Esperanto-movado en Francio

La Esperanto-movado en Francio komencis frue, en la fino de la 1880aj jaroj, kun la unuaj francaj esperantistoj – kiel la konata Louis de Beaufront, instruisto, la desegnisto-geografiisto Henri Delachaux, la oficiro Gaston Moch, kaj Auguste Demonget, kiu publikigis en 1889 tradukon de broŝuro de la germana Leopold Einstein.

Espéranto-France estas landa esperanta asocio en Francio, fondita kun alia nomo jam en 1898. La renkontiĝo kiu iĝis la unua Universala Kongreso de Esperanto okazis en Bulonjo-ĉe-Maro en Francio en 1905. Dum tio, Zamenhof instalis la unuan Lingvan Komitaton, la kongreso akceptis la Deklaracion pri Esperanto kaj la Fundamenton de Esperanto.

Historio
La franca landa esperanto-asocio estis fondita en 1898, kaj nomiĝis Société pour la propagation de l'Espéranto (SFPE) 1903–1945, Unuiĝo Franca por Esperanto 1945–2005, kaj Espéranto-France ekde 2005.

Por ekkoni la historion de la Esperanto-movado en Francio, bonvolu legi la apartajn artikolojn laŭ periodoj:
Fruaj tempoj ĝis Ido
Post Ido ĝis la Intermilita periodo
La Intermilita periodo

Kaj por specifaj historiaj temoj, por nun vidu la sekciojn kaj citaĵon de Enciklopedio de Esperanto (EdE) de 1934 sube.

Libroj
Antaŭ la Unua mondmilito, Francio havis minimume du eldonejoj de esperantaj libroj. La plej grava, danke al Carlo Bourlet, estis la mondfama firmo Hachette. Alia specialigita eldonejo estis la Presa Esperantista Societo, fondita en 1904. Oni ankaŭ havis la specialan librejon La Librairie de l'Esperanto. Jam antaŭ la milito, la eldonejo Hachette tamen ĉesigis la Esperanto-fakon.

Post la milito, la Presa Societo fariĝis nur presejo, kaj la Librairie de l'Esperanto estis malaperinta. En 1920, Esperantista Centra Librejo aĉetis la plej grandan parton de la verkoj de tiuj firmoj, kaj ĝi fariĝis la sola tut-esperanta librejo en Francio (direktoro Dauphin).

Oni ĉefe uzis la samaj leronolibroj post la unua mondmilito kiel antaŭ ĝin, sed en 1925 ankaŭ aperis Cours Pratique d'Esperanto. Émile Grosjean-Maupin verkis Plena Vortaro de Esperanto en 1930, kaj ankaŭ aperis kelkaj teknikaj vortaroj. Laŭ EdE, nur du gravaj literaturaj verkoj estis tradukitaj el la franca: Herman Boucon tradukis La Mizantropo de Molière, kaj Pierre Corret tradukis Knock de Jules Romains. Oni ankaŭ havis la originalaj verkoj Verdkata Testamento, Anni kaj Montmartre kaj aliaj de Raymond Schwartz.

Subtenantoj
Laŭ Enciklopedia de Esperanto de 1934, multaj konataj personoj aprobis formale aŭ bonvolis patroni Esperanton. Jen tiuj kiuj ĝi listiĝas:

 Membroj de Franca Instituto: Appel, d' Arsonval, Daniel Berthelot, Branly, Broea, Calmette, Charcot, Cotton, generalo Ferrie, Guillet, Lallemand, Lecornu, Lumiére, Meillet, Painleve, Richet, Roux, generalo Sebert.
 Aliaj scienculoj: Aulard, M. Boulle; generalo Delcambre, Langevin.
 Membroj de la Medicina Akademio: Broca, Calmette, Pinard; Roux, Sergent, Richet ktp.
 Industriistoj: Eifel, Farman, Michelin.
 Verkistoj: Henri Barbusse, Léo Clarelie, Fr. Coppée, d-ro Foveau de Courmelles, Léon Frapié, Romain Rolland, Jules Romains.
 Komercistoj: Pascalis, Andre Baudet.

Politikistoj

Ministroj 
Fr. Albert, Anterion, Bonnefous, Chaumet, Daladier, Dalbiez, Gaston Gerard, Hennessy, Herriot, Honnorat, Leygues, de Monzie, Painleve, Steeg, kaj multaj deputitoj kaj senatanoj. 

En 1907 la deputito Lucien Cornet prezentis projekton, subskribitan de 69 kolegoj, por enkonduko de Esperanto (nedevige) en la publikan instruadon. - Nun estas formata grupiĝo por Esperanto en la Ĉambro de la Deputitoj.

Aliaj politikistoj 
Ferdinand Buisson, Albert Thomas. La plej famajn mi citis, ĉar nur en la Scienca Akademio (unu el la 5 partoj de Franca Instituto), pli ol 40 scienculoj subskribis deziresprimon por Esperanto (laŭ instigo de Maurice Rollet de l'Isle).

"Komuna lingvo estas la plej efika ilo por homfrateco, la esenca instrumento por paco" (Richet) - "Vi helpos por krei en la mondo tiun unuecon de direkto, kiun ni, ĉiuj kaj ĉiaj, deziras en nia lando" (Painleve). - "Esperanto estas la plej bela donaco al la homaro" (Prof. Gosset) - "Esperanto gardos la naciajn lingvojn kontraŭ la alilingva enpenetro, kiu fuŝas ilin ĉiutage pli" (Coppée) - "La sukceso de Esperanto malebligos la precipecon de fuŝita angla lingvaĉo, kaj helpos samtempe al defendo de la franca, kaj al pureco de la angla." (Aulard) - Fine Meillet, la fama lingvisto, en sia libro "Les Langues dans l' Europe Nouvelle": "Vana estus teoria diskuto: Esperanto funkciis."

Dum la 15 unuaj jaroj de intensa propagando en Francio, sufiĉe multaj verkistoj atakis Esperanton. Ni citu: Fr. Sarcey, kun kiu polemikis Gabriel Chavet. André Theuriet, kies opinio tamen ŝanĝiĝis, ĉar poste li permesis la tradukon de siaj verkoj. Remy de Gourmont, kiu severe atakis Esperanton kaj skribis la antaŭparolon de broŝuro de Ernest Gaubert: "La Sottise Espérantiste" (la Esperantista Stulteco), en kiu la aŭtoro opinias, ke jam ekzistas unu tutmonda lingvo, t. e. la franca. Lia frato Jean de Gourmont opinias, ke la tutmonda lingvo estas la latina. Sed, krom la lasta, tiuj atakoj okazis antaŭ la unua mondmilito, kaj nun (en 1934) atakas publike Esperanton nur kelkaj ĵurnalistoj, kies nomojn ne konservos la estonto.

Propagandistoj 
Propagandistoj, kiuj utile agis por Esperanto en regiona propagando, sed ne estas menciitaj en la artikolo mem: 

Aussenac, en. sekretario de la Nordorienta Federacio. F-ino Barret (Valenciennes). Bosc (Le Havre). Botolelaky (Madagaskaro), aŭtoro de la unua ŝlosilo Esperanto-malgaŝa. Bourdelon, senĉesa propagandisto en gazetoj, enkondukis Esperanton en la Foiron de Marseille. Boyer, prezidanto de la Provenca Federacio, igis favoraj al Esperanto dekkvinon da parlamentanoj Collin (Nancy). Coppet (mortinto), kiu estis longtempe komitatano de la Pariza Grupo. Courtinat (Lyon) F-ino Desmarest (Amiens). Doue (Parizo). Ferrain, kiu reorganizis la Burgonjan Federacion post la unua mondmilito. S-ino Ferran (Tours, paroladistino). Frecot (Nancy, mortis) Gabert (Saint-Etienne). Gassot, sekretario de la Centrorienta Federacio. Génermont, longatempe komitatano de SFPE kaj de Universala Esperanto-Asocio (UEA). Gicquel, sekretario de la Centra Federacio, Gillet (Parizo, mortis). Gonon (Thiers). S-ino Honnorat (Limoges). Houze (Dunkerque), tre agema en la Norda Federacio kaj en radio. Prof. Jacoubet (Universitato de Grenoble). Jossinet, sekretario de la Parizregiona Federacio. Kapitano Leger, reorganizanto kaj prezidanto de la Normanda Federacio. Leŭtenanto Mannevy (Conde), mortpafita en Maroko en 1912. Marly (Bordozo), komitatano de SFPE de pli ol 20 jaroj. Merckens (mortis en 1911), unu el la unuaj batalantoj por Esperanto, verkis kun Théophile Cart kaj Berthelot la unuan nacian-Esperantan vortaron, tradukis de Honoré Balzac "la Vendetta", 1911. D-ro North (Strasburgo). Perrin (Calais), aŭtoro de la prop. folioj de G. P. Ploussu (Grenoble). Prochasson; reorganizis la movadon en Francokcidento post la milito, F-ino Rameau (Limoges). Ratefiarison, la unua atestulo pri kapableco en Madagaskaro post la milito. F-ino Recoura, prof. ĉe la Universitato de Grenoble. Rivier, organizinto kaj en sekretario de la Nordafrika Federacio. Robin, kiu prezidis la Normandan Federacion antaŭ kaj post la unua mondmilito kaj organizis grupojn Sergent (Boulogne-sur-Mer), unu el la organizantoj de la 1-a UK en 1905 kaj S-ino Sergent. Solsona, Esperantista presejmastro kaj eldonisto. Soubranne (Tulle). Thomas (Clermont-Ferrand), Tiard (Parizo). Multaj francaj Esperantistoj estas menciitaj en la fakaj artikoloj, ktp

Vidu ankaŭ
 Espéranto-France
 Laborista Esperanto-movado en Francio
 SAT-Amikaro
 Domo de Esperanto
 Esperanto-radio en Francio* Esperanto-radio en Francio
 Tri koboldoj

Referencoj

Eksteraj ligiloj
 Skizo de la historio de Esperanto en orienta Francio

 
Francio