alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Raŝid Behbudov

Raŝid BEHBUDOV (naskiĝis la  en Tifliso, Tiflisa gubernio, Rusia Imperio, mortis la 9-an de junio 1989 en Bakuo, Azerbajĝano), eble la plej fama kantisto pri la popola azerbajĝana muziko, per la gloro, kiun li haviĝis tra la mondo li konigis ĝin en multaj eksteraj landoj. Lia kantaj ĉefverkoj sterniĝas de fieraj himnoj dediĉitaj al beleco de lia patrujo ĝis teneraj amkonfesoj. Li estis rimarkinda pro ne nur liaj tute propraj kantaj artifikoj, virtuozo, varmo kaj esprimivo sed unuavice elstare riĉa voĉo.

Raŝid Behbudov furoris en 1945 en la filmo "Arŝin Mal Alan" (la ŝtofo-kolportisto), historio pri riĉa negocisto, kiu maskovestis sin kiel kolportisto por povi eniri en la enajn kortojn de azerbajĝanaj domoj kaj tiel, vidi la junajn virinojn kaj elekti unu. Li estis unue elektita por ludi rolon de servisto de tiu ĉefrolulo, sed hazarde la reĝisoro aŭdis lin kanti unu el la arioj kantotaj de tiu, kaj tiel impresiĝis, ke li decidis doni la ĉefrolon al li. La filmo fariĝis populara sukceso kaj BEHBUDOV fama. De tiam li migradis nelacigeble vicigante koncertojn kaj en sia lando, la tiam soveta respubliko de Azerbajĝano, kaj tra la mondo, ĉar kvankam la rajto vojaĝi eksteren de la sovetaj landlimoj estis tiam ege limigita, esceptoj faratis por li.

Inter aliaj landoj li konatiĝis en:
 Hindio: Raŝid estis populara en Hindio; lia unua enspektakliĝo tie okazis en 1952, li tiam kantis ne nur azerbajĝanajn kanzonojn sed ankaŭ plurajn en la hindia, Urdua kaj la bengala. Tio ege efektis al la publiko. Dum lia dua vojaĝo tie okazis eksterordinara okazaĵo : li trajne estis veturanta al Hajderabad, abrupte amaso da hindoj vidiĝis sur la trako, kiuj sukcesis trudi la vagonaron halti. Ili postulis ke li kantu por ili ! Kaj li devis eliri sur la pordsojlo de sia vagono kaj kanti al ili plurajn azerbajĝanajn kaj hindajn kantojn antaŭ ol la trajno povu pluveturi.
 Irano, kie li estis tiom populara, ke la planitan dumonatan turneon oni devis plidaŭrigi al du pliaj monatoj.
 Turkio: kie lia unua spektaklo okazis en 1961. Ofte la turka spektantaro scipovis ĉiun kanzonon lian parkere (turka kaj azerbajĝana lingvoj estas sufiĉe proksimaj, ke interkompreniĝas) kaj kantadis kune kun li.
 Suda Ameriko: kie li interalie kantis en Ĉilio nur unu monato antaŭ la 11-a de septembro 1973, kiam okazis la sanga puĉo.
 Tra Sovetio: la politiko de la soveta reĝimo celanta montri, ke la multaj gentoj de la regno konsistigis « unu ampleksan feliĉan familion » estis iel trompa, sed ĝi tamen kondukis al kulturaj aranĝoj kiuj ebligis la diversajn respublikojn konigi sian artojn en la tuta vastega lando. Tiel BEHBUDOV partoprenis jare 1959 en Moskvo en la « Dek tagoj de Azerbajĝana Kulturo » kaj fine ricevis la plej altvaloran priartan titolon en Sovetio : « Artisto de l’Popolo de Sovetio ».
Fine de lia kariero li realigis sian revon: fondi en Baku, la azerbajĝana ĉefurbo, teatron speciale dediĉita al popola kanto. Tiu nun nomiĝas la « Behbuhdov Kanto-Teatro ».

Eksteraj ligiloj 

unu rete aŭskultebla kanzono

Azeraj kantistoj
Sovetiaj kantistoj
Azerbajĝanlingvaj kantistoj
Azeraj aktoroj
Herooj de Socialisma Laboro
Azerbajĝananoj de la 20-a jarcento
Ĉeroka lingvo

La ĉerokoj parolas irokezan lingvon, skribatan per la ĉeroka silabaro, skribsistemo inventita de Sequoyah (alinome George Guess). Laŭ ties sistemo ĉiu simbolo reprezentas silabon anstataŭ fonemon. Dum la kvanto da eblaj silaboj en la angla lingvo estas multe tro granda por silabaro, la 85 simboloj de la ĉeroka skribo estas konvena maniero skribi la ĉerokan. Kvankam iuj simboloj similas al literoj latinaj, iliaj sonoj estas tute malsamaj (la simbolo por la sono "a" ekzemple similas al latina "D"). Sequoyah vidis la latinan skribaĵon, sed ne regis ĝin; neniu alia ŝajnas esti konstruinta skribon tiel.

La ĉeroka (aŭ tsalagi propralingve) estas polisinteza, samkiel la plejmulto de la nordamerikaj lingvoj. Kiel en la latina aŭ la germana, eroj de signifo (nomataj morfemoj) estas ligataj kunen kaj foje konsistigas tre longajn vortojn. Ĉerokaj verboj, la vortklaso plej grava, devas enteni almenaŭ pronoman prefikson, verbradikon, aspektan kaj modalan sufikson. Ekzemple la verbformo ke:ka (= mi estas iranta) havas ĉiujn-ĉi elementojn. La pronoma prefikso estas k- (= mi), kaj la verbradiko estas -e- (= iri). La aspektsufikso estas -k-, kaj la modala sufikso estas -a. Verboj ankaŭ povas havi prefiksojn antaŭpronomajn kaj refleksajn, kaj sufiksojn derivajn. Entute estas 21.262 formoj por regula verbo.

Skribo

Fonto 
Ĝis la 15-a de septembro, 2015, la enhavo de tiu ĉi artikolo estas bazita sur la angla Vikipedio.

Irokeza lingvaro
Lingvoj laŭ alfabeto
Lingvoj de Usono
Nord-Amerika Junulara Tendumado

Nord-Amerika Junulara Tendumado (NAJT) estas provo okazigi internacian tenduman kunvenon en Usono.

Historio 

 1994
 Brian Krueger okazigis NAJT-n apud Lago Schroon en Novjorkio en 1994 (26-28 aŭgusto).
 Aperis en numero jul-okt de KTP raporto pri la sukceso de la 1-a NAJT.
 Raporto aperis en Riverego (bulteno de la Esperanto-Societo Kebekia).  Ekzempleron havas la arĥivo de USEJ.
 Raporteto aperis en Numero 3 de Juna Alumeto (bulteno de Junularo Esperantista Kanada).
 1995-1996
 Laŭ Numero 5 de Juna Alumeto Krueger klopodis okazigi NAJT-n en 1995, sed laŭ Numero 6 de Juna Alumeto ĝi ne okazis, tamen Brian intencis provi denove en 1996.
 Laŭ retpoŝto de Joseph Truong la 6an de majo 1996, Krueger aranĝis NAJT-n kiu estis okazonta 23 - 25 aŭgusto 1996 en Pottersville, norda Novjorkio.
 Laŭ la historio de la Esperanto-Ligo por Norda Ameriko (ELNA) de William Harmon la 2-a NAJT ja okazis, organizita de Daniel Cuthbert kaj Normand Fleury en Pottersville NY.  Partoprenis 15 homoj el kvar landoj: Usono, Kanado, Ĉeĥio, kaj Germanio.

Eksteraj ligiloj 

de la USEJ-Vikio - https://tejo.org/usej/Nord-Amerika_Junulara_Tendumado

Usona Esperantista Junularo
Doktoro de la Eklezio

La Katolika Eklezio nomas iujn sanktulojn Doktoro de la Eklezio (latine Doctor Ecclesiae) por esprimi, ke la teologia verkaro de tiu sanktulo modele prezentas la doktrinon de la eklezio. Ĝi do estas la plej alta titolo, per kiu oni distingas sanktan teologon.

Klarigoj 
La okcidenta eklezio honoris en la Mezepoko kvar sanktulojn kiel Doktorojn. Al ili ekde la 16-a jarcento aldoniĝis pliaj. Vidu la suban liston!

La orienta eklezio ne uzas la saman liston kiel la okcidenta eklezio; ilia egalvalora titolo estas Teologo, kaj estas nur tri: Johano la Evangeliisto, Gregorio de Nazianco kaj Simeono la Novteologo.

Listo de la 37 Doktoroj de la Eklezio 
En la Ĝenerala Roma Kalendaro listiĝas;

La kvar fruaj latinaj Doktoroj 
 Sankta Gregorio la 1-a, la Granda (540 – 604)
 Sankta Ambrozio de Milano (339 – 394)
 Sankta Aŭgusteno de Hipono (354 – 430)
 Sankta Hieronimo (= Sankta Ĵeromo) (ĉ. 347 – 420)

La kvar fruaj grekaj Doktoroj 
 Sankta Johano Krizostomo (345 – 407)
 Sankta Bazilo la Granda (330 – 379)
 Sankta Gregorio de Nazianco (329 – 390)
 Sankta Atanazio (ĉ. 296 – 373)

La pli postaj Doktoroj de la Eklezio 
ordigitaj laŭ la jaro de ilia proklamo.
Kvar Doktoroj estas virinoj, la aliaj viroj.

 1568 – Sankta Tomaso de Akvino (1125 – 1274)
 1588 – Sankta Johano Bonaventura (1221 – 1274)
 1720 – Sankta Anselmo de Canterbury (1033 – 1109)
 1722 – Sankta Isidoro de Sevilo (ĉ. 560 – 636)
 1729 – Sankta Petro Krizologo (ĉ. 380 – 450)
 1754 – Sankta Leono la 1-a, la Granda (406 – 461)
 1828 – Sankta Petro Damiano (ĉ. 1007 – 1072)
 1830 – Sankta Bernardo de Clairvaux (1090 – 1153)
 1851 – Sankta Hilario de Poitiers (315 – 367)
 1871 – Sankta Alfonso Maria de Liguori (1696 – 1787)
 1877 – Sankta Francisko de Salezo (1567 – 1622)
 1883 – Sankta Cirilo de Aleksandrio (ĉ. 380 – 444)
 1883 – Sankta Cirilo el Jerusalemo (mortinta 387)
 1883 – Sankta Johano de Damasko (ĉ. 675 – ĉirkaŭ 749)
 1899 – Sankta Bede la Honorinda (672 aŭ 673 – 735)
 1920 – Sankta Efraimo la Siriano (306 – 373)
 1925 – Sankta Petrus Canisius (1521 – 1597)
 1926 – Sankta Johano de la Kruco (1542 – 1591)
 1931 – Sankta Roberto Bellarmino (1542 – 1621)
 1931 – Sankta Alberto la Granda (ĉ. 1193 – 1280)
 1946 – Sankta Antonio de Padovo (ĉ. 1195 – 1231)
 1959 – Sankta Laŭrenco de Brindisi (1559 – 1619)
 1970 – Sankta Tereza de Jesuo (1515 – 1582)
 1970 – Sankta Katarina de Sieno (1347 – 1380)
 1997 – Sankta Tereza de Jesuo Infano (1873 – 1897)
 2012 – Sankta Hildegard de Bingen (1098 – 1179)
 2012 – Sankta Juan de Ávila (1500 – 1569)
 2015 – Sankta Gregorio de Narek (ĉ. 951 – 1003)
 2022 – Sankta Ireneo (126 - 202)

Referencoj
Internacio

Internacio povas celi al:

La sinsekvaj socialismaj Internaciaj Asocioj de Laboristoj:
1-a Internacio aŭ Internacia Asocio de Laboristoj fondita en 1864 en Londono.
2-a Internacio aŭ Socialista Internacio fondita en 1889
3-a Internacio aŭ Kominterno fondita en 1919 de LENIN
4-a Internacio (trockiista) fondita en 1938 de Lev Trockij

La socialisma himno "La Internacio" vidu la originalan francan tekston La Internacio de Eugène Pottier.

Laborista movado
Sankta Johano



Personaj nomoj 
Sankta Johano estas nomo de diversaj sanktuloj aŭ religiaj figuroj:
Johano Baptisto
Johano Bosco aŭ Don Bosco
Johano de Dio
Johano de la Kruco
Johano Diego
Johano el Avilo
Johano el Damasko
Johano Krizostomo aŭ Johano la Orbuŝa
Johano Nepomuka
Sankta Johano la Evangeliisto

Lokoj 
Sankta Johano estas nomo de diversaj geografiaj lokoj, respondaj al la hispanlingva San-Juan, angla Saint John aŭ portugala São João. Ekzemple:
San-Juan (Puerto-Riko)
San Juan (Argentina provinco)
San Juan (Argentina urbo)
San-Juan (Domingo)
Saint John en Barbado
Saint John (Nov-Brunsviko)
Saint John (Usonaj Virgulininsuloj)
St. John's en Antigvo-Barbudo
St. John's en Novlando, Kanado
São João (Paranao), Brazilo

Aliaj uzoj 
 Sankta Johano de Jerusalemo - katolika ordeno
St. Johannis (Lüneburg) - preĝejo en Germanio
Rivero Sankta Johano - rivero en Usono
Sankt-Johana festo - Somermeza festo

Proverbo 
Ekzistas proverbo pri Sankta Johano en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof:

Vidu ankaŭ 
 Saint-Jean (apartigilo) - Sankta Johano en la franca
 Sankt Johann (apartigilo) - Sankta Johano en la germana
 St John's College (apartigilo)
 Johanitoj (apartigilo)
 Johano (apartigilo)

Referencoj
Gaela lingvaro

La gaela lingvaro estas unu el la du precipaj lingvofamilioj en la kelta lingvaro. Nuntempe oni parolas tri malsamajn sed parencajn gaelajn lingvojn tra la insuloj Britio, Irlando kaj Manksinsulo, nome:
 La irlanda lingvo, parolata en Irlando.
 La skotgaela lingvo, parolata en Skotlando kaj Nov-Skotio (Kanado)
 La manksa lingvo, mortinta, sed ekreparolata sur Manksinsulo.
Ĉiuj el ili devenas de la malnovirlanda lingvo, kiu estis parolata dum la 5-a kaj 6-a jarcentoj.

La alia precipa keltlingva familio estas la britona lingvaro.

Vidu ankaŭ 
 Nacia biblioteko de Skotlando
 Kanada gaela
 Lingva familio
 Lingvistiko
 Listo de lingvoj

Eksteraj ligiloj 
  
 Irlandlingva Vikipedio
 Skotgaela Vikipedio
 Mankslingva Vikipedio

 API
Irlando
Britio
Wikinfo

Wikinfo (nomo antaŭ januaro 2004: Internet-Encyclopedia) estas skisma projekto de Vikipedio iniciatita de Fred Bauder en Julio 2003. Ĝi uzas la la programon MediaWiki. Ĝi estas verkita en uson-angla lingvo kaj ne zorgas fariĝi multlingva, kvankam ekzistantaj ligoj al vikipediaj artikoloj en aliaj lingvoj estas konservitaj en la kazoj kiam artikoloj estas kopiitaj el la Vikipedio. Wikinfo difiniĝas kiel usona projekto kaj bonvenigas artikolojn, kiuj interesas usonanojn.

La regularo de Wikinfo pri vidpunkto malsamas de tiu de la Vikipedio: anstataŭ adopti neŭtralan vidpunkton artikolaro pri apartaj temoj estas dividitaj en artikoloj laŭ diversaj vidpunktoj. La ĉefartikolo estas verkita laŭ simpatianta vidpunkto (sympathetic point of view).

Fine de februaro 2004, Wikinfo entenis ĉ. 20 000 artikolojn.

Wikinfo estas gastigata de ibiblio.org, kiu ofertas stabilan servilaron sufiĉan por iam kompleta enciklopedio.

Enciklopedioj
Projekto uzanta MediaWiki
Skismo

Skismo (de la greka σχισμα, schisma, el la verbo skizein dividi) estas disdividiĝo precipe de homaj organizaĵoj, kiel religioj aŭ politikaj partioj.

Skismoj rilate al Esperantio 

En la historio de Esperanto oni celas kutime la skismon inter Ĝeneva UEA kaj Internacia Esperanto-Ligo. Cetere oni nomas la siatempan krizon pri Ido ankaŭ Idoskismo.

Skismoj en la monda historio 
 Granda aŭ Orienta skismo, kiu estigis la Romkatolika Eklezion kaj la Ortodoksan Eklezion
 Skismo de la romia Imperio en Okcidentan kaj Orientan Imperiojn
 Okcidenta skismo inter papoj de Avinjono kaj papoj de Romo (vidu antipapon).
 Skismo de la 2-a Internacio kiu naskis la 3-an Internacion
 Ĉinio
 Skismo inter maoismo kaj soveta komunismo.
 Skismo inter Romkatolika Eklezio kaj Ĉina Katolika Asocio.

Vidu ankaŭ 
 Secesio
 Enlanda milito
 Herezo
 Kontraŭreformacio

Ismoj
Ĉina filozofio

La filozofio en Ĉinio estas antikva de jarmiloj, same kiel por aliaj fakoj de ties kulturo.

Skoloj
 Taoismo
 Skolo de la leĝoj
 Konfuceismo
 Novkonfuceismo
 Moismo

Modernaj skoloj 
 Maŭismo

Filozofoj 
 Konfuceo
 Menceo
 Laozio
 Ĝuangzio
 Han Fei
 Mozio
 Zhu Xi
 Feng Youlan

Filozofio
Ĉinio
Toad The Wet Sprocket

Toad The Wet Sprocket estas usona rokgrupo de Santa Barbara, Kalifornio.

La membroj renkontis sin kaj amikiĝis en la altlernejo kaj poste bandiĝis en 1986, prenante sian strangan, sensencan nomon (tradukita, Bufo La Malseka Dentrado-dento) pro skeĉo de la brita komedia trupo Monty Python.  La bando komenciĝis kiel kvar amikoj, kune ĝuantaj fari muzikon sen multa intenco aŭ antaŭpensado pri komerca sukceso.

Ili eldonis sian unuan albumon "Bread And Circus" en 1989, produktante ĝin kontraŭ nur $650.  Poste sekvis du pli albumoj, "Pale" (1990) kaj "Fear" (1991).  La bando ekgajnis famon pro la ŝlagriĝo de du kantoj de "Fear", nome "All I Want" kaj "Walk On The Ocean", ambaŭ el kiuj atingis la nivelon de "Supraj 10" ŝlagroj.  En 1994 Toad eldonis la albumon "Dulcinea" el kiu la kantoj "Fall Down" kaj "Something's Always Wrong" ŝlagriĝis al la "Supraj 40" nivelo.  En 1995 eldoniĝis "In Light Syrup", albumo de ne-antaŭe ellasitaj muzikaĵoj kaj "b-flankaj" kantoj, el kiuj furoriĝis "Good Intentions", ankaŭ ricevante la lokon de "Supraj 40" nivela ŝlagro.  Post longa malfruigado, la sesa albumo "Coil" elvenis en 1997.  En 1998, 12 jaroj post sia kuniĝo, la bando decidis disiĝi.  En 1999, la albumo "P.S. (A Toad Retrospective)" eldoniĝis, kuntirante multaj el la ŝlagroj de Toad kaj kelkaj aliaj kantoj kiuj estis taksitaj kiel tre importaj.

Glen PHILLIPS, ĉefkantisto por la grupo, komencis karieron kiel sola muzikisto, dum Dean DINNING kaj Todd NICHOLS kreis novan bandon Lapdog.

En 2002 Toad The Wet Sprocket rekuniĝis, malfermante kelkajn koncertojn por la fama rokgrupo Counting Crows.  Poste en 2003, Toad faris novan turneon de 20 urboj tra Usono.

Toad The Wet Sprocket estas:
Dean Dinning (9 Junio 1967 - ) - basgitaro, kantado, kaj elektronika piano
Randy GUSS (7 Marto 1967 - ) - drumo
Todd Nichols (10 Aŭgusto 1967 - ) - gitaroj kaj kantado
Glen Phillips (29 Decembro 1970 - ) - kantado, elektronika piano kaj gitaro

Albumoj 
 Bread & Circus (1989)
 Pale (1990)
 Fear (1991)
 Dulcinea (1994)
 Coil (1997)
 New Constellation (2013)
 Architect of the Ruin (2015)

Usonaj muzikaj grupoj
Usonaj alternativrokaj muzikaj grupoj‎
Muzikaj grupoj fonditaj en 1986
Muzikaj grupoj malfonditaj en 1998
Unua Internacio

La Internacia Asocio de Laboristoj ( aŭ AIT, ) estas la oficiala nomo de la organizaĵo ankaŭ konita sub nomo Unua Internacio, fondita la 28-a de septembro 1864 en Londono. En sia komenco la 1-a Internacio estis dividita inter marksistoj kaj anarkiistoj. Pro tio ĝi dividiĝis en 1872 (post elpelo de la anarkiistoj de Karl Marx). En la sama jaro la anarkiistoj, notinde spronitaj de la Ĵurasa Federacio, kongresis en Sankta-Imjero (Hainaut, Belgio) kie fondiĝis la Kontraŭ-aŭtoritata Internacio.

Manifesto de la Unua Internacio 
Tiu teksto komencas per la detiam famaj vortoj:

Vidu ankaŭ 
 Dua Internacio
 Tria Internacio
 Kvara Internacio
 Henriko Tolino

Laborista movado
Socialismo
Edward Elgar

Sir Edward William ELGAR (naskiĝis la 2-an de junio, 1857, mortis la 23-an de februaro, 1934) estis angla komponisto, la plej fama angla de post Henry Purcell kaj grava reperezentanto de la muzika malfruromantikismo.

Elgar naskiĝis kiel filo de vendisto de muzikaĵoj (instrumentoj, partituroj k.s.) en Broadheath ĉe Worcester. Jam frue li ludis diversajn instrumentojn. Post mallonga laboro ĉe notario li kunlaboris en la patra vendejo. Ne antaŭ 1879 li prenis violonlecionojn en Londono, kaj kiel komponisto li estis aŭtodidakto. En 1882 Elgar iĝis koncertestro en Worcester kaj en 1885, kiel sekvanto de sia patro, orgenisto je la preĝejo St. George. En 188 li edziĝis al sia violonlernantino Caroline Alice Roberts, translokiĝis al Malvern (Worcestershire) kaj vivis de tiu tempo kiel sendependa komponisto.

Liaj unuaj kantatoj The Black Knight („La nigra kavaliro“, 1893) kaj King Olaf („Reĝo Olaf“, 1896) same kiel la oratorio The Light of Life („La lumo de la vivo“, 1896) havigis al li agnoskon, sed definitive li sukcesis kiel komponisto en 1899 per siaj Enigma Variations („Enigma-variacioj“) kaj en 1900 per la oratorio The Dream of Gerontius („ La sonĝo de Gerontius“). En 1904 nomumita kavaliro, li iomete poste iĝis profesoro en la universitato de Birmingham. Krom pliaj oratorioj estiĝis en la sekvantaj jaroj la du simfonioj kaj la violonkonĉerto. Dum la jaroj de la unua mondmilito li verkis, krom patriotaj kompozicioj, tri bonegajn pecojn da ĉambromuziko kaj la violonĉelokonĉerton.

En 1920 mortis Caroline Alice Elgar, kaj la morto de lia edzino malaperigis la kreadan potencon de Elgar. Krom tio lia stilo estis konsiderata eksmoda en la dudekaj jaroj. Malgraŭ tio en 1924 li estis nomumita „Master of the King’s Music“ kaj en 1931 nobeligita kiel „1st Baronet of Broadheath“. Ankoraŭ unufoje li sin dediĉis al la komponado, sed kiam en 1934 en Worcester li mortis pro kancero, multaj el liaj verkoj restis nefinitaj.

Eksteraj ligiloj 

 The Elgar Society and The Elgar Foundation
 
 Edward Elgar Choral Public Domain Library
 

Anglaj komponistoj
Kvara Internacio

La Kvara Internacio estas la nomo de internacia organizaĵo kiu komence grupigis la sekvantojn de la rusa revoluciulo Lev Trockij, kaj tial estas konsiderata politike trockiista.

La Kvara Internacio estis fondita en 1938 en Parizo, kiam multaj komunistoj opoziciintaj la regadon de Stalino en Sovjetunio konsideris ke la tiama Kominterno servis ĉefe por la defendo de la reĝimo de tiu lando, kaj ne por la revolucio en la kapitalistaj landoj.

La Internacio estis kontraŭbatalita de la ĉefaj komunistaj partioj kaj de la burĝaj reĝimoj. Ĝi apenaŭ aktivis dum la Dua mondmilito, kaj fiaskis en la organizado de la laboristoj post ties fino. Krome, ĝi suferis je kontinuaj skismoj, kiuj montris la diverĝon de la analizoj pri la socia ordo kaj la heziton pri la konkretaj taktikoj.

La postmilita gvidantaro estis organizita ĉefe de Michel Raptis (pli konata kiel Pablo) kaj Ernest Mandel. La ĉefa skismo okazis en 1953, kaj kondukis al la kreado de la Internacia Komitato de la Kvara Internacio (ICFI). La du frakcioj reunuiĝis en 1963, kaj dum la 1960-aj jaroj pleje emfazis la apogon al la kontraŭkoloniismaj movadoj.

La internacio plu ekzistas nun, kvankam ankoraŭ malfortigita pro postaj dividoj; ne ĉiuj partioj kiuj sin konsideras trockiistoj agnoskas la historian kontinuecon de la organizaĵo.

Vidu ankaŭ 
 Unua Internacio
 Dua Internacio
 Tria Internacio

Trockiismaj organizaĵoj
Organizaĵoj fonditaj en 1938
1938 en Sovetunio
Tria Internacio

La Tria Internacio aŭ Kominterno estas skismo de la Dua Internacio fondita de Lenino je la 2-a de marto 1919. La 3-a Internacio grupigas komunistojn kiuj forlasis la socialistojn de la Dua Internacio. Ĝi estis gvidita de la komunista partio de Sovetunio. Ekde 1926 ĝin gvidis Stalino, kiu kreis novan ideologion kiun li nomis Marksismo-leninismo kaj kiu antaŭenmetis socialismon en unu sola lando.

Estis Angel Pestaña kiu proponis al la 3-a Internacio la studon de la rolo de Esperanto en la asocio (vidu specifan artikolon).

Vidu ankaŭ 
 Unua Internacio
 Dua Internacio
 Kvara Internacio
 Antikominterna pakto
 Komunista Internacio (artikolo de la Enciklopedio de Esperanto)
 Internacia Ruĝa Helpo
 Kominform
 Ruĝa Sindikata Internacio

Eksteraj ligiloj 

 Artikolo pri lia propono de Esperanto en la Tria Internacio

 
Laborista movado
1919 en Rusio
Dua Internacio

La Dua Internacio, ankaŭ konata kiel Socialista aŭ Laborista Internacio estis fondita de socialistaj kaj social-demokrataj partioj de Eŭropo dum la Kongreso de Parizo en julio 1889.

Ĝi daŭrigis la agadon de la Internacia Asocio de Laboristoj, ankaŭ konata kiel 1-a Internacio, kiu estis dissolviĝinta kelkajn jarojn antaŭe.

Inter la plej konataj kaj longdaŭraj agadoj troviĝas la proklamon en 1889 de la 1-a de majo kiel Tago de la Laboro, kaj en 1910 de la 8-a de marto kiel Internacia tago de virinoj.

La Internacio estis ĝenerale internaciista, kontraŭnaciista kaj antimilitista, sed en la komenco de la Unua mondmilito la diversaj partio (kun malmultaj esceptoj kiel Jean Jaurès) prenis partion favore al siaj respektivaj ŝtataj registaroj, kaj tio okazigis fortan baton al la asocio, kiu dissolviĝis en 1916.

En 1920, la 2-a Internacio estis refondita, sed kelkaj partioj preferis krei novan asocion, kiu ricevis la nomon de Internacia Laborista unuiĝo de Socialistaj Partioj (IWUSP). En 1923, ambaŭ asocioj reunuiĝis kaj formis la Laborista kaj Socialista Internacio, kiu daŭris ĝis 1940.

Aliflanke, la triumfo de la Rusa Revolucio en 1917 kondukos poste al la kreado de la Komunista Internacio, konata kiel 3-a Internacio.

Post la Dua mondmilito, oni kreis novan asocion por daŭrigi la politikon de la 2-a internacio, kaj grupigi la socialistajn partiojn. Ĝi ricevis la nomon de Socialista Internacio kaj plu ekzistas.

Kongresoj de la Dua Internacio 
 1889 - Parizo
 1891 - Bruselo
 1893 - Zuriko
 1896 - Londono
 1900 - Parizo
 1904 - Amsterdamo
 1907 - Stutgarto
 1910 - Kopenhago
 1912 - Bazelo

Konindaj membroj 
Germanio:
 August Bebel
 Karl Kautsky
 Hugo Haase
 Roza Luksemburg
 Clara Zetkin
 Wilhelm Liebknecht
 Karl Liebknecht

Francio:
 Jean Jaurès
 Jules Guesde
 Édouard Vaillant
 Gustave Hervé

Rusio:
 Vladimir Lenin
 Georgij Pleĥanov
 Julius Martov
 Pavel Akselrod
 Lev Trockij

Aŭstrio:
 Victor Adler
 Karl Renner

Nederlando:
 Pieter Jelles Troelstra
 Anton Pannekoek

Belgio:
 Camille Huysmans
 Emile Vandervelde

Vidu ankaŭ 
 Unua Internacio
 Tria Internacio
 Kvara Internacio

Eksteraj ligiloj 

  La Dua Internacia

Socialismo
Laborista movado
Kurbo de Lafero

La kurbo de Lafero (Arthur Laffer) montras la rilaton inter imposttarifo kaj volumeno de kolekteblaj impostoj.

La kurbo de Lafero montras, ke ekzistas iu nivelo, je kiu la volumeno de kolekteblaj impostoj estas maksimuma. Kompreneble, se imposttarifo atingos 100%, registaro tute ne kolektos impostojn, ĉar homoj ne fordonos ĉiujn lukritajn monojn al la registaro.

Ekonomiko
Fiska politiko
Abe Kobo

ABE Kobo (naskiĝis la 7-an de marto, 1924 en Tokio, mortis la 22-an de januaro, 1993 samloke) estis japana verkisto. Liaj verkoj plenas de sento simila al tiu de la Absurda Teatro, li estas iel iu Franz Kafka aŭ Samuel Beckett de Japanio.

Listo de verkoj 
 La virino en dunoj

En Esperanto aperis 
 La invaduloj, notoj kaj epilogo. Tradukis Konisi Gaku. - En: Postmilita japana antologio, paĝoj 145–171.
 Ruĝa kokono (novelaro). Tradukis Hayasi Kenn. Inkluzivas jenajn novelojn.
 Ruĝa kokono
 Inundo
 Magia kreto
 Entrepreno
 Mano
 Vivo de poeto
 Insido de Plutono

Eksteraj ligiloj 

 http://www.kirjasto.sci.fi/koboabe.htm  
 http://www.themodernword.com/scriptorium/abe.html  La Moderna Vorto: ABE Kobo
 http://www.ibiblio.org/abekobo/ 

Japanaj verkistoj
Vercingetoriks

Vercingetorix ,  (naskiĝis ĉirkaŭ 82 a.K.; mortis 46 a.K. en Romo) estis ĉefo de la Arvernoj (gaŭla popolo en la regiono moderntempe nomata Aŭvernjo), komandis la lastan kaj unuafoje ĝeneralan ribelon de la gaŭloj kontraŭ la romianoj (komanditaj de Julio Cezaro) dum jaroj 53- 52 a.K. En la gaŭla lingvo lia nomo signifas granda reĝo de la cent bataloj. (ver-cin-getu-rix)

Historio

Nur malfacile Julio Cezaro atingis disde Supera Italujo siajn taĉmentojn. Li estis venkita en Gergovia kaj devis retiriĝi por protekti la sudajn provincojn en Provenco. Ĉar intertempe apenaŭ ĉiuj gaŭloj triboj (eĉ la Aeduoj) kolektiĝis, kelkaj gentoj malaliancaniĝis disde la Romianoj. En landa asembleo ili deklaris Vercingetorikson supera gvidanto. Jam estis planita atako al Provenco el tri flankoj. En tiu ĉi momento Vercingetoriks estis tentita ekigi batalon malĝuste taksante la ĝermanan kavalerion. Cezaro venkis kaj Vercingetoriks retiriĝis al Alesia.

En Alesia Vercingetoriks estis sieĝita per altkvalita romia sieĝmaŝinaro. Gaŭla helparmeo ankaŭ estis venkita. Vercingetoriks proponis submeti sin al Cezaro por ke la Gaŭloj ne plu estu sieĝataj kaj ricevu kompaton. Vercingetoriks estis ĉenumita kaj post kelkaj jaroj da malliberiĝo  en karcero en Romo (Carcer Tullianus) li partoprenis la triumfan procesion en 46 en Romo. Poste li estis murdita.

Laŭ komisio de imperiestro Napoleono la 3-a oni starigis en la honoro de Vercingetoriks kolosan statuon en Alise-Sainte Reine en 1865. Bartholdi kreis statuon en Clermont-Ferrand en 1903.

Fontoj
 Meyers Großes Konversations-Lexikon, Band 20. Leipzig 1909, p. 39-40, kio legeblas tie ĉi interrete.

Keltoj
Historio de Francio
Naskiĝintoj en la 1-a jarcento a.K.
Mortintoj en la 1-a jarcento a.K.
Gaŭloj
Sekretaribirdo

'Griza dorso, pli hela subparto kun nigra pantalono kaj flugiloj. Tufplumoj sur nuko kaj tre longaj kruroj.
Longeco 125–150 cm Enverguro 212 cm
Sekretaribirdo vivas en Afriko sude de saharo, en ĉiuj medioj, de marbordoj ĝis altaj montaroj, de dezertoj ĝis malsekaj ebenaĵoj, sed ne vivas en densa praarbaro.
Ĝi ĉasa kurante kaj sin nutras per malgrandaj bestoj kiujn ĝi povas rapide frapi kaj kapti per beka oŭ pieda frapo: insektoj, ranoj, lacertoj, serpentoj, k.t.p.

Ĝia nomo venas ĉu de la aspekto de la birdo kiu ŝajnas sekretario kun krajono metata malantaŭ orelo kaj nigraj maniketoj, ĉu de la araba saqr-et-taïr (ĉasbirdo)

Bildaro

Referencoj

Vidu ankaŭ 
 Afrotropiso
 Etiopaj Altaĵoj
 Emblemo de Sudano

Eksteraj ligiloj 

 http://en.wikipedia.org/wiki/Image:Sudan_coa.png
 http://www.faunistik.net/BSWT/AVES/ACCIPITRIFORMES/SAGITTARIIDAE/sagittariidae_im01.html 
 http://www.kaiseradler.de/Sekretare/sekretare.html  

Falkoformaj
Afrotropisa faŭno
Gaŭloj

La gaŭlaj popoloj (latinlingve gallus, gaŭlalingve gallos, ankaŭ esperantigita kiel galloj, kvankam tiu formo enhavas laŭ kelkaj evitindajn duoblajn literojn) estis historiaj keltoj. Ilia historia vivteritorio en Esperanto nomatas Gaŭlujo.

 Civitates Fœderatæ, uniigitaj al Romio kaj sendevigitaj je impostoj.
 la heduoj - hædui, ĉefurbo Augustodunum (Autun),
 la karnutoj - carnutes, ĉefurbo Autricum (Chartres),
 Civitates Liberæ, kiuj estis rekompensitaj de la konkerinta Romio pro sia fideleco al tiu lasta. (Ne ekzistis komuna sento de identeco inter la gaŭloj, ĉiu gaŭla popolo reagis aparte kaj malsame, kio faciligis la konkeron. Tute ne estis la gaŭloj unuvolaj en sia sinteno al la invadantaj romianoj, kaj kelkaj estis eĉ favoraj al la romianoj.)
 la segusiavoj - segusiavi, ĉefurbo Forum Segusiavorum (Feurs),
 la vidukasoj - viducasses, ĉefurbo Aragenuae (Vieux),
 la meldoj - meldi, ĉefurbo Iatinum (Meaux),
 Civitates Stipendiariæ, la aliaj.
 la biturigoj, ĉefurbo Bourges,
 la parizioj - parisii, ĉefurbo Lutece aŭ Lucotecia (Paris),
 la senonoj - senones, ĉefurbo Agendicum (Sens),
 la turonoj - turoni, ĉefurbo Caesarodunum (Tours),
 la andekavoj - andecavi, ĉefurbo Juliomagus (Angers),
 la venetoj - veneti, ĉefurbo Dariorigum (Vannes),
 la namnetoj - namnetes, ĉefurbo Condenvincum (Nantes),
 la osismoj - osismi, ĉefurboj Vorganium (Coz, Castell, A'ch) kaj Vorgium (Carhaix),
 la koriosilitoj - coriosilitae, ĉefurbo Arvii (Corseul),
 la abrinkatoj - abrincatui, ĉefurbo Ingena (Avranches),
 la uneloj - unelli, ĉefurbo Crouciaconum (Carentan),
 la redonoj - redones, ĉefurbo Condate (Rennes),
 la leksovioj - lexovii, ĉefurbo Noviomagus (Lisieux),
 la aŭlercoj eburovicaj -aulerci eburovicii, ĉefurbo Mediolanum Eburvicum (Vieil-Evreux),
 la aŭlercoj kenomanaj - aulerci cenomani, ĉefurbo Suidinum (Le Mans),
 la kaletioj - caletii, ĉefurbo Juliobona (Lillebonne) kaj Caracotinum (Harfleur),
 la veliokasioj - veliocassii, ĉefurbo Rothomagus (Rouen),
 la trikasioj - tricassii, ĉefurbo Augustobona (Troyes),
 la bajokasoj, ĉefurbo Augustodurum (Bayeux).

 en Gaŭlio akvitana
 la arvernoj
 la petrokorioj (petrocorii apud Périgueux)
 la santonoj (en Saintonge)

 en Gaŭlio belga
 la atrebatoj - ĉefurbo Nemetocenna (Arras)
 la eburonoj - ĉefurbo Aduatuqua (Tungro; nl:Tongeren, fr:Tongres)
 la leŭkvoj - ĉefurboj Nasium (Naix) kaj Tullum (Toul)
 la morinoj - ĉefurbo Tarvenna (Thérouanne)
 la treviroj - ĉefurbo Augusta Treverorum (Treviro) (de:Trier; fr:Trèves)

Aliaj gaŭlaj popoloj:
 la remioj, ĉefurbo Durocortorum (Reims)

Vidu ankaŭ 
 Gaŭla lingvo
 Vercingetoriks
 Asteriks
 Keltoj
 Historio de Francio
 Frankoj
 Romio, Romia Imperio

Eksteraj ligiloj 

 http://classics.mit.edu/Caesar/gallic.html 
 http://www.areion.org/areiononline/frankreichc.html
Waldemar Matuška

Waldemar MATUŠKA (naskiĝis la 2-an de julio 1932, mortis la 30-an de majo 2009) estis ĉeĥa populara kantisto, aŭtoro de popolaj kantoj "Už mně koně vyvádějí" kaj "Na koníčka si vyskočím". Li komencis sian karieron proksimume en la jaro 1950. En la 60-aj jaroj li kunlaboris kun Jiří Suchý, Jiří Šlitr, Ivan Vyskočil, Miroslav Horníček, poste li kunlaboris kun Eva Pilarová, Karel Štědrý, Marta Kubišová, Václav Neckář. En la 70-aj jaroj li prezentiĝis kun Olga Blechová kaj kun la grupo "KTO". En la jaro 1986 Waldemar Matuška kun Olga Blechová foriris al Usono. En la jaro 1989 li revenis kaj sporade prezentiĝas kun sia malnova repertuaro.

Diskografio 
 1965: Kantas Waldemar Matuška ("Zpívá Waldemar Matuška")
 1968: Waldemar Matuška
 1968: Ok amoj de Waldemar Matuška ("Osm lásek Waldemara Matušky")
 1971: Jo ho ho
 1972: Waldemar
 1973: Ĉiela amo (kun Eva Pilarová, "Láska nebeská")
 1975: Noc na Karlštejně (muziko el filmo, "Nokto sur Karlštejn")
 1976: Buboj de malbona vetero ("Kluci do nepohody")
 1977: Faru volonte ĉion vi faras ("Co děláš, to dělej rád")
 1984: Waldemar
 1984: Memoraĵo ("Suvenýr")
 1986: La pordo al la lando estas ĉiam malfermita ("The Country Door Is Always Open")

Ĉeĥaj kantistoj
Naskiĝintoj en 1932
Mortintoj en 2009
Ĉeĥaj elmigrintoj kaj ekzilintoj
Oraj najtingaloj
Arĝentaj najtingaloj
Bronzaj najtingaloj
Naskiĝintoj la 2-an de julio
Mortintoj la 30-an de majo
Cheb Mami

Ŝab Mami (Cheb Mami, arabe شاب مامي), oficiale Ahmed Khelifati Mohamed (naskiĝis la  en Saida), estas alĝeria kantisto.

Ŝab Mami kunigas la muzikon de araba okcidento (Alĝerio, Maroko, Tunizio, Libano kaj Libio) kun eŭropaj tradicioj kaj moderna pop-muziko. Li perfekte posedas nacian araban kantadstilon rai, kio estis la kialo de apero de lia alnomo "Princo de rai" (laŭ nomo de lia albumo). Ŝab Mami miksas rai kun franca kanzono kaj ritmoj de diskoo kaj fanko, kio determinas lian specifan kolorriĉan kantadmanieron.

Ŝab Mami naskiĝis je la 11 de julio 1966 en la alĝeria urbeto Saida. Komence en frua infanaĝo li turnis al si la rigardon de siaj amikoj kaj najbaroj per siaj neordinaraj voĉaj kapabloj – per akuta, fleksebla, virtuoza kaj tre anima voĉo. En la jaro 1982 li gajnis la duan premion en la loka konkurso de talentuloj, tiamaniere li ricevis eblon prezenti sian arton en radio kaj poste li registris kelkajn kasedojn. Tamen, tia aktiveco ne sekvigis la financan prosperon al Ŝab. Elservinte en la alĝeria armeo jare 1985 Mami, kiel multo da liaj samcivitanoj, direktis sin al Parizo serĉante agnoskon kaj stabilecon.

En Parizo post la partopreno en kelkaj festivaloj kaj koncertoj, Ĉeb estis taksita laŭ digno. Elsendo de lia unua albumo "La princo de Raio" ("The Prince of the Rai") (distribuo de kiu estis tutmonda) alportis al li grandan sukceson. La albumo estis platena. Kiel Khaled (kiu estis tiutempe jam tre konata artisto) kaj aliaj arabaj artistoj, Ŝab Mami ricevis reputacion de kantisto konata de la eŭropa publiko per muziko de raio, kio certigis lian sekvan albumo "Lasu min raii" ("Let me rai") jare 1990.

En la jaro 1999 Ŝab Mami kantis kun populara franca kantisto Sting – aperis la kanto "Rozo de dezerto". Sting insistis je uzado de araba teksto en la kanto, kvankam produktoroj diris, ke tio povus forpuŝi okcidentan publikon.

Eksteraj ligiloj 

 Cheb Mami in Musique.arabe (france)

Alĝeriaj kantistoj
Khaled

Khaled aŭ Cheb Khaled estas populara alĝeria kantisto, majstro de nacia kantadstilo rai.

Khaled estas la filo de policisto kaj li elkreskis en Orano (Oran). Liaj fruaj muzikaj modeloj estis influitaj per diversaj arabaj kantistoj, sed poste francaj interpretistoj (Édith Piaf, Charles Aznavour kaj Jacques Brel) tre influis lian stilon. Tradicie, Khaled komencis sian karieron per kantado en diversaj festoj kaj vesperkunvenoj. En la jaro 1985 li faris grandegan popularecon post partopreno en muzika festivalo en Orano, kie li akiris alnomon "Reĝo de rai". Poste Khaled elmigris al Francio, kie li akiris grandan popularecon.

Diskaro

Albumoj 
 1985: Hada Raykoum
 1985: Moule El Kouchi
 1988: Kutché
 1989: Fuir, mais où?
 1989: S'Hab El Baroud
 1992: Khaled
 1993: N'ssi, N'ssi
 1996: Sahra
 1998: Hafla
 1999: Kenza
 2000: Elle ne peut pas vivre sans lui !
 2004: Ya Rayi
 2009: Liberté
 2012: C'est la vie

Unuopaĵoj 
 1992: Didi
 1992: Ne m'en voulez pas
 1993: Serbi Serbi
 1993: Chebba
 1994: N'ssi N'ssi
 1995: Bakhta
 1996: Aïcha
 1997: Le Jour Viendra
 1997: Ouelli El Darek
 1997: Lillah
 1997: La poupée qui fait non (kun Mylène Farmer)
 1999: C'est La Nuit
 2000: El Harba Wine
 2004: Ya-Rayi
 2004: Zine Zina
 2006: Ya Dzayer
 2006: El Babour
 2007: Benthi (kun Melissa M)
 2007: Ya Moul Kar
 2009: Même pas fatigué (kun Magic System)
 2012: C'est la vie (produktita de RedOne)

Eksteraj ligiloj 

 Rate Your Music

Artistnomoj
Kantistoj
Alĝeriaj kantistoj
Naskiĝintoj la 29-an de februaro
Ĉeroka skribo

La ĉeroka silabaro estas skribsistemo kreita de unu viro, Sequoyah, en 1819, por skribi la ĉerokan lingvon. Havadinte kontakton kun la eŭropaj setlantoj, li forprenis la ideon de skribado, kaj mem ekpenis verki similan skribsistemon por la propra ĉeroka popolo. Post kelkaj diversaj provoj, inkluzive de ideogramaro, lia laboro fruktis per la kreo de silabaro, ne alfabeto kiel tiu de la setlantoj. Kelkaj el la simboloj estis hazarde pruntitaj el la alfabeto de la setlantoj, kaj aliaj estis tute inventitaj el lia imago.

Notoj

Eksteraj ligiloj 
 

Silabaro
Natsume Sōseki

NATSUME Sōseki aŭ NACUME Soseki (japana: 夏 目 漱 石; naskita la  en Edo; mortinta la ) estis unu el plej eminentaj japanaj verkistoj de la epoko de la Meiji-restarigado, dum kiu okazis malfermado al la okcidenta kulturo. Fakte, en la japana literaturo, Soseki plej bone reprezentas tiun novan Japanion.

Soseki lernis la klasikan ĉinan lingvon kaj la anglan, sed kvankam li ne ŝatis la formon de studo en la universitato, li tamen elstaris en siaj studoj; En 1891 li publikigis anglan tradukon de Hojoki, klasikaĵo de la Kamakura epoko. Post diplomiĝo ĉe universitato, li iĝis licea instruisto por angla lingvo.

En 1900, Soseki estis sendita por studi en Britio fare de la japana Edukministerio por periodo de du jaroj, kiel "la unua japana akademiano pri angla literaturo"; Li studis dum pluraj monatoj en la Universitato de Londono, kaj dum proksimume jaro kun specialisto pri la verkoj de Ŝekspiro. Li pasigis la plej grandan parton de sia tempo legante, kaj tial li daŭre studis anglan literaturon. Soseki, kiu vivis en soleco kaj malriĉeco, estis torturita de sia restado en la fremda lando, kie li sentis sin kiel "hundo inter lupoj". Reveninte al Japanio en 1903, li instruis anglan literaturon en la universitato de Tokio kiel posteulo de Lafcadio Hearn en lia funkcio. Sed li havis malfacilaĵon kun la studentoj kaj ne ŝatis tiun funkcion.

Post la sukceso de "Mi estas Kato", satiro kiu prezentas la vivojn de etburĝaj familianoj el la vidpunkto de ilia kato, li eksiĝis kaj eniris la stabon de la ĵurnalon Asahi Ŝimbun kiel literatura kritikisto. Tiu ĵurnalo eldonis plejparte el liaj romanoj.

Ĉefaj romanoj:
 Wagahai wa neko de aru "Mi estas kato" (1905-1906)
 Botchan "Monaĥeto" (1906)
 Kusamakura "Herbkuseno" (1906)
 Sanshirō "Sanŝiro" (1908)
 Sorekara "Kaj poste" (1909)
 Higan sugi made "Preterpasi la ekvinokso" (1912)
 Kokoro "Koro" (1914)
 Meian "Lumo kaj obskuro" (1916), ne finita verko.

En Esperanto aperis 
 La turo de Londono. Trad. Seiho Nishi. Maebaŝi, 1960.
 Kiel rosperloj sur folio, en traduko de Ujeki Ŝiger (en komuna volumo kun La dancistino, de Mori Ōgai, ambaŭ origine japane), Tokio: Zamenhof-Klubo, 1984.
 La pordego. Trad. Doi Ĉieko. Toyonaka-si: Japana Esperanta Librokooperativo, 2020.

Japanaj verkistoj
Japana literaturo
Lafcadio Hearn

Lafcadio HEARN estis naskita en 1850 en Lefkado, (Grekio) de greka patrino kaj irlanda patro, kaj pasis sian infanaĝon en Anglio, Francio kaj Usono. Li iĝis ĵurnalisto, tradukis Théophile Gautier, vivis dum iom da tempo en insulo Martiniko, kaj fine alvenis Japanion en 1890.

Tie li verkis la plej gravan parton de sia laboro.
Lafcadio Hearn edziĝis kun japanino, kaj estis la unua eŭropano iĝanta japana civitano. Li tiam prenis novan nomon: Koizumi Yakumo (小泉八雲), Koizumi (Fonteto) laŭ la familinomo de lia edzino, Yakumo (ok nuboj) laŭ la kromnomo de ŝia naskiĝloko.
Instruisto por angla literaturo en la universitato de Tokio, li estis tiel interpretanto de la okcidenta kulturo al siaj studentoj. Per siaj libroj li estis ankaŭ, kaj precipe, la interpretanto de la tiam nekonata japana kulturo al eŭropaj legantoj.

Li priskribas de ene per klara kaj agrabla stilo la ĉiutagan vivon, la malnovajn tradiciojn, kaj la superstiĉojn de sia nova lando.

En epoko, kiam japanoj malkovris okcidenton, ekŝatis ĝin kaj kopiis ĝin (virinoj surmetis krinolinojn....) Lafkadio Hearn montris al japanoj la valoron de ilia kulturo. En Matsue, kie li vivis, oni povas viziti lian domon, sekvi tra la urbo la itineron de li ŝatatan; tie li estas kvazaŭ dio.

Listo de libroj 
 Glimpses of Unfamiliar Japan (1894)
 Kokoro (1895)
 Kwaidan, kajdano (1903)
 An Attempt at an Interpretation (1904)

En esperanto legeblas Ĉe stacidomo tirita de "Kokoro"

Eksteraj ligiloj 

 http://www.trussel.com/f_hearn.htm 
 http://www.lafcadiohearn.org  
 http://www5.ocn.ne.jp/~kilib 
 http://www.aozora.gr.jp/index_pages/person258.html 

Orientalistoj
Grekaj sciencistoj
Irlandaj sciencistoj
Irlandaj verkistoj
Ambrozio de Milano

Sankta Ambrozio de Milano (naskiĝis 339 en Treviro, mortis la 4-an de aprilo 397 en Milano) estis kristana sanktulo de la kvara jarcento. Li estas unu el la unuaj Doktoroj de la Eklezio.

Li estis episkopo de Milano kaj iĝis tre fama por siaj belegaj preĝado kaj himnoj. Li laboris sen hezito por la fido, eĉ kiam estis danĝere por li mem.

Estis ankaŭ la preĝado de Ambrozio, kiu estis inter la kialoj por la konvertiĝo de Sankta Aŭgusteno. Sankta Ambrozio iĝis la patrono de la urbo Milano. Festotago de la sanktulo estas la 7-a de decembro.

Liaj vidpunktoj en la teologia kampo influis la disvolviĝon de kristanismo, ĉar li enkorpigis en ili la filozofion de Filono de Aleksandrio kaj la sanktigon de la nomo de la Hasmoneoj. En liaj skribaĵoj li kombinis la formulojn de grekaj kaj romiaj pensuloj kiel Seneko kaj Cicerono.

Nome de li 
 Ambrozia rito
 Ambrozia kanto
 Ambrozia librejo en Milano
 Ambrozia Respubliko (ang)

Anglikanaj sanktuloj
Ĉefepiskopoj de Milano
Doktoroj de la Eklezio
Filozofoj de la 4-a jarcento
Italaj romkatolikoj
Italaj sanktuloj
Italaj teologoj
Katolikaj sanktuloj
Kristanaj sanktuloj de la 4-a jarcento
Kristanaj teologoj
Latinlingvaj verkistoj
Ortodoksaj sanktuloj
Patroj de la Eklezio
Teologoj de la 4-a jarcento
Aŭgusteno de Hipono
Sanktuloj de la Ora Legendo
Hilario de Potevo

Ne konfuzu kun Sanktaj Helier aŭ papo Hilario

Sankta Hilaro aŭ Hilario (, ) el Potevo () estas kristana sanktulo el la kvara jarcento. Li estas unu el la plej fruaj Doktoroj de la Eklezio.

Li estis episkopo de Poitiers. Lia laboro por la fido helpis la kristanismon en ties ortodoksa formo venki la Arianismon.

Inter liaj pensoj disvastigitaj inter kristanoj en epoko de kontraŭkristanaj persekutoj per allogo kaj flato efikis tiu ĉi: "Ne draŝas nian dorson sed karesas nian ventron nin honorante en la palaco; ne skurĝas nian korpon, sed celas kapti nian koron" kiuj nin allogas per flato.

Li mortis en 367. Festotago: la 13-a de januaro.

Eksteraj ligiloj 

 detala analizo de li kaj lia teologio en "Niceaj kaj Postniceaj patroj", serio II, volumo IX ()
 biografio en la retejo santiebeati.it ("sanktuloj kaj beatuloj", )
 biografio en la retejo heiligenlexikon.de ("sanktula leksikono", )

Sanktuloj
Doktoroj de la Eklezio
Episkopoj de Poitiers
Oponantoj de arianismo
Antonio la Granda

Sankta Antonio la Granda estis kristana sanktulo de la kvara jarcento. Li estas la unua vera kristana monaĥo.

Li vivis en Egiptio, kristana ekde lia knabaĝo. Iun tagon li aŭdis la vortojn de la evangelio: "iru, kaj vendu ĉion, kion vi havas, kaj donu al malriĉuloj, kaj vi havos trezoron en la ĉielo; kaj venu, sekvu min" (Marko 10:21), kaj li iris fari tion. Li iris en la dezerton kaj vivis tie dum la cetera vivo. Multaj iris lerni de li, vidante lian grandan fidon de tiu ekstrema ekzemplo. Krome, li vivis 105 jarojn, kio en la okuloj de samtempuloj estis des pli mirinda.

La biografion de Antonio verkis Sankta Atanazio.

Li mortis en 356. Festotago estas la 17-a de januaro.

En Esperanto 
Aperis la Vivo de la beata Antonio de Atanazio en traduko de Armando Zecchin kun reviziado de Silvia Garnero en 2007 en la Reto (jen arkivigite je stato de marto 2016). Ĝi aperis kun jena indiko: "La 64-paĝa libro, en formato pdf, estas libere elŝutebla ĉi tie kaj printebla. Ĉiuj kiuj kunlaboris, tradukinto, reviziinto kaj enpaĝiginto laboras donace por IKUE. Oni petas, se eble subteni IKUE."

Bildaro

Vidu ankaŭ 
 La Tentation de Saint Antoine (La Tentado de Sankta Antonio), proza poemo de Gustave Flaubert

Eksteraj ligiloj 

 germana traduko de la Vita Antonii en formato pdf
 angla traduko de la Vita Antonii
 biografio de Antonio en la retejo divvol.org ()
 prezento de li ()
 artikolo Saint Antoine le Grand, le «père» de tous les moines, "Antonio la Granda, la «patro» de ĉiuj monaĥoj" de januaro 2018 ()

Sanktuloj
Historio de Egiptio
Mortintoj en 356
Sanktuloj de la Ora Legendo
Albano (sanktulo)

Sankta Albano estis kristana sanktulo kiu mortis ĉirkaŭ la jaro 209. Li estas la unua brita martiro.

Festotago pri li laŭ la tradicio de la katolika kaj anglikana eklezioj estas la 22-a de junio.

Anglaj sanktuloj
Anglikanaj sanktuloj
Historio de Anglio
Kristanaj martiroj
Kristanaj sanktuloj de la 4-a jarcento
Katolikaj sanktuloj
Ortodoksaj sanktuloj
Mortintoj en 209
Titonedoj

Titonedoj (Tytonidae) estas familio de noktaj grandaj aŭ mezgrandaj rabobirdoj havanta korforman kapfasadon. Tiu ĉi estas unu el la familioj de Strigoformaj birdoj, estante la alia la Strigedoj. La titonedoj inkludas du subfamiliojn: Tytoninae kaj Phodilinae, ambaŭ kun po ununura genro.

La titonedoj estas tre disvastigataj; ili malestas nur el la norda ekstremo de Nordameriko, el la Saharo kaj el kelkaj areoj de Azio. La plej parto de la 16 specioj de titonedoj estis malmulte pristudata kaj kelkaj, kiel Tyto soumagnei, apenaŭ estis vidataj post ties malkaŝo; la komuna turstrigo (Tyto alba) tamen estas unu de la specioj plej bone konataj de turstrigoj.

5 specioj de titonedoj estas minacataj, kaj kelkaj insulaj specioj formortis, kiel Tyto letocarti. La turstrgioj estas ĉefe noktemaj kaj ne migrantaj; ili loĝas solaj aŭ laŭ paroj.

Oni distingas du genrojn kaj dekses speciojn:
 Tyto - Turstrigo
 Tenebra turstrigo, Tyto tenebricosa
 Malgranda tenebra turstrigo,Tyto multipunctata
 Aŭstralia turstrigo, Tyto novaehollandiae
 Ora turstrigo, Tyto aurantia
 Manusa turstrigo,Tyto manusi
 Taliabua turstrigo,Tyto nigrobrunnea
 Minahasa turstrigo,Tyto inexspectata
 Sulavesa turstrigo,Tyto rosenbergii
 Turstrigo, Tyto alba
 Cendrovizaĝa turstrigo,Tyto glaucops
 Madagaskara turstrigo,Tyto soumagnei
 Afrika turstrigo,Tyto capensis
 Longkrura turstrigo,Tyto longimembris
 Phodilus
 Korna turstrigo,Phodilus badius
 Konga turstrigo,Phodilus prigoginei

Literaturo 

 BERNIS, F., DE JUANA, E., DEL HOYO, J., FERNÁNDEZ-CRUZ, M., FERRER, X., SÁEZ-ROYUELA, R. & SARGATAL, J. Nombres en castellano de las aves del mundo recomendados por la Sociedad Española de Ornitología (Quinta parte: Stringiformes, Caprimulgiformes y Apodiformes). Ardeola 47(1), 2000, 123-130.
 Bruce, M. D. (1999): Family Tytonidae (Barn-owls). In: del Hoyo, J.; Elliott, A. & Sargatal, J. (eds): Handbook of Birds of the World, Volume 5: Barn-owls to Hummingbirds: 34-75, plates 1-3. Lynx Edicions, Barcelona. ISBN 84-87334-25-3
 Steadman, David William (2006): Extinction and Biogeography of Tropical Pacific Islands Birds. University of Chicago Press. ISBN 0-226-77142-3.

Birdoj
Pegedoj

Pegedoj (Picidae) estas familio de birdoj en la ordo pegoformaj.

Tiuj birdoj surgrimpas la trunkojn kaj branĉojn de la arboj. Ili nutras sin per la insektoj trovitaj en la putrinta ligno, la arbŝeloj aŭ surtere. Tiucele ili frapas sur ligno por ke la bruo elirigu la insektojn el siaj truoj, kaj tiam povi kapti ilin. Multaj virbirdoj havas ruĝan makulon surkape aŭ surventre. Ondiĝanta flugmaniero. Pleje el inter la specioj "tamburas" ĉe printempo: elektinte sekan trunkon, ili frapadas la lignon per la beko rapide kaj multfojsinsekve, tio eligas bruon, kiu sonoras plimalpli, ĝismalproksime aŭdeblas kaj rolas kiel ties kanto.

Taksonoj 
Oni distingas 216 aŭ 218 speciojn en tri subfamilioj

 Koltorduloj, Jynginae
 Eŭrazia koltordulo Jynx torquilla
 Ruĝgorĝa koltordulo Jynx ruficollis
 Pikumnoj aŭ Rondvostaj pegoj, Picumninae aŭ Pikumnenoj (artikolo kun kompleta taksonomio)
 Blankastria pikumno, Picumnus cirratus
 Teminka pikumno, Picumnus temminckii
 Picinae aŭ Pegenoj (artikolo kun kompleta taksonomio)
 Picus
 Vermiljona pego, Picus mineaceus
 Malgranda flavnukulo, Picus chlorolophus
 Verda pego Picus viridis
 Griza pego Picus canus
 Flavnuka verdpego Picus flavinucha
 Japana verdpego Picus awokera
 Vaijanta pego, Picus vaillantii
 Nigrakapa verdpego, Picus erythropygius
 Dendrokopoj kaj aliaj Buntpegoj
 Granda buntpego Dendrocopos major
 Siria buntpego, Dendrocopos syriacus
 Mezgranda buntpego Dendrocopos medius
 Malgranda buntpego Dendrocopos minor aŭ Picoides minor
 Blankdorsa buntpego Dendrocopos leucotos
 Trifingra buntpego Picoides tridactylus
 Strivizaĝa buntpego Picoides pubescens
 Amerika trifingra buntpego, Picoides dorsalis
 Hararpego, Picoides villosus
 Blankkapa buntpego, Picoides albolarvatus
 Driokopoj
 Strivizaĝa nigropego, Dryocopus lineatus, kiu montras blankan strion sur vizaĝo.
 Blankvizaĝa nigropego, Dryocopus pileatus, kiu montras blankajn zonojn sur vizaĝo.
 Blankventra nigropego, Dryocopus javensis.
 Nigra pego Dryocopus martius
 Eburbeka pego Campephilus principalis

Aparte oni klasas nuntempe la ununura specion de Nesoctitinae, Nesoktinenoj aŭ Antila pikumno.

Anekdoto montras ilian inteligentecon: la verkisto Elian-J. Finbert vidis en Cabris (en la franca departemento Alpes-Maritimes) pegon, kiu estis trovinta la taŭgan manieron malfermi la malmolegan ŝelon de migdaloj, fiksinte ilin inter du ŝtonoj, kiel en ŝraŭbtenilo, ĝi estis trovinta la oportunan flankon kaj la ĝustan manieron laŭ kiuj ĝi devis bati la ŝelon por ĝin frakasi por povi eltiri la manĝeblan migdalon.

En Esperanto 
Marjorie Boulton kolektas tradician popolrakonton el Rumanio pri la mita deveno de pegoj. Laŭ tiu, Dio volis puni scivolemon de longnaza maljunulino kaj donis al ŝi sakon plenplena de zumantaj insektoj, vespoj, kuloj ktp., kun rekomendo nemalfermi ĝin, sed tion ŝi ne kapablis, malfermis la sakon kaj la tuta insektaro fuĝis; ŝi klopodis remeti ili en la sakon, sed tio tute maleblis. Do, Dio konvertis ŝin en pego, kiu ankoraŭ serĉas insektojn tra la arbotrunkoj.

Bildaro

Notoj

Vidu ankaŭ 
 Pegedo (rolulo)

Pegoformaj
Pegedoj