alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Ripo

Ripo estas ĉiu kurba osto aŭ kartilago, kiuj ĉirkaŭas la bruston de la homo aŭ aliaj bestoj.

Religie 
Dio kreis la unuan virinon el la ripo de la unua viro (Adamo); estis skribita en la Malnova Testamento.

Botanike 
Ripo aŭ nervuro estas elstara linio aŭ listelo de organo, precipe de folio, ĝenerale pli facile videbla sur la ekstera flanko de la limbo kaj de iaj fruktoj: folio estas karakterizata de la aranĝiĝo kaj dividiĝo de la ripoj en la limbo, ekzemple paralele ripa, plume ripa, mane ripa, stele ripa.

Proverbo 
Ekzistas proverboj pri ripo en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof:

Referencoj 

Skeleta sistemo
Yoshito Usui

USUI Yoshito (japane 臼井 儀人 [Usui Joŝito];  — ) estis manga-verkisto el Shizuoka, Japanio.  Li loĝis en Saitama. Li estis neaperema mangaliteraturisto. Kiu konas lin, diras, ke li estis ordinarulo.

En la animeo Creyon Shin-chan, li malofte ludis karaokee.

Listo de verkoj 
 Krejon Ŝin-ĉan

Usui Joŝito
Usui Joŝito
Usui Joŝito
Naskiĝintoj la 21-an de aprilo
Mortintoj la 11-an de septembro
Kranio

Kranio estas ostaro de la kapo, parto de la skeleto, kiu entenas kaj ŝirmas la cerbon de la vertebruloj

La 22 ostoj de la kranio de homoj

 okcipitalo  (okcipitosto)
 sfenoido
 temporaloj  (tempiostoj)
 parietaloj  (parietostoj)
 fruntalo    (fruntosto)
 etmoido
 vomero    
 malsupraj nazkonkoj
 lakrimaloj  (larmostoj)
 nazostoj      
 maksiloj (supra makzelo)
 zigomoj
 palatostoj   
 mandiblo  (malsupra makzelo)

(la plurale indikitaj estas paraj)

Krom jenaj 22 ostoj situas en la kolo la hioido kaj en ambaŭ oreloj la maleo (martelo), inkudo (amboso) kaj la stapedo (piedingo).
Kelkaj homoj havas plian oston nome la inkaoston (os interparietal aŭ os incae).

Vidu ankaŭ 
 Kranioterapio
 Inkaosto
 Glabelo

Proverboj 

Ekzistas pluraj proverboj pri kranio en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili:

Referencoj
Piedartiko

Piedartiko estas artiko de la kruro inter la piedo kaj la suro. Ĝi konsistas el du apartaj artikoj: la talakrura artiko kaj la subtala artiko.

Foje estas konfuzo inter maleolo kaj piedartiko. Tamen maleolo estas elstaraĵo de osto, oni distingas la internan maleolon, kiu estas la apofizo de la tibio, kaj la eksternan maleolon, kiu estas la apofizo de la fibulo.

Vidu ankaŭ 
 Talo (osto)
 Tarso
 Homa anatomio

Eksteraj ligiloj 

 http://www.fpnotebook.com/ORT56.htm  
 http://www.scoi.com/anklanat.htm  
 http://www.jointhealing.com/pages/foot/foot_anatomy.html  

Homa anatomio
Piedo
Mandiblo

Mandiblo estas osto de la kranio, ĝi estas la malsupra parto de makzelo. Ĉe la insektoj, ĝi estas maĉa, kapta organo analoge al buŝo.

Skeleta sistemo
Makzelo

Makzelo estas ostopeco de la buŝo de vertebruloj, en kiu estas fiksitaj la dentoj.

La suba parto estas la mandiblo, kaj la supra estas la maksilo.

Vidu ankaŭ 
 Gnatologio
 Prognateco

Skeleta sistemo
Elektrona truo

Estas du signifoj de la termino elektrona truo, unu en solid-stata fiziko kaj alia en komputada kemio.

Solid-stata fiziko 

En solid-stata fiziko, elektrona truo (kutime aludite simple kiel truo) estas la manko de elektrono de alie plena valenta bendo. Plena (aŭ preskaŭ plena) valenta bendo ĉeestas en duonkonduktaĵoj kaj izolaĵoj. La koncepto de truo esence estas maniero analizi la movado de granda nombro de elektronoj en tia substanco.

Trua konduktado povas esti klarigita per uzo de la sekva analogio. Imagu vico de homoj sidantaj en aŭditorio, kie ne estas ekstraj seĝoj. Iu meze de la vico volas foriri, do li saltas super la seĝo en malplenan vicon kaj formarŝas. Tiu ĉi malplena vico estas analoga al la kondukta bendo, kaj la marŝanto estas analoga al libera elektrono.

Nun imagu ke iu alia alvenas al la vico kaj volas sidiĝi (la malplena vico havas malbonan vidaĵon kaj neniu volas sidi tie). Anstataŭe, tiu homo apud la malplena seĝo flanken movas kaj sidas en ĝi, lasante malplena seĝo pli proksima al la finaĵo. La sekvanto sekvas, kaj la sekva ... Oni dirus ke la malplena seĝo movas al la fino de la vico. Kiam la malplena seĝo atingas la fino de la vico, la novulo povas sidiĝi.

Sed dum la procezo, ĉiu en la vico moviĝis. Se tiuj homoj estus ŝargita, tiu ĉi movado konstituas konduktadon. Trua konduktadon funkcias ĉi maniere.

Anstataŭ analizi la movadon de malplena stato en la valenta bendo kiel la movado de miliardoj da elektronoj, fizikistoj proponas imagitan partiklon nomitan "truo". En aplikita elektra kampo, ĉiuj elektronoj movas laŭ unu direkton, do ĉiuj truoj movas laŭ la kontraŭan direkton. Fizikistoj do diras ke truo devas havi pozitivan ŝargon - fakte ili atribuas ŝargon de +e - precize la kontraŭon de elektrona ŝargo.

Uzante la leĝon de Kulombo, oni povas kalkuli la forton sur la "truo" pro la elektra kampo. Fizikistoj tiam proponas efikan mason kiu rilatas la (imagan) forton sur la (imaga) truo al la akcelo de tiu truo. Rezultas ke la efika maso estas certagrade sendependa de rapideco aŭ direkto, kiu signifas ke fizikistoj povas ŝajnigi ke la truo simple estas pozitiva ŝargo movanta tra vakuo, kun maso de, ni diru, 0,36me (tipa kvanto por silicio).

Komputada kemio 

Alternativa signifo de elektrona truoestas uzata en komputada kemio. En la metodoj de kuplita grapolo, la tera (malplej energia) stato de molekulo interpretiĝas kiel "vakua stato"—koncepte stato sen elektronoj. Ĉi skeme, la manko de elektrono de normale plena stato nomiĝas "truo" kaj traktiĝas kiel partiklo, kaj la ekzisto de elektrono en normale malplena stato simple nomiĝas kiel "elektrono".

Tiu ĉi terminaro estas preskaŭ identa kun tiu uzata en solid-stata fiziko. La ĉefa diferenco estas inter la teorioj uzataj priskribi truon. Solid-stata truo vidiĝas kiel libera partiklo kun efika maso, kaj eble aliaj eropaj pliboniĝoj al tiu modelo. Fizik-kemia truo analiziĝas per uzado de la Schrödinger-a ekvacio rekte.

Vidu ankaŭ 

 Elektra konduktado
 Duonkonduktaĵo
 Bendbreĉo
 Efika maso

Kemio
Fiziko
Rizodermo

Laŭ botaniko, rizodermo estas la epidermo de la planta radiko. Ĝi eligas radikharojn por grandigi la akceptan surfacon.

Eksteraj ligiloj 
 http://www.biologie.uni-hamburg.de/b-online/d05/05b.htm  

Botaniko
Stomo

La stomo estas buŝosimila aperturo troviĝanta multnombre en la epidermo de la plantaj folioj. Tra ĝi komunikas la gasoj kiel karbon-dioksido, aero, vaporo. Ĝi estas malfermita ĉe sukulentaj plantoj dumtage (CAM-planto).

Vidu ankaŭ 

 Fotosintezo
 Ĉelbiologio

Plantanatomio
Ksilemo

Ksilemo estas komplika histo de evoluintaj plantoj, kunmetita el tubetoj, lignaj fibroj kaj parenkimaj ĉeloj. Ĝi prizorgas la akvokondukadon kaj mekanike subportas la planton. Konsistigas la pliparton de la ligno. En ĝi transportiĝas la neorganikaj materialoj, jonoj supren.

Vidu ankaŭ 
 floemo

Planthistoj
Floemo

Floemo estas komplika histo de tubetoj, ĉirkaŭata de parenkimo, en tigoj kaj radikoj de la pli evoluintaj plantoj, tra kiu transportiĝas (malsupren) organikaj materialoj de la planto.

Eksteraj ligiloj 

 http://www.biomania.com.br/botanica/tecidosvegetais.php  
 http://www.ucmp.berkeley.edu/seedplants/seedplantsmm.html

Vidu ankaŭ 
 Ksilemo

Planthistoj
Parenkimo

Parenkimo aŭ parenĥimo estas planta baza histo el maldikseptaj, rondecaj vivaj ĉeloj, el kiu konsistas grandparte la karno de la molaj fruktoj, la medolo de la tigoj k.s.
Laŭ funkcio ekzistas i.a. asimila, depona, sekrecia, apoga histo.

Parenkimo, kiu entenas kloroplastojn nomiĝas ĥlorenkimo kaj troviĝas en la folioj.

Sub parenkimo oni komprenas formon de la planta parenkimo, ĉe kiu la interĉelaj spacoj estas tiel larĝaj kiel estiĝas vera aerumadhisto . Oni precipe trovas ĝin ĉe mangrovarboj, marĉoplantoj kaj akvoplantoj kie ĝi servas al gasinterŝanĝo de la subakvaj plantorganoj.

Planthistoj

fr:Parenchyme#Biologie végétale
Meristemo

Meristemo estas embria histo de plantoj, precipe en ŝosopintoj kaj radikpintoj, en kiu okazas dividiĝa kreskado de la ĉeloj kaj el kiu diferenciĝas la organoj. La funkciado de la meristemo en la interno de la tigo, trunko, radiko (kambiumo) kaŭzas ilian dikiĝon.

Vidu ankaŭ 
 Dendrokronologio
 Praĉelo

Planthistoj
Kambiumo

Angia kambiumo estas posttempa meristematika histo. Estas la kaŭzo de la dikiĝo de la tigoj kaj la radikoj de la spermatofitoj. Ĝi eligas ksilemo interne kaj floemo eksterne.

Vidu ankaŭ 
 Arboŝelo

Planthistoj
Kutiklo

En biologio kutiklo estas ĝenerala nomo de kovra tavolo de neminerala kaj ofte ankaŭ neĉela naturo. Strukturojn kiuj konsistas el vivaj ĉeloj oni neniam nomu kutiklo.

En plantoj kutiklo estas forgratebla tavoleto de vakso kaj specialaj polimeroj kutino kaj kutano, kiuj kovras epidermon de plantaj folioj kaj malhelpas vaporadon kaj elsekiĝon de la planto. Aparte kserofitoj, kiel kaktoj, havas ege dikan kutiklon.

En multaj animaloj, ekz. en Nematodoj kaj Artropodoj, kutiklo ekzistas kiel densa tavolo de eksterĉela materio, kiu situas super epitelio kaj servas por protekto kaj subteno de korpa formo.

En medicino vorto kutiklo signifas tavolon de mortaj ĉeloj apud bazo de la ungo.

Notoj kaj referencoj 
 

Anatomio
Zoologio
Botaniko
Medicina terminologio
Biologia morfologio
Paskalo (mezurunuo)

La paskalo estas mezurunuo por premo : Pa = [ N / m2 ]. La unuo estas nomata laŭ Blaise Pascal.

Komunuzaj obloj 
Pro la fakto, ke la paskalo estas relative malgranda mezurunuo kompare al komunuzaj valoroj, siaj dekobloj estas ofte uzataj:

 hektopaskalo (hPa) : 1 hPa = 100 Pa = 100 N/m2,
 kilopaskalo (kPa) : 1 kPa =  Pa =  N/m2,
 megapaskalo (MPa) : 1 MPa =  Pa =  N/m2,
 gigapaskalo (GPa) : 1 GPa =  Pa =  N/m2,
 terapaskalo (TPa) : 1 TPa =  Pa =  N/m2.

Rilatoj kun aliaj mezurunuoj 
Alia ofte uzatas prem-unuo: bar,

100 000 Pa = 1 bar = 1000 mbar

100 Pa = 1 hPa = 1 mbar.

Pri meteorologio, ofte uzatas la prem-unuo: atm,

1 atm = 101 325 paskaloj, aŭ 1 013,25 hektopaskaloj, aŭ 0,101 325 megapaskaloj.

Vidu ankaŭ 
 Atmosfera premo
 Barometro
 Premo
 Rapida ordigo en Paskalo (programlingvo)

Mezurunuoj de premo
Plateno

Plateno estas kemia elemento, kiu havas la simbolon Pt kaj la atomnumeron 78. Ĝi estas peza, dratigebla, altvalora grizblanka transirmetalo kaj unu el la ses elementoj de la platena familio. Ĝi estas utiligata en juveloj, elektraj kontaktaĵoj, kataliziloj kaj dentprotezoj. Pro ĝia rezisto al korodo uziĝas en alojoj.

La norma difino de metro estis longtempe bazita sur la distanco inter du markoj sur gravurita stango el iridiplateno (90% plateno kaj 10% iridio) konservita ĉe Buroo Internacia pri Pezoj kaj Mezuroj (BIPM) en Sèvres en Francujo. Hodiaŭ, cilindro el iridiplateno, ankaŭ en la BIPM servas kiel prototipo de kilogramo.

Pt - plateno 

 Simbolo: Pt
 Atomnumero: 78
 Atompezo: 195,09 u
 Kemia serio: transirmetalo
 Bolpunkto: ĉirkaŭ 4010 °C
 Fandpunkto: 1769 °C
 Denso: 21,45 g/cm3

Kombinaĵoj 
 Amonia heksafluoro-platenato

Vortformoj 
En la Unua Libro (1887), la metalo nomiĝis "platino", kaj tiu formo restis populara ĝis hodiaŭ. En la Fundamento de Esperanto (1905), tiu plej internacia formo estis ŝanĝita al "plateno" pro tendenco rezervi la finaĵon "in" al inseksuloj. Kiam malplifortiĝis tiu tendenco, la vorto "platino" estis ree enkondukita (en PIV), sed nun por nomi certan platan parton de presmaŝino. Kelkaj trovas la uzadon de la vorto "platino" en tiu signifo evitinda.

Produktado 
Anglo American plc estas multnacia minkompanio bazita en Johanesburgo kaj Londono. Ĝi estas la plej granda produktanto de la mondo de plateno, kun proksimume 40 procentoj de produktado.

Referencoj

Vidu ankaŭ 
 Platena disko
 Gottfried Osann

 
Kemiaj elementoj
Metaloj
Diskreta matematiko

Scienco > Matematiko > Diskreta matematiko

Science diskreta, aŭ malkontinua, signifas: kiu iras per malkontinuaj paŝoj per izolitaj nombroj, individuigeblaj eroj, male al kontinuaj fenomenoj. Alivorte, ekzistas valoroj senpere najbaraj, inter kiuj ne ekzistas plia valoro.

Diskreta matematiko estas fakaro de matematiko, kiu ne uzas la nocion "limeso". Ĝi konsistas el multaj branĉoj, al kiuj oni kutime kalkulas jenajn:
 grafeteorio
 logiko
 nombroteorio
 partoj de la algebro
 aroteorio
 kombinatoriko
 informoteorio
 probabloteorio kaj Markov-ĉenoj
 algoritmo-teorio
 teorio de komputebleco kaj komplekseco

Diskreta matematiko
Komputiko
Konrad Adenauer

Konrad ADENAUER (naskiĝis la 5-an de januaro 1876 en Kolonjo, mortis la 19-an de aprilo 1967 en Rhöndorf ĉe Bonn) estis la unua kanceliero de la Federacia Respubliko Germanio.

En 1906 Adenauer membriĝis al la katolika "Zentrumspartei" (Partio de la Centro).

De 1917 ĝis 1933 li estis ĉefurbestro (Oberbürgermeister) de Kolonjo kaj de 1920 ĝis 1933 prezidanto de la prusa ŝtatkonsilio (Staatsrat). Foje li estis konsiderita kandidato por la germana ĉefministreco. En 1932 li estis elektita la alta protektanto de la Universala Kongreso de Esperanto 1933 en Kolonjo.

La nacisocialistaj regantoj deprenis lian urbestran oficon. Adenauer estis kelkan tempon en malliberejo, kelkan li devis vivi kaŝite. Kiam en 1945 la usonaj trupoj komencis atingi lian malliberejon, la estroj volis ekzekuti la malliberitojn, sed Adenauer sukcesis fuĝi antaŭe. Kiel firma nenacisocialisto li fariĝis denove urbestro de Kolonjo, tamen la nova brita administrado (Kolonjo estis en la brita okupada teritorio) elpelis la memstare agantan Adenauer pro laŭaserta nekapableco.

Adenauer kunfondis kaj estris la Kristandemokratan Union, kiu fariĝis fine la plej sukcesa partio en elektoj. En 1948/1949 li estis prezidanto de la konstitucio-faranta Parlamenta Konsilio (Parlamentarischer Rat). La 15-an de septembro 1949 li estis elektita la unua federacia kanceliero (ĉefministro) de (okcidenta) Germanio, ricevante nur unu voĉdonon pli ol la alia kandidato. Laŭ propraj eldiroj Adenauer voĉdonis favore al si mem.

Li restis en tiu ofico ĝis sia abdiko la 16-an de oktobro 1963; ĝis 1955 li funkciis ankaŭ kiel ministro pri eksteraj aferoj.

Bazo de la politiko de Adenauer estis ekonomia rekonstruo kompromisa inter dungantoj kaj dungatoj ("sociala merkatekonomio") kaj repaciĝo kun la eksaj militaj kontraŭuloj. Vivocelo estis formigi fortan okcidentan Eŭropon kiuj kapablas defendi sin kontraŭ komunismo. En 1954 la Premio de Karolo estis donita al Adenauer. 

Posteulo fariĝis Ludwig Erhard, ĝis tiam ministro pri ekonomio.

Germanaj kancelieroj
Germanaj politikistoj
Ministroj pri eksteraj rilatoj de Germanio
Rejnlando
Konservativistoj
Karolpremiitoj
Grandaj Krucoj de la Federacia Meritkruco (Germanio)
Kolonjanoj
Personoj de la jaro laŭ magazino Time
La fin du Règne animal

La fin du Règne animal (La fino de l'animala klado) estas franca filmo de jaro 2003, reĝisoro joël BRISSE, ĉefa aktoro Brunot LOCHET.
Temo: Ĉe vilaĝo en vitkultura regiono Hérault intensa uzo de agrotoksaĵoj kaŭzas morton de la birdoj, misformigajn naskojn ĉe la kunikloj, ktp. Unu vitkulturisto,Noël, ne elportas tion, kaj decidis ne plu trakti siajn, vitkampojn, kaj provas alarmi al la aliaj vilaĝanoj. Sed tiuj tute ne zorgas pri tio, kaj rigardas lin kiel "la kretenon de l'vilaĝo", des pli, ke li ne estas kiel la aliuloj. Epikura, kontemplema, sentema, li estas rigardata de la aliaj kiel strangulon, nur lia nevino, okjara infanino komprenas lin, kio ne plibonigas lian "bildon" kontraŭ la aliaj vilaĝanoj kaj la aŭtoritatoj.
Sed tiu civilizo, kiu tiom facilanime difektas kaj mortigas la naturon, iĝas draste singarda kontraŭ naturaj malsanoj, kaj pro unu besto infektita trudas mortigi la tutan ŝafgregon, kiun maljuna ŝafbredisto konfidis al Noël pro vojaĝo. Noël provas savi ilin, sed ne sukcesas kaj devas vidi la ŝafojn iri en la bestkamionon tiel, kiel judoj irantaj al Aŭŝvic. Post tiu lasta dramo - du aliaj, unu familia kaj unu ama ĵus batis lin - li kolektas ĉiujn lastajn bestojn  de la vilaĝo, enfermigas sin kun ili en sia garbejo, kaj mortigas sin kun ili elbruligante ĉion.

Francaj filmoj
Filmoj aperintaj en 2003
Karlo la 8-a (Francio)

Karlo la 8-a de Francio alinome Karlo la Afabla naskiĝis je la 30-a de junio 1470 en la kastelo Amboise  kiel filo de Ludoviko la 11-a kaj de (Karlino) Charlotte  de Savoie . Li mortis je la 7-a de aprilo 1498, samloke, post akcidento.

Li estis reĝo de Francio inter 1483 kaj 1498 kiel la sepa kaj lasta reĝo laŭ direkta heredo el la tiel nomata branĉo (aŭ domo) de Valois , ene de la kapetida dinastio.

Li edziĝis al dukino Ana de Bretonio.

Francaj reĝoj
Dinastio de Valois
Entombigitoj en baziliko de Saint-Denis
Bretonaj dukoj
Norbert Elias

Norbert ELIAS (naskiĝis la 22-an de junio 1897 en Breslaŭo; mortis la 1-an de aŭgusto 1990 en Amsterdamo) estis germana sociologo, historiisto, filozofo kaj poeto.

Norbert Elias estis la ununura filo de juda burĝa familio. Same multaj germanaj judoj, li havas fortan rilaton al la germanan kulturon, sed ne al Germanio. En la jaro 1984 li diris, ke li sentis estanta Eŭropano. Li plenumis studojn pri kuracarto, filozofio, psiĥologio en pluraj germanaj universitatoj, kie li sekvis kursoj de Richard Hönigswald, Heinrich Rickert, Edmund Husserl, Karl Jaspers. La veno de nazia reĝimo trudis lin forlasi Germanion jare 1933. Ekde lia juneco li amas Francion sed ne Brition. Pro tio li loĝadis en Francio (1933–1935), sed li ne povis labori science en Francio kaj pro tio li fine migris al Britio. En la jaro 1938, post la "Kristallnacht" (kristala nokto) liaj gepatroj vizitis lin en Britio kaj li tentis persvadi ilin ne reiri al Germanio – vane. Tio traŭmatigis lin grave, ĉar lia patrino estis murdita en Auschwitz. Li profesoris en universitatoj de Hago kaj Leicester. Tuta lia vido li estis preskaŭ nekonata kaj li ne povis ricevi profesoran katedron en Eŭropo aŭ Ameriko, nur tre malfrue li ricevis profesoran katedron en urbo Akrao en Ganao (1962–1964), kiel li ŝatis multe. Li diris, ke li multe lernis de liaj afrikanaj studantoj por kompreni aliajn kulturojn kaj kulturon ĝenerale. Ekde ĉirkaŭ 1970 li loĝadis ofte en Nederlando kaj Germanio, havinta loĝejon en Amsterdam kaj multe vojaĝis. Kvankvam traŭmatigita fare de la germanoj, en la jaroj '70 kaj '80 li docentis en la universitatojn de Aĥeno, Bielefeld, Bochum, Frankfurto ĉe Majno, Konstanz Münster, Amsterdam kaj Hago. Komence reeltrovo de liaj verkoj okazis esence en Germanio kaj Nederlando.

Li detale studis historion kaj sociologion de la moroj kaj de la ĉiutagaj konkretaj kondutoj, en tiu fako lia nomo iĝis aŭtoritato. Lia plej konata libro tiuteme estas Über den Prozess der Zivilisation (Pri procezo de civiliziĝo) – unua eldono en Svislando: 1939, unua eldono en Germanio: 1969 -.
Li ĉefe montris, ke, eĉ se dummomentaj kaj punktaj rigardoj foje iluzie kredigas la malon, la socioj konstante kaj senretroire pli kaj pli strete konformigas siajn anojn, kaj ene de pli kaj pli multenombraj terenoj, kaj ke ne nur konstante pli kreskas la kvanto de la normoj postulitaj, sed ankaŭ la memcenzuro en la individuoj.

Verkoj (elekto) 
 Die Höfische Gesellschaft (skribita 1933, aperinta 1969)
 Über den Prozeß der Zivilisation (1939)
 The Established and the Outsiders (1965)
 Was ist Soziologie? (1970)
 Über die Einsamkeit der Sterbenden (1982)
 Engagement und Distanzierung (1983)
 Über die Zeit (1984)
 Die Gesellschaft der Individuen (1987)
 Los der Menschen (1987, poemoj)
 Studien über die Deutschen (1989)
 Symboltheorie (2001)
 Mozart: Portrait eines Genies

Eksteraj ligiloj 

 retpaĝo pri Norbert Elias kaj liaj verkoj (angle, france, germane, hispane, itale kaj nederlande)

Germanaj sociologoj
Naskiĝintoj en Breslaŭo
Ludoviko la 11-a (Francio)

Ludoviko la 11-a de Francio (naskiĝis la 3-an de julio 1423; mortis la 30-an de aŭgusto 1483), kromnomita Ludoviko la Prudenta aŭ La universala araneo (franclingve Louis XI le Prudent aŭ l'universelle aragne) estis la reĝo de Francio ekde 1461 ĝis 1483. Li estis la filo de Karlo la 7-a la Venkanto kaj de Maria de Anĵuo, kaj apartenis al la Valois-branĉo de la kapetida dinastio.

Koncerne la unuiĝon de la reĝlando, Ludoviko la 11-a estis sendube unu el la plej sukcesaj reĝoj de Francio. Lia 22-jara reĝado estis markita de multaj politikaj intrigoj, kaj Ludoviko restis famkonita pro sia cinikeco kaj pro sia politika realismo. Li interalie venkis la potencan duklandon de Burgonjo, Karlo la Brava, en 1477.

Vidu ankaŭ 
 Listo de monarkoj de Francio
 Pikinja traktato

Francaj reĝoj
Dinastio de Valois
Naskiĝintoj en 1423
Mortintoj en 1483
Karlo la 7-a (Francio)

Karlo la 7-a de Francio (naskiĝis la 22-an de februaro 1403 en Parizo; mortis la 22-an de julio 1461 en Mehun-sur-Yèvre), kromnomita Karlo la Venkanto (franclingve Charles VII le Victorieux) estis la reĝo de Francio ekde 1422 ĝis 1461. Li interalie finigis la Centjaran militon en 1453, per franca venko.

La Traktato de Arras estis subskribita en 1435 de Karlo la 7-a, kaj la duko de Burgonjo, Filipo la 3-a; ĝi finigis la kofliktojn de la Enlanda milito inter armanjakanoj kaj burgonjanoj.

Oni ĝis hodiaŭ asocias lian nomon kun la famega Johana de Arko, kiu inversis la destinon de la milito kaj ebligis la kronadon de la nova reĝo en Reims la 17-an de julio 1429.

Post sia morto Karlo la 7-a estis ofte kritikata pro tio, ke li malrapidigis la rekonkeron de Francio fare de Johana de Arko kaj forlasis ŝin post ŝia kapto en Compiègne (1430). Li tamen oficiale rehonorigis ŝin en 1456, kaj firme kontestis, ke ŝi estis herezulino. Karlo estis krome efika reĝo, kiu finpuŝis la anglojn el la reĝlando kaj restarigis fortan ekonomion danke al la reformoj de Jacques Cœur. Karlo la 7-a favoris galikanismon, kaj plifortigis la aŭtoritaton de la reĝo.

La tronon heredis alia grava reĝo, lia filo Ludoviko la 11-a.

Vidu ankaŭ 
 Listo de monarkoj de Francio

Francaj reĝoj
Dukoj de Berry
Dinastio de Valois
Entombigitoj en baziliko de Saint-Denis
Pio la 6-a

Pio la 6-a (Giovanni Angelo Conte Braschi) naskiĝis la 27-an de decembro 1717 en Cesena kaj mortis la 29-an de aŭgusto 1799 en Valenco. Li estis papo ekde 1775 ĝis 1799.

Li estis elektita papo nur preskaŭ kvin monatojn post la morto de papo Klemento la 14-a, la 15-an de februaro 1775. Li estis pastro ekde 1758 kaj kardinalo ekde 1773.

La 10-an de marto 1791, respondante la deklaracion de homaj kaj civitanaj rajtoj, li skribis:
Ĉu eblas elpensi iun pli grandan sensencaĵon ol tian dekreton pri egaleco kaj libereco por ĉiuj?

En la jaro 1796 la Papa Ŝtato estis okupita de francaj trupoj. La papo devis pagi milionan sumon al Francio. Kiam post tio li koaliciis kun Aŭstrio kaj Napolo, la francoj atakis denove kaj deklaris Romon respublikon la 15-an de februaro 1798. La papon oni proklamis elpelita kaj oni ekzilis lin unue al Sieno, poste al Florenco. Fine, jam malsanege oni forkondukis lin al Francio, kie li mortis dum la somero 1799.

Naskiĝintoj en 1717
Mortintoj en 1799
Papoj
Pio la 7-a

Pio la 7-a, Giorgio Barnaba Luigi Chiaramonti, (14-a de aŭgusto 1742 - 20-a de aŭgusto 1823) estis papo de la 14-a de marto 1800 ĝis la 20-a de aŭgusto 1823.

Vivo 
Ĉiaramonti iĝis benediktano en 1756, iĝis abato en 1775 kaj en 1782 episkopo de Tivoli. En 1785 li iĝis episkopo de Imola kaj kardinalo.

Li volis revivigi la hierarkiajn regulojn severajn. Post kiam li eniris Romon en la 3.7.1800 protektite de aŭstriaj trupoj, li ekigis la reformadon de la falinta ŝtata sistemo tre prudente, sub la konsilado saĝa de la ŝtata sekretario Consalvi. Per la Packontrakto de Lunéville Pio ricevis la plejparton de la Papa ŝtato ree kaj faris kun Franclando konkordaton kio redonis al Romo multajn hegemoniajn rajtojn en la eklezio franca.

Invitite de Napoleono Bonaparte li venis en novembro 1804 Parizon por la unktado kaj la koronado de la imperiestro; konatas ke Napoleono preferis meti mem la kronon surkapen. Li permesis nek la malekfunckion de la t.n. organikajn artikolojn nek la redonon de Romanjo aŭ de la legatujoj. En la 4.4.1895 Pio startigis la revojaĝon al Romo tre nekontente. En majo 1809 Napoleono deklaris en Vieno ke la papo ĉesigis sian suverenecon nereligia. La Papa ŝtato enkorpigitis al la imperiestro franca - sed oni ja lasis al la papo la eklezian potencon.

Ĉar Pio estis protestinta kontraŭ tiaj decidoj kaj ekskomunikis ĉiujn malobeontojn li arestitis en la 6.7. nokte kaj kondukitis kune kun la ŝtata sekretaro Pacca al Savona. En 1812 oni cedis al li kiel restadolokon Fontainebleau. Liaj agoj dume restis decaj kaj neŝanceligeblaj. Li rifuzis pompon kaj la de Napoleono ceditajn grandajn monsumojn kaj ne donis al la de Napoleono nomumitaj episkopoj la konfirmon. Li ankaŭ estis kontraŭ la eksedzinigo de la imperiestra edzino Josephine. Post la reveno de Napoleono el Ruslando li perfortis la papon konsenti je konkordato en la 25.1.1813. La papo rezignu je la Papa ŝtato. Ĉar la kontrakto publikigitis far Napoleono pli frue ol promesite la papo, plena de ĉagreno, deklaris en la 24.3. sian konsenton nevalida. Je la komenco de la jaro 1814 li denove liberigitis kaj reportitis al Savona. Dum aplaŭdoj de la popolo li reiris Romon en la 24.5.1914.

Graveco 
Tre lerte Pio kaj Consalvi utiligis la tempajn cirkonstancojn por restarigo de la papa hierarkio. la Viena kongreso garantiis al la episkopo de Romo la regadon de la Papa ŝtato, escepte de Avinjono kaj la Grafujo Venaissin (Vaucluse). Koncerne la internan eklezian politikon la papo sekvis severajn principojn. Li refondigis la ordenon de la Jezuitoj kaj reinstalis la Inkvizicion. En 1816 li kondamnis la bibliajn societojn kaj malpermesis la neaprobitajn tradukojn de la Biblio. Krome li akceptis leĝojn severajn kontraŭ la framasonoj kaj la Carbonari-mafio. Kun diversaj ŝtatoj li faris konkordatojn ricevante ĝenerale tre bonajn kondiĉojn. En la propra ŝtato li ekigis reformadojn kaj engaĝiĝis tre pri la artoj.

Fonto 
Meyers Großes Konversations-Lexikon, Band 15. Leipzig 1908, p. 920-921, kio legeblas tie ĉi interrete.

Naskiĝintoj en 1742
Mortintoj en 1823
Papoj
Kontraŭframasonismo
Leono la 12-a

Leono la 12-a, naskita kiel Annibale Sermattei della Genga la  en La Genga proksime de Ancona, estis papo de 1823 ĝis sia morto en Romo la .

Vivo 
Genga ordinitis en 1783 kaj iĝis poste sekreta ĉambristo de Pio la 6-a. En 1793 li iĝis titulara episkopo de Tiro, en 1794 apostola nuncio en Augsburg, en 1805 nuncio ĉe la germana imperia dieto en Ratisbono, en 1816 kardinalo kaj episkopo de Sinigaglia. Post la morto de Pio la 6-a li elektitis papo en la 28.9.1823.

Komence li estis ovaciita, sed baldaŭ li estis ekmalamata pro sia koleriĝemo kaj severeco. Li redonis al la jezuitoj la iaman kolegion kun la Kirko Sankta Ignaco, la muzeon kaj la oratoriejon. Krome Leono reinstalis la prizonojn de la Inkvizicio. La rilaton de la Eklezio al la ŝtato en la regiono de la Supra Rejno li ordonis en 1827 per la buleo »Ad dominici gregis custodiam«; la emancipiĝon de la katolikoj en Britio li preparis ankaŭ. En la Papa Ŝtato li reformis la administracion, la jursistemon civilan kaj tribunalajn impostojn, la eduksistemon. Krome li konstruigis multajn malsanulejojn.

Honoroj 
En la Baziliko Sankta Petro estis farita por li marmora monumento de Bertel Thorvaldsen.

Eksteraj ligiloj 

 Bautz 
 Enciclopedia Britannica de 1911

Papoj
Italaj episkopoj
Gregorio la 16-a

Gregorio la 16-a, naskita la  en Belluno kun la nomo Bartolommeo Alberto Cappellari, estis papo de la  ĝis la , kiam li mortis en Romo. Li estis romualdano.

La konklavo por lia elekto daŭris sufiĉe longe; laŭ iuj 54 aŭ 64 tagojn; ĝi finiĝis la . Antaŭ sia elekto Gregorio estis ne episkopo, sed monaĥeja abato (eklezie samranga al episkopo, sed ne al kardinalo). Li estis la lasta ne-episkopo, kiu estis elektita kiel papo.

Vivo 
Cappellari aliĝis al la monakejo romualdana de Murano kaj iĝis ties abato. Li gajnis bonajn sciojn pri orientaj lingvoj. Lia verko »Trionfo della Santa Sede«, kiu tradukitis en multajn lingvojn, kaŭzis lian ordenestrigon. Papo Leono la 12-a nomumis lin en 1826 kardinalo kaj igis lin ĉefon de la Papa Kongregacio por la evangelizado de la popoloj.

Post la finfaro de la konkordato kun Nederlando (ankoraŭ dum la regado de Leono la 12-a) la papo Pio la 8-a nomumis Cappellari la ĉefintertraktanto kun la prusoj. Temis pri reguligo de geedzecoj inter katolikoj kaj protestantoj.

Atingoj kaj karaktero 
Kvankam Cappellari persone estis modesta kaj bonhumora li enkondukis, post la papiĝo, tre malmodernajn tendencojn en la Papan Ŝtaton favorante la jezuitojn. Ribeloj baldaŭ finigitis kun helpo de aŭstraj trupoj. La de aliaj eŭropaj registaroj rekomendita plimodernigo de la Papa Ŝtato ne okazis. En 1832 sekvis nova ribelo; pro denova aŭstra helpo trupoj el Franclando sekve okupis Ancona. La sekvajn jarojn alternis rebeletoj, amnestietoj, plirigidigoj. Ĉirkaŭ 2000 politikaj arestitoj salajritis je la fino de la regado de Gregorio la 16-a.

Gregorio ankaŭ havis multkostajn elspezojn ekz. por akvokondukilo ĉe Tivoli, por la finkonstruo de la Paŭlo-kirko. Inverse li meritis pri la ordigo de la artkolektoj papaj kaj la malfermigo de la Vatikana biblioteko por esploristoj. Ultramontanismo kreskis dum lia regado.

Interesaĵoj 
 La papo kondamnis sklavecon, sed ankaŭ la polan Novembran ribelon kontraŭ la Rusia Imperio.

Fonto 
Meyers Großes Konversations-Lexikon, Band 8. Leipzig 1907, p. 269, kio legeblas tie ĉi interrete.

Eksteraj ligiloj 

 http://catholic-dlc.org.hk/2000.htm 
 http://archives.catholic.org.hk/popes/index.htm  
 http://wordpedia.britannica.com/concise/quicksearch.aspx?keyword=gregory&mode=3 
 http://www.nict.gov.tw/tc/dic/index1.php  

Mortintoj en 1831
Naskiĝintoj en 1765
Papoj
Pio la 8-a

Pio la 8-a, latine Pius VIII, naskiĝinta Francesco Saverio Castiglioni je la 20-a de novembro 1761, mortinta je la 30-a de novembro 1830, estis papo de 1829 ĝis 1830.

Vivo 
Castiglioni fariĝis en 1800 episkopo de Montalto kaj nomumitis en 1816 fare de Pio la 7-a episkopo de Cesena kaj kardinalo. Poste li fariĝis Granda penitencisto kaj estro de la Kongregacio pri la malpermesitaj libroj.
En 1821 Castiglioni iĝis episkopo de Frascati. Post la entroniĝo papa en la 31.3.1829 li permesis al siaj subuloj kelkajn materiajn plifacilaĵojn kaj subtenis la artojn. Sed liaj politiko estis malamika al ĉia liberalismo.

De kiam li estis elektita li ĉiam fartis malbone. Li mortis post kelkaj monatoj. Post lia morto aŭtopsio estis farita de lia kadavro, kaj oni trovis pruvojn, ke li estis venenigita.

Naskiĝintoj en 1761
Mortintoj en 1830
Papoj
Pio la 9-a

La beata Pio la 9-a, naskiĝinta je la 13-a de majo 1792 kun la civila nomo Giovanni M. MASTAI-FERRETTI, mortinta je la 7-a de februaro 1878, estis papo dum 31 jaroj de la 16-a de junio 1846 ĝis sia morto. Lia papado (32 jaroj) estis la plej longa el ĉiuj, krom tiu de la apostolo sankta Petro, pri kiu oni cetere ne povas ekzakte diri, kiam ĝi komenciĝis.

Li en 1854 deklaris la dogmon pri la Senmakula koncipiĝo. Ĝis tiam neniu papo aŭdacis enkonduki novan kaj gravan dogmon ekster ĉiu koncilio, nur per sia privata aŭtoritato. Tamen la kulto al la Virgulino estis tiel fervora en la katolikaro, ke la protestoj estis malmultegaj. En 1864 aperis la listo de herezaj eraroj (Syllabus), multe diskutota. En 1869 li kunvokis la unuan vatikanan koncilion, kiu interalie dekretis la principon de la neeraripovo de la papo.

Dum la ribeloj pri la unuigo de Italio li rifuzis agnoski la novan italan ŝtaton kaj devis retiriĝi en Vatikano. Tiu stato, nomata la "Roma Demando", estis solvita nur per la Laterana Pakto de 1929.

Lia proceso pri beatigo komenciĝis je la 11-a de februaro 1907. Oni deklaris lin ador-honorinda je la 6-a de julio 1985 kaj beata je la 3-a de septembro 2000. La proceso do daŭris kompare longan tempon kaj finiĝis nur dum la papeco de Johano Paŭlo la 2-a.

Vidu ankaŭ 
 Pie-IX (metroo de Montrealo)

Papoj
Italaj beatuloj
Pio la 10-a

Pio la 10-a, naskita kiel Giuseppe Sarto  la 2-an de junio 1835 en Riese (provinco Treviso en Veneto), mortinta la 20-an de aŭgusto 1914 en Romo, estis papo de la 4-a de aŭgusto 1904 ĝis sia morto.

Pro sia malriĉula deveno el kamparana familio li iel estas komparebla al Johano la 23-a kaj Johano Paŭlo la 1-a.

Kuriozaĵoj

Tango 
Komence de la 20-a jarcento, kiam argentina tango atingis Eŭropon kaj komencis forpuŝi valson kaj polkon, la eklezio konsideris malpermeson de tiu sense iom eksplicita danco.
Oni rakontas, ke Pio petis, ke paro de baletistoj prezentu al li tangon, por ke li povu prijuĝi ĝin;
poste li diris: "Al mi ĝi ŝajnas pli bela ol friula danco, sed mi ne vidas, kia granda peko estu en tiu ĉi nova danco."
Pro tio li nuligis la ekleziajn sankciojn por tangantoj.

Esperanto 

Papo Pio la 10-a sendis sian benon al "Espero Katolika" kaj la katolikaj esperantistoj ĉiujare de 1906 ĝis sia morto en 1914. Krome en kelkaj aŭdiencoj li parolis pri Esperanto. La 4-an de aprilo 1909 li diris al Isidoro Clé, esperantista direktoro de eklezia instituto en Bruselo: "Esperanto havas antaŭ si grandan estontecon". Pio deklaris en 1910, ke "Esperanto estas grava ilo por ligi la katolikojn de la mondo".
Lia favora sinteno al Esperanto ŝuldiĝas al la laboroj de la vatikana monsinjoro Luigi Giambene, kiu havis privatan aŭdiencon kun la papo. Pio la 10-a nomis lin "monsinjoro Esperanto". La unua beno venis tuj post aŭdienco al la redaktoro Pastro Emile Peltier, kaj ĝi estis anoncita dum la 2-a Universala Kongreso, en Ĝenevo.

Ekzistas ankaŭ aliaj citaĵoj, pri kiuj ni trovas nur el la tempo post la morto de la koncerna papo iujn fontojn, kiuj nenion diras pri la tempo kaj la cirkonstancoj de la eldiro, kio eventuale povus esti kialo por pridubi ilian aŭtentikecon. Tiaj citaĵoj, en diversaj variantoj ĉiam denove represitaj en informiloj de katolikaj kaj eĉ pli ofte de nekatolikaj esperantistoj, estas ekzemple la sekvaj vortoj atribuataj al Pio la 10-a: "Mi vidas en la lingvo Esperanto valoran rimedon por teni ligitecon inter katolikoj de la tuta mondo." Dum la tre afabla sinteno de Sankta Pio la 10-a al esperantistoj supozigas, ke tiu ĉi frazo tamen plene spegulas lian opinion, ni povas esti malpli certaj pri la citaĵo.

Dum la 23-a kongreso de IKUE en 1951 en Munkeno Pio la 10-a estis proklamita kiel "ĉiela patrono de la katolikaj esperantistoj".
La kongresa numero de Espero Katolika plurloke parolas pri "Pio la 10-a, nia patrono".

Elekto 
Dum la konklavo de 1903 la aŭstra imperiestro Francisko Jozefo deklaris, ke li ne akceptos elekton de kardinalo Mariano Rampolla Del Tindaro.
Estas neklare, ĉu sen tiu vetoo Rampolla estus iĝinta papo.

Sanktigo 
Pio estis beatigita la 3-an de junio 1951 kaj sanktigita la 29-an de majo 1954.
Lia memortago estas la 21-a de aŭgusto.

Aliaj projektoj 

Papoj
Sanktuloj
Patriarkoj de Venecio
Kritikistoj de marksismo
John Kerry

John Forbes Kerry [ke'ri] (naskiĝis la 11an de decembro 1943 en Aurora, Koloradio) estas usona politikisto.

Kerry estis usona senatano el Masaĉuseco kaj unu el la oficialaj kandidatoj por la oficiala prezidanta ofico de la Demokrata Partio por prezidenta baloto de Usono jare 2004. Li malvenkis en la baloto kontraŭ George W. Bush.

Kerry estas filo de diplomato kaj pasigis grandan parton de sia junaĝo en Eŭropo. Lia familio apertenas al tiel nomata "nobelaro" de orienta marbordo de Usono – lia patrino estas rekta praidino de unua guberniestro de Masaĉuseco en la 17-a jarcento. Li ankaŭ estas membro de la entreprenista familio Forbes. Lia avo Friedrich Kohn estis de juda-silezia familio, sed katolikiĝis jare 1901 kaj jare 1904 enmigris Usonon adoptinte la nomon Frederick Kerry. John Kerry vivis ankaŭ en Berlino kaj Svislando. La dua edzino de John Kerry estis Teresa Heinz, kiu estas vidvino de senatano H. John Heinz la 3-a. John Heinz la 3-a estis heredanto de keĉupo-fabrikanto Henry J. Heinz. La kapitalo de Teresa Heinz estas taksata ĉirkaŭ 500 milionoj da usonaj dolaroj.

La 21an de decembro 2012 li estis nomumita fare de Usona Prezidento Barack Obama por la posteno de Sekretario de Ŝtato  post Hillary Clinton, kiu forlasis la postenon pro la malsano. La 29-an de januaro 2013 la Usona Senato aprobis lian nomumon por la posteno de Sekretario de Ŝtato de Usono, kiu ekfunkciis de la 1-an de februaro 2013.

Eksteraj ligiloj 
  ()

Usonaj politikistoj
Usonaj Sekretarioj de Ŝtato
Senatanoj de Usono
Benedikto la 15-a

Benedikto la 15-a (civile Marquese Giacomo della Chiesa, naskita je la 21-a de novembro 1854 en Ĝenovo, mortinta je la 22-a de januaro 1922 en Romo) estis la 258-a papo de la katolika eklezio ek de 1914.

Pro sia kontraŭeco al la Unua mondmilito li estis nomata "papo de la paco".

En aŭgusto 1920 antaŭ la Batalo de Varsovio (nomata ankaŭ La Miraklo apud Vistulo) li alvokis al ĉiuj episkopoj por preĝoj por Pollando atakita flanke de sovetia Ruĝa Armeo.

En 1917 li proklamis la Kodekson de Kanona Juro, kiu restis valida ĝis reformo en 1983.

Lia nomo eble estas signifa por la nom-elekto de Benedikto la 16-a, ĉar papoj per la elekto de sia nomo ordinare indikas al antaŭaj portantoj de la nomo.

Enciklikoj 

 Ad Beatissimi Apostolorum (1-a de novembro 1914)
 Humani Generis Redemptionem (15-a de junio 1917)
 Quod Iam Diu (1-a de decembro 1918)
 In Hac Tanta (14-a de majo 1919)
 Paterno Iam Diu (24-a de novembro 1919)
 Pacem, Dei Munus Pulcherrimum (23-a de majo 1920)
 Spiritus Paraclitus (15-a de septembro 1920)
 Principi Apostolorum Petro (5-a de oktobro 1920)
 Annus Iam Plenus (1-a de decembro 1920)
 Sacra Propediem (6-a de januaro 1921)
 In Praeclara Summorum (30-a de aprilo 1921)
 Fausto Appetente Die (29-a de junio 1921)

Eksteraj ligiloj 
 http://www.vatican.va/holy_father/benedict_xv/encyclicals/documents/hf_ben-xv_enc_23051920_pacem-dei-munus-pulcherrimum_en.html
 http://www.catholic-forum.com/saints/ncd01188.htm  
 http://catholic-dlc.org.hk/2000.htm 
 http://archives.catholic.org.hk/popes/index.htm  

Papoj
Episkopoj de Bolonjo
Italaj nobeloj
Pio la 11-a

Pio la 11-a, naskita kiel Achille Ratti  la 31-an de majo 1857 en Desio (provinco de Milano), mortinta la 10-an de februaro 1939 en Romo, estis papo de la 6-a de februaro 1922 ĝis sia morto. Li estis elektita papo en la plej longdaŭra voĉdono de la 20a jarcento, kiu inkluzivis 14 voĉdonadojn.

Post lia elekto, Pio la 11-a renovigis la praktikon de publika preĝo de la vatikana balkono, kiu ĉesis kun la fino de la papa ŝtato en 1870. Pio la 11-a ne vidis sin engaĝita al iu regadosistemo, argumentante ke la eklezio konsentis pri iu sistemo kiu permesus konsciencliberecon al kristanoj. Li subtenis katolikan misian agadon en Afriko kaj Azio.

En la nomo de Pio la 11-a, la Lateranaj Traktatoj kun Italio estis subskribitaj, kiuj establis la Vatikanurban ŝtaton, establis katolikan kristanismon kiel la oficialan religion de Italio, kaj donis al la eklezio la mandaton pri la edziĝo en Italio. Konkordato kun Nazia Germanio agnoskis la statuson de la eklezio kaj ĝian aŭtonomion, dum kiuj la papo devigis la germanan katolikan partion malfondiĝi.

Mit brennender Sorge (Kun brula zorgo) estas encikliko de la papo Pio la 11-a pri la situacio de la Katolika Eklezio en la Nazia Germanio, publikigita la 14an de marto 1937.

Papoj
Ĉefepiskopoj de Milano
Paŭlo la 6-a

Papo Paŭlo la 6-a, civile Giovanni Battista Montini, naskiĝis je la 26-a de septembro 1897 en Concesio kaj mortis je la 6-a de aŭgusto 1978 en la papa rezidejo en Castel Gandolfo.
Li papiĝis je la 21-a de junio 1963 ĝis sia morto. Li estis beatigita la 19-an de oktobro 2014 kaj poste kanonizita la 14-an de oktobro 2018; lia festotago estas la 26-a de septembro.

Enciklikoj (interalie):
 Mysterium Fidei (la mistero de la fido, 1965)
 Populorum progressio (la progreso de la popoloj 1967)
 Humanae vitae (transdono de la homa vivo, pri naskolimigo, 1968)

Paŭlo la 6-a kaj Esperanto 
La unua eldiro de papo pri Esperanto, kiu estas dokumentita de la vatikana gazeto "L'Osservatore Romano", venas de Paŭlo la 6-a. En la sankta jaro 1975 okazis en Romo la 36-a IKUE-Kongreso. Kadre de ĝenerala aŭdienco sur la Placo de Sankta Petro la 13-an de aŭgusto 1975 Paŭlo la 6-a prezentis la ĉeestantajn grupojn: "Alia internacia grupo, kiun mi prezentos baldaŭ per aparta parolo, estas tiu de la partoprenantoj en la internacia kongreso de la katolikaj esperantistoj. Vidu, ili havas la verdan flagon, kiu estas simbolo de espero, ili estas la esperantistoj."

Kaj li alparolis la kongresanojn en itala lingvo per la sekvaj vortoj:

"Ni ne volas fini tiun ĉi parton de la aŭdienco sen adresi nian saluton kaj nian bonedeziron al la partoprenantoj en la 36a internacia kongreso de la katolikaj esperantistoj. Al viaj apartaj kulturaj celoj vi volis aldoni noton delikatege religian eniĝante en la spiriton de la jubileo kiu al ĉiuj bonavolaj homoj parolas pri renoviĝo, pri konvertiĝo, pri retrovita kontakto kun Dio, kiu amas kaj pardonas. Ĉi tiu spirito gvidu vin en la instigo al frateco kaj interkompreniĝo inter la diversaj popoloj en malsamaj lingvoj, kiujn vi klopodas favori laŭ la programo, kiu vin distingas. Tio estas nia sincera bondeziro, kiun ni plivalorigas per nia apostola beno, favoranta la donacojn de la Sinjoro.

Vidu ankaŭ 

 Kurio
 Roma kurio
 Teologio pri liberigo
 Nostra Aetate

Papoj
Ĉefepiskopoj de Milano
La rajto je pigro

Politiko > Politika maldekstro > Paul Lafargue

La rajto je pigro (france, Le droit à la paresse) estas broŝuro verkita de franca marksismano Paul Lafargue en prizono en 1883. Lafargue kontraŭas la "rajton je laboro" kaj proponas, per teĥnikaj kaj socirevoluciaj metodoj uzi la plusvaloron, por ke ĉiuj homoj laboru multe malpli (ĝis po 3 horojn tage) kaj ĝuu la vivajn plezurojn.

Perspektivigo:
Kiam Robert Owen petis komence de la 19-a jarcento, ke oni limigu la tagan deĵortempon je ... 12 horoj, li estis kulpigita esti utopiulo, kaj la superaj klasoj kaj oficiala tiama scienco kvalifikis tiun proponon kiel "ateisma(n) krimo(n) kontraŭ la sankta valoro de l'laboro".
Nun en Eŭropo la deĵortempo semajna estas inter 35 kaj 40 horoj, sed spertuloj kalkulis, ke konsiderante la altiĝon de produktiveco, se estus organizita ties partigo, la labortempo povus estis por ĉiu po 2 horoj tage (Lafargue revis pri 3).

Bibliografio 
 Rajto je pigro. Paul Lafargue. Kribo. Broŝurservo de SAT, 1994. 35 paĝoj

Eksteraj ligiloj 

 http://www.marxists.org/archive/lafargue/works/lazy 
 http://incipitblog.free.fr/index.php/2005/03/03/paul-lafargue-le-droit-a-la-paresse 
 Tuta teksto franclingva
 Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
 Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience

Komunismo
Antverpena Fikcio-libraro
Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
Furiera analitiko

La Furiera analitiko estas metodo, malkovrita de Jean-Baptiste Joseph Fourier, kiu
 

la terminoj  kaj  nomiĝas furieraj koeficientoj kaj kalkulendas tiel:
Kvar-kvadrat-ludo

Almenaŭ en Usono, oni ludas la kvar-kvradat-ludon (angle four square). La ludo plej bone ludeblas kun almenaŭ kvin ludantoj. La ludejon de kvar-kvadrat-ludo komponas kvar kvadratoj en unu granda kvadrato. Onu uzas resalteman pilkon.

La ludo neniam finiĝas. En Kvar-kvadrat-ludo, oni celas atingi la kvaran kvadraton, kaj resti tie.

Ludoj
Koizumi Ĝuniĉiro

KOIZUMI Ĝuniĉiro (Hepburne Jun'ichirō Koizumi), (Japane: 小泉 純一郎 [ko-izumi ĵun-iĉi-rō]; Esperante: KOIZUMI Ĝun'iĉirō; Kunrei: KOIZUMI Zyun'itirō), (8-a de januaro, 1942) estas japana politikisto, kaj estis la 87a kaj 88a ĉefministro de Japanio.

Li naskiĝis en la prefektujo Kanagaŭa, en urbo Jokosuka.
Lia avo KOIZUMI Matajirō kaj lia patro KOIZUMI Jun'ya estis parlamentanoj. Jun'ya estis ĝenerala direktoro de Memdefenda ministrejo.
Li studis ĉe Yokosuka altlernejo, kaj studis ekonomion ĉe Keio Universitato. Li nelonge estis ĉe Universitato de Londono ĝis kiam lia patro mortis en decembro 1969.

Post kiam li malplenumis esti elektata, li laboris kiel sekretario de Fukuda Takeo. Kaj li deputitiĝis de la 11-a elektodistrikto de Kanagawa prefektujo en decembro 1972. Li estis membro de la Liberala Demokrata Partio(LDP) kaj aldoniĝis al Fukuda koterio (Li poste transkoteriiĝis, Fukuda koterio >> Abe >> Mitsuzuka >> Mori >> nekoterie). Li estis reelektata dekfoje.

1978 li edziĝis al Miyamoto Kayoko.1983 li eksedziĝis, nun estas senedzeco.

Li estis investata al Ministro de Hospitalo kaj Bonfaro sub la ministraro de Takeshita Noboru(1988 - 1989),UNO Sosuke(1989), kaj al Ministro de Poŝto kaj Telekomunikado sub la ministraro de Miyazawa Kiichi (1992 - 1993), kaj reinvestata al Ministro de Hospitalo kaj Bonfaro sub la ministraro de Hashimoto Ryutaro(1996 - 1998).

Li konkurencis por la prezidanteco de LDP en septembro 1995 kaj julio 1999, sed malvenkis kontraŭ Hashimoto Ryutaro kaj Obuchi Keizo. En aprilo 2000, Mori Yoshiro anstataŭiĝis al Obuchi, sed li ofte fiaskis ĉe siaj paroladoj. 24-a de aprilo 2001, Koizumi venkis elekton por la prezidenteco de LDP, 26-a de aprilo 2001 li estis elektita al 87-a Ĉefministro.

13-a de aŭgusto 2001, Li vizitis al Yasukuni-Sanktejo. Lia vizito estis riproĉegata kaj protestegata de ĉefe Ĉinio kaj Norda kaj Suda Koreio, kaj japana kontraŭmilitistaro kaj maldekstrularo. Poste Koizumi revizitis tien ĉiujare po 1 fojo, (21-a de aprilo 2002,14-a de januaro 2003 kaj 1-a de januaro 2004).

17-a de septembro 2002, Koizumi vizitis Nordan Koreion por konferenco kun Kim Jong-il. KIM Jong-il konfesis, ke spionoj de Norda Koreio forkaptis japanajn civilulojn, kaj Koizumi kaj Kim Jong-il subskribis Deklaro de Pjongjango inter Japanio kaj Demokratia Popola Respubliko de Koreio. Je 15-a de oktobro, 5 forkaptitoj revenis en Japanion.

Januaro 2004, Koizumi decidis sendi membrojn de Japana Memdefenda Trupo al Irako, en Samawah.

Je la 26-a de septembro 2006, li ĉesis esti ĉefministro. Lia posteulo estis Abe Shinzo.

Ĉefministroj de Japanio
Fiŝoj (konstelacio)

Fiŝoj latine Pisces estas konstelacio de tera ĉielo de la zodiako.

Astrologio 
Laŭ Okcidenta astrologio, Fiŝoj estas zodiaka signo por naskitoj inter la 19-a de februaro kaj la 20-a de marto. Fakte, la Suno troviĝas en ĉi tiu konstelacio inter la 12-a de marto kaj la 18-a de aprilo.

 
Konstelacioj
Zodiako
Zanzibaro

Zanzibaro estas insularo antaŭ la orientafrika marbordo apartenanta al Tanzanio. Ĝi enhavas du insulojn: La ĉefinsulo Unguĵo ( [unGUĝa], foje nomata Zanzibaro), kaj norde de ĝi la insulo Pembo. Estas aliaj insuloj kiel Tumbatu.

La termino Zanzibar originas de la persa zangbâr (زنگبار [zæŋbɒːɾ]), t.e. el Zang (زنگ [zæŋ], "nigra") + bâr (بار [bɒːɾ], "marbordo"), (sama etimilogio pri la maro de Zanj).

La ĉefurbo kaj ekonomika centro estas Ŝtonurbo ( [steŭn taŭn],  [mĝi mKOngŭe], kiu signifas antikva urbo). Ĝi situas en la ĉefinsulo Zanzibaro. La Markolo de Zanzibaro estas markolo, kiu apartigas la insulon Unguĵo el ĉeftera Tanzanio. 

La ĉefaj industrioj de Zanzibaro estas spicoj (i.a. muskato, cinamo kaj pipro, sed precipe kariofilo) kaj turismo.

Tie naskiĝis Freddie Mercury.

Zanzibaro en Esperanto 
Marjorie Boulton, en sia mikspota libro Faktoj kaj fantazioj, dediĉas ties 45an ĉapitron "Fabelo el Zanzibaro" al komentoj pri la insulo; poste ŝi rakontas fabelon pri leono, hieno kaj kuniklo.

Vidu ankaŭ 
 Sultanlando Zanzibaro
 Angla-zanzibara milito
 Orientafrikaj marbordaj arbaroj
 Revolucia registaro de Zanzibaro
 Svahila lingvo
 Ŝirazoj
 Tanzanio
 Siti binti Saad
 Freddie Mercury

Notoj 

 
Insuloj alfabete ordigataj
Administraj unuoj fonditaj en 1964