alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Dečani (razvrstavanje)

Dečani, odnosno Dečane ili samo Dečan može biti:

 Dečani, gradsko naselje i sedište istoimene opštine u Pećkom okrugu, KiM, Srbija
 Opština Dečani, opština u Pećkom okrugu, KiM, Srbija
 Manastir Dečani (Manastir Visoki Dečani), srpski pravoslavni manastir iz 14. veka
 Dečani (pleme), bivše zapadnoslovensko pleme
Neferirkare Kakai

Neferirkare Kakai je bio faraon Egipta za vrijeme Pete dinastije. Njegovo ime Neferirkare znači "Lijepa je duša Reova." Sudeći prema veličini njegovog zagrobnog kompleska u Abusiru, vjerojatno je bio važan kralj, ali s obzirom da se Kamen iz Palerma prekida za vrijeme njegove vladavine, o njemu se relativno malo zna. Piramida Neferirkarea Kakaija (grobnica) kralja je ispočetka bila projektirana kao 6-stepenasta piramida visine 52m, ali kasnije je proširena u tipičnu piramidu visine 72m. Grobni kompleks je nedovršen, te je samo dio donjeg zagrobnog hrama bio dovršen, pretpostavlja se, prije napuštanja projekta. Neferirkare je vjerojatno bio brat faraona Sahurea i sin faraona Userkafa, osnivača dinastija. S obzirom da anali Kamena iz Palerma završavaju u doba Neferirkareove vladavine, neki naučnici su pretpostavili da bi taj dokument mogao poticati upravo iz doba njegove vladavine. Međutim, dokazi s druge strane stele sugeriraju da je dokument pokrivao i vladavine kasnijih vladara Starog kraljevstva. Stoga je moguće da je ovaj ljetopis bio napravljen u doba Nyuserre Inija koji je dugo vladao i bio treći nasljednik Neferirkarea nakon kratkotrajnog i beznačajnog Shepseskare Isija i kratkotrajnog Neferefrea.

Važna nakupina administrativnih papirusa Starog kraljevstva je bila pronađena u Neferirkareovom zagrobnom hramu između 1893 i 1907, a oni se uglavnom bave vladavinama Djedkare Isesija i Unasa. Jedan od dokumenata je pismo kralja Djedkarea hramskim svećenicima kojim se opskrbljuje Neferirkareov zagrobni hram. Manethonov Epitom Neferirkareu pripisuje vladavinu od 20 godina dok glavni dio oštećenog Kamena iz Palerma bilježi godinu njegovog 5. popisa stoke prije nego što su ostale godine izgubljene u oštećenom dijelu dokumenta. 

Neferirkareova vladavina u 5. dinastiji bila je neobična s obzirom na veliki broj zabilježenih osobnih detalja koji ga opisuju kao brižnog i blagog vladara. Kada je Rawer, stari plemić, slučajno dotakao kralja svojim štapom -- grijeh zbog koga je mogao biti prognan s dvora s obzirom da se faraon gledalo kao na živućeg boga u mitologiji Starog kraljevstva -- Neferirkare ga je odmah pomilovao i objavio kako je Rawerov dodir "čast." Također je dao dozvolu svećeniku Ptahshepsesu da mu ljubi noge. Konačno, kada je vezir Weshptah doživio moždanu kap za vrijeme posjete dvoru, kralj je pozvao glavne liječnike palače da pokušaju izliječiti umirućeg vezira. Kada je Weshptah umro, Neferirkare je bio neutješan te se povukao u osobne odaje kako bi žalovao za prijateljem. Kralj je zatim naredio čišćenje Weshptahovog tijela u njegovog prisustva te naredio da se napravio kovčeg od ebanovine za pokojnog vezira. Tako je Weshptah bio sharanjen s posebnim počastima i ritualima zahvaljujući Neferirkareu. Ovi zapisi o kraljevim djelima su ispisani na Wesptahovom grobu te naglašavaju faraonovu ljubav prema bližnjima.

V. također 

 Neferirkare

Eksterni linkovi 

 Neferirkare Kakai

Faraoni
Peta dinastija Egipta
Okrug Prizreni

Okrug Prizren ili Prizrenski okrug () je jedan od sedam okruga na Kosovu. Sjedište mu je u Prizrenu. Sastoji se od opština:
 Opština Dragaš ()
 Opština Mališevo ()
 Opština Mamuša‎ ()
 Opština Prizren ()
 Opština Suva Reka ()

U okrugu se osim albanskog i srpskog, kao službeni jezik koristi i turski.
 

 
Prizreni
Mališevo

Mališevo (albanski: Malishevë ili Malisheva) je grad i sjedište istoimene opštine na Kosovu. U gradu ima oko 2.300 stanovnika, dok opština ima oko 56.000 stanovnika.

Područje Mališeva je za vrijeme Kosovskog rata bilo jedno od najvećih uporišta Oslobodilačke vojske Kosova. Na tom području su, pogotovo u ljeto 1998. godine, bilježene žestoke borbe između OVK te tadašnje jugoslavenske vojske i srpske policije. Također su zabilježeni brojni zločini nad civilima albanske, ali i srpske nacionalnosti.

Gradovi na Kosovu
Opština Mališevo
Vikiprojekat geografija/Naselja u Srbiji
Suva Reka

Suva Reka (albanski: Suharekë ili Suhareka) je grad i središte istoimene opštine na Kosovu koja administrativno pripada Okrugu Prizreni.

Nakon uvođenja UN-vog protektorata na Kosovu 1999. godine među lokalnim albanskim stanovništvom se za Suvu Reku uvriježio izraz Teranda (albanski: Therandë ili Theranda), mada ga UNMIK trenutno ne priznaje.

Vidi još 
 Masakr u Suvoj Reci

Gradovi na Kosovu
Opština Suva Reka
Vikiprojekat geografija/Naselja u Srbiji
Đakovički okrug

Đakovički okrug je jedan od sedam okruga koji čine administrativnu podjelu Kosova pod UNMIK-ovom upravom. Ime je dobio po gradu Đakovica koji predstavlja sjedište okruga.

Sastoji se od opština:
 Opština Dečani
 Opština Đakovica
 Opština Junik
 Opština Orahovac

 
Okruzi na Kosovu
Okrug Ferizaj/Uroševac

Okrug Ferizaj ili Uroševački okrug je jedan od sedam okruga Kosova pod UNMIK-ovom upravom. Nalazi se u južnom dijelu pokrajine, a sjedište mu je u Uroševcu (Ferizaju) po kome je dobio ime.

Okrug se sastoji od pet opština:
 Opština Elez Han‎
 Opština Kačanik
 Opština Štimlje
 Opština Štrpce
 Opština Uroševac

 
Ferizaj
Štimlje

Štimlje (albanski Shtime) je grad i središte istoimene opštine u centralnom dijelu Kosova. Opština ima površinu od oko 134 kvadratna kilometra i preko 23.000 stanovnika.

Administrativno pripada Uroševačkom okrugu.

Gradovi na Kosovu
Opština Štimlje
Vikiprojekat geografija/Naselja u Srbiji
Kačanik

Kačanik (albanski Kaçanik ili 'Kaçaniku) (ćirilica Качаник) je grad i središte istoimene opštine na Kosovu. Administrativno pripada Uroševačkom okrugu.

Istorija

Antičko doba 
Tragovi naselja na području Kačanika datiraju iz 2. vijeka n.e., a otkriveni su početkom 1980-ih prilikom zidanja lokalnog supermarketa.

Otomanski period 
Sam grad je osnovao Hodža Sinan-paša, a u 16. vijeku je pod Otomanskim imperijem bio središte lokalne administracije.

Zbog strateške važnosti je Otomanski imperij 1879 .godine kroz Kačanik sagradio željezničku prugu koja je spajala Skoplje sa Kosovim Poljem.

Prvi svjetski rat 
Za vrijeme prvog svjetskog rata su se krajem 1915. na području Kačanika vodile žestoke borbe prilikom pokušaja srpske vojske da se spoji sa savezničkim snagama u južnoj Makedoniji (v. Kačanički manevar).

Eksterni linkovi 

 Opština Kaçanik
 The City of Kaçanik
 SOK Kosovo and its population
 Kosova Kosovo 

Gradovi na Kosovu
Opština Kačanik
Vikiprojekat geografija/Naselja u Srbiji
Štrpce

Štrpce (albanski Shtërpcë) je mesto u Srbiji, u AP Kosovu i Metohiji koje predstavlja administrativni centar istoimene opštine. Mesto ima 13.633 stanovnika od čega su većinom Srbi (66,7%).

Prema popisu stanovništva iz 1991. godine, u Opštini Štrpce bilo je: Srba i Crnogoraca 8.303 (64.15%), Albanaca 4.125 (33.83%). A prema popisu iz 2001. godine, u opštini živi: Srba i Crnogoraca 9.099 (66,7%), Albanaca 4.500 (33.83%), Roma 34 (0,02%).

Spoljašnje veze 

 OSCE profil mesta 
 Štrpce 

Gradovi na Kosovu
Opština Štrpce
Vikiprojekat geografija/Naselja u Srbiji
Istok (grad)

Istok (albanski: Istog; ćirilica: Исток) je grad i središte istoimene opštine koja se nalazi u zapadnom dijelu Kosova i pripada Pećkom okrugu (Okrug Peja). Od 1999. se među albanskim stanovništvom uvriježio izraz Burimi, iako njega nije priznao UNMIK.

U selu Crnce (Cerrcë) u blizini Istoka se rodio kosovski političar i predsjednik Ibrahim Rugova.

U Kazneno-popravnom domu Istok, nekoliko kilometara istočno od Istoka, dogodio se veliki zatvorski masakr tokom NATO bombardovanja 1999.

Geografija 
Istok je grad blizu planine Mokre Gore, na nadmorskoj visini od 488 metara. 

Prosečna godišnja temperatura u Istoku je 10,7 °C. Najtopliji mesec je juli, sa prosečnom temperaturom od 27 °C. Najhladniji mesec je januar, sa prosečnom temperaturom od -10 °C. Brzina vetra ponekad dostiže 120 km/č.

Vanjske veze 

 Opštinska uprava (UNMIK)
 Opštinska uprava (Republika Srbija) 

 
Gradovi na Kosovu
Opština Istok
Klina

Klina ( ili Klina) je grad i sjedište istoimene opštine u centralnom dijelu [[Kosova i Metohije - republika Srbija], koji administrativno pripada Pećkom okrugu (Okrug Peja). Nalazi se na ušću rijeke Kline u Bijeli Drim.

Klinu se obično povezuje s ilirskim naseljem Chinna, koju spominje Ptolemej u svojoj Geografiji (Knjiga II, Glava 15).

Eksterni linkovi 

 Komuna Klinë
 OSCE Profile of Klinë 
 SOK Kosovo and its population
 Kosova Kosovo 

Gradovi na Kosovu
Opština Klina
Vikiprojekat geografija/Naselja u Srbiji
Okrug Gjilani

Okrug Gjilani ili Gnjilanski okrug je jedan od sedam okruga na Kosovu pod UNMIK-ovom administracijom. Ime je dobio po gradu Gnjilane koji predstavlja njegovo administrativno sjedište.

Gnjilanski okrug se sastoji od slijedećih opština:
 Opština Gnjilane‎
 Opština Klokot‎
 Opština Kosovska Kamenica
 Opština Parteš
 Opština Ranilug
 Opština Vitina‎

 
Gjilani
Kamenica, Kosovo

Kosovska Kamenica (do 1952. godine zvaničan naziv Kamenica,  ili Kamenica, ili Dardanë ili Dardana) je grad i središte istoimene opštine na krajnjem istoku Kosova. Administrativno pripada Gnjilanskom okrugu.

Procjenjuje se da stanovništvo opštine trenutno sačinjava 82 % Albanaca, 17 % Srba i nešto manji broj Roma.

Slavni ljudi 
 Milan Vasić, poznati glumac

Eksterni linkovi 

 Opština Kamenica
 OSCE Municipalit profile of Kamenicë/Kamenica 
 SOK Kosovo and its population
 Dardana City www.dardana.ch (na albanskom jeziku) 
 Kosova Kosovo 

Gradovi na Kosovu
Opština Kosovska Kamenica‎
Vikiprojekat geografija/Naselja u Srbiji
Vitina

Vitina (albanski: Viti ili Vitia) je grad i središte istoimene opštine na Kosovu. Administrativno pripada Gnjilanskom okrugu.

Mjesto je poznato po incidentu tokom koga je američki vojnik u sastavu KFOR-ovih snaga silovao i ubio albansku djevojčicu.

Vanjski linkovi 

 The official website of Municipal Assembly Viti 
 OSCE - Profile of Vitina/Viti 
 SOK Kosovo and its population
 Kosova Kosovo 

Gradovi na Kosovu
Opština Vitina
Vikiprojekat geografija/Naselja u Srbiji
Vitina (razvrstavanje)

Vitina je izraz koji se uz Vitinu, grad i opštinu na Kosovu koristi za:

 Vitina (Hercegovina), naselje u Hercegovini, u blizini Ljubuškog;
 Vitina (rijeka), rijeka u Bosni i Hercegovini koja se ulijeva u Vrbas;
 Vitina, selo u južnom dijelu Bugarske;
 Vitina (Grčka), alternativni naziv za Vytinu u Grčkoj.
Vitina (Ljubuški)

Vitina je naselje u Bosni i Hercegovini koje administrativno pripada općini Ljubuški i Zapadnohercegovačkom kantonu Federacije BiH. 

Nalazi se pored Ljubuškog, na rijeci Trebižatu, a smještena na rubu polja, uz izvor vrela Vrioštice. U blizini su dva vodopada Koćuša i Kravica, koje znaju posjetiti prolaznici na putu za Međugorje.

Naselje broji oko 2000 stanovnika. Prema popisu iz 1991. godine tamo je živjelo 3.353 stanovnika, od čega su 3.245 bili Hrvati (97%), 80 Muslimani (Bošnjaci) (2%), 23 Jugoslaveni (1%) i 5 ostalih. 

Vitina također predstavlja sjedište istoimene katoličke župe koja obuhvaća i obližnja mjesta Otok, Grabovnik i Proboj.

Vitina je rodno mjesto književnika kao što su Mehmed-beg Kapetanović, Zija Dizdarević i Vlatko Majić,Castimir Majić ali i Ludviga Pavlovića, jedinog preživjelog člana tzv. Bugojanske grupe koji je 1992. godine poginuo na početku rata u Bosni i Hercegovini. Njemu je u centru mjesta podignut spomenik.

Naseljena mjesta u Federaciji Bosne i Hercegovine
Ljubuški
Okrug Priština

Okrug Prishtina ili Prištinski okrug je jedan od sedam okruga na Kosovu pod administracijom UNMIK-a. 

U okviru tog okruga se nalaze slijedeće opštine:
 Opština Glogovac
 Opština Gračanica
 Opština Kosovo Polje
 Opština Lipljan
 Opština Novo Brdo
 Opština Obilić
 Opština Podujevo
 Opština Priština

 
Prishtina
Lipljan

Lipljan (albanski Lipjan; ćirilica Липљан) je grad i sjedište istoimene opštine u centralnom dijelu Kosova. Administrativno pripada Prištinskom okrugu.

Lipljan je nastao kao rimsko naselje Ulpiana, nazvano po caru Marku Ulpijanu Trajanu.Prvi pomen mjesta pod imenom Ulpiana nalazimo u tekstu "De administrando imperio" u kome su navodi da je vizantijski car Justinijan I (527.-565.)obnovio tvđavu grada Ulpiana kako bi spriječio prodore Slovena i Avara na Balkansko poluostrvo. Iako je tvrđava potpuno obnovljena ubrzo je napuštena pod pritiskom slovenskih i avarskih plemena(oko 582. godine). Sledeći pomen Ulpiane ,sada pod slovenskim imenom Lipljan ,nalazimo u djelima "Letopis popa Dukljanina" i "Barski rodoslov". U tim djelima se navodi da se Rasa (Raška) prostire oa Drine na istok do Laba i Lipljana. Nakon toga grad se pojavljuje grad se spominje 1085. godine kada ga od Vizantije preotimaju raški veliki župan Vukan i kralj Bodin. Grad je uskoro vraćen u vizantijske ruke i pod njihovom vlašću ostaje do vremena Stefana Nemanje.
U povelji manastiru Hilandaru Sava Nemanjić navodi da je njegov otac priključio svojoj državi: od "morske zemlje" Zetu sa gradovima ,od Arbanasa Pilot a od "grčke zemlje" Lab sa Lipljanom ,Dubočicu ,Reke ,Zagrlatu ,Levač ,Belicu i Lepenicu. Stefan Prvovjenčani takođe piše da je povratio zemlji "oblast nišavsku do konca ,Lipljan ,Duboćicu...". Nakon ovoga formirana je župa Lipljan ,koja je sa župama Sitnicom i Labom sačinjavala Kosovo polje. Lipljan ostaje pod vlašću srpskih vladara sve do bitke na Kosovu 1389. godine kada prelazi u ruke Turcima.

Albanska tradicija navodi da je u Lipljanu bio rođen Leka Dukagjini, albanski nacionalni junak iz 15. vijeka.

Vanjske veze 

 Municipal website 
 OSCE Profile of Lipjan
 SOK Kosovo and its population
 Kosova Kosovo 

 
Gradovi na Kosovu
Opština Lipljan
Vikiprojekat geografija/Naselja u Srbiji
Studio B

Studio B je naziv za radio i televizijsku kuću u Beogradu. 

Radio Studio B je 1. aprila 1970. osnovala grupa novinara dnevnog lista "Borba", kao prvu stanicu izvan sistema državnih elektronskih medija. Uređivačka politika je bila potpuno revolucionarna za to vreme - gradski radio sa mnogo muzike i maksimalno tri minuta govora između dve muzičke numere. Već 1971. pokrenut je i Drugi program na srednjim talasima i to prevashodno muzički, sa vestima na svaki sat. Kasnije je pokrenut i Treći program, sa isključivo ozbiljnom muzikom, a osnovani su i produkcija gramofonskih ploča i produkcija TV reklama.

U osamdesetim godinama 20. veka zaštitni znak Studija B bio je pesnik i pisac "za malu i veliku decu" Duško Radović. Njegovi aforizmi i humorističko-satirični komentari u čuvenoj emisiji "Beograde, dobro jutro" bili su iskren i topao pogled sa 21. sprata "Beograđanke" na Beograd i Beograđane. Drugi znak prepoznavanja Studija B je takođe iz Jutarnjeg programa - Đoko Vještica, novinar, urednik i voditelj koji je uspostavio nove standarde komunikacije sa komunalnim preduzećima direktnim uključenjima njihovim rukovodilaca u program i nimalo nežnim propitivanjem o stanju komunalnih sistema.

Nezavisna televizija "Studio B" prvi put je pokrenuta 28. marta 1990. godine, ali su joj tadašnje vlasti ubrzo zabranile rad. NTV Studio B ponovo kreće 19. novembra 1990. kao jedina stanica sa uređivačkom politikom potpuno drugačijom od tadašnjih državnih medija. U to vreme je Studio B postao privatno akcionarsko društvo. Sledeći pokušaj gašenja Studija B bio je 9. marta 1991. kada su režimu smetale slike sa ulica Beograda na kojima se dešavao prvi veliki opozicioni protest. Studio B ipak nije bio ugašen, ali su kasnije vršeni veliki pritisci na njegove poslovne partnere i oglašavače.

Od 1996. osnivačka prava nad Studijom B preuzima Skupština grada Beograda (tada pod kontrolom socijalista), a time i pravo da imenuje rukovodstvo, što je dovelo do odlaska jednog broja poznatih novinara. Deo njih se vraća 1997. posle promene gradske vlasti, ali potom opet dolazi do velikog političkog upliva u novinarski posao, što je kulminiralo 17. maja 2000. Tada je oružanom policijskom akcijom Studio B zauzet, raspuštena dotašnja uređivačka ekipa i dovedeni novinari prorežimskih medija, koji su od RTV Studio B napravili "4. kanal državne televizije". Što je trajalo do petooktobarskih promena 2000 promena, kada Studio B ponovo postaje gradska televizija.

Danas Studio B u svom sistemu ima:
 TV Studio B - 24 sata programa, sa vestima, kontakt i talk show programima, muzikom, filmovima, serijama i dokumentarnim programima, sa oko 3 miliona gledalaca u krugu od 100 km oko Beograda Zvanični sajt Studija B
 Radio Studio B - 24 sata programa, sa vestima, kontakt i talk show programima i alternativnom muzikom Zvanični sajt Radio stanice Studio B

Nastanci 1970.
Srpske radio-stanice
TV-stanice u Srbiji
Mediji u Beogradu
Kosta Brava

Costa Brava (španski i katalonski Vjetrovita obala) je naziv za pojas španske mediteranske obale, koji se pruža od francuske granice pa sve do Barselone. Najposjećenija je obala na ovom prostoru Španije zbog pješčanih plaža i blizine ostatku Evrope.

Eksterni linkovi 

Costa Brava
Okrug Mitrovica

Okrug Mitrovica ili Kosovskomitrovački okrug je najsjeverniji od sedam okruga na Kosovu prema podjeli koju priznaje UNMIK. Ime je dobio po svom najvećem gradu Kosovskoj Mitrovici, koja predstavlja njegovo administrativno sjedište.

Okrug Mitrovica se sastoji od opština:
 Opština Kosovska Mitrovica
 Opština Leposavić
 Opština Severna Kosovska Mitrovica
 Opština Srbica
 Opština Vučitrn
 Opština Zubin Potok
 Opština Zvečan

Okrug Mitrovica je karakterističan po tome što je etnički najraznolikiji od svih dijelova Kosova, odnosno po tome što u njemu postoji najveća koncentracija srpske zajednice. Njoj je neformalno sjedište sjeverni dio Kosovske Mitrovice, iako u samoj opštini većinu drže Albanci.

Osim ovog, postoji i Kosovskomitrovački okrug po administrativnoj podjeli Srbije.

 
Mitrovica
Opština Srbica

Srbica () je grad i istoimena opština u centralnom dijelu Kosova, u brdskoj oblasti Drenica. Administrativno pripada Okrugu Mitrovica.

Područje Srbice je, isto kao i ostatak Drenice, i prije izbijanja kosovskog rata bilo gotovo isključivo naseljeno Albancima. U njemu je 1996. započela djelovanje Oslobodilačka vojska Kosova, a 1998. i eskalirao oružani sukob između OVK i srpskih i jugoslovenskih vojno-policijskih snaga.

Vanjski linkovi 
 OSCE Profile of Skenderaj / Srbica
 SOK Kosovo and its population

 
Srbica
Kosovskomitrovački upravni okrug
Kosovskomitrovački okrug
Leposavić

Leposavić ( ili Leposaviç, Leposaviçi, ili Albanik, Albaniku) je grad i središte istoimene opštine na Kosovu - najsjevernije u pokrajini. Administrativno pripada Okrugu Mitrovica, a zajedno s opštinama Zubin Potok i Zvečan čini pojas na granici s Centralnom Srbijom u kojima Srbi čine većinu.

Slavni ljudi 
 Stefan (Nikola) Minić, poznati atletičar iz Priluka
 Marko Vučinić

Eksterni linkovi 

 OSCE Profile of Leposavic
 Stranica opštine
 SOK Kosovo and its population
 Kosova Kosovo 
 Hotsport.rs 

Gradovi u Srbiji
Severno Kosovo
Vikiprojekat geografija/Naselja u Srbiji
Zubin Potok

Zubin Potok (albanski: Zubin Potoku) je grad i središte istoimene opštine na sjeveru Kosova. Admininistrativno pripada Okrugu Mitrovica. Zubin Potok zajedno s Leposavićem i Zvečanom čini područje Kosova na granici s Centralnom Srbijom u kome većinu imaju Srbi.

Vanjski linkovi 

 Profile of Zubin Potok 
 IOM Kosovo 
 SOK Kosovo and its population
 Kosova Kosovo 

Gradovi na Kosovu
Opština Zubin Potok
Vikiprojekat geografija/Naselja u Srbiji
Zvečan

Zvečan (albanski: Zveçan, Zveçani) je grad i središte istoimene opštine u sjevernom dijelu Kosova. Administrativno pripada Okrugu Mitrovica. Naziv je dobio po istoimenoj srednjovjekovnoj utvrdi, jednoj od najstarijih objekata takve vrste na području Balkana. Zajedno s Leposavićem i Zubinim Potokom pripada pojasu na granici s Centralnom Srbijom gdje većinu čine Srbi.

Istorija 

Zvečan je bio srednjovekovni grad, sada u ruševinama, na ušću reke Sitnice u Ibar,ali se pretpostavlja da se na tom mestu nalazilo naselje još u praistoriji. Sazidan je na istoimenom kupastom brdu na ulazu u Ibarsku klisuru i dominira dolinom u kojoj su se ukrštali važni karavanski putevi.

Prvi put se pominje u vezi s pograničnim borbama između Srbije, kojom je vladao župan Vukan, i Vizantije na Kosovom polju između 1091. i 1094. Postoje zapisi da je Stefan Nemanja, posle pobede nad Vizantinicima 1170. kod Pantine, naredio da se molitva za uspešni ishod bitke održi u crkvi Svetog Đorđa u Zvečanu. Tokom vladavine Nemanjića u Zvečanu se nalazio jedan od kraljevskih dvorova. U njemu je umro(zadavljen) Stefan Dečanski 1331.godine,a tu je 1323.godine sahranjen i njegov brat Konstantin Nemanjić. Stefan Dušan je 1337.godine upravu poverio mlađem sinu vlastelinke Danice,dok je njegov sin Uroš grad dodelio čelniku Musi,zetu kneza Lazara.

Turci osvajaju Zvečan krajem XIV veka i njemu sa prekidom drže jake vojne postave sve do XVIII veka kada definitivno napuštaju tvrđavu i ona je od tada prepuštena zubu vremena.

Tvrđava Zvečan 

Osnova tvrđave prilagođena je konfiguraciji terena i ima nepravilan, izduženi oblik. Sastojala se iz tri dela. Gornji grad se nalazio na samom vrhu brda. Niži pojas se sastojao od bedema ojačanih kulama, a obimni zid je obuhvatao južne padine i podnožje brda. Gornji grad, okružen sa pet kula, čuva ostatke glavne - donžon kule osmougaone osnove, crkve Sv. Đorđa (koju je podigao Stevan Nemanja) i cisterni. Crkva je imala osnovu u obliku sažetog upisanog krsta, manju oltarsku apsidu, kube nad središnjim delom i bila je živopisana. Unutar Donjeg grada postoji nekoliko građevina čija namena nije precizno utvrđena, a na zapadnom kraju nalazio se glavni ulaz u grad.

Osnovna namena grada bila je kontrola:
 Bosanskog
 Ibarskog
 Metohijskog
puta koji su se tu ukrštali,dok je kasnije služio i kao zaštita za rudnik u Trepči.

Putopisac Ami Bue,koji je posetio Zvečan 1840.godine našao je ostatke crkve,dok je Giljferding 1859.godine u gradu video ostatke dvorca na dva sprata ozidanog opekom.

Pored toga u severnom delu gradu je pronađen podzemni lagum koji se spuštao do izvora u podnožiju brda na kome je Zvečan podignut,a pronađeni su ostaci još jednog potencijalnog izlaza iz podzemnih laguma.

Kultura i nauka 

U Zvečanu se od 2001. godine nalazi Fakultet umetnosti u Prištini sa privremenim sedištem u Zvečanu.

Vanjski linkovi 

 Profile of Zvečan/Zveçan 
 SOK Kosovo and its population
 Televizija Most
 Fakultet umetnosti Univerziteta u Prištini 
 Kosova Kosovo 

Gradovi na Kosovu
Opština Zvečan
Vikiprojekat geografija/Naselja u Srbiji
Muhammad Yunus

Muhammad Yunus (Bengali: মুহাম্মদ ইউনুস Muhammod Iunus) (28. 6. 1940.-) je bangladeški bankar i ekonomist. Poznat je po uvođenju i razvoju koncepta mikrokredita, odnosno davanju sitnih zajmova za poduzetnike koji su previše siromašni da bi se kvalificirali za tradicionalne bankovne zajmove. Yunus je također poznat i kao osnivač Grameen Banke. Godina 2006. Yunus i njegova banka su zajedno primili Nobelovu nagradu za mir, što je obzrazloženo njihovim nastojanjem da razviju ekonomiju i društvo odozdo. Yunus je dobio još nekoliko međunarodnih priznanja, uključujući Svjetsku nagradu za hranu. Napisao je knjigu Bankar siromašnih te je osnivač Fondacije Grameen.

Bilješke 
 Vanjske veze 

 Yunus's autobiography
 PBS Biography  An article on Muhammad Yunus and Grameen Bank.
 A short biography
 Grameen Bank, Yunus's dream
 Yunus' biography - The World Food Prize 
 SAJAforum.org Q&A from around the world with Muhammad Yunus (audio/MP3 42 minutes)
 A speech by Muhammad Yunus
 Profile: 'World banker to the poor'
 Article on Muhammad Yunus at BusinessWeek, December 26, 2005
 CNN article  The birth of micro credit, 2001.
 A video by Muhammad Yunus talking about Grameen Bank 
 An interview with him
 Banker to the Poor by Muhammad Yunus 
 Audio-Interview with M. Yunus, by Wolfgang Blau (a.k.a. Harrer) and Alysa Selene, ZDF Germany 

Bankari
Ekonomisti
Nobelovci za mir
Grameen Banka

Grameen Banka (Bangla: গ্রামীণ ব্যাংক) je mikrofinancijska organizacija osnovana u Bangladešu s ciljem da da je male zajmove (poznate pod nazivom mikrokrediti) siromašnim ljudima bez da se traži jamčevina. Sistem se temelji na ideji da siromašni imaju vještine kojima se ne mogu koristiti. Banka također prihvaća pologe, pruža druge usluge te se bavi razvojnim projektima u tekstilnoj i telekomunikacijskoj industriji, te energetici. Organizacija i njen osnivač Muhammad Yunus su zajedno dobili Nobelovu nagradu za mir godine 2006.

Reference

Eksterni linkovi 

 Official Grameen Bank Site
 Grameen Foundation Australia, replicating the Grameen Bank model within South East Asia
 gramBangla, Australian Bangladeshi Community Grameen Support Group
 One World, author Paul Sinclair
 Grameen Bank: Taking Capitalism to the Poor , a study by members of the Columbia Business School
 A video by Muhammad Yunus talking about Grameen Bank  
 Measuring the Impact of Microfinance: Taking Stock of What We Know ; Nathanael Goldberg, December 2005.
 Business-Social Ventures: Reaching for Major Impact ; changemakers.net, Nov 2003
 Grameen II: The First Five Years, 2001-2006 ; Stuart Rutherford et al for MicroSave, February 2006.
 Criticism 

Nastanci 1983.
Bangladeške kompanije
Banke
Nobelovci za mir
Jogurt

Jogurt nastaje prirodnim procesom fermentacije mleka uz pomoć bakterija. Delovanjem bakterija dolazi do fermentacije pri čemu mlečni šećer (laktoza) prelazi u mlečnu kiselinu. Ovaj proces iskorišten je za industrijsko dobijanje jogurta.

Pod pojmom jogurt kao namirnica podrazumijevamo polutečni mlečni proizvod koji se dobija zagravanjem mleka i dodavanjem bakterija mlečne kiseline (). 
Na temperaturi 41-45 °C za 2-4 sata dolazi do fermentacije i kiseljenja mleka. Nakon toga jogurt se hladi čime se usporava kiseljenje i produžava trajnost. Jogurt sadrži oko 0,7% mlečne kiseline.

Jogurt se na jednostavan način može pripremiti u u domaćinstvu. Potrebno je mleko zagrejati na 40-42 stepena, dodati malo jogurta ( na 2 l mleka dovoljno je 1 dl jogurta), dobro izmešati i ostaviti poklopljeno na toplom mestu 2-3 sata. Nakon toga treba ga staviti u frižider.

Hrana
Pića
Mliječni proizvodi
Hemijska supstanca

Supstanca je oblik postojanja materije. Sastoji se od jedne vrste čestica - atoma.Atomi su složene građe. Sastoje se od protona, neutrona i elektrona i imaju svoju masu ili masu mirovanja koja je ravna nuli. Danas je poznato oko 17 milona različitih supstanci. Od tolikog broja supstanci, oko 100 hiljada ima praktičnu primenu. Neke supstance nalaze se u prirodi, dok se druge proizvode veštačkim putem. Svaka supstanca ima karakteristična svojstva po kojima se razlikuje od drugih supstanci, na primer: boju, miris, gustinu, temperaturu topljenja, temperaturu ključanja. Navedena svojstva supstanci, koja se određuju pomoću naših čula ili instrumenata, nazivaju se fizička svojstva. Hemijska svojstva supstanci ispoljavaju se pri njihovim reakcijama sa drugim supstancama. Osnovni zadatak hemije je izučavanje supstanci - njihove strukture, svojstava, kao i promena koje dovode do pretvaranja jednih supstanci u druge. Supstanca je osnovni deo materije

Reference

Spoljašnje veze 

 eChemPortal substance and property search

Hemijske supstance
Ulje

Ulje može da bude:
 Ulja - grupa hemijskih jedinjenja, po sastavu lipidi u tečnom stanju
 Jestivo ulje - proizvodi se najčešće od semenarki
 Motorno ulje
 Ulje - tehnika u slikarstvu
 Zemno ulje - nafta
 Masti, grupa hemijskih jedinjenja, u tečnom stanju
 Ulje (mazivo), vrsta maziva
 Ulje (religijski simbol), simbol u religijskim obredima
 Eterična ulja, masni mirisni ekstrakti biljnog porekla
 Ulje (lampa), medijum za sagorevanje u lampama
Shepseskare Isi



Tajanstveni kralj 
Shepseskare Isi, također poznat kao Shepseskare, (na grčkom Sisiris), bio je faraon Egipta u doba Pete dinastije, te se smatra da je vladao oko 2426. pne. – 2419. pne.. On je najmanje poznat od svih vladara dinastije i neki egiptolozi kao Miroslav Verner su tvrdili da je njegova vladavina trajala samo nekoliko mjeseci, za što dokaz postoji u nedovršenoj kraljevskoj piramidi u Abusiru, čiji su temelji jedva dovršeni, da bi izgradnja potom bila obustavljena. Međutim, i Torinski popis kraljeva i Manethon sugeriraju da je Egiptom vladao sedam godina. Jedini artefakti njegove vladavine jest nekokiko glinenih pečata iz Abusira, gdje je kralj možda bio sahranjen, te dva cilindiriočna pečeta, prema Verneru (str.396). Verner promovira hipotezu prema kojoj je Shepseskare naslijedio, umjesto prethodio Neferefreu što se temelji na arheološkom kontekstu nedavno (1982) otkrivenih glinenih pečata s kraljevim imenom unutar zagrobnog hrama Neferefrea u Abusiru. On na Shepseskarea gleda kao na Sahureovog sina koji je peuzeo vlast od Neferefrea nakon njegove smrti u 2. godini vladavini. Verner posebno navodi da je izgradnja Shepseskareove piramide

"bila obustavljena [te] korsepondira s radom od nekoliko jedana, vjerojatno ne više od jednog ili dva mjeseca. U stvari, lokacija je bila samo poravnana, a iskopavanje jame u kojoj će se sagraditi podzemna grobna komora je tek započela. Nadalje, vlasnik piramide je očito htio kroz izbor lokacije (na pola puta između Sahureove piramide i Userkafovog sunčevog hrama) objaviti svoju povezanost bilo sa Sahureom ili Userkafom. Teoretski, samo dva kralja 5. dinastije čije piramide još nisu oktrivene se mogu uzeti u obzir – Shepseskara ili Menkauhor. Međutim, prema brojnim suvremenim dokumentima, Menkauhor ... je vjerojatno dovršio [svoju] piramidu drugdje, u Sjevernoj Saqqari ili Dahshuru. Shepseskara, stoga, izgleda kao vjerojatniji vlasnik nedovršene platforme za piramidu u Sjevernom Abusiru. Graidtelj platform (tj. Shepseskare) je morao vladati kroz vrlo kratko vrijeme."(str. 399)

Prema Vernerovom mišljenju, Shepseskare preuzimanje vlasti je bio pokušaj da se očuva obiteljska loza Sahurea na prijestolju. Njega je konačno suzbio Niuserre, Neferefreov mlađi brat i mlađi sin Neferirkarea i Khentkaus II. Verner naglašava ključnu ulogu kraljice Khentkaus II u Niuserreovom konačnom uzdizanju na prijestolje, te to objašnjava njen veliki ugled u egipatskom folkloru i "dograđivanja i poboljšavanja njenog zagrobnog hrama" od strane Nyuserrea. (str. 399-400)

Nedovršena piramida, otkrivena 1980-ih, i smještena sjeverno od Sahureove piramide kod Abusira, se smatra Shepseskareovom piramidom.

Literatura 
 Miroslav Verner, Archaeological Remarks on the 4th and 5th Dynasty Chronology, Archiv Orientální, Volume 69: 2001, pp.395-400

Vanjski linkovi 
 Egyptian Kings 

Faraoni
Peta dinastija Egipta
Nyuserre Ini

Nyuserre Ini, koji se također ispisuje kao Neuserre Izi ili Niuserre Izi (na grčkom poznat kao Rathoris), bio je faraon Egipta za vrijeme Pete dinastije, koji je vladao oko 2416. pne. - 2392. pne.. Njegovo kraljevsko ime Niuserre znači "Posjednuti moći Rea." Bio je najmlađi sin faraona Neferirkare Kakaija i kraljice Khentkaus II, te brata kratkotrajno vladajućeg Neferefrea. U Manethonovom Epitomu se govori da je vladao 44 godine ali se u ovaj podatak sumnja. Podaci iz Torinskog popisa kraljeva vezani uz njegovu vladavinu su teško oštećeni te daju brojku koja se može čitati i kao 11-14 godina i kao 21-24 godina. Međutim, referenca na Sed gozbu u njegovom sunčevog hramu kod Abu Guraba može ukazivati na Nysurreovu vladavinu od 30 godina. 

Nyuserreova grobnica je piramida kod Abusira locirana između piramida Sahurea i Neferirkare Kakaija. Na početku je imala 50m visina, s osnovom od 79 kvadratna metra i nagibom od 52 stupnja. Njegova kraljica Reput-Nebu je također sahranjena u blizini. Kod Abu Guraba je sagradio veličanstveni hram solarnog kulta, zvan Radost Rea. Vojni pohodi na Libiju i Aziju se također spominju u dokumentima ovog perioda, ali ne postoje drugi dokazi o vojnim aktivnostima ovog vladara.

Eksterni linkovi 

 Egyptian Kings
 Niuserre

Faraoni
Peta dinastija Egipta
Menkauhor Kaiu

Menkauhor Kaiu, (na grčkom poznat kao Menkeris), bio je faraon Egipta u doba Pete dinastije. Torinski popis kraljeva mu pripisuje osam godina vladavine. Njegova piramida nije otkrivena ali zapisi suvremenika navode da je bila locirana ili kod Dahshura ili kod Saqqare, umjesto Abusira. Bio je posljenji faraon koji je sagradio hram sunca. U historijskom smislu on je najmanje poznat vladar nakon efemeralnog Shepseskarea, mada je njegovo postojanje dokazano kroz nekoliko referenci kraljevskih službenika, velikog natpisa na kamenolomu kod Wadi Maghare na Sinaju, te jedan pečat i malu statuu od alabastera.

Eksterni linkovi 

 Egyptian Kings
 King Menkauhor: the Seventh King of the 5th Dynasty

Faraoni
Peta dinastija Egipta
Djedkare Isesi

Djedkare Isesi, (na grčkom poznat kao Tankeris) bio je faraon Egipta za vrijeme Pete dinastije. Pripisuje mu se relativno duga vladavina od 28 godina u Torinskom kanonu, dok neki egiptolozi vjeruju da je to pogreška, odnosno da je vladao 38 godina. Manethon mu pripisuje vladavinu od 44 godine dok arheološki dokazi sugerirraju da je vladao duže od 32 godine. 

Nije, kao što je bio običaj njegove dinastije, sagradio vlastiti sunčev hram, ali je sagradio vlastitu piramidu u Saqqari umjesto u Abusiru. To se tumači kao znak da je Oziris zamijenio sunčevog boga Ra kao najpopularnije božanstvo. Za naslove se sada vjerovalo da imaju magičnu moć; njihova inflacija se tumači kao znak postupne decentralizacije vlasti. Niz datiranih administrativnih papirusa iz Djedkareovog doba, (Papirus Prisse u Louvreu, napisan od Ptah-hotepa), je otkriven u zagrobnom hramu Neferirkarea. Prema Miroslavu Verneru, najviši datum Djedkareove vladavine jeDan 12 godine 22. IV Akheta papirus, što bi moglo pripadati svakoj godini od godine 32. do godine 44. ovisno o tome da li je popis stoke bio dvogodišnji (2 X) ili polu-dvogodišnji (1.5 X).

Litearatura 
 Miroslav Verner, Archaeological Remarks on the 4th and 5th Dynasty Chronology, Archiv Orientální, Volume 69: 2001, pp.405-410

Vanjske veze 
 Egyptian Kings
 Djedkare:8th Ruler of the 5th Dynasty
 The Instruction of Ptahhotep Index Page (Prisse Papyrus)
 The Mastaba of Ptahhotep  reliefs from his tomb (Prisse Papyrus)

Faraoni
Peta dinastija Egipta
Unas

Unas (također Wenis, Oenas, Unis ili Ounas) bio je faraon Drevnog Egipta, posljednji kralj Pete dinastije. Za njega se govori da je živio od 2375. pne. do 2345. pne..

Sagradio je malu piramidu u Saqqari, u blizini Djoserove Stepenaste piramide, a njena unutrašnjost je ukrašena vjerskim tekstovima poznatim kao Piramidski tekstovi. Ti tekstovi su korišteni kraljevskim grobovima Šeste dinastije, ali Unasovi su prvi poznati te sadrže stihove nekorištene u kasnijim verzijama. Vjerojatno nije imao sina, pa je tako Peta dinastija završila njegovom smrću. Njegov nasljednik Teti je oženio njegovu kćiIput, kako bi ozakonio svoju vladavinu te je tako osnovao 6. dinastiju.

V. također 
 Unasova piramida

Bilješke 

]]

Faraoni
Peta dinastija Egipta
Teti

Za grad u Italiji, v. Teti (Italija).

Teti je bio prvi faraon Šeste egipatske dinastije. Također je poznat kao Othoes. Vladao je oko 2345 - 2333. pne. te je sahranjen u Saqqari. Zapis o točnoj dužini njegove vladavine je uništen na Torinskom papirusu te je ona zato nepouzdana. Kraljica Iput, njegova supruga, vjerojatno je bila kći kralja Unasa, posljednjeg vladara Pete dinastije.

Za vrijeme Tettijeve vladavine visoko rangirani službenici su počeli graditi grobne spomenike u rangu faraonskih. Tako je njegov kancelar sagradio veliku mastabu koja se sastojala od 32 sobe, sve bogato ukrašene. To semstra znakom da se bogatstvo počelo prelijevati sa središnjeg dvora na službenike, postupan proces koji je kulminirao pri kraju Starog kraljevstva.

Moguće je da ga je ubio uzurpator Userkare, dok Manethon bilježi da ga je ubio njegov tjelohranitelj Khenty She. Sahranjen je u kraljevskoj nekropoli u Saqqari. Njegova piramidalni kompleks se povezuje s mastabama službenika iz doba njegove vladavine. Prema Anthonyju Spalingeru, najviši datum Tetijeve vladavine je izgubljeni dan 3. ljetnog mjeseca 6. godine popisa stoke (11. godine ako je popis dvogodišnji) iz Hatnubskog Grafita br.1. Ovaj potvrđuje Kamen iz Južne Saqqare, analski dokument iz doba vladavine Pepija II koji mu pripisuje vladavinu od 12 godina.

Izvori 
 Anthony Spalinger, Dated Texts of the Old Kingdom, SAK 21, (1994), p.303 
 Naguib Kanawati, Conspiracies in the Egyptian Palace: Unis to Pepy I, Routledge (2002), .

Vanjski linkovi 
 Teti, First Ruler of the Sixth Dynasty
 The South Saqqara Stone: Sixth Dynasty Annals

Faraoni
Khentkaus II

Kraljica Khentkaus II (2475. pne. – 2445. pne.) bila je supruga egipatskog faraona Neferirkare Kakaija iz Pete dinastije. Bila je majka Neferefrea i Nyuserre Inija.

Vladarske supruge
Neferirkare

Ovo je članak o faraonu Osme dinastije. Za faraona Pete dinastije v. Neferirkare Kakai.

Neferirkare je bio kralj Osme dinastije drevnog Egipta u Prvom prijelaznom periodu Egipta. Njegovo ime se jasno spominje u Abydsokom popisu kraljeva. Neferirkarea, za koga se pretpostavlja da je bio posljednji kralj svoje dinastije (odnosno uopće postojao), je svrgnuo prvi kralj Devete dinastije, koji je mogao biti Meryibre Khety I ili neki zasada nepoznati vladar.

Izvori 
 VIIth Dynasty 2175 - 2165, 9.11. 2006.
 Abydos King List, 9.11. 2006.

Faraoni
Šesta dinastija Egipta

Poznati vladari, iz historije Egipta, za Šestu dinastiju.

Treća, Četvrta, Peta i Šesta dinastija drevnog Egipta se često navode pod zajedničkim nazivom Staro kraljevstvo.

 

Šestu dinastiju Egipta mnogi smatraju posljednjom dinastrijom Starog kraljevstva drevnog Egipta, iako The Oxford History of Ancient Egypt (ed. Ian Shaw, 2000) u Staro kraljevstvo uključuje Sedmu i Osmu dinastiju. Manethon piše da su ti kraljevi vladali iz Memfisa, ili na egipatskom Mennefera, što je ime s natpisa piramide Unasa nedavno sagrađene; arheolozi se po ovom pitanju slažu s Manethonom.

Ovu dinastiju je osnovao Teti, koji se oženio za Iput, za koju se tradicionalno vjeruje da je bila kći kralja Unasa iz Pete dinastije. Drugi važni članovi dinastije uključuju Pepija II, kome se pripisuje vladavina od 94 godine, najduža u historiji drevnog Egipta; te posljednji vladar Nitiqret (isto poznat po grčkom imenu Nitocris), za koju neki stručnjaci misle da je bila ne samo prva vladarica Egipta, nego i prvi ženski vladar na svijetu.

Za vrijeme ove dinastije su se slale ekspedicije u Wadi Maghara na Sinaju kako bi se kopao tirkiz i bakar, isto kao i u rudnike u Hatnubu i Wadi Hammamutu. Faraon Djedkara je slao trgovačke ekspedicije na jug u Punt i na sjver u Byblos, a Pepi I je slao ekspedicije ne samo na ove lokacije nego i u Eblu.

S povećanim brojem biografskih natpisa u ne-kraljevskim grobovima, današnja saznanja o historiji perioda su šira u odnosu na monolitno formalnu fasadu ranijih vladara. Na primjer, poznata je neuspjela zavjera protiv Pepija I. Također je poznato pismo mladog kralja Pepija II, uzbuđenog što će se jedna od njegovih ekspedicija vratiti s plesajućim pigmejem iz Yama, južno od Nubije.

Ovi ne-kraljevski grobni natpisi su primjer jačanja moći plemstva, koje je oslabilo apsolutnu vlast kralja. Vjeruje se da je to nakon smrti dugovječnog vladara Pepija II njegovi vazali bili tako jaki da su se mogli opirati autoritetu njegovih nasljednika, pto je dovelo do brzog kraja Starog kraljevstva.

06. dinastija
Hidroliza

Hidroliza je hemijska reakcija koja se zasniva na raspadu molekula hemijskih jedinjenja na dva manja fragmenta pod uticajem kontakta sa vodom ili vodenom parom. U posebnom slučaju hidrolize soli to je reakcija jona sa vodom (uglavnom se stvara kisela ili bazna sredina). Hidroliza je posebna grana solvolize.

Reakcije hidrolize 
Obično se reakcija hidrolize odvija po opštom šablonu:

A-B + H2O → A-H + B-OH

mada postoji mogućnost i za složenije mehanizme te reakcije, npr.

A-B + 2 H2O → A-OH + B-OH + H2

koje se odigravaju u gasovitoj fazi pri visokim temperaturama, ili u uslovima elektrolize

Hidroliza je suprotan proces od hidrolitičke kondenzacije - tj. reakcije spajanja dva ili više molekula sa izdvajanjem molekula vode.

Mnoge reakcije hidrolize su povratne, pri čemu smer reakcije zavisi od njenih uslova:

Npr. hidroliza estara:

RCOOR' + H2O → RCOOH + R'OH

zahteva dodavanje određene količine vode u reakcioni sistem; ukoliko nema dovoljno vode nastaje reakcija kondenzacije tek nastale kiseline (RCOOH) i alkohola (OH), koja je ustvari ista kao i predhodna samo suprotnog smera:

RCOOH + R'OH → RCOOR' + H2O

Reakcija hidrolize nije isto što i elektrolitička disocijacija.

Disocijacija se zasniva na raspadu molekula pod dejstvom rastvarača (rastvarač može biti i voda) ali bez građenja kovalentnih veza sa njim , dok se hidratacija zasniva na stvaranju kompleksnih jedinjenja sa vodom vezanih vodoničnom vezom.

Reference

Spoljašnje veze 

Hemijske reakcije
Hemijska reakcija

Hemijska reakcija je svaki proces usled koga dolazi do nestajanja i/ili nastajanja novih hemijskih jedinjenja.

Proste i složene reakcije 
Prosta reakcija je prost čin razdvajanja ili stvaranja jednog hemijskog jedinjenja. U prirodi se ipak veoma retko događaju proste reakcije. U njih se može ubrojati npr.: raspad molekula hlora (Cl-Cl) pod uticajem UV zračenja. Velika većina reakcija koje se javljaju u prirodi su složene reakcije, kod kojih istovremeno dolazi do raspada jednih i nastanka novih jedinjenja. Svaka složena reakija se može "razložiti" na tok više prostih reakcija koje se u ovom slučaju nazivaju elementarne reakcije.

Na prmer reakcija između HBr i CH2=CH2 koja dovodi do nastanka BrCH2-CH3 sastoji se od više prostih reakcija: 
 raspad jedinjenja H-Br, 
 promena dvostruke veze C=C na jednostruku 
 nastajanje veze C-Br i
 veze C-H.

Vidovi složenih reakcija 
 reakcije adicije - ili reakcije dodavanja - usled ove reakcije molekul se povećava za jedan ili grupu atoma. Na primer molekulu CH2=CH2 se dodaje molekul HBr usled čega nastaje jedinjenje BrCH2-CH3
 reakcija substitucije - ili reakcija zamene - usled ove reakcije u molekulu dolazi do zamene jednog ili grupe atoma. Jedan ili grupa atoma se odvaja od molekula a drugi atom ili grupa njih se vezuje na mesto sa kog se odvoila prva grpa. 
 reakcija eleminacije - ili reakcija odvajanja - wusled ove reakcije od molekula se odvaja atom ili grupa njih a na njihovo mesto ništa se ne vezuje.

Vidi još 
 Metateza

Reference

Spoljašnje veze 

Hemijske reakcije
Hemijska veza

Hemijska ili kemijska veza je privlačna sila između dva atoma nastala interakcijom njihovih perifernih elektrona. Sila je mnogo jača od energije toplotnog kreatnja tako da su atomi trajno vezani obrazujući stabilnu grupu - molekul. Elektroni su istog naelektrisanja pa bi trebalo da se odbijaju, međutim, u elektronskim orbitalama sparivanje njihovih spinova stabilizuje elektronske parove i ukupan efekat je obrazovanje stabilne veze. Dva osnovna tipa hemijske veze su jonska i kovalenta ali se u prirodi sreću i 'mešane' veze, t.j., one koje imaju delimično jonski i delimično kovalentni karakter. Jonska veza se ostvaruje između atoma sa izrazito različitim afinitetom za elektron (različitim elektronegativnostima), recimo između alkalnih metala (koji lako otpuštaju elektron) i halogenih atoma (koji lako primaju elektron). Tada atom koji otpusti elektron postaje pozitivni jon a onaj koji ga prima negativni. Jonska je veza između natrijuma i hlora u kuhinjskoj soli, Na+Cl-. Kovalentna veza nastaje između atoma koji imaju slične afinitete prema elektronu pa elektron koji učestvuje u stvaranju veze ostaje između atoma. Pošto svaki atom daje po jedan elektron (nekada može i više) onda dolazi do obrazovanja elektronskog para. Kovalentna veza može biti polarna i nepolarna. Ako su atomi baš isti (ili veoma slični) onda je nepolarna jer se centar elektronskog para nalazi na sredini između dva atoma. Ako su atomi različiti veza je polarna jer se središte elektronskog para pomera ka atomu sa većim afinitetom pa negde ima malo više pozitivnog a negde više negativnog naelektrisanja. U polarnoj vezi dolazi do razmicanja centara pozitivnog i negativnog naelektrisanja, dakle, dolazi do polarizacije. Nepolarna kovalentna veza je, recimo, u molekulu kiseonika, O2, a polarna u molekulu ugljenmonoksida, CO.

Hemijske osobine
Fizikalna kemija
Spin

Spin je osnovna osobina elementarne čestice, poput mase i naelektrisanja. Pošto je kvantno-mehaničke prirode ne može se opisati makroskopski. Najpribližnije se može shvatiti kao mehanički moment, tj, kao da se čestica ponaša kao mala čigra.

Spin ima dimenzije dejstva, a izražava se kao umnožak Plankove konstante  i spinskog kvantnog broja.

Pored elementarnih čestica spin mogu posedovati i njihove kombinacije, recimo, atomska jezgra pa se onda govori o nuklearnom spinu. Nuklearni spin je kombinacija spinova protona i neutrona od kojih je jezgro načinjeno.

Isto tako, orbite elektrona u atomima i molekulima mogu imati spin.

Čestice sa celobrojnim spinskim kvantnim brojem su bozoni, a sa polucelim fermioni.

Literatura 

 S. Macura, J. Radić-Perić, ATOMISTIKA, Službeni list, Beograd, 2004. str. 144.
 
 
 https://www.academia.edu/6483539/John_A._Hipple_1911-1985_technology_as_knowledge 
 
 
 
 
 
 Sin-Itiro Tomonaga, The Story of Spin, 1997

Vanjske veze 
"Spintronics. Feature Article" in Scientific American, June 2002.
Goudsmit on the discovery of electron spin.
Nature: " Milestones in 'spin' since 1896."
 ECE 495N Lecture 36: Spin Online lecture by S. Datta

Fizikalna kemija
Atomska fizika
Nuklearni spin

Nuklearni spin je mehanički moment atomskog jezgra i nastaje kao kombinacija spinova protona i neutrona.

Nuklearni spin se menja od izotopa do izotopa i može biti nula samo ako je u jezgru paran i broj protona i broj neutrona.

Vidi isto 
 Nuklearni magneton
 Nuklearni magnetni moment

Fizikalna kemija
Nuklearna fizika
Pozitron

Pozitron je antičestica elektrona: ima naeletrisanje +1, spin 1/2, i masu jednaku masi elektrona. Kada se niskoenergijski pozitron sudari sa niskoenergijskim eletronom dolazi do njihove anihilacije pri čemu nastaju dva gama fotona.

Pozitron emituju neka nestabilna jezgra tokom radioaktivnog raspada. Može nastati i u sudaru visokoenergijskog fotona čija je energija veća od 2mec2 = 2×0.511 MeV = 1.022 MeV (gde je me masa elektrona a c brzina svetlosti u vakuumu)sa naeletrisanom česticom, recimo atomskim jezgrom. Ovaj proces se naziva stvaranje parova jer u njemu nastaje par pozitron-elektron.

Postojanje pozitrona prvi je postulirao Pol Dirak 1928. godine. Pozitron je eksperimentalno detektovao Karl Anderson 1932. godine koji mu je i dao ime. Pozitron je prva detektovana čestica antimaterije.

Danas se pozitroni rutinski proizvode u pozitron emisionoj tomografiji koja se koristi za dijagnostiku u medicini i u fizičkim laboratorijama u eksperimentima sa eletron-pozitron sudaračima.

Vidi još 
 Antimaterija
 Elektron
 Radioativni raspad
 Lista čestica
 Pozitron emisiona tomografija

Literatura 
S. Macura, J. Radić-Perić, ATOMISTIKA, Službeni list, Beograd, 2004., str. 542.

Spoljašnje veze 
 What is a Positron?  (from the Frequently Asked Questions :: Center for Antimatter-Matter Studies)
 Positron information search at SLAC 
 Positron Annihilation as a method of experimental physics used in materials research. 

Leptoni
Antimaterija