Porinfana literaturo

Porinfana literaturo estas (en la kunteksto de lega kulturo) legaĵo destinita por infanoj, ĉu antaŭlernejaj, al kiuj kutime legas fabelojn kaj rimaĵojn plenkreskaj parencoj, ĉu por lernejanoj, kiuj jam legas mem.

La "tasko" de tia literaturo estas precipe eduka, kvankam la geknaboj mem legas pli por amuziĝi ol por edukiĝi. La legaĵo por infanoj laŭtradicie edukas al braveco, honesteco, verdiremo, sed ankaŭ konatigas kun la vivo. Tamen ankaŭ ekzistas infanlibroj kies sola celo estas amuzi aŭ eĉ - pro modernisma influo - ŝoketi. En la tradicia infanliteratura skolo, fabeloj estas unuaj lernolibroj de historio kaj moralo. El ili la homideto unuafoje ekscias, ke en la pasinteco la homoj vivis alimaniere ol hodiaŭ (ke ekzistis reĝoj kaj regatoj, sed ne aŭtoj, elektra lumo ktp.), kaj ke homoj simile alimaniere vivas en malsamaj kulturoj. La literaturon por infanoj oni povas dividi laŭ la aĝo de la infanoj. En la okcidenta civilizo kutima ordigo estas:

Por plej junaj fabeloj, por ĉirkaŭ 10-jaraj rakontoj pri aliaj infanoj, por pli aĝaj aventuraj romanoj. Ofte aventuraj libroj verkitaj origine por plenkreskuloj, estas nun opiniataj legaĵo por geknaboj (ekzemple Robinson Crusoe, Tri musketistoj). En multaj kazoj estas originalaj herooj pli famaj ol iliaj aŭtoroj (Pinokjo, Winnie-la-Pu).

Pri eldonado de libroj por infanoj kaj junularo zorgas internacia organizo ĉe Unesko IBBY.

Tipoj 
Faldofigura libro estas porifana libro kies paĝoj entenas falditajn figurojn, kiuj ĉe malfermo de paĝoparoj leviĝas kaj formas 3-dimensiajn scenojn.

Legado en porinfana literaturo riĉigas la lingvon kaj imagon de junaj legantoj. Porinfana literaturo invitas renkontiĝon kun homaj spertoj, same kiel la pensojn, sentojn kaj aspirojn de la roluloj. Krome ĝi permesas al ili diskuti pri emociaj kaj sociaj situacioj.

Ilustraĵoj 
Ilustraĵo estas nemalhavebla elemento en infanlibroj, kaj foje eĉ reganta elemento. La ilustraĵoj por iuj infanlibroj estas konsiderataj kiel integra parto de la verko, kaj akompanas ĝin en ĉiuj ĝiaj tradukoj, Ekzemple, la ilustraĵoj de John Tenniel por la libro de Lewis Carroll "La aventuroj de Alico en Mirlando", same kiel por "Winnie-la-Pu" de A.A. Milne estis ilustrita de Ernest Shepard.

La ideo inkluzivi ilustraĵojn en infanlibroj naskiĝis el la libro de episkopo Johano Amoso Komenio, en sia libro "Orbis Sensualium Pictus" li proponis aldoni desegnojn al la lernolibroj. En la 18-a jarcento aperis ankaŭ ilustritaj legolibroj, jen libretoj kun infanaj rakontoj, ornamitaj per ilustraĵoj

En Esperanto 
Zsuzsanna Csiszár en sia eseo La lingvaĵo de porinfana literaturo [1994] vidas la staton de la esperantlingva porinfana literaturo iele kiel manko de Esperanto kompare kun la literaturo de multaj naciaj lingvoj. Male Esperanto estas eble lingvo ĉefe por plenkreskuloj, kaj tiele oni preteratentas la simplecon necesan por infanoj. La aŭtorino trakuras multajn ekzemplojn de porinfana literaturo.

Kiam oni lernas fremdan lingvon, legado de infanlibroj povas esti tre bona maniero por akiri novajn vortojn, por lerni utilajn esprimojn kaj por komenci aktive uzi la lingvon. Legado estas la plej efika lerno-metodo por lingvo-lernantoj; kaj infanlibroj, kutime ne tro longaj, estas tre taŭga lernilo por komencantoj. Tiun valoron de bildrakontoj ankaŭ aplikas al bildstriaj libroj, kaj infanlibroj estas same utilaj.

Estas bonŝance, do, ke lastatempe multaj novaj infanlibroj aperis en la Esperanta libro-merkato. Dum iom da jaroj, la Esperanto-Asocio de Britio (EAB) eldonis tiajn verkojn. Nur dum la jaro 2022, ĝi eldonis dek du infanlibrojn. Ili sekvis la unuajn, kiuj aperis antaŭ kelkaj jaroj. Inter ili estas Esperantaj tradukoj de la mondfamaj verkoj La Krubalo kaj La domo ĉe Pu-Angulo. Aliaj jam aperis en 2023, ekzemple Tro da aĵoj. EAB raportas, ke laŭplane aliaj sekvos en 2023. Dum 2022 venis ankaŭ la novaĵo pri la po-ioma eldonado de la amata serio de libroj verkitaj de Tove Jansson, la Mumin-serio.

La kvalito de la libroj certe gravas, kaj enhave kaj aspekte. Ekzemple ke la libroj estu presitaj sur glacea papero, la plejmulto kun malmolaj kovriloj, ĉiuj buntaj kaj allogaj. Kelkaj estas pli longaj, kelkaj malpli, ĉiuj havas gravajn kaj esperigajn mesaĝojn por legantoj junaj kaj ne-tiel-junaj.

La libroj estas ja porinfanaj sed ili certe ne estas infanecaj. La rakontoj ĉiam interesas kaj kor-tuŝas, ofte memorigas onin pri gravaj temoj sociaj (toleremo, komprenemo, bezono pri paco, kaj simile). Lingve, la komencanta, progresanta, eĉ progresinta leganto profitos el la renkontiĝo kun novaj vortoj, utilaj esprimoj, belaj parol-turnoj .

Verkistoj por infanoj 
(Postmetita P indikas, ke la aŭtoro verkis ankaŭ por plenkreskuloj.)

El la anglalingva literaturo 

 Edgar Rice Burroughs
 Lewis Carroll (rakontoj) P
 Anthony Horowitz
 Rudyard Kipling (rakontoj)
 Clive Staples Lewis (mirrakontoj) P
 Jack London
 A. A. Milne
 Beatrix Potter
 J. K. Rowling
 Robert Louis Stevenson (rakontoj)
 D-ro Seuss
 J.R.R. Tolkien (mirrakontoj kaj alispecaj) P
 Mark Twain (rakontoj)

El la ĉeĥlingva literaturo 

 Eduard Bass
 Josef Čapek
 Karel Čapek
 Václav Čtvrtek
 František Flos
 Jaroslav Foglar
 Alberto Vojtěch Frič
 Ota Hofman
 Jan Karafiát
 Miloš Macourek
 Božena Němcová
 František Omelka
 Eduard Petiška
 Karel Poláček
 Václav Řezáč
 Bohumil Říha
 Ondřej Sekora
 Eduard Štorch
 Vláďa Zíka

El la danlingva literaturo 
 Hans Christian Andersen (fabeloj) P
 Halfdan Rasmussen (rimaĵoj) P
 Ib Spang-Olsen (rakontoj)

El la esperanta literaturo 

 Martin Burkert
 Ljuba Bojaĝieva
 A.C.E. Childs-Mee
 Helen Claesson
 Marie-France Conde Rey
 Miĥail Ĉobanov
 Leen Deij
 Paul Gubbins
 Hasan Jakub Hasan
 Ludmila Jevsejeva
 Sten Johansson
 Charlotte Kohrs
 A. López Luna
 Frédéric Le Magadure
 Zofia Mirska
 Franjo Modrijan
 Elma do Nascimento
 Leif Nordenstorm
 Elsa Otto
 Bertram Potts
 Edmond Privat
 B. Prokazov
 Nenjo Rimanto
 Jon Rømmesmo
 Tibor Sekelj
 Giorgio Silfer
 Mirka Tomečkova
 Trixini

El la franclingva literaturo 
 Louis Pergaud
 Charles Perrault
 Antoine de Saint-Exupéry
 Jules Verne

El la germanlingva literaturo 

 Wilhelm Busch
 Michael Ende
 Wolf Erlbruch]
 Cornelia Funke
 Fratoj Grimm
 Wolf Harranth
 Heinrich Hoffmann
 Erich Kästner
 Mira Lobe
 Karl May
 Otfried Preussler
 Else Ury

El la hispanlingva literaturo 
 Gloria Fuertes
 Alfredo Gómez Cerdá

El la hungarlingva literaturo 
 Ferenc Molnár

El la itallingva literaturo 
 Edmondo de Amicis
 Carlo Collodi

El la nederlandlingva literaturo 
 Christiaan van Abkoude
 Thea Beckman
 Godfried Bomans
 Hendricus Scheepstra
 Anne de Vries

El la pollingva literaturo 

 Henryk Sienkiewicz
 Kornel Makuszyński
 Maria Konopnicka
 Julian Tuwim
 Jan Brzechwa
 Wanda Chotomska

El la portugallingva literaturo 
 Monteiro Lobato P

El la svedlingva literaturo 
 Selma Lagerlöf
 Astrid Lindgren

Famaj herooj el porinfanaj libroj 
Bolek kaj Lolek - Huckleberry Finn - Koziołek Matołek - Maŭglio - Nijntje - Pinokjo - Harry Potter - Tom Sawyer - Pipi Ŝtrumpolonga - Tarzano - Sinjoro Tau - Winnie-la-Pu - Zorro

Premioj 
 Alma-premio
 Germana Infanliteratura Premio
 Nestlé Smarties Book Prize

Vidu ankaŭ 
 Famaj fikciuloj
 Infana kulturo

Referencoj