alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Jicĥak Rabin

Jicĥak RABIN aŭ Yitzhak RABIN ( hebree יצחק רבין) estis Israela generalo kaj politikisto (1-a de marto 1922 – 4-a de novembro 1995). Rabin, naskiĝinta en Jerusalemo, estis la unua ĉefministro de Israelo naskiĝinta en la lando. En 1940 li eniris la Haganah (judan milicon), kaj poste partoprenis en la dua mondmilito kiel ano de la brita armeo. Dum la Sestaga milito (1967) li estis stabestro. En 1974 Rabin iĝis ministro pri laboro en la registaro de Golda Meir, kaj, post la demisio de Meir, fariĝis ĉefministro.

Rabin demisiis en 1977.

Kiel ministro pri defendado (1984-1990] en la Peres-registaro li ordonis perfortajn atakojn en la Okcidenta Bordo por kontraŭbatali la intifadon.

Li ricevis la oficon de Peres kiel estro de la Laborpartio en 1992 kaj, venkinte la tutnacian voĉdonadon, fariĝis ĉefministro kaj ministro pri defendado.

En 1993 Rabin apogis historian propacan interkonsenton kun la Organizo por la Liberigo de Palestino (OLP) pri reciproka agnosko inter Israelo kaj Palestino kaj aŭtonoma regado en la Gaza-Strio kaj la Okcidenta Bordo.

En 1994 li ricevis la Nobel-Premion pri Paco kune kun Ŝimon Peres kaj Jaser Arafat.

La 4-an de novembro 1995 israela dekstrekstremista studento murdis Jicĥak-on Rabin.

Eksteraj ligiloj 

 Video de la murdo de Yitzhak Rabin 

Nobel-premiitoj pri paco
Israelaj politikistoj
Atencitoj
Ĉefministroj de Israelo
Ministroj pri laboro
Naskiĝintoj la 1-an de marto
Mortintoj la 4-an de novembro
Jerusalemanoj
Personoj de la jaro laŭ magazino Time
-310

En la jaro 310 antaŭ Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 Epikuro komencis instrui en Ateno;
 Quintus Fabius Maximus Rullianus kaj C. Marcius C.f. Rutilus (Censorinus) iĝis konsuloj en Romio;

Naskiĝoj 
 Aristarko de Samoso.
-311

En la jaro 311 antaŭ Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 Romio: Caius Iunius C.f. Bubulcus Brutus kaj Q. Aemilius Q.f. Barbula iĝis konsuloj.

Naskiĝoj

Mortoj
Unua Karlisma Milito

La Unua Karlisma Milito estis hispana enlanda milito, kiu okazis inter 1833 kaj 1840.

Reĝo Fernando la 7-a ne havis filojn.
Tial li, per Pragmática Sanción, ŝanĝis la tronheredadon el salfranka leĝo (nur viroj heredas laŭ aĝo) tradicia en Burbonoj al la kastilia tradicio de Siete Partidas (plej aĝa filo trumpas plej aĝan filinon).
Kiam Fernando mortis je 1833, lia filino Izabela la 2-a iĝis la nova reĝino de Hispanujo (sed ĉar ŝi nur estis 3-jara, ŝia patrino Maria Kristina de Sicilio iĝis la regentino). Tamen, tion ne ŝatis la plej konservativaj uloj, kiuj defendis la pretendon de Karlo Maria Isidro (Carlos María Isidro), pro kio ili estis nomataj karlistoj. Karlo, frato de la mortinta reĝo, ne akceptis virinon kiel reĝo de Hispanujo kaj li volis ke Hispanujo restu absolutisma. La milito inter la ribelaj absolutismaj karlistoj kaj la pli liberalaj lojalaj "izabelistoj" ("isabelinos", hispane) komenciĝis je 1833.
Krom la familia pledo, kaj la batalo liberalismo-absolutismo, oni ankaŭ pribatalis centrismo-federismo.
Karlo defendis la tradiciajn leĝojn (foruoj) de la reĝlandoj kaj regionoj, kvankam izabelistoj preferis potencan regon el Madrido.

Post ses jaroj da batalado en la norda Hispanujo (ĉefe en Eŭskujo kaj Navaro), Baldomero Espartero, generalo de la lojalaj trupoj, intertraktis pactraktaton en Bergara kun la karlisma generalo Maroto je 1839. Tamen, kelkaj ribeluloj, kiuj ne akceptis la traktadon, daŭrigis la militon ĝis 1840. Ili ankaŭ estis malvenkitaj de Espartero, kiu ricevis la titolon Duko de la Venko.

En Esperanto 
 Wim Jansen: "La juna Eŭskino" – prilaboro de poemo. Studo pri rara poemo pri la Karlana Milito verkita kaj publikigita en tiama Nederlando. Detalaj klarigoj pri la politika kunteksto, la kompreno de la Karlana Milito en tiama Nederlando, speciale pri la figuro de generalo Tomás de Zumalacárregui, biografio de la poeto kaj analizo de la poemo, speciale pri metriko.

Referencoj

Vidu ankaŭ 

 Karlismaj Militoj

Historio de Hispanio
Militoj
Karlismaj militoj
Militoj de Hispanio
Las Palmas de Gran Canaria

Las Palmas de Gran Canaria estas ĉefurbo de la insulo Grankanario (Gran Canaria), en la Kanariaj Insuloj (Hispanio). Ĝi situas en la nord-orienta angulo de la insulo kaj dum la jaro 2001 havis 354 863 loĝantojn - fine de  estis .

Ĝi samtempe estas ĉefurbo de hispana provinco, kiu ampleksas la orientan duonon de la Kanariaj Insuloj (do la insulojn Grankanario, Lanzaroto, Fuerteventuro kaj "la Insuletojn").

Samrajte kun Santa Cruz de Tenerife ĝi estas ĉefurbo de la Kanarioj (aŭtonoma komunumo).

Las Palmas estas la plej granda el la urboj de la Kanarioj, kaj unu el la ok plej grandaj de la tuta Hispanio.

Ĝi estis fondita en 1478 de la unuaj hispanaj konkerantoj, kaj baldaŭ ĝia haveno fariĝis unu el la ĉefaj de la areo. Kristoforo Kolumbo haltis tie en siaj vojaĝoj al kaj el Ameriko. Dum la postaj jaroj ĝi suferis diversajn atakojn de piratoj.

EN 1595 la nederlanda admiralo Pieter Van Der Does, malvenkinta en la batalo de Lentiscal/Santa Brigida, ordonis bruligi la kapelon de San Telmo (nun paroĥa kirko de Sankta Bernardo, nacia monumento), centre de Las Palmas. Alia nederlandano, Johann Van Der Laan, en 1919 donacis memortabulon por la rekonstruita kapelo.

Ĉefaj vidindaĵoj de la urbo estas la malnova parto, konata kiel Vegueta, kie troviĝas la historiaj monumentoj, kiel la Urbodomoj, la Katedralo aŭ la Domo de Kolumbo, la havenareo (Puerto) kaj la plaĝo de las Canteras, en kies ekstremo troviĝas la Teatro Alfredo Kraus, honore al la fama samnoma tenoro.

Bildgalerio

Referencoj

Vidu ankaŭ
 Listo de la municipoj de provinco La Palmoj

Eksteraj ligiloj 

 Informoj de Las Palmas kaj Gran Canaria
 Urbestraro
 retejo pri la loka karnavalo
 Municipo Las Palmas de Gran Canaria

 

 
Hispanaj provincaj ĉefurboj
Municipoj de Gran Canaria
Kanarioj
Municipoj de provinco Las Palmas
Teralkala metalo

Teralkala metalo estas ĉiu elemento de la perioda tabelo el grupo 2 laŭ la IUPAK-sistemo, nome:

La teralkalaj metaloj ĉiuj estas arĝent-koloraj, molaj, maldensaj metaloj, kiuj reakcias rapide kun halogenoj formante jonajn salojn. Ĉi-tiuj elementoj ĉiuj havas du elektronojn en la plej ekstera elektrona ŝelo.
Krucosigno

Krucosigno aŭ "la signo de la kruco" estas kristana gesto, kaj signo de la kristana fido de tiu, kiu krucosignas sin. Sacerdotoj ankaŭ krucosignas aliajn personojn aŭ aĵojn por beni ilin.

Krucosigno en Okcidento 
Por krucosigni sin, oni tuŝas sian frunton, poste la ventron, kaj poste la du ŝultrojn, unu post la alia. Kutime oni samtempe diras: En la nomo de la Patro kaj la Filo kaj la Spirito Sankta. Amen. En la okcidentaj eklezioj (la anglikana, la lutherana kaj la latinrita parto de la katolika), oni tuŝas unue la maldekstran ŝulton kaj poste la dekstran.

Kelkaj protestantaj eklezioj tute evitas la krucosignon, ĉar ili opinias ĝin katolika.

Krucosigno en Oriento 
En la ortodoksa eklezia (ekzemple la greka kaj la rusa) kaj orientaj katolikaj eklezioj oni tuŝas unue la dekstran kaj poste la maldekstran, kaj oni ofte krucosignas sin trifoje; same en tiuj branĉoj de la katolika eklezio kiuj praktikas ortodoksan ritaron.

En la skismo inter la oficiala rus-ortodoksa eklezio kaj la tiel nomataj "malnovkredantoj", unu detalo de la batalo estas la problemo ĉu oni krucosignu sin per tri aŭ du fingroj.

Historio de la krucosigno 
La simbolo de la kruco estis ligita kun kristanoj jam dum la dua jarcento laŭ kelkaj fruaj historiistoj: Octavius Minucius Felix, ĉevale de la dua kaj tria jarcentoj, atestas ke kristanoj estis mokataj pro la kruco. Tiu ligo inter kruco kaj kristanoj ankaŭ montriĝas per la fakto ke Klemento de Aleksandrio (mortinta ĉirkaŭ 215) ofte uzis la frazon "la signo de Kristo" aludante la krucon, ne timante ke ĝi estu miskomprenata. Tertuliano raportas en 204 ke kristanoj gestsignis la krucon sur iliaj fruntoj.

Interese, ankaŭ la Juda Enciklopedio raportas ke kristanoj plej laste je la dua jarcento ekuzis la krucan signon sur sian frunton aŭ bruston kiel ŝirmilon kontraŭ la potenco de la demonoj.

Kristanismo
Krucoj
Konferenco de Lambeth

Religio > Kristanismo > Konferenco de Lambeth

La Konferenco de Lambeth okazas dekjare ĉe la palaco de Lambeth, la hejmo de la Ĉefepiskopo de Kantenburio. Ĉe ĝi venas ĉiuj la episkopoj de la Anglikanismo. Ĉar en la Anglikana eklezio, ĉiu landa eklezio estas sendependa de la aliaj, la Konferenco estas grava ŝanco por Anglikanoj, por ke ili povas diskuti grandajn problemojn de la eklezio kaj de la mundo. Tiuj konferencoj komenciis en la fina de la deknaŭa jarcento.

Kristanismo
Movado de Oksfordo

La Movado de Oksfordo estis tento de montriĝi ke la Eklezio de Anglujo estis direkta ido de la Kristana Eklezia fondita de la Apostoloj.  Ĝi estis ankaŭ nomata la Broŝuretismo, ĉar ĝiaj anoj publikigis multajn broŝuretojn inter 1833 kaj 1841.  La ĉefestro estis John Henry Newman de Oriel College, Oksfordo, kaj la pastro de la Eklezia de St. Mary's, Oksfordo.  Li estis instigita de prediko de John KEBLE en 1833 kontraŭ la sekularigo de la Eklezia de Anglujo.  Aliaj gravaj anoj de la movado estis Henry Edward Manning, Edward Pusey, kaj Robert Wilberforce.

En la naŭdeka kaj fina broŝureto, Newman rezonis ke la doktrinoj de la Romkatolika Eklezio, laŭ la Koncilio de Trento, estis akordigeblaj kun la Tridek Naŭ Artikoloj de la Eklezio de Anglujo de la sepdeka jarcento.  La movado finigis kiam Newman, dirigita plu ol li ne pensus per lia propraj rezonoj, konvertis sin al la Romkatolikismo en 1845.  Sed la Anglakatolikismo daŭras, kaj havas grandegan influecon je la Anglikanismo ĝis nun.

Anglikanismo
-320

En la jaro 320 antaŭ Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 Romio: Papirius Sp.f. Cursor, Q. Publilius kaj Q.f. Philo iĝis konsuloj.
 Plejlastaj surskriboj en la elama lingvo.
 Teofrasto komencas sian studojn pri Botaniko.

Naskiĝoj

Mortoj
-321

En la jaro 321 antaŭ Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 Romio: Quintus Fabius Maximus Rullianus kaj L. Fulvius L.f. Curvus iĝis konsuloj.

Naskiĝoj

Mortoj
-330

En la jaro 330 antaŭ Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 Dario la 3-a (Persio) estis mortita de Besos post li esti venkita de macedonoj. Aleksandro la Granda persekutis la mortigantojn de Dario kaj deklaris sin laŭleĝan reĝon de Persio.
 Beroso, ĥaldea astronomo sendita al Grekio por fondi observejon en Koso.
 Romio: L. Papirius L.f. Crassus kaj L. Plautius L.f. L.n. Venno iĝis konsuloj.

Naskiĝoj 
 Eŭklido

Mortoj 
 Dario la 3-a (Persio).
-500

En la jaro 500 antaŭ Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 La fino de la 5-a jarcento a.K..
 Komenco de kulto de Kecalkoatlo, la Serpento de Plumoj en Meksiko.
 Servius Sulpicius, P. F. Camarinus (Camerinus) Cornutus kaj Manius Tullius Longus iĝis konsuloj en Romo.
 Ksenofano verkis unuan laboron pri fosilioj.

Naskiĝoj

Mortoj
James Frazer

Sir James George FRAZER, naskiĝinta en Glasgovo 1854, mortinta en 1941, folkloristo kaj historiisto de la religioj kies ĉefa verko estis The Golden Bough ("La ora branĉo"), unua eldono en 1890, ampleksigita ĝis la tria eldono, 1911-1915, vastega verko da etnografia erudicio, komparado kaj interrilatigo de tradicioj, ritoj, festoj el ĉiuj epokoj kaj popoloj, inter ili tiuj de diversaj kamparaj regionoj de Eŭropo, kies tradiciaj popolkulturo kaj ritoj estis tiuepoke ĵus finmalaperantaj kaj ankoraŭ studeblaj.

Eĉ al ĉiuj, kiuj kontestas liajn tezojn la riĉeco de tiu sumaĵlibro estas trezoro kaj fonto de pripensigo neanstataŭebla.

Skotaj advokatoj
Skotaj verkistoj
Skotaj antropologoj
Skotaj historiistoj
Sociaj antropologoj
antropologoj de religio
Mitologoj
Kompara mitologio
Anoj de la Reĝa Societo de Londono
Gatamo

La gatamo aŭ ghatamo - kanare ಘಟ, malajale ഘടം (ghatam) - estas frapinstrumento elstare aparta, ĉar ĝi estiĝas de la uzo de potaĵa vazo (el bakita argilo) por transportado de akvo.

Pere de aparta tekniko frapa, uzante la fingrojn sur la ventro kaj la manplaton sur la kolo de la vazo, oni ricevas sonojn kompareblajn al tiuj de tabla-oj, sed pli "sekajn" kaj metalecajn.

La gatamo estas uzata kiel akompano al kanto aŭ al soloinstrumento (kutime fluto aŭ arĉinstrumento, ekzemple en la karnatika muziko de suda Barato la violono).

Vidu ankaŭ 
 Gatotkaĉo

Muzikaj instrumentoj
Idiofonoj
Dev Benegal

Dev BENEGAL (naskiĝinta  en Nov-Delhio) estas kinoreĝisoro, kiu famiĝis de sia unua filmo English August el la romano fare de Upamanju Ĉaterĝi.
Li alportis en la hindia kino novan tonon, humuran, malrespektan, ironian, petoleman, sed psikologian kaj pensigan, kaj socie kritikan, tre originala.

Eksteraj ligiloj
 Paĝo pri Benegal ĉe imdb.com
 Propra blogo

Barataj reĝisoroj
Dossenheim

Dossenheim - prononco  - estas urbo de Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Rhein-Neckar kaj en la distriktaro Karlsruhe de la federacia lando Baden-Virtembergo. Fine de  la komunumo havis  loĝantojn. La urbeto situas inter Hajdelbergo kaj Schriesheim nur 5 km proksime de Ladenburgo. Ĝi havas partnerecon kun la franca urbo Le Grau-du-Roi.

La urba teritorio estas parto de la feria regiono "Monta Vojo" (germane "Bergstraße"), kiu de la urbo Wiesloch sude vojas norden, ĉe la okcidenta rando de la mezalta montaro Odenvaldo, ĝis la urbo Darmstadt.

Vidu ankaŭ 
 Itinero memoriga pri Bertha Benz (Mannheim-Dossenheim-Pforzheim)

Eksteraj ligiloj 

 Dossenheim (germane) 
 retejo pri la memorvojo Bertha Benz (Mannheim-Dossenheim-Pforzheim)

Urboj de Baden-Virtembergo
Distrikto Rhein-Neckar
Uzès

Uzès [] estas franca komunumo en la departemento Gard, en la regiono Okcitanio, historie en Langvedoko-Rusiljono. Ĝi havis  loĝantojn en la jaro 2010.

Uzès estis ĉefurbo de la unua dukejo de Francio. Ĝi havas partnerecon kun Schriesheim en Germanio.

Vidindaĵoj 
 La kastelo
 La preĝejo Saint-Étienne
 La alta Turo de la Horloĝo (12-a jarcento)
 La katedralo Saint Théodorit
 La turo Fénestrelle

Notoj kaj referencoj

Vidu ankaŭ

Vidu ankaŭ 
 Komunumoj de Gard

Eksteraj ligiloj 
 Oficiala retejo ()

Komunumoj de Gard
Schriesheim

Schriesheim [prononco "Ŝri:shajm"] estas historia urbo en la nordo de la federacia lando Baden-Virtembergo de Germanio, en ties distrikto Rhein-Neckar kaj distriktaro Karlsruhe. La urbo situas flanke de la turisma strato Bergstraße (monta strato) precize inter Hajdelbergo kaj Weinheim proksime de Ladenburgo kaj Dossenheim. Simbolo de la urbo estas la mezepoka fortikaĵo Strahlenburg. Schriesheim havas partnerecon kun la franca urbo Uzès. Alexander Mack naskiĝis en Schrieskeim kaj vivis tie 27 jarojn.

Historio 
Schriesheim estis parto de la regno Palatinato (Kurpfalz) ĝis la jaro 1815.

Esperanto en Schriesheim 
Tie loĝis kaj propagandis Esperanton Josef Taubmann.

Vidindaĵoj 
 Fortikaĵo Strahlenburg
 Mezepoka arĝentominejo
 Mathaisemarkt (tradicia ĉevalfojro ekde 1579, ĉiam la lastan semajnon de marto)

Vidu ankaŭ 
 Itinero memoriga pri Bertha Benz (Mannheim-Schriesheim-Pforzheim)

Eksteraj ligiloj 
  ()
 Komerca retpaĝo de Schriesheim (germane)

Distrikto Rhein-Neckar
Urboj de Baden-Virtembergo
-600

En la jaro 600 antaŭ Kristo okazis, interalie:

Eventoj
Vivis kaj verkis siajn famajn fablojn la (legenda? - sed ĉiukaze leginda!) Ezopo.
Plejfrua ebla dato de redakto de Vedoj.

Naskiĝoj

Mortoj
-700

En la jaro 700 antaŭ Kristo okazis, interalie:

Eventoj
La 1-an de januaro komenciĝis la 7-a jarcento antaŭ nia erao.

Naskiĝoj
 Heziodo

Mortoj
-340

En la jaro 340 antaŭ Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 Romio: T. Manlius L.f. Imperiosus Torquatus kaj P. (Publius?) Decius Q.f. Mus iĝis konsuloj. La konsuloj, laŭ Tito Livio renkontis nekonatan dion, kiu parolis al ili.

Naskiĝoj

Mortoj
-350

En la jaro 350 antaŭ Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 Romio: M. Popillius M.f. Laenas kaj L. Cornelius P.f. Scipio iĝis konsuloj.

Naskiĝoj 
 Dikearĥo greka filozofo;

Mortoj
Laurent Lafforgue

Laurent LAFFORGUE (n. 6-an de novembro 1966) estas franca matematikisto kiu estis premiita de la Medalo Fields en 2002.

Li studis en famega franca lernejo: la "École Normale Supérieure" de la strato Ulm en Parizo. Li eniris la Nacian Centron por Scienca Serĉo en 1990.

Tiun medalon li ricevis pro sia laboro pri la konjekto de Langlands.

Francaj matematikistoj
Membroj de la franca Akademio de Sciencoj
Medalo Fields
Laurent Schwartz

Laurent SCHWARTZ ( – ) estis franca matematikisto.

Li studis en famega franca lernejo, la "École Normale Supérieure". Li ricevis medalon "Fields" en 1950 pro sia laboro pri la distribucia teorio. Li profesoris dum multaj jaroj en la fama franca lernejo "École polytechnique".

Eksteraj ligiloj 

 http://www-gap.dcs.st-and.ac.uk/~history/Mathematicians/Schwartz.html  
 http://www.ams.org/notices/200309/fea-schwartz.pdf 
 http://www.ams.org/notices/199809/chandra.ps 
 http://tinhinane.mon-blog.org/index.php/2005/08/05/41737-le-sens-de-lhonneur-laurent-schwartz  

Francaj matematikistoj
Medalo Fields
Anaso

Anaso estas komuna nomo por pluraj malgrandaj specoj de birdoj el la ordo de anseroformaj, kun mallonga kolo kaj egallarĝa beko. Iuj specioj estas tenataj en korto.

Ĉefe temas pri la subfamilio anatenoj kaj ĉefe pri ties genroj Anas, Netta, Aythya kaj maranasoj. La plej tipa kaj konata estas la platbeka anaso aŭ komuna anaso, Anas platyrhynchos.

Ilia bleko estas nomata kvako.

Bredataj anasoj 
Certaj specoj de anasoj, kiel la moska anaso (Cairina moschata), estas bredataj por iliaj viandoj kaj ankaŭ por iliaj ovoj kaj hepatoj.

Lingvo 
Anaspaŝi signifas paŝi kiel anaso, balancante sin de unu piedo al la alia, anaspaŝi (paŝi kiel anaso, balancante sin de unu piedo al la alia (PIV).

Vidu ankaŭ 
 Pekina anaso

Notoj kaj referencoj 

Anasedoj
Botanika Ĝardeno de Cluj-Napoca

La Botanika Ĝardeno de Universitato Babeş-Bolyai, Cluj-Napoca estas unu el la plej belaj en Mez-Eŭropo kaj estis fondita de instr. Alexandru Boza en 1920.

La Botanika ĝardeno estas pli granda ol unu najbaraĵo (14 ha) kaj ĝi havas kvardek mil plantojn.

Eksteraj ligiloj 

 La Botanika Ĝardeno de Cluj-Napoca 

Cluj-Napoca
Cluj-Napoca
Cluj-Napoca
Skota ŝafhundo

La skota ŝafhundo (angle: Scotch Collie) estas raso de skotlanda ŝafhundo, longhara, popularigita en kino kaj televido per la fama rolulo de Lassie. (eo:Lasi)

Kun sia nemisrekonebla aspekto samtempe ŝike "nobeleca" kaj naive "ridetanta", la skota ŝafhundo estas ŝafhundo milda, kortuŝiĝema, ege fidela, inteligenta, kvieta dum cetere ege ŝatanta elsporti pofoje per impetaj kurludoj, sed rapide reiras al sia mastro, al kiu ĝi dediĉas senliman korinklinon kaj senmankan fidelecon. Al ĝi pli plaĉas kuregi sur neĝo ol sunumi.

Ĝi ne estas timema sed malfidema kontraŭ la fremduloj, sed ĝi tre kapablas simpatiiĝi kun ili kiam ĝi sentas, ke ili estas afablaj kaj malmalicaj, kiel ĝi mem. Ĝi ŝatas, ke oni komprenu ĝin kaj respektu ĝin. Neniam seniluziigu ĝin, ĝi iĝus ege malfeliĉa pro tio; oni estu psikologia kaj komprenema. Ĝin oni eduku kun mildo kaj firmo, sed sen akra ordonemo, kaj ne laŭtigante la voĉon; ĝi malŝategas se oni riproĉas senkiale aŭ maljuste, ĝi postulas klarigojn. Ĝi estas milda kaj pacienca kun la infanoj, kiujn ĝi gardas zorgeme. Ankaŭ la domon ĝi gardas, sed sen agresemo, nur bojante ĝustacele.
Ĝi ĉiam direktas tenerplenan rigardon al sia mastro, al kiu ĝi sindonemas kaj serĉas plezurigi. Ĝi sentas kiam tiu estas malfeliĉa kaj tiam provas tiun konsoli. Ĝi havas paŭteman faceton, kiu donas al ĝia personeco ian ĉarmon, ĝi izoliĝas por paŭti kiam ĝi spertas ĉagrenon kaj ne volas ĝin montri; ĝi esperas esti dorlotita tiam.

Tiu raso ekzistas laŭ tri kolorvarioj:

 "trikolora" (precipe rufa, kun iom da nigro, kaj la fama abunda blanka "barbo")
 "nigra" (simila sed kun la dorso kaj flankoj nigraj)
 "sabla" (flavgriza kaj blanka, la plej malofta)

La raso estis finfiksita fine de la 19-a jarcento per iom da mestizigo per la rusaj leporhundoj.

Vidu ankaŭ 
 Kanisedoj

Hundorasoj
Ŝafhundoj
-360

En la jaro 360 antaŭ Kristo okazis, interalie:

Eventoj
Platono verkis Teeteton.
Romio: M. Fabius N.f. Ambustus kaj C. Poetelius C.f. Libo Visolus iĝis konsuloj.

Naskiĝoj

Mortoj
-370

En la jaro 370 antaŭ Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 Astronomiisto kaj geografiisto Eudokso el Knido
 verkas torion de samcentraj sferoj permesanta pli bonan komprenon pri planeda movo.
 kalkulas la daŭron de jaro kiel 365 kaj kvarono da tagoj.

 Satrapoj de Persa imperio ribelas kontraŭ centro, post la sendependigo de Egiptio en -404.
 Platono verkas La respubliko.
 Epaminondas estas en Peloponezo.
 Konsuloj de Romo: C. Licinius Stolo kaj Lucius Sextius.
 Kleomeno la 2-a postsekvas sian fraton Agesipolis la 2-a kiel reĝo de Spartio

Naskiĝoj 
 Marcus Valerius Corvus, romia heroo.

Mortoj 
 Demokrito, helena filozofo.
 Agesipolis la 2-a, reĝo de Spartio.
 Leŭkipo greka filozofo
-380

En la jaro 380 antaŭ Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 Neĥtnebof iĝis faraono, eko de 30-a egipta dinastio;
 M. Furius Camillus la 7-a, A. et L. Postumius Regilus, L. Furius, L. Lucretius, M. Fabius M. Furius Camillus la 7-a, A. et L. Postumius Regilus, L. Furius, L. Lucretius kaj M. Fabius Ambustus iĝis konsulaj tribunusoj en Romio;

Naskiĝoj

Mortoj 
 Aristofano
-390

En la jaro 390 antaŭ Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 Pausianio iĝis reĝo de Makedonio.
 Keltoj, gviditaj de Breno invadis kaj disrabis Romon. La anseroj de la templo de Juno en la Kapitola monteto laŭ Tito Livio savis Romon el la surpriza atako de Gaŭloj ĉirkaŭ la jaro -390 kiam ili estis ĝenitaj dum nokta atako. La historio povus esti klopodo klarigi la originon de la sakra aro de anseroj de Romo.

Naskiĝoj

Mortoj 
 Aminto la dua reĝo de Makedonio.
 Filolao greka matematikisto.
Listo de hundorasoj

De jarmiloj homoj selekte bredis hundojn laŭ ties trajtoj kaj kapabloj. El tio rezultas, ke ekzistas centoj da diferencaj hundorasoj.

Kategorioj 
 Dogoj
 Gardhundoj
 Sledhundoj
 Vulpohundoj

Laŭ la Internacia Cinologia Federacio (FCI)  estas hundoj dividitaj je dek grupoj:

 Grupo 1: Ŝafhundoj, hundoj paŝtistaj kaj bovistaj (krom la svisaj)
 Grupo 2: Pinĉeroj kaj ŝnaŭceroj – molosoidoj (hundegoj) kaj svisaj bovistaj hundoj
 Grupo 3: Terhundoj (terieroj)
 Grupo 4: Melhundoj (tekelhundoj, vertagoj)
 Grupo 5: Ŝpicoj kaj t.n. rasoj primitivaj
 Grupo 6: Spurhundoj kaj sangohundoj
 Grupo 7: Halthundoj
 Grupo 8: alporthundoj, ĉasaj serĉhundoj, kaj akvohundoj
 Grupo 9: Societaj rasoj (Dorlothundoj)
 Grupo 10: Leporhundoj (levreloj, vertragoj)

Listo de rasoj 

 Afgana leporhundo
 Ajrvala terhundo
 Akita-hundo
 Alaska malamuto
 Angla leporhundo (grejhundo)
 Angla setero
 Araba leporhundo
 Basenĝo
 Bedlingtona terhundo
 Biglo
 Blanka terhundo de West Highland
 Boksero
 Borda terhundo
 Bostona terhundo
 Buldogo
 Cervohundo
 Coton de Tulear
 Ĉaŭĉaŭo
 Ĉeĥoslovaka luphundo
 Ĉirneko
 Ĉivava hundo
 Dalmata hundo
 Danhundo
 Dobermano
 Eŭska ŝafhundo
 Germana ŝafhundo
 Glathara tritikokolora terhundo
 Grifono
 Irlanda lupohundo
 Islanda ŝafhundo
 Itala braco
 Jorkŝira terhundo
 Kimra ŝafhundo
 Kimra terhundo
 Komondoro
 Kuvaso
 Labradora ĉashundo
 Landlima ŝafhundo
 Landseer
 Lupohundo
 Malta hundo
 Meksika nuda hundo (ŝoloickvintlo)
 Melhundo
 Mopso
 Nova-Skotia anasvoka ĉashundo
 Novlanda hundo
 Orkolora reporthundo
 Parson Russell-terhundo
 Pekina hundo
 Perua nuda hundo
 Pomeria ŝpico
 Pudelo
 Rotvejla hundo
 Rusa leporhundo (barzojo)
 San-Bernarda hundo
 Samojeda hundo
 Schipperke
 Skotlanda cervohundo
 Siberia sledhundo
 Skolopa spanielo
 Skota ŝafhundo
 Skota terhundo
 Ŝiba-Hundo
 Ŝpico
 Terhundo de Jack Russell
 Vulpa terhundo

Referencoj

Vidu ankaŭ 
 :Kategorio:Hundorasoj

Eksteraj ligiloj 

 Internacia 'Federacio' de Hundoj (Legebla per la angla, franca, hispana aŭ germana.)  
 La Kennel Klub (angla) 
 Nov-Zelando Kennel Klubo (angla) 
 Uniigita Kennel Klubo (angla)  

Hundorasoj
Mezepoka literaturo

La okcidenta mezepoka literaturo estis markata de la apartigo de la socio en du mondojn: la eklezia medio kaj la laika medio. La eklezia medio elstariĝis per la verkado de historiaĵoj en la latina kronikoj. Tiu laika strukturiĝis baze ĉirkaŭ tri ĉefaj aksoj : la landa tradicio de ĉiu popolo, la kelta popola tradicio de la artura ciklo kaj la kortega tradicio.
Ĉiu popolo kreis mitojn pri la figuro de siaj herooj kaj tiel naskiĝis la eposoj kiuj estis recitataj de la menestreloj. La plej gravaj estis en okcidenta Eŭropo: Beowulf en la Anglosaksa, Kanto de Rolando en la franca kaj Poemo de mia Cido en la hispana.
La artura tradicio estis definitive fiksita de Chrétien de Troyes en siaj verkoj.
La kortega tradicio literatura disvolviĝis unue en Okcitanio en la lingvo provenca de la trobadoroj, kiujn imitis la truveroj en Francio kaj en ĉiuj eŭropaj landoj; en la galeg-portugala ekestis la Kantigoj kiuj alprenis la diversajn trobadorajn ĝenrojn kaj kreis aliajn. La kastiliaj reĝoj ankaŭ verkis en la galeg-portugala. Sub la influo de la trobadoroj naskiĝis en Germanio la "Minnesang" -Amkanto-. En Katalunio kaj Italio oni verkis poezie en la okcitana, ĝis la apero de Ausias March kaj de la Sicilia Skolo, respektive.

Mezepokaj beletraj ĝenroj

Historio, periodoj

Listo de aŭtoroj 
 Archipoeta

Listo de verkoj 
 Herr Mannelig

Eksteraj ligiloj 
 http://www.fordham.edu/halsall/sbook.html 
 http://sunsite.berkeley.edu/OMACL  
 http://www.georgetown.edu/labyrinth/labyrinth-home.html 
 http://www.shadowedrealm.com 

Mezepoka literaturo
Literaturo
Ausias March

Ausiàs March [aŭziás mark] (Gandia, 1397 - Valencio, 1459) estis valencilanda poeto kaj kavaliro. Oni konsideras lin la plej granda poeto de la kataluna mezepoka literaturo. Li naskiĝis ĉirkaŭ 1397, filo de la poeto Pere March kaj de Elionor de Ripoll. Post milita vivo en Italio, li retiriĝis, 27-jara, en Valencio kaj postenis kiel reĝa falkisto. Li edziĝis al Isabel Martorell, fratino de la verkisto Joanot Martorell kiam li havis 40 jarojn. Li vidviĝis post nur du jaroj, kaj tuj reedziĝis al Joana Escorna. Krome, li havis eksteredzajn rilatojn kaj diversajn filojn. Li mortis en 1459.

Li estis bone konita en la Aragona kortego, ĉar la kastilia verkisto, Markizo de Santillana, Iñigo de Mendoza, kiu ĉeestis dum sia junaĝo tiun kortegon, citas lin en sia verko "Prohemio" kune kun Jordi de Sant Jordi.

Liaj poezioj apartiĝas de la tradicio pro sia spirita profundeco kaj pro sia "aspra" stilo kiu alprosimigas lin al postaj romantikaj poetoj kiel la angla Lord Byron eĉ superante ilin. Lia poezio esprimas la moralan kontraston inter la spirita amo kaj la seksa kaj karna amo kiu turmentas lin. Li superas la tradicion por krei tute novan stilon kiu distingiĝas nete de tiu de la trobadoroj kaj de tiu de la tiama frua petrarkismo. Sed li elmontras samtempe eksterordinaran scion de la tradicio: Aristotelo, Cicerono, Ovidio, trobadoroj, Petrarko, ktp. Li estas la unua alta poeto kiu uzis lingvon puran pri okcitanaj formoj kaj tute valencia. Pro la rapida evoluo de la valenca lingvo kaj pro la kompliko de liaj konceptoj, ne ĉiuj kapablis kompreni lin. Estis kelkaj valenciunaj poetoj kiuj asimilis lian verkon en pli simplaj formoj (kiel Pere Serafí) kaj valencaj poetoj (kiel Lluís del Milà kaj Ferrandis d'Heredia).

La valencidevena poeto, sed ĉiam loĝinta en la hispana kortego en Toledo, Juan Boscán (kataluna originala nomo: Joan Boscà), kiu enkondukis la italdevenan formon de la soneto en Kastilion, estis ankaŭ diskoniganto kaj adaptanto de March. Aliaj famaj kastilaj verkistoj bone konintaj la verkojn de March estis Garcilaso de la Vega, amiko de Boscán kaj jam poste, la portugalo -sed verkisto en la kastila- Jorge de Montemayor kaj alia granda poeto Fray Luis de León. Post la revigliĝo de la kataluna lingvo dum la 19-a jarcento, oni eklaboris kritikajn eldonojn de lia kantaro.

Ekzistas tradukoj de lia verkaro en la angla kaj en aliaj lingvoj, unu el ili en Esperanto, de Abel Montagut:
 Amkantoj. 60 poemoj / Cants d'amor. 60 poemoj. Generalitat Valenciana. Valencio, 1993. 147 p.

Katalunaj verkistoj
Katalunlingvaj verkistoj
Katalunlingva literaturo
Guido Guinizzelli

Guido GUINIZZELLI (ĉ 1230 – ĉ 1276) estis itala poeto de la 13-a jarcento apartenanta al la movado nomita Il Dolce Stil Nuovo kune kun Guido Cavalcanti, Lapo Gianni, Gianni Alfani, Dino Frescobaldi kaj Cino Da Pistoia.

Oni havas tre malampleksan scion pri lia vivo. Li naskiĝis en Bolonjo kaj estis juristo. Li estis ekzilita pro la malvenko de la gibelinoj.

Lia poezio estas ege abstrakta kaj metafizika koncerne al la priskribo de la ama doktrino. Li pritraktas komplekse la fenomenologion de amo. Danto en la Purgatorio nomas lin patro mia kaj atribuas pleje al Guinizzelli la ecojn de la tuta skolo: dolĉo, ĝentilo kaj leĝero.

Verkaro 

Guinizzelli, Guido
Universitato de Bolonjo
Gelfoj kaj Gibelinoj

La nomo Gibelino estas italigo de la germana Waiblinger en mezepoka Italio por partianoj de la imperiestroj. Waiblinger siaflanke estas la nomo por loĝantoj de la ŝvaba urbo Waiblingen, centro de la dinastio de la Ŝtaŭfoj. La ekzisto de tiu ĉi nomo unuafoje estas dokumentita proksimume en 1215 dum la epoko de la ŝtaŭfa imperiestro Frederiko la 2-a.

La analoga konstraŭpartio nomiĝis Gelfoj (elgermanigo de la vorto Welfen), kaj tiuj ĉi subtenis la politikon de la Papo kaj nomiĝis laŭ la dinastio de la Velfoj. Tamen la italaj Gelfoj laŭokaze ankaŭ subtenis la aferon de la imperiestro, se tio estis konforma kun iliaj interesoj. Tial la separado en Gibelinoj kaj Gelfoj tute ne estis tiel reliefigita, kiel foje prezentata. Ekzemple proksimume en 1300 en Florenco la Gelfoj separiĝis en Blankaj Gelfoj (imperiestremaj Gelfoj), kiuj defendis kompromison kun la imperiestro, kaj la Nigraj Gelfoj, kiuj sekvis rigoran politikon kontraŭ la imperiestro. Depende de la aktuala registaro en la komunumoj la anoj de la unu aŭ alia partio estis ekzilataj el la urbo. Viktimo de ĉi tiu potencopolitiko en Florenco fariĝis ekzemple la fama poeto Dante Alighieri.

La lukto inter la du partioj transdaŭris la pereon de la Ŝtaŭfoj, kaj la nomoj reprezentis en la malfrua mezepoko ofte nur diversajn grupojn ene de itala komunumo, kiuj reciproke kontraŭstaris malamike.

Vidu ankaŭ 
 Simone Boccanegra
 Castruccio Castracani
 Frangipani-familio

Historio de Italio
 
Gelfoj kaj Gibelinoj
Estro

Estro povas esti:

 Socie, estro estas homo kiu havas sufiĉan povon por ordoni en iu institucio, socio aŭ pli malgranda socia organizaĵo. Nuntempe oni kutime dividas tiun povon inter pluraj respondeculoj pri unupoaj fakoj, kiuj komune gvidas la institucion aŭ organizaĵon en gvida grupo nomata estraro. En Esperanto estas kutima nomi la membrojn de estraro "estrarano", ne "estro", ĉar tio ŝajnigus ke unusola persono havus la plenan potencon.
 Aparte administraj unuoj kutime havas estron: vilaĝestro, komunumestro, urbestro, ĉefurbestro (se en granda urbo estas pluraj urbestroj), distriktestro, provincestro ...

 En videoludoj, la "estro" aŭ la fina kontaŭulo estas tre forta kontraŭa personaĵo.

Proverbo 
Ekzistas pluraj proverboj pri estro en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili:

Referencoj

Vidu ankaŭ 

 direktoro
 ĉefa entreprena oficisto (ĈEO)
 afergvidanto

Regado
Administrado
Laboristaj migradoj

Laboristaj migradoj aŭ labormigradoj okazas kiam multaj loĝantoj migras laborcele al alia regiono.

Pasintaj labormigradoj 
 La masonistoj el (franca) departemento Creuse: Masonistoj el Creuse
 Aŭvernanoj: labormigradoj de aŭvernanoj
 Savojanoj
 La  germanoj en Parizon.
 Belga migrado al nord-Francio fine de la 19-a jarcento.
 Pola migrado al Germanio
 Pola migrado al norda Francio
 Sveda elmigrado al Usono

Nuntempaj labormigradoj

Vidu ankaŭ 
 Almigrado
 Elmigrado

Parizo
Demografio
Bando

Bando estas ne tre bone difinita termino por grupo de homoj, kiuj kuniras aŭ kunagas. Ofte la vorto havas malŝatan konotacion (asociadon), kaj ĝi estas uzata en ne tro pozitiva senco por rilati al socie ne akceptataj grupoj: krimula bando, terorisma bando. Oni aplikas la vorton ankaŭ en pozitiva senco al muzikistaro: muzika bando. Tiu povas esti blovinstrumenta bando, kiu ludas ofte liberaere kaj prefere marŝmuzikon; alia formo estas muzikistaro de almenaŭ tri personoj, kiuj ludas ĵazon, rokmuzikon ktp. 

Etimologie, ĝi devenas de la ĝermana "band" (grupo), kiu siavice devenas de band (bendo), per kio ekzemple militista grupo distingiĝis.

Vidu ankaŭ
 Gangstero
Vortero

Vortero (aŭ neanalizeble morfemo el la greka μορφή, morfo) estas la plej malgranda signifohava unuo en lingvo. Ĉi tiu difino estis establita en 1933 de la lingvisto Leonard Bloomfield. Sed oni povas kritiki ĝin ĉar ekzemple en kat'o estas du vorteroj, sed -o ne havas signifon laŭ plej ĝenerala senco, sed nur gramatikan informon, do oni povus difini vortero kiel la plej malgranda informhava unuo en lingvo.

Esperanta ekzemplo: La vorto "nekredeble" konsistas el kvar vorteroj: NE, KRED, EBL kaj E. NE estas prefikso, EBL estas sufikso, kaj E estas finaĵo.

Nula vortero 
Nula vortero () estas vortero kiu ne estas videbla. Ekzemplo estas la finaĵo de ĉiuj la vortoj en la nominativo en Esperanto.

Referencoj

Vidu ankaŭ 
 Morfologio
 Fonemo
 Verbo
 Gramatika kazo, Kazo
 Gramatika nombro
 Genro
 Vorto kaj Vortelemento en Esperanto

Gramatiko
Morfologio
Alexander Mack

Alexander MACK (naskiĝis en 1679 en Schriesheim, Germanio; mortis en 1735 en Germantown, Usono) estis germana pietisto.

Alexander Mack estis filo de riĉa muelisto de Schriesheim. Li edziĝis al Anna Margaret KLING, de alia muelista familio de Schriesheim. (Ankoraŭ hodiaŭ ekzistas granda muelista entrepreno Kling-Malz en Schriesheim.) Ĉar li havis privatan kaj tiam nelegalan religian kunvenon, li devis forkuri el Schriesheim al Schwarzenau, kie li fondis sendependan eklezion en la jaro 1708. Pro persekuto li kaj liaj anoj elmigris al Germantown. Lia nova eklezio estis pacifisma kaj similis al la menonita. Ĝia nomo estis germane Kirche der Brüder aŭ Tunker, angle Dunker aŭ Dunkards. Hodiaŭ Brethren Church, Church of the Brethren, Fellowship of Grace Brethren Churches kaj Old German Baptist Brethren kun kune pli ol 1.000 mil anoj opinias Alexander Mack sian fondinton.

Eksteraj ligiloj 

 Alexander MACK 
 Alexander-Mack-Muzeo 

Protestantismo
Ĝermanoj

Vidu ankaŭ en Ĝermanio

Ĝermanoj estas aro da etnoj loĝantaj en centra orienta kaj norda Eŭropo - do Ĝermanio - de almenaŭ 1000 jaroj a.K. El tiu etnaro devenas la nunaj islandanoj, norvegoj, svedoj, danoj, germanoj, angloj kaj nederlandanoj. La lingvoj parolataj de tiuj popoloj apartenas al la ĝermana lingvaro.

Lingvoj 
vidu Ĝermana lingvo

Etnoj

Antikve 
Listo de la ĝermanaj gentoj (laŭ la nomoj al ili donitaj de la Romianoj)

 Alamanoj 
 Ambronoj
 Ampsivarii
 Angli (Engloj)
 Angrivarii
 Batavi (Batavoj)
 Bavarii (Prabavaroj) 
 Bructeri
 Burgundii (Burgundoj)
 Canninefates
 Chamavi
 Chasuarii
 Chauci
 Cherusci (Ĥeruskoj)
 Chatti (Ĥatoj)
 Cimbroj
 Dulgubnii
 Fosi
 Frankoj
 Frisoj
 Geats
 Gepidoj
 Gotoj
 Harii
 Helisii
 Heruloj
 Hermunduri
 Ingvaeones
 Irminones
 Istvaeones 
 Jutoj
 Langobardoj
 Lemovii
 Lombardoj
 Lugii
 Manimi
 Markomanoj
 Marobudui
 Mattiaci
 Naharvali
 Nemetes
 Nervii
 Njars
 Quadi
 Rugii
 Saksoj
 Scirii
 Semoni
 Sitones
 Suebi Sueboj
 Suiones
 Sugambri
 Tencteri
 Teŭtonoj
 Trevi
 Triboci
 Tubantoj, Tuihanti
 Tudri
 Ubii
 Usipetes
 Vandaloj
 Vangiones

Vidu ankaŭ 
 Ĝermanida Grupo
RSS

RSS estas teĥniko, kiu ebligas al la uzanto aboni la enhavon de iu retpaĝaro. La nomo naskiĝis en la angla lingvo kiel mallongigo de Really Simple Syndication ("vere simpla abonrilato"). En Esperanto, la mallongigo klarigeblas kiel Retej-Stata Sciigo.

Funkciado 
La novaj enhaveroj povas esti aŭtomate elŝutitaj al la komputilo aŭ aliaj iloj de la aboninto tuj post la publikigo. Tiel la aboninto ĉiam ricevas la plej novajn informojn kaj ne devas regule viziti la interesajn retpaĝojn por kontroli. RSS-aj funkcioj estas pli kaj pli enkonstruataj en programoj, kiel ekzemple retpoŝtprogramoj aŭ retumiloj (ia. Firefox, Safari).

La abono tamen ne povas nur konsisti el nura teksto. La uzado en podkasto montras, ke oni ankaŭ povas tiel aboni aŭdvidaĵojn. La disponigo en formato RSS estas nomita RSS-fluo aŭ abonfluo. La RSS-teĥniko plejparte venkis pro blogoj, ĉar jam tre frue ekzistis RSS-fluoj por la blogafiŝoj.

Ĉar RSS estas norma formato, oni povas ankaŭ maŝine prilabori ĝin kaj enmeti ĝin en aliajn retpaĝojn. Ekzemplo por tio estas www.startu.net.

Laŭ teĥnika vidpunkto RSS estas familio de XML-bazitaj dosierformatoj. Ekzistas kelkaj versioj de RSS: 0.9x, 1.0 kaj 2.x, la lasta reprezentas provon stabiligi la normon.

Vikipedio ebligas per RSS sekvi la lastajn ŝanĝojn de artikoloj: vidu ligilon en la paĝo Lastaj ŝanĝoj.

Kiel uzi RSS? 
Oni kutime uzas RSS-fluon per iu programo kiu montras la informojn en la fluo per belaj grafikaĵoj k.s. Tiaj programoj haveblas senkoste en la reto, vidu ligilojn.

Vidu ankaŭ 
 Reta abonrilato
 Netvibes

Eksteraj ligiloj 

 Kio estas RSS kaj kiel ĝi estas utila?  - instrua video en esperanto de Benio Levis

RSS-legiloj 
 Liferea - Linux Feed Reader (angla)
 Plazoo (angla)
 YourFeeds (angla)

Esperantlingvaj RSS-fluoj 
 Podkasktaro, Esperanto rss-nutraĵa kompilo 
 Novaĵoj de Libera Folio tra RSS
 Lastaj ŝanĝoj de ĉi Vikipedio
 RSS dosiero por Radioarkivo.org
 RSS-fluo de Itala Esperantista Junularo

Reguloj de RSS 
 RSS 2.0 

Interreto
Protokoloj
Supermarine Spitfire

La Supermarine Spitfire estas Brita piŝtmotora, ĉasaviadilo, uzata de la brita Reĝa Aerarmeo precipe dum la Dua mondmilito.

La Spitfire estis dezajnita de ĉefinĝeniero de Supermarine, Reginald Joseph Mitchell (1895-1937) en 1936. La Reĝa Aerarmeo komencis operaciadon de Spitfire en  aŭgusto 1938.  kaj 19 eskadroj ekipis Spitfire dum la Batalo de Britio, 1940. Spitfire estis progresive ĝisdatigita, alprenante kanonojn anstataŭ maŝinpafiloj. La modifiĝinta versio por aviadilŝipa operaciado, Seafire ("marfajro"), portŝipa ĉasaviadilo. La Marko IX de 1944 flugis je 655 km hore, portis kanonojn kaj 5 maŝinpafilojn kaj ĝi havis vagkapablon de 700 km.

Dum la dua mondmilito, pli ol 20,000 Spitfire estis produktitaj, batalis en Eŭropo, Nord-Afriko kaj Pacifiko. La lasta Spitfire estis retirigita en 1954 el la Reĝa Aerarmeo.

Vidu ankaŭ 

 Hawker Hurricane
 Messerschmitt Bf 109

Britaj ĉasaviadiloj
Michael Collins (politikisto)

Michael COLLINS [MAJ-kal KOL-inz] (irlanda nomo: Micheál Eoin Ó Coileáin [MI-hal ON o ki-LAN];  – ) estis irlanda naciisto. Li estis ĉefo de Sinn Féin, fondinto kaj direktoro de spionado en la Irlanda Respublika Armeo (1919), ministro por financo en la provizora registaro de la Irlanda Liberŝtato (1922) post la Irlanda Milito de Sendependeco, komandanto de la liberŝtataj soldataroj dum la enlanda milito, kaj ĉefo de la ŝtato por la dek tagoj antaŭ lia mortigo, fare de irlandanoj oponataj al la terminoj de la traktato partiga kun Britio.

Naskiĝinte en Clonakilty, Graflando Cork, Collins fariĝis aktiva membro de la Irlanda Respublika Frataro, kaj en 1916 partoprenis dum la Paska Ribelo. En 1918 oni elektis lin esti Ŝinfejna membro en la Dáil (la suba ĉambro de la irlanda parlamento), kaj li fariĝis ministro en la irlanda provizora registaro. En 1921 li kaj Arthur Griffith estis ĉefe respondecaj por la traktato, kiu establis la Irlandan Liberŝtaton.

Dum la sekva civila milito, Collins prenis kontrolon kaj ene de kelkaj semajnoj li frakasis la opozicion en Dublino kaj la grandaj urboj. Kiam Griffith mortis je la 12-a de aŭgusto 1922 Collins fariĝis ĉefo de la ŝtato kaj la armeo, sed je la 22-a de aŭgusto li estis embuskita de kun irlandanoj ĉe Béal na mBláth, Cork, kaj li mortis pro glitresaltinta kuglo al la kapo.

Eksteraj ligiloj 

 http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/northern_ireland/3915341.stm
 http://www.hanka.de/irland/06.html  
  Michael Collins Centre 
  Collins 22 Society

Irlandaj politikistoj
Studentoj de King's College (Londono)
Pafmortigitaj homoj
Ruĝkufulineto

Ruĝkufulineto estas eŭropa folklora fabelo pri eta knabino, kiu alportas kukojn al la fora dometo de sia avino. La Lupo manĝas la avinon kaj ŝajnigas sin esti ŝi, intencante krome manĝi Ruĝkufulineton. En la versio de 1697 de Charles Perrault, la fabelo finiĝas per tio, ke la lupo manĝas la infanon, sed en la versio de la Fratoj Grimm ŝi estas savita. La primitivaj temoj en tiu ĉi rakonto estas bone esploritaj de psikanaliza teorio, ekz. de la usona infano-psikologo, Bruno Bettelheim.Ankaŭ en Ĉinio troviĝis folklora fabelo pri lupo, kiu ŝajnigis sin esti homa avino, por manĝi infanojn. La ĉina fabelo nomiĝis "Avino Lupo".

Originalan version de la fabelo kreis Giorgio Silfer en esperanto per sia kamiŝibajo "Karmezina renkontis Lupon" (2013). Laŭ lia teatraĵo la fabelo eĥas epizodon kaj timon de seksa perforto.

Notoj

Vidu ankaŭ 
 Charles Perrault
 Fratoj Grimm

Eksteraj ligiloj 
 La ruĝkapuĉetulino
 La Ruĝa-Ĉapeto
 Ruĝkufulineto
 Le Petit Chaperon Rouge (franca, inkl. esperantlingvan tradukon de Ruĝkufulineto)
 Franca retejo, kiu "pruntis" esperantan tradukon

Fabeloj
Fabeloj de fratoj Grimm
Fabeloj de Charles Perrault
Fikciaj infanoj
Lisdoonvarna

Geografio > Eŭropo > Irlando > graflando Clare > Lisdoonvarna

Lisdoonvarna (Lios Dúin Bhearna; [lis dun VAR-na]) estas banurbo kaj feria vizitejo en la graflando de Clare, Irlando. La loĝantaro nombras je ĉ. 800. Situanta je 34km norde de Ennis en la regiono de la Burren, Lisdoonvarna estas centro por tradicia muziko kaj danco.

La distrikto havas malsimplan sistemon de kalkŝtonaj kavernoj, popularaj kun kavern-esplorantoj.

La banakvoj de Lisdoonvarna venas de sulfuraj kaj feraj fontoj; ĉiuj enhavas jodon. Ili havas resanigajn kvalitojn.

Fama festivalo de svatado kaj tradicia muziko okazas tie ĉi ĉiujare.

Eksteraj ligiloj 

 http://www.rachelandkevin.com/ireland/pages/086_Lisdoonvarna.htm|titolo=Scorcio| 
 http://www.matchmakerireland.com 
 http://www.clarelibrary.ie/eolas/library/branches/lisdlib.htm 

Urboj de Irlando
Banlokoj
-389

En la jaro 389 antaŭ Kristo okazis, interalie:

Eventoj

Naskiĝoj

Mortoj
-379

En la jaro 379 antaŭ Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 Pelopido kaj Epaminondo organizis konspiron kontraŭ Sparta kustodo en Tebo;
 Lucius Valerius la 5-a, Publius Valerius la 3-a, C. Sergius la 3-a, L. Menenius la 2-a, Sp. Lucius Valerius la 5-a, Publius Valerius la 3-a, C. Sergius la 3-a, L. Menenius la 2-a, Sp. Papirius kaj Servius Cornelius Maluginensis iĝis konsulaj tribunoj en Romio;

Mortoj 
 Lisiaso.
 Hipokrato.
 Kidino, babilona astrologo.
-369

En la jaro 369 antaŭ Kristo okazis, interalie:

Eventoj

Naskiĝoj

Mortoj
-359

En la jaro 359 antaŭ Kristo okazis, interalie:

Eventoj
Romio: M. Popillius M.f. Laenas kaj Cn. Manlius L.f. Capitolinus Imperiosus iĝis konsuloj

Naskiĝoj

Mortoj
-349

En la jaro 349 antaŭ Kristo okazis, interalie:

Eventoj

Naskiĝoj

Mortoj
-339

En la jaro 339 antaŭ Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 Romio: Ti. Aemilius Mamercinus kaj Q. Publilius Q.f. Philo iĝis konsuloj;
 Ateno: Ksenokrato iĝis estro de Akademio de Platono.

Naskiĝoj 
 Speusipo, estro de Akademio de Platono.

Mortoj
-329

En la jaro 329 antaŭ Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 Aleksandro la Granda konkeris Samarkandon.
 Romio: L. Aemilius L.f. Mamercinus Privernas kaj C. Plautius P.f. Decianus iĝis konsuloj.

Naskiĝoj

Mortoj
-319

En la jaro 319 antaŭ Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 Romio: L. Papirius Sp.f. Cursor kaj Q. Aulius Q.f. Cerretanus iĝis konsuloj.

Naskiĝoj

Mortoj
-309

En la jaro 309 antaŭ Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 Romio: Tria jaro de diktatoreco;

Naskiĝoj

Mortoj 
 Reĝo Aleksandro la 4-a (Makedonio);
 Princo Heraklo (Makedonio);
 Reĝo Kleomeno la 2-a (Sparto);
Bruce Willis

Bruce WILLIS (naskiĝis la 19-an de marto 1955 en Idar-Oberstein) estas usona aktoro.

Li naskiĝis en Germanio, sed pasigis sian junaĝon en Nov-Ĵerzejo, Usono. Plenkreske li transloĝiĝis al Novjorko, kie li komencis teatran karieron kaj laboris kiel figuranto.

Famon li gajnis per rolo en la televidserio Moonlighting (1985–1989). Poste li aperis en diversspecaj filmoj: agadoplenaj kaj psikologie profundaj. Li laboris kun Reĝisoroj kiel Michael Bay en Armageddon, M. Night Shyamalan en The Sixth Sense kaj Unbreakable, Walter Hill en Last Man Standing, Edward Zwick en The Siege au Luc Besson en The Fifth Element. Ankaŭ kiel produktoro li jam agadis. Malgraŭ sukcesa filmkariero li ankoraŭ aperas en teatraĵoj.

De 1987 ĝis 2000 li estis edzo de aktorino Demi Moore. La paro havis tri komunajn idojn.

Listo de unuaj filmoj 

 Moonlighting (televidserio, 1985-1989)
 Die Hard (filmserio, 1988, 1990, 1995)
 Death Becomes her (1992)
 Pulp Fiction (1994)
 12 Monkeys (12 simioj, 1995)
 The Fifth Element (1997) - Majoro Korben Dallas
 Armageddon (1998)
 The Sixth Sense (1999)
 The Whole Nine Yards (2000)
 Unbreakable (2000)
 Hart's War (2002)
 Tears of the Sun (2003)

Premioj

Premio Ora Globo

Eksteraj ligiloj 
 
 BruceWillisPL.com  - Probably The Best Bruce Willis Fansite In The World

Usonaj aktoroj
Naskiĝintoj la 19-an de marto
Prilaborigita lingvo

Prilaborigita lingvo, ellaborada lingvo aŭ Ausbau-lingvo (Ausbausprache, france: langue par élaboration), estas lingvo kiu havas normigitan ortografion, normigitan gramatikon kaj riĉigitan kaj klaran vortprovizon. Du lingvoj, kiuj ne estas tiel malsimilaj, ke interkompreniĝo maleblas, sed havas du diferencajn normojn estas du apartaj lingvoj, ekzemple serba kaj kroata lingvoj. La esprimo « ellaborada lingvo » estas foje uzata kontraste al « distanca lingvo » (Abstandsprache).

Notoj kaj referencoj 

Lingvo
Lingvotipoj
Lingvoscienco
Sociologio
Distanca lingvo

Distanca lingvo aŭ distancolingvo (Abstandsprache  'distancolingvo') estas lingvo, kiu tiom diferencas de ĉiu alia lingvo, ke interkompreniĝo ne eblas, nek parole nek skribe, do oni ne povas konsideri ĝin kiel dialekton de alia lingvo. Distanca lingvo povas esti parenca kun aliaj lingvoj (ĝi ne nepre estu izolita lingvo). Bezono nomi lingvon distanca estiĝas ĉefe kiam ne temas pri normlingvo, do kiam ĝi ne estas aparta lingvo pro ellaborado (Ausbausprache).

Notoj kaj referencoj

Eksteraj ligiloj 
 http://www.sprakrad.no/templates/Page.aspx?id=6812 
 http://www.york.ac.uk/depts/lang/Jack_Chambers/globalisation.pdf 

Lingvo
Lingvotipoj
Le Grau-du-Roi

(jen france, ) estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Gard, en la regiono Okcitanio ( [ɔksitaˈni],  [utsiˈtanjɔ],  [uksiˈtanjə]). La komunumo havas faman grandan belan plaĝon kaj havenon. Ĝi havas partnerecon kun Dossenheim en Germanio. Fine de  en la komunumo vivis .

Vidu ankaŭ 
 komunumoj de Gard
 Le Grau-du-Roi (stacidomo)

Eksteraj ligiloj 
  ()
 Ĝenerala informo de Le Grau du Roi  (france)
 Turista informo de Le Grau du Roi  (france)

 
Komunumoj de Gard
Irlanda Maro

La Irlanda Maro estas la maro inter Irlando kaj Britio, en kiu estas Manksinsulo. Ĝi estas ege grava por la regiona ekonomio pro transportado, fiŝkaptado, i.a. Delonge estas diskutado pri konstruo de 80 kilometra subakva tunelo tie inter ambaŭ landoj.

Vidu ankaŭ 
 Kanalo de Sankta Georgo

Maroj
Atlantiko
Irlando
Rafael

Rafael (aŭ Sankta Rafaelo) estas kristana arkianĝelo, kiu estas en la dua-kanona biblia libro de Tobit. En tiu libro li helpas Tobias kaj Sara kontraŭ la demonon Asmodeus, kaj resanigas Tobiton, la patron de Tobias kiu estis blindulo.Laŭ la tradicio, Sankta Rafaelo estas ankaŭ la anĝelo kiu, en la kvina ĉapitro de la Evangelio de Sankta Johano, "malsupreniris iafoje en la lageton kaj movis la akvon; kiu ajn do unua post la movado de la akvo enpaŝis, tiu resaniĝis, tute egale, de kia malsano li suferis."

Sankta Rafaelo estas la patrono por junaj amantoj, malsanuloj (kaj speciale blinduloj), kaj vojaĝantoj.

Vidu ankaŭ
 Rafaelo

Eksteraj ligiloj 

 Biblia libro de Tobit legebla en Esperanto.

Anglikanaj sanktuloj
Anĝeloj en islamo
Anĝeloj en judismo
Anĝeloj en kristanismo
Ĉefanĝeloj
Individuaj anĝeloj
Katolikaj sanktuloj
Ortodoksaj sanktuloj
-304

En la jaro 304 antaŭ Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 Ptolemeo la 1-a fariĝis reĝo de Egipto (aŭ -305). Komenco de Ptolemea dinastio en Egipto;
 Kneo Flavio enkondukis la grekan kalkulon de kalendaro en Romo;
 Paco inter Romo kaj la Samnitoj;
 P. Sempronius P.f. Sophus kaj P. Sulpicius Ser.f. Saverrio iĝis konsuloj en Romio;

Naskiĝoj

Mortoj
-303

En la jaro 303 antaŭ Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 Romio: Servius Cornelius Cn.f. Lentulus kaj L. Genucius Aventinensis iĝis konsuloj.

Naskiĝoj

Mortoj
-302

En la jaro 302 antaŭ Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 Puĉo eksreĝigis Pirhon el trono de Epiro unue foje.
 M. Livius Denter kaj M. Aemilius L.f.Paullus iĝis konsuloj en Romio.

Naskiĝoj

Mortoj
-301

En la jaro 301 antaŭ Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 Puĉo kontraŭ Pirho;
 Romio: Kvara Jaro de Diktatoreco;
-305

En la jaro 305 antaŭ Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 Ptolomeo la 1-a iĝis faraono, komenco de 33-a egipta dinastio.
 L. Postumius L.f. Megellus kaj Ti. Minucius M.f. Augurinus iĝis konsuloj kaj M. Fulvius L.f. Curvus Paetinus iĝis la unua "Sufekta Konsulo" de Romio.
 Batalo de Bovianum

Naskiĝoj

Mortoj 
-305