alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Norda Kaŭkazio

Norda Kaŭkazio estas parto de Kaŭkaza regiono. Ĝia teritorio troviĝas en konsisto de Rusia Federacio. Nun en Norda Kaŭkazio estas jenaj administraj subjektoj de Rusio:

Ankaŭ Rostova provinco foje estas konsiderata parto de la regiono. Nesignifaj partoj de Azerbajĝano kaj Kartvelio povas esti konsiderataj geografie Norda Kaŭkazio.

La nomo Norda Kaŭkazio foje estis malprave misuzata por nomi pli grandan regionon de la Suda federacia distrikto de Rusio. En 2010 la Suda federacia distrikto estis disigita je du: la Suda kaj la Nord-Kaŭkazia federacia distrikto.

Vidu ankaŭ 
 Suda Kaŭkazio

Norda Kaŭkazio
Nomoj de kontinentoj



Deveno de la nomoj

Kontinento 
La vorto kontinento mem devenas de la latina terra continens, kiu signifas kunteniĝa lando, do kontinua lando.

Afriko 
Afriko-n oni en la antikvo nur nomis la areon ĉirkaŭ Kartago, la hodiaŭan Tunizion. Por la signifo de la nomo estas pluraj eblecoj:
La latina nomo estas terra africa = lando de la Afri. Tiu vorto (ununombre Afer) uziĝis por prisigni la afrikanojn. Do oni povas hipotezi ke komence ĝi estis la nomo de nur unu (nord-)afrika tribo. Ties nomo povus deveni de la fenica afar = pulvo.
La latina vorto aprica signifas sune (verŝajne el la helena a-phrike = ne-malvarma).

Ameriko 
La nomo America montriĝis unue en mapo de la germana mapisto Martin Waldseemüller el la jaro 1507. Kuna libro klarigas la nomon per la esploristo Amerigo Vespucci, kies nomo estas variaĵo de la germana nomo Haimirich (elparolu hajmiriĥ), kiu signifas hejmestro (laŭ haim = hejmo, rich = potenca).

Alia ebleco estas, ke la nomo estas derivita de Richard Amerike, komercisto el Bristol (Anglio), pri kiu oni diras ke li pagis la vojaĝon de Giovanni Caboto, dum kiu tiu eltrovis Novlandon.

Laŭ alia teorio la nomo devenas de la nikaragva distrikto Amerrique, kiun vizitis kaj Kristoforo Kolumbo kaj Amerigo Vespucci. Ĉar la lando estis riĉa je oro, ĉi-lasta volis reliefigi la gravecon de la eltrovo kaj eĉ ŝanĝis sian nomon de Alberigo al Amerrigo.

La plej konata teorio estas la unua, dum la aliajn nur akceptas malmultaj fakuloj. Kiel ajn, komence oni uzis la nomon America nur por la nuna Sudameriko, ĉar ankoraŭ ne estis eltrovita Nordameriko. En hodiaŭa ĉiutaga uzo (precipe de nord- kaj ne-amerikanoj) la nomo Ameriko estas ofte uzata por priskribi Nordamerikon.

Arkto kaj Antarkto 
En la helena lingvo árktos estas la urso. Pro tio, la arkto estas la lando sub la stelfiguro Granda Ursino. La helena anti signifas kontraŭ, do Antarkto signifas "malarkto".

Aŭstralio 
La kontinento nomiĝas laŭ la latina terra australis, suda lando.

Azio 
Azio verŝajne nomiĝas laŭ la akada vorto asy, kiu signifas oriento.

Eŭropo 
La nomo de Eŭropo venas el la ŝemidaj lingvoj. En ili ĝi havas signifojn rilate al malhelo aŭ nokto. Ĉar Eŭropo - vidate de iliaj parolantoj - situas en la nordokcidento (kie malleviĝas la suno), oni uzis tiun vorton por priskribi la kontinenton.

Komparu:
 ŝemida ereb = vespero
 fenica kaj hebrea erob = malhela
 helena erebos = malhelo

La ino Eŭropa en la helena mitologio fakte estis filino de fenica reĝo.

Nomoj de la kontinentoj en aliaj lingvoj 

Landnomoj
Nomoj de Oceanoj

Toponimio > Hidronimoj > Nomoj de Oceanoj
 
Atlantiko
La nomo estas ligita al greka mito pri fortegulo Atlanto. Tiu ĉi estis unue uzita de B.Wahrenius en 1650 (antaŭa nomo estis Norda Maro). Latina nomo Mare Atlanticum subkomprenis spacon inter Gibraltara markolo kaj Kanariaj insuloj, kaj la tuta oceano nomiĝis Ocenus Occidentalis (“okcidenta oceano”). 
Atlantic Ocean (en); Ocean Atlantique (fr);  Oceano Atlantico (es); Oceano Atlantico (pt); Daxiyang (zh); Atlanteren (no); Taiseiyo (jp); Atlanterhavet (da, no); Atlantische Oceaan (nl); Atlantischer Ozean (de); Atlantiska Havet (sv); Atlantshaf (is); Atlantshav (fo); Atlanttin Valtameri (fi); Ozeano Atlantikoa (eu)

Pacifiko
La nomo devenas de F.Magellan, kiu trasekis oceanon en 1520-21 jaroj kaj dum 100 tagoj de vojaĝo la vetero estis trankvila, paca. En 1756 franca geografo Buache nomis ĝin “granda” pro sia amplekso. 
Pacific Ocean (en); Ocean Pacifique (fr); Taipingyang (zh); Taiheiyo (jp)

Hinda Oceano
Estas nomita pro la Hindio, Hindustana duoninsulo. 
Indische Ozean (de); Yinduyang (zh); Indoyo (jp)

Arkta Oceano
Arktiko estas areo ĉirkaŭ la Norda Polo. Super la Norda Polo en zenito brilas konstelacio de Granda Ursino. En greka lingvo arktos estas “urso”. 
Hokkyoku-kaiyo (jp); Severnii okean (ru); Morze Arktyczne, Ocean Lodowaty (pl); Nordishavet (no); Nordpolarmeer (de)

--- 
Rimarko pri la lingvokodoj: ar - araba; da - dana; de - germana; el - greka; en - angla; es - hispana; et - estona; eu - eŭska; fi - fina; fr - franca; is - islanda; it - itala; jp - japana; no - norvega; pl - pola; pt - portugala; ru - rusa; sv - sveda; tr - turka; zh - ĉina.

Akvonomoj
Oceanoj
Nilo-sahara lingvaro

Nilo-sahara lingvaro estas lingvofamilio de popoloj, kiu dividiĝas je (1) Fura, (2) Maba, (3) Sahara, (4) Songaja kaj (5) Ŝari-Nila grupoj. Totala kvanto: 31 mln. La plej multnombraj popoloj de la familio: Luoj, Kanuroj, Dinkoj, Songajoj.

(1) Fura grupo

FUROJ

(2) Maba grupo

MABA

(3) Sahara grupo

KANUROJ

 Nomo: [m] beri-beri; [f] Kanouris; [r] kanuri
 Popolo en Niĝerio, Niĝero, Kameruno kaj Ĉado. Totala kvanto: 6 mln, inter ili en Niĝerio 5,1 mln (1992).
 Lingvo: kanura.
 Kredantoj: muzulmanoj-sunaistoj.

(4) Songaja grupo

SONGAJOJ

 Nomoj: [f] Songhay; [r] songaj
 Popolo en Niĝero, Malio, Burkino, Niĝerio kaj Benino; 1,6 mln (1992).
 Lingvo: songaja.
 Kredantoj: muzulmanoj-sunaistoj.

(5) Ŝari-Nila grupo

a. Orientsudana subgrupo

DINKOJ

 Nomo: [f] Dinka; [r] dinka
 Popolo de Nilo-Sahara lingvofamilio en Sudano. Loĝas en basenoj de la riveroj Bahr-el-Gazal kaj Nilo Blanka. Totala kvanto: ĉirkaŭ 2 mln.
 Lingvo: dinka, plimulto konas ankaŭ la araban lingvon.

NUEROJ

 Nomoj: [m] naas; [f] Nouer; [r] nuer
 Popolo de nilota grupo en la sudo de Sudano (1,6 mln, 1992) kaj en najbaraj regionoj de Etiopio (100 mil).
 Lingvo: nuera.
 Kredantoj: tradiciaj konfesoj.

LUOJ

 Nomoj: [m] luo; [f] Lwo; [r] luo
 (1) grupo de popoloj en Afriko. Dividiĝas je nordaj luoj (ŝilukoj, anuakoj k.a.) - en la sudo de Sudano, kaj sudaj luoj (mem luoj, aluroj, aĉoloj k.a.) - en Ugando, Kongo (Kinŝasa), Tanzanio, Kenjo k.a. Totala kvanto: 5,2 mln.
 Lingvoj: de ŝari-nila branĉo de nilo-saharaj lingvoj.
 (2) Popolo de lua grupo en Kenjo (3,25 mln) kaj Tanzanio. Totala kvanto: 3,47 mln (1992).
 Nomoj: ĝoluo; Lwo; lua lingvo
 Kredantoj: tradiciaj konfesoj, estas ankaŭ kristanoj (precipe katolikoj) kaj muzulmanoj-sunaistoj.

MASAOJ

 Nomoj: [m] maasai; [f] Massai; [r] masai
 Popolo de nilota grupo en Kenjo kaj Tanzanio, 670 mil (1992).
 Lingvo: masaa.
 Kredantoj: tradiciaj konfesoj.

NUBIANOJ

 Nomoj: [m] nuba; [f] Nubiens; [r] nubijci
 Popolo en la sudo de Egipto (350 mil, 1992) kaj nordo de Sudano (2,2 mln), ĉefloĝantoj de Nubio.
 Lingvo: nubia.
 Kredantoj: muzulmanoj-sunaistoj.

b. Centr-sudana subgrupo

BAGIRMOJ

 Nomo: [m] barmage; [f] Baguirmi, Sara; [r] bagirmi
 Popolo en Ĉado (530 mil, 1992) kaj Sudano (20 mil).
 Lingvo: bagirma.
 Laŭ religio precipe muzulmanoj-sunaistoj.

MORU-MANGBETOJ

 Nomoj: [f] Morou-Mahdi; [r] moru-mangbetu
 Grupo de popoloj en Kongo Kinŝasa (1,25 mln, 1992) kaj Ugando (950 mil). Totala kvanto: 2,35 mln
 Lingvo: de ŝari-nila branĉo de nilo-sahara familio.
 Adeptoj de tradiciaj religioj.
Nebrasko

Nebrasko ( [nebraska]) estas usona ŝtato. Nebrasko situas en la centro de la lando, do, Nebraskanoj ŝatas diri, ke Nebrasko estas la "koro" de Usono.

Nebrasko fariĝis la 37-a ŝtato de Usono je la 1-a de marto 1867.

La nomo "Nebrasko" deriviĝas de la lingvo de la Indianaj triboj "Omaha." Nebrasko en tiu lingvo signifas "plata aŭ ebena akvo." En la Omaha-a lingvo oni diras Nibthaska (alivorte ni, akvo, kaj bthaska, plata.) La indianoj donis ĉi tiun nomon al la Rivero Plato (angle: Platte River), ĉar ĝi estas larĝa, profunda korpo de akvo. Per la nomo de tiu ĉi ebena rivero, ni ricevis la nomon por nia ŝtato.

Je 2000, Nebrasko havis  loĝantojn. La ĉefurbo de Nebrasko estas Lincoln [LINKn], aŭ eble esperante, Linkolno, kiu en la jaro 2000, havis  loĝantojn. La ĉefurbo nomiĝis Linkolno por honori la 16-an usonan prezidenton, Abraham Lincoln. La plej granda urbo en Nebrasko estas Omaha, kiu havas  loĝantojn. La urbo Omaha nomiĝis pro la indiana tribo, kiu antaŭe loĝis apude.

Nebrasko estis unu de la lastaj ŝtatoj, kiuj adoptis ŝtatan flagon. La flago simple havas la ŝtatan sigelon sur blua fono. Oni povas vidi la temojn de transporto, industrio, kolonieco, kaj agrikulturo en la sigelo. La devizo diras, "Egaleco Antaŭ La Leĝo."

Geografiaj elementoj
 Sandhills

 

Subŝtatoj de Usono
Nuristananoj

Etnografio > Etno > Hindeŭropa Familio > Nuristana Grupo

Izolita grupo de parencaj triboj loĝantaj en Afganio kaj Pakistano. Kvanto 160 mil.

NURISTANANOJ

 Grupo de parencaj triboj en sudoriento de Afganio (150 mil, 1992) kaj en najbaraj regionoj de Pakistano (10 mil): Plejparto de la nuristananoj loĝas en la samnoma afgania provinco Nuristano.
 Lingvoj: La nuristananoj parolas lingvojn el la laŭ ili nomita nuristana lingvaro.
 Kredantoj: plejparte sunaistaj islamanoj.

Afganio
Etnoj
Nuristana lingvaro
Naĥ-dagestana grupo


La naĥ-dagestana grupo estas unu el kaŭkaziaj etnogrupoj. Ĝi dispartiĝas je naĥa kaj dagestana subgrupoj. Vd. ankaŭ: Kartvela Grupo, Abĥazo-Adiga Grupo, kaj superrigarde kaŭkazaj popoloj.

Naĥa subgrupo 
ĈEĈENOJ

 Nomoj: [m] noĥĉij; [f] Tchetchenes; [r] ĉeĉenci
 Popolo en Ĉeĉenio kaj Inguŝio (734,5 mil) kaj [[Dagestano]] (57,9 mil). Entute en Rusia Federacio 899 mil (1992). Totala kvanto: 957 mil
 Lingvo: ĉeĉena lingvo.
 Religio: sunaisma islamo.

INGUŜOJ

 Nomo: [m] galgai; [f] Ingouches; [r] inguŝi
 Popolo en Rusia Federacio . Loĝas precipe en Inguŝio (pli ol 215 mil, 1992), Ĉeĉenio, Nord-Osetio. Totala kvanto: 237 mil (1992).
 Lingvo: inguŝa lingvo.
 Religio: sunaisma islamo.

Dagestana subgrupo 
AGULOJ

 Nomo: [m] agul; [f] Agoules; [r] aguli
 Popolo en Rusia Federacio , precipe en Dagestano (14 mil). Kvanto: en Rusia Federacio 18 mil (1992).
 Lingvo: agula lingvo.
 Raso: balkano-kaŭkaza;
 Religio: sunaisma islamo.

ANDIANOJ

 Nomo: andal; Andiens; andijci
 Popolo en Rusia Federacio , en Dagestano. Kvanto: ĉ. 30 mil (1992).
 Lingvo: andia lingvo.
 Religio: sunaisma islamo.

ARĈIANOJ

 Nomo: arŝiŝtib; Archiens; arĉinci
 Popoleto en Rusia Federacio , en Dagestano; pli ol 1 mil (1992).
 Lingvo: arĉia lingvo.
 Religio: sunaisma islamo.

AVAROJ

 Nomo: [m] maarulal; [f] Avars; [r] avarci
 Popolo en Rusia Federacio (precipe en Dagestano, 496 mil) kaj en nordo de Azerbajĝano (44 mil). Kvanto: en Rusia Federacio (inkluzive de ando-cezaj popoloj kaj arĉinoj) 544 mil (1992).
 Lingvo: avara lingvo.
 Raso: balkano-kaŭkaza;
 Religio: sunaisma islamo.

CAĤUROJ

 Nomoj: [f] Tsakhours; [r] caĥuri
 Popolo en Dagestano (5,2 mil) kaj Azerbajĝano (13 mil, 1992).
 Lingvo: caĥura lingvo.
 Religio: sunaisma islamo.

DARGANOJ

 Nomo: [m] dargan; [f] Darghiens; [r] darginci
 Popolo en Dagestano (pli ol 280,4 mil, 1992). Entute en Rusia Federacio 353 mil. Totala kvanto: 365 mil
 Lingvo: dargana lingvo.
 Religio: sunaisma islamo.

KUBAĈINOJ

 Nomo: [m] urbugan; [f] Koubatchiniens; [r] kubaĉinci
 Popolo en Rusia Federacio (4 mil, 1992), inter ili en Dagestano (2 mil).
 Lingvo: dargana lingvo.
 Religio: sunaisma islamo.

LAKOJ

 Nomoj: [m] laki; [f] Laks; [r] lakci, kazikumuĥci
 Popolo en Dagestano (92 mil). Entute en Rusia Federacio 106 mil (1992).
 Lingvo: laka lingvo.
 Religio: sunaisma islamo.

LEZGOJ

 Nomoj: [m] lezgijar; [f] Lesghiens; [r] lezgini
 Popolo en Dagestano (204 mil) kaj Azerbajĝano (171 mil). en Rusia Federacio 257 mil (1992).
 Lingvo: lezga lingvo.
 Religio: sunaisma islamo, estas ankaŭ ŝiaistoj.

RUTULOJ

 Nomoj: [m] miĥ abdir; [f] Routouls; [r] rutulci
 Popolo en Dagestano (Rutula kaj Aĥina regionoj) kaj Azerbajĝano (Nuĥa regionoj), 20 mil (1992).
 Lingvo: rutula lingvo.
 Religio: sunaisma islamo.

TABASARANOJ

 Nomoj: [f] Tabassarans; [r] tabasarani
 Popolo en Dagestano (78,2 mil), Entute en Rusia Federacio 93,6 mil (1992). Totala kvanto: 98 mil
 Lingvo: tabasarana lingvo.
 Religio: sunaisma islamo.

Etnoj
Nivĥoj

Nivĥoj estas etno de izolita lingvofamilio en Rusia Federacio, ĉefloĝantoj de elfluejo de la rivero Amuro kaj Saĥalina insulo; 4,6 mil (1992).

 Nomoj: [m] nivĥ; [f] Nivkhiens; [r] nivĥi (malnova - giljakoj)
 Lingvo: nivĥa lingvo.
 Kredantoj: ortodoksuloj, estas disvastigitaj ankaŭ tradiciaj religioj.

Ĥabarovska regiono
Saĥaleno
Amura provinco
Etnoj en Siberio
Etnoj en Rusio
Etnoj en Japanio
Indiĝenaj popoloj
Nov-Brunsviko

Nov-Brunsviko ( [njuːˈbrʌn.zwɪk],  [nu.vo bʁœn.swik]) estas ĉe-mara provinco de orienta Kanado. Nord-okcidente estas Kebekio, oriente Sankt-Laŭrenca Golfo, sude Nov-Skotio kaj Golfo de Fundy, kaj okcidente la usona ŝtato Majno. La du oficialaj lingvoj de Nov-Brunsviko estas la angla kaj la franca. Ĉe Nov-Brunsviko oni parolas la landan dialekton de la angla kaj du lokajn dialektojn de la franca. Laŭ la stato de  en la provinco vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². 

La nuna ĉefministro de Nov-Brunsviko ekde la  estas . La guberniestro, kiu formale reprezentas la britan monarkion, estas .

Geografio 
La Konfederacia Ponto (angle Confederation Bridge; france Pont de la Confédération) estas ponto liganta la provincon Insulo Princo Eduardo kaj Nov-Brunsviko.

Historio 
En 1534, la franca esploristo Jacques Cartier, atingis Golfon Chaleur, kaj pretendis la landon por Francio. En la jaro 1630, Charles de Saint-Etienne de La Tour fondis Fortikaĵon La Tour (kie hodiaŭ staras la urbo Sankt-Johano). En 1763, Francio perdis Nov-Brunsvikon al Britio. Poste, multaj homoj de Nov-Anglio transloĝiĝis al Nov-Brunsviko. Nov-Brunsviko estas la sola oficiale dulingva (angla kaj franca) provinco de Kanado. Hodiaŭ 239.730 homoj en Nov-Brunsviko parolas la francan kiel gepatran lingvon, laŭ la popolnombrado de 1996.

La brita reĝo Georgo la 3-a nomis la provincon por honorigi sian posedon, la elektoprinclandon Brunsvigo-Luneburgo () en Germanio. La esperantaj nomoj "Brunsvigo" kaj "Nov-Brunsviko" do havas, malgraŭ la malsama literumo, la saman etimologian devenon.

Urboj 
Nov-Brunsviko havas ok oficiale korporaciiĝintajn urbojn, listigitaj ĉi tie laŭ nombro de loĝantoj:
 Sankt-Johano
 Monktono
 Frederiktono
 Miramichi
 Edmundston
 Dieppe
 Bathurst
 Campbellton

Aliaj pli malgrandaj komunumoj 
 Scoudouc

Demografio 
Rasa konsisto
 96.4% Blankula
 2.3% Aborigena
 0.5% Nigrula
 0.8% Aliaj

Religia profilo
 53.4% Rom-Katolika
 35.7% Protestanta
 1.4% aliaj kristanoj
 0.8% aliaj religioj
 8.7% neniu religio

La katolika eklezio havas la plej multajn membrojn en Nov-Brunsviko pro la granda nombro de franc-devenaj kaj irland-devenaj loĝantoj. La tri laŭ-nombre plej grandaj protestantaj eklezioj en Nov-Brunsviko estas: Unuiĝinta Eklezio de Kanado, la Baptista ekzlezio kaj la Anglikana eklezio.

Mapo
Novlando

Novlando (, , mikmake Taqamkuk) estas insulo en la Norda Atlantika Maro, kiu kun la ĉeflanda duoninsulo Labradoro formas la Kanadan provincon Novlando kaj Labradoro. Ĝi estas la 16a plej granda insulo en la mondo.

Ne konfuzu kun Nova Zemlo kaj ankaŭ ne kun Novlando (Finnlando), kiu finne nomiĝas Uusimaa.

Novlanda franca (france français terre-neuvien), estas esprimo kiu referencas al la Franca lingvo parolata en la duoninsulo Port au Port (parto de la tiel nomita “Franca Marbordo”) de Novlando.

Geografiaj elementoj 
 Burina Duoninsulo
 Golfo Fortuno
 Golfo Hermitage
 Kabo Ray
 lago Atikonak
 Duoninsulo Port-au-Port

Historio 
La Dominio Novlando (en angla Dominion of Newfoundland) ekzistis kiel ŝtato ekde la 26a de septembro 1907 (antaŭ tio ĝi havis la statuson de brita kolonio) ĝis 1949. En 1934, Novlando rezignis volonte pri la memregado kaj revenis al la situacio de rekta kontrolo plenumita el Londono, tiel iĝante unu el malmultaj landoj kiuj rezignis volonte el memregado. En 1949 ĝi unuiĝis al Kanado kaj iĝis la deka provinco de tiu lando.

Vidu ankaŭ 
 Listo de maraj ekoregionoj
 Novlandaj Grandaj Benkoj

 
Insuloj en Novlando kaj Labradoro
Nordokcidentaj Teritorioj

La Nordokcidentaj Teritorioj de Kanado (, , inuite: ᓄᓇᑦᓯᐊᖅ/nunatsiaq) estas la plej norda parto de Kanado. Ĉi tiu vasta regiono situas norde de Alberto kaj Saskaĉevano, oriente de Jukonio, kaj okcidente de Nunavuto. Ĝi inkludas kelkajn insulojn en la Arkta Oceano. 
Laŭ la stato de  en la teritorio vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². 

Nordokcidentaj Teritorioj kuniĝis al la Konfederacio la 15-an de julio, 1870. La ĉefurbo estas Jelonajfo ( loĝantoj en ), sur la norda bordo de la Granda Slavia Lago.

La nuna ĉefministro de Jukonio ekde la  estas . La komisiito, kiu formale reprezentas la britan monarkion, estas .

Inter 1770 kaj 1771, Samuel Hearne esploris pri la Coppermine kaj Slavea Riveroj, kaj pri la Granda Slavea Lago. En 1819, William Parry malkovris multajn insulojn en la Arkta Oceano. Inter 1903 kaj 1906, Roald Amundsen estis la unua homo por finfine malkovri la Nordokcidentan Pasejon, maran vojon norde de la nordamerika kontinento.

Setlejoj 
 Inuvik
 Nanisivik
 Tuktoyaktuk

Geografiaj elementoj 
 Golfo Amundsen (Arkto)
Nunavuto

Nunavuto (inuite ᓄᓇᕗᑦ, , ) estas teritorio en la plej norda parto de Kanado. Nunavuto estas nova kanada teritorio, kiu etendiĝas norden de Manitobo kaj Kebekio en la Arkton ĝis la Norda Poluso. Laŭ la stato de  en la teritorio vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

La nomo "Nunavuto" devenas de la inuita lingvo, kaj signifas "nia lando". Nunavuto apartiĝis de la Nordokcidentaj Teritorioj je aprilo 1999, pro la konkludo inter la inuitoj kaj la federala registaro de la plej granda interkonsento pri teritoriaj rajtoj en Kanado. Do la teritorio estis kreita kiel aparta hejmlando de la inuita popolo.

La ĉefurbo estas Ikaluito ( loĝantoj en ).

La nuna ĉefministro de Nunavuto ekde la  estas . La komisiito (inuktitute ᑲᒥᓯᓇ ᓄᓇᕗᒧᑦ; inuinaktune kamisinauyuq Nunavunmut; france commissaire du Nunavut, angle commissioner of Nunavut), kiu formale reprezentas la britan monarkion, estas .

Historio 

La regiono nun konata kiel Nunavut subtenas loĝantaron jam de 4000 jaroj. Multaj historiistoj identigas la marbordon de Bafina Insulo kun la Helluland priskribita en la Vikingaj sagaoj, do eblas ke la loĝantoj de ĉi tiu regiono havis kontaktojn kun la maristoj de Skandinavio.
Por trovi pliajn informojn pri la plej fruaj loĝantoj kaj esploristoj de Nunavuto, vidu Paleoeskimo, Neoeskimo kaj Helluland.

La skribita historio de Nunavuto komenciĝis en la jaro 1576. Martin Frobisher, gvidante ekspedicion por trovi la Nordokcidentan Pasejon, venis en tiu jaro al la Bafina Insulo kaj opiniis ke li trovis oron tie ĉe Golfeto Frobisher. La trovita erco montriĝis senvalora, sed Frobisher faris la unuan atestitan kontakton de eŭropanoj kun la inuitoj: li kaptis kvar inuitojn kaj portis ilin al Anglio, kie ili rapide pereis.

Inter aliaj fruaj eŭropaj vizitantoj de Nunavuto estis Henry Hudson, kiu esploris la Hudsonan Golfon kaj mortis tie en 1610.

Geografio 

Nunavuto kovras 1,9 milionojn da kvadratkilometroj (tero kaj akvo kune), inkluzive parton de la ĉef-tero, la pli grandan parton de la Kanada Arkta Insularo, kaj ĉiujn insulojn en la Hudsona Golfo, la Golfo de James kaj la Ungava Golfo (inkluzive la Insularon Belcher), kiuj antaŭe apartenis al la Nordokcidentaj Teritorioj. Tiel Nunavuto estas la kvare plej granda subnacia estaĵo de la mondo.

Setlejoj 
 Nanisivik

Geografiaj elementoj 
 Insulo Reĝo Vilhelmo
 Viktoria Insulo
 Kembriĝa Golfo
Nanook of the North

Nanuk de la Nordo (angle Nanook of the North) estas dokumenta filmo de Robert J. Flaherty, kaj estas konsiderata la unua plendaŭra dokumenta filmo. Oni povas diri, ke Flaherty dufoje faris la filmon: la unuan fojon, la filmon kaj la originalan negativon detruis fajro. Tiu filmo, kiu hodiaŭ ekzistas eldoniĝis en 1922 en Nov-Jorko.

Laŭ la tradicio kiu poste fariĝis postsava etnografio, Flaherty kaptis filmen la vivon baraktoplenan de la Inuito Nanuk kaj lia familio. Tamen, Flaherty ofte instigis al Nanuk ĉasi laŭ la metodo de liaj prauloj (sen pafilo) por kapti tiun manieron, laŭ kiu oni kredis la Inuitoj vivtenis antaŭ la influo de Eŭropanoj. Kritikoj kulpigis al Flaherty pri ĉi tiu kaj aliaj enscenigoj en la filmo; Flaherty defendis sin, konstatante ke filmisto ofte devas misformi ion por kapti ties veran animon. Unu sindefendo, kiun postaj filmistoj foje propozas, estas tio, ke la kameraoj tiame disponeblaj estas kaj pezaj kaj grandaj, kaj tiel malpermesis la stilon cinéma verité aŭ la porteblecon poste disvastigita per pli malgrandaj kameraoj. Cetere, preskaŭ ĉion en la filmo oni enscenigis, eĉ la finaĵon, en kiu Nanuk kaj lia familio laŭimplice riskas morton se ili ne povas trovi ŝirmilon sufiĉe rapide (fakte, ili jam konstruis specialan iglon por la kamerao de Flaherty, kun unu flanko fortranĉita por enlasi pli da lumo por ke Flahert povu filmigi bildon). Post la epoko de Flaherty, dokumentfilmistoj ekkonsideris maletikaj kaj enscenigon de la agado kaj provadon instigi la agadon, kaj ankaŭ ian ajn simuladon kiu ne estas unuavide evidenta simulado.

Dokumentaj filmoj
Inuitoj
Ne-registara organizaĵo

Ne-registara organizaĵo, NRO (angle non-governmental organization, NGO ; france organisation non gouvernementale, ONG) estas organizaĵo kiu estas private financita (plejparte per donacoj de la ĝenerala publiko) kaj estas sendependa de la registaro kaj ĝia politiko. Plej ofte ĝi estas neprofitcela organizaĵo. Estas ankaŭ la nocio "Internacia NRO" (angle INGO), kiu havas la saman mision kiel NRO kun internacia atingo.

Notindaj NRO-oj 

 Amnestio Internacia
 Corpwatch
 Cluster Munition Coalition
 Cunina
 Electronic Frontier Foundation
 Framasonaj organizaĵoj
 Greenpeace
 Indiĝenaj Dialogoj
 Inĝenieroj Sen Limoj
 Internacia Movado de la Ruĝa Kruco kaj Ruĝa Krescento
 ISO
 Karuna-Shechen
 Kuracistoj sen landlimoj
 Monda Natur-Fonduso
 Naturprotekto Internacie
 Oxfam
 Raportistoj sen limoj
 Reclaim the Streets
 Rotario
 Slow Food
 SMART Recovery
 Supervivo Internacia
 Travideblo Internacia
 La Teramikoj
 Ni faru!

Esperantaj:
 Universala Esperanto-Asocio (UEA), en rilatoj kun UN kaj UNESKO
 Internacia Ligo de Esperantistaj Instruistoj (ILEI), en rilatoj kun UNESKO
 Fondaĵo pri Esperantaj Studoj (angle Esperantic Studies Foundation, ESF)
 Sennacieca Asocio Tutmonda
 Pola Asocio Eŭropo - Demokratio - Esperanto

Vidu ankaŭ 
 Asocio
 Filantropio
 Fondaĵo
 Neprofitcela organizaĵo
 Karitata organizaĵo
 Internacia organizaĵo

Notoj 

Internaciaj organizaĵoj
Ne-registaraj organizaĵoj
Neregistaraj organizaĵoj laŭ landoj
Civila juro
Administracia juro
Neracionala nombro

La bezono de la ekzakta esprimo de kelkaj grandoj (ekz. proporcio de kvadrata diagonalo al ĝia latero) postulis determinon de neracionalaj nombroj, kiuj esprimiĝas per racionalaj nombroj nur proksimume. Ĉiuj reelaj nombroj, kiuj ne estas racionalaj, estas konsiderataj kiel neracionalaj.

La termino neracionala devenas de latina irrationalis - neracia, de ir(in) - negativa prefikso kaj ratio - proporcio. Ili povas esti skribitaj kiel decimaloj, sed ne kiel frakcioj, kaj havas senfinan nombron de ciferoj dekstre de la decimala punkto. Jen ekzemplo de neracionalaj nombroj:

 pi = 3,141592 . . .
 kvadrata radiko de 2 = 1,414213 . . .

Kvankam neracionalaj nombroj ne estas ofte uzataj en ĉiutaga vivo, ili ekzistas sur la nombro-linio. Efektive, inter 0 kaj 1 sur la nombro-linio, estas senfina nombro de neracionalaj nombroj. Racionalaj kaj neracionalaj nombroj faras tuton de reelaj nombroj.

Ekzisto de neracionalaj nombroj estis konata eĉ en antikveco. La terminon enkondukis M. Stifel en 1544. Neracionala karaktero de la nombro π estis esplorita de Johan Lambert en 1766. La teorio de reelaj nombroj finan evoluon ekhavis nur en la 2-a duono de 19-a jarcento pro la bezonoj de matematika analizo. Koncerne al solvoj de kvadrataj kaj kubaj ekvacioj en 16-a jarcento estis enkondukita la nocio de kompleksaj nombroj.

Vidu ankaŭ 
 Numeralo
 Natura nombro

Nombroj
Nov-Anglio

Nov-Anglio, aŭ Nov-Anglujo, estas la regiono konsistanta el la ŝtatoj Masaĉuseco, Konetikuto, Rod-Insulo, Vermonto, Nov-Hampŝiro, kaj Majno.

Lingvo 
Nov-Anglia franca, en angla: New England French kaj en franca: français de Nouvelle-Angleterre, estas varianto de la  kanada franca lingvo parolata en la Nov-Anglia regiono de Usono.

Bildaro

Notoj 

Usono
Nukleo

Nukleo devenas de la latina (nucleus) por "centro" aŭ "kerno".
Nukleo aŭ kerno havas diversajn signifojn:

 En kemio kaj fiziko, la termino signifas atomkerno -- la aro de protonoj kaj neŭtronoj en la centro de atomo kiu konsistigas la plejpartojn de la atoma maso kaj pozitiva ŝargo.
 En elektrotekniko, kerno estas interna parto de bobeno, volvaĵo aŭ elektromagneto, plej ofte konsistanta el magneta materio.
 En biologio, nukleo referencas al la ĉelkerno -- la membrane limigita organelo trovita en la eŭkariotaj ĉeloj, videbla per mikroskopo, kiu enhavas ĉefe la kromosomojn de la ĉelo. La "kerno" estas (1) ligneca endokarpo de iuj karnaj fruktoj ( drupoj ), kiu entenas la semon : kerno de abrikoto, de ĉerizo; (2) la interna, malmola parto de karna frukto, kerno aŭ semo tute malmola ( ekzemple de daktilo ) .
 En astronomio, nukleo estas kometa kerno -- la solida kerno de kometo.
 Kerno (operaciumo)
 Kerno (procesoro)
 Kerno de kablo
 Kerno (betono) 
 En geometrio, kerno estas konveksa pluredro estas formita per la malgranda centra spaco komuna al ĉiuj membroj de pluredra kombinaĵo. Ankaŭ, kerno estas la fonta pluredro por aro de steligoj. Ĉi tiuj du okazoj povas interkovriĝi kaj tiam la aro de steligoj inkluzivas la pluredran kombinaĵon. (Vidu en listo de pluredroj de Wenninger por ĉi tiuj kombinaĵoj kaj pliaj steligoj.)
 En lineara algebro, kerno (matrico) de matrico A estas aro de ĉiuj vektoroj  x  por kiuj rezulto de la matrica multipliko egalas al la nula vektoro: Ax = 0 .
 Kerno (teorio de kategorioj)
 Kernaĵo (geologio) estas cilindra kolono da rokaĵoj aŭ glaĉeroj, aperinta dum borado.

Figura senco de kerno 
Laŭ figura senco, kerno estas centra, esenca parto de io.

Referencoj
Nuklea poro

Nuklea poro estas granda proteina komplekso kiu transiras la nuklean tegaĵon, la membrano ĉirkaŭanta la eŭkariotan ĉelan nukleon. Estas ĉirkaŭ 3 000 nuklea-poraj kompleksoj sur la nuklea tegaxjo de animala ĉelo. Ili permesas la transportadon de akvo-solveblaj molekuloj trans la nuklea tegaĵo. Kvankam pli malgrandaj molekuloj simple difuzas tra la poroj, pli grandaj molekuloj povas esti rekonitaj per specifaj signalaj sinsekvoj kaj aktive transportitaj en aŭ ekster la nukleon (aktiva trasportado). Ĉiu el la ok proteinajn subelementoj ĉirkaŭantaj la efektivan poron (la eksteran ringon) elstarigas spokforman proteinon en la poran kanalon. La centro de la poro ofte enhavas ŝtopilan proteinon de ne jam konata strukturo.

http://www.nupedia.com/newsystem/upload_file/871/nuclear_pores.png 
Nuklea poro. Supra kaj flanka vido.
(1) Nuklea tegaĵo. (2) Ekstera ringo. (3) Spokoj. (4) Ŝtopilo.
La tuta pora komplekso havas diametron de ĉirkaŭ 150 milimetrojn.
La efektiva poro estas ĉirkaŭ 10 nanometrojn larĝa.
(Desegnaĵo baziĝas de ER-bildoj.)
Bildo de la servilo de Nupedia

Ĉelbiologio
Molekula biologio
Nupedia

Nupedia estis reta enciklopedia projekto fondita de Jimmy Wales kaj Larry Sanger. Ĝiaj 25 artikoloj estis licencitaj sub la GNU-a Liber-Dokumenta Licenco. Unu elstaraĵo estis ĝia spertula egalula reviziado.

Nupedia daŭris ekde marto 2000 ĝis la . Nuntempe, ĝi estas plejparte konata kiel antaŭulo de Vikipedio.

Referencoj

Eksteraj ligiloj 

 Nupedia  

Enciklopedioj
Interreto
Nobela titolaro

La titolaro de nobeloj en la lingvoj: angla (ang), franca (fra), germana (ger), hispana (his), itala (ita), latina (lat), pola (pol), portugala (por) kaj rusa (rus).

Imperiestro/Imperiestrino 
ang. - Emperor/Empress
fra. - Empereur/Impératrice
ger. - Kaiser/Kaiserin
his. - Emperador/Emperatriz
ita. - Imperatore/Imperatrice
lat. - Imperator/Imperatrix
pol. - Cesarz / Cesarzowa
por. - Imperador/Imperatriz
rus. - Car/Carica, Imperator/Imperatrica

Reĝo/Reĝino 
ang. - King/Queen
fra. - Roi/Reine
ger. - König/Königin
his. - Rey/Reina
ita. - Re/Regina
lat. - Rex/Regina
pol. - Król/Królowa
por. - Rei/Rainha
rus. - Korol’/Koroleva

Ĉefduko/Ĉefdukino 
ang. - Archduke/Archduchess
fra. - Archiduc/Archiduchesse
ger. - Erzherzog/Erzherzogin
his. - Archiduque/Archiduquesa
ita. - Arciduca/Arciduchessa
lat. - Archidux/Archiducissa
pol. - Arcyksiążę/Arcyksiężniczka
por. - Arquiduque/Arquiduquesa
rus. - Ercgercog/Ercgercoginja

Grandduko/Granddukino 
ang. - Grand duke/Grand duchess
fra. - Grand duc/Grande duchesse
ger. - Grossherzog/Grossherzogin
his. - -/-
ita. - Granduca/Granduchessa
lat. - -/-
pol. - Wielki książę/Wielka księżna
por. - Grão-Duque / Grã-Duquesa
rus. - Velikij knjaz/Velikaja knjaginja

Duko/Dukino 
ang. - Duke/Duchess
fra. - Duc/Duchesse
ger. - Herzog/Herzogin
his. - Duque/Duquesa
ita. - Duca/Duchessa
lat. - Dux/Ducissa
pol. - Książę/Księżniczka
por. - Duque/Duquesa
rus. - Gercog/Gercoginja, Knjaz/Knjaginja

Markizo/Markizino 
ang. - Marquess/Marchioness
fra. - Marquis/Marquise
ger. - Markgraf/Markgräfin
his. - Marquès/Marquesa
ita. - Marchese/Marchesa
lat. - -
pol. - Markiz/Markiza
por. - Marquês/Marquesa
rus. - -

Grafo/Grafino 
ang. - Count (aŭ earl)/Countess
fra. - Comte/Comtesse
ger. - Graf/Gräfin
his. - Conde/Condesa
ita. - Conte/Contessa
lat. - Comes/Comitissa
pol. - Hrabia/Hrabina
por. - Conde/Condessa
rus. - Graf/Grafinja

Barono/Baronino 
ang. - Baron/Baroness
fra. - Baron/Baronne
ger. - Freiherr/Freifrau
his. - Baron/Baronesa
ita. - Barone/Baronessa
lat. - Baro/Baronissa
pol. - Baron/Baronowa
por. - Barão/Baronesa
rus. - Baron/Baronessa

Princo/Princino 
ang. - Prince/Princess
fra. - Prince/Princesse
ger. - Fürst/Fürstin, Prinz/Prinzessin
his. - Principe/Princesa
ita. - Principe/Principessa
lat. - Princeps/Principissa
pol. - Książę/Księżniczka
por. - Príncipe/Princesa
rus. - Knjaz/Knjaginja

Noto: Bonvolu kontroli la sinsekvon laŭ rangoj, aldonu necesajn nomojn kaj pliajn lingvojn.

 
 
Historio de Eŭropo
Nomoj de Amerikaj landoj

Toponimio > Landnomoj > Nomoj de Amerikaj Landoj

Argentino 
En 1526 la itala esploristo Giovanni Caboto esploris la elfluejon de la rivero Paranao. Laŭ la opinio de tiu vojaĝanto ĉi tiu rivero fluis sur teritorio riĉa je arĝento. Pro tio ĝi estis nomita Río de la Plata ( - rivero; plata - arĝento). Pli poste la nomo estis disvastigita sur la tuta lando, tamen laŭ la latina formo - argentum.

Bolivio 
Estis nomita laŭ la nomo de Sudamerika batalanto por sendependeco, Simón Bolívar.

Brazilo 
La nomo estas donita pro la abundo de la multekostaj specoj de arboj kiu havas ruĝan lignon, kio en la lingvo de aborigenaj indianoj nomas Ibirapitanga kaj porgalanoj nomis Pau-Brasil, tiu estas, "Ligno Ruĝa kiel Fajro".

Ekvadoro 
Landan teritorion trapasas la ekvatoro, de kie devenas la landnomo.

Haitio 
En la lingvo de la karibaj indianoj haiti signifas "montara".

Honduro 
Estis malkovrita de Kolumbo en 1502. Hispane Hondura signifas 'profundeco', ĉar ĉe la bordoj de la lando, la akvo estas tre profunda.

Kanado 
La nomo verŝajne devenas el kanata, kiu en la lingvo de la hurona tribo de indianoj signifas "vilaĝo".

Kolombio 
La lando estis nomita pro Kolumbo.

Kostariko 
Hispane Costa Rica signifas "riĉa bordo".

Panamo 
Origine ĉi tie estis indiana fiŝista vilaĝo, Panama, kies nomo signifas "multe da fiŝoj". Moderna Panamo estis fondita en 1519 de la hispana soldato Pedro Arias Dávila.

Peruo 
La haipanaj soldatoj antikve nominejis Birú [biru] aŭ Berú [beru] al lando el sudo la Panamo.

Puerto-Riko 
La origina setlejo de San-Juan estis fondita en 1508 sur la ĉefinsulo, sed en 1521 la nomo estis movita al la du najbaraj rokaj insuletoj. La setlejo unue nomiĝis Puerto Rico, t.e. "Riĉa Haveno", kaj la ĉeflando - Juan Bautista (aŭ Johano la Baptisto). Post jarcentoj la du lokoj interŝanĝis siajn nomojn.

Usono 
La angla mallongigo USA devenas de la nuna ŝtatnomo United States of America ("Unuiĝintaj Ŝtatoj de Ameriko"), dum la Esperanta nomo devenas de antaŭe iafoje uzata varianto de tiu nomo United States of North America ("Unuiĝintaj Ŝtatoj de Norda Ameriko"). Efektive la Esperantan nomon inspiris provoj enuzigi la vorton Usonian anstataŭ American (= "Usonano") en la anglan lingvon komence de la 19a jc.

Venezuelo 
La nomo estis donita de la hispana ekspedicio de Alonso de Ojeda en la 15-a jarcento. Ekvidante pitoreskan vilaĝon ĉe la golfo Maracaibo, la alvenintoj nomis ĝin Venezuela, t.e. malgranda Venecio (i.a la ekspedicion partoprenis ankaŭ Amerigo Vespucci).

Landnomoj
István Nemere

István NEMERE  (laŭ la hungara skribmaniero Nemere István; iam uzadis Stefano Nemere) (naskiĝis la 8-an de novembro 1944 en Pécs) estas hungara verkisto kaj tradukisto.

Esperantistiĝis en 1962. Nemere verkas ĉefe en la hungara lingvo, sed ankaŭ - tre aktive - en Esperanto. Lia verkaro kovras vastan gamon da temoj; ĝi konsistas ekz. el krimromanoj, sciencfikcio, amromanoj kaj fikciaj libroj pri politikaj/sociaj problemoj.

Li gajnis trifoje la premion "La Verko de la Jaro" kaj prezidis la Esperantan PEN-Centron. En la 1960-aj jaroj li estis interalie pioniro de la aplikita denaskismo (unua redaktoro de "Gepatra Bulteno", unua organizanto de REF - Renkontiĝo de Esperantistaj Familioj).

La romano de Nemere Krias la silento (2002) estas inspirita de la vivo de la Nobelpremiito Oe Kenzaburo, kies propra romano 個人的な体験, Kojinteki na taiken (1964) grandparte paralelas al la komenco de la romano de Nemere. Posta romano de Oe, 万延元年のフットボール, Man'en gan'nen no futtobōru (1967), ricevis en angla traduko la titolon The Silent Cry (La silenta krio), kiu paralelas al la titolo de la libro de Nemere.

Nemere iam uzadis ankaŭ la nomversion Stefano Nemere, sed lia nomo aperis plej ofte kiel István Nemere en Esperantujo.

Verkoj en Esperanto 

 La naŭa kanalo (novelaro 1981) (vidu apude la kovrilpaĝon)
 La fermita urbo (romano 1982; reeldono 2000) (vidu apude la kovrilpaĝon)
 La blinda birdo (romano 1983) (vidu apude la kovrilpaĝon)
 Sur kampo granita (romano 1983; reeldono 1987). En 1997 aperis ĝia traduko en la nederlanda, Op een veld van graniet.
 Febro (romano 1984) (vidu apude la kovrilpaĝon)
 La monto (romano 1984)
 La alta akvo (romano 1985)
 Serĉu mian songon (romano 1987)
 Terra (romano 1987)
 Dum vi estis kun ni (romano 1988)
 Vivi estas danĝere (romano 1988)
 Vi povas morti nur dufoje (romano 1989)
 Pigre pasas la nokto (romano 1992) (vidu sube la kovrilpaĝon)
 Krokize de mia ĝardeno (novelaro 1992)
 Nesto de viperoj (romano 1994)
 Amparolo (novelaro 1997)
 Serĉu, kaj vi trovos (romano 1999)
 Vizito sur la Teron (romano 2001) (vidu apude la kovrilpaĝon)
 Krias la silento (romano 2002)
 Vismar (romano 2008)
 Serpentoj en la puto (romano 2009)
 Jesa (romano 2009; nova eldono 2019)

Recenzoj

Eksteraj ligiloj 

 Lia ttt-ejo Esperante 
 Intervjuo kun István Nemere aperinta en La Ondo de Esperanto de decembro 2019
 Biografio, verkoj kaj recenzoj pri ili ĉe OLE
 Verkoj de kaj pri István Nemere en la Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo 
 

Esperanto-verkistoj
Hungaraj esperantistoj
Hungaraj verkistoj
Krimromanoj
Namibio

Namibio estas ŝtato en Sud-Okcidenta Afriko, situanta inter Angolo, Zambio, Bocvano, Sudafriko kaj la Atlantika Oceano.

La nomo de la ŝtato estas derivita de la dezerto Namibo, kiu okupas la tutan marbordan spacon de la lando. Ĝin oni elektis je la sendependiĝo kiel neŭtralan nomon, por ne malkontentigi iun el la multnombraj etnoj de la lando. Ĝia ĉefurbo kaj plej loĝata urbo estas Vindhuko.

Historio 
De 1882 okazis setlado de germanaj koloniistoj. Iliaj senskrupulaj metodoj kaŭzis ribelojn en la jaroj 1894, 1896, 1897 kaj 1904-07. La ribeloj estis sange subpremataj. Rezulte de la genocida kolonia politiko nombro de hereroj malgrandiĝis je ĉ. 75%.
Namibio de 1884 iĝis kolonio de Germanio (nomata tiam: Germana Sudokcidenta Afriko), de 1920 - teritorio sub administrado de Sud-Afrika respubliko. En 1990 ĝi fariĝis suverena ŝtato.

Pro la sama politika kaŭzo oni decidis kontraŭ la ĝistiamaj administraj lingvoj kaj elektis anstataŭe la anglan lingvon, kiun multaj pliaĝuloj, precipe en la nordo de la lando, ne regas. La plej multaj namibianoj parolas krom sia etna lingvo ankaŭ la afrikansan, kelkaj ankaŭ la germanan.

Nacia festotago estas la 21-a de marto, la tago de le sendependiĝo (1990).

Germana Sudokcidenta Afriko 

La Germana Sudokcidenta Afriko (germane Deutsch-Südwestafrika) estis kolonio de la Germana Imperiestra Regno inter la jaroj 1884 kaj 1915 sur areo de la hodiaŭa ŝtato Namibio. Ĝi havis areon de ĉirkaŭ 835 100 km². Post la komenciĝo de la nova jarcento, la kolonion skuis ribelo de hereroj, namoj kaj orlamoj (inter alie la bondelzvartoj, kiuj ribelis jam en 1903) de 1904 ĝis 1908. En tiu ribelo aparte elstaris Jakob Morenga.

La kolonion okupis en 1915 trupoj de la Sudafrika Unio kaj ĝi estis militiste direktita ĝis 1919, kiam la administrado estis transdonita al Sud-Afriko.

Baza informo 
 Landkodo: NA.
 E-nomo: Namibio.
 Nacia nomo: Namibia.
 Areo: 824.292 kv.km.
 Politika sistemo: respubliko.
 Ŝtatestro: prezidento Hage Geingob (2015).
 Ĉefurbo: Vindhuko (125 mil).
 Loĝantaro: 1.545 mil (1995), inter ili ovamboj 76%, okavangoj 16%.
 Ŝtatlingvo: afrikansa kaj angla.
 Eksporto: diamanto, uranio, fiŝa kaj vianda produktoj.
 Pokapa GNP: 2.000 $.

Geografio

Loĝantaro 
 Namibiaj blankuloj

Eksteraj rilatoj 
 Namibio apartenas al la AKP-ŝtatoj, internacia organizaĵo de momente 77 nacioj el la regionoj Afriko, Karibio kaj la Pacifika Oceano.

Bildaro

Vidu ankaŭ 
 Flago de Namibio
 Blazono de Namibio
 Listo de urboj en Namibio
 Konataj Namibianoj
 Caprivi-streko
 buŝmanoj
 Germana genocido de afrikaj popoloj
 Listo de sendependaj ŝtatoj

Eksteraj ligiloj 

 Regierung von Namibia 
 Offizielle Internetpräsenz der Botschaft der Republik Namibia in Deutschland 
 Länderinformationen des Auswärtigen Amtes zu Namibia 
 Namibia Library of Dr. Klaus Dierks 
 Namibia Tourism Board, Hauptgeschäftsstelle Windhoek  – Landes- und Reiseinformationen 
 Sammlung der Deutschen Kolonialgesellschaft DKG  
  Namibio (The Encyclopedia of Earth)

 
Membroj de la Unuiĝintaj Nacioj
Membroj de la Komunumo de Nacioj
Administraj unuoj fonditaj en 1990
Nauro

Nauro (, ), oficiale Naura Respubliko, estas insula lando de Oceanio, situanta en Mikronezio kaj konsistanta en unu insulo, kiu havas 10 210 loĝantojn en julio 2007. La insulo, kiu estas geologie malalta insulo,estas konsiderata kiel la plej malgranda respubliko de la mondo.

La enlanda parto de la insulo estis plejparte uzata por ekstrakti fosfatajn ercojn, kiuj estis dum pluraj jardekoj la unusola natura riĉo de Nauro ĝis la fosfataj resurcoj elĉerpiĝis en la 1980-aj jaroj. Nauruo ricevis helpon de Aŭstralio kaj gastigis kaptejon por migrantoj.

Nauro ne havas oficialan ĉefurbon, sed la plej grava urbo estas Yaren pro la sidejo de la registaro.

Geografio 
La insulo troviĝas 42-kilometre sude de la Ekvatoro, surfacas je nur 21,3 km² kaj konsistas el malalta ebenaĵo, kies plej alta punkto estas 71 metroj ĉe Command Ridge, ĉirkaŭita de mallarĝa marborda ebenaĵo.  En ĉi tiu ebenaĵo koncentriĝas loĝejoj kaj strukturoj industriaj, agrikulturaj, publik-servaj kaj transportaj.

Biogeografie la insulo troviĝas en la Pacifika ekozono laŭ la tipologio de la Monda Natur-Fonduso (WWF).

La plej proksima insulo estas Banabo, en Kiribato.

Historio

Politiko

Administra dividoj 
Nauru estas dividita en 14 administrajn distriktojn, kiuj estas:

La plej loĝata distrikto estas Denigomodu kun 2.858 loĝantoj.

Ekstera politiko 
Nauro apartenas al la Brita regnaro kaj al la AKP-ŝtatoj, internacia organizaĵo de ĉi-momente 77 ŝtatoj el la regionoj Afriko, Karibio kaj la Pacifika Oceano.

La  2009 Nauro agnoskis la sendependecon de Abĥazio kaj subskribis kun ĝi la interkonsenton pri starigo de la diplomataj rilatoj. Tiu paŝo estis farita post la vizito de la naura ministro pri fremdaj aferoj, komerco kaj financoj Kieren Keke en Moskvon. Oni diris ke Rusio promesis al la insula lando subtenon je 50 milionoj da usonaj dolaroj.

Kulturo 
La Angam-tago, ĉiun 26-an de oktobro, estas grava ferio (libertago) en Nauro. Ĝi memorigas pri la dato, kiam la insulo unufojon post la koloniiĝo atingis denove popolon de 1.500 loĝantoj.

Bibliografio 
(franca) Luc Folliet, Nauru, l'ïle dévastée - Comment la civilisation capitaliste a détruit le pays le plus riche du monde (Nauru, la ruinigita insulo - Kiel la kapitalista civilizacio detruis la plej riĉan landon de la mondo), Paris, 2009, 2010, eld. La Découverte, ISBN 78-2-7071-6431-5

Filmo 
(fr) Nauru, une île à la dérive, ARTE, la 14-an de marto 2009.

Notoj kaj referencoj

Vidu ankaŭ 

 Nauranoj (Historio / Socio kaj vivo / Kulturo)
 Monda Konserveja Observa Centro
 Naura kanbirdo

 
Insuloj en Oceanio
Membroj de la Komunumo de Nacioj
Administraj unuoj fonditaj en 1968
Neandertala homo

Neandertala homo aŭ Neandervala homo , science Homo neanderthalensis (antaŭe Homo sapiens neanderthalensis). La nomo estis donita de la irlanda anatomiisto William King en 1863.

Restaĵoj de ĉi tiuj prahomoj estis unue trovitaj en 1856 en la Neander-Valo en Germanio, apud Duseldorfo. Neandertalaj homoj vivis tra la tuta Eŭropo kaj okcidenta Azio dum la malfrua Plejstoceno, de 150,000 - 35,000 a.K.

La malkovro de tiuj restaĵoj markas la komencon de la paleoantropologio. Ĉirkaŭ 1850, la ideo de homa mortspecio estis preskaŭ nekredebla. Tamen, la verko de Charles Darwin 1859 kaj aliaj fosiliaj malkovraĵoj finfine gvidis al la ideo, ke la restaĵoj estas konektitaj al moderna homa origino. De tiam, pli ol 400 Neandertaluloj estis malkovritaj, tio estas tre surpriza afero, ĉar oni kalkulas ke ne estis pli ol 15 mil el tiuj homoj en tuta historio, tre eble ĝi estis raraĵo kiel nunaj siberiaj tigroj.

Neandertalhomo estis adaptita al malvarmo, kaj tio estas videbla pro lia granda cerbo, lia mallonga sed robusta korpo kaj granda nazo. Tiuj markoj estas ĝenerale selektitaj por malvarmaj klimatoj. Lia cerbo estis preskaŭ 10 elcente pli granda ol tiu de la moderna homo Homo sapiens. Averaĝe, la alteco de Neandertalhomo estis 1.65m kaj li estis tre muskola, tiel kiel modernaj pezlevuloj.

Neandertalaj homoj ofte uzis kavernojn, sed tre eble ili loĝis antaŭ ili en kabanoj, ĉar kavernoj estas malsekaj kaj malvarmaj; kelkaj homoj, ekzemple en nordoriento de Brazilo, ankoraŭ uzas similajn konstruaĵojn. Ili sciis kiel uzi fajron, ne kiel la Homo habilis, sed ofte, tre eble ili sciis ekfajrigi kaj ne dependis de natura fajro. Ili uzas tre kompleksajn ŝtonajn ilojn, faritaj per metodo Le Vallois, kaj lignajn lancojn. Ili foje konstruadis ŝirmejon en la subĉielo, foje kun ŝtonoj kaj rokoj. Ekzistas atestoj pri tio, ke Neandertalaj homoj praktikadis iujn formojn de religio, kaj eĉ faradis krudajn formojn de operacioj. Neandertalanoj estis la unuaj homoj, kiuj intence enterigadis siajn mortintojn. Nun la plejmulto el paleoantropologiistoj opinias ke ili povus paroli.

La mapado de la genaro de Neandertala homo jam pruvas ke ĝi kaj Homo sapiens ne apartenas al la sama specio, sed ambaŭ tre verŝajne devenas de alia komuna specio: Homo heidelbergensis. Nun oni devas esplori ĉu ili povis hibridiĝi kaj havi komunajn idojn (en Portugalio oni malkovris restaĵojn de bebo, kiu povus estis produkto de ilia miksiĝo, sed tio ankoraŭ ne estis tute pruvita).

Vidu ankaŭ 
 Denisova hominido

Notoj

Eksteraj ligiloj 

 Homo de Neandertalo 
 La Homo de Neandertala Fluto...  
 Homo de Neandertalo kaj homo de Solo 
 Homo de Neandertalo 

Homedoj
Nombroj

Nombroj (mallonge Nom) estas la kvara libro (de la Malnova Testamento) en la Biblio. Ĝi estas la kvara el la kvin libroj de Moseo, kiuj nomiĝas hebree Torao (kiu estas parto de la Tanaĥo), greke Pentateŭko.

Nomo 

La titolo estas
 en la hebrea: במדבר (ba-midbar, "en la dezerto") laŭ la post-unuaj vortoj
 en la greka Septuaginto (LXX): ΑΡΙΘΜΟΙ (aritmòj, "nombroj")
 en la latina Nova Vulgato: Liber Numeri (libro pri la nombroj).

La libro nomiĝas Nombroj, ĉar ĝi entenas informojn pri la nombrado de la popolo en la dezerto Sinaj (Nom 1 - 4), kaj sur la stepoj de Moab (Nom 26).

Aŭtoro 

Longe oni pensis, ke ĝin verkis la profeto Moseo laŭ Dia revelacio, sed hodiaŭ la plejmulto de la teologoj estas konvinkita, ke diversaj aŭtoroj ĝin verkis dum multe da tempo.

Detalojn vidu ĉe Pentateŭko!

Enhavo kaj strukturo 

La libro entenas la rezultojn de du popolnombradoj. Ĝi rakontas pri eventoj dum la migrado tra la dezerto kaj prezentas ordonojn por la komunumo.

Ĝi konsistas el du grandaj partoj: 
 El la porpastra leĝo (Nom 1,1 - 10,10)
 De Sinaj al Jordan (Nom 10,11 - 36,13)

Jen kelkaj konataj perikopoj:
 La Aarona beno
 Nubo kaj fajra aspekto super la tabernaklo
 Koturnoj en la dezerto
 La reveno de la esplorrigardantoj
 Akvo el la roko
 La kupra serpento
 La vizioj de Bileam

Hodiaŭa valoro 

Perlo de la libro estas la Aarona beno (Nom 6,24-26). Ĝis hodiaŭ judoj kaj kristanoj preĝas ĝin. Ĉe evangeliistaj (protestantaj) komunumoj ĝi estas la kutima fino de ĉiu Diservo, ĉe katolikoj unu el pluraj eblaj formoj:
La Eternulo vin benu kaj vin gardu.
La Eternulo lumu al vi per Sia vizaĝo kaj favorkoru vin.
La Eternulo turnu Sian vizaĝon al vi kaj donu al vi pacon.
Amen.

Ĝis hodiaŭ fama estas la bildo de la esplorrigardantoj, kiuj duope portas sur stango branĉon kun unu granda peniko da vinberoj. Ĝi fariĝis eĉ varbilo por la hodiaŭa israela turismo.

La surstanga kupra serpento, kiu similas al la bastono de la helena dio de medicino Asklepio (latine: Eskulapo), fariĝis signo de kuracistoj kaj emblemo por apotekoj ĝis hodiaŭ.

Teksto en Esperanto 

La (iom prilaborita) traduko de Zamenhof estas trovebla
 paperforme:
 en la esperanta Biblio:IKUE kaj KELI (ed.): Biblio, eldonejo KAVA-PECH, Dobřichovice (Praha) 2006, ISBN 80-85853-90-6
 diversloke enrete:
 http://home.att.net/~tanahx/04.htm (unikode, disigitaj laŭ ĉapitroj, kun versiklonombroj)
 https://web.archive.org/web/20010501183252/http://www.geocities.com/kalblando/biblio/nombroj.htm (x-forme, kun versiklonombroj)

Nova traduko el la Hebrea originalo fare de Gerrit Berveling sub titolo Nombroj aperis en 1999 ĉe Fonto.

Vidu ankaŭ 
 Skanaĵo de la teksto en Vikimedia Komunejo
 Nombroj -  L. L. Zamenhof

 Tanaĥo
 Leĝo de Moseo
 Malnova testamento
 Nova testamento

Libroj de la Torao
Libroj de la Tanaĥo
Libroj de la Malnova Testamento
Nombrovorto

Nombrovortoj (aŭ numeraloj) estas konsiderataj aparta vortospeco en la plej multaj lingvoj, pro siaj apartaj gramatikaj trajtoj. Oni povas distingi du specojn de nombrovortoj:
 Kvantaj nombrovortoj (aŭ "bazaj nombrovortoj"), kiuj indikas kvanton: unu, du, tri, ...
 Ordaj nombrovortoj, kiuj indikas pozicion de iu objekto inter aliaj: unua, dua, tria, ...

En Esperanto, la kvantaj nombrovortoj estas ofte uzataj iom simile al A-vortoj, pro kio ili estas nomataj A-vortecaj vortetoj en PMEG (ili estas vortetoj, ĉar ili ne havas iun finaĵon). En matematikaj kuntekstoj, ili tamen ofte estas uzataj O-vortece, ekzemple en la frazo "2 (legu "du") estas primo". Ekzistas lingvoj, en kiuj la nombrovortoj estas uzataj nur O-vortece (ekzemple la ajvilinmiuta lingvo); en aliaj ili estas uzataj eĉ verbe (ekzemple en la tahitia lingvo).

En Esperanto oni esprimas la nombrovortojn per dekuma sistemo. Aliaj lingvoj uzas ankaŭ nombrosistemojn kun aliaj bazoj, ekzemple kvaruman, kvinuman, okuman, dekduuman aŭ dudekuman sistemon. La dekuma sistemo estas tamen la plej disvastiĝinta.

Skribado de nombrovortoj 
Nombrovortojn eblas aŭ elskribi per literoj kiel normalajn vortojn (unu, du, tri, ...), aŭ skribi per ciferoj (1, 2, 3, ...). La nombrovortojn ĝis dek oni ekster matematikaj tekstoj preskaû ĉiam elskribas, dum pli altajn oni plej ofte skribas per literoj. En aliaj lingvoj ekzistas aliaj limoj, ekzemple en la germana ĝi estas ĉe 12.

Ordajn nombrovortojn ne eblas skribi nur per ciferoj; kiam oni ne elskribas ilin per literoj, oni devas uzi kombinon de ciferoj kaj la litero "a" por la finaĵo. Oni povas aŭ apartigi la finaĵon per streketo aŭ ne (do skribi "1-a" aŭ "1a"). En kelkaj lingvoj, ekzemple la hispana, oni ofte skribas la ordajn nombrovortojn per romanaj ciferoj. En Esperanto tio estas multe malpli kutima, kaj kelkaj konsideras tion forte evitenda en Esperanto, ĉar ekster la okcidenta kulturo la romiaj ciferoj estas apenaŭ lernataj, kaj Esperanto kiel internacia lingvo ne enhavu tian malfacilaĵon por ne-okcidentanoj.

Vidu ankaŭ 
 Babilonaj ciferoj
 Cifereca sistemo
 Kipuo
 Komputilaj numerantaj aranĝoj
 Nombroj en diversaj lingvoj
 Numero
 Ora proporcia bazo
 Skribarto
 Subtraha skribmaniero
 Vortoj por grandegaj nombroj

Fontindikoj 

Nombroj
!
Gramatiko
Vortoj