alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Irska

Irska (irski Éire [ˈeːɾʲə], engleski Ireland [ˈaɪərlənd]), ostrvska država na zapadu Evrope sa glavnim gradom Dublinom.

Geografija 
Irska zauzima otprilike pet šestina irskoga otoka, a udaljena je osamdesetak kilometara od obale Velike Britanije. Zbog svojih bujno zelenih otoka Irska je dobila naziv "smaragdni otok".

Na rubovima Irske nalazi se isprekidani lanac planina. Središnja je ravnica niska, manje od jedne šestine zemlje diže se iznad 200 m nadmorske visine, s brežuljcima i grebenima, koji se izdižu iz vapnenačke podloge. Ledenjaci ledenoga doba ostavili su iza sebe plodno tlo posuto stijenama. Česta su mala jezera poznata kao lough i tresetišta. Glavne su rijeke: Liffey, Blackwater, Clare i Shannon (najduža rijeka na britanskim otocima) široke i spore.
Kraće i brže rijeke spuštaju se s rubova gorja prema obali. Najveći su lanci granitno gorje Wicklow na istoku i gorje Macgillicuddy's Reeks na krajnjem jugozapadu.

Obalni je pojas najfascinantniji na zapadu, jer je stjenovit i duboko razveden, s mnogo spektakularnih klifova. Na krajnjem jugozapadu planine se pružaju u Atlantik nizom krševitih i širokih poluotoka međusobno razdvojenih zaljevima kao što su Dingle Bay I Bantra Bay.

Gradovi 
 Popis gradova u Irskoj

Povezano 
 Himna Irske

 
Države u Evropi
Države Evropske unije
Sjeverna Amerika

Sjeverna Amerika, kontinent na sjevernoj polutci, površine 24,230.000 četvornih kilometara.

Povijest 

Godine 1492. Kristofor Kolumbo je bio poslan u ime španjolske kraljice da dođe do Indije, ali mu je namjera bila krenuti sa zapada da dođe na istok jer je vjerovao da je Zemlja okrugla. Kada je došao do kopna (nepoznati kontinent) mislio je da je to Indija, pa je tako nazvao i domorodce koji su tamo živjeli. Tek kasnije, Amerigo Vespucci je istraživao sve oko Amazone i shvatio da je riječ o sasvim novom kopnu, zbog čega je po njemu i nazvano.

Geografija 

Sjeverna Amerika je treći kontinent po veličini. Najveća država u Sjevernoj Americi je Kanada, od 9,976.140 km2 površine, Kanada je ujedno i druga država po veličini u svijetu, a najmanja joj je država Grenada. Ona pripada Karipskim otocima, a površina joj iznosi 340 km2.

Sjeverna Amerika obuhvaća sjeverni dio zemljane mase poznate po nazivima Novi Svijet, Zapadna Hemisfera ili Amerike. Jedina kopnena točka dodira između Sjeverne i Južne Amerike i mjesto gdje prestaje Sjeverna, a počinje Južna Amerika je Panamska prevlaka kroz koju je prokopan Panamski kanal (prema nekim izvorima mjesto gdje završava Sjeverna Amerika i počinje Južna je prevlaka Tehuantepec u Meksiku).

Kontinentalna obala je duga i nepravilna. Meksički zaljev je najveća vodena površina udubljena u kontinent, nakon nje slijedi Zaljev Hudson, a ostali značajniji su Zaljev St. Lawrence i Kalifornijski zaljev.

Uz obalu sjevernoameričkog kontinenta nalaze se brojna otočja npr. Kanadski Arktički Arhipelag, Bahami, Otoci Turks i Caicos, Veliki i Mali Antili, Aleutski otoci i te brojni veliki otoci poput Newfoundlanda i Grenlanda.

Bermudski otoci geološki nisu dio Amerika, to je oceanski otok koji je nastao pukotinom srednjeatlantskog grebena prije 100 milijuna godina. Najbliže kopno otocima je Cape Hatteras, u Sjevernoj Karolini, te se Bermudski otoci zbog svojih povijesnih, političkih i kulturnih veza smatraju dijelom američkog kontinenta.

Politička podjela i površina
Sjeverna Amerika se dijeli na Sjevernu i Srednju Ameriku. Prostire se u žarkom pojasu (jug Sjeverne Amerike), sjevernom umjerenom pojasu (središnja Sjeverna Amerika, pretežito SAD) i sjevernom hladnom pojasu (većina Kanade, Aljaska i Grenland tj. sjever Sjeverne Amerike).
Iako Sjeverna Amerika najvećim dijelom pripada umjerenom klimatskom pojasu, izuzevši najsjevernije krajeve u subpolarnim i najjužnije u suptropskom i tropskom pojasu, njezina klima ovisi o reljefu. Zbog gorja koje se pruža kao podnevnici, gotovo u smjeru sjever-jug, unutrašnjost kontinenta otvorena je utjecajima hladnog sjevera i vrućeg juga.

Reference

Vanjske veze 

 Houghton Mifflin Company, "North America"

 
Kontinenti
Arktik

Arktik obuhvata severnu polarnu oblast (Severni ledeni okean, ostrva Novu Zemlju, Špicberška ostrva, Medveđe ostrvo, Franc-Jozefovu zemlju, Novosibirska ostrva, Franklinov arhipelag sa Bafinovom zemljom i Grenlandom) unutar izoterme od 10°. Ovde spadaju i najseverniji delovi evropskog, azijskog i amreičkog kopna, što iznosi oko 26 mil. km², zajedno kopno i more. 

Severni pol je otkrio 6. aprila 1909. Amerikanac Robert Piri. I pre njega je bilo dosta otkrića pomorskih puteva preko Arktika.

Arktik ima veliki međunarodni značaj.

Geografija 
Arktik uključuje delove država Rusije i Kanade, zatim područja Aljaske, Grenlanda, Islanda, Laponije, Svalbarda te Arktički ocean.

Arktik nije kontinent gledano po kriterijumu jedinstvenosti kopnene mase. Unatoč tome, nije retkost da ga se naziva "kontinentom". Tada se u njega ne svrstavaju područja severnoameričke, evropske i azijske glavne kontinentalne mase.

Klima 
Arktička klima je veoma hladna. Najhladnije je u Verhojansku oko -68 stepeni i Ojmjakomu do -78 stepeni, jer su to oblasti Sibira. Još u periodu 9-12. veka počela su istraživanja u oblasti Arktika. Norveški vikinzi otkrili su Island, Grenland, Labrador i Belo more. Posle 2. svetskog rata nastavljena su istraživanja uglavnom radi podizanja arktičkih vazduhoplovnih baza. Dve američke podmornice "Nautilus" i "Skejt" stigle su 1958. na Severni pol ploveći ispod polarnog leda.

Istorija
Već su antički pomorci, Feničani koji su išli na daleka putovanja, znali da se visoko na severu s one strane skandinavskih zemalja more pretvara u nešto neugodno: u vodenu površinu punu belih plovećih brda koja polako prelazi u čvrstu ledenu površinu. Taj su kraj sveta smatrali rubom Zemlje. Na plovidbama prema severu raniji pomorci držali su se Severnjače - svetle zvezde u zvežđu Malog medveda.

Grci su to zvežđe zvali Arktos, a zemlja Velikog medveda od tada se naziva Arktik. Arktik je golemi ravni ledeni breg koji se nalazi na Sjevernom ledenom moru. Konačni dokaz za to dala je američka atomska podmornica Nautilus 1958. god. koja je prvi put zaronila ispod Severnog pola. Pritom je prevalila udaljenost od gotovo 3 hiljade kilometara. 

 
Regije Azije
Regije Evrope
Regije Sjeverne Amerike
Arktički ocean
Amerika

Amerika ima više značenja:

Geografska i politička 
 Amerike, tj. američki kontinenti:
 Severna Amerika
 Centralna Amerika
 Južna Amerika
 Sjedinjene Američke Države

Ostalo 
 Amerigo Vespuči, italijanski istraživač i kartograf
 "Amerika", pesma od folk muzičkog dua Sajmon i Garfankl iz 1960ih
 Amerika, rokenrol bend; takođe naziv njihovog debi albuma
 Amerika, film iz 1924. koji je režirao D.V. Grifit
 Amerika, futuristička mini serija o sovjetskoj okupaciji SAD, snimljena 1980-ih.
 Amerika Belohorizonte, fudbalski klub

Vidi još 
 America (razvrstavanje)
 América (razvrstavanje)
Utrka za Afriku

Utrka za Afriku je proces kolonijalne ekspanzije kojim su u drugoj polovini 19. veka zapadnoevropske sile ustanovile svoju vlast nad gotovo cjelokupnim afričkim kontinentom.

Iako su evropske sile, počevši od Portugala, ustanovile svoja prva uporišta na obalama Afrike još u 15. vijeku, ekspanzija u unutrašnjost je bila ograničena zbog cijelog niza klimatskih, političkih i vojnih razloga. Kolonizatori, za razliku od afričkih domorodaca, nisu razvili imunitet na razne tropske bolesti, odnosno nisu raspolagali dovoljnim snagama da suzbiju svaki malo žešći otpor domorodačkih plemana i država. Umjesto toga je kontrola nad afričkim obalama vršena posredno, pomoću obalnih tvrđava i mornaricom, odnosno prijateljskih raspoloženih plemena i država kojima su oružje i druga zapadna roba davala prednost u odnosu na suparnike. Unutrašnjost kontinenta je ostala neistražena. 

Tek je industrijska revolucija, a s njom razvitak modernog oružja i medicine omogućio prvo zapadnim istraživačima, potom misionarima, a na kraju i vojskama da prodru u unutrašnjost afričkog kontinenta. Otkriće prostranog teritorija, velikih prirodnih bogatstava i stanovništva koje je bilo relativno lako pokoriti dalo je veliki poticaj za ekspanziju, pogotovo državama koje su bile inferiorne Britanskom Imperiju i koje je mamila mogućnost stvaranja velikog tržišta za proizvode domaće industrije. Taj je proces još u prvoj polovici 19. vijeka započela Francuska sa osvajanjem Alžira, iz čega se nastavilo širenje prema jugu kontinenta. 

U drugoj polovici 19. vijeka su agresivno širenje započele novoujedinjene države Njemačka, Italija i Belgija. To je s vremenom natjeralo Britance, zabrinute za svoja dotadašanja uporišta u Južnoj Africi i moguće ugrožavanje strateških pomorskih ruta prema Indiji, također započnu s ubrzanom ekspanzijom, što je godine 1898. dovelo do spora s Francuskom koji umalo nije izazvao rat. Strah da bi burske republike mogle potpasti pod njemački uticaj je doveo do burskog rata čime je formalno završena Utrka za Afriku.

Time je cjelokupni afrički teritorij završio pod kontrolom zapadnih država, uz izuzetak Etiopije, koja će svoju nezavisnost izgubiti tek nakon abisinijskog rata 1935-36. godine.

Nezadovoljstvo Njemačke, a manjim dijelom i Italije, rezultatima Utrke za Afriku bilo je jednim od glavnih uzroka prvog, a kasnije i drugog svjetskog rata.

Imperijalizam
Historija Afrike
Stanovništvo

Stanovništvo jedne geografske teritorije predstavlja skup ljudi koji žive na njoj. Ljudsko stanovništvo se izučava naukama koja se nazivaju demografija, sociologija i geografija stanovništva. Jedna grana ekologije je biologija koja izučava sve vrste na planeti Zemlji, pa i ljudsku vrstu. Statistikom stanovništva se mere promene njenog broja u određenim vremenskim intervalima.

Obično se jednom stanovništvu pripisuje jedna teritorija, kapacitet naseljavanja (carrying capacity), koja ograničava porast broja stanovništva.

Opis stanovništva 

Opis stanovništva se može vršiti na više načina:
 Opisnim varijablama (prosečna visina, starosna, polna, obrazovna struktura i slično)
 Genetički (procenom učestanosti pojedinih gena)
 Dinamički (natalitet, mortalitet, stopa rasta, migracije)

Svetsko stanovništvo 

Orijentaciono, na kraju epohe Paleolita (15 hiljada godina p. n. e.) broj stanovnika na zemlji bio je 3 miliona. Do kraja Neolita (2 hiljade godina p. n. e) živelo je na Zemlji 50 miliona ljudi. Na početku Nove ere, stanovništvo je brojalo 230 miliona, a oko 1000. godine Nove ere, 275 miliona. Milijarditi čovek je rođen oko 1800-te. Godine 1900. bilo nas je 1,6 milijardi, 1960. 3 milijarde, 1993. 5,5 milijardi, 2003. 6,3 milijardi,  2017. u martu 7,4 milijardi.

Prognozira se da će 2021. godine na svetu živeti 9 milijardi ljudi. 

Neki naučnici smatraju da svaka teritorija ima svoj „kapacitet“, koji ograničava mogućnost rasta stanovništva. Oni tvrde da nekontrolisan rast stanovništva vodi u katastrofu Maltusovog tipa. Postoje stručnjaci koji se ne slažu sa ovom tezom. 

U 1993. na svetu je živelo (u milionima ljudi): u Evropi 728, Aziji 3336, Africi 670, Severnoj i Srednjoj Americi 442, Južnoj Americi 308, Australiji i Okeaniji 28.

Države sa najviše stanovnika u svetu su Kina i Indija.

U Indiji popis stanovnistva traje od 2008 a trebalo bi da se zavrsi 2031. Cinjenica je da se u Indiji svaki dan rodi i umre vise desetina hiljada ljudi te utice na tacnost konacnog broja.

Spoljašnje veze 

 http://www.populationdata.net Podaci o svetskom stanovništvu

Demografija
Sociologija
Valuta

Valuta je jedinica razmjene za olakšavanje trgovine koja se upotrebljava u nekoj državi.

Vanjske veze 

 Currency converter
 Minting New Security 
 Foreign Currency Trading Articles 
 World Paper Money Picture Catalog 
 Currency-related world records 
 American Society of Currency Statisticians

 
Ekonomija
Enigmatika

Enigmatika je vještina sastavljanja i rješavanja zagonetaka (enigmi). Naziv je nastao od grčkog pridjeva ainigmatikos: zagonetan.

Već dugo se koristi i naziv zagonetaštvo (koga nema u poznatijim rječnicima hrvatskog ili srpskog jezika), dok Bratoljub Klaić u svom "Rječniku stranih riječi", uz odrednicu enigmatika, navodi i naziv zagonetarstvo, koji se u savremenoj enigmatici ne koristi.

 
Terminologija
Novinarstvo
Hobi
Grecizmi
Bugarska

Bugarska ( [bɐɫˈɡarijɐ]; službeno Republika Bugarska, bug. Репyбликa Бългapия [rɛˈpublikɐ bɐɫˈɡarijɐ]), država u jugoistočnoj Evropi, u severoistočnom delu Balkanskoga poluostrva, između Rumunije (dužina granice 609 km) na severu, Turske (259 km) i Grčke (493 km) na jugu, Srbije (341 km) i Severne Makedonije (165 km) na zapadu te Crnog mora (378 km) na istoku; obuhvata 110 994 km2. Glavni grad Bugarske je Sofija.

Istorija Bugarske 
Bugarska je na Balkanu imala snažne srednjevekovne države - Prvo bugarsko carstvo sa prestonicama u Pliski i Preslavu (VII-XI v.) i Drugo bugarsko carstvo sa prestonicom Veliko Trnovo u XII-XIV veku. U vreme drugog carstva bugarski vladari bili su i u rođačkim vezama sa srpskim dvorom. Sveti Sava je umro i sahranjen u Trnovu, prestonici bugarske države, u priprati crkve Četrdeset mučenika. Kako je bugarska srednjevekovna država pala pod vlast Osmanlija pre srpske, došlo je do preseljenja učenih duhovnika u despotovinu...

XVIII. i XIX. vek 
Nacionalni preporod proistekao je kod Srba i Bugara iz težnji za oslobođenjem od turskog ropstva, kroz formiranje nacionalne ideje na novim, prosvetiteljskim osnovama. Važnu ulogu su pri tome imale ideje o slovenskoj uzajamnosti, koje su iz dela poput Istorije raznih slovenskih naroda, najpre Bugara, Hrvata i Srba Jovana Rajića, Stematografije Hristifora Žefaroviča, uticale i na bugarske preporoditelje. Nakon prosvetitelja, nacionalne barjake su poneli romantičari. Kada su srpski ustanici počeli da osvajaju sve veću autonomiju od Turaka, Obrenovići su podržavali na različite načine napore Bugara za oslobođenjem. Veliki broj bugarskih knjiga i neki časopisi su štampani u srpskim gradovima. S druge strane, Bugari su učestvovali u akcijama pobune u srpskim gradovima, kao npr. posle događaja na Čukur česmi.

Posle oslobođenja Bugarske i XX. vek 
Tokom ratova Turske protiv Rusije i pravoslavnih država na Balkanu, oslobođena je Bugarska 1878. godine, da bi potom bila priznata, najpre na San-Stefanskom miru, a posle revizije, u suženim granicama na Berlinskom kongresu. Obostrane teritorijalne pretenzije prema neoslobođenim delovima turske imperije dovele su do srpsko-bugarskog rata 1885. godine, koji je Srbija izgubila na Slivnici, te balkanskih ratova, koje je izgubila Bugarska. Nasuprot ratnim rešenjima odnosa na Balkanu, paralelno i uvek postojala je i ideja stvaranja balkanske federacije južnoslovenskih naroda.

Gradovi 
 popis gradova u Bugarskoj

Vidi još 
 spisak Bugara
 bugarski pesnici
 muzika Bugarske
 bugarska književnost
 bugarska umetnost
 Bugari u Srbiji i Crnoj Gori
 Anna-Maria Ravnopolska-Dean

Vanjske veze 

 Istorija Bugarske na sedam stranica (engleski) (bugarska verzija)

 
Balkan
Države u Evropi
Službeni jezik

Službeni ili zvanični jezik je jezik izričito određen kao takav u ustavu neke zemlje, države ili teritorije.

Polovina zemalja sveta ima službene jezike. Neke zemlje imaju samo jedan, npr. Albanija, Francuska (iako Francuska ima više domorodačkih jezika), Nemačka i Litvanija. Neke imaju više službenih jezika, npr. Belorusija, Belgija, Kanada, Finska, Avganistan, Paragvaj, Bolivija, Indija, Švajcarska i Južna Afrika. 

U nekim zemljama, kao što su Irak, Italija i Španija, postoji službeni jezik za celu državu, ali drugi jezici dele službeni status u nekim važnim regijama. Neke zemlje, kao što su Sjedinjene Države, nemaju službeni jezik, ali pojedine savezne države imaju službene jezike. Konačno, neke zemlje uopšte nemaju službeni jezik, npr. Australija, Eritreja, Luksemburg, Švedska i Tuvalu.

Zbog kolonijalizma i neokolonijalizma, Filipini i neke afričke zemlje imaju službeni i školski jezik (francuski jezik ili engleski jezik) koji nije ni nacionalni ni najrašireniji jezik. S druge strane, zbog nacionalizma, Irska koristi irski jezik kao državni i prvi službeni jezik, iako ga govori mali deo stanovništva. 

U nekim zemljama, pitanje koji se jezik treba koristiti u kojim kontekstima predstavlja velik politički problem.

 
Jezici
Jezik
Ruska revolucija

Ruska revolucija, ponekad nazvana Ruska revolucija 1917. godine, je naziv za period političkih previranja u Rusiji godine 1917. koje su započele zbacivanjem ruske monarhije na čelu s carem Nikolajem II., a završile zbacivanjem privremene vlade i uspostavljanjem boljševičkog režima koji će kasnije prerasti u Sovjetski Savez. S obzirom na brzinu i dramatičnost događaja, kao i na posljedice u obliku potpunog preustroja političko-ekonomskog poretka, odnosno raspada jednog od najvećih carstava na svijetu, Ruska revolucija se tradicionalno smatra jednim od najvažnijih događaja svjetske historije.

Ruska revolucija se obično dijeli u dva perioda, odnosno smješta u vremenski okvir koji počinje sa Februarskom revolucijom (u martu 1917.)  u kome je svrgnut Nikolajev carski režim i uspostavljena liberalno-demokratska Privremena vlada, odnosno završava sa Oktobarskom revolucijom (u novembru 1917.) u kojoj je Privremenu vladu svrgnula radikalna ljevica na čelu sa boljševicima i uspostavila Sovjetsku Rusiju.

Povezano 
 Prva ruska revolucija (1905 - 1907)
 Ruska Republika
 Treća ruska revolucija

Reference

Vanjske veze 

1917
 
Prvi svjetski rat
Historija Rusije
Anarhija

Reč anarhija dolazi od grčkog αναρχία (anarchia), što znači 'bez vlasti' (prefiks an- znači 'bez', koren arch- se prevodi kao 'vlada ili vlast'). 

Anarhija je oblik društva u kom se nastoji poništiti svaki oblik nametnutog autoriteta; anarhisti veruju u čovekovu prirodnu sposobnost autokontrole u društvu. Postojanje društvenih pravila i ugovora nije a priori isključeno u anarhiji, bitno je samo da je ta pravila i te ugovore slobodno odredila i prihvatila zajednica koje se ona i tiču i da nisu nametnuta odozgo, kao što se događa tamo gde jedni ljudi imaju veću moć od drugih. No, to je, svakako, obzirom na realnosti ljudskog razvoja, tek ideal. 

Mada je u ljudskoj povijesti bilo brojnih ostvarenja društava i organizacija baziranih na anarhičnim principima, Pariška komuna iz 1871. je bila verojatno prvi pokušaj anarhične društvene organizacije koji je globalno odjeknuo; kao što je komentarisao Mihail Bakunjin, jedan od velikih mislilaca anarhije. Još je konkretnih i opširnih ostvarenja anarhičnih principa u društvu bilo i u vreme građanskog rata u  Španiji, za vrijeme kojeg su radnici, često kao članovi anarhosindikalnih organizacija kao što je CNT u Kataloniji i Aragonu, dokazali delotvornost samouprave javnog prevoza i proizvodnih preduzeća - industrijskih, kao i poljopriverednih: preko horizontalnih skupština su bile ostvarene kolektivizacije zemlje zaplenjene od veleposednika i u nekim slučajevima je čak bilo ukinuto i privatno vlasništvo; sve je to, međutim, bilo nasilno prekinuto zbog ratnog poraza, naime osim što su se borili protiv nacionalista i fašista pod vodstvom Franciska Franca (koji su imali i podršku fašističke Italije i nacističke Nemačke), anarhisti su se morali čuvati i Komunističke partije, koja je imala podršku od Staljina s izričitom zabranom naoružavanja anarhista i s naredbom da se sabotiraju postignuća anarhičnih organizacija i pojedinaca. Bilo je, međutim vrlo bitno i iskustvo Mahnovšćine, tj. pobunjeničke Ukrajine pod vodstvom seljačkog generala Nestora Ivanoviča Mahna i Kronstadtskog otpora u Rusiji. Oba ova otpora su bila slomljena i izbrisana od strane boljševika i njihove Crvene armije kojom je zapovedao general Lav Trocki. Za takav ishod pomalo su zaslužni i anarhisti, koji nisu imali mehanizam zaštite od posledica nastalih divljačkim postupanjem određenih grupacija, koje su bile deo anarhističkog pokreta.

Reč anarhija danas se pogrešno koristi kao sinonim za haos, što je rezultat decenija pogrešnog tumačenja i definisanja pojma, bilo namerno ili zbog neznanja i neinformisanosti, ponajprije u medijima, popularnoj kulturi i svakodnevnom javnom diskursu.  

Anarhistička misao danas uživa velik broj poštovalaca, kao što je Noam Chomsky - poznati predstavnik MIT-a.

Temeljni princip anarhističke misli se temelji na idealu krajnje slobode koja sprečava svaki oblik vladavine ("Sve stranke bez iznimke, u meri u kojoj nameravaju osvojiti vlast, su razni oblici apsolutizma.", "Vladavina čoveka nad čovekom je ropstvo.", "Ko god me uhvati da bi zavladao mnome je uzurpator i tiranin: ja ga proglašavam svojim neprijateljem." - Pierre-Joseph Proudhon)

Država
Republika

Republika  (Latinski “res” i “publica”) u bukvalnom prevodu znači “stvar naroda” ili “narodna stvar” i ovo se odnosi na činjenicu da je republika organizacija države u kojoj je vlast u rukama naroda, a ne jednog vladara ili monarha. Ovaj politički pojam se prvi put koristio u Starom Rimu, gde je bila osnovni princip organizacije države. Republika se  ovde sastojala od dve osnovne institucije - Senata i Narodne skupštine. 

U današnjem svetu, republika se definiše kao država u kojoj se vlast ostvaruje putem predstavničke demokratije, u kojoj su vlasti razdvojene, a predsednik države je izabran na određeni period.

Kao politički pojam, reč "republika" je korišćena u različitim oblicima u mnogim državama širom sveta. U 18. veku, tokom američke revolucije, Sjedinjene Američke Države su se proglasile republikom, a ovaj princip organizacije države je kasnije postao osnovna forma organizacije države širom celog kontinenta.

U Evropi, reč "republika" je prvi put korišćena tokom Francuske revolucije, kada je republikanski režim zamenio monarhiju. Od tada, republika se širila u druge delove sveta, uključujući Aziju i Afriku, gde su nezavisne države stvarane tokom dekolonizacije.

V. također 

 Republikanizam

Oblici vladavine
Monarhija

Monarhija je državno uređenje u kome  državni poglavar, odnosno monarh na svoju funkciju dolazi po nasljednom pravu, a rjeđe i izborom među nasljednim pravom ograničenim kandidatima (članovi vladajuće porodice ili najjači plemići u državi). 

Danas se najčešće razlikuju tri vrste monarhija:
 apsolutna monarhija, u kojoj monarh u svojim rukama drži neograničenu vlast
 ustavna monarhija, u kojoj je vlast monarha ograničena odredbama ustava
 parlamentarna monarhija, u kojoj monarh ima samo dio vlasti, najčešće izvršnu, dok je zakonodavna vlast u rukama parlamenta.

Većina država u današnjem svijetu su republike, a preostali broj monarhija su parlamentarne monarhije.

Trend pretvaranja monarhija u republike, koji se činio nezaustavljivim nakon francuske revolucije i previranja u 20. vijeku, se u posljednje vrijeme usporio, uglavnom zahvaljujući tome što u najvećem broju država šef države uglavnom ima simboličku poziciju, pa nije ni tako važno hoće li na to mjesto biti izabran ili doći nasljedstvom.

Izvori, reference i vanjski linkovi 
  
 The Monarchist
 The Monarchist League
 Theodore's Royalty and Monarchy Site
 RoyalArk
 WorldStatesmen- by present country

Monarhija
Teokracija

Teokracija ili teokratija (grč. ϑεοϰρατία), oblik vladavine koji se legitimira božjom voljom i u kojem državni (svjetovni) i religijski poredak čine jedinstvo. U teokraciji ne postoji podjela na duhovnu i svjetovnu vlast, odnosno u njoj se sva vlast temelji na striktnom tumačenju određene vjerske doktrine, odnosno pripadnosti određenoj vjerskoj organizaciji koja je stopljena s državom. Drugim riječima, svećenstvo ili crkveni poglavar ima i političku vlast, vlada u božje ime i navodno utemeljuje vlast na božjoj objavi.

Primjeri teokracije u današnjem svijetu su prilično rijetki i uglavnom se svode na Vatikan i Iran.

Vidi još 

 Autoritaritarna vlast
 Državna religija
 Popis političkih uređenja
 Sekularizam
 Dajte caru carevo

Vanjski linkovi 

 EtymologyOnLine
 Is Judaism a Theocracy? chabad.org
 Theocracy Watch  - Details the rise of the religious right and dominionism within the Republican Party
 Caliphate: The Future of Islamic Theocracy
 WorldStatesmen- see ach nation; here Mongolia

Politika
Država
Religija i društvo
Grecizmi
Okrug Apache, Arizona

Apache County.- Okrug Apache nalazi se na krajnjem sjeveroistoku Arizone, nastao 24 veljače 1879. odvojivši se od okruga Yavapai, jednog od 4 izvorna okruga Arizone. Grad St. Johns, Arizona postao je okružno sjedište.

Osnovni podaci 
 Površina 11,205 (sq. mi., ili 29,000 četvornih kilometara)
 Okružno sjedište: St. Johns.

Stanovništvo (2000): 69,423; 2004 (71,320).
 Bijelci (2000): 19.5%
 Indijanci (2000): 76.9%
 Crnci: (2000) 0.2%
 Azijati (2000): 0.1%
 Havajci i pacifički otočani (2000): 0.1%

Domaćinstava (2000): 19,971

Povijest 
Prvi poznati stanovnici današnjeg okruga bili su dinosauri čiji su tragovi ostali na obli rijeke Little Colorado. Ovo područje kasnije nastavaju Indijanci Apache, po kojima je okrug i dobio ime. –prvi bijeli čovjek koji je tuda prošao bio je Coronado (1540), prešavši rijeku kod grada St. Johns. Okrug Apache kasnije naseljavaju potomci konkvistadora, a prve obitelji pionira dolaze sa Istoka tek 1880-tih godina. Bogata povijest okruga Apache čuva se danas u muzeju 'Apache County Historical Museum'.
Apache County
 http://www.findcountyrecords.com/images/maps/az.gif 
 http://www.apachecountyaz.com/map.html

Znamenitosti 
Za manje od sat vremena vožnje na sjever od St. Johnsa nalazi se svjetski poznat nacionalni park Petrified Forest. To je najveći park gdje posjetioci mogu šetati između ležećih stabala okamenjene šume. Fosilni ostaci koji se ovdje mogu naći stari su 225 milijuna godina. Tu su još Painted Desert, Canyon de Chelly National Monument, Window Rock (glavno sjedište plemena Navaho), i arheoloko nalazište 'Casa Malpais'. Na jugozapadu okruga, na području apačkog rezervata nalazi se 25 ribičkih jezera kao i Sunrise Park Ski Resort.

Demografija 
Prema popisu stanovništva iz 2010. u okrugu je živelo 71.518, što je 2.095 (3,0 %) stanovnika više nego 2000. godine.

Reference

Literatura

Vidi još 

 Spisak gradova u SAD po broju stanovnika
 Najveći gradovi u SAD po decenijama
 Spisak saveznih država i teritorija SAD po broju stanovnika
 Sjedinjene Američke Države
 Amerikanci (nacija)
 Historija Sjedinjenih Američkih Država

Vanjske veze 

 United States Census Bureau

Okruzi Arizone
Liberalizam

Liberalizam je zajednički naziv za političke ideologije koje se zalažu za kapitalističko državno uređenje kojem je cilj što je moguće veća sloboda pojedinca postignuta kroz demokratski proces pod zaštitom pravne države. Doktrina koja je nastala u borbi mlade građanske klase protiv ograničenja (prvenstveno ekonomsko-trgovačkih, a zatim i religiozno-moralnih) ograničenja feudalizma, Nastao je kao antiteza apsolutizmu, a izražen u ideji slobodoumlja, koja traži individualnu slobodu izražavanja, mišljenja po savjesti, protiv svake konzervativne tradicije. Prosvjetiteljstvo, racionalizam i individualizam mislilaca 17. i 18. st. (naročito Spinoze, Grotiusa, Montesqueua i feanc. enciklopedista) idejna su i filozofska osnova kasnijih liberalnih stremljenja koja su se očitovala u raznim revolucionarnim pokretima. Kao politička doktrina i praksa liberalizam je vezan i ograničen jednom fazom kapitalističkog razvoja u kojoj je neko vrijeme predstavljao progresivni duhovni borbeni pokret, a kasnije poprimio (u obliku raznih liberalnih partija i individualno intelektualiziranje) konervativne karakteristike, u dogmatsku apologetiku kapitalističkog poretka. 

Jedna od alternativnih definicija liberalizam navodi kao ideologiju kojoj je cilj postizanje slobode pojedinca na račun društvene jednakosti i društvene stabilnosti. 

Liberalizam se najčešće dijeli na ekonomski liberalizam - zalaganje za što manje državne intervencije u ekonomiji - te socijalni liberalizam - nezadiranje države u privatni život pojedinca.

Liberalizam se ponekad definira i kao otvorenost prema novim idejama i društvenom eksperimentiranju, nasuprot konzervativizma koji se zalaže za držanje na tradicionalnim principima.

Etimologija i korištenje naziva kroz historiju

Trendovi unutar liberalizma

Komparativni utjecaji

Razvoj liberalne misli

Porijeklo liberalne misli

Revolucionarni liberalizam

Raskoli unutar liberalizma

Uloga države

Liberalizam i demokracija

Liberalizam i radikalizam

Liberalizam i Velika depresija

Liberalizam protiv totalitarizma

Liberalizam poslije drugog svjetskog rata

Suvremeni liberalizam

Platforme liberalnih stranaka

Sloboda

Demokracija

Građanska prava

Vladavina zakon

Neutralna vlast

Jednakost

Slobodno tržište

Zaštita okoline

Međunarodni odnosi

Konzervativni liberalizam

Liberalni konzervativizam

Liberalna teorija međunarodnih odnosa

Neoliberalizam

Liberalizam i socijaldemokracija

Kritike liberalizma

Eksterni linkovi 

 Liberal International
 Peter Berkowitz on "Modern Liberalism" 
 French Liberalism in the 18th and 19th century 
 What's the Matter With Liberalism, political theorist Ronald Beiner's classic critique
 The divergence between American and English definitions of "liberal", a personal view by Jeffry Fischer
 The program of liberalism, Ludwig von Mises
 The Oxford Manifesto of 1947 
 Australian Liberalism: The Continuing Vision 
 Liberalism vs. Fascism by Roderick T. Long
 The Liberal  Magazine committed to reinvigorating Liberalism
 Liberal Review an online magazine relating to liberalism in the UK

Država
Političke teorije
Ideologije
Antifašizam
Nacionalizam

Nacionalizam u suštini predstavlja privrženost sopstvenoj naciji i državi odnosno njihovim interesima. Pojam se takođe odnosi na doktrinu ili politički pokret po kojoj nacija definisana u okvirima etničke pripadnosti ili nacionalne kulture, ima pravo da konstituiše nezavisnu, suverenu ili autonomnu političku zajednicu, baziranu na zajedničkoj istoriji i sudbini. Zagovornici nacionalizma smatraju da "nacionalna svest" podrazumeva ljubav prema svojoj naciji, dobro poznavanje nacionalne istorije i kulture, isticanje nacionalnih obeležja, nacionalni ponos i strasno zalaganje za nacionalni prosperitet.

Razvijeni pojam nacionalizma podrazumeva političku ideologiju, sistem vrednosti, predstava, načela, stavova, predrasuda i stereotipa, čije jezgro čini romantičarski kult naciona i nacionalne države, oko kojeg se ispredaju mitovi, legende koji se odnose na idealizovani nacionalni karakter i mistifikovanu nacionalnu istoriju. Osnovna socijalno-psihološka funkcija nacionalizma je formiranje i učvršćivanje nacionalnog identiteta, kao i buđenje i jačanje nacionalne svesti radi homogenizacije nacije i učvršćivanja nacionalne države. Suprotno, ekstremni slučajevi nacionalizma vode ka šovinizmu.

Istorija 

Kao pojava, smatra se da je nacionalizam nastao s početka 19. veka sa pojavom romantizma u umetnosti i književnosti i kao odgovor na univerzalnost renesanse i humanizma. Pre pojave nacionalizma, kriterijum za razlikovanje među ljudima je uglavnom bila religija, a od početka novog veka (16. vek) do Napoleonovih ratova dolazi do formiranja jedinstvenih jezika, i tradicije se međusobno mešaju stvarajući veće grupe ljudi iste kulture. Ovo vremenom dovodi do stvaranja nacija, tj. velikih grupa ljudi koji govore istim jezikom, koji su iste vere i imaju sličnu tradiciju. Do Berlinskog kongresa 1878. godine stvorene su sve veće nacionalne države.

Nacionalizam je doveo do pojave nacionalnih država (države čije su granice definisane jezičkim ili kulturološkim granicama, a ne osvojenim teritorijama kao što je to bio slučaj ranije). Ovaj fenomen je doveo do jednog od najvećih talasa promene karte Evrope. Među novonastalim (nacionalnim) državama su Nemačka i Italija koje su ubrzo postale svetske velesile.

Kritike 
U svojim ekstremnim oblicima, fašizmu u Italiji i Španiji i nacionalsocijalizmu u Nemačkoj, u prvoj polovini 20. veka, nacionalizmi ove vrste zagovaraju autoritativnu državu sa ograničenim individualnim pravima građana, a u slučaju nacionalsocijalizma i antisemitizam, superiornost arijevske rase i militarizam.

U nekim društvima nacionalizam se posmatra kao izrazito štetna pojava. Enciklopedija Jugoslavije iz 1978. godine daje sledeću definiciju nacionalizma:

Vidi još 

 Totalitarizam
Patriotizam
Šovinizam
Nacionalizacija istorije
Nacionalni mitovi
Hrvatski nacionalizam
Srpski nacionalizam

Izvori

Eksterni linkovi 

 Milan Kangrga, O nacionalizmu
 Mikloš Biro: Ukrotiti nacionalizam (intervju) 
 Vladimir Milutinović, Nacionalistička ideologija 

 
Ideologije
Politika
Država
Rasizam

Rasizam je naziv za ideologiju koja smatra da je rasa temelj ljudskog društva, odnosno da pripadnost pojedinca određenoj rasi mora biti osnov za njegov društveni položaj. 

Rasizam se ponekad definira i kao vjerovanje da su pojedine rase superiorne ili inferiorne jedna drugoj. Na osnovu tog vjerovanja se rasizam nekad jednostavno definira i kao rasna netolerancija.

Iako je u određenim oblicima postojao i ranije, rasizam se kao ideologija profilirao tek u 19. stoljeću pod uticajem napretka u prirodnim naukama koje su raznim teoretičarima rasizma dale naučnu podlogu. Najpoznatiji primjer je Charles Darwin i njegova teorija evolucije koju su rasisti nastojali primijeniti na odnose među različitim rasama. Dodatni poticaj rasizmu bio je i imperijalizam, zahvaljujući kome su bjelačke države u Europi i SAD-u dobile vlast nad velikim brojem podanika crne i žute rase te čijem je porobljavanju rasizam dao ideološko opravdanje. 

Rasizam je ponekad dobijao i svoju institucionalnu formu, pogotovo u miješanim sredinama gdje je provođena rasna segregacija i rasna diskriminacija. Najpoznatiji takvi primjeri su se južne države SAD do 1960-ih, odnosno Južna Afrika pod režimom apartheida.

Najekstremnije forme rasizma se najčešće vezuju uz nacionalizam i fašizam, odnosno rasne teorije čija je primjena dovela do Holokausta i genocida u Ruandi. 

U suvremenom svijetu se rasizam smatra nespojivim s načelima liberalne demokracije, te je institucionalni rasizam gotovo svuda odbačen. S druge strane se rasistička vjerovanja u eksplicitnom i, što je mnogo češće, implicitnom obliku ispoljavaju u raznim državama, među raznim narodima i među raznim kulturama.  

 
Ideologije
Diskriminacija
Feminizam

Feminizam je naziv za skupinu ideologija i političkih pokreta kojima je cilj bio poboljšanje položaja žene u društvu, odnosno izjednačavanje prava žena s pravima muškaraca.

Feminizam je pokret koji je nastao u zapadnim zemljama u 19. vijeku kao jedna od posljedica industrijske revolucije. Razvoj mašina je počeo otklanjati potrebu za ljudskom radnom snagom, postepeno eliminirajući jednu od prednosti koju su muškarci imali nad ženama. To je omogućilo ženama da postanu sve značajniji dio radne snage, pogotovo za vrijeme prvog svjetskog rata kada su zamjenjivale muškarce na frontu. 

Feministički pokret se ispočetka ispoljavao u dva oblika - kao pokret za ravnopravnost u plaćama, odnosno kao pokret kao davanje prava glasa ženama. Ovo potonje je s vremenom postignuto u većini zapadnih zemalja nakon prvog svjetskog rata, a kasnije i u ostatku svijeta. 

Kako je politička, a i ekonomska ravnopravnost žena postignuta u institucionalnom smislu, tako je i feminizam postepeno evolucirao u novu formu tzv. radikalnog feminizma kome je cilj bio promijeniti tradicionalnu ulogu žene u društvu putem napada na brak i materinstvo kao tradicionalne institucije, odnosno na muškarce koji su po prirodi represivni prema ženama. Iako je relativno malen broj žena prihvatio taj ekstremni stav, danas se feminizam najčešće povezuje s njim.

Feminizam se u posljednje vrijeme javlja i kao svojevrsna obrambena reakcija na porast neo-konzervativizma i vjerskog fundamentalizma, kojima je cilj vratiti tradicionalne institucije kao i tradicionalni položaj žene u društvu.

Razvoj feminizma 

Većina feminističkih teoretičara, pogotovo onih iz zapadnih i anglosaksonskih država, drži kako se feminizam razvijao u tri vala:
 Prvi val feminizma nastao je u 19.st. i označavao borbu žena za pravo glasa. Te feministkinje su bile poznate kao sufražetkinje. 
 Drugi val feminizma se javio 1960-ih i trajao do 1980-ih. Označavao je klasične postavke i fokuse feminizma kao što su organizacija masovnog pokreta, rodna ravnopravnost, antiimperijalizam, promjenu zakonodavstva, ženske i feminističke časopise, edukacija žena, problematika muškog nasilja i sl.
 Treći val feminizma započeo je 1980-ih i traje do danas; pokušava negirati rod i nadilaziti rodne razlike te je s toga blizak drugim teorijama: queer teoriji, post-kolonijalnoj teoriji, transnacionalizmu, ekofeminizmu, trans-feminizmu te ostalim novim feminističkim teorijama i novim društvenim problematikama s kojima se žene susreću.

Vrste feminizma 
Feminizam je ideološki prilično raznorodan pokret, s brojnim, često suprostavljenim, strujama koje su ponekad pod utjecajem drugih ideologija, a ponekad pod utjecajem specifičnih društveno-ekonomskih prilika u kojima žive žene u nekom dijelu svijeta.

Uglavnom se razlikuju sljedeći tipovi:
 Liberalni feminizam
 Radikalni feminizam
 Socijalistički feminizam
 Ekofeminizam
 Individualistički feminizam

Kritika feminizma

V. također 

 Maskulizam
 Žene u ranom hrišćanstvu

Eksterni linkovi 

 Poreklo i razvoj feminizma (Andrew Heywood, Političke ideologije) 

 Feminizam
Politika
Galicizmi
Diktatura

Diktatura je naziv za oblik vladavine u kome se sva vlast nalazi u rukama jednog čovjeka ili manje grupe ljudi te koja nije ograničena nikakvim institucionalnim okvirima kao što su ustav, zakoni ili običaji. 

Ime je dolazi od institucije posebnog državnog službenika koja je postojala u drevnoj Rimskoj republici. U vanrednim situacijama, kada je opstanak Republike bio u opasnosti, taj službenik - pod nazivom diktator - dobijao je neograničene ovlasti da poduzme sve moguće mjere u svrhu otklanjanja te opasnosti. Diktatura je, s druge strane, bila vremenski ograničena, najčešće na šest mjeseci, te je nakon njenog prestanka diktator za svoje postupke bio odgovoran. 

Iako je u samom Rimu institucija diktatora često zloupotrebljavana, poslužila je kao uzor za buduće generacije, te su je pod različitim imenima često koristili kako bi suzbijali latentnu političku nestabilnost nakon velikih revolucija u Novom vijeku i modernom dobu. Isto tako, ako ne i češće, su diktature nastajale s ciljem da se spriječe revolucije - neki od najpoznatijih primjera u 20. vijeku su Čile pod generalom Pinochetom i Poljska pod generalom Jaruzelskim.

Diktature, koje su najčešće uvedene kao privremeno rješenje u svrhu postizanja političke stabilnosti, često su se znale izroditi u krajnje neefikasne i korumpirane režime čija je jedina svrha bilo osobno bogaćenje, a koji su samim svojim nastankom izgubili svaki legitimitet. Vrlo često su se mogle održavati jedino brutalnom demonstracijom sile, ponekad izazivajući kontra-efekt u obliku štrajkova, demonstracija, oružanih pobuna, gerilskih pokreta ili pučeva te tako otklanjajući stabilnost koja im je trebala biti smisao postojanja. 

Zbog svega toga diktatura danas ima uglavnom pejorativno značenje i označava sve ono što politički režim u nekoj državi ne bi trebao biti. 

S druge strane, postoje određene situacije u kojima je uspostavljanje diktature opravdano, te ustavi mnogih demokratskih država sadržavaju odredbe o okolnostima pod kojima vlade mogu preuzeti diktatorske ovlasti.

Vidi također 
 Diktatura u antičkom Rimu
 Šestojanuarska diktatura
 Ljudska prava

Država
Politika
Imperijalizam

Imperijalizam je politika neke države usmjerena na širenje neposredne ili posredne kontrole nad vanjskim teritorijima ili drugim državama u svrhu bogaćenja, dobijanja strateških resursa ili ostvarivanja vojnog, ekonomskog ili političkog primata u svijetu. 

U 19. vijeku imperijalizam je dobio novo značenje kao ideologija kojoj je svrha bila opravdati imperijalističku politiku, bilo vjerskim, rasnim, kulturnim ili nekim drugim argumentima. Jedna od najčešćih oblika te ideologije bila je teza o Bremenu bijelog čovjeka, prema kojoj su imperijalističke države kao imale dužnost pokoriti teritorije u Africi, Aziji i na Pacifiku kako bi tamošnjim primitivnim domorocima donijele blagodati zapadne civilizacije. 

Imperijalizam, koji se u svojoj najekstremnijoj formi pokazao za vrijeme Utrke za Afriku, bio je jedan od ključnih uzroka prvog svjetskog rata. Zbog toga ga je Lenjin nazvao posljednjim stadijem kapitalizma, a i među ne-komunističkom inteligencijom je stekao pejorativno značenje. 

Kao termin se nastavio koristiti čak i nakon drugog svjetskog rata i raspada evropskih kolonijalnih imperija, pogotovo u svrhu opisa hladnoratovskih postupaka SAD i SSSR. 

Mnogi drže da imperijalizam nikada nije nestao, nego da se jednostavno transformirao u druge oblike, od kojih je najčešće spominjan američki kulturni imperijalizam. Mnogi danas globalizaciju smatraju oruđem američkog imperijalizma.

Vanjske veze 

 Explanations of Japan’s Imperialistic Expansion, 1894-1910 

 
Ekonomska historija
Politička geografija
Politička filozofija
Globalizacija

Globalizacija je proces kojim se u današnjem svijetu postepeno ukidaju ograničenja protoka roba, usluga, ljudi i ideja među različitim državama i dijelovima svijeta, odnosno ideologija koja za cilj ima njegovo opravdanje. 

Globalizacija svoje korijene ima u režimu slobodne trgovine čiji je glavni zagovornik bio Britanski Imperij u 19. vijeku, i koji je nestao za vrijeme prvog svjetskog rata i uvođenjem protekcionizma među ratom osiromašenim velikim silama.

Iako su pokušaji globalizacije započeli još nakon drugog svjetskog rata, taj proces se intenzivirao tek sa završetkom hladnog rata i uspostavljanjem SAD kao jedine globalne sile. U njoj je kao dominantna ideologija vladao ekonomski liberalizam te je agresivno promovirana globalizacija kao rješenje većine problema u suvremenom svijetu.

Zagovornici globalizacije tvrde kako bi ukidanje carina i drugih ograničenja dovelo do jačanja tržišne utakmice, odnosno pojave kvalitetnijih roba i usluga. Također se navodi kako bi intenziviranje kontakta među ljudima i državama u svijetu smanjilo mogućnost velikih sukoba. 

S vremenom, a pogotovo nakon dolaska Georgea W. Busha na vlast u SAD, razvio se antiglobalizacijski pokret kao reakcija na globalizaciju. Antiglobalisti drže kako će globalizacija u svom neograničenom obliku cementirati nejednakost u svijetu, učiniti siromašne države ovisnim o bogatima i spriječiti ih da razviju vlastite ekonomije, odnosno da će svijet staviti pod kontrolu multinacionalnih korporacija motiviranih profitom umjesto brigom za dobrobit čovječanstva. 

Globalizaciji su veliki udarac nanijeli napadi 11. septembra i započinjanje rata protiv terorizma.

Politika
Ekonomija
Koordinirano univerzalno vreme

UTC (, koordinisano univerzalno vreme) je visoko-precizno standardno atomsko vreme koje otprilike prati univerzalno vreme. Bazirano po zakonima raznih zemalja sveta: vremenske zone na Zemlji su prikazane negativno ili pozitivno od UTC vremena. Drugi nazivi za ovo vreme je Zulu, Griničko vreme i GTM.

UTC je sistemsko vreme koje se koristi po mnogim Internet i WWW standardima. Network Time Protocol je podešen da sinhronizuje satove mnogih računara preko Interneta prema UTC-u. UTC se takođe koristi u avijaciji. Meteorološke stanice, letovi i vazdušni saobraćaj, kao i sve mape koriste UTC, da se ne bi pomešalo sa letnjim računanjem vremena.

Zbog praktičnih razloga, razlika između UTC i GTM vremena je jako mala i zbog toga se često koristi naziv GMT, iako, tehnički nije ispravno.

Vidi još 
 Vremenska zona
 Spisak vremenskih zona

Spoljašnje veze 
   Bureau International des Poids et Mesures UTC/TAI Time Server međunarodni biro za kordinaciju vremena
  Službeni sajt SADa za UTC vreme  koristi Java.

Vremenske zone
Carla Del Ponte

Carla del Ponte (Lugano, 9.2. 1947.) je švicarska pravnica i bivša glavna tužiteljica Međunarodnog krivičnog suda za bivšu Jugoslaviju i Međunarodnog krivičnog suda za Ruandu. Od 2008. do 2011. godine bila je na dužnosti veleposlanice Švicarske u Argentini.

Rođena je u Luganu, a pravo je studirala u Bernu, Ženevi i Velikoj Britaniji. Od 1975. do 1981. se bavila privatnom advokatskom praksom. Godine 1981. je imenovana istražnom sutkinjom te se istakla u istragama vezanim uz terorizam, špijunažu, pranje novca i trgovinu drogom. Zbog potonjeg je bila na meti italijanske mafije te preživjela pokušaj atentata. 

Godine 1994. je postala glavni tužitelj Švicarske, a pet godina kasnije je postala glavna tužiteljica ICTY. Za vrijeme njenog mandata je podignut veliki broj optužnica i veliki broj bivših ratnih vođa s područja bivše Jugoslavije je uhapšen i osuđen odnosno čeka suđenje za ratne zločine. Zbog toga je Del Ponte uživala veliki ugled u svjetskoj javnosti. 

U zemljama bivše Jugoslavije je s vremenom postala jedna od najomraženijih ličnosti. Protiv nje se vode kampanje mržnje (npr. "Kurva del Ponte" i sl.) a njeni navodi se selektivno koriste (npr. u Srbiji se kritikuju njene optužbe protiv srbijanskih vođa ali uvažavaju njene optužbe protiv OVK o trgovini organa).

Često je kritiziraju zbog arogancije, politikantskih izjava i loše napisanih optužnica te pravne strategije koje je od optuženih ratnih vođa učinila mučenike i nacionalne heroje, odnosno podgrijala nacionalizam i stvorila plodno tlo za nastavak etničkih sukoba u bliskoj budućnosti.

Zbog povećanja ekspeditivnosti tribunala Vijeće sigurnosti je 2003. razdvojilo uloge tužitelja za Međunarodni sud za ratne zločine počinjene na području bivše Jugoslavije (ICTY) i Međunarodni sud za ratne zločine počinjene na području Ruande (ICTR) pa je Carlu Del Ponte na tribunalu za Ruandu zamijenio Hassan Bubacar Jallow. 1. siječnja 2008. na dužnosti glavnog tužitelja nasljedio ju je Serge Brammertz.

Izvori

Vanjske veze 

 Memoari Karle Del Ponte I, II, III, IV, V
 BBC News profil Carle del Ponte (engl.)

Ratni zločini
Pravnici
Biografije, Švicarska
Raspad SFRJ
Bundestag

Bundestag je naziv za donji, federalni dom njemačkog parlamenta. Predstavlja jedinu federalnu ustanovu u Nemačkoj, odnosno ovo je jedino političko telo gde svi stanovnici Nemačke neposredno glasaju. Samim tim, jedini su funkcioneri u Nemačkoj koji su "birani od strane celog nemačkog naroda". Osnovan je 1949. godine usvajanjem "Osnovnog Zakona" u Savezvnoj Republici Nemačke (tkz. "Zapadna Nemačka"), odnosno prvog i još uvek aktuelnog Ustava Nemačke nakon 1945. Bundestag je pravni naslednik Vajmarskog Reichstaga. 

Parlament - Bundestag (Bundestag), se bira svake pete godine kombinovanim sistemom neposrednog i proporcionalnog biranja. Šesnaest pokrajina predstavlja federalni nivo Bundesrata (Federalni Savet), koji je izazvao mnogo polemika na račun odnosa sa Bundestagom zbog neusglašenosti prilikom donošenja odluka i jednog i drugog tela, što politički sistem čini vrlo komplikovanim.

Bundestag ima 598 redovnih clanova, trenutni 20. sastav ima 736 članova zbog "Ausgleichsmandat" politike koja dozvoljava dodatno članstvo kako bi se glasovi celokupne države proporcionalnije predstavili. Osnovne funkcije Bundestaga određene po Osnovnom Zakonu jesu: predstavljanje vrhovnog zakonodavnog tela cele države, biranje Kancelara odnosno predsednika vlade, nadgledanje rada Kancelara i usvajanje federalnog budžeta.
Trenutni sastav Bundestaga, po političkim partijama jeste sledeči: 206 mesta SPD, 196 mesta CDU-CSU, 118 mesta 'Zeleni', 92 mesta FDP, 83 mesta AfD, 39 mesta Die Linke i 1 mesto koje predstavlja dansku etničku manjinu. Vladajuću koaliciju obrazuju SPD, 'Zeleni' i FDP sa 416 mesta od 736 u sazivu.
Trenutni Kancelar je Olaf Scholz, pripadnik SPD-a.

Parlamenti
Njemačka
Angela Merkel

Angela Merkel (17.7. 1954. - ) je bivša njemačka konzervativna političarka i članica stranke CDU koja je obavljala funkciju njemačke kancelarke.

Nakon što je na izborima za Bundestag godine 2005. koalicija CDU/CSU dobila najveći broj glasova, ali ne dovoljno da sa svojim tradicionalnim saveznicima iz stranke FDP sastavi većinu, počeli su dugotrajni pregovori s drugim strankama o sastavljanju alternativnih koalicija. Nakon više tjedana jedina realna opcija je bila je tzv. Velika koalicija s dotada vladajućim socijaldemokratima iz dotada vladajućeg SPD-a. Merkel je u pregovorima za sebe osigurala mjesto prve žene-kancelara u njemačkoj historiji, ali je kabinet morala napuniti velikim brojem socijaldemokratskih ministara te odustati od znatnog dijela svog ambicioznog programa neoliberalnih ekonomskih reformi.

Njemački političari
Njemački kancelari