alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Хоккей

Хокке́й () — такымлы уен төрләренең бер вәкиле. Уенда ике такым каты, түгәрәк тупны яки алканы көндәш такымның капкасына кәшәкә ярдәмендә кертергә тиеш. Һәрбер такымда капканы туптан яки алкадан саклап торган капкачы була.

«Хоккей» сүзенең мәгънәсе 
Бу хакта төрле фикерләр бар. Ләкин иң билгелеләре — Британия һәм Канада версияләре.

Британия версиясе 
Британия чыганаклары «хоккей» терминының килеп чыгышын «хауки» яки «хоки» сүзе белән бәйли. Урта гасырларда Англия графлыкларының күбесендә уңыш җыю бәйрәмнәре нәкъ шулай аталган. Әлеге бәйрәмнәрдә үткәрелгән уенның максаты тупны кәкре таяклар белән көндәшләр зонасына кертү булган. Шунысы кызык: бүгенге көндә дә АКШның көньяк штаты эшчеләре хокки — җир сөрү өчен җайлаштырылган чапкыга охшаш инструмент кулланалар.

Канада версиясе 
Канадалылар исә бу мәсьәләгә карата башка ике төрле карашта торалар. Шуларның беренчесе буенча, «хоккей» сүзе мохауклар теленнән алынган. Кай-чандыр алар чирәмдә шуңа охшаш уен уйнаганнар. Ул «хогий» дип аталган һәм «авырта» дигән мәгънәне белдергән. Баксаң, бу уенда җиңелгән як җәзалауга дучар булган икән. Канадада кабул ителгән версияләрнең икенчесе гадирәк һәм күпләргә таныш. Ул «хоккей» сүзенең килеп чыгышын «көтүченең кәкре башлы таягы» дигән мәгънәне аңлаткан борынгы француз сүзе «хокэ»га кайтарып калдыра.

Чаналарда хоккей яки хоккей-бозда команда спорт уены, мөмкинлекләре чикләнгән кешеләр өчен алкалы хоккей аналогы. Уен ике команданың махсус чаналарына каршы тора, алар алканы кәшәкәләр белән тапшырып, көндәшләренең капкасына иң күп тапкыр керттерергә һәм үзләренекенә кертмәскә тырыша. Көндәш капкасына иң күп алкалар керткән команда җиңә. Следж-хоккей кышкы Паралимпия уеннары программасына керә.

Хоккейның төрләре 
 Алкалы хоккей — бозда алка («шайба») дип аталучы 168-граммлы резин диск белән уйнала. Нигездә бу уенны алкалы хоккей дип түгел, ә бары тик хоккей дип атыйлар. Уенның ватаны буларак Канада санала. Бу уен Россиядә, Канадада, АКШда, Скандинавия илләрендә, Чехиядә, Словакиядә, Германиядә, Швейцариядә, Украинада, Беларуста, Казакъстанда һәм Латвиядә аеруча популяр.
 Инлайн-хоккей — роликлы тимераякларда уйналучы хоккейның алкалы хоккейга охшаш төре.
 Чирәмдәге хоккей — чирәмлектә яки башка тигез өслектә кечкенә, каты туп белән уйнала. Австралиядә, Һиндстанда, Пакьстанда һәм Малайзиядә аеручы популяр.
 Туплы хоккей — бозда кечкенә, каты туп белән уйнала. Россиядә, Швециядә, Финляндиядә һәм Норвегиядә аеруча популяр.
 Туплы мини-хоккей (ринк-бенди) — шайбалы хоккей мәйданчыгында уйнала торган туплы хоккей.

Чыганаклар 
 Чемпион булу серләре: хоккей/ авт-төз. Г.Сибгатова. — Казан: Татар. кит. нәшр., 2010. — 71 б.: рәс. б-н.

Искәрмәләр

Шулай ук карагыз 

 Россия хоккееның тарихы
 Кыйтга хоккей лигасы
 Милли хоккей лигасы

Спорт
Хоккей

de:Hockey
Мәгъриб

Мәгъриб ( әл-Мәгъриб «көнбатыш» мәгънәсендә) — Мисырдан көнбатышта урнашкан дәүләтләрнең гомуми атамасы. Төшенчә гарәп яулап алулары заманнарында килеп чыга. Бүгенге көндә мәгъриб илләренә Мавритания, Көнбатыш Сахра, Марокко, Алжир, Тунис һәм Ливия керә. Урта гасырларда мәгърибкә шулай ук мөселманнар яшәгән Әндәлүс (бүгенге Испания) һәм Гарәп хәлифәлегенең башка биләмәләре дә (Сицилия, Сардиния, Балеар утраулары) кертелә.

Африка регионнары
Мәгъриб
«Ислам нуры» газетасы

«Ислам нуры» — Татарстанның Яр Чаллы шәһәрендә нәшер ителүче газета. Әлеге газетның беренче саны 1995 елда Хәлил Шәрипов һәм Иршат Шәйхаттаров тырышлыгы белән дөнья күрә. Газетаның эчтәлеге дини-иҗтимагый юнәлештә. Төп максаты – Исламның гомумкешелек кыйммәтләрен халыкка җиткерү, дини гыйлем бирү, мөселманнарны үзара аралаштыру, фикерләштерү.

Аны бүгенге көндә (2015), Татарстаннан тыш, Русиянең 29 төбәгендә яздырып алып укыйлар. Иң күп язылучы төбәкләр: Башкортстан, Ырынбур, Киров, Чиләбе, Ульян, Түбән Новгород, Омск өлкәләре, Пермь крае. Газета айга ике тапкыр чыга, А3 форматында яртылаш төсле итеп, сыйфатлы офсет кәгазендә басыла.

Сылтамалар 
 “Ислам нуры” 15 еллыгын билгеләде
 Чаллыда нәшер ителүче “Ислам нуры” газетасы 20 ел өзлексез дөнья күрүче дини басма 

И
И
Татарстан гәҗитләре
Төньяк Азия

Төньяк Азия — Ауразиянең бер регионы. Гадәттә Төньяк Азия буларак Азиянең Русиягә керүче өлеше генә санала. Бу регионга Русиянең Урал, Себер һәм Ерак Көнчыгыш Федераль округлары керә.

Азия
Азия регионнары
Регионнар

es:Asia septentrional
Волейбол

Волейбол (, volley — «бәрү» һәм ball — «туп») — такымлы спорт уены төре. Уен урталай ятьмә белән бүленгән волейбол мәйданчыгында уза. Уенчылар тупны көндәш такымның мәйданчыгына сугып тидерергә тиешләр. Һөҗүмне оештырыр өчен блоктагы тупка тиюдән тыш бер такым уенчылары тупка өч тапкырдан артык тияргә тиеш түгелләр.Волейбол олимпия уеннары программысына 1964 елда теркәлә.

Уен тарихы 
Волейбол 1895 елда АКШта барлыкка килә. Уенны көллият мөгаллиме, пастор Уильям Морган уйлап таба. «Волейбол» атамасын да ул тәкъдим итә. 1900 елда волейбол уенының беренче кагыйдәләре балыкка килә.

АКШта барлыкка килеп, волейбол төрле илләрдә, аеруча Европада бик тиз таныла. Иң элек бу вакыт үткәрү, күңел ачу уены гына була. Туп озаклап һавада очып йөри, җиргә төшми, чөнки командаларда 8-10 кеше уйный, ә һөҗүм техникасы бик зәгыйфь була. Әмма соңрак тупны сетка аша җибәрүнең яңа алымнары уйлап табыла, көндәшләргә саклану авырлаша. Нәтиҗәдә, уенның төп техник алымнары формалаша.

1947 елда Халыкара волейбол федерациясе (FIVB) оештырыла. Волейбол уены тагын да югарырак темплар белән үсә. Европа һәм дөнья беренчелекләре үткәрелә башлый, Европа чемпионнары кубогы уйнатыла башлый. 1964 елда волейбол Олимпия уеннары программасына кертелә.

Бүгенге көндә Халыкара волейбол федерациясе 110нан артык илнең волейбол федерацияләрен берләштерә.

Сылтамалар 
 Универсиада 2013 сайтында волейбол уены 

Волейбол
Зур сигезлек

Сигезлек төркеме (ингл. Group of eight, G8) — 2010 елга кадәр дөньяның иң алдынгы илләрен берләштергән халыкара оешма. Ләкин аның рәсми статусы юк, ул фәкать илләр башлыклары клубы буларак эш итте. 1997 елда Россиянең кушылуына кадәр G7 дип аталды; 2014 елның март азагында  урынын  алды.

G8 җитәкчеләре

Моны да карагыз 
 «D-8»

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Россиянең рәсми сайты 

Халыкара оешмалар
24 июнь

24 июнь — Милади тәкъвимендә алтынчы айның егерме дүртенче көне. Ел ахырына кадәр 190 көн кала.





Канада — Квебек көне.
  Финляндия — Байрак көне.
  Шотландия — Бәйсезлек көне.
  Чуашстанда дәүләт символлары көне



1497 — Джон Кабот Канаданы ача.
 1793 — француз Конвенты беренче демократик конституцияне кабул итә.
 1812 — Россиягә Наполеон Бонапарт җитәкләгән француз гаскәрләре керә. 1812 елгы Ватан сугышы башлана.
 1934 — Украина башкаласы Харьковтан Киевка күчерелә.
 1945 — Мәскәүнең Кызыл мәйданында Җиңү парады үтә.
 1973 — Леонид Брежнев АКШга рәсми сәфәр вакытында салкын сугыш тәмамлануын хәбәр итә.

1591 — I Мостафа, 
 1659 — Пётр Апраксин, 
 1853 — Борис Колюбакин, 
 1879 — Иван Васильев, 
 1881 — Григорий Котовский, Россиядә ватандашлар сугышы каһарманы.
 1883 — Виктор Франц Һесс, 
 1889 — Борһан Мансуров, инкыйлабчы, дәүләт эшлеклесе, мөхәррир, Татарстан АССР Үзәк башкарма комитеты (ТатЦИК) беренче рәисе.
 1892 — Исаак Оксман, 
 1898 — Кәримулла Исмаев, 
 1905 — Владимир Хвостов, 
 1906 — Галия Булатова, татар театр актрисасы.
 1908 — Артём Алиханьян, 
 1911 — Вера Оболенская, 
 1924 — Владимир Попов, 
 1924 — Федосья Матросова, 
 1932 — Хели Ляэтс, 
 1934 — Альберт Шварц, 
 1938 — Әбүлфәз Илчебәй, 
 1938 — Борис Лагутин, 
 1942 — Әсхәл Әхмәт-Хуҗа, 
 1948 — Гөлнур Якупова, 
 1953 — Вильям Мөрнер, 
 1953 — Гөлира Фатыйхова, 
 1953 — Наил Әхмәтшин, 
 1957 — Рәсимә Гарифуллина, 
 1967 — Сара Буранбаева, 
 1967 — Фәрит Фазылҗанов, 
 1969 — Рөстәм Нигъмәтуллин, ТР беренче вице-премьеры (2017 елдан).
 1972 — Владимир Семёнов, 
 1973 — Николай, 
 1976 — Дмитрий Сенников, 
 1977 — Әлфия Кәримова, 
 1977 — Рамилә Искәндәр, кино һәм театр артисты (Мәскәү)
 1982 — Николай Никифоров, Татарстан һәм Россия сәясәтчесе.
 1984 — Рөстәм Кәлимуллин, 
 1986 — Вадим Захаров, 
 1986 — Илназ Сафиуллин, татар җырчысы, продюссер.
 1987 — Лионель Месси, 
 1992 — Давид Алаба, 
 1993 — Хәсәнбай Дусмәтов,

79 — Веспасиан, Рим императоры.
 1762 — Батырша, күренекле татар мулласы, мөселман баш күтәрүе җитәкчесе.
 1815 — Чарлз Ли, 
 1908 — Гровер Кливленд, 
 1936 — Ефимия Кривошеева, 
 1979 — Мөхит Кичүбаев, татар драма актеры.
 1980 — Борис Некрасов, 
 1981 — Борис Аполлонов, 
 1981 — Никита Салогор, 
 1987 — Александр Анчишкин, 
 1989 — Сәгадәт Исхакый-Чагатай, 
 1991 — Әхмәт Исхак, татар шагыйре.
 1998 — Фәһим Садыйков, 
 2002 — Гайсә Барханоев, 
 2006 — Мәрьям Гыймалова, 
 2011 — Валерий Гатаев,  һәм  кино һәм театр артисты.
 2013 — Рафаил Шәкүров, 
 2014 — Людмила Калинина, 
 2015 — Сания Исмәгыйлева, 
 2016 — Шарпудин Әхмәдов, 
 2019 — Виктор Малков,
 2022 — Фатих Сибәгатуллин,





Шулай ук карагыз

Искәрмәләр 

Ел көннәре
24 июнь
79 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

 24 июнь — Веспасиан, Рим императоры.

79 ел
Еллар

als:70er#Johr 79
Фирүзә Җамалетдинова

Фирүзә Җамалетдинова, Фирүзә Ислам (Исламетдин) кызы Фәтхетдинова (1960 елның 28 марты, СССР, РСФСР, ТАССР, Чүпрәле районы, Иске Кәкерле) — татар язучысы, шагыйрә, журналист, «Казан утлары» журналы мөхәррире, Фатих Хөсни һәм Һади Такташ исемендәге әдәби премияләр, Саҗидә Сөләйманова премиясе лауреаты (2006), Татарстанның атказанган сәнгать эшлеклесе (2020).

Тәрҗемәи хәле 
Фирүзә Исламетдин кызы Җамалетдинова – Фәтхетдинова 1960 елның 28 мартында Иске Кәкерле авылында туган. Авыл мәктәбендә укыган елларында ук район гәҗитендә аның үзе язган шигырьләре басыла һәм ул гәҗит укучылар арасында өметле каләм иясе буларак танылу ала. Туган авыллары мәктәбендә урта белем алгач, ул Казан дәүләт университетының журналистика факультетына укырга керә. Чаллы каласына күчеп килә.

Яр Чаллыда 21нче мәктәптә укытучы булып эшләп ала, шуннан үз белгечлеге буенча, журналистлык эшенә күчә: Чаллыдагы «Таң йолдызы» гәҗитенең баш мөхәррире вазыйфаларын үтәгән. Соңрак «Мәйдан» журналында әдәбият һәм сәнгать бүлеген җитәкли.

2007 елда ул Казанга күчеп килә. Башта «Ватаным Татарстан» гәҗите редакциясендә, аннан Татарстан китап нәшриятында эшли. Соңгы вакытта Фирүзә Җамалетдинова «Казан утлары» журналы редакциясендә шигърият бүлеге мөхәррире булып эшли.

Ф. Җамалетдинова әдәбиятның тезмә һәм чәчмә жанрларында бердәй осталык белән иҗат итә. Аның әсәрләре республикабызның төрле вакытлы матбугат битләрендә урын алды. 2002 елда Яр Чаллы типографиясендә ике шигырьләр җыентыгы басылып чыкты.“Яшен күзләре” исемле беренче җыентыгында аның 89 шигыре урын алган. 58 тезмә әсәрләрен үзенә сыйдырган икенче җыентыгы “Уйлы җил” дип атала. 2004 елда Татарстан китап нәшриятында Фирүзәнең “Толымлы ай” дигән өченче җыентыгы дөнья күрде. Бу китапларда авторның тормышка һәм кешеләргә булган ихлас мәхәббәте, туган халкына, туган җиренә тирән ихтирамы, кеше һәм халык язмышы, мәхәббәт, тормыш-яшәеш турындагы фәлсәфи – лирик шигырьләре тупланган.

Соңгы елларда Фирүзә проза өлкәсендә үзен сыный. 2007 елда Татарстан китап нәшриятында аның ”Догалы корт” исемле повестьлар һәм хикәяләр китабы. басылып чыкты. Бу әсәрләрдә автор замандашларының җәмгыятьтәге үзгәрешләр чорында кичергән уй-хисләре, әхлакый югалту-табышлары тасвирлана.

Бүләкләре, мактаулы исемнәре 
 Фатих Хөсни исемендәге әдәби премия 
 Һади Такташ исемендәге әдәби премия
 2006 ― Саҗидә Сөләйманова премиясе ― «2007 елда Татарстан китап нәшриятында басылып чыккан «Догалы корт» исемле повестьлар һәм хикәяләр китабы өчен»
 2020 ― Татарстанның атказанган сәнгать эшлеклесе ― «татар әдәбиятын үстерүгә зур өлеш кертүе һәм күпьеллык нәтиҗәле хезмәте өчен»

Искәрмәләр

Чыганаклар 
 http://www.chuprale.ru/

Сылтамалар 

 Бүген Фирүзә Җамалетдинованың туган көне. kazanutlary.ru, 28.03.2019

Моны да карагыз 

Татар язучылары
Татар шагыйрьләре
Татар журналистлары
Татарстан журналистлары
ССРБ шагыйрьләре
Татарстан шагыйрьләре
Татарстан язучылары
Саҗидә Сөләйманова премиясе лауреатлары
Казан дәүләт университетын тәмамлаучылар
Татарстанның атказанган сәнгать эшлеклеләре
Һади Такташ премиясе лауреатлары
Фатих Хөсни премиясе лауреатлары
Венера Думаева-Вәлиева

Венера Сәлах кызы Думаева-Вәлиева — татар шагыйрәсе, тәрҗемәче.

Венера Думаева-Вәлиева Башкортстанның Кушнаренко районы Кушнаренко авылында туа. 1957 елда Казан дәүләт университетын тәмамлый, 1969-1983 елларда Мәскәү электрон техникасы институтында укыта. Беренче әдәби тәрҗемәләре матбугатта 1977 елда басыла башлый. Татар шагыйрьләре Габдулла Тукай, Дәрдемәнд, Муса Җәлил, Хәсән Туфан, Фатих Кәрим, Сибгат Хәким, Ренат Харис, Зөлфәт һ. б.; алман шагыйрьләре Һ. Һейне, Л. Фюрнберг, Э. Штритматтер һ.б. шагыйрьләрнең шигырьләрен рус теленә тәрҗемә итә.

Татар шагыйрьләре
Татар тәрҗемәчеләре
Шакирҗан Мөхәммәтҗанов

Александр Матросов яки Шакирҗан Мөхәммәтҗанов — дошман амбразурасын үз тәне белән каплаган Советлар Берлеге Каһарманы. Рәсми версиягә күрә исеме: Александр Матвей улы Матросов, ләкин яңа версияләр буенча Александр Матросов исеме артында Урал егете Шакирҗан Мөхәммәтҗанов торуы билгеле .

Рәсми версия 

Рәсми чыганаклар буенча Александр Матвей улы Матросов 1924 елның 5 февралендә Украинаның Екатеринослав (хәзерге Днепропетровски) шәһәрендә туган. Кече яшьтән үк ятим калып, Ульян өлкәсенең Иваново һәм Мәләкәс балалар йортларында тәрбияләнгән, 7 сыйныфтан соң Уфа хезмәт колониясендә тәрбияче ярдәмчесе булып эшләгән. 1942 елның сентябрендә ул Оренбур ягындагы Краснохолм пехота училищесында укый башлый. Әмма укуын тәмамлый алмый, 1943 елның гыйнварында ук курсантлар Калинин фронтына җибәрелә. Анда Сталин исемендәге 91-нче аерым Себер бригадасының икенче укчылар батальонында хезмәт итә башлый.

1943 елның 27 февралендә 2-нче батальонга Псков өлкәсенең Локнян районы Чернушки авылындагы терәк пунктка һөҗүм итәргә дигән бурыч йөкләнә. Яугирләр урман аша үтеп аланга чыгуга, дошманның пулемет уты астына эләгәләр. Беренче пулеметны автоматчылар төркеме эштән чыгара, икенчесен дә туктатуга ирешәләр. Әмма өченче дзоттан атучы пулемет авылга керергә мөмкинлек бирми. Шул вакыт Александр Матросов Петр Огурцов белән дзотка таба шуыша башлыйлар. Дзотка якынлашканда, Огурцов каты яралана, Матросов юлын үзе генә дәвам итә. Ул амбразурага якынрак килеп ике граната ыргыта. Пулемет тынып кала. Яугирләр һөҗүмгә ташлануга, ул тагын ут ача. Шулчак Матросов сикереп торып дзотка ыргыла һәм амбразураны каплый. Шулай итеп, ул гомере бәрабәренә хәрби бурычны үтәргә ярдәм итә. 1943 елның 19 июнендә аңа Советлар Берлеге каһарманы дигән исем бирелә. Матросов батырлыгы дәреслекләргә совет ватанына мәхәббәт, куркусызлык, каһарманлык билгесе булып кереп кала.

Альтернатив версия 
1988 елда «Башкортстан» газетасы журналисты Рәүф Насыйров Александр Матросовның чын исеме кем булуы, аның кайда туып үсүе белән кызыксына башлый. Татарстанда язучы Шаһинур Мостафин да Матросовның батырлыгы һәм матросовчылар турында бик күп эзләнүләр алып бара. Аларның версияләре буенча Матросовның Башкортстанның Учалы районы Кунакбай авылында туып-үскән Шакирҗан Юныс улы Мөхәммәтҗанов булуы ачыклана.

Александр Матросов — Шакирҗан Мөхәммәтҗанов турында 2008 елда Мәскәүдә документаль фильм төшерелә. Анда Матросовның Шакирҗан Мөхәммәтҗанов булуы әйтелә.

Шулай ук карагыз

Искәрмәләр

Чыганак 
 Азатлык радиосы: сугыш мифлары

Советлар Берлеге Каһарманнары
Бөек Ватан сугышында катнашучылар
Бөек Ватан сугышында һәлак булучылар
Амбразураны гәүдәсе белән каплаган сугышчылар
Хонсю

Хонсю ( Хонсю: ), Хондо (хәзер сирәк куллана), Ниппон (хәзер сирәк куллана) — Япон архипелагының иң зур утравы.

Утрау озынлыгы — 1300 км, киңлеге 50 кмдан 230 кмга кадәр үзгәрә. Тулы мәйданы 230 500 км² тәшкил итә (Япониянең 60 %-ын). Хонсю утравы Бөекбритания утравыннан зуррак.

Хонсю утравында Япониянең иң зур шәһәрләре урнашкан: Токио, Иокогама, Осака, Киото, Хиросима һ. б. Утрауда шулай ук мәшһүр Фудзи вулканы урнашкан.

Моны да карагыз 
 Япония географиясе

Япония утраулары
Хоккайдо

Хокка́йдо (, Хоккайдо — «төньяк диңгез юлы») — зурлыгы буенча Япониянең икенче утравы. 1859 елга кадәр Мацумаэ дип аталган иде.

Мәйданы — 83 456,38 км². Халык саны — 5 598 776 кеше.
Хоккайдода 35 шәһәр, 129 шәһәрчек, 21 авыл һәм 69 район бар.

Тын океан һәзм аның Япон һәм Охота диңгезләре белән юыла. Хоккайдо катлаулы шәкелгә ия. Рельеф, нигездә, таулы, иң биек ноктасы 2290 м. Хәрәкәттәге янартаулар бар. Җир тетрәүләр еш була. Ташкүмер, күкерт, тимер рудасы чыганаклары бар.

Уртача муссонлы климат. Гыйнварның уртача температурасы -3°…-11°С, июльнеке +17…+21°С. Елга 800–1500 мм явым төшә. Көзен тайфуннар була. Елгалар күп сулы, һидроэнергиягә бай. Хоккайдо мәйданының 60% урман. Эре шәһәрләр — Саппоро, Һакодате.

Сылтамалар 

 Хоккайдо турында япон сайты 

Япония утраулары
Кюсю

Кюсю́ () — Зурлыгы буенча Япон архипелагының өченче утравы. 

Мәйданы — 35,6 мең км². Халык саны — 14,7 млн кеше.

Япония утраулары
Сикоку

Сикоку () — Япониянең иң зур дүрт утравы арасында мәйданы һәм халык саны буенча иң кечкенәсе. Мәйданы — 18 803,68 км². Халык саны — 4 141 955 кеше.

Сикоку Сицилия утравыннан зуррак.

Япония утраулары
Фудзияма

Фудзияма, Фудзи, (, ) — Япон утравы Хонсюда, Токиодан 90 километр ераклыкта урнашкан вулкан. Елның җылы вакытында монда менәргә була.

Япония географиясе
Агломерация

Шәһәр агломерациясе (лат. agglomero — кушам) — катлаулы, күпкомпонентлы динамик системага берләштерелгән торак пунктларының, күбесенчә шәһәрләрнең компакт берләшмәсе.

Агломерацияләр моноүзәкләштерелгән һәм полиүзәкләштерелгән була ала.

Иң зур дөнья агломерацияләре

Моны да карагыз 
 Мегаполис
 Метрополия
Наото Кан

Наото Кан (, 1946 елның 10 октябре, Убэ, Ямагути) — Япония дәүләт һәм сәясәт эшлеклесе. 2010 елдан Япония премьер-министры вазыйфаларына кереште.

Сылтамалар 

 BBC NEWS - Profile: Naoto Kan
 рәсми сайт
 Японии Демократик фиркәсе

Япония премьер-министрлары
XXI гасыр сәясәтчеләре
Азия-Тын океан икътисади хезмәттәшлеге

Азия-Тын океан икътисади хезмәттәшлеге яки APEC (Asia-Pacific Economic Cooperation),  русча АТЭС (Азиатско-Тихоокеанское экономическое сотрудничество) — төбәктәге сәүдә, капитал салуны җиңеләйтү  һәм либераллаштыру өлкәсендә хезмәттәшлек өчен  Азия-Тын океан төбәгенең 21 иленең форумы.

Оешманың төп максаты - икътисади үсешне арттыру, Азия-Тын океан берләшмәсен ныгыту.

Оешмада катнашучы илләрдә дөньяның халкының 40% яши, аларга якынча 54% Эчке тулаем продукт һәм дөнья сәүдәсе 44% туры килә.

Тарих 

Форум 1989 елда Канберра шәһәрендә Австралия һәм Яңа Зеландия премьер-министрлары кушуы белән барлыкка килә.

Азия-Тын океан икътисади хезмәттәшлеге ниндидә булса оешма структурасын ягъни зур бюрократик аппаратсыз ирекле киңәш җыены буларак оештырыла. Singapurда урнашкан оешманың Секретариатында катнашучы экономикаларнын буржуалардан 23 илче, һәм тагын да урындагы хезмәткәрләр эшли.

Башта министрлар кимәлендәге ел саен узгарылган киңәшмәләр Азия-Тын океан икътисади хезмәттәшлегенең югары органы була. 1993 елдан катнашучы экономикаларнын лидерларының очрашулар оештыру эшмәкәрлегенең төп төре булып китә. Бу саммитларда ел эчендәге форум эшмәкәрлегенең гомуми сыгымтасы барлаучы һәм киләсе эшмәкәрлекнең перспективаларын билгеләүче декларацияләр кабул ителә. Шулай ук зур ара белән тышкы эшләр һәм икътисад министрлары сессияләр уздырыла.

Азия-Тын океан икътисади хезмәттәшлеге төп органнары: консультацион эш советы, экспертларның өч комитеты (сәүдә һәм инвестицияләр буенча комитет, икътисади комитет, административ-бюджет комитеты) һәм икътисадның төрле тармаклары буенча 11 эш группасы.

Моны да карагыз

Искәрмәләр

Сылтамалар 

Халыкара оешмалар
Кыям Миңлебаев

Кыям Миңлебаев, тулы исеме Кыяметдин Сәлахетдин улы Миңлебаев — татар журналисты, тәрҗемәче.

Ул 1929 елның 25 июнендә Татарстанның Чүпрәле районы Кече Чынлы авылында туган. Башлангыч белемне шунда, 1938 елда гаиләләре белән Казанга күчеп килгәч, укуын Дәрвишләр бистәсендәге җидееллык һәм Кабан күле буендагы 12нче татар урта мәктәбендә дәвам иттерә. 1953 елда Казан дәүләт университетының татар теле һәм әдәбияты бүлеген тәмамлагач, ике ел Татарстанның Сарман урта мәктәбендә рус теле һәм әдәбияты укыта. 1955 елның көзендә ул янәдән Казанга кайта һәм Татарстан китап нәшриятында эшли башлый: әүвәл яшьләр-балалар әдәбияты редакциясендә редактор (1955-1958), редакция мөдире (1958-1966), ә 1967 елдан бирле матур әдәбият редакциясенең өлкән редакторы хезмәтендә.

К. Миңлебаев — иҗади сәләтен тәрҗемә жанрына багышлаган тәҗрибәле профессионал тәрҗемәчеләрнең берсе. Аның тәүге тәрҗемә эше (П.Цвирканың “Сандугач” исемле җыентыгы) 1954 елда басылып чыга. Шуннан бирле узган өч дистә ел эчендә К.Миңлебаев тәрҗемәсендә рус классикасы, чит ил әдәбияты һәм совет авторларының егермеләп китабы дөнья күрә: Лев Толстой, “Балачак”, “Үсмерчак”, “Егетчак” (1955-1957); “Ярты колак” (төркмән халык әкиятләре, 1958); Н.В.Шишков, “Хәсрәт дәрьясы” (1963), Т.Семушкин, “Айвам маҗаралары” (1964) һ.б.

К. Миңлебаев, иҗади тәрҗемә тарафдары буларак, оригиналның идея-эчтәлек һәм стиль үзенчәлекләренә зыян китермичә, аны саф татарча яңгырашлы, эмоциональ тәэсирле һәм сурәт-күренешләрне, психологик төеннәрне, герой-персонажларның сөйләү үзенчәлекләрен татар телендәге чаралар ярдәмендә тәңгәл һәм табигый аһәңле итүгә зур игътибар бирә.

К. Миңлебаев тәрҗемә теориясенә һәм практикасына кагылышлы мәкаләләр, рецензияләр, сынлы сәнгатькә багышланган язмалар авторы буларак та билгеле. 1982 елда ул Бакый Урманченың скульптура, нәкыш һәм графика өлкәсендәге эшчәнлеген яктырткан төсле альбом төзеп чыгарды һәм бу альбомга кереш сүз язды.

Совет матбугаты өлкәсендәге хезмәтләре өчен аңа 1980 елда РСФСРның атказанган сәнгать хезмәткәре дигән мактаулы исем бирелде.

Кыям Миңлебаев 2005 елның 3 сентябрендә вафат булды.

Әдәбият 
 "Казан утлары" журналы, №11, 2005 ел

Искәрмәләр 

Татар журналистлары
Татар тәрҗемәчеләре
Габдрахман Кәрәм

Габдрахман Кәрәм — театр сәнгате белгече, тәнкыйтьче һәм тәрҗемәче.

Тәрҗемәи хәл
Габдрахман Хәбибулла улы Рәхмәтуллин 1878 елның 25 июнендә Казан шәһәрендә туа. Яшьли әти-әнисе үлеп, Мифтах Иманкулов дигән бер кеше гаиләсендә тәрбияләнеп үсә, Казанда мәдрәсә бетерә, аннары Төркиягә китеп, Истамбул университетының әдәбият-сәнгать бүлегендә югары белем ала. 1905 ел инкыйлабы алдыннан ул Казанга кайта һәм шуннан соң үзенең бөтен гомерен һәм иҗади сәләтен татар театр сәнгатен үстерүгә багышлый.

Татар театр труппалары оешып килгән бер заманда, 1906 елның башында ук, “Йолдыз” газетасында ул Фатих Халидинең “Морат Сәлимов” һәм “Мәхрүсә ханым” исемле пьесалары турында беренче рецензиясен бастыра.

Театр тәнкыйтьчесе буларак, Г.Кәрәм матбугат битләрендә татар театры тормышындагы һәр яңалыкка, һәр спектакльгә үзенең принципиаль карашын, мөнәсәбәтен белдереп бара, рецензияләрдә, театр труппаларының, бигрәк тә «Сәйяр» труппасының еллык эшчәнлегенә багышланган күзәтү мәкаләләрендә («Аң» журналы, 1914-1916), драма әсәрләренә һәм спектакльләргә кәнкрит  ясау, артистлар уенындагы уңай һәм кимчелекле якларга кәнкрит тукталу белән бергә, сәхнә әдәбиятының хасиятләре, жанрлары, иҗтимагый роле кебек теоретик мәсьәләләр турында да сүз кузгата һәм бу мөһим мәсьәләләрне заманына күрә гыйльми югарылыкта чишәргә омтыла.

Г.Кәрәм инкыйлабка кадәр «Сәйяр» труппасы өчен Шекспирның “Отелло” трагедиясен, “Король Лир” трагедиясен, М. Горькийның “Мещане” драмасын тәрҗемә итә.

Октябрь инкыйлабыннан соң, егерменче еллар дәвамында, Г.Кәрәм “Эш”, “Татарстан хәбәрләре”, “Татарстан”, “Кызыл Шәрекъ яшьләре” газеталарына актив языша, аерым спектакльләр турындагы күп санлы рецензияләреләреннән тыш, татар театры тарихына, Г.Камал драматургиясенә, Г.Кариев, М.Мутин кебек сәхнә осталары иҗатына багышланган тирән эчтәлекле мәкаләләрен бастыра, рус театр теоретигы В.Керженцевның “Творческий театр” исемле китабын татарчага тәрҗемә итә (“Иҗади театр”, Казан, 1921).

Г.Кәрәм 1947 елда Казанда вафат була.

Шулай ук карагыз 

Татар тәрҗемәчеләре
Татар театры
Венера Гәрәева

Венера Хәсән кызы Гәрәева — татар хорлары дирижеры, Татарстанның халык артисткасы.

Тәрҗемәи хәле 
1943 елның 25 июнендә ТАССРның Арча районы Өчиле авылында туа. Алабуга культура-агарту училищесында укый. Җыр һәм бию ансамбле җитәкчесе Җәүдәт Айдаров, аны шунда табып, 1961 елда ансамбльгә алып кайта да. Венера Гәрәева ансамбльдән нибары өч елга аерылып тора: туган ягы — Сабага кайтып музыка мәктәбендә эшли.

1972 елда Сабадан Казанга Җыр һәм бию ансамбленең хормейстеры булып кайта — композитор Александр Ключаревның өндәвенә каршы тора алмый. 1974 елдан башлап Казан музыка укуханәсендә белем бирә.

2020 елның 26 октябрендә иртәнге якта дәвамлы авырудан соң, COVID-19 ны кичереп, Казандагы хастаханәдә вафат.

Иҗаты 
Венера Гәрәева җитәкчелегендәге ансамбльләр төрле бәйгеләрдә катнашкан һәм беренче урыннар яулаган:

 "Нәүрүз" квартеты Халыкара Рәшит Ваһапов исемендәге конкурсның лауреаты (2007, 2008 еллар)
 Ирләр триосы Халыкара фольклор конкурсы лауреаты (Петербург, 2007 ел)

Венера Гәрәевә даими рәвештә Вафирә Гыйззәтуллина һәм Әлфия Авзалова конкурсларына жюри буларак чакырылган.

Искәрмәләр

Чыганаклар 
 
 Татарстанның халык артисты, педагог Венера Гәрәева вафат Азатлык радиосы, 26.10.2020

Сылтамалар

Шулай ук карагыз 
 Хор

Татар музыкантлары
Татарстанның халык артистлары
Майкл Джексон

Майкл Джо́зеф Дже́ксон (ингл. Michael Joseph Jackson; 1958 елның 29 августы — 2009 елның 25 июне) — мәшһүр АКШ поп-җырчысы, биюче, җырлар авторы. Тарихта иң уңышлы һәм күренекле җырчыларның берсе, 14 Грэмми премиясе лауреаты. Дөньяда аның 750 миллион альбомы сатылды.

Шулай ук карагыз

Сылтамалар 
 Рәсми сайт 
 Рәсми сайт 

АКШ җырчылары
1816 ел



Вакыйгалар 
 9 июль — Аргентина Испаниядән бәйсезлек игълан итә.

Туулар 

 21 апрель — Шарлотта Бронте (Charlotte Brontë), инглиз язучысы.

Вафатлар 

 8 июль — Гавриил Державин, рус шагыйре.

1816 ел
Еллар
1812 ел



Вакыйгалар 
 18 июнь — АКШ һәм Бөекбритания арасында сугыш башлана.
 24 июнь — Русиягә Наполеон Бонапарт җитәкләгән француз гаскәрләре керә. 1812 елгы Ватан сугышы башлана.
 7 сентябрь — Мәшһүр Бородино сугышы башлана.
 19 октябрь — Наполеон Мәскәүне ташлап китә.

Туулар 

 7 февраль — Чарльз Диккенс, инглиз язучысы.
 25 август — Николай Зинин, химик-галим.

Вафатлар 

1812 ел
Еллар
1811 ел



Вакыйгалар 
 26 март — Венесуэлада булган җир тетрәү нәтиҗәсендә Каракас һәм башка шәһәрләр җимерелде.

Туулар 

 11 июнь — Виссарион Белинский, рус язучысы, әдәбият тәнкыйтьчесе.
 25 октябрь — Эварист Галуа, математик.
 Салихҗан Күкләшев — күренекле татар мәгърифәтчесе.

Вафатлар 

1811 ел
Еллар
Роза Кожевникова

Роза Кожевникова-Баубекова — татар шагыйрәсе һәм тәрҗемәче, Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәре, М. Горький  һәм С. Сөләйманова исемендәге әдәби бүләкләр лауреаты.

Татар шагыйрьләре
Саҗидә Сөләйманова премиясе лауреатлары
Нияз Халитов

Нияз Хаҗи улы Халитов — татар архитекторы, архитектура фәннәре докторы, Татарстанның атказанган фән эшлеклесе.
Бакый Урманче премиясе лауреаты (2014).

Ул 1950 елның 19 декабрендә Татарстанның Казан шәһәрендә туа. Казан төзүче-инженерлар институтын тәмамлап, инженер-архитектор белгечлеген ала. 1985 елда СССР Архитекторлар берлегенә кабул ителә.

2017 елның 8 августында Казанда вафат.

Искәрмәләр 

Татар галимнәре
Бакый Урманче премиясе лауреатлары
26 июнь

26 июнь — Милади тәкъвимендә алтынчы айның егерме алтынчы көне. Ел ахырына кадәр 188 көн кала.



Наркотикларның канунсыз сатылуы һәм кулланылуына каршы халыкара көрәш көне (, )..
  Газаплау корбаннарына халыкара теләктәшлек көне (, )..

Азәрбайҗан — Хәрби көчләр көне ().
  Мадагаскар — Бәйсезлек көне (, ).
  Румыния — Милли байрак көне ().

/  Түбән Саксония /  Һамелн — Күсе тотучы көне (, ).
  Кырым татарлары — Кырымтатар милли байрагы көне ()..
  — Сунтон Пу көне (, ).

1522 — Сөләйман I 400 хәрби караб белән Родос утравына килеп җитә.
 1941 — сугыш сәбәпле Ленин тәнен Төмәнгә күчерү турында әмер бирелә.
 1945 — Берләшкән Милләтләр Оешмасы уставы 51 дәүләт тарафыннан имзалана.
 1960 — Сомалилендның Бөекбританиядән бәйсезлеге игълан ителә.
 1979 — Мөхәммәт Али бокстан китүе турында хәбәр итә.
 2007 — Татарстан һәм Россия хакимиятләре арасында вәкаләтләр чикләрен билгеләү шартнамәсе имзалана.

1681 — Эдвига София, 
 1829 — Огюст Беернарт, Бельгия сәясәтчесе, Тынычлык өчен Нобель премиясе лауреаты.
 1829 — Петр Рудановский, 
 1892 — Пөрл Сайдентрикер Бак, 
 1909 — Анатолий Мелков, 
 1912 — Александр Ступишин, 
 1915 — Гали Халит, әдәбият галиме.
 1925 — Юныс Вәлиев, ТАССР МШ рәисе урынбасары.
 1926 — Марат Вахитов, 
 1927 — Ольгерд Воронцов, 
 1930 — Азат Абдуллин, язучы, драматург («Унөченче рәис» авторы). 
 1933 — Клаудио Аббадо, итальян дирижёры.
 1933 — Мидхәт Хафизев, 
 1934 — Виктор Ионов, 
 1937 — Әнәс Җомагылов, татар уйлап табучысы.
 1937 — Роберт Колмен Ричардсон, 
 1938 — Рәис Фәтхетдинов, 
 1939 — Виталий Куценко, 
 1940 — Һаҗәр Шәкүрова, 
 1944 — Геннадий Зюганов, Россия сәясәтчесе.
 1945 — Николай Алешков, язучы.
 1953 — Андрей Бильжо, 
 1958 — Фоат Комаров, 
 1959 — Асаф Вәлиев, җырчы (баритон), ТРның халык артисты.
 1963 — Светлана Хәкимова, 
 1966 — Ратмир Тимәшев, 
 1966 — Ринат Раев, 
 1971 — Илон Маск, 
 1971 — Леандро Самарони, 
 1975 — Руслан Мөхәммәтов, 
 1982 — Бранимир Петрович, 
 1985 — Анастасия Луппова, 
 1985 — Степан Горячевских, 
 1988 — Алексей Спиридонов,

363 — Фла́вий Кла́вдий Юлиа́н, Борынгы Рим императоры.
 1838 — Таҗетдин Ялчыгол, татар дин әһеле, тарихчы, язучы. 
 1918 — Дмитрий Никольский,
 1919 — Алексей Казем-Бек,
 1935 — Дмитрий Алексеев, 
 1940 — Һани Юлдашев, 
 1943 — Карл Ландштайнер, 
 1944 — Булат Янтимеров, 
 1949 — Иван Васильев, 
 1957 — Альфред Деблин, алман язучысы.
 1968 — Һарун Йосыпов, 
 1973 — Әхмәт Котышев, 
 1978 — Пётр Родионов, 
 1980 — Корбан Вәлиев, 
 1982 — Герасим Рудь, совет фирка-дәүләт эшлеклесе.
 1993 — Сәйфи Кудаш, татар шагыйре.
 1998 — Серо Ханзадян, 
 2007 — Лев Безыменский, 
 2009 — Рәис Фәтхетдинов, 
 2015 — Евгений Примаков, 
 2019 — Нурмөхәммәт Нигъмәтуллин, мөфти.
 2019 — Һаҗәр Шәкүрова,





Шулай ук карагыз

Искәрмәләр 

Ел көннәре
26 июнь
Гали Халит

Гали Халит Мөхәммәтгали улы — татар әдәбият галиме һәм тәнкыйтьчесе, филология фәннәре докторы, ТАССР атказанган фән эшлеклеләре.

Тәрҗемәи хәл
1915 елның 26 июнендә Татарстан Республикасы Тәтеш районының Үтәмеш авылында туа. Авылда башлангыч белем алганнан соң, 1930 елда Казанга килеп башта педагогия техникумында, аннары 1932–1936 елларда Казан дәүләт педагогия институтының тел-әдәбият факультетында укый. Институтны тәмамлагач, ул Арча педагогия училищесында укыта, ә 1942 елның ахырыннан башлап ул Казандагы Тел, әдәбият һәм тарих фәнни-тикшеренү институтында (хәзерге Г. Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты) эшли: башта фәнни хезмәткәр, аннан соң әдәбият секторы мөдире була. Институтта эшләгән дәвердә 1948 елда кандидатлык, ә 1968 елда докторлык диссертациясе яклый.

Г. Халиткә 1975 елда – Татарстан АССРның, 1981 елда РСФСРның атказанган фән эшлеклесе дигән мактаулы исемнәр бирелә.

Г. Халит 1992 елның 24 августында вафат була.

Фәнни эшчәнлеге
1940 еллардан башлап ул эзлекле рәвештә XX гасыр башы әдәбиятыбызны төрле яклап тикшерә. Аның докторлык диссертациясе татар әдәбиятында кулланылган иҗат методларына багышлана. Бу тема белән тирәнтен шөгыльләнү Г. Халитка Габдулла Тукай, Мәҗит Гафури, Галиәсгар Камал, Шәриф Камал, Мирхәйдәр Фәйзи, Һади Такташ кебек авторларның әсәрләрен анализлауда зур булышлык итә, әлбәттә. Нәтиҗәдә аның “Халык шагыйре Тукай” һәм “Мәҗит Гафури иҗаты” исемле китаплары дөнья күрә.

1940-1950 елларда ул шулай ук “Татар әдәбиятында реализм мәсьәләләре” хезмәтен һәм “XX йөз башында татар әдәбияты” очерклар китабын фәнни әдәбият мәйданына чыгара. Гомумән, Гали Хәлит әсәрләренә XX гасыр милли әдәбиятын мөмкин кадәр әтрафлырак күрсәтү, төрле әдәби агымнарны колачлау омтылышы хас. Аның энесе Яхъя Халитов мәшһүр Һәм маһир тәрҗемәче.

Библиографиясе 

 Габдулла Тукай и татарское литературное движение начала ХХ века. – 1955. – 232 б. – 4000 д.

Искәрмәләр

Чыганаклар 
 Татарстан: Истәлекле һәм онытылмас даталар календаре. 2015

Сылтамалар

Моны да карагыз 

Татар әдәбият галимнәре
Филология фәннәре докторлары
ТАССР атказанган фән эшлеклеләре
РСФСР атказанган фән эшлеклеләре
Сомалиленд

Сомалиленд — Сомалиның төньяк өлеше, танылмаган дәүләт. Фактик башкала — Харгейса шәһәре.

Танылмаган дәүләтләр

Инглиз телле илләр һәм территорияләр
Бәхәсле территорияләр
Регби

Ре́гби (, яки rugby) — такымлы спорт төре. Озынча туп белән уйнала. Уенчылар, тупны бер-берсенә куллары һәм аяклары белән тапшырып, аны билгеле бер кырга төшерергә яки Н-сыман капкага кертергә тиешләр. Уен Бөекбританиядә уйлап чыгарыла.

Регби уены куп кенә чиктәш спорт төрләре тудырды, шулар арасында иң танылганы регбилинг һәм регби-7.

Регби
ru:Регби
sk:Ragby
Сабын

Сабын — үз эченә өслек актив матдәләрне кертүче каты яки сыек матдә. Юыныр өчен һәм көндәлек химиядә кулланыла.
Көнкүрештә сабыннар гадәттә юыну, ваннада юыну һәм башка көнкүреш максатлары өчен кулланыла торган өслек актив матдәләр булып тора. Сәнәгатьтә сабыннар куерткычлар, кайбер шудыртуны тәэмин итә торган сылау матдәләре компонентлары һәм катализаторларның алдан килүчеләре буларак кулланыла.
Сабын химик тоташмаларны миксерда кушып ясалган порошоктан аермалы буларак, майларны нигез белән кушып ясала.
Кеше сабынны меңнәрчә еллар буена кулланып тора. Сабын-сыман әйберләрнең борынгы Вавилонда безнең эрага кадәр 2800 еллар тирәсендә җитештерелүнең шәһадәте бар.
Сабынны Борынгы Римда киң кулланганнар. Алар сабынны үсемлек майларын поташ (K2CO3) белән эшкәртеп ясаганнар.

Төрләре 
 Хуҗалык сабыны (каты, сыек яки порошок сыман) - киҗе-мамык һәм җитен тукымалар уу өчен һәм башка махсус максатлар өчен.
 Туалет сабыны — тән, чәчләр юу өчен һәм кырыну өчен.
  Кырыну өчен (сабын таякчыклары, порошок яки крем-сыман).
  Баш юу өчен (сыек яки порошок-сыман).
 Медицина (мисаллар: дегетле, борлы, карболлы) — дезинфекцияләүче матдәләр белән.
 Үсемлекләрне хасталардан һәм корткычлардан саклауның экологик чиста чарасы.

Галерея

Моны да карагыз 
 Крестовниковлар заводы турында мәкалә
 Модест Яков улы Киттары турында мәкалә

Искәрмәләр

Дәвам итеп укырга мөмкин 
 Donkor, Peter (1986). Small-Scale Soapmaking: A Handbook. Ebook online at SlideShare. ISBN 0-946688-37-0.
 Dunn, Kevin M. (2010). Scientific Soapmaking: The Chemistry of Cold Process. Clavicula Press. ISBN 978-1-935652-09-0.
 Garzena, Patrizia, and Marina Tadiello (2004). Soap Naturally: Ingredients, methods and recipes for natural handmade soap. Online information and Table of Contents. ISBN 978-0-9756764-0-0/
 Garzena, Patrizia, and Marina Tadiello (2013). The Natural Soapmaking Handbook. Online information and Table of Contents. ISBN 978-0-9874995-0-9/
 Mohr, Merilyn (1979). The Art of Soap Making. A Harrowsmith Contemporary Primer. Firefly Books. ISBN 978-0-920656-03-7.
 Spencer, Bob; Practical Action (2005). SOAPMAKING . Ebook online.
 Thomssen, E. G., Ph.D. (1922). Soap-Making Manual. Free ebook at Project Gutenberg.

Сылтамалар 

 Сабынны җитештерү  
 Сабынны эшләү 

Көндәлек химия
1808 ел



Вакыйгалар 
 22 декабрь — Венада узган зур хәйрия концертында Бетховенның берничә зур әсәрләре премьерасы булды.

Туулар

Вафатлар 

Еллар
1808 ел
1807 ел



Вакыйгалар 
 Натрий табыла.
 7 июль — Россия империясе һәм Наполеон Франциясе арасында Тилзит килешүе.

Туулар 

 4 июль — Джузеппе Гарибальди, итальян каһарманы.

Вафатлар 

Еллар
1807 ел
27 июнь

27 июнь — Милади тәкъвимендә алтынчы айның егерме җиденче көне. Ел ахырына кадәр 187 көн кала.





Джибути — бәйсезлек көне.
  — Метислар көне  (, , ).
  Канада — Мәдәни күптөрлелек көне  (, ).
  Көньяк Осетия,  Россия Федерациясе — Яшьләр көне ().
  — Милли бердәмлек көне (, ).

Халыкара балык тоту көне  ().
  Үзбәкстан — матбугат өлкәсе хезмәткәрләре көне.

1615 — беренче тапкыр чәй Аурупага җибәрелә.
 1929 — Төркия президенты Кемаль Ататөрк коммунистик пропаганда белән көрәшә башлый.
 1945 — Иосиф Сталинга «Советлар Берлеге Генералиссимусы» исеме бирелә.
 1991 — Югославия халык армиясе Словениягә бәреп керә.
 1997 — Таҗикстанда гражданнар сугышы тәмамлана.

1826 — Петр Шестаков, 
 1833 — Мөхәммәт-Хәнәфия Батыршин, Ташкәнтның беренче шәһәр табибы.
 1854 — Мария Павлова, 
 1865 — Исхак Ислямов, 
 1869 — Һанс Шпеман, 
 1869 — Эмма Гольдман, 
 1887 — Газиз Гобәйдуллин, татар язучысы, галим.
 1891 — Владимир Петляков, 
 1908 — Хәй Мушинский, беренче татар һөнәри фокусчысы.
 1910 — Пётр Ураев, совет дәүләт һәм фирка эшлеклесе.
 1913 — Константин Васин, 
 1917 — Владимир Гречишников, 
 1927 — Камил Гозәеров, 
 1931 — Мартинус Велтман, 
 1932 — Арутюн Терзян, 
 1933 — Вильям Барабанов, 
 1937 — Галимҗан Хөсәенов, футболчы, СССРБ такымы уенчысы (1960-69).
 1940 — Наталия Леняшина, 
 1940 — Рәфис Измайлов, 
 1948 — Җәүдәт Фәйзрахманов, 
 1948 — Фәннур Сафин, татар шагыйре.
 1956 — Солтан ибн Салман әс-Согуд, 
 1962 — Алексей Остудин, 
 1963 — Инва Мула, 
 1964 — Олег Микульчик, 
 1967 — Борис Менделевич, 
 1969 — Александр Шалленберг, 
 1980 — Дато Квирквелия, 
 1980 — Марат Әхмәтшин, 
 1983 — Алсу Сафина, татар җырчысы.
 1989 — Михаил Мищенко, 
 1989 — Наил Нәбиуллин, 
 2000 — Наил Умәров,

1740 — Артемий Волынский,
 1902 — Александр Дмитриев,
 1944 — Милан Һоджа,
 1944 — Степан Илларионов,
 1945 — Эмил Һаха,
 1957 — Жанна Бодо,
 1960 — Гарри Поллит,
 1961 — Мохтар Әвәзов, казакъ язучысы.
 1965 — Ле Корбюзье,
 1969 — Бернгард Кафенгауз,
 1972 — Леопольда Досталова,
 1998 — Һоми Джей. Эйч. Талеярхан,
 2001 — Туве Янссон, фин язучысы.
 2018 — Габделхан Әхтәмҗан, 
 2021 — Фәридә Зәбирова,





Шулай ук карагыз

Искәрмәләр 

Ел көннәре
27 июнь
1615 ел



Вакыйгалар 
 27 июнь — чәй беренче тапкыр Аурупага җибәрелә.

Туулар 

 5 ноябрь — Ибраһим I (осм. ابراهيم الأول — İbrahim-i evvel, , Госман империясе солтаны, 1640—1648 елларда идарә иткән.

Вафатлар 

Еллар
Газиз Гобәйдуллин

Г. Газиз, чын исеме Газиз Салих улы Гобәйдуллин — татар язучысы, галим-тарихчы.

Тәрҗәмәи хәл 
Газиз Гобәйдуллин 1887 елның 27 июнендә Казан шәһәрендә сәүдәгәр, күп санлы йортлар хуҗасы Салих Гобәйдуллин гаиләсендә дөньяга килә. 1895-1904 елларда Казанның «Халидия» мәдрәсәсендә укый, аннары сигез сыйныфлы гимназия курсы буеча өлгергәнлек аттестатына имтихан тотып, 1909 елда Казан университетының юридик факультетына кабул ителә. Бер елдан тарих-филология факультетына күчеп, аны 1916 елда беренче дәрәҗә диплом белән тәмамлап чыга. Студент чагыннан башлап (1914) Октябрь инкыйлабына кадәр төрле татар мәдрәсәләрендә, мәдрәсәләрдә, Көнчыгыш академиясендә, Татар коммунистик университетында тарих фәне укыта.

1917 елның 20―27 апрелендә Казанда узган Бөтенроссия мөселман укытучыларының беренче корылтае утырышларында доклад белән чыгыш ясый, корылтайда оештырылган Россия мөселман укытучылар берлегенең Мәркәз бюросы рәисе итеп сайлана. Шулай ук әлеге корылтай исеменнән 1 майда Мәскәүдә ачылачак Бөтенроссия мөселманнарының беренче корылтаена сайланган ун кешелек делегация составына кертелә.

Бераз вакыт Баку университетының тарих кафедрасында эшли, башта доцент, аннары профессор була. Галим “Татар тарихы”, “Россия тарихы”, “Татарстанда сыйныфлар тарихы”, “татар әдәбияты тарихы” кебек хезмәтләр яза, бер үк вакытта әдәби иҗат эше белән шөгыльләнә.

Г. Газизнең беренче әдәби әсәре – “Марс, уян!” исемле хикәясе 1907 елда “Казан мөхбире” газетасында басыла. Шуннан соң газета-журналларда аның исеме бик еш күренә башлый. Бигрәк тә 1913-1917 еллар арасында күп яза. Бу чорда Аң журналы битләрендә әдипнең өч дистәгә якын кыска хикәясе, көндәлек темаларга багышланган күп кенә мәкалә һәм фельетоннары, яңа китапларга, спектакльләргә рецензияләре дөнья күрә.

Г. Газизнең хикәяләре күләм ягыннан кыска булып, алар һәммәсе дә диярлек юмористик яки сатирик рухта язылганнар. Инкыйлабтан соң язган хикәяләрендә (“Күмгән иде”, 1921; “Әхмәт байның таһәрате”, 1922; “Фаҗигале төннәрдә”, 1923; “Бер көтүнең тарихы”, 1927; “Дәҗҗал көткәндә”, 1928; “Кәрим абзыйның хыялы”, 1929; “Эчке эмигрант”, 1929 һ.б.) әдип иске тормыштан “мирас” булып калган һәртөрле типларны сатира чыбыркысы белән камчылый.

Язучының сайланма әдәби әсәрләре 1958 елда Татарстан китап нәшриятында басылып чыккан “Хикәяләр" исемле китабында урын алган.

Газиз Гобәйдуллин кулга алына, 1938 елның 16 сентябрендә атып үтерелә.

Искәрмәләр

Моны да карагыз 

Татар язучылары
Татар тарихчылары
Репрессияләнгән татарлар
Фәннур Сафин

Фәннур Шәйхенур улы Сафин — татар шагыйре, журналист.

Ул 1948 елның 27 июнендә Татарстанның Минзәлә районы Күзкәй авылында туган. 1966 елда урта мәктәпне тәмамлагач, Түбән Кама төзелешенә китә һәм нефть-химия комбинатында өч елга якын слесарь булып эшли. 1969-1974 елларда Казан дәүләт университетының татар теле һәм әдәбияты бүлегендә укый, аны тәмамлаганнан соң, бераз вакыт Казан телестудиясендә редактор, аннары «Татарстан яшьләре» газетасы, «Ялкын», «Казан утлары» журналлары редакцияләрендә әдәби хезмәткәр вазифаларын башкара. 1983 елдан бирле ул – Татарстан Язучылар союзының Матур әдәбиятны пропагандалау бюросы хезмәткәре.

Фәннур Сафин матур әдәбиятка бик яшьли килеп, башлангыч мәктәптә укыганда ук беренче шигъри тәҗрибәләре белән “Ялкын” журналы һәм “Яшь ленинчы” газеталарында күренә башлый. Студентлык елларында иҗат иткән шигырьләре исә “Беренче карлыгачлар” (1970), “Юл башы” (1972) исемле күмәк җыентыкларда дөнья күрә.

Шагыйрьнең беренче мөстәкыйль китабы – “Кеше юлга чыкса” (1976) исемле җыентыгы “Җитмешенче еллар Корчагиннары” дигән Бөтенсоюз конкурсына куелып, җиңүчеләрнең берсе итеп таныла.

Ф. Сафин – нигездә лирик шагыйрь. Аның шигырьләре яшьлек романтикасы белән мул сугарылган була. Аның лирикасында халыкчанлык, беркадәр моңсулык һәм җорлык хас. Бу сыйфатлар аның “Сез кемнәр?”, “Тынлык” һәм “Күкчәчәк” исемле чираттагы җыентыкларына кергән поэма һәм шигырьләрендә дә ачык сиземләнә.

Татар шагыйрьләре
Фәннур Сафин
Алсу Сафина

Алсу Ралиф кызы (Сафина) Абрамова (1983 елның 27 июне, Бөгелмә) — Россия эстрадасының күренекле вәкиле. Татарстанның (2010) һәм Башкортстанның (2019) халык, РФ атказанган (2018) арᴛисты.
Бөгелмәнең шәрәфле ватандашы (2000).

Тәрҗемәи хәле 
Ул 1983 елның 27 июнендә Татарстан җөмһүpиятсының Бөгелмә шәһәрендә туган. Әтисе Сафин Ралиф Рафил улы — «ЛУКойл» карамай компаниясенең беренче вице-президенты. Әнисе Разия Исхак кызы — мигъмаp.

Россиядә чакта музыка мәктәбен тәмамлый. 1993 елдан бирле Лондонда икенче абыйсы Марат гаиләсендә яшәгән. 11 җырдан торган «Алсу» дип исемләнгән беренче альбомын 1999 елда чыгарган. Ә беренче видеоклипы («Зимний сон» — «Кышкы төш») 1999 елның 1 февралендә дөнья күрә һәм тиз арада MTV каналында да күрсәтелә.

2000 елның 13 маенда Шʙециядә узган «Евровидение-2000» Халыкара эстрада җырлары бәйгесендә II урын ала.

Шул ук елны аңа Татарстан җөмһүpиятенең атказанган җырчысы исемен бирәләр, Бөгелмә шәһәренең «мактаулы гражданы» исемен йөртә. Белгечлеге буенча — «мигъмаp-дизайнер».

2003 елның 14 февралендә җырчының «19» дип аталган яңа альбомы чыга.

2007 елда «Бердәм Россия» фиркәсенә керә. Биш еллык тәнәфестән соң, 2008 елда, Алсу «Самое главное» («Иң мөһиме») музыкаль альбомын чыгара. Шул ук ел ахырында татар һәм башкорт телендә «Туган Тел» дип аталган тагын бер диск дөнья күрә.

2009 елның 16 маенда Мәскәүдә Иван Ургант белән бергә «Евровидение» җыр конкурсының финалын алып бара. Моңа бәйле рәвештә «Күңел ачу программасын алып баручы» номинациясендә «ТЭФИ» (2009) премиясенә лаек була.

2010 елның 17 февралендә Алсуга «Татарстан Республикасының халык артисты» исеме бирелә.

2011 елда җырчы актив хәйрия эшчәнлеге, балаларга ярдәм күрсәткәне өчен ЮНЕСКОдан «Дөнья Артисты» исеме бирелә.

Алсу дүрт тапкыр «Золотой граммофон» музыкаль бүләгенә лаек була: 1999 елда «Иногда» («Кайвакыт») җыры өчен; 2002 елда «Всё равно» («Барыбер») җыры өчен; 2003 елда «Вчера» («Кичә») җыры өчен; 2011 елда «Я тебя не придумала» («Мин сине уйлап тапмадым») җыры өчен.

Гаиләсе 
Хәзерге вакытта эшмәкәр Ян Абрамовта кияүдә. 
 Кызлары Сафина (2006), Миккела (2008),улы Рафаэль (2016)

Бүләкләре, мактаулы исемнәре 
 2000 — Eurovision-2000 дә икенче урын
 2000 — Татарстанның атказанган арᴛисты
 2000 — Бөгелмәнең шәрәфле ватандашы 
 2010 — Татарстанның халык арᴛисты
 2011 — Тынычлык өчен ЮНЕСКО арᴛисты
 2018 — РФ атказанган арᴛисты
 2019 — Башкортстанның халык арᴛисты

Искәрмәләр

Сылтамалар

Моны да карагыз 

Татар җырчылары
Татарстанның халык артистлары
Рим Хәсәнов җырларын башкаручылар
Бөгелмәнең шәрәфле ватандашлары
Россиянең атказанган артистлары
Башкортстанның халык артистлары
Бердәм Россия фиркасе әгъзалары
ТЭФИ премиясе лауреатлары
Балык тоту

Балык тоту — елга һәм диңгез балыкларын ашау, сату яки күңел ачу өчен тоту.

Искәрмәләр
Туве Янссон

Ту́ве Я́нссон (), ) (1914 елның 9 августы — 2001 елның 27 июне) — мәшһүр Финляндия язучысы, рәссам. Муми-тролльләр турында китаплар язганнан соң дөньякүләм танылды.

Шулай ук карагыз  

Шевит язучылары
Балалар язучылары
Финляндия язучы-фантастлары
«Татарстан Республикасы алдындагы казанышлар өчен» ордены

«Татарстан Республикасы каршындагы казанышлары өчен» ордены () — Татарстан Республикасының иң югары дәүләт бүләге. Аның белән гражданнар Татарстан Республикасының дәүләтчелеген үстерүдәге, гражданнарның хокукларын һәм ирекләрен тәэмин итүдәге, икътисадны, мәдәниятне, фәнне, мәгарифне, сәламәтлек саклауны, сәнгатьне һәм спортны үстерүдәге аерым казанышлары өчен, җәмәгать тәртибен саклауда батырлык һәм түземлек күрсәткән өчен бүләкләнәләр.

«Татарстан Республикасы каршындагы казанышлар өчен» орденына лаек булган затлар аны күкрәкнең сул ягына тагын йөриләр, бүләкләнүчеләрнең Россия Федерациясе, СССР орденнары һәм медальләре булганда, алардан соң урнаштыралар.

Кавалерлар

 Зиннәтулла Билалетдинов
 Корбан Бердыев
 Минтимер Шәймиев
 Назил Зиатдинов
 Рөстәм Миңнеханов
 Туфан Миңнуллин
 Фәрит Мөхәммәтшин
 Фикрәт Табиев
 Фуат Мансуров
 Харис Якупов
 Шәфәгать Тахаутдинов

Татарстан орденнары
Россия Федерациясе субъектларының югары дәүләт бүләкләре
«Фидакарь хезмәт өчен» медале

«Фидакарь хезмәт өчен» медале () — Татарстанның дәүләт медале.

Аның белән гражданнар Татарстан Республикасының дәүләти, икътисадый, социаль һәм мәдәни үсеше өлкәсендәге, республика икътисады һәм фәнни потенциалын арттырудагы хезмәттә югары казанышлары өчен, актив җәмәгать һәм хәйрия эшчәнлеге өчен бүләкләнәләр.

«Фидакарь хезмәт өчен» медаленә лаек булган затлар аны күкрәкнең сул ягына тагып йөриләр, бүләкләнүчеләрнең Россия Федерациясе, СССР орденнары һәм медальләре, «Татарстан Республикасы каршындагы казанышлар өчен» ордены булганда, алардан соң урнаштыралар.

Ияләре

Искәрмәләр

Сылтамалар

Моны да карагыз 

Татарстан медальләре
Мубай

Mubai & Aksubai fusion band — татар халык җырларын лирик төсмердә яңгыратучы музыкаль төркем. Ул 2008 елда оеша.

Беренче концерт 2008 елның 25 октябрендә «Сары бишмәт» кафесында узды. 2009 елның җәендә төркем Икенче халыкара «Дөнья яратылышы» фестивалендә катнашты.

Төркем составы:
 Илдар Мөбәрәкшин (Мубай).
 Линар Ризатдинов.
 Гадел Ризаев.
 Александр Батраков.

Татар альтернатив төркемнәре