alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Ligurio

Ligurio aŭ Ligurujo ( ) estas marborda regiono de nordokcidenta Italio, kaj la tria plej malgranda regiono de Italio.

Ĝi samlimas okcidente kun Francio, norde kun Piemonto, nordoriente kun Emilio-Romanjo kaj oriente kun Toskanio. Ĝi situas borde de la Ligura Maro, kiu estas parto de la pli granda Tirena Maro.

La teritorio estas monta (65%) kaj monteta (35%), preskaŭ ne ekzistas ebenaĵoj, escepte de malgrandaj ĉe la elfluejoj de la riveroj, kaj la montoj ofte alvenas ĝis la maro.

Geografio 
La regiono areas 5421 km² ĝi enhavas 235 komunumojn kaj 1.534.000 loĝantoj (2020) - (estis 1.622.578 loĝantojn laŭ la nombrado de 2001).

La liguria marbordo ĝuas mildan maran klimaton, se oni komparas kun la kontinenta klimato de la valo de Pado, nur malmultajn kilometrojn pli norde; dum januaro, Ĝenovo atingas mezan temperaturon de ĉirkaŭ 8-10 °C, sen frosto, kiu okazas nur tra la landinternaj montoj. Somere mezaj temperaturoj estas ĉirkaŭ 24–25 °C.

La liguriaj montoj apartenas al Alpoj okcidente kaj al Apeninoj oriente; la plej alta pinto estas Monte Saccarello (2 201 metroj), situanta en la Maraj Alpoj. Pro la konformiĝo de la teritorio ne ekzistas longaj riveroj, kiuj fluas al la maro, la plej grandaj estas la Magra, kies plej granda parto de la kurso, tamen, estas en Toskanio, kaj ĝia alfluanto Vara; estas ankaŭ iuj alfluantoj kaj subalfluantoj kiuj naskiĝas en Ligurio kaj iras norde al la rivero Pado, kiel Tanaro, Bormida, Scrivia kaj Trebbia.

La pluvo povas iam esti tre abunda; la montoj tre proksimaj de la marbordo facile estigas pluvon, tial Ĝenovo povas atingi eĉ 2 000 mm de pluvo jare; aliloke tamen oni atingas nur la normalajn pluvkvantojn de la mediteraneaj regionoj (500–800 mm).

Ĉefaj lagoj: Lago Brugneto (artefarita) 0,97 Km²

Ĉefaj insuloj: Palmaria 1.89 Km²

Estas notinde ke, malgraŭ la granda loĝdenseco, duono de la regiona areo konsistas el arbaroj; fakte la loĝantaro koncentriĝas ĉe la maro.

La nomo Liguria estas praantikva, kaj devenas de antaŭ la romia epoko.

Ĝenovo estas la regiona ĉefurbo kaj la plej loĝata urbo. La regiono enhavas kvar provincojn: Ĝenovo, La Spezia, Imperia kaj Savona.

Ĉefaj urboj 
Krom Ĝenovo, kaj la aliaj provincaj ĉefurboj (La Spezia, Savona kaj Imperia), inter la plej loĝataj urboj estas Sanremo, kiu estas en la 4a vico en la listo de la urboj kiuj havas pli ol 50 000 loĝantoj

(Datumoj de ISTAT je la 31a de dec. 2019)

(sekvas Imperio kun 41.969 loĝantoj).

Ekonomio 
La liguria ekonomio estas malpli ligita al la peza industrio ol en la pasinteco, sed pludaŭras la plej evoluintaj industriaj sektoroj de la ŝtalaj, metalurgiaj, ŝipkonstruaj, petrolkemiaj, elektroteknikaj kaj nutraĵaj sektoroj; agrikulturo koncentriĝas ĉefe al produktoj kiel: floroj, fruktoj, legomoj, vinaj vinberoj kaj olivoj; fiŝkaptado gravegas. La terciara sektoro sorbas grandan nombron da laboristoj kaj estas ligita al la havenoj de Ĝenovo (unu el la plej gravaj en Italio) kaj Savono. Turismo estas bonega rimedo kaj estas kuraĝigata de la beleco de la pejzaĝoj kaj la favora klimato.

Aliaj projektoj

Vidu ankaŭ 
356 Ligurio

Eksteraj ligiloj 
 Oficiala paĝaro de la regiona registaro 
 Alia retejo de la regiona registaro
Lombardio

Lombardio aŭ Lombardujo (itale Lombardia , lombarde Lombardia  aŭ ) estas regiono en norda Italio. Ĝia ĉefurbo estas Milano; aliaj gravaj urboj estas Breŝo, Monza, Pavio, Bergamo, Como, Kremono kaj Varese.

La regiono troviĝas inter Svislando (kantonoj Tiĉino kaj Grizono) norde, Trentino-Supra Adiĝo/Sudtirolo kaj Venetio oriente, Emilio-Romanjo sude, kaj Piemonto okcidente.

La nomo de la regiono devenas de la nomo de la ĝermana popolo de la langobardoj, kies ĉefurbo estis Pavio.

Geografio 
La Antaŭalpoj etendiĝas de la Lago Maggiore al la Lago di Garda. La ĉefaj alptransirejoj de Lombardio estas Splügen (Lombardio-Grizono, Svislando), Stelvio (Lombardio-Supra Adiĝo/Sudtirolo), pasejo Tonale (Lombardio-Trentino).

La suda limo de la regiono estas Pado, la plej longa rivero en la itala duoninsulo. Aliaj grandaj riveroj estas Tiĉino, Adda, Oglio. En la nordo troviĝas la lombardujaj lagoj: Lago Maggiore, Lago de Lugano, Lago de Como, Lago Iseo, Garda-Lago. Pri tiuj oni povas konsideri, ke Lombardio, spite esti interna regiono (nemara), ĝuas 600 km da akvobordo, kvazaŭ marbordo.

Ĉefaj urboj

Ekonomio 
Lombardio, unu el la plej riĉaj landoj en Eŭropo, estas plena je industrioj: ŝtalfabrikoj (Falck), rafinejoj, aŭtofabrikoj (Autobianchi, Maserati, Alfa Romeo, Innocenti), eldonejoj (Rizzoli, Mondadori), fabrikoj de meblaro, ŝuoj, nutraĵoj, ktp.

Provincoj 

La dekdu provincoj de Lombardio estas Varese , Como , Lecco , Sondrio , Milano [miLAno], Bergamo , Pavio aŭ Pavia , Lodi , Kremono aŭ Cremona , Breŝo aŭ Brescia , Mantova  kaj Monza . La provinco Monza kaj Brianza ekfunkciis en 2009.

Aldonaj bildoj

Vidu ankaŭ 
 Brianco
 Regno de Lombardoj

Eksteraj ligiloj 

 http://www.regione.lombardia.it
Arkaismo

Arkaismo aŭ arĥaismo estas vorto aŭ lingva uzo laŭ modeloj jam ne aktualaj. Oni uzas arĥaismojn intence por krei antikvecan etoson. Lingvaj purismanoj preferas esprimi novajn konceptojn per arĥaismoj adaptitaj anstataŭ neologismoj aŭ fremdaj vortoj.

Ankaŭ dialektoj ofte uzas formojn, kiuj ŝajnas eksmodaj al alidialektanoj, ĉar pro lingva evoluo la koncernaj formoj estis forlasitaj en iu regiono sed ne en alia.

Arĥaismoj ankaŭ aperas en tekstoj, kiujn oni emas konservi, kiel leĝoj, loknomoj kaj ritoj. La poezio ankaŭ ampleksigas ĝiajn rimedojn per arĥaismoj.

Vidu ankaŭ 
 Arĥaismoj en Esperanto

Eksteraj ligiloj 
 http://dexonline.ro/search.php?cuv=arhaism&source= 
 http://education.yahoo.com/reference/dictionary/entry/archaism  
 http://www.bedrohte-woerter.de 

Lingvoscienco
Ulrich Lins

Ulrich LINS  (naskiĝis en 1943 en Bonn, Germanio) estas historiisto.

Li studis historion, politikan sciencon kaj japanologion en la universitatoj de Kolonjo kaj Bonn. En 1971 kaj 1972 li estis gastesploranto en la Universitato de Tokio. Li doktoriĝis per tezo pri la historio de Oomoto. Profesie, li en la institucio Germana Akademia Interŝanĝa Servo okupiĝis pri la interŝanĝo de universitatanoj inter Germanio kaj aliaj landoj, ĝis li pensiiĝis en 2008.<ref>[https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-03086918/document indiko pri lia pensiiĝo en paĝo 24 de la eseo Orwell’s Tutor? Eugène Adam (Lanti) und die Ernüchterung der Linken (germane: "Ĉu la instruisto de George Orwell? Lanti kaj la seniluziiĝo de la maldekstruloj")]</ref> Interalie, li en aprilo 1978 starigis ties oficejon en Tokio.

Li lernis Esperanton en 1958 kaj havis interalie la jenajn funkciojn en la movado :

 1964-1969: Estrarano de TEJO
 1967-1969: reprezentanto de TEJO ĉe la estraro de UEA
 1970-1974: kunredaktoro de Kontakto (kun Simo Milojević)
 1989-1995: vicprezidanto de UEA

En 2018 oni donacis al li festlibron okaze de lia 75-a naskiĝtago.

 Verkoj 
Aŭtoro de:
 Die Ȏmoto-Bewegung und der radikale Nationalismus in Japan (germane: "la Oomoto-movado kaj la radikala naciismo en Japanio"), Munkeno: R. Oldenbourg, 1976; japana traduko: Kioto 2007.
 La danĝera lingvo (eldonoj: 1973, 1988, 1990, 2016), aperinta ankaŭ en la lingvoj angla, franca, germana, itala, japana, korea, litova kaj rusa.
 Utila Estas Aliĝo : Tra la unua jarcento de UEA, Roterdamo: UEA, 2008

Kunredaktoro de:
 Esperanto en perspektivo (kun Ivo Lapenna kaj Tazio Carlevaro, 1974)
 Germanlingva libro pri german-japanaj rilatoj (1977)
 Dekdu-voluma japanlingva verko pri Germanio (1981-1986)
 Duvoluma verko japanlingva pri la unuigita Germanio (1992, 1999)
 Festlibro por Humphrey Tonkin (kun Detlev Blanke, 2007)
 Language as Hope'' (2020)

Eksteraj ligiloj 

Verkoj de kaj pri Ulrich Lins en la Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo

Referencoj 

Germanaj esperantistoj
Historiistoj pri Esperanto
Estraranoj de TEJO
Estraranoj de UEA
Libroj de Ulrich Lins
Breda

Breda (esperantigite: Bredao) estas urbo kaj municipo en Nederlando sud-okcidente en la provinco Nord-Brabanto.

Fine de  en Breda vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

La Eŭropa ŝoseo 19 vojas proksime.

Je la 5-a de junio de 1625, Breda kapitulacis antaŭ trupoj de hispana imperio de Filipo la 4-a. Tio inspiris faman pentraĵojn "La kapitulaco de Breda" (1634) de Diego Velázquez (vidu suben) kaj romanon (2001) de Arturo Pérez-Reverte.

Dua mondmilito 
29.10.1944: Unua Divizio de pola generalo Stanisław Maczek per rapida atako liberigis kaj savis la urbon sen damaĝo al la loĝantoj kaj arkitekturo. Germanoj ne sukcesis detrui ĝin. En pezaj bataloj 151 polaj soldatoj mortfalis kaj kelkcent vundiĝis, pli ol 570 soldatoj de Wehrmacht iris al mallibero — la poloj estis entiziasme salutitaj kaj ricevis honoran civitanecon.

Vilaĝoj 
 Ulvenhout

Gravuloj 
 Johannes Corputius

Bildaro

Eksteraj ligiloj 

 Oficiala TTT-ejo de la municipo Breda (nederlande kaj angle)

Urboj de Nederlando
Loĝlokoj en Norda Brabanto
Municipoj de Nord-Brabanto
NEJ (apartigilo)

La vorto havas plurajn signifojn:

nej estas kodo de la lingvo Neko laŭ normo ISO 639-3.
 Nederlanda Esperanto-Junularo (NEJ) estas Esperanto-asocio.
Neja estas urbo en Rusio.
Nederlanda Esperanto-Junularo

La Nederlanda Esperanto-Junularo (NEJ; ) estas la landa sekcio de la Tutmonda Esperantista Junulara Organizo (TEJO) por Nederlando kaj havas sian sidejon en Amsterdamo.

Laŭ la statuto ĝi celas disvastigi Esperanton, speciale inter junuloj en Nederlando, kaj konsciigi junulojn en Nederlando pri la lingvaj problemoj en la mondo.

La asocio estis fondita la 9-an de januaro 1965 en Amsterdamo. La antaŭan jaron okazis IJK 1964 en Amsterdamo. Ekde tiam, NEJ ĉiujare organizas kunvenojn.

Ekde 1975 Jen (Jongeren Esperanto Nieuws, aŭ Junularaj Esperanto-Novaĵoj) estis la asocia revuo. Ĝi estis eldonita kune kun la Flandra Esperantista Junulara Asocio (FLEJA) ĝis 2006.

Agadoj 
Ĝis la jaro 2006 NEJ ĉiujare organizis renkontiĝon antaŭ la somero, la Printempan Renkontiĝon. Ekde 2012 organiziĝas renkontiĝo post la somero, la KlaĉKunveno PostSomera. Cetere regule okazas ludsemajnfinoj.

Estraro 

La estraro elektita je la 29-a de oktobro 2022 dum la 10-a KlaĉKunveno PostSomera en Delft, Nederlando, por la oficperiodo 2022-2023:

Vidu ankaŭ 
 Nacia junulara konsilio de Nederlando

Referencoj

Eksteraj ligiloj 

 Oficiala retejo (en Esperanto)
 Oficiala retejo (en la nederlanda)
 

 
Nederlandaj Esperanto-asocioj
Landaj Sekcioj de TEJO
Wismar

Wismar [visma] estas havenurbo apud la Balta maro, situanta en okcidenta parto de la germana federacia lando Meklenburgio-Antaŭpomerio. Ĝis la 4-a de septembro 2011 la urbo estis administre sendependa eksterdistrikta urbo, de tiam ĝi estas la administra centro de novkreita distrikto Nordokcidenta Meklenburgo. Fine de  la komunumo havis  loĝantojn.

Dum la mezepoko, la urbo apartenis al la komerca ligo Hanso.

Faktoj:
Situo: 53°54' NO, 11°28' OR
Horzono: GMT+1h (+2h de aprilo ĝis oktobro)

Eksteraj ligiloj 
  ()

Urboj de Meklenburgo-Antaŭpomerio
Distrikto Nordokcidenta Meklenburgo
Iamaj eksterdistriktaj urboj de Meklenburgo-Antaŭpomerio
Hansourboj
1717

1717 estis normala jaro komenciĝanta vendrede (ligilo montras kalendaron).

En la jaro 1717 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj

Naskiĝoj 
28-a de januaro: Mustafa la 3-a, sultano de la Turka Imperio (m. 1774)
19-a de februaro: David Garrick, angla aktoro kaj dramisto (m. 1779)
13-a de majo: Maria Teresia, imperiestrino de la Sankta Romia Imperio (m. 1780)
24-a de septembro: Horace Walpole, brita politikisto kaj verkisto (m. 1797)
9-a de decembro: Johann Joachim Winckelmann, germana arkeologo kaj verkisto (m. 1768)
27-a de decembro: Papo Pio la 6-a (m. 1799)

Mortoj 
13-a de januaro: Maria Sibylla Merian, germana pentristino (n. 1647)
9-a de junio: Jeanne Marie Bouvier de la Motte Guyon, franca mistikulino (n. 1648)
Wilhelm Raabe

Wilhelm Raabe [vilhelm rabe] (*  en Eschershausen, †  en Brunsvigo) estis germana verkisto.

En Magdeburgo li lernis la profesion de librovendisto. En la jaro 1854 li transloĝiĝis al Berlino, kie li vizitis prelegojn pri historio kaj filozofio, kaj ekde 1855 li vivtenis sin kiel libera verkisto: ĝis 1862 en Wolfenbüttel, ĝis 1870 en Stutgarto kaj poste en Brunsvigo.

La verkaro de Wilhelm Raabe konsistas el realismaj, socikritikaj romanoj, rakontoj kaj noveloj.

Listo de verkoj 
 Die Chronik der Sperlingsgasse (romano, 1857)
 Die schwarze Galeere (novelo, 1861)
 Der Hungerpastor (romano, 1864)
 Abu Telfan (romano, 1868)
 Der Schüdderump (romano, 1870)
 Das Odfeld (rakonto, 1888)
 Stopfkuchen (romano, 1891)
 Die Akten des Vogelsangs (romano, 1896)
 Altershausen (romanfragmento, eld. 1911)

En Esperanto aperis 
La Nigra Galero / Esperantigita de Fritz Wicke. - Leipzig: Fries, [proks. 1912]. - 84 p.
(Internacia mondliteraturo ; 4)
Originalo: Die schwarze Galeere
Dua, korektita eldono: 1922

Germanaj verkistoj
1766

1766 estis normala jaro komenciĝanta merkrede (ligilo montras kalendaron).

En la jaro 1766 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 Francio estis redonita Lorenon post la morto de Stanisław Leszczyński, reĝo de Pollando.
 En Francio okazis la aferon pri la Bar kavaliro (Chevalier de la Barre).
 Quixeramobim fondita.
 Kristiano la 7-a iĝis reĝo de Danio kaj Norvegio;

Naskiĝoj 
 10-a de februaro: Benjamin Smith Barton, usona botanikisto, naturalisto kaj kuracisto. (m. 1815)
 14-a de februaro: Thomas Malthus, brita economikisto (m. 1834)
 22-a de aprilo: Anne Louise Germaine de Staël, verkistino (m. 1817).
 6-a de septembro: John Dalton, brita kemiisto kaj fizikisto (m. 1844)

Mortoj 
 23-a de februaro: Stanisław Leszczyński, reĝo de Pollando (n. 1677)
 27-a de majo: Ivan Polzunov, rusia inventisto de la unua vapormaŝino (n. 1728)
 14-a de julio: František Maxmilián Kaňka, ĉeĥa arkitekto (n. 1674)
Suda Konuso

Geografio > Ameriko > Sudameriko > Cono Sur < Regiono

Cono Sur, [kono sur] (hispanlingve) Cone Sul (portugallingve), "Konuso Suda" estas geografia kaj politika koncepto konsistanta el Argentino, Ĉilio, Urugvajo kaj Sudo de Brazilo. Ili estas la sudo de Sudameriko.

La komunaj trajtoj al tiuj landoj estas:
 Oficialeco de hispana lingvo pro antaŭa aparteno al hispana imperio (ekcecpte al pure geografia inkluzivo de sudo de Brazilo, kie oni parolas la portugalan).
 La loĝantaro konsistas el malmulto da indianoj kaj grandega plimulto el idoj de enmigrintoj dum 19-a jarcento kaj 20-a jarcentoj, ĉefe blankaj eŭropanidoj. Apenaŭ estas nigruloj, ĉar la klimato ne favoris plantejojn, kiuj bezonus sklavojn.
 Dum la 1970-aj kaj 1980-aj jaroj, generalaj diktaturoj regis ilin post puĉoj. Ili estis kunoridĝataj laŭ Plan Cóndor.
 Dum la 1990-aj jaroj, ili evoluis al demokratio kaj adaptis iliajn ekonomiojn laŭ la liberalismaj instrukcioj de Internacia Mona Fonduso.
 De 1998 la ruinigaj kaj mizirigaj efikoj de tiuj ĉi kaŭzis, ĉefe en Argentino, sociaj movadoj oponaj. En 2004 la nova prezidento de Argentino Néstor Kirchner signis kun la prezidento de Brazilo Luiz Inácio Lula da Silva tekson nomata "samopiniaro de de Buenos-Aires" (alude kaj opone al la tielnimita "samopiniaro de Vaŝingtono".

La landoj kune kun Brazilo evoluas al ekonomia komuniĝo Mercosur.

Vidu ankaŭ 
 Merkosudo
1327

En la jaro 1327 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 25-a de januaro : Eduardo la 3-a iĝas angla reĝo.
 Bystřice (Frýdek-Místek) iĝis feŭdo de ĉeĥa krono.

Unuaj dokumentaj mencioj 
 Cătina (hodiaŭ komunumo en Rumanio).
 Saulcy kiel Sacis (hodiaŭ komunumo en Kantono Ĵuraso en Svislando).
 Turnişor (hodiaŭ vilaĝo en Rumanio).

Naskiĝoj

Mortoj 
 16-a de aŭgusto: Roĥo, katolika sanktulo (naskiĝis ĉirkaŭ 1295)
 Septembron aŭ oktobron: : Eduardo la 2-a (Anglio) (n. 1284)
1377

En la jaro 1377 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 21-a de junio : Rikardo la 2-a iĝis angla reĝo.
 Papa sidejo reiĝis Romo anstataŭ Avignon.
 Divido de regiono Opava al opavaj princoj.

Unuaj dokumentaj mencioj 
 Guttannen kiel Guotentannon (hodiaŭ komunumo en Kantono Berno en Svislando).
 Măieruș (hodiaŭ komunumo en Rumanio).
 Melč (hodiaŭ vilaĝo en Ĉeĥio).
 Město Albrechtice (hodiaŭ urbo en Ĉeĥio).
 Șăulia (hodiaŭ komunumo en Rumanio).
 Svatoňovice (hodiaŭ vilaĝo en Ĉeĥio).

Naskiĝoj 
 Oswald von Wolkenstein, mezepoka komponisto kaj kantisto (proksima dato) (m. 1445)
 Komatsu, Imperiestro de Japanio

Mortoj 
 21-a de junio : Eduardo la 3-a
1226

En la jaro 1226 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
Ludoviko la 9-a (Francio) (Sankta Ludoviko) surtroniĝis.
Kujo Yoritsune iĝis ŝoguno.

Unuaj dokumentaj mencioj 
Arboldswil kiel Arboldswilre (hodiaŭ komunumo en Kantono Bazelo Kampara en Svislando.)
Boningen kiel in villa Bonningen (hodiaŭ komunumo en Kantono Soloturno en Svislando).
Gunzgen kiel Gunzichon (hodiaŭ komunumo en Kantono Soloturno en Svislando).
Gysenstein kiel Gisenstein (hodiaŭ vilaĝo en la komunumo Konolfingen en Kantono Berno en Svislando).
Hänigsen kiel Henighusen (hodiaŭ vilaĝo en la komunumo Uetze en Germanio).
Hersberg kiel Herisperch (hodiaŭ komunumo en Kantono Bazelo Kampara en Svislando).
Holderbank kiel in villa Halderwane (hodiaŭ komunumo en Kantono Soloturno en Svislando).
Itingen kiel Utingen (hodiaŭ komunumo en Kantono Bazelo Kampara en Svislando).
Kilchberg BL kiel Chilhperc (hodiaŭ komunumo en Kantono Bazelo Kampara en Svislando).
Lampenberg kiel Lampenberc (hodiaŭ komunumo en Kantono Bazelo Kampara en Svislando).
Läufelfingen kiel Leinvolvingen (hodiaŭ komunumo en Kantono Bazelo Kampara en Svislando).
Rodersdorf kiel Ratolsdorf (hodiaŭ komunumo en Kantono Soloturno en Svislando).
Scheunen kiel Schunon (hodiaŭ komunumo en Kantono Berno en Svislando).
Sissach kiel Sissaho (hodiaŭ komunumo en Kantono Bazelo Kampara en Svislando).
Stüsslingen kiel Stuzelingen (hodiaŭ komunumo en Kantono Soloturno en Svislando).
Wisen en dokumento de la Monaĥejo Schöntal (hodiaŭ komunumo en Kantono Soloturno en Svislando).
Ziefen kiel Civenne (hodiaŭ komunumo en Kantono Bazelo Kampara en Svislando).

Naskiĝoj

Mortoj 
3-a de oktobro: Francisko el Asizo, katolika sanktulo (n. 1181)
8-a de novembro: Ludoviko la 8-a, reĝo de Francio (n. 1187)
Kastelo Windsor

Kastelo Windsor [ŭinz-r] estas unu el kelkaj oficialaj loĝejoj kiuj apartenas al la brita monarkio.

Ĝi estas la plej granda enloĝata kastelo en la mondo. Tamen la plej multo da monarkoj preferis loĝi en la Palaco Buckingham [bákiηhæm], dum ili uzis Windsor kiel duan loĝejon. Kelkaj, inkluzive de la reĝo Georgo la 4-a de Britio uzis ĝin kiel ĉefan loĝejon.

Vilhelmo la Konkerinto unue konstruigis ĝin por helpi defendi la urbon Londonon. Oni faris multajn aldonaĵojn kaj plibonigojn ekde tiam. En la jaro 1348 la reĝo Eduardo la 3-a de Anglio starigis la kapelon de Sankta Georgo (angle: St. George’s Chapel) kiel la hejmo de la kavalireca ceremonio, Ordeno de la Ĝartero (angle: Order of the Garter).

La kastelo, aŭ samnoma proksima urbeto, eĉ donis la nunan familian nomon al la reĝa dinastio: En 1960 reĝino Elizabeto la 2-a dekretis, ke ŝia idaro havu la familian nomon Mountbatten-Windsor.

Gravaj eventoj okazintaj ĉe Kastelo Windsor 
 1121: La geedziĝo de Henriko la 1-a de Anglio kaj lia dua edzino, Adeliza
 1312: La naskiĝo de la reĝo Eduardo la 3-a de Anglio
 1361: La geedziĝo de Eduardo la Nigra Princo kaj Joan de Kent
 1483: Enterigo de la reĝo Eduardo la 4-a de Anglio
 1863: La geedziĝo de la estonta reĝo Eduardo la 7-a de Britio kaj Alexandra de Danlando
 1999: La geedziĝo de Eduardo Windsor, Grafo de Wessex kaj Sophie Rhys-Jones
 2003: 21-a naskiĝfesto de princo William Mountbatten-Windsor

Je la 20-a de novembro de 1992 granda parto de la kastelo estis detruita per fajro – la riparado kostis 40 milionojn da britaj pundoj. Tiu estis unu el la kaŭzoj, pro kiuj Elizabeto la 2-a nomis la jaron annus horribilis ("jaro terura").

Bildaro

Vidu ankaŭ 
 Brita Reĝa Kolekto

Historio de Britio
Windsor
Brita monarkio
1340

En la jaro 1340 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 26-a de januaro : Eduardo la 3-a de Anglio estas deklarita franca reĝo.

Unuaj dokumentaj mencioj 
 Grüsch kiel Grusch (hodiaŭ komunumo en Kantono Grizono en Svislando).
 Jeuss kiel Juentes (hodiaŭ komunumo en Kantono Friburgo en Svislando)
 Oberurnen Obern Urannen (hodiaŭ vilaĝo de la komunumo Glaruso Nordo en Kantono Glaruso en Svislando).
 Montalchez kiel villa de Montallichie (hodiaŭ komunumo en Kantono Neŭŝatelo en Svislando).
 Rüti (hodiaŭ vilaĝo de la komunumo Glaruso Sudo en Kantono Glaruso en Svislando).
 Soubey kiel Subeis (hodiaŭ komunumo en Kantono Ĵuraso en Svislando).

Naskiĝoj 
 Geoffrey Chaucer, proksima dato

Mortoj
1338

En la jaro 1338 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 Finita la Kroniko de Zbraslav;

Unuaj dokumentaj mencioj 
 Gallenkirch kiel Gallenkilch (hodiaŭ komunumo en Kantono Argovio en Svislando).

Naskiĝoj 
 21-a de januaro: Karlo la 5-a, reĝo de Francio (m. 1380)
 Go-Kogon kontraŭ-imperiestro de Japanio
 Ashikaga Takauji ribeliĝis en Japanio kaj iĝis unua ŝoguno Ashikaga.

Mortoj
George Eliot

George ELIOT, aŭ realnome: Mary Ann EVANS (naskiĝis la 22-an de novembro, 1819, mortis la 22-an de decembro, 1880) estis angla verkistino.

Ŝi naskiĝis en Arbury Farm, Warwickshire. Metodisme edukita, ŝi ricevis bonan instruadon. Post la morto de la patrino en la jaro 1836 ŝi transprenis la dommastrumadon por sia patro (kiu mortis en 1849), krome ŝi legis multe kaj lernis fremdajn lingvojn. En 1841 ŝi kun sia patro transloĝiĝis al Coventry, kie ŝi ekkonis kelkajn gravajn intelektulojn kaj ekdistanciĝis pli kaj pli de sia religio.

Ŝi amikiĝis kun radikaluloj kiel Barbara Leigh Smith Bodichon, kiu rekonis Mary Evans kiel George Eliot, kiel verkisto de Adam Bede. Eliot skribis al Bodichon: Vi estas la unua amiko kiu ekmontris simptomon de koni min - la unua koro kiu rekonis min en libro kiu venis el mia korkoro." 

Ekde 1854 ŝi – plene kontraŭ la konvencioj tiutempaj - vivis ne-edziniĝinte kune kun la kritikisto George Henry Lewes kaj post ties morto en la jaro 1878 ŝi edziniĝis al viro, kiu estis dudek jarojn pli juna ol ŝi.

La verkaro de George Eliot konsistas el psikologie profundaj realismaj romanoj, poemoj kaj eseoj. Krome ŝi tradukis filozofiajn verkojn ekz. de David Friedrich Strauss, Spinozo kaj Ludwig Feuerbach. Ŝi mortis en Londono.

Listo de verkoj 
 Scenes of Clerical Life (rakontoj, 1858)
 Adam Bede (romano, 1859)
 The Mill on the Floss (romano, 1860)
 Silas Marner, the Weaver of Raveloe (romano, 1861)
 Romola (romano, 1863)
 Felix Holt, the Radical (romano, 1866)
 Middlemarch (romano, 1871)
 Daniel Deronda (romano, 1876)

Interesaĵoj 
 Plej ofte citata kiel virino-verkistino en Oxford English Dictionary .

Referencoj

Eksteraj ligiloj 

 http://www.victorianweb.org/authors/eliot/eliotov.html 
 
 http://www.litencyc.com/php/speople.php?rec=true&UID=1408 
La romanoj de George ELIOT rete legeblaj! en la originala (angla) teksto:
 

Anglaj verkistoj
Britaj tradukistoj
Sonetistoj
Demokratoj 66

Ĉi tiu artikolo estas pri politika partio. Pri la aliaj signifoj de la dusigna kombino vidu apartigilon D kun nombro.

Democraten 66 aŭ D66 estas socialliberala kaj progresema politika partio en Nederlando. Ĝi fondiĝis en 1966 kaj ĝia ĉefa celo estis politika renovigo. La partio volas interalie referendumojn kaj rektan elekton de urbestroj kaj de la ĉefministro.

D66 nomas sin sociala-liberala. Laŭ D66 homo estu libera sed respondeca.

Ek de la 27a de majo 2003, D66 regis en koalicio kun CDA kaj VVD. La partio forlasis la koalicion en 2006, en la balotoj de tiu jaro ĝi falis de ses al tri seĝoj en la parlamento (dua ĉambro).

En la Eŭropa Parlamento D66 estas ano de la ELDR-frakcio.

Eksteraj ligiloj 

 Democraten 66 (nederlanda)

Liberalaj partioj
Politikaj partioj de Nederlando
Politikaj partioj fonditaj en 1966
Listo de koreaj esperantistoj

Esperantistoj en Koreio:
 An O-seng
 Cho Sung-ho
 ĈOL O.
 Choe Taesok
 Choi Bong-yeol
 EUN Mouam
 Han Moo-hyup
 Ho Song
 HŬANG N.
 Jang Hui-sok
 Sun-Tae ĴONG
 KIM Ok ("Verda E. Kim")
 Kim Uson
 Kim Hiong-gun
 LEE Ok-won
 Lee Chong-Yeong
 Lee Jung-kee
 Li Hajpin
 Ma Young-tae
 Oojama Tokiŭo
 Park Wha-Jong
 Puramo Chong
 RJU Kidong
 So Gilsu
 Soktaj Ĉang
 Song Ho-young
 Stelaro Pajk
 Yamamoto S.

Vidu ankaŭ 
 Esperanto-movado en Koreio

Eksteraj ligiloj 
 
 

Koreaj
Malneta enlanda produkto

La malneta enlanda produkto (MEP) estas ekonomika mezuro de grandeco de la ekonomio de ŝtato aŭ teritorio.

Ĝi estas kalkulata per sumigo de la tuta valoro de ĉiuj varoj kaj servoj produktitaj / plenumitaj dum iu periodo (plej ofte, jaro) en la studata teritorio.

Tio estas
 la valoro de ĉiuj enspezoj faritaj
 plus la amortizoj
 minus la produktadaj kaj doganaj impostoj en iu lando dum unu jaro. Dividante per la nombro de la loĝantoj oni ricevas la personan ("kapan") MEP (porkapa).

Kritiko 
La malneta enlanda produkto plejofte ne estas taŭga mezuro de feliĉeco aŭ riĉeco de la individuaj homoj, unuavice pro la malsamaj nombroj de loĝantoj, due pro la nenaturaj (sed rezultaj de valutbors-kurzaj efikoj) intervalutaj rilatoj, trie pro malegaleco de riĉodispartigo.

Por kompari la riĉecon de individuoj iom pli servas la porhoma malneta produkto, kiu estas la MEP dividita per la nombro de loĝantoj.

Alilingve 
 angle, hungare: GDP
 france, kastilie (hispane), katalune, portugale: PIB
 dane: BNI
 germane: BIP
 itale: PIL
 nederlande, norvege: BNP
 pole: PKB

Bildaro

Vidu ankaŭ 
 Komisiono Stiglitz-Sen-Fitoussi
 Konjunkturo
 Listo de landoj laŭ MEP (ĝenerale)
 Malneta Enlanda Produkto por kapo
 Malneta Geografia Produkto
 Malneta Nacia Enspezo
 MNP (Malneta Nacia Produkto)
 Malneta monda produkto

Eksteraj ligiloj 

 http://dataranking.com/default.htm 
 http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/fields/2004.html 
 http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/rankorder/2004rank.html 

Ekonomio
Ekonomiko
Oliver Cromwell

Oliver CROMWELL (naskiĝis la 25-an de aprilo, 1599, mortis la 3-an de septembro, 1658) estis angla politikisto, puritanisto kaj militista gvidanto de la angla enlanda milito. Post la fino de la enlanda monarkio en 1649, kiam deklariĝis respubliko de la nomo Komunumo de Anglio, li plu estis grava politikisto kaj ekde la 16-a de decembro 1653 ĝis la morto iĝis sola reganto (laŭ la titolo Lordo-Protektanto) de Anglio (kun Kimrio), Skotlando kaj Irlando.

Li estis parlamentano ekde 1628, gvidanto de la movado kontraŭ reĝo Karlo la 1-a. Li sukcesis en 1640 iĝis parlamenta reprezentanto de Kembriĝo, en ambaŭ parlamentoj de tiu jaro. Li apelaciis kontraŭ senjura enprizonigo de John Lilburne kaj apogis gvidantojn de la opozicio, Pym kaj Hampden. 

En Britio komenciĝis interna milito en 1642. Cromwell partoprenis en batalo de Edgehill (1642), en 1643 li iĝis kolonelo kaj en 1644 general-leŭtenanto. 

Li havis gravan rolon en la batalo de Marston Moore en venko de la parlamentaj trupoj. Lia kontraŭulo, princo Rupert nomumis lin ferripa kaj tiu nomo gluiĝis al liaj taĉcmentoj. Li apogis en 1648–49 juĝproceson kaj ekzekuton de la reĝo kaj deklaris la reĝmurdon volo de Dio. 

Li transprenis la potencon laŭ la Instrument of Government - la sola skribita angla konstitucio - en 1653 kaj iĝis ŝtatgvidanto kiel Lordo-Protektanto. Li translokiĝis en la reĝan palacon. Kvankam la samepokanoj vidis lin senkrona reĝo, kaj per la dokumento "Humble Petition and Advice" oni ofertis al li eĉ la kronon, li perdis apogon kaj simpation de la respublikanoj. 

Post la restaŭrigo de la brita reĝa dinastio de Stuartoj (1660), oni elfosis lian kadavron kaj "ekzekutis" ĝin.

Vidu ankaŭ 
 Angla Protektorato
 Listo de britaj reĝoj
 Komunumo de Anglio
 The Death Disc: A Story of the Cromwellian Period (1909)

Bildaro 

Historio de Anglio
Britaj politikistoj
Anglaj revoluciuloj
1658

1658 estis normala jaro komenciĝanta marde (ligilo montras kalendaron).

En la jaro 1658 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
17-a de septembro: Salvador Correia de Sá iĝis estro de  de suda kolonio de Brazilo;
Leopoldo la 1-a iĝis imperiestro de Sankta Romia Imperio;
Richard Cromwell iĝis Lordo-Protektanto de Britio;
Ákos Barcsay iĝis princo de Transilvanio;

Naskiĝoj

Mortoj 
10-a de januaro: István Bethlen, duko de Transilvanio (naskiĝis ĉirkaŭ 1580)
3-a de septembro: Oliver Cromwell, angla politikisto kaj reganto (n. 1599)
1657

1657 estis normala jaro komenciĝanta lunde (ligilo montras kalendaron).

En la jaro 1657 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
Francisko Rhédey iĝis princo de Transilvanio;

Naskiĝoj 
 25-a de septembro: Emeriko Thököly, hungara ŝtatestro (m. 1705)

Mortoj 
26-a de marto: Jacob van Eyck, nederlanda komponisto kaj kariljonisto (naskiĝis ĉirkaŭ 1590)
2-an de aprilo: Ferdinando la 3-a, imperiestro de la Sankta Romia Imperio (n. 1608)
Produkto (ekonomio)

Produkto aŭ produktaĵo estas substanco aŭ objekto utila por la homo, farita el krudmaterialoj.

La termino produkto estas ankaŭ uzata pri la tuto de la konsideritaj produktaĵoj (Vd en NPIV).

La ekonomika teorio distingas du tipojn de produktado :

 Merkata produktado , kies produktoj estas vendataj sur merkato.
 Nemerkata produktado, kies produktoj estas disdonataj senpage aŭ je prezo malpli granda ol la memkosto.

Nacia/enlanda produkto 
 malneta nacia produkto (MNP) (angle: gross national product, GNP)
 malneta enlanda produkto (MEP)(angle: gross domestic product, GDP)
MNP = MEP + (labor- kaj kapitalenspezoj ricevitaj de eksterlando) - tiaj enspezoj senditaj al eksterlando. (Praktike, la diferenco inter ambaŭ estas malgranda.)

Specoj de produktoj 
Oni distingas en la ekonomiko laŭ la uzo de la produktoj
 konsumproduktojn
 investproduktojn

Nedaŭremaj produktoj 
estas produktoj, kiuj ne daŭras longe sen difektiĝo kaj kiujn oni kutime povas uzi nur unufoje, male al daŭremaj produktoj.

Duonprodukto 
Duonprodutko en ekonomio estas io produktita sed servonta kiel kruda materialo aŭ ero de plua finprodukto. Ekzempleen aŭtofabriko la aŭta motoro estas duonprodukto, la aŭto mem la finprodukto.

Produktado 
Produktoĉeno aŭ produktada procezo estas la aro de planitaj operacioj de transformado de difinitaj faktoroj rezultaj en varoj aŭ servoj pere de la aplikado de teknologia procedo.

Referencoj

Vidu ankaŭ 
 Kromprodukto
 Malneta enlanda produkto
 Malneta nacia produkto
 Produkta funkcio
 Produktadrimedoj
 Produktiveco
 Rezulto (frukto)
 Muntado
 Varo
Walter Jens

Walter JENS [valte jens] (naskiĝis la 8-an de marto 1923 en Hamburgo, mortis la 9-an de junio 2013 en Tubingeno) estis germana verkisto, literaturkritikisto, tradukisto kaj publicisto.

Studinte germanistikon kaj klasikan filologion li post la Dua mondmilito komencis verki. Ekde 1950 li apartenis al la komunumo Gruppe 47, en 1956 li fariĝis profesoro pri klasika filologio en Tübingen (Universitato de Tubingeno) kaj de 1963 ĝis 1988 li en la sama universitato okupis profesoran postenon pri retoriko. De 1976 ĝis 1982 li estis la prezidento de la germana PEN-Centro.

La verkaro de Walter Jens konsistas el rakontoj kaj romanoj, dramoj por teatro, radio kaj televido, literatursciencaj traktatoj kaj eseoj.

Listo de verkoj 
 Nein. Die Welt der Angeklagten (romano, 1950)
 Der Blinde (rakonto, 1951)
 Der Mann, der nicht alt werden wollte (romano, 1955)
 Das Testament des Odysseus (rakonto, 1957)
 Statt einer Literaturgeschichte (eseo, 1957)
 Herr Meister. Dialog über einen Roman (romano, 1963)
 Die rote Rosa (televidodramo, 1966)
 Der tödliche Schlag (televidodramo, 1974)
 Der Untergang (teatraĵo, 1983)
 Die Friedensfrau (teatroĵo, 1986)
 Der gelehrte Dichter (membiografio, 1991)

En Esperanto aperis 
 Dimanĉe, je la tria / trad. Ferenc Szilágyi

Germanaj verkistoj
Germanistoj
Hamburganoj
Johann Peter Hebel

Johann Peter HEBEL [johan pete hebl] (naskiĝis la 10-an de majo 1760 en Basel, mortis la 22-an de septembro 1826 en Schwetzingen) estis germana verkisto.

Li studis teologion en Erlangen kaj laboris ekde 1780 kiel instruisto kaj vikario en la loĝloko Hertingen (nun parto de la komunumo Bad Bellingen) kaj en la urbo Lörrach. Ekde 1791 li instruis en la gimnazio de Karlsruhe kaj de 1808 ĝis 1814 li okupis la postenon de ĝia direktoro. En la jaro 1819 li fariĝis prelato kaj deputito de la badena parlamento.

La verkaro de Johann Peter Hebel konsistas ĉefe el poemoj, rakontoj kaj anekdotoj en la alemana dialekto, parolata en trilanda regiono kuniganta partojn de Germanio, Francio kaj Svislando.

Listo de verkoj 
 Alemannische Gedichte (poemoj, 1803)
 Schatzkästlein des rheinischen Hausfreundes (rakontoj kaj anekdotoj, i.a. Kannitverstan, 1811)
 Biblische Geschichten (rakontoj, 1824)

En Esperanto aperis 
 Kannitverstan  / traduko de Joseph Ferdinand Berger
 Neatendita revido, tradukis Frank Lappe. En Turka Stelo n-ro 54, Junio, 2020.

Hebel
La Kanto de la Nibelungoj

La Kanto de la Nibelungoj (germane Nibelungenlied [nib-LUη-n-li:t]) estas mezaltgermana eposo de la nord-ĝermana mitologio verkita en la 13-a jarcento. La rakonto okazas en Worms, ĉefurbo de Burgundio, kaj ĉe la korto de reĝo Etzel (Atilo la Huno). La militisto-heroo Sigfrido, venkinto de la nibelungaj hordoj, edziĝas al Krimhilda kaj kaptas la valkirion Brunhildan por reĝo Guntero, kiu volas edziĝi al ŝi. Brunhilda planas la morton de Sigfrido pere de Hageno. Hageno ŝtelas la ringon de la nibelungoj kaj ĝin kaŝas en la Rejnon. La resto de la libro rakontas la venĝadon de Krimhilda. Ŝi edziniĝas al Atilo kaj naskas filon de li. Poste ŝi invitas Gunteron kaj Hagenon al sia korto: la poemo finiĝas per ĝenerala amasbuĉado.
Richard Wagner verkis operaron laŭ tiu Kanto, Der Ring des Nibelungen (La ringo de la Nibelungo), kiu konsistas el kvar operoj: Das Rheingold (La Rejnoro), Die Walküre (La valkirio), Siegfried (Sigfrido) kaj Götterdämmerung (La krepusko de la dioj).

La kanto baziĝas sur la skandinavaj legendoj de la Volsungasaga (Sagao de la volsungoj) kaj la Malnova Edda.

Vidu ankaŭ 
 La esperanta vikipedia artikolo pri la mezaltgermana lingvo citas la komencon de "La Kanto de la Nibelungoj" en origina mezepoka lingvaĵo, en versio de moderna germana lingvo kaj en laŭeble laŭvorta esperanta traduko.
 Julius Schnorr von Carolsfeld

Eksteraj ligiloj 

 Originala manskribaĵo C skanita
 Originala teksto de manskribaĵoj A, B, C
 Angla traduko  de Daniel Bussier Shumway, 1909
 La sama traduko  kiel teksta dosiero
 Angla traduko kon rimo  de George Henry Needler, 1904
 Ligilaro  (germana)
 Librobutiko (germana)
 Disdono de Friedrich Zarncke , 4-a eldono, Lepsiko 1871 (PDF-dosiero)
 Ligilaro  de la Libera Universitato (FU) Berlino (germana)
 Influo al artoj  (germana)

Nibelungoj
Ĝermana mitologio
Verkoj el la germanlingva literaturo
Mezaltgermana lingvo
William Motter Inge

William Motter INGE (naskiĝis la 3-an de majo, 1913 en Independence, Kansaso, suicido la 10-an de junio, 1973 en Losanĝeleso) estis usona verkisto.

Lia verkaro konsistas el psikologie profundaj dramoj kaj romanoj. Liaj protagonistoj estas ĉefe solecaj homoj kun malfacilaj seksaj rilatoj. Kelkaj verkoj de William Motter INGE estas tre sukcese filmigitaj.

En la jaro 1953 li pro Picnic gajnis la Premion Pulitzer kaj en 1961 li gajnis Oskaron pro sia scenaro Splendor in the Grass.

Listo de verkoj 
 Come Back, Little Sheba (dramo, 1950; filmo, 1953)
 Picnic (dramo, 1952; filmo, 1956)
 Bus Stop (dramo, 1955; filmo, 1956) sur kiu baziĝis la filmo de Marilyn Monroe nome Bus Stop
 The Dark at the Top of the Stairs (dramo, 1957)
 A Loss of Roses (dramo, 1959)
 Splendor in the Grass (filmscenaro, 1961)
 Natural Affection (dramo, 1963)
 Where's Daddy? (dramo, 1966)
 Good Luck, Miss Wyckoff (romano, 1970)
 My Son is a Splendid Driver (romano, 1971)

Usonaj verkistoj
Anglalingvaj verkistoj
Sinmortigintoj
Gajnantoj de Premio Pulitzer
Akademia Premio por plej bona scenaristo
John Drinkwater

John DRINKWATER (* la 1-an de junio 1882 en Leytonstone, † la 25-an de marto 1937 en Londono) estis angla verkisto.

Dum 12 jaroj li laboris kiel asekura oficisto. Sian literaturan karieron li komencis per poemoj, sed famon li gajnis per dramoj pri la vivo de historie gravaj personoj. Krome li verkis membiografiojn kaj eseojn.

Listo de verkoj 
 Poems (poemoj, 1903)
 Poems of Men and Hours (poemoj, 1911)
 Poems of Love and Earth (poemoj, 1912)
 Swinburne (eseo, 1913)
 Abraham Lincoln (dramo, 1918)
 Oliver Cromwell (dramo, 1921)
 Mary Stuart (dramo, 1921)
 Inheritance (membiografio, 1931)
 Discovery (membiografio, 1932)
 Summer harvest (poemoj, 1933)

En Esperanto aperis 
 X = 0 (Iks estas nulo)  / Trad.: Reto Rossetti

Anglaj poetoj
Anglaj eseistoj
Anglaj dramistoj
William Cullen Bryant

William Cullen BRYANT (* la 3-an de novembro 1794 en Cummington, Masaĉuseco, † la 12-an de junio 1878 en Novjorko) estis usona verkisto.

La filo de kuracisto jam kiel infano interesiĝis pri poezio, sed studis juron, laboris kiel advokato kaj poste kiel ĵurnalisto, i.a. en Eŭropo.

Famon li atingis per siaj vojaĝraportoj kaj per siaj poemoj, kiuj romantisme priskribas naturimpresojn, respegulante ankaŭ la puritanisman sintenon de la aŭtoro.

Listo de verkoj 
 Thanatopsis (poezio verkita 1811, eld. 1817)
 Poems (poezio, 1821, 1832, 1834, 1836, 1839)
 The Fountain (poezio, 1842)
 The Whitefooted Deer (poezio, 1844)
 Letters of a Traveller; or Notes of Things Seen in Europe and America (vojaĝraporto, 1850)
 Thirty Poems (poezio, 1864)
 Letters from the East (vojaĝraporto, 1869)

En Esperanto aperis 
 Al akvobirdo  / Trad. Baldur Ragnarsson

Bryant, William Cullen
Bryant, William Cullen
Pierre Loti

Pierre LOTI, realnome: Julien VIAUD (naskiĝis la  en Rochefort-sur-Mer, mortis la  en Hendaye) estis franca verkisto.

Kiel oficiro de la mararmeo li vojaĝis tra ĉiuj oceanoj, kaj siajn spertojn li fiksis en siaj verkoj. Oftaj temoj en lia verkaro estas ekzotikaj lokoj kaj moroj, sed ankaŭ mortotimoj kaj pesimismo kontraŭ la evoluo de la moderna civilizacio.

Inter 1891/1892, li estis vicreĝo de la Insulo de la Fazanoj.

Listo de verkoj 
 Aziyadé (romano, 1879)
 Le roman d'un Spahi (romano, 1881)
 Pêcheur d'Islande (romano, 1886)
 Madame Chrysanthème (romano, 1887)
 Roman d'un enfant (romano, 1890)
 Ramuntcho (romano, 1897)
 Les derniers jours de Pékin (romano, 1901)
 Les désenchantées (romano, 1906)

Francaj verkistoj
Membroj de la Franca Akademio
Gregory Peck

Gregory PECK (5-an de aprilo 1916 - 12-an de junio 2003) estis usona film-aktoro.

Li naskiĝis en Kalifornio, en La Jolla, kiel Eldred Gregory Peck. Dek-jaraĝa li estis sendita al rom-katolika milita lernejo en Los Angeles. Post abiturientiĝo li studis unu jaron en la universitato de San Diego, certan tempon laboris ĉe petrol-kompanio kaj en 1936 komencis studi ĉe Kalifornia Universitato en Berkeley kaj ludi en lerneja teatro. En 1939 li transiris al Novjorko por studi ĉe Neighborhood Playhouse.

Li rolis en pli ol kvindeko da filmoj, ekz. Miliona bankbileto laŭ Mark Twain, en aventuraj filmoj el Sovaĝa Okcidento, en psikologiaj flmoj de Alfred Hitchcock, batalis kun infana diablo, rolis kiel Lincoln, oficiro, eĉ kiel nazia Josef Mengele ktp.

En 1989 li ricevis premion por la tutviva verkaro de la Amerika Film-Instituto.

Peck edziĝis en 1942 al Greta, kun kiu li havis tri filojn (Jonathan, Stephen, Carey). Post divorco en 1954 li edziĝis al Veronique Passani, kun kiu li havis du infanojn (Anthony, Cecilia) kaj ĉe kiu li mortis en la aĝo de 87 jaroj en ilia hejmo en Los-Anĝeleso.

En 1993 li kadre de la Berlina Internacia Film-Festivalo Berlinale en Germanio ricevis la premion Honora Ora Urso pro sia vivoverko.

Filmoj de Gregory Peck 

 Days of Glory (1944) 
 Keys of the Kingdom''' (1944) Oskar-kandidatiĝo
 Spellbound (Usono, 1945)
 Duel in the Sun (Usono, 1946)
 The Yearling (1946) Oskar-kandidatiĝo
 Gentleman's Agreement (1947) Oskar-kandidatiĝo
 Twelve O'Clock High (1949) Oskar-kandidatiĝo
 The Gunfighter (1950)
 Roman Holiday (1953) 
 To Kill a Mockingbird (1962) Oskar-premio
 Cape Fear (1962)
 Moby Dick (1956, ĉefrolo de Ahab) 
 The Stalking Moon (1969) 
 MacArthur (1977) 
 The Boys from Brazil (1978) 
 Amazing Grace and Chuck (1987) 
 Old Gringo (1989) 
 Cape Fear (1991) 
 Moby Dick (1998, flankrolo) 

 Vidu ankaŭ 
 100 Jaroj... 100 Steluloj de AFI

 Eksteraj ligiloj 

 http://www.thegoldenyears.org/peck.html  
 http://www.imdb.com/name/nm0000060 
 http://www.imdb.com/name/nm0000060/bio 
 http://www.jefflangonline.com/peck 
  (recenzo pri la filmo, kie li ludis)''

Usonaj aktoroj
Akademia Premio por plej bona aktoro
Trotuaro de famo en Holivudo
Naskiĝintoj la 5-an de aprilo
Mortintoj la 12-an de junio
1389

En la jaro 1389 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 La serboj estas venkitaj de la Otomanoj en la Kosova batalo.
 Bonifaco la 9-a iĝis papo.
 Beyazid la 1-a iĝis estro de Osmanida imperio.
 Beneš de Kravaře fondis la 29-an de septembro Aŭgustenanan monaĥejon en Fulnek (Ĉeĥujo).

Unuaj dokumentaj mencioj 
 Barcs (hodiaŭ urbo en Hungario).
 Belsősárd (hodiaŭ vilaĝo en Hungario).
 Pohlern kiel Polleren (hodiaŭ komunumo en Kantono Berno en Svislando).

Naskiĝoj 
 Benozzo di Filipuccio, itala pentristo (m. 1443)

Mortoj 
 Lazaro la 1-a Hrebeljanovic, princo de Serbio;
 Murado la 1-a, imperiestro de la Otomana Imperio;
 Urbano la 6-a, papo
1435

En la jaro 1435 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 21-a de septembro : Pactraktato de Araso inter Karolo la 7-a de Francio kaj Filipo la 3-a de Burgonjo, kiu finas la alianco inter la Angloj kaj la Burgonjanoj.
 Albrecht Rakouský konkeris Třebíčon.
 En Zugo en Svislando okazis katastrofo, pro kiu tuta strato kun 26 domoj glitis en la Lago de Zugo mortigante 60 homojn.

Unuaj dokumentaj mencioj 
 Bulhary (hodiaŭ vilaĝo en Slovakio).
 Courchapoix kiel Curchappoix (hodiaŭ komunumo en Kantono Ĵuraso en Svislando).

Naskiĝoj 
 Andrea del Verrocchio, itala artisto (m. 1488)

Mortoj 
 Ĉeng He, ĉina esploristo (n. 1371)
Berkshire

Berkshire (oficale "Reĝa Berkshire") estis provinco de Anglio. Dum la reorganizado de loka regado kaj administrado ĝi malaperis kaj la distriktoj fariĝis unuaraj instancoj.

Antaŭ 1972 la ĉefurbo estis Abingdon sed nuntempe la urbo troviĝas en la provinco Oxfordshire.

Aliaj notindaj urboj en la malnova provinco de Berkshire estas Windsor, urbo de la samnoma Kastelo Windsor, Maidenhead, Bracknell, Wokingham, Newbury, Thatcham, Reading, Sandhurst kaj Faringdon.

Notindaj riveroj interalie estas Tamizo kaj la alfluanto Kennet.

Bildaro

Vidu ankaŭ 

 Loka regado kaj administrado en Britio

 

 

Anglio
Korko

Por la urbo en Irlando, vidu Cork.
Korko estas histo en la ŝelo de arboj kaj plantoj.

La korkokverko (Quercus suber) 
Nur kelkaj arboj havas sufiĉan dikan ŝelon por elfabriki korkon, kiel ni konas ĝin. La plej konata 'korkarbo' estas la 'korkokverko' , kiu kreskas interalie en la Mediteranea regiono.
Post 20 ĝis 25 jaroj, la korkokverko havas korkŝelon de proks. 5 cm. Se la korkŝelo estas prenita de la arbo, la arbo daŭras vivi kaj post proks. 10 jaroj oni povas denove rikolti korkon.
La korkokverko povas esti ĝis proks. 175 jaroj.

La uzado de korko 
Korko konsistas plejparte el histo plenigita de aero. Tial korko flosas sur akvo. Korko povas esti presita ĝis 35 % de sia diametro, kio estas uzinda por fermigi botelojn (per ŝtopiloj nomataj sinekdoĥe "korkoj").
Ankaŭ plankoj estas fabrikitaj el korko.

Hispanio kaj Portugalio estas la plej grandaj produktantoj de korko el la mondo.

Referencoj

Vidu ankaŭ 

 Arbo
 Celulozo
 Histo
 Ligno
 Papero

Arabaj vortoj
Materialoj
Arbara mastrumado
Planthistoj
1360

En la jaro 1360 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 24-a de oktobro: Kaleza paco dank'al la traktato de Brétigny (8-a de majo). Vidu centjara milito.
 Komenco de la reĝado de Murado la 1-a kiel otomana imperiestro (1360-1389).

Unuaj dokumentaj mencioj 
 Densuş (hodiaŭ komunumo en Rumanio).
 Höchstetten kiel Hönstetten (hodiaŭ komunumo en Kantono Berno en Svislando).
 Les Ponts-de-Martel kiel Martel (hodiaŭ komunumo en Kantono Neŭŝatelo en Svislando).

Naskiĝoj 
 Jan Žižka, ĉeĥa armeestro, mortis 11-an de oktobro 1424.

Mortoj
Harrogate

Harrogate (pron. [ˈhæɹəgət]), en esperanto Harogato

, estas banurbo en la angla provinco North Yorkshire kun 70.000 loĝantoj.

Ĝi estas bonkonata kiel konferenc-urbo. La konferencoj de la plej gravaj politikaj partioj, sindikatoj kaj komercaj foiroj ofte vizitas la urbon ĉar troviĝas multe da bonaj hoteloj kaj la konferencejoj estas grandaj kaj modernaj.

Urbo de la 46-a UK 1961.

Referencoj

Vidu ankaŭ 
 Eŭrovido-Kantokonkurso 1982

Eksteraj ligiloj 
 http://www.staidans.co.uk
 http://www.gutenberg.org/etext/16417 
 http://www.harrogate.gov.uk 
 http://www.harrogateinternationalcentre.co.uk 

Urboj de North Yorkshire
Banlokoj
1336

En la jaro 1336 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 Komyo iĝis kontraŭ-imperiestro de Japanio.

Unuaj dokumentaj mencioj 
 Bagrationovsk kaj Zvenigorod (hodiaŭ ambaŭ urboj en Rusio).
 Auşeu (hodiaŭ komunumo en Rumanio).
 Hüttlingen kiel Hutlingen (hodiaŭ komunumo en Kantono Turgovio en Svislando).
 Ueken (hodiaŭ komunumo en Kantono Argovio en Svislando).

Naskiĝoj

Mortoj 
 Japana Imperiestro Go-Fushimi.
 Rikardo de Wallingford, angla matematikisto.
Toro

La vorto toro povas signifi la jenajn:

 Pri nordĝermana dio vidu Toro (mitologio) 
 Pri komunumo en Italio vidu Toro (Italio).
 Pri geometria surfaco vidu Toro (geometrio) 
 Pri komunumo en Zamora, Hispanio vidu Toro (Hispanio).
 urbo en Niĝerio
Renato Corsetti

Renato CORSETTI (naskiĝis la  en Romo) estas itala esperantisto kaj lingvisto, eksa prezidanto de UEA (ĝis 2007).
Dum la Itala Kongreso de Esperanto okazinta komence de septembro 2007 li estis elektita prezidanto de la Itala Esperanto-Federacio.

Vivo 
Post studadoj en la universitato (en la fakoj ekonomio, entreprena organizado kaj poste sociolingvistiko kaj psikolingvistiko), li laboris dum multaj jaroj kiel bank-direktoro en Italio. Ekde la mezo de la 1990-aj jaroj, li laboris kiel helpanto kaj poste profesoro pri Psikopedagogio de Lingvo kaj Komunikado en la Universitato de Romo.

Nuntempe li loĝas en Britio kun edzino (ankaŭ esperantisto) Anna Löwenstein kaj du filoj, ambaŭ denaskaj esperantistoj.

Esperanto 
Li estas Esperantisto de la mezo de la 1960-aj jaroj. Li havis multajn postenojn en la movado, estis interalie prezidanto de TEJO kaj prezidanto de la itala landa asocio de UEA. En la UEA-Estraro li deĵoris de 1980 ĝis 1986 kaj 1998 ĝis 2007, la lastajn ses jarojn kiel prezidanto.

La 26-an de septembro 2004 li aktive partoprenis kiel honora gasto en la E-Debato en Varsovio organizita de japana Mecenato de Esperanto Etsuo Miyoshi kun helpo de Eduardo Kozyra por polaj eŭropdeputitoj (MEP).

Corsetti estas profesoro de AIS kaj kontribuis plurajn kursojn al ties studosesioj. En 1998 elektita li estis membro de la Akademio de Esperanto 
kaj ekde 2020 li denove anas en la skipo de lingvaj konsilantoj de Monato.

Verkado 
Renato Corsetti verkis en Esperanto kaj en la itala pri lingva politiko, Esperanto, infana dulingveco, psikopedagogio de lingvo kaj komunikado. Li reviziis la vortaron Esperanto-Italan de Umberto Broccatelli de 1984. Partoprenis en En la mondon venis nova lingvo, festlibro por Ulrich Lins.

Referencoj

Eksteraj ligiloj 

 Libroj kaj aliaj dokumentoj de kaj pri Renato Corsetti en la Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo 
 Pri malapero de lingvoj kaj kulturoj 
 Renato Corsetti eksplikis temon de 97-a UK - ĈRI en Esperanto
 Renato Corsetti salutas al Kolombia Kongreso pri la graveco de Esperanto
 Ampleksa bibliografio de la verkoj de Renato Corsetti ĉe Edukado.net, okaze de lia 70jariĝo
 Kelkaj demandoj al Renato Corseti en gazeto "Esperanto", n-ro 1357 (5) majo 2021, pp. 108-110.

AIS
Akademio de Esperanto
Prezidantoj de UEA
Estraranoj de UEA
Historio de UEA
Esperantologoj
Interlingvistoj
Italaj esperantistoj
Prezidantoj de TEJO
Honoraj Prezidantoj de TEJO