko transformiĝas al la Romia Imperio. En la imperio konstruiĝas ne nur giganta reto de inter-regionaj stratoj, sed ankaŭ multaj akvoduktoj cele al bonkvalita provizo de la pligrandiĝantaj urbegoj je akvo.
 Dum la batalo de Carrhae de la jaro -53 la romia armeo detruige malvenkas kontraŭ la Parta Imperio, kontraste tamen dum la sekva jaro -52 en la batalo de Alesia ĝi venkas la militon kontraŭ la keltoj de Gaŭlio.
 Fondiĝas multaj novaj romiaj urboj, interalie dum la jaro -16 la urbo Treviro, sekvajare la urbo Aŭgsburgo kaj dum la jaro -12 Bonno en la romie konkerita parto de Ĝermanio.

Personaĵoj 
 Jesuo, fondinto de la kristanismo
 Marko Antonio, romia armeestro kaj politikisto
 Aŭgusto, romia imperiestro
 Tiberio, romia imperiestro
 Kleopatra, egiptia reĝino
 Julio Cezaro, romia armeestro, imperiestro kaj verkisto
 Marko Tulio Cicerono, romia politikisto, filozofo kaj verkisto
 Horacio, romia poeto
 Ovido, romia poeto
 Vergilio, romia poeto
 Albio Tibulo, romia poeto
 Katulo, romia poeto
 Strabono, greka historiisto kaj geografo
 Spartako, romia gvidanto de sklava revolto
 Vitruvio, romia arkitekto, inĝeniero kaj verkisto
 Lukrecio, romia poeto kaj filozofo
 Publio Kvintilio Varo, romia armeestro kaj politikisto

Vidu ankaŭ 
 Kial ne estas jaro 0
2-a jarcento a.K.

La 2-a jarcento antaŭ Kristo komenciĝis la 1-an de januaro 200 kaj finiĝis la 31-an de decembro 101 antaŭ nia erao.

Eventoj kaj evoluoj 
 La Romia Respubliko ekspansiis orienten kaj konkeris interalie Makedonion. Kadre de la Tria Punika Milito la konkuranta potenco Kartago dum la jaro -146 estis detruige venkata. En la nordo de la imperio tamen la romianoj malvenkis kontraŭ la cimbroj.
 La Parta Imperio konkeris grandajn partojn de Persio kaj Mezopotamio.
 La ĉina imperiestro Ŭu el la dinastio Han deklaris la konfuceismon ŝtata religio kaj iniciatis la grandan ĉinan ekspansion. La tempo de lia regado estis la kulmino de ĉina potenco dum la antikva epoko.
4-a jarcento a.K.

La 4-a jarcento antaŭ Kristo komenciĝis la 1-an de januaro 400 kaj finiĝis la 31-an de decembro 301 antaŭ nia erao.

Eventoj kaj evoluoj

Okcidenta Mediteraneo 
 -396: La armeo de Romio sukcesis detrui la etruskan ĉefurbon Vejo.
 -396: La keltoj sub gvido de Brennus konkeris Romon.
 -367: La ne-nobeloj ("pleboj") gajnis politikan influon en Romio kaj de tiu jaro nomumis unu el la du respublikaj konsuloj.

Orienta Mediteraneo kaj okcidenta Azio 
 -387: Finiĝis la Milito de Korinto.
 -387: Platono fondis sian akademion, filozofian lernejon, en Ateno.
 -371: La greka urbo Teboj venkis la urbon Sparto kaj iĝis la gvida urboŝtato en antikva Grekio.
 -360: Nektanebos la 2-a ekregis kiel lasta egipti-devena faraono de antikva Egiptio.
 -359: Filipo la 2-a iĝis reĝo de Makedonio.
 -356: Herostratos bruligis la Templon de Artemiso en Efezo.
 -338: La makedona armeo venkis aliancon de la urboj Ateno kaj Teboj.
 -337: Ekestis la "Korintia Ligo": Ĉiuj grekaj urboj krom Sparto rekonis la makedonan reĝon Filipo la 2-a kiel hegemonia reganto de Grekio.
 -336: Aleksandro la Granda post la murdiĝo de Filipo iĝis reĝo de Makedonio.
 -335: Aristotelo en Ateno fondis sian lernejon, la "Lykeion" - la liceoj de multaj postaj jarcentoj transprenis tiun nomon. Samjare Darius la 3-a iĝis grandreĝo de Persio, kaj Aleksandro la Granda konkeris Trakion.
 -334: Aleksandro la Granda komencis la militan atakon kontraŭ la Persa Imperio kun 5.000 rajdantaj kaj 30.000 piediraj soldatoj. Lia armeo venkis ĉe Granikos.
 -333: La makedona armeo venkis la persan sub ties grandreĝo Darius la 3-a en la batalo de Isos.
 -331: Aleksandro la Granda en Egiptio fondis la urbon Aleksandrio kaj en Memfiso kroniĝis la nova faraono de antikva Egiptio.
 -323: En Babilono Aleksandro mortis sen heredantoj, kaj en lia imperio ekestis interna milito pri la plua gvidado de la regno.
 -301: Post la batalo de Ipsos la divido de la aleksandra imperio estis definitiva.

Azio 
 -360: En Ĉinio konstruiĝis la kanalo Ĉang-Jiang. Pluregis la orienta dinastio Zhou.
6-a jarcento a.K.

La 6-a jarcento antaŭ Kristo komenciĝis la 1-an de januaro 600 kaj finiĝis la 31-an de decembro 501 antaŭ nia erao.

En Okcidenta Azio, la unua duono de ĉi tiu jarcento estis superregata de la Nov-Babilona Imperio, kiu leviĝis al potenco malfrue en la antaŭa jarcento post sukcese ribelado kontraŭ Asirion regado. La Regno de Judujo finiĝis en 586 a.K. kiam babilonaj trupoj sub Nebukadnecar la 2-a kaptis Jerusalemon, kaj forigis la plej grandan parton de ĝia loĝantaro al siaj propraj landoj. Babilona regado estis finita en la 540-aj jaroj fare de Kiro la Granda, kiu fondis la Persan Imperion anstataŭe. La Persa Imperio daŭre disetendiĝis kaj kreskis en la plej grandan imperion kiun la mondo konis tiutempe.

En la ferepoka Eŭropo, la kelta ekspansio estis en progreso. Inter la 8-a kaj 6-a jarcentoj antaŭ nia erao regis parton de orienta kaj centra Eŭropo la Hallstatt-kulturo, dum Norda Eŭropo ankoraŭ troveblas en la malfrua Bronzepoko. Ĉinio estis en la Periodo de Printempo kaj Aŭtuno.

Mediteraneo: Komenco de greka filozofio, floras dum la 5-a jarcento a.K.
Orienta Azio: la printempa kaj aŭtuna periodo. Konfuceismo, Leĝismo kaj Mohismo floras. Laŭzio fondas Taoismon.
Okcidenta Azio: Dum la Persa imperio, Zoroastro aŭ alinome Zarathustra, fondis Zoroastrismo, dualisma filozofio. Ĉi tiu ankaŭ estis la tempo de la babilona kaptiteco de la antikvaj judoj.
Antikva Hindio: Budho kaj Mahavira fondis Budhismon kaj Ĝajnismon respektive
La malkresko de la olmeka civilizo en Centra Ameriko

Eventoj 
 la 16-an de marto 597 a.K. - Babilonio konkeras Jerusalemon, malliberigas multajn judojn kaj sendas ilin al la Babilona ekzilo.
 594 a.K. - Gvidantoj de Ateno komisias Solonon revivigi la urban konstitucion.
 593 a.K. - Ekzilo de Sapfo kaj Alkajo de Mitileno en Sicilio.
 590 a.K. - Armeo de la medoj invadas la Reĝlandon de Urartu, kaŭzante ĝian falon.

Naskiĝoj kaj mortoj 
 Vardhamana Mahavira, fondinto de ĝajnismo, (599–527).
7-a jarcento a.K.

La 7-a jarcento antaŭ Kristo komenciĝis la 1-an de januaro 700 kaj finiĝis la 31-an de decembro 601 antaŭ nia erao.

La Nov-Asiria Imperio daŭre regis la Proksiman Orienton, do okcidentan Azion, dum ĉi tiu jarcento, havante eksternorme grandan potencon super najbaraj ŝtatoj kiel Babilono kaj Egiptio. En la lastaj du jardekoj de la jarcento, aliflanke, la imperio komencis malimpliki kiam multaj malamikoj faris aliancojn kaj faris militon de ĉiuj flankoj. La asiroj finfine forlasis la mondan scenejon konstante kiam ilia ĉefurbo Ninevo estis detruita en 612 antaŭ nia erao. Tiuj ĉi eventoj estigis la Nov-Babilona Imperio, kiu regos la regionon dum granda parto de la sekva jarcento.

La Dinastio Zhou daŭras en Ĉinio kaj la Lasta Periodo de antikva Egiptio komenciĝas en Egiptio kun la 26-a dinastio komenciĝanta kun la kronado de Psametiko la 1-a.

La ŝtato Văn Lang (per ĉinaj karaktroj 文郎) en Vjetnamio ankaŭ verŝajne estas formita ĉirkaŭ la tempo.
8-a jarcento a.K.

La 8-a jarcento antaŭ Kristo komenciĝis la 1-an de januaro 800 kaj finiĝis la 31-an de decembro 701 antaŭ nia erao.

Epokoj 
 La olmekoj en Mezameriko establas unuajn urbajn centrojn.
 La jarcento  apartenas al la klasika periodo de fruaj meksikaj urboŝtatoj kiel Tlatilco kaj Cuicuilco.

Eventoj

Okcidenta Azio 
 787: La jaro estis uzata en Egiptologio de la 19-a jarcento kiel ebla komenco de la 23-a dinastio en antikva Egiptio. Atribuite al reĝa skribisto en antikva Egiptio, "granita sarkofago n-ro 23" en la Brita Muzeo havas la stelkonstelacion de la 29-a de decembro 787 antaŭ nia areo.
 715 : La ŝtato Medio estas fondita.
 707 aŭ 706: La nova ĉefurbo kaj ĉefurbo de Asirio, Dur-Ŝarukin, estas inaŭgurita.
 701: Sieĝo de Jerusalemo fare de la Asirianoj
9-a jarcento a.K.

La 9-a jarcento antaŭ Kristo komenciĝis la 1-an de januaro 900 kaj finiĝis la 31-an de decembro 801 antaŭ nia erao.

Epokoj 
 En Mezeŭropo komenciĝis la ferepoko.

Eventoj kaj evoluoj 
 Dum la jaro -853 okazis la batalo de Karkar ĉe la rivero Orontes inter asiria armeo sub reĝo Salmanasar la 3a kaj siria koalicio.
 Dum la jaro -841 en Ĉinio reĝo Li el dinastio Zhou forpeliĝis el la ĉefurbo. Temas pri la unua ekzakte jare fiksebla dato en la historio de Ĉinio.
 Dum la jaro -841 en Norda Afriko fondiĝis la urbo Kartago.
 Ĉirkaŭ la jaro -800 la iberoj unuafoje havis komercajn kontaktojn kun la fenicianoj kaj grekoj.

Personaĵoj 
 Reĝoj de Asirio estis Asur-Nasirpal la 2-a (883 ĝis 859 a.K.) kaj Salmanasar la 3-a (858 ĝis 824 a.K.)
 Judion regis la reĝoj Asa (910 ĝis 869 a.K.), Joŝafat (872 ĝis 848 a.K.), Joram (848 ĝis 841 a.K.), Ahasja (841 ĝis 835 a.K.) kaj Jois (835 ĝis 796 a.K.).

 Reĝoj de Israelo estis Baesa (909 ĝis 886 a.K.), Ela (886 ĝis 886 a.K.), Simri (885 a.K.), Omri (885 ĝis 874 a.K.), Ahab (874 ĝis 853 a.K.), Ahasja (853 ĝis 852 a.K.), Joram (852 ĝis 841 a.K.), Jehu (841 ĝis 814 a.K.) kaj Joahis (814 ĝis 798 a.K.).
 Sarduro la 1-a, reĝo de Urarto
10-a jarcento a.K.

La 10-a jarcento antaŭ Kristo komenciĝis la 1-an de januaro 1000 kaj finiĝis la 31-an de decembro 901 antaŭ nia erao.

Eventoj kaj evoluoj 
 Dum la jaroj -961 aŭ -960 Salomono iĝis reĝo de Izraelo kaj Judio kaj
 inter -957 kaj -951 konstruiĝis la salomona Templo de Jerusalemo
 Inter -945 kaj -924 Ŝeŝonk la 1-a estis faraono de antikva Egiptio kaj fondis la 22-an dinastion, kiu daŭris ĝis la jaro -715
 Dum -926 la juda imperio definitive dividigis en la du partaj reĝlandoj Izraelo norde kaj Judio sude:
 Inter -931 kaj -913 Rehabeam estis la unua reĝo de Judio kaj inter -931 kaj -910 Jerobeam la 1-a de Izraelo;
 inter -913 kaj -910 Abija estis la dua reĝo de Judio kaj inter -910 kaj -909 Nadab de Izraelo; kaj
 inter -910 kaj -869 Asa la tria reĝo de Judio kaj inter -909 kaj -886 Baŝa de Izraelo.

Personaĵoj 
 Hiram estis reĝo de Tiro (*999 a.K., † 935)
 Salomono estis juda reĝo, paralele vivis lia duonfrato Absalom - ambaŭ filoj de reĝo Davido.
11-a jarcento a.K.

La 11-a jarcento antaŭ Kristo komenciĝis la 1-an de januaro 1100 kaj finiĝis la 31-an de decembro 1001 antaŭ nia erao.

Eventoj kaj evoluoj 
 Inter -1099 kaj -1066 Ramseso la 11-a estis faraono de antikva Egiptio, en la lando regis interna milito kaj finiĝis la 20-a dinastio
 Inter ĉirkaŭ -1050 aŭ -1025 ekestis la arto de "protogeometria" ceramiko en antikva Grekio, kiu sekvis la stilon de mikenea arto. Komenciĝis la "geometria epoko".
 La grekoj fondis novajn koloniojn, kaj interalie dum -1053 nove fondis la antaŭe detruitan urbon Milet
 Anoj de la "urnotombeja kulturo" de la malfrua bronzoepoko vivis en Mezeŭropo kaj perfektiĝis en minado kaj prilaboro de metaloj
 fenicoj fondis kolonion en la suda marbordo de Iberio kaj ekestis la nuna urbo Kadizo
 En antikva Ĉinio finiĝis la dinastio Ŝang kaj komenciĝis la dinastio Zhou

Personaĵoj 
 Samuelo estis juda profeto, priskribita en la tanaĥo
 En Asirio regis la reĝoj Ŝamŝi-Adad la 4-a, Aus-Nasirpal la 1-a, Salmanasar la 2a kaj Asur-nirari la 4a
 Ramseso la 11-a estis faraono de antikva Egiptio

Inventaĵoj kaj malkovroj 
 Ĉirkaŭ la jaro -1100 en antikva Ĉinio ekestis la unua kompaso kaj
 dum la dinastio Ŝang en la lando unuafoje skribaj karaktroj ĉiziĝis sur ostojn.
12-a jarcento a.K.

La 12-a jarcento antaŭ Kristo komenciĝis la 1-an de januaro 1200 kaj finiĝis la 31-an de decembro 1101 antaŭ nia erao.

Eventoj kaj evoluoj 
 Komence de la 12-a antaŭkrista jarcento detruiĝas multaj mikenaj centroj sur la kontinenta parto de Grekio kaj sur la preskaŭinsulo Peloponezo, interalie Piloso kaj Mikeno mem. Sekvo estas ekonomia krizo en Grekio kaj forta reduktiĝo de la enloĝantaro de kelkaj regionoj.
 Ĉirkaŭ la jaro -1200 fenicoj fondas komercajn koloniojn sur la teritorio de la hodiaŭa lando Portugalio
 Ĉirkaŭ la jaro -1200 unuaj homoj aperis sur la insulo Nauro
 Inter -1194 kaj -1186 detruiĝas la signifa komerca centro Ugarit en Sirio.
 Proksimume dum la jaro -1180 kolapsas la imperio de la Hititoj
 En antikva Egiptio regas la faraono Rameseso la 3-a - dum -1177 lia armeo venkas ŝiparmeon de ne tute klara identeco, kiu de la Mediteranea Maro atakis la imperion
 La filistoj ekloĝas en la marborda ebenaĵo de Palestino

Personaĵoj 
 Nebukadnezar la 1-a (ankaŭ literumita Nebukadrezar kaj Nebuĥadnezar) estis reĝo de Babilonio
 Ramseso la 3-a regis kiel egiptia faraono
 Supiluliuma la 3-a estis la lasta hitita grandreĝo kaj
 Tiglatpilesar la 1-a'' signifa reĝo de Asirio
13-a jarcento a.K.

La 13-a jarcento antaŭ Kristo komenciĝis la 1-an de januaro 1300 kaj finiĝis la 31-an de decembro 1201 antaŭ nia erao.

Eventoj kaj evoluoj 
 Dum -1285 la egipta armeo sub faraono Ramseso la 2-a batalis kontraŭ la armeo de la Hititoj. Temis pri la dua plej granda batalo en la historio de la antikva Egiptio. La egiptianoj fine retiriĝas, kaj
 dum -1269 sekvis pripaca traktato inter la egiptoj kaj la hititoj - temis pri la unua pripaca kontrakto historie pruvita.

Kulturo 
 Ĉirkaŭ la jaro -1250 la egiptia faraonino Nefertari ludis la ludon Senet, antaŭaĵo de la hodiaŭa damludo - en ŝia tombejo eterniĝis desegnaĵo pri tiu ludado.
 Ĉirkaŭ la sama jaro en antikva Grekio konstruiĝis la Leona Pordego en Mikeno, la ĉefa pordego de masiva urba remparo

Personaĵoj 
 Vivis la hitita grandreĝo Hatuŝili la 3-a,
 kaj la egiptaj faraonoj Ramseso la 1-a, Ramseso la 2-a kaj Sethos la 1-a

Inventoj kaj malkovroj 
 Jam ekde la jaro -1250 la egiptoj kapablis el kvarco kaj planta cindro produkti blokojn da vitro.
14-a jarcento a.K.

La 14-a jarcento antaŭ Kristo komenciĝis la 1-an de januaro 1400 kaj finiĝis la 31-an de decembro 1301 antaŭ nia erao.

Epokoj 
 Inter la jaroj -1469 kaj -1340 daŭris la imperio Mitano, la plej grava ŝtato de la Huritoj, inter la imperio de la Hititoj nordokcidente kaj Mezopotamio sudoriente.
 En antikva Ĉinio regis la dinastio Ŝang.

Eventoj kaj evoluoj 
 Dum la jaro -1338 kreiĝis la fama busto de Nefertito, la edzino de faraono Eĥnaton (Amenhotep la 4-a)
 Dum -1340 la hititoj konkeris kaj detruis la antikvan urbon Qatna en la nuna norda Sirio
 En antikva Grekio ekestis la sagao pri la Argonaŭtoj

Personaĵoj 
 Thutmosis la 4-a estis egipta faraono (* -1412, † -1364).
 Eĥnaton (aŭ Aĥnaton, origine Amenhotep la 4-a), estis egipta faraono de la 18-a dinastio kaj fondanto de la unua monoteisma religio.
 Tra la jarmiloj aparte konata ankaŭ restis Nefertito, lia ĉefa edzino.
 La verkisto Kikkuli el la kulturo Mitanni (vidu supre) skribis la unuan eseon pri bredado de ĉevaloj.
 Josuo estis la posteulo de Moseo - vidu la artikolon pri la libro Josuo de la torao.
 Pan Geng estis aparte bonfara reĝo de Ĉinio (-1402 ĝis -1374).
 Ankaŭ Xiao Xin (-1374 ĝis -1353),
 Xiao Yi (-1353 ĝis -1325) kaj
 Wu Ding estis reĝoj de Ĉinio ( -1325 ĝis -1266).

Unuopaj jaroj
15-a jarcento a.K.

La 15-a jarcento antaŭ Kristo komenciĝis la 1-an de januaro 1500 kaj finiĝis la 31-an de decembro 1401 antaŭ nia erao.

Eventoj kaj evoluoj 
 Dum la jaro -1457 en la Batalo de Megido la egiptanoj venkis la sirianojn
 Inter la jaroj -1450 kaj -1425 grekoj el Mikeno konkeris la minoan civilizon de la insulo Kreto, la insularon Cikladoj, kiuj antaŭe estis regitaj de la minooj kaj la ĝis tiam same minoan urbon Mileto en Malgrandazio

Personaĵoj 
 Vivis Hatŝepsut, la plej konata egipta faraonino kaj
 Tutmosis la 3-a, egipta faraono de la 18-a dinastio.
 En antikva Ĉinio regis la reĝoj Qiang Jia (-1491--1466) kaj Qie Ding (-1466--1434) kaj Nan Geng (-1434--1409).

Unuopaj jaroj
1824

1824 estis superjaro komenciĝanta ĵaŭde (ligilo montras kalendaron).

En la jaro 1824 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
Unuaj Luteranaj eklezioj en Brazilo.
25-a de julio unuaj germanoj alvenitaj al Brazilo por antastaŭgi nigrajn sklavulojn.
Karlo la 10-a (Francio) iĝis reĝo de Francio.
Batalo de Junín, en Peruo gvidita de Bolivar kontraŭ Hispanio.
Portugalio akceptis la sendependecon de Brazilo.
Brazilo akiris sian unuan konstitucion.
Ardon (Rusio) fondita.
Unuiĝintaj Provincoj de Centra Ameriko akiras konstitucion.

Naskiĝoj 
2-a de marto: Bedrich Smetana, ĉeĥa komponisto (m. 1884)
24-a de junio: William Thomson ("Lordo Kelvino"), inventisto de la absoluta sistemo por temperaturo (n. 1907)
27-a de julio: Alexandre Dumas (filo), franca verkisto (m. 1895)
21-a de novembro: Hieronymus Theodor Richter, germana kemiisto (m. 1898)

Mortoj 
 19-a de aprilo: Lord Byron, angla romantikisma verkisto (n. 1788)
 16-a de septembro: Ludoviko la 18-a, reĝo de Francio (n. 1755)
428

En la jaro 428 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 Nestorio fariĝas Patriarko de Konstantinopolo. Li perforte subpremas herezon en la kristana eklezio, sed ankaŭ ekis prediki novan herezon: nestorianismo.
Genseriko iĝis reĝo de vandaloj en Iberio.

Naskiĝoj

Mortoj 
 Teodoro de Mopsuestio, instruisto de Nestorio
431

En la jaro 431 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 Koncilio de Efeso: kondamnas nestorianismon, agnoskas la doktrinon de la Theotokos, eksigas Nestorion.
 Batalo de Sirio.

Naskiĝoj

Mortoj
451

En la jaro 451 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 Koncilio de Kalcedono: deklaras la Kalcedonan Kristologion pri la naturo de Jesuo Kristo.
 La Hunoj sub Atilo estis venkobatitaj de Aetio en la Katalaŭnaj Kampoj.
 Turismundo iĝis reĝo de visigotoj en Hispanio.

Naskiĝoj

Mortoj
350

En la jaro 350 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 Konstancio iĝis romia imperiestro;

Naskiĝoj 
 Teodoro de Mopsuestio en Antioĥio, Sirio.

Mortoj 
 Konstanto, romia imperiestro
392

En la jaro 392 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 La romia Imperiestro Teodozio disigis la Romian Imperion en Okcidenta kaj Orienta
 Teodoro de Mopsuestio fariĝas episkopo de Mopsuestio, Kilikio en Anatolio.

Naskiĝoj 
 Markiano orient-romia imperiestro

Mortoj 
 Valentiniano la 2-a lasta romia imperiestro de unuigita imperio.
533

En la jaro 533 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 Dua Koncilio de Konstantinopolo
 2 januaro - Johano la 2-a fariĝis papo
 Belisarius, generalo en la servo de Ĝustinio la 1-a, alteriĝis en norda Afriko kaj atakis la Vandalojn
 13 septembro - Batalo de Ad Decimium. Belisarius venkas la Vandalojn de Gelimer. Gelimer forlasas Kartagon
 15 decembro - Batalo de Tikameron komenciĝas
 Decembro - La batalo de Tikameron. Belisarius venkas novan vandalan armeon, estre de Gelimer kaj Caco. Caco mortis dum la Ĉiakavaleria batalo kaj Gelimer forkuras al la montoj de Numidion
 Feodebert la 1-a fariĝas reĝo de Aŭstrasio

Naskiĝoj

Mortoj 
 Feuderik la 1-a reĝo de Aŭstrasio
1869

1869 estis normala jaro komenciĝanta vendrede (ligilo montras kalendaron).

Eventoj 
 Zamenhof eniris en la Bialistokan realan gimnazion; sed post du monatoj li devis eliri pro grava malsano.
 La Sueza Kanalo solene inaŭguratas. Geologie, Afrik-Eŭrazio ĉesas ekzisti, donante al la mondo du kontinentojn Afriko kaj Eŭrazio.
 Usono : Utaho : La unua transkontinenta fervojo en Usono kompletiĝis kiam la du flankoj kunvenis en Promontory Point kaj tie enbatis oran spikon.
 Eldonita la unua brazila bildstrio: As Aventuras de Nhô-Quim & Zé Caipora de Angelo Agostini.
 Francisco Correia Vasques kreis muzikon "Zé Pereira".
 Thomas H. Hŭley kreis teorion (kaj vorton) pri agnosticismo.
 5-a de januaro Armeo de Trilanda Alinco eniris Asuncionon (Milito de la Trilanda Alianco).
 Japanio: La privilegioj de daimioj estis abolitaj. 
 4-a de marto: Ulysses S. Grant iĝis prezidento de Usono.
 15-a de septembro: Brazila leĝo malpermesas vendon de sklavoj publike;
 Aleksandrovsk-Saĥalinskij (Rusio) fondita.

Naskiĝoj 
 4-a de januaro: Charles Crane, urbestro de Honolulu (m. 1958)
 22-a de januaro: Alice-Leontine Farges, franca esperantistino (m. nekonata)
 21-a de februaro: Pjotr Nilus, rusa impresionista pentristo kaj verkisto (m. 1943)
 8-a de marto: Josef F. Khun, ĉeĥa esperantisto kaj idisto (m. 1928)
 18-a de marto: Neville Chamberlain, ĉefministro de Britio (m. 1940)
 23-a de marto: Calouste Gulbenkian, armena naftokomercisto kaj filantropo (m. 1955)
 25-a de aprilo: Macuda Cuneĵiro, japana esperantisto (m. 1931)
 27-a de junio: Emma Goldman, usona anarkiisto (m. 1940)
 21-a de septembro: Carlo Airoldi, itala maratonisto (m. 1929)
 2-a de oktobro: Mohandas K. Gandhi, barata politikisto (m. 1948)
 18-a de oktobro: Johannes Linnankoski, finna verkisto (m. 1913)
 7-a de novembro: Delfim Moreira, prezidanto de Brazilo (m. 1920)
 11-a de novembro: Gaetano Bresci, itala anarkiisto (m. 1901)
 22-a de novembro: André Gide, franca verkisto kaj tradukisto (m. 1951)
 30-a de novembro: Gustaf Dalén, sveda fizikisto (m. 1937)
 31-a de decembro: Henri Matisse, franca pentristo (m. 1954)

Mortoj 
 8-a de marto: Louis Hector Berlioz, franca romantika komponisto (n. 1803)
 31-a de marto: Allan Kardec, franca edukisto kaj responsulo pri la bazaj spiritismaj libroj (n. 1804)
 28-a de julio: Jan Evangelista Purkyně, ĉeĥa natursciencisto (n. 1787)
 8-a de oktobro: Franklin Pierce, prezidento de Usono (n. 1804)
1885

1885 estis normala jaro komenciĝanta ĵaŭde (ligilo montras kalendaron).

En la jaro 1885 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 L.L. Zamenhof decidis ke Esperanto estas preskaŭ preta.
 Januaro: L.L. Zamenhof fariĝis kuracisto kaj forveturis en la vilaĝon Vejseje, por komenci kuracistan praktikon.
 Aprilo: L.L. Zamenhof decidis reveni Varsovion kaj fariĝi okulkuracisto.
 Sudano: Kartumon konkeras Al-Mahdi.
 Kreita Pasilingvo
 María Cristina iĝis regentino de Hispanio.
 Grover Cleveland iĝis prezidento de Usono.
 Hubert Schmetz iĝis regnestro de Moresnet.
 Bogdanoviĉ fondita.
 NGC 4735 eltrovita.

Kulturaj eventoj 
 Germanio : Publikiĝo de Tiel parolis Zaratustro de Nietzsche.

Naskiĝoj 
 21-a de januaro: Umberto Nobile, itala aviadisto (m. 1978)
 18-a de januaro: Jacint Bremon Masgrau, kataluna esperantisto (m. 1960)
 31-a de januaro: Antoni Czubrinsky, pola esperantisto (m. nekonata)
 1-a de februaro: Rudolf Michael Frey, aŭstra esperantisto (m. nekonata)
 7-a de februaro: Sinclair Lewis, usona verkisto (m. 1951)
 17-a de februaro: Romano Guardini, itala teologo (m. 1968)
 17-a de aprilo: Karen Blixen, dana verkistino (m. 1962)
 24-a de aprilo: Erna Morena, germana aktorino (m. 1962)
 26-a de julio: André Maurois, franca verkisto (m. 1967)
 15-a de aŭgusto: Edna Ferber, usona verkistino (m. 1968)
 11-a de septembro: D. H. Lawrence, brita verkisto (m. 1930)
 7-a de oktobro: Niels Bohr, dana fizikisto (m. 1962)
 11-a de oktobro: François Mauriac, franca verkisto (m. 1970)
 16-a de oktobro: Dorando Pietri, itala maratonisto (m. 1942)
 2-a de novembro: Harlow Shapley, usona astronomo (m. 1972)
 11-a de novembro: George S. Patton, usona ĉefgeneralo dum la dua mondmilito (m. 1945)
 15-a de novembro: Frederick Handley Page, pioniro de aviadilo-dizajno (m. 1962)
 25-a de novembro: Mirĵakip Dulatuli, rusia kazaka poeto kaj naciisto (m. 1935)
 28-a de novembro: René Ladevèze, franca esperantisto (m. 1913)
 5-a de decembro: Louise Bryant, usona marksistino kaj verkistino (m. 1936)

Mortoj 
 25-a de novembro: Alfonso la 12-a, reĝo de Hispanio (n. 1857)
 30-a de aprilo: Jens Peter Jacobsen, dana verkisto (n. 1847)
 22-a de majo: Victor Hugo, franca verkisto (n. 1802)
 15-a de julio: Rosalía de Castro, hispana verkistino (n. 1837)
 23-a de julio: Ulysses S. Grant, prezidento de Usono (n. 1822)
 19-a de septembro: James A. Garfield, prezidento de Usono (n. 1831)
 16-a de novembro: Louis Riel, metisa revoluciulo en Kanado (n. 1844)
1768

1768 estis superjaro komenciĝanta vendrede (ligilo montras kalendaron).

En la jaro 1768 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 La unua volumo de la unua eldono de la Encyclopaedia Britannica.

Naskiĝoj 
 12-a de februaro: Francisko la 1-a, imperiestro de Aŭstrio (m. 1835)
 18-a de aprilo: Jean-Baptiste Debret, franca pentristo (m. 1848)
 Tecumseh, indiana tribestro (proksima dato) (m. 1813)

Mortoj 
 18-a de marto: Laurence Sterne, angla verkisto (n. 1713)
 3-a de marto: Nicola Porpora, itala komponisto (n. 1686)
 8-a de junio: Johann Joachim Winckelmann, germana arkeologo kaj verkisto (n. 1717)
 31-a de oktobro: Francesco Maria Veracini, itala komponisto (n. 1690)
1813

1813 estis normala jaro komenciĝanta vendrede (ligilo montras kalendaron).

En la jaro 1813 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 21-a de januaro: Batalo de Raisin River inter Usono kaj Britio.
 20-a de februaro: Batalo de Salta - Argentino.
 24-a de februaro: Usona batalŝipo USS Hornet frakasis la britan batalŝipon HMS Peacock.
 12-a de majo: Aprobo de 'Reglamento de Gobierno' (provizora Konstitucio de Paragvajo).
 27-a de majo: usona armeo atakis kaj kapturis la britan gardaron de Fort George.
 7-a de aŭgusto: Simón Bolívar eniris pace en Karakaso (Venezuelo).
 30-a de aŭgusto: Indiĝenoj venkis la usonan soldataron de Fort Mims (Alabamo - Usono).
 5-a de oktobro: Batalo de Thames inter Usono kaj Britio.
 16-a de oktobro ĝis 19-a de oktobro: Okazis la Batalo de Leipzig.
 8-a de decembro: Unua prezentado de la 8-a Simfonio de Ludwig van Beethoven.
 Eŭskio: Donostio fajre detruiĝas.

Naskiĝoj 
 18-a de marto: Friedrich Hebbel, germana verkisto (m. 1863)
 19-a de marto: David Livingstone, skota misiisto kaj Afriko-esploristo (m. 1873)
 22-a de majo: Richard Wagner, germana komponisto (m. 1883)
 12-a de julio: Claude Bernard, franca fiziologo (m. 1878)
 5-a de aŭgusto: Ivar Aasen, norvega sciencisto kaj poeto (m. 1896)
 9-a de oktobro: Giuseppe Verdi, itala komponisto (m. 1901)
 17-a de oktobro: Georg Büchner, germana verkisto (m. 1837)

Mortoj 
 11-a de februaro: Anders Gustaf Ekeberg, sveda naturalisto kemiisto kiu malkovris tantalon (n. 1767)
 10-a de aprilo: Joseph-Louis de Lagrange, itala matematikisto, fizikisto, astronomo (n. 1736)
 22-a de junio: Anton Graff, svisa pentristo (n. 1736)
 5-a de oktobro: Tecumseh, indiana tribestro (naskiĝis ĉirkaŭ 1768)
 24-a de decembro: Go-Sakuramachi, imperiestrino de Japanio (n. 1740)
1896

1896 estis superjaro komenciĝanta merkrede (ligilo montras kalendaron).

En la jaro 1896 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj

Esperantujo 
26-a de oktobro : unua katolika diservo kun Esperantaj kantoj.
Baggi de ARAUJO kaj Cristiano Kraemer eklernis Esperanton.
Apero de Esperanto-grupo en Narva.

Mondo 
Fondita Asino (Rusio);
Fondita la Automobile-Club de Parizo.
Kreita planlingvo Central Dialekt
4-a de januaro : Utaho fariĝis la 45-a ŝtato de Usono.

Naskiĝoj 

12-a de januaro: David Wechsler, usona psikologo pri intelekto (m. 1981)
4-a de februaro: Friedrich Glauser
18-a de februaro: André Breton, franca poeto
5-a de marto: Kandrat Krapiva, belorusa verkisto, poeto, dramisto, lingvisto
15-a de marto: Hellwig Flasch
15-a de marto: Alexander William Thomson
8-a de aprilo: Alfred Schauhuber
16-a de aprilo: Tristan Tzara
5-a de majo: Carlos Domingues
15-a de majo: Victor Vlad Delamarina, rumana verkisto
3-a de junio: Micuiŝi Icumu
4-a de junio: Stringer Davis
6-a de junio: Henry Allingham, eble la plej aĝa viro de la mondo kiam li mortis en 2009
9-a de junio: Richard Friedenthal
1-a de julio: Uda Shintaro, japana inventisto (m. 1976)
22-a de septembro: Zdeněk Štěpánek
23-a de novembro: Klement Gottwald, ĉeĥoslovaka prezidento
24-a de oktobro: Leopold Dreher
28-a de oktobro: Ivan H. Krestanov
7-a de novembro: Miĥas Ĉarot, belorusa poeto (m. 1937)
2-a de decembro: Jaume Grau Casas
6-a de decembro: Elisabeth Lübek
27-a de decembro: Carl Zuckmayer
Nikolaj Jakovleviĉ Incertov
Ralph Bonesper

Mortoj 
29-a de marto: Leó Frankel, hungara komunista revoluciulo (n. 1844)
20-a de majo: Clara Schumann, germana pianistino kaj komponistino (n. 1819)
23-a de majo: José Asunción Silva, kolombia poeto (n. 1865)
1-a de julio: Harriet Beecher Stowe, kontraŭsklavisma verkistino (n. 1811)
 23-a de julio: Aristides Lobo, brazila juristo, politikisto, respublikana ĵurnalisto kaj aboliciisto (n. 1838)
10-a de aŭgusto: Otto Lilienthal, germana inĝeniero (n. 1848)
16-a de septembro: Antônio Carlos Gomes, brazila operkomponisto (n. 1836)
23-a de septembro: Ivar Aasen, norvega sciencisto kaj poeto (n. 1813)
10-a de decembro: Alfred Nobel, sveda kemiisto kaj inventisto (n. 1833)
1380

En la jaro 1380 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
Skandinavio : Uniiĝas Danio kaj Norvegio sub Dania rego.
Italio : Batalo de Chioggia.
Rusio : Kulika batalo.
Karlo la 6-a (Francio) surtroniĝis.
En la Batalo de Sörenberg entlebuĥanoj luktis kontraŭ obvaldanoj apud Sörenberg pri paŝtejrajtoj.

Unuaj dokumentaj mencioj 
Ferden kiel Verdan (hodiaŭ komunumo en Kantono Valezo en Svislando).
Sörenberg (hodiaŭ vilaĝo de la komunumo Flühli en Kantono Lucerno en Svislando).

Naskiĝoj

Mortoj 
13-a de julio: Bertrand du Guesclin, oficiro de la franca armeo (n. 1320)
16-a de septembro: Karlo la 5-a, reĝo de Francio (n. 1338)
Komyo kontraŭ-imperiestro de Japanio
1897

1897 estis normala jaro komenciĝanta vendrede (ligilo montras kalendaron).

Okazis interalie:

Eventoj

Esperantujo 
 Clarence Bicknell lasis Volapükon kaj ekesperantiĝis.
 Fondita en Louhans la unua Esperanto-Klubo de Francio.
 Unua Esperantisto en Santos.

Mondo 
 William McKinley iĝis prezidento de Usono.
 Unua Cionista Kongreso.
 Kreita Novromano.
 Conceição do Araguaia kaj Nagano (urbo) fonditaj.

Naskiĝoj 

 2-a de februaro: Malanjuk Eŭhen, ukraina poeto (m. 1968)
 4-a de februaro: Ludwig Erhard, kancielero de germanio 1963–1966 (m. 1977)
 11-a de februaro: Emil Post, pola matematikisto kaj frua komputikisto  (m. 1954)
 19-a de februaro: Norbert Barthelmess, germana esperantisto (m. 1987)
 1-a de marto: Shoghi Effendi Rabbání, la "Gardanto" de la Bahaa Kredo (m. 1957)
 17-a de aprilo: Thornton Wilder, usona verkisto (m. 1975)
 18-a de aprilo: Božena Sklenčková, ĉeĥoslovaka esperantistino (m. nekonata)
 18-a de majo: Frank Capra, itala-usona filmreĝisoro (m. 1991)
 22-a de majo:  Robert Neumann, aŭstra verkisto (m. 1975)
 31-a de majo: Lajos Kökény, hungara esperantisto (m. 1985)
 12-a de junio: Anthony Eden, ĉefministro de Britio (m. 1977)
 13-a de junio: Paavo Nurmi, finna atleto, longdistanca kuristo (m. 1973)
 19-a de junio: Sándor Szathmári, hungara esperantlingva verkisto (m. 1974)
 11-a de julio: Gregorio Fuentes, kuba markapitano (m. 2002)
 24-a de julio: Amelia Earhart, usona pilotino (m. 1937)
 2-a de aŭgusto: Oohaŝi Kaiziro, japana esperantisto (m. 1983)
 11-a de aŭgusto: Enid Blyton, angla verkistino (m. 1968)
 10-a de septembro: Adele Astaire, usona dancistino (m. 1981)
 15-a de septembro: Miloš Lukáš, ĉeĥa esperantisto (m. 1976)
 25-a de septembro: William Faulkner, usona verkisto (m. 1962)
 26-a de oktobro: Jakobo Ŝapiro, pola esperantisto (m. nekonata)
 30-a de novembro: Vadim' Victor Obrastsoff, kanada esperantisto (m. nekonata)

Mortoj 
 14-a de februaro: Pantelejmon Kuliŝ, ukraina verkisto (n. 1819)
 19-a de februaro: Jozefo Wasniewski, pionira pola esperantisto (n. 1859)
 17-a de marto: Vittorio Bottego, itala esploristo (n. 1860)
 19-a de marto: Antoine d'Abbadie, franca geografo kaj esploristo (n. 1810)
 3-a de aprilo: Johannes Brahms, germana komponisto (n. 1833)
 17-a de junio: Sebastian Kneipp, germana pastro kaj naturkuracisto (n. 1821)
 18-a de junio: Eloy Gonzalo, hispana milita heroo (n. 1868)
 28-a de julio: Janka Luĉina, belorusa poeto (n. 1851)
 2-a de aŭgusto: Adam Asnyk, pola poeto kaj dramisto (n. 1838)
 5-a de aŭgusto: Albert Marth, germana astronomo (n. 1828)
 8-a de aŭgusto: Jacob Burckhardt, svisa historiisto de arto kaj kulturo (n. 1818)
 16-a de decembro: Alphonse Daudet, franca verkisto (n. 1840)
1842

1842 estis normala jaro komenciĝanta sabate (ligilo montras kalendaron).

En la jaro 1842 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj

Naskiĝoj 
 25-a de februaro: Karl May, germana verkisto (m. 1912)
 2-a de marto: Enrique Gaspar y Rimbau, hispana diplomato kaj verkisto (m. 1902)
 18-a de marto: Stéphane Mallarmé, franca poeto (m. 1898)
 4-a de aprilo: Édouard Lucas, franca matematikisto (m. 1891)
 18-a de aprilo: Antero de Quental, portugala verkisto kaj politikisto (m. 1891)
 16-a de junio: Paul Lafargue, franca marksisma verkisto (m. 1911)
 24-a de junio: Ambrose Bierce, usona ĵurnalisto (mortis ĉirkaŭ 1914)
 25-a de junio: Eloy Alfaro, prezidento de Ekvadoro (m. 1912)
 15-a de septembro: Theodor Fuchs, aŭstra esperantisto, geologo kaj paleontologo (m. 1925)
 21-a de septembro: Abd-ul-Hamid la 2-a, sultano de la Osmanida imperio (m. 1918)
 26-a de septembro: Saxton Payson, usona esperantlingva verkisto (m. 1932)
 27-a de oktobro: Clarence Bicknell, brita esperantisto (m. 1918)
 12-a de novembro: John William Strutt Rayleigh, brita fizikisto (m. 1919)
 27-a de novembro: Petro Kropotkin, rusa anarĥiisto (m. 1921)

Mortoj 
 23-a de marto: Marie-Henri Beyle, pli bone konata kiel pseŭdonimo Stendhal, franca poeto (n. 1783)
 11-a de aprilo: Sándor Kőrösi Csoma, hungara lingvisto (n. 1784)
 23-a de majo: José de Espronceda, hispana poeto (n. 1808)
 28-a de julio: Clemens Brentano, germana poeto (n. 1778)
 20-a de oktobro: Grace Darling, heroino kiu helpis savi homojn post ŝiprompiĝo (n. 1815)
487

En la jaro 487 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 La Kartvela eklezio fariĝas memstara.

Naskiĝoj

Mortoj 
 Kenso Imperiestro de Japanio
1872

1872 estis superjaro komenciĝanta lunde (ligilo montras kalendaron).

En la jaro 1872 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 Oskaro la 2-a iĝis reĝo de Svedio-Novergio;
 Skandinavia valuta unio estiĝis.
 La kongreso de Sankta-Imjero naskis la Anarkiistan Internacon
 Aŭstro-Hungara imperio: komenciĝis konstruado de la Urbodomo de Vieno

Naskiĝoj 
 15-a de januaro: Arsen Kocojev, elstara osetlingva verkisto (m. 1944)
 8-a de februaro: Theodor Lessing, germana filozofo (m. 1933)
 29-a de februaro: Kabe (Kazimierz BEIN), pionira esperantisto (m. 1959)
 29-a de februaro: Feodor A. Postnikov, rusa-usona esperantisto (m. 1952)
 7-a de marto: Piet Mondriaan, nederlanda pentristo (m. 1944)
 20-a de marto: Béla Bicsérdy, hungara-usona vegetarano (m. 1951)
 29-a de marto: Henry William Hetzel, usona esperantisto (m. 1951)
 31-a de marto: Michele Arabeno, itala esperantisto (m. nekonata)
 8-a de majo: Bertrand Russell, brita filozofo (m. 1970)
 1-a de julio: Louis Blériot, pionira franca aviadisto (m. 1936)
 4-a de julio: Calvin Coolidge, usona prezidento 1923-29 (m. 1933)
 12-a de julio: Emil Hácha, ĉeĥoslovaka prezidento (m. 1945)
 12-a de julio: John Merchant, brita esperantisto (m. nekonata)
 16-a de julio: Roald Amundsen, norvega esploristo (m. 1928)
 3-a de aŭgusto: Haakon la 7-a, reĝo de Norvegio (m. 1957)
 11-a de aŭgusto: Walter Currie, skota esperantisto (m. nekonata)
 24-a de aŭgusto: Wijtze Nutters, nederlanda esperantisto (m. 1926)
 12-a de oktobro: Ralph Vaughan Williams, brita komponisto (m. 1958)
 19-a de novembro: Alberto Alessio, itala matematikisto kaj esperantisto (m. 1944)
 16-a de decembro: István Réti, hungara pentristo (m. 1945)
 17-a de decembro: Valdemar Langlet, sveda esperantisto (m. 1960)
 24-a de decembro: Francisko Valdomiro Lorenz, ĉeĥa esperantisto (m. 1957)
 28-a de decembro: Pío Baroja, hispana verkisto (m. 1956)
 Vitold Konstantinoviĉ Tenisov, rusia esperantisto (m. nekonata)
 Alexandru Vaida-Voevod, rumana politikisto (m. 1950)

Mortoj 
 21-a de januaro: Franz Grillparzer, aŭstra dramverkisto (n. 1791)
 31-a de majo: Friedrich Gerstäcker, germana verkisto (n. 1816)
 18-a de julio: Benito Juárez, prezidento de Meksiko (n. 1806)
 19-a de aŭgusto: Karlo la 15-a, reĝo de Svedio kaj Norvegio (n. 1826)
 24-a de decembro: William John Macquorn Rankine, skota inĝeniero kaj fizikisto (n. 1820)
 31-a de decembro: Aleksis Kivi, finna verkisto (n. 1834)
1841

1841 estis normala jaro komenciĝanta vendrede (ligilo montras kalendaron).

En la jaro 1841 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 4-a de marto: William H. Harrison iĝis prezidento de Usono;
 Post la morto de prezidento, vic-prezidento John Tyler prezidentiĝis en Usono.
 Markizo de Sapucaí iĝis ĉefministro de Brazilo.
 Salvadoro sendependiĝis.

Naskiĝoj 
 26-a de aprilo: Julius Zeyer, ĉeĥa poeto (m. 1901)
 17-a de aŭgusto: Fagundes Varela, brazila poeto kaj patrono de la Brazila Beletristika Akademio (m. 1875)
 8-a de septembro : Antonín Dvořák, ĉeĥa komponisto
 4-a de oktobro: Prudente de Morais, prezidento de Brazila Respubliko
 1-a de novembro: Charles Laisant
 4-a de decembro: Anna Tuschinski

Mortoj 
 4-a de aprilo : William H. Harrison
 27-a de julio: Miĥail Lermontov
 1-a de junio: Nicolas Appert
1901

1901 estis normala jaro komenciĝanta marde (ligilo montras kalendaron).

En la jaro 1901 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj

Esperantujo 
 La pariza eldonejo Hachette komencas publikigi verkojn pri kaj en Esperanto.
 Fondita unua E-asocio en Slovakio, la Unua societo de Aŭstriaj esperantistoj en Brno.
 Fondita unua E-asocio en Hungario, en Budapeŝto
 Zamenhof kreis la Hilelismon.
 Fondita unua E-Klubo en Barcelono.
 Eklernis Esperanton: Frederiko Villareal, Barono de Menil, Théophile Cart, Hjalmar Johannes Runeberg kaj Cornelis Jacob Baart de la Faille.
 Eko de Esperanto-Movado en Estonio.

Mondo 
 Kreita Latineca angla;
 Eduardo la 7-a (Britio) surtroniĝis;
 Novosokolniki fondita;

Naskiĝoj 
 31-a de januaro: Marie Luise Kaschnitz, germana verkistino (m. 1974)
 1-a de februaro: Clark Gable, usona aktoro (m. 1960)
 14-a de februaro: Rolf Wanka, ĉeĥa aktoro (m. 1982)
 18-a de februaro: Hugo Haas, ĉeĥa aktoro (m. 1968)
 14-a de marto: Johano Esterházy, hungara ĉeĥoslovakia politikisto (m. 1957)
 29-a de aprilo: Showa, Imperiesto Hirohito de Japanio (m. 1989)
 30-a de aprilo: Heinrich Friess, germana esperantisto (m. 1971)
 15-a de marto: Iŭaŝita Juntaro, japana esperantisto (m. nekonata)
 7-a de majo: Gary Cooper, usona aktoro (m. 1961)
 11-a de majo: Rose Ausländer, germana poetino (m. 1988)
 16-a de junio: Henri Lefebvre, franca marksisma filozofo (m. 1991)
 7-a de julio: Vittorio De Sica, itala reĝxisoro kaj aktoro (m. 1974)
 4-a de aŭgusto: Louis Armstrong, usona ĵazmuzikisto (m. 1971)
 10-a de aŭgusto: Hugo Gunckel Luer, ĉilia botanikisto (m. 1997)
 15-a de aŭgusto: Arnulfo Arias, prezidento de Panamo (m. 1988)
 20-a de aŭgusto: Salvatore Quasimodo, itala verkisto (m. 1968)
 15-a de septembro: Liselotte Welskopf-Henrich, germana verkistino (m. 1979)
 29-a de septembro: Enrico Fermi, itala fizikisto (m. 1954)
 3-a de novembro: Leopoldo la 3-a, kvara reĝo de la belgoj (m. 1983)
 23-a de novembro: Marieluise Fleisser, germana verkistino (m. 1974)
 5-a de decembro: Walt Disney, usona animacia produktisto (m. 1966)
 5-a de decembro: Milton H. Erickson, usona psikiatro (m. 1980)
 5-a de decembro: Werner Heisenberg, germana fizikisto (m. 1976)
 11-a de decembro: Aleksandr Fadejev, rusa verkisto kaj revoluciisto (m. 1956)
 16-a de decembro: Margaret Mead, usona antropologo (m. 1978)
 20-a de decembro: Robert Jemison Van de Graaff, usona fizikisto (m. 1967)
 27-a de decembro: Marlene Dietrich, germana aktorino (m. 1992)

Mortoj 
 22-a de januaro: Reĝino Viktorino de Britio (n. 1819)
 29-a de januaro: Julius Zeyer, ĉeĥa verkisto (n. 1841)
 27-a de januaro: Giuseppe Verdi, itala komponisto (n. 1813)
 13-a de marto: Benjamin Harrison, prezidento de Usono 1889-1893 (n. 1833)
 22-a de majo: Gaetano Bresci, itala anarkiisto (n. 1869)
 7-a de julio: Johanna Spyri, svisa verkistino (n. 1827)
 9-a de septembro: Henri de Toulouse-Lautrec, franca pentristo (n. 1864)
 14-a de septembro: William McKinley, prezidento de Usono 1893-1901 (n. 1843)
 7-a de novembro: W. H. Trompeter, germana esperantisto (n. 1839)
1241

En la jaro 1241 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
Germanio : Lübeck kaj Hamburgo findecidas traktaton de reciproka protektado.
Celesteno la 4-a iĝis papo.
Mongoloj invadis Hungarion kaj disrabis Egeron, sed Ĥano mortis kaj mongolaj ĉefoj reiris al Karakorumo pro interna disputo.
Sopronhorpács detruigita de mongoloj.

Unuaj dokumentaj mencioj
Dättlikon kiel Tetelinkhoven (hodiaŭ komunumo en Kantono Zuriko en Svislando).
Niedermuhlern kiel Muolerrun (hodiaŭ komunumo en Kantono Berno en Svislando).
Rapperswil kiel Raverswiler (hodiaŭ komunumo en Kantono Berno en Svislando).

Naskiĝoj

Mortoj 
23-a de septembro: Snorri Sturluson, islanda historiisto, poeto, kaj politikisto (n. 1178)
Papo Gregorio la 9-a;
Papo Celesteno la 4-a;
1370

En la jaro 1370 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 Skandinavio: Traktato de Stralsund.
 Gregorio la 11-a iĝis papo.
 Ludoviko la Hungara iĝis reĝo de Pollando.
 Grüningen ricevis sian urborajton.

Unuaj dokumentaj mencioj 
 Acâş (hodiaŭ komunumo en Rumanio).
 Cunter kiel Contra (hodiaŭ komunumo en Kantono Grizono en Svislando).
 Doman (hodiaŭ vilaĝo en Rumanio).
 Illgau kiel Ilgoe (hodiaŭ komunumo en Kantono Ŝvico en Svislando).
 Lenk en Simme-Valo kiel An der Leng (hodiaŭ komunumo en Kantono Berno en Svislando).

Naskiĝoj 
 Olav la 4-a (Norvegio);
 Johano la 6-a Paleologa, bizanca imperiestro;
 Johano la 23-a, kontraŭpapo (proksima dato)

Mortoj 
 Papo Urbano la 5-a
 Kazimiro la Granda, reĝo de Pollando
1202

En la jaro 1202 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 Italio: Fibonacci publikas sian libron Liber abaci.
 Minamoto no Yoriie iĝis ŝoguno.

Unuaj dokumentaj mencioj 
 Ocna Mureş (hodiaŭ urbo en Rumanio).

Naskiĝoj

Mortoj 
 Guillaume aux Blanches Mains, franca ĉefepiskopo (n. 1135)
 Joaĥino de Fioro herezulo.
1546

En la jaro 1546 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 

 Ashikaga Yoshiteru iĝis ŝoguno

Naskiĝoj 
 Fjodar Jeŭlaŝoŭski, antikvbelorusa verkisto
 14-a de decembro: Danio, Tycho Brahe.

Mortoj 
 Francisco de Orellana
 18-a de februaro: Marteno Lutero, germana reformisto
1599

1599 estis normala jaro komenciĝanta vendrede (ligilo montras kalendaron).

En la jaro 1599 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 Tycho Brahe translokiĝas de Danio al Prago, Ĉeĥio.
 Hispanio finkonkeris la nunan Ĉilion.
 Puĉo en Japanio ekegis la Eraon Tokugawan, la erao de ŝogunoj, Tokugawa Lejasu fariĝis la unua ŝoguno.
 Fonditaj urboj Natalo kaj Sorocaba en Brazilo.
 Sigismundo Báthory iĝis (3-a foje) princo de Transilvanio kun kunprincoj Andreo Kardinalo Báthory kaj Mikaelo de Valakio;

Naskiĝoj 
 22-a de marto: Antoon van Dyck, flandra pentristo (m. 1641)
 23-a de marto: Thomas Selle, germana komponisto (m. 1663)
 25-a de septembro: Francesco Borromini, itala arkitekto (m. 1667)
 Diego Velázquez, hispana pentristo (m. 1660)

Mortoj 
 Gasparo Tagliakozzi, itala kuracisto, kreanto de okcidenta rinoplastio.
 Luca Marenzio itala muzikisto.
Ø

Ø, minuskle ø, aŭ "streko-O", estas la 28-a litero de la alfabetoj dana kaj norvega, kaj ankaŭ litero de la Feroa alfabeto. Ĝi unue enuziĝis dum la Mezepoko, por skribi la Norenan. Ankaŭ en Malnovsvedaj dokumentoj ĝi troviĝas. Ĝia minusklo 'ø' estas uzata en la Internacia Fonetika Alfabeto.

La prononco de Ø preskaŭ senvarie estas kiel lip-rondigita e [ø]. Aliaj lingvoj (Germana, Finna, Islanda, Turka) uzas la signon Ö por la sama sono. La Franca lingvo utiligas ĉu eu, ĉu la historie parencan Œ. La Nederlanda lingvo uzas eu.

Ø devenas de ligaturo inter O kaj E, kiu ankaŭ estigis Ö  kaj la francan Œ.

O ø
Ö

Ö, minuskle ö, estas la 28-a kaj lasta litero de la sveda alfabeto, 33-a kaj lasta litero de la islanda alfabeto, kaj ankaŭ memstara litero en la alfabetoj finna, hungara, turka; uzegata, sed ne konsiderata propra litero, en la germana alfabeto. Ĝia prononco estu kiel lip-rondigita e //. Aliaj lingvoj (dana, feroa, norvega) uzas la signon Ø por la sama sono.

Ĝi devenas de ligaturo inter O kaj E, kiu ankaŭ estigis Ø kaj la malfrulatinan kaj francan Œ.

Aliaj signifoj 
En Sveda toponimio, la ero ö signifas "insulo".

O ö
O ö
he:אומלאוט#אותיות האומלאוט בגרמנית
id:Umlaut#Öö
Å

Å, minuskle å, aŭ ringa a, estas la 29-a kaj lasta litero de la alfabetoj dana kaj norvega, kaj la 26-a de la sveda. Ĝi nomiĝas kaj prononcatas [o]. Ekster Skandinavio la litero dum la 20-a jarcento enuziĝis en la ortografioj de la valona lingvo (dialekto) kaj de la ĉamora lingvo.

Å estas ankaŭ uzata en fremdvortoj de lingvoj kiuj evoluis sub skandinava influo, menciinde la Finna kaj la groenlanda. En finna ĝia nomo estas ruotsalainen o ("sveda o").

Å originas el praskandinavia litero á, kiu prae havis la sonon [a:], sed poste, dum la vikinga erao, fariĝis [o:]. En Islando kaj kelkaj aliaj areoj, interalie Skanio, ĝi fariĝis poste [ao] (≈ Esp. aŭ), kies prononco eble donis inspiron al la sveda skribmaniero å, iam dum Mezepoko anstataŭigante á sved-ortografie. La Islandanoj kontinuis skribi á kiel á, dum la Danoj kaj Norvegoj, forigante ankaŭ la á, í, ú ks., ekreprezentis la sonon [o:] kiel Aa, aa. Rezulte de la romantikismo kaj ties skandinavismo, kelkaj aŭtoroj danaj kaj norvegaj fine de la 19-a jarcento ekimitis la Svedojn, skribante å anstataŭ tiam oficiala aa. Tio efikegis: en 1917, ortografia reformo de la norvega oficialigis Å, kaj en 1948 tio okazis ankaŭ je la dana lingvo. En Danio Aa aŭ aa restas en multaj loknomoj, ekzemple Aalborg (aŭ: Ålborg), kaj kiam Skandinavoj faciligas siajn nomojn por eksterlandanoj, ili uzas duoblan a (kaj ne ao) por å: Åge > Aage.

Danoj havas propran nomon por tiu ĉi litero, nome bolle-å [bole-o] aŭ "bul-kuka Å".

A å
Æ

Æ, minuskle æ, estas la 27-a litero de la alfabetoj dana (prononcata [e]), kaj norvega, kaj litero ankaŭ de la Feroa, Islanda (32-a litero) kaj mortintaj Norena kaj Anglosaksa lingvoj. Ĝia minusklo en la Internacia Fonetika Alfabeto simbolas sonon meze inter la Esperantaj "a" kaj "e" (kiel la a de cat "kato" Angle, aŭ la a de mand "viro" Dane). Similan sonon ĝi havas en la Norvega, kaj havis en la Anglosaksa kaj Praislanda/Pranorvega (= Norena), dum ĝi Dane pli similas al Esperanta "e". Modernislande ĝi diftongiĝis al [aj] (ekzemple hæ! "sa!", de Usonangla Hi! [haj]).  Por la IFA-sono [æ] la Finna kaj Sveda uzas la literon ä, en la Hungara ĝi estas skribata e. (La Germana ä pli similas al la Dana æ.)

Ĝi devenas de ligaturo inter A kaj E, kiu ankaŭ estigis Ä, kaj fakte, ĝi estas unu el la plej antikvaj ligaturoj, uzita jam en la frua latina alfabeto (kun la arkaa prononco [aj], kiel en CÆSAR [kajsar], kaj [e] en malfrua epoko [Ĉesar]). Kiel ligaturon ĝin uzas ankaŭ aliaj alfabetoj, ekzemple la angla.

En Dan-Norvega aboco-sinsekvo Æ sekvas Z kaj antaŭas Ø, dum ĝi Island-aboce sekvas Þ kaj antaŭas Ö.

La unikodaj valoroj de Æ/æ estas 198 kaj 230. La litero estas (kun la samaj numeroj) en la kodo ISO 8859-1.

AE