alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Pimento

Pimento (Pimenta) apartenas al la mirtacoj.

En la kuirarto uzatas la nemature rikoltitaj kaj sekigitaj beroj de la dioika pimento, kiujn oni ankaŭ nomas simple pimentoj. Ili fajnigas ĉefe supojn, saŭcojn, marinaĵojn, kukojn kaj likvorojn. La etera oleo de la planto ankaŭ estas uzata en la parfumindustrio.

En la Hindia kuirarto pimento estas uzata vere grandskale kaj tial same ĝia kultivado.

La genro ampleksas, laŭ diversaj aŭtoroj, inter 12 kaj 15 specioj. Kubo estas, kun sep specioj, la monda centro pri variaĵoj de pimento.

Spicoj
Mirtacoj
Pär Lagerkvist

Pär Fabian LAGERKVIST (naskiĝis la 23-an de majo 1891 en Växjö, mortis la 11-an de julio 1974 en Stokholmo) estis sveda verkisto. En la jaro 1951 li estis honorita per la Nobel-Premio pri Literaturo.

Listo de verkoj 
 Bödeln (rakonto, 1933)
 Mannen utan själ (dramo, 1936)
 Dvärgen (rakonto, 1944)
 Barrabas (romano, 1950)
 Sibyllan (romano, 1956)
 Pilgrim på havet (romano, 1962)
 Mariamne (romano, 1967)

En Esperanto aperis 
 Patro kaj mi : (1924) ; La postulema gasto : (1919) En: Nobela novelaro. Sep noveloj de tri svedaj nobelpremiitoj. Pär Lagerkvist, Eyvind Johnson, Harry Martinson. Tradukis Sten Johansson. Skövde, 1995. 60 p
 La lifto kiu malsupreniris en inferon / (El la sveda: Gunnar Gällmo). - En: Sferoj : sciencfikcio kaj fantasto / Hrsg.: Liven Dek ; p. 89 - [95], vol. 4
 Mariamne, el la sveda tradukis Bertil Nilsson. - Skövde: Al-fab-et-o, 1995. - 56 p.

Eksteraj ligiloj 

 Rete legeblaj verkoj 

Svedlingvaj verkistoj
Nobel-premiitoj pri literaturo
Universitato de Upsalo
Membroj de la Sveda Akademio
Stokholmanoj
Paul Heyse

Paul Johann Ludwig von Heyse (*  en Berlino, †  en Munkeno) estis germana verkisto kaj tradukisto.

En Berlino kaj Bonn li studis klasikan kaj latinidan filologion kaj arthistorion kaj renkontiĝis i.a. kun la verkistoj Theodor Fontane kaj Joseph von Eichendorff. Grandan influon al lia verkado havis vojaĝo tra Italio dum 1852/53; post ĝi li ekloĝis en Munkeno, kie li fondis la literaturan asocion Krokodil kaj amikiĝis kun Gottfried Keller kaj Theodor Storm.

Dum sia tuta vivo Heyse verkis pli ol 150 novelojn, pli ol 20 teatraĵojn kaj kelkajn romanojn, krome li tradukis el la itala lingvo. En la jaro 1910 li estis honorata per la Premio Nobel de Literaturo pro "sia perfekta kaj idealisma arto, kiu speguliĝas en longa kaj laŭdinda agado en la fako de poezio, dramo, romano kaj mondkonataj noveloj. "

Famaj verkoj 
 Novellen (1855, plej fama: L'arrabiata)
 Vier neue Novellen (1858)
 Italienisches Liederbuch (kantoj tradukitaj el la itala, 1860)
 Neue Novellen (1862)
 Meraner Novellen (1864)
 Kinder der Welt (romano, 1873)
 Im Paradiese (romano, 1875)
 Skizzenbuch (poemoj, 1877)
 Troubadour-Novellen (1882)
 Gegen den Strom (romano, 1907)

Jeno aperis en Esperanto 
Edziĝa festo en "Capri" : novelo / de Paul Heyse. Esp. trad. de Ludwig Emil Meier. Kun ilustr. de Fritz Bergen. - Stuttgart: Franckh'sche Verlagsbuchhandlung, [1906]. - 59 p. : ilustr.
Originalo: Hochzeit auf Capri

Nobel-premiitoj pri literaturo
Germanaj verkistoj
Peter Härtling

Peter HÄRTLING (naskiĝis la 13-a de novembro 1933 en Chemnitz, mortis la 10-an de julio 2017 en Rüsselsheim) estis germana ĵurnalisto kaj verkisto. Li verkis eseojn, poemojn, dramojn, rakontojn kaj romanojn por infanoj. De 1973 gxismorte li vivis en Mörfelden-Walldorf (distrikto Groß-Gerau de la germania federacia lando Hesio), iom sude de Frankfurto-ĉe-Majno.

Listo de verkoj 
 Das war der Hirbel (1973) - esperante: Tia estis Hirblo (Eldonejo Bleicher, 1992)
 Oma (1975)
 Theo haut ab (1977)
 Ben liebt Anna (1979)
 Sofie macht Geschichten (1980)
 Krücke (1987)
 Lena auf dem Dach (1993)
 Jette (1995)
 Tante Tilli macht Theater (1997)

En Esperanto aperis 
Tia estis Hirblo: kiel Hirblo venis en la hejmon, kial li estas malsimila
ol aliaj, kaj ĉu estas eble helpi al li / Hertlingo Petro. - 1-a eldono
Esperantigita. - Gerlingen: eldonejo Bleicher, [1992]. - 94 p.
ISBN 3-88350-508-0
Originalo: Das war der Hirbel

Avinjo: la rakonto pri Kalle, kiu perdas siajn gepatrojn, kaj lia avino
decidas zorgi pri li / Peter Härtling. Bildoj de Peter Knorr. [Trad.
kaj eld.: Nora Caragea]. - 1-a eldono - [Frankfurt am Main: Caragea, 2000]. -
79 p. : ilustr. 
ISBN 3-00-006168-1
Originalo: Oma

Germanaj verkistoj
Germanaj porinfanaj verkistoj
Peter Fleming

La angla verkisto kaj ĵurnalisto Peter FLEMING naskiĝis je la 31-a de majo 1907 en Londono kaj mortis je la 18-a de aŭgusto 1971 en Black Mount. Li multe vojaĝis (ekz. al Meksiko, Brazilo kaj Ĉinio) kaj literature ĉefe famiĝis pro siaj vojaĝraportoj. Ankaŭ lia frato Ian Fleming estis fama verkisto.

Famaj verkoj 
 Brazilian adventure (1933)
 News from Tartary (1936)
 The forgotten journey (1952)
 The siege at Peking (1959)
 Bayonets to Lhasa (1961)

Fleming, Peter
Philipp Reis

(Johann) Philipp REIS [JOhan FIlip rajs] (naskiĝis la 7-an de januaro 1834 en Gelnhausen apud Frankfurto ĉe Majno, mortis la 14-an de januaro 1874 en Friedrichsdorf) estis germana instruisto kaj inventisto. Li instruis matematikon kaj fizikon, sed lia plej granda pasio estis la elektrotekniko.La plej granda merito de Reis estas la prezento de la unua tre primitiva telefono en la jaro 1861. Tiu ĉi aparato ankoraŭ ne permesis kvalite kontentigan sonkvaliton, sed el la transsendita frazo Das Pferd frisst keinen Gurkensalat (= La ĉevalo ne manĝas kukumsalaton) Reis kiel aŭskultanto komprenis la unuajn tri vortojn.

Ekde tiam Reis plurfoje prezentis sian telefonon, sed la plej influhavaj sciencistoj tiutempe ne komprenis la praktikan sencon de tia aparato kaj do ne subtenis tiun ĉi ideon. Reis dum sia tuta vivo ankaŭ provis plibonigi sian inventon, sed grava pulmomalsano (eble akirita pro venenaj vaporoj kiujn li enspiris dum sia laboro) finis lian vivon en la aĝo de nur 40 jaroj. Nuntempe Alexander Graham Bell, kiu prezentis la unuan bone uzeblan telefonaparaton, estas rigardata la inventisto de la telefono.

Vidu ankaŭ 
 Historio de scienco kaj teknologio

Inventistoj
Germanaj sciencistoj
Premio Pulitzer

La Premio Pulitzer () estas usona premiaro fondita de la ĵurnalisto kaj eldonisto Joseph Pulitzer en la jaro 1917. Ĉiujare la Novjorka Columbia University honoras 14 ĵurnalistojn aŭ ĵurnalojn, 6 verkistojn kaj unu muzikiston per tiu ĉi premio, kaj donas stipendiojn al kvar elstaraj studentoj en la ĵurnalisma altlernejo ĉe Universitato Columbia. Ekde 2008 oni anoncis, ke ankaŭ nur rete eldonitaj novaĵfontoj estos konsiderataj por la premioj.

Famaj premiitoj 
 Eugene O'Neill (1920, 1922, 1928 kaj 1957)
 Edith Wharton (1921)
 Edna Ferber (1925)
 Pearl S. Buck (1932)
 Margaret Mitchell (1937)
 John Steinbeck (1940)
 Upton Sinclair (1943)
 Tennessee Williams (1948 kaj 1955)
 Arthur Miller (1949)
 Ernest Hemingway (1953)
 Charles Lindbergh (1954)
 William Faulkner (1955 kaj 1963)
 Harper Lee (1961)
 Edward Albee (1967, 1975 kaj 1994)
 Norman Mailer (1969 kaj 1980)
 Sam Shepard (1979)
 John Updike (1982 kaj 1991)
 Alice Walker (1983)
 Toni Morrison (1988)
 Philip Roth (1998)
 Cormac McCarthy (2006)

Eksteraj ligiloj 

 www.pulitzer.org 

Literaturpremioj
Probablospaco

Matematiko > Stokastiko > Probablo-teorio > Probablospaco < Spacoj

Probablospaco estas triopo  (Ω, A, P) tia, ke
 Ω estas aro (provrezultaro)
 A estas σ-Algebro super Ω
 La funkcio P ĵetas la eventojn el A en probablojn. 

Matematiko
Probablo-teorio
Polikarpo

Sankta Polikarpo (69-155) estas
kristana martiro.

Li estis episkopo de Smirno, tre populara kaj alte estimata de la kristanoj de la romia provinco de Asia en la 2-a jarcento. Li estis disĉiplo de Sankta Johano la Evangeliisto. Liaj disĉiploj, inter aliaj, estis Sankta Ireneo kaj Papiaso. Li estis amiko de Sankta Ignaco el Antioĥio.

El liaj verkoj, nur restas lia letero al la Filipianoj. Ireneo diris, ke la letero estas bonega, per kiu "koncernantoj pri savo, povas vidi kaj la karakteron de lia fido kaj la doktrinon de la vero."

Unufoje, kiam Polikarpo estis en Romo, li renkontis Marcionon kaj nomis lin "la unuenaskito de Satano."

Nia scio pri Polikarpo devenas de tiu letero, de fama rakonto pri lia matiriĝo, kaj de la skriboj de Ireneo kaj de Ignaco.

Festotago de Polikarpo laŭ la kristana tradicio estas la 23-a de februaro.

Kristanaj martiroj
Patroj de la Eklezio
Sanktuloj
Episkopoj
Potsdam

Pocdamo (aŭ Potsdamo, eraro laŭ PMEG) ( ) estas la ĉefurbo de la germana federacia lando Brandenburgio. La urbo situas borde de la rivero Havel.

Historio
Pocdamo estis unuafoje dokumente menciita en 993 (kiel Poztupimi), ekde 1317 ĝi havas la rangon de urbo. Ekde la 17-a jarcento Pocdamo estis la somera rezidejo de diversaj regantoj: La kastelo Sanssouci kun sia parko, konstruita ekde la 18-a jarcento fare de Frederiko la 2-a de Prusio, nuntempe estas grava vidindaĵo de la urbo.

Post la Dua mondmilito, en 1945, la aliancaj potencoj en la kastelo Cäcilienhof decidis pri la estonto de Germanio. Pri tio vidu artikolojn Pocdama Konferenco, Pocdama Interkonsento kaj Pocdama Deklaro.

Urbopartoj

 Babelsberg

Vidindaĵoj 
 Palaco Sanssouci kaj la parko en Pocdamo apartenas al la Monda kulturheredaĵo de UNESCO
 La Nauener Tor (eo: pordego al Nauen) estas unu el la tri konserviĝintaj urbopordegoj de Pocdamo.

Gefiloj de la urbo 
 Eleonore Prochaska, heroino
 Ernst Haeckel
 Friedrich Johann Gottlieb Lieder
 Ursula Meisterernst

Esperantistaj famuloj rilataj al Potsdamo 

 Wilhelm Julius Förster estis astronomo, profesoro ĉe la Berlina Universitato, estro de la Berlina Steloobservatorio, pacisto, kunfondinto de URANIA en Berlino, honora prezidanto de la "Delegacio por alpreno de la lingvo internacia", membro de Esperantista Societo Berlino ekde 1908, prezidanto de ISAE 1912. Foerster mortis en Bornim, urboparto de Pocdamo ekde 1935, kie lia filo Karl Foerster (1874–1970), la fama ĝardena kaj parka arkitekto vivis.
Adolf Schmidt estis geofizikisto, eminenta termagnetisto, pioniro de Esperanto en Germanio kaj pacifisto. La Geomagnetikan Observatorion en Potsdamo (ekde 1930 Adolf-Schmidt-Observatorio en Niemegk) li gvidis 1902–1928 al mondvaste akceptita alta nivelo.
 Arnold Zenkert estis instruisto pri astronomio, fakulo pri sunhorloĝoj kaj Bürgel-biografo. Li estris en Potsdamo de 1973 ĝis 1988 la de li fonditan URANIA-planetarion kun Bürgel-memorejo kaj aktivis kiel esperantisto en Germana Kulturligo.

Partneraj urboj 
Inter la partneraj urboj estas
  Bonno en Germanio
  Jyväskylä en Finnlando

Referencoj 

Urboj de Brandenburgio
Eksterdistriktaj urboj de Brandenburgio
Parakleto

Parakleto (greke παρακλητος/parakletos, "konsolanto") estas iu, kiun Jesuo Kristo promesis sendi al la mondo post sia ĉieliro, kiel li diris en la Biblio (Johano 14:16-17,26):

Kaj mi petos la Patron, kaj Li donos al vi alian Parakleton, por ke li restadu kun vi por ĉiam; tiu estas la Spirito de la vero, kiun la mondo ne povas akcepti, ĉar ĝi lin ne vidas nek konas; vi lin konas, ĉar li restadas kun vi kaj estos en vi. ... Sed la Parakleto, la Sankta Spirito, kiun la Patro sendos en mia nomo, instruos vin pri ĉio, kaj vin rememorigos pri ĉio, kion mi diris al vi.

Laŭ kristanismo, Sankta Johano diris, ke la Parakleto estas la nevidebla Sankta Spirito, la tria Persono de la Triunuo. Pli detale, en la Evangelioj kaj aliaj sanktaj kristanaj Skriboj li ne estas nomata dia persono aludanta al Triunuo; sed al la Parakleto estas atribuataj personaj aktivaĵoj kiel “li defendas... li konsolas... li instruos... li memorigos... li komprenigos... kontraŭ kies iluminigo eblas, pekante, rezisti... La pekanto kontraŭ li ne povas esti pardonata...”: agadoj tiaj pentras karakterizojn de persono; kaj ĝuste tiaj katakterizoj diversmaniere ripetataj dekojn da fojoj preskaù en ciuj Skribaj libroj portis kristanojn spontane, en siaj liturgiaĵoj, adore kunigi la tri diajn personojn per la samniveliganta esprimo: “Patro, ni vin preğas per Jesuo Kristo via filo en la komuneco kun la Sankta Spirito”. Kaj fine la Sanktaskriba persona Parakleto proklamiĝis, krom katekisme, ankaŭ dogme Triunuulo. Ĉiuj kristanaj konfesioj konfesas la diecon de la Parakleto kaj Lin adoras en la Triunuo.

Informcele nemalutilas scii ke kiel trahistorie iuj sin proklamis la Mesio, aliaj sin priklamis la Parakleto.

Laŭ spiritismo la Parakleto estas la vero mem kaj la helpo sendita de Dio, per enkarnigitaj aŭ elkarnigitaj spiritoj, por ke la homoj atingu la veron. Foje filozofoj, aparte en en idealismaj movadoj, la Parakleto estis reduktita al idea korifeo de idealismo aŭ kontraŭmateriismo, en kiuj li ludas kun nuancoj senpersonaj.

 
 Montanus
 Manikeo
 Mohameto

Religio|Filozofio
Islamo
Pierre Boulle

Pierre BOULLE [pjer bul] (naskiĝis la 21-an de februaro 1912 en Avignon, mortis la 31-an de januaro 1994 en Parizo) estis franca verkisto.

Pluraj verkoj de Boulle temas pri Sud-Orienta Azio, kie la aŭtoro pasigis grandan parton de sia vivo. Plej fama estas la romano Le pont de la rivière Kwaï (= La ponto trans rivero Kwai), pro kies samnoma filmscenaro Boulle en la jaro 1958 gajnis Oskaron. La verko estas pure fikcia, kvankam ĝia temo ligiĝas al reala okazo de konstruado de fervojo fare de japanoj, parte per helpo de militkaptituloj, kaj rivero Kwai vere ekzistas en la regiono. Ankaŭ lia sciencfikcia romano La planète des singes (= La planedo de la simioj) estis tre sukcese filmigita. La filmo el jaro 1968 estas multoble Oskar-premiita klasikaĵo, sed tiu de jaro 2001 pli fidele sekvas la romanon de Boulle.

Famaj verkoj 
 Le sacrilège malais (romano, 1951)
 Contes de d’absurde (rakontoj, 1951)
 Le pont de la rivière Kwaï (romano, 1952 ; filmscenaro, 1957)
 E=mc² (rakontoj, 1957)
 La planète des singes (romano, 1957)
 Les jeux de l’esprit (romano, 1971)
 Les oreilles du jungle (romano, 1972)
 Les vertues de l’enfer (romano, 1974)
 Histoires perfides (rakontoj, 1976)
 Le bon Léviathan (romano, 1977)
 Le Professeur Mortimer (romano, 1988)

Francaj verkistoj
Sciencfikciaj verkistoj
Primara strukturo

La primara strukturo signifas la ordon aŭ sinsekvon de aminoacidoj en proteina ĉeno, rezulto de la peptidaj ligoj inter aminoacidoj.

Ekz: H2N-Leu-Leu-His-Arg-Val-Gln-Gln-Gln-Gln-Met-Gly-Pro-Gly-Val-Ala-Trp-Ala-Tyr-COOH

De ĝi dependas la aliaj strukturaj niveloj, kiel la sekundara, terciara aŭ kvaternara strukturoj.

Ne estas atestoj ke iu ajn specifa ordo de aminoacidoj estas preferata aŭ
superrega en proteinaj ĉenoj. La sinsekvo de aminoacidoj por iu ajn specifa
proteino estas, tamen, ĉiam la sama; la plej eta devio foje havas gravajn
sekvojn. Bona ekzemplo estas la hereda afekcio nomata falĉilforma anemio
aŭ drepanocitemio. La hemoglobino de trafita persono enhavas valinan unuon
en pozicio de proteina ĉeno kiun normale okupas glutam-acida unuo. Ĉi tiu
substituo, en kiu partoprenas nur unu aminoacido inter 150 aminoacidaj
unuoj de hemoglobino, kaŭzas drastan ŝanĝiĝon en la ecoj de la proteino.

Nenormala hemoglobino emas precipitiĝi en la ruĝaj globuloj, misformante
ilin en karakterizan lunarkan formon - la kialo por la nomo falĉilforma
anemio. La misformitaj ĉeloj kunbuliĝas kaj ofte ŝtopas
kapilarojn, ĉesigante la provizon de oksigen-portanta sango al la histoj.
Serpoĉela anemio, kiu estas ĝenerale mortiga, limiĝas preskaŭ senescepte
al homoj de afrika deveno.

Rilato kun la nukleotida sinsekvo 
Eblas dedukti la primaran strukturon de la vicordo de la nukleotidoj en la DNA, pere de la genetika kodo. Tiel, ekzemple, per komputila programo, oni povas ligi genon al teoria proteino. Tiamaniere, ekzemple, se oni scias, ke la nukleotida sinsekvo de geno estas atggccctgtggatgcgcctcctgccc..., oni povas dedukti, ke la proteino estos sinsekvo de:

 atg > Met
 gcc > Ala
 ctg > Leu
 tgg > Trp
 atg > Met
 cgc > Arg
 ctc > Leu
 ctg > Leu
 ccc > Pro

ktp

Kiu fakte, estas ekzemplo elĉerpita de ambaŭ la gena kaj proteina sinsekvoj de la homa insulino.

Referencoj 

Figuroj
Biokemio
Aminoacidoj
Spongulo

Sponguloj (latine Porifera)  estas la filumo de animaloj en kiun scienculoj klasigas la spongojn.

Taksonoj
 Clathrina coriacea
 Euplectella aspergillum
 Spongia officinalis

Bildaro

Notoj
Peptido

Peptido estas polimero de aminoacidoj interligitaj per peptidaj ligoj.

 Dipeptido; peptida ligo

Kombinaĵoj konsistantaj el du aminoacidoj nomiĝas dipeptidoj, kaj la amida
ligo kiu kuntenas ilin nomiĝas peptida ligo.

           O                 O                     O       O
          //                //                    //      //
   H2N-CH-C-OH   +  H-NH-CH-C-OH  ----->  H2N-CH-C-NH-CH-C-OH  + H2O
       |                 |                    |    ^  |
       H                 CH3                  H    |  CH3
                                                   |
                                              peptida ligo

La ĉeesto de liberaj amina kaj karboksila grupoj ĉe la finaĵoj de
dipeptidoj permesas la alkroĉiĝon de tria, kvara, aŭ pliaj aminoacidoj,
formante tripeptidojn, kvarpeptidojn, ktp.

 Polipeptido

La termino peptido signifas simple ke du aŭ pli da aminoacidoj kunligiĝas.
Peptidojn entenantajn 5-50 aminoacidajn unuojn oni nomas polipeptidoj.

Nomante peptidojn, oni nomas aminoacidon ĉe la libera amino-finaĵo
alkilo; la aminoacido ĉe la libera karboksila finaĵo konservas la nomon
de la aminoacido. Ordinare oni mallongigas strukturojn, uzante la
tri-literajn simbolojn. Tiel, la strukturon de glicinalanino prezentas gly-ala. Rimarku ke dua (kaj izomera) dipeptido de glicino kaj alanino, ala-gly, ankaŭ eblas. Tiukaze, alanino estas ĉe la libera amino-finaĵo, kaj la glicino estas ĉe la libera karboksila
finaĵo.

Ni povas etendi tiun metodon al tripeptidoj kaj pluraj. Ekzemple, la sinsekvo ala-ser-cys reprezentas tripeptidon.

                       O       O       O
                      //      //      //
               H2N-CH-C-NH-CH-C-NH-CH-C-OH
                   |       |       |
                   CH3     CH2     CH2
                           |       |
                           OH      SH

                       ala-ser-cys

Aldone al ĉi tiu sinsekvo, eblas kvin aliaj aranĝoj, kaj ĉiu prezentas
izomeran tripeptidon. La sinsekvoj estas: ala-cys-ser, ser-ala-cys,
ser-cys-ala, cys-ala-ser, kaj cys-ser-ala.

Estas 1,55 x 1066 eblaj sinsekvoj por la 51 aminoacidoj trovitaj en
insulino. El tiuj eblecoj, la korpo fidinde produktas nur unu, kio
ilustras la rimarkindan precizecon de la viva procezo. De la plej simpla
bakterio ĝis la homa cerba ĉelo, estas produktataj nur tiaj proteinaj
sinsekvoj, kiajn bezonas la ĉelo.

 
Aminoacidoj
Plakozoo

Plakozooj () estas filumo de tre simplaj bestoj. Iliaj korpoj konsistas el kelkaj centoj da ĉeloj, sed la ĉeloj estas nur el kvar tipoj. Plakozooj estas travideblaj, plataj, rondaj kaj havas du distingeblajn flankojn.

Scienculoj scias pri nur unu specio de plakozoo: Trichoplax adhaerens.

Oni supozas, ke plakozooj estas prapatroj same de sponguloj, kniduloj kaj de vertebruloj.

Bestoj
Provenca lingvo

Provenca lingvo estas ĉu la mezepoka formo de la moderna okcitana lingvo (ISO 639: oci) ĉu la moderna dialekto de la okcitana, parolata en la regiono Provenco (sudorienta Francio). Estas pluraj dialektoj en la okcitana: gascon, lengadocian, lemosin, auvernhat, vivaro-alpin kaj provençal. Ili ĉiuj formas partojn de la moderna okcitana lingvo.
Mezepoke oni ofte parolis pri la provenca kiel komuna nomo de la lingvo uzata de la trobadoroj. Fakte la plejparto el ili devenis el aliaj regionoj ol Provence: Langvedoko aŭ Limousin.

La vorto "okcitana" ne ekzistis por nomi tiun grandan kulturan lingvon. Ĉiuokaze dum mezepoko la okcitana lingvo ankoraŭ ne disdialektiĝis, ĉar ekzistis forta skribtradicio kiu permesis teni la lingvon en komuna kadro. Post la malapero de la okcitana kiel oficiala administra lingvo (16a jarcento) komenciĝis la disdialektiĝo pro manko de komunaj referencoj.

Vidu ankaŭ 
 Okcitanlingva Literaturo

Eksteraj ligiloj 

 Reta librejo de libroj en la provenca

Okcitana lingvo
Lingvoj laŭ alfabeto
Provenco
Q-Evangelio

La Q-Evangelio (el la germana Quelle "fonto") estas hipoteza evangelio de diroj de Jesuo, rekonstruita de
bibliaj kleruloj per detala komparado de la evangelioj de Marko, Mateo, kaj Luko.

Ĝi estas ebla komuna fonto por Mateo kaj Luko, sekve ĝi estas verkita pli
frue, kaj tial ĝi estas pli proksima al la tempo de Jesuo Kristo. Q eble estis verkita ĉirkaŭ 65 p.K.

Multaj bibliaj kleruloj ne agnoskas la bezonon de Q-evangelio. Laŭ ilia hipotezo, simple Marko estas la fonto de Mateo kaj Luko.

Eksteraj ligiloj 

 La teksto en Esperanto

Nova Testamento
Sajid Kutb

Sajid KUTB, ankaŭ latinliterigita Sayyid Qutb, arabe سيد قطب, [Sajjid Kutb] (1906 - 1966) estis islama pensinto el Egiptio, gvida membro de la organizaĵo Fratoj-Islamanoj, kiu grave influis la fundamentalismon de sunaismo. Li estis malliberigita en koncentrejo dum 15 jaroj kaj tiam li estis mortigita de Nasser kiel politika malamiko en 1966.

Komence, Kutb kredis, ke ia speco de islama demokratio estas ebla kaj dezirinda. Sed sub la rego de Nasser, kiu kruele kaj sange altrudis socialismon al Egiptio, Kutb konkludis, ke islamo kaj modernismo ne povas vivi kune. La Okcidento ne estas la nura aŭ eĉ la ĉefa minaco al islamo, sed ankaŭ la modernistaj registaroj de la islama mondo. Li komparis Nasseron al la idolanoj de Mekao en la tempo de Mohameto. Laŭ Kutb, Nasser ja estis islamano en vortoj, sed ne agoj.

Laŭ Kutb, islamano devas rezisti, eĉ ĝis sango, kontraŭ tiaj registaroj. Sed lia interpretado de islamo, religio, kiu delonge toleris tiranecon, estis nova.

Postmorte li aparte influis la politikan konceptaron de Osama Bin-Laden kaj de la Taliboj.

Eksteraj ligiloj 
 http://www.youngmuslims.ca/online_library/books/milestones/hold/index_2.asp  
 https://web.archive.org/web/20031005151059/http://members.cox.net/slsturgi3/PhilosopherOfIslamicTerror.htm 
 http://www.guardian.co.uk/g2/story/0,3604,584478,00.html 
 http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=1253796 

Islamismo
Historio de Egiptio
QWERTY

QWERTY (elparolata kŭerti) estas nomo de la plej ofte uzata speco de komputila klavarfasono. La nomo venas de la literoj de la ses klavoj je la supra, maldekstra parto de la aboca klavaro -      :

q  w  e  r  t  y  u  i  o  p  [  ]
 a  s  d  f  g  h  j  k  l  ;  '
  z  x  c  v  b  n  m  ,  .  /
Q  W  E  R  T  Y  U  I  O  P  {  }
 A  S  D  F  G  H  J  K  L  :  "
  Z  X  C  V  B  N  M  <  >  ?

La punkciiloj ktp povas varii. La klavaro QWERTY estis desegnita por eviti ŝtopiĝon pro samtempa uzado de apudaj klavoj dum la epoko de la maŝinskribilo.

Oftaj variaĵoj de QWERTY estas AZERTY, uzata en Francio, kaj QWERTZ, uzata en Germanio.

En Slovakio oni iam interŝanĝas literojn "y" kaj "z" (kaj ankaŭ "Y" kaj "Z") kaj anstataŭ "[" "]" ";" "'" estas specialaj literoj de la lingvo.

Alia ne malofta klavaro estas la klavaro simpligita de Dvorak, intencita por esti pli efika por angla teksto.

Esperanta QWERTY (ŜĴERTĜ) 
Iuj komputiloj linuksaj uzas normalan klavaron, kun iuj klavoj de la neesperantaj literoj por la specialaj esperantaj literoj.

ŝ ĵ e r t ĝ u i o p [ ]
 a s d f g h j k l ŭ ĥ
  z ĉ c v b n m , . /
Ŝ Ĵ E R T Ĝ U I O P { }
 A S D F G H J K L Ŭ Ĥ
  Z Ĉ C V B N M ; : ?

Vidu ankaŭ 
 Klavarfasono
 AZERTY
 QWERTZ
 Klavaro Dvorak

Skribiloj
Komputila aparataro

it:Tastiera (informatica)#QWERTY
Raŭmismo

La raŭmismo estas ideologio fontinta el la Manifesto de Raŭmo (1980), kiu kritikis la celojn de la tradicia Esperanto-movado kaj difinis la esperantistaron "kvazaŭ la aparteno al mem elektita diaspora lingva minoritato". Raŭmismo estis reago al sento de senperspektivo post jardekoj da informado kaj instruado sen la esperitaj rezultoj.

Por ke personoj ekinteresiĝu pri Esperanto, neprus ke ĝi estas uzata por plej diversaj celoj. Raŭmismo celas atenti la vastigon de la uzo de la lingvo en diversaj kampoj per konkretaj kaj pli realigeblaj agadoj, ekzemple la disvolvon de la Esperanta kulturo  aŭ de turismo pere de Esperanto.

La kritiko de la "praceloj" en la Manifesto asertas i. a., ke "la oficialigo de Esperanto estas nek verŝajna nek esenca dum la 80-aj jaroj" kaj ke "la faligo de la angla lingvo estas nek tasko nek zorgo de la esperantistoj".

Laŭ priskribo sur retpaĝo de la Esperanta Civito la raŭmismo "aplikas al Esperanto la modernan lingvistikan principon, laŭ kiu vivanta lingvo estas kaj komunikilo kaj identigilo". Kontraste al 'finvenkistoj' la 'raŭmistoj' ne nur dubas ke la 'finvenkisma revo' realiĝos, sed vidas en Esperanto ne nur simplan komunikilon, sed perilon por arto kaj kulturo, samkiel identigilon de nova transnacia komunumo, perceptata kvazaŭ diaspora lingva malplimulto al kiu iu aliĝas laŭ tute libera elekto, kio proksimigas al popolo (ne kiel ethnos, sed jam kiel demos) en kiu eblas trovi ĉiun filozofian aŭ politikan tendencon.

TEJO komprenas sian agadon pli komplete kaj amplekse difinita kiel raŭmisma finvenkismo. Se oni kredas ke Esperanto povos kaj devos fariĝi ĉies dua lingvo, disvastigo de Esperanto iĝas la plej grava afero, sed plena finvenkismo ja ne malebligas ke oni povas partopreni la komunumon en la nuntempo kaj havi avantaĝojn de ties servoj.Se oni ne kredas ke Esperanto povos esti io plia ol malgranda malplimulta lingvo, la disvastigo de la lingvo direktiĝas al la bezonoj de tiu minoritata komunumo: kiel oni zorgu ke ĝi ne malaperu, aŭ ĝis kioma grado ĝi kresku aŭ povas kreski.

Historio 
.

Kritiko 
La liturgio de l' foiro (kun suplemento)

Referencoj

Vidu ankaŭ 
 Deklaracio de Tireso
 Esperanto en la 80-aj jaroj
 Proklamo de Voss

Eksteraj ligiloj 
 Manifesto de Raŭmo
 Diskuto dum junio 2000 en Bja-listo
 Raŭmismo kaj postmodernismo , artikolo de Djémil Kessous
 Esperanta Civito
Fina venko

Strategioj por Esperanto
Ismoj
Esperanto-movado
IJK 1980
Rozario

La rozario estas populara preĝo inter katolikoj kaj
sanktuloj. Kvankam preĝado per globetaro inter katolikaj kaj ortodoksaj
kristanoj estas tradicio antikva, la moderna katolika rozario, evoluinte
ekde la 13-a jarcento, estis disvastigita de la dominikanoj en la
15-a jarcento. La jena artikolo pritraktas ĉi tiun rozarion.

La preĝo konsistas de parto voĉa kaj parto mensa:

En la parto mensa oni meditas pri unu el la 20
misteroj de la vivo de Maria kaj
Jesuo.

Post la meditado sekvas la parto voĉa: oni preĝas unu
Pater Noster -on (ĉe la
granda aŭ aparta globeto -- globeto B en la bildo) kaj tiam dek
Ave Maria -ojn (ĉe la dek
malgrandaj globetoj -- la globetoj de A en la bildo). Ĉiu globeto havas propran
preĝon kaj oni moviĝas ronde de la globetaro, globeto post globeto.

Ĉi tio estas la esenca rozario, sed ĉiu lando kaj epoko
variigas ĝin kun aldonaĵoj, precipe kun komencaj kaj finaj preĝoj.

Ekzemple, en la usona vario, oni diras (vidu la
bildon ĉisupre):

<blockquote>
<table cellpadding=3 border=1>
la kruco (#1)
krucosignas, dirante
Signum Crucis

Symbolum Apostolorum
globeto (#2) 
Pater Noster
globeto (#3)
Ave Maria
globeto (#4)
Ave Maria
 globeto A 
Ave Maria
 globeto B 
meditas pri misteron
 Pater Noster
globeta dekopo A 
Ave Maria
kaj post la dek Ave-oj, unu
Gloria Patri
</tr>
la agrafo 
Salve Regina
la kruco (#1)
krucosignas, dirante
Signum Crucis
</table>
</blockquote>

Post la
Gloria Patri,
iuj diras ankaŭ la
O Bone Jesu, preĝo kiu
devenas de la apero de Maria ĉe Fatima.

La Misteroj 

Unuj preĝas ĉiujn misterojn po tago, aliaj nur unu po tago, sed pli
tipe oni preĝas kvin misterojn (unu triono de la tuta originala rozario) po tago. Ĝis 2002, ekzistis nur 15 misteroj. La Kvin 'Lumajn' Misterojn inicis la Papo Johano Paŭlo la 2-a en oktobro 2002, por festi la Jaron de la Rozario, oktobro 2002 ĝis oktobro 2003.

 La Kvin Ĝojaj Misteroj (preĝotaj lunde kaj dimanĉe)
 La Anunciacio - Gabrielo anoncas al Maria pri la naskota Jesuo
 La Vizitado - Maria vizitas Anan, sian kuzinon, kiu estas la patrino de Johano la Baptisto
 La Naskiĝo - de Jesuo
 La Prezentado - de Jesuo al la Templo kiel la unuenaskito
 La Trovado - Maria kaj Jozefo trovas Jesuon en la Templo instruantan al la skribistoj

 La Kvin Doloraj Misteroj (preĝotaj marte kaj vendrede)
 La Agonio - de Jesuo en la ĝardeno de Getsemane
 La Skurĝado - de Jesuo de la romiaj soldatoj
 La Kronado - kun krono de dornoj por moki Jesuon
 La Portado de la Kruco - de Jesuo al Golgotha
 La Krucumado - de Jesuo

 La Kvin Gloraj Misteroj (preĝotaj merkrede kaj sabate)
 La Releviĝo - de Jesuo el la mortintoj
 La Ĉieliro - Jesuo revenas al la ĉielo
 Pentekosto - Jesuo donas la Spiriton Sanktan al la disĉiploj
 La Ĉieliro de Maria - Maria iras al la ĉielo
 La Kronado de Maria - en la ĉielo

 La Kvin Lumaj Misteroj (preĝotaj ĵaŭde)
 La Bapto de Jesuo en la Jordana Rivero
 La Nuptofesto ĉe Kanao
 La Anonco de la Regno
 La Transfiguriĝo
 La Unua Eŭkaristio

Vidu ankaŭ 
 Eŭska rozario
 Virgulino de la Rozario
 ĝapamalo
 meditado
 spirita retiriĝo
 Rozaria kapelo (Saalfelden)

Eksteraj ligiloj 

 Kunviva rozario en Esperanto

Katolikismo
Recepto

Recepto estas la kunigo kaj artpreparado de nutraĵoj por fari alian pli bonan nutraĵon.

Eksteraj ligiloj 

 Bonan apetiton (veganaj kaj vegetaranaj receptoj) 

Nutraĵo
Roĉestro (Nov-Jorkio)

Roĉestro () estas urbo en okcidenta Nov-Jorkio, Usono, ambaŭflanke de la rivero Genesee (Ĝenesio), ĉe la suda bordo de Lago Ontario. En 2000 la urbo havis  loĝantojn, kaj la aglomera regiono havas pli ol 1 milionon. Ĝi estas parto de la Megalopolo Grandaj Lagoj.

Roĉestro estas la hejmo de la firmaoj Eastman Kodak kaj Xerox. Dum la 19-a jarcento ĝi estis hejmo de Frederick Douglass, fama eks-sklavo, aboliciisto kaj verkisto, kaj Susan B. Anthony, fama pioniro de voĉdono-rajtoj por virinoj.

La urbo Buffalo, okcidente de Roĉestro, estas pli fama por neĝo, sed neniu urbo samgrandeca aŭ pli granda ol Roĉestro ricevas pli da neĝo (meze 241 cm jare). Laŭ statistikoj de la usona registaro, neniu urbo kun pli ol miliono da homoj havas malpli da trafiko-problemoj ol Roĉestro.

La loka ekonomio baziĝas ĉefe sur instruado. Kelkaj altlernejoj kaj universitatoj situas en Roĉestro kaj ĝiaj antaŭurboj, interalie la Roĉestra Instituto de Teknologio (RIT) kaj la Universitato de Roĉestro, kiu estas plej granda dunganto en la regiono.

Festoj 

Roĉestro ĉiujare gastigas plurajn festojn, inkluzive la Siringofeston, unu el la plej grandaj tiaj festoj en Nord-Ameriko.

Ĝemelurboj 

Roĉestro havas dek unu ĝemelurbojn tra la mondo:
  Bamako, Malio
  Caltanissetta, Italio
  Hamamacu (浜松市), Japanio
  Velikij Novgorod (Великий Новгород), Rusio
  Krakovo (Kraków), Pollando
  Puerto Plata, Domingo
  Reĥovot (רחובות), Israelo
  Renno (Rennes), Francio
  Waterford, Irlando
  Würzburg, Germanio
  Ŝjanjango, Ĉinio

Bildoj

Eksteraj ligiloj 
 http://www.rochester.edu Universitato de Roĉestro (anglalingva)
 http://www.rit.edu Roĉestra Instituto de Teknologio (anglalingva)
 http://esperanto.lodestone.org Esperanto-rondo de la Universitato de Roĉestro (dulingva)
 http://rocwiki.org Vikio pri Roĉestro (anglalingva)
 http://www.gevatheatre.org Geva-Teatro (anglalingva)

Urboj de Nov-Jorkio
Rogaland

Rogaland estas provinco de okcidenta Norvegio, lime de Hordaland, Telemark, Aust-Agder, kaj Vest-Agder. En 2002 ĝin loĝis  homoj, aŭ  de la totala loĝantaro de Norvegio. Areo estas . La regurbo estas Stavanger.

Inter la multaj lagoj de la teritorio estas Aksdalsvatnet kaj Austrumdalsvatnet.

Tradiciaj distriktoj: Ryfylke, Jæren, Haugalandet

Urboj: Stavanger, Egersund, Haugesund, Sandnes, Sauda, Åkrehamn, Kopervik

Komunumoj 

 Bjerkreim
 Bokn
 Eigersund
 Finnøy
 Forsand
 Gjesdal
 Haugesund
 Hjelmeland
 Hå
 Karmøy (Visnes)
 Klepp
 Kvitsøy
 Lund
 Randaberg
 Rennesøy
 Sandnes
 Sauda
 Sokndal
 Sola
 Stavanger
 Strand
 Suldal
 Time
 Tysvær
 Utsira
 Vindafjord
 Ølen

Eksteraj ligiloj 
 http://www.karmoyped.no/avaldpros 
 http://www.rogaland-f.kommune.no/scripts/cgiip.exe/WService=cwroginter30/d_emneside.html?hPkey=32&hParent=24&hDKey=1  
 Provinca retpaĝo  (Norvege kaj Angle)
 Mapo

Bildaro 

 
Norvegaj provincoj kaj teritorioj
Ryfylke

Ryfylke [RIfilke] estas norda subregiono de Rogaland. La ĉefaj komunumoj, desude norden, estas Forsand, Strand, Rennesøy, Finnøy, Hjelmeland, Suldal, kaj Sauda.

Eksteraj ligiloj 
Oficiala retejo (norvege, angle kaj germane)

Rogaland
Raplamaa

La distriko Raplamaa () estas distrikto () en Estonio.

Ĝi estas en la okcidenta interno de la lando kaj limas en la oriento al la distrikto Järvamaa, en la sudo al la distrikto Pärnumaa, en la okcidento al la distrikto Läänemaa, kaj en la nordo al la distrikto Harjumaa. La okcidento de la distrikto estas ebena kaj oni praktikas ĉefe agrikulturon. La oriento estas monteta kun multaj arbaroj.

Ekzistas distrikta ĝemeleco kun la landdistrikto Kaiserslautern en Germanio.

Komunumoj 
Raplamaa konsistas el 10 landkomunumoj ():
 Juuru
 Järvakandi
 Kaiu
 Kehtna
 Kohila
 Käru
 Märjamaa
 Raikküla
 Rapla, la administra centro de la distrikto
 Vigala

Distriktoj de Estonio
Rejnlando-Palatinato

Rejnlando-Palatinato (germane: Rheinland-Pfalz, ) estas federacia lando de Germanio. Ĝi kovras areon de 19 848 kvadrataj kilometroj en la sudokcidento de la ŝtato, kaj fine de  havis  loĝantojn.

Gravaj urboj estas interalie Majenco, Kaiserslautern, Koblenco, Ludwigshafen, Treviro kaj Worms. La lando konsistas el 24 distriktoj kaj 12 eksterdistriktaj urboj.

Administra divido

distriktoj 
(nombroj laŭ la dekstra mapo)

Eksterdistriktaj urboj 
(kun regiona aŭtokodo)

Geografio 
Nordpalatinata montolando aŭ germane Nordpfälzer Bergland, mallonge ankaŭ Palatinata montolando, estas mezmontaro en la germanaj federacaj landoj Rejnlando-Palatinato kaj Sarlando. La plej granda parto situas en Palatinato.

Alzeyer Hügelland, Rheinhessisches Hügelland, Rheinhessisches Tafel- und Hügelland aŭ montetarlando de Alzey estas regiono en la distrikto Alzey-Worms kaj distrikto Donnersberg en la germana federacia lando Rejnlando-Palatinato. Ĝia surfaco estas ĉirkaŭ 275 km² kaj ĝi estas je 336.7 m super marnivelo.

La Naturparko Vulkaneifel situas en la distriktoj Bernkastel-Wittlich, Cochem-Zell kaj la Vulkaneifel en Rejnlando-Palatinato. La naturparko situas en la mezmontaro Ejfelo kaj estas samtempe geoparko.

La germana-belga Naturparko Altaj Marĉoj-Ejfelo (germane: Naturpark Hohe Venneifel), kies germana parto ankaŭ nomiĝas Naturpark Nordeifel, estas limtranspaŝa naturparko kun partoj en la germanaj federaciaj landoj Nordrejn-Vestfalio kaj Rejnlando-Palatinato respektive la belga provinco Lieĝo.

Amaskomunikiloj 
 Sudokcidentgermana Radio, la regiona ŝtata radia kaj televida stacio

Esperanto en Rejnlando-Palatinato 
La regiona reprezentanto de la Germana Esperanto-Asocio estas Germana Esperanto-Asocio Landa Ligo Rejnlando-Palatinato, mallonge Esperanto-RLP. Ĝia celo estas antauenigo de internaciaj kontaktoj helpe de Esperanto, speciale kun amikoj en orienta Francio kaj Luksemburgo (aŭ Francujo kaj Luksemburgio). Ĝi varbas por Esperanto en la germana kaj por la federacia lando en Esperanto. La ligo estis fondita post la malfondo de la antaŭa Sud-Okcident-Germana Esperanto-Ligo (SOGELO), kiu ne samlimis kun la federacilandaj limoj.

Bildaro

Vidu ankaŭ 

 la paĝon pri Palatinato
 listo de montoj en Rejnlando-Palatinato

Eksteraj ligiloj 
 oficialaj paĝoj de la federacia lando
 paĝoj de  Rejnlando-Palatinata Esperanto-Ligo

 
Federaciaj landoj de Germanio
Rjazan

Rjazano, Rjazanj aŭ Rjazan () estas rusia  urbo, ĉefurbo de Rjazanja provinco. Ĝi situas 200 kilometrojn al sud-oriento de Moskvo, ĉe rivero Oka ĉe enenfluo en ĝin de rivero Trubeĵ ().

Historio 
Rjazanj iam estis centro de Rjazanja princlando, sed fakte tiama Rjazanj (t. n. Malnova Rjazanj) situis 50 kilmetrojn for.

Rjazana princlando rolis gravan rolon en la vivo de rusaj princlandoj. Situante ĉe la limo kun stepo, ĝi ofte estis la unua atakata de nomadoj. Tial la princlando devis esti unu el la plej fortaj, ĉiam preta por milito.

La urbo antaŭe estis nomita kiel:
 Perejaslavl Rjazanskij () ĝis 1778.

Kulturo 
En la urbo konserviĝis kelkaj preĝejoj de 15-a kaj 16-a jarcentoj.

Ekonomio 

Rjazan estas multbranĉa industria centro, en kiu plej gravas maŝinkonstruado. La aparte gravaj produktejoj estas la jenaj:
 «Fabriko de kalkul-analitikaj maŝinoj»
 «Fabriko de aŭtoagregatoj»
 «Peza prem-maŝinaro»
 radiouzino
 naftoprilabora uzino
 Kompanio «Kombajn» (terpomkolektaj maŝinoj)
 «Teplopribor»
kaj aliaj.

Transporto 
En la urbo estas fervojaj stacioj.

La du ĉefaj estas Rjazan-1 () kaj Rjazan-2 ().

De la urbo estas 3 fervojaj linioj, nome la jenaj:

 Nord-okcidenten al Moskvo, en ĝin trajnoj veturas de kaj Rjazan-1 kaj Rjazan-2;
 Orienten al Samara, en ĝin trajnoj veturas nur de Rjazan-1;
 Suden al Voroneĵ, en ĝin trajnoj veturas nur de Rjazan-2.

Referencoj 

 
Urboj de Rjazanja provinco
Rostova provinco

Rostova provinco () estas provinco en suda parto de Rusio ĉe granda navigebla rivero Don.

 Areo: 100 800 km².
 Loĝantaro: 4 404 013 personoj (en 2002).

Gravaj urboj 

Danke al oportuna situo ĉe la gravaj transportadaj vojoj kaj en la delogne ekspluatata karbo-mineja regiono, la provinco havas multajn urbojn. Inter la plej gravaj estas:
 Aksaj (fakte satelita urbeto de Rostov-na-Donu)
 Azov (fakte satelita urbo de Rostov-na-Donu)
 Batajsk (fakte satelita urbo de Rostov-na-Donu)]
 Doneck
 Kamensk-Ŝaĥtinskij
 Konstantinovsk
 Millerovo
 Morozovsk
 Novoĉerkassk
 Rostov-na-Donu (aŭ Rostov ĉe Don)
 Salsk
 Ŝaĥti
 Taganrog
 Volgodonsk
 Zernograd

Eksteraj ligiloj 
 http://www.spektr.info/info/rostovskaya-oblast  
 https://web.archive.org/web/20070113022557/http://www.donland.ru/about/karta/mapobl2.gif 
 http://eng.russ-yug.ru/section/rostov-on-don 
 Administracio de la Rostova provinco
Ramajano

La Ramajano (, Rāmāyaṇam) estas unu el la du plej gravaj sanskritlingvaj epopeoj de Antikva Hindio. La alia granda epopeo estas la Mahabarato, kun kiu ĝi estas parto de la epopea stilo konata kiel itihāsa, kiu signifas historion. La eventoj priskribitaj en la Ramajano okazas antaŭ ol tiuj de la Mahabarato.

La Ramajano estas atribuita al la saĝulo Valmikio, kaj ĝi rakontas pri la vivo de Ramo —la legenda princo de la raĝlando Kosalo— kaj sekvas lian dek-kvar-jaran ekzilon en la arbaro, ordonita de lia patro, la raĝo Daŝarato, pro peto de lia duonpatrino Kajkejio; liajn vojaĝojn tra arbaroj en Barato kun liaj edzino Sito kaj frato Lakŝmano; la forrabon de Sito de la granda raĝo de Lanko, Ravano, kiu rezultis en milito inter Ramo kaj Ravano; kaj la eventualan revenon de Ramo al Ajodjo —la ĉefurbo de Kosalo— por esti fine kronita kiel raĝon.

En hinduismo, ĝi estas konsiderita kiel la unua poemo (adikavya) kaj ties roluloj Ramo, Sito, Lakŝmano, Barato, Hanumano kaj Ravano estas fundamentaj en la kulturo de Sudazio kaj Sudorientazio, kiel Barato, Nepalo, Srilanko, Tajlando, Kamboĝo kaj Indonezio.

Historio 

Laŭ J. L. Brockington, la plej antikva tavolo de verkado kredeble okazis inter la –7-a kaj la –4-a jarcentoj, kaj la plej nova okazis ĉ. la 3-a jarcento.

Strukturo 
Ĝi estas unu el la plej longaj antikvaj epikoj en la monda literaturo. Ĝi konsistas el preskaŭ 24,000 versoj, la plimulto el ili komponitaj en la metrikoj ŝloko kaj anuŝtubo, dividitaj en ses volumojn (kand) (Adi (Bala) Kand, Ayodhya Kand, Aranya Kand, Kishkindha Kand, Sundara Kand, Lanka Kand) kaj 500 ĉapitrojn (sarga).

Etimologio 
La nomo Ramajano devenas de la titolo Rāmāyaṇam en Sanskrito, kiu estas formita de la vortoj Rāma —la nomo de la heroo— kaj āyaṇam —kiu signifas vojon—, do La Vojaĝo de Ramo aŭ La Vojo Elektita de Ramo.

En budhismo 
Laŭ la Dasarathajātaka (n-ro. 461) en la Ĝatakoj el la budhisma kanono, la bodisatvo de la budho Gotamo iam naskiĝis kiel Ramo.

En tiu versio, Ravano ne aperas, sed li aperas en aliaj budhismaj tekstoj, kiel en la Laṅkāvatārasūtra.

Vidu ankaŭ 
 Mahabarato
 244 Sita

Referencoj

Bibliografio 

 
 

 

Eposoj
Hinduismo
Ri

La literkombino havas plurajn signifojn:

RI estas Rod-Insulo - usona ŝtato.
Ri estas Seksneŭtrala homa triapersona pronomo. Vidu: Riismo.
Ri (Orne) estas franca komunumo situanta en departemento Orne, regiono Normandio.
RI estas kodo de provinco Rieti de Italio.
RI républicains indépendants estis franca partio fondita en 1936.
Loch Rí estas lago en Irlando.
En geometrio, Ri estas simbolo de Bowers de rombo-dudekedro.
Racionala nombro

Racionala nombro (aŭ racia nombro) estas kvociento de du entjeroj; ekzemple 3/7.

Pli abstrakte 
Matematike, eblas difini la racionalajn nombrojn kiel ordajn parojn de entjeroj (a,b), kie b ≠ 0.

Oni difinas adicion kaj multiplikon laŭ la jenaj reguloj:

 (a,b) + (c,d) := (a·d + b·c, b·d)
 (a,b) · (c,d) := (a·c, b·d)

Pro tio ke eblas esprimi racionalajn nombrojn plurmaniere (ekz. ½ = 2/4) oni aldonas la jenan ekvivalentorilaton:

 (a, b) ~ (c, d) se kaj nur se a · d = b · c

La kvocientan aron, kiun difinas ~, oni reprezentas per ℚ. Kune kun la operacioj + kaj ×, ℚ estas kampo, kaj fakte la plej malgranda kampo, kiu enhavas la entjerojn.

Vidu ankaŭ 
 Neracionala nombro
 Reela nombro
 Kompleksa nombro
 Algebra nombro
 Transcenda nombro

Nombroj
Radio Vatikana

Radio Vatikana estas katolika radia stacio fondita en 1931. Nuntempe ĝi elsendas en ĉirkaŭ 50 lingvoj. Ĝiaj elsendoj entenas informojn pri la agado de la Papo, Vatikano kaj lokaj Eklezioj kaj novaĵoj religiaj kaj sociaj. En ĝi apartan lokon havas transmisioj de la preĝo Anĝeluso, ĝeneralaj aŭdiencoj kaj apostolaj vojaĝoj de la Papo.

Ekde 1977 ĝi regule elsendas ankaŭ en Esperanto - komence unufoje, ekde 1980 dufoje kaj ekde 1998 trifoje semajne, aktuale de la 21:20 ĝis 21:30 horo (laŭ la leĝa tempo en Vatikano) en jenaj tagoj kaj frekvencoj:
Dimanĉe: 93,3 MHz (ultramallongonde);
merkrede kaj ĵaŭde: 1260 kHz (mezonde).

Notoj kaj referencoj

Vidu ankaŭ 
 Esperanto-radio

Eksteraj ligiloj 

 Vatican News, Esperanto-Programo: la lastpasintaj esperantaj elsendoj
 Arkivo de esperantaj elsendoj kun resumetoj

Esperanto-radio
Radio
Radiostacioj
Vatikano
Internacia Katolika Unuiĝo Esperantista
Radio Esperanto

Radio Esperanto povas signifi:
Radio Esperanto - iama interreta radio
Radio Esperanto - nomo de la esperanta programero de la SAT-Amikaro ĉe la Pariza Radio Liberecana (Radio Libertaire)
Radio Esperanto - podkasto farata de la redakcio de La Ondo de Esperanto

Vidu ankaŭ 
Esperanto-radio - radiostacio kiu elsendas en Esperanto
Romaj ciferoj

La sistemo de romaj ciferoj (aŭ romanaj ciferoj) aperis ĉirkaŭ la jaro 800a.K. ĉe etruskoj kaj ĝin uzis ankaŭ latinlingvaj romianoj. Anoj de la eŭropa kulturo ankoraŭ uzas ĝin por horloĝoj, datoj, monatnombroj, kaj jarcentoj, kaj por nomoj de seriaj moŝtuloj, kiel reĝoj, imperiestroj, kaj papoj.

Skribo 

Skribi naturalajn nombrojn per romaj ciferoj, oni skribas ilin en vico, dume, se la granda cifero staras antaŭ malgranda, ili adiciiĝas, ekzemple, . Kontraŭkaze, oni subtrahas la malgrandan nombron de la granda, ekzemple, . La dua principo estas uzata nur por eviti kvarfojan ripeton de la sama cifero: kvardek, ekzemple, estas esprimita per , kaj ne per misa .

Plenumo de aritmetikaj operacioj per romanaj ciferoj estas maloportuna. Romianoj uzis abakon.

Unikodo 
Unikodo provizas specialaj signoj por la romaj ciferoj  kaj apartaj signoj por  Ili havas kodojn respektive  majusklaj kaj  minusklaj.

Vidu ankaŭ 
 Latina alfabeto
 Cifero
 Babilonaj ciferoj

Referencoj

Eksteraj ligiloj 

 

Nombrosistemoj
Ciferoj
Romia Imperio
Ruby (programlingvo)

Ruby estas objektema, interpretata komputillingvo kun klara sintakso. Ĝi fontas el Perl, Smalltalk, Python, Lisp kaj CLU, tamen de Perl estas la plej granda influo.

Komputillingvaj ecoj de Ruby:

 Klara sintakso
 Bazaj iloj
 Specialaj objektemaj iloj:
 "mixins"
 Singleton-metodoj
 renomado
 objekt-specifaj klasoj
 ktp.
 Homonimigo
 Traktado de ekzemploj
 Iteracioj kaj Fermoj
 Subteno de Perl-aj regulesprimoj je la nivelo de la sintakso
 Senrubigo
 Dinamika ŝargo (dependas de la sistemo)
 Alta nivelo de portebleco (funkcias en Unikso, Linukso, Vindozo, DOS, Mac OS X, OS/2, Amiga, kaj multaj aliaj)
 Distribuata laŭ libera licenco (GPL aŭ Artistic).

Ruby estas tute objektema: ĉiu ero de datumo estas objekto, eĉ bazaj datumtipoj. Ĉiu funkcio estas metodo. Ĉi tio estas simila al Smalltalk, sed ne al Java kaj Python. Kun kelkaj esceptoj, ĉiu nomo (variablo) en programo de Ruby tenas referencon al objekto, ne la objekton mem.

La lingvo estis kreita fare de Matsumoto Yukihiro je la 24a de februaro 1993. La nuntempa stabilaj versioj estas 1.9.3 kaj 2.0.0 (18a de marto 2013). Rimarku, ke la nomo ne estas akronimo, sed estas fakte vortludo je Perl. Laŭ la aŭtoro, li formis Ruby sekvante la "principon de la plej malgranda surprizo", kio signifas, ke la lingvo malhavu faligilojn kaj nekoheraĵojn, kiuj ĝenas en aliaj lingvoj.

Jen estas ekzemplo de kodo en Ruby:

   # Iteracias tri fojojn la jenan kodoblokon.
   3.times {
      # Anstataŭigas ' ' per ', ', aldonas "!" kaj printas la rezulto
      puts "Saluton mondo".gsub(" ", ", ") + "!"
   }

kaj la rezulto:

 Saluton, mondo!
 Saluton, mondo!
 Saluton, mondo!

Ruby kaj programado por Interreto 
Por facile krei programojn por Intterreto oni uzas specialan MVR-modjularon por Ruby, kiu nomiĝas Ruby on Rails (esperante: Rubeno sur Reloj).

Eksteraj ligiloj 
 Dissendolisto pri Ruby kaj Rails. 
 Ni traduku lernolibron en Esperanton: http://eo.wikibooks.org/wiki/Lenolibro_pri_Rubeno
 Ruby hejmpaĝo: http://www.ruby-lang.org/ja/ Ruby retpaĝo (japane)
 Ruby hejmpaĝo: http://www.ruby-lang.org/en/ (angle)
 Oftaj demandoj pri Ruby: http://www.rubycentral.com/faq/rubyfaqall.html  (angle)
 Ruby Garden: http://www.rubygarden.org/ (angle)
 Full Ruby on Rails Tutorial 

Programlingvoj
Ruslingva literaturo

Ruslingva literaturo estas la sumo de ĉiuj literaturaj verkoj verkitaj en Rusio kaj aliaj landoj en la rusa lingvo. Ĝis la 17-a jarcento, la plej granda parto de la literatura verko en Rusio estis en la eklezia slavona lingvo, sed kun la modernigo gvidita de Petro la Granda, kiu inkluzivis interalie reformojn en la cirila alfabeto por la rusa, literaturaj verkoj en la rusa lingvo komencis  esti publikigitaj. La ligoj kun Eŭropo kaŭzis la aplikon de eŭropaj literaturaj ĝenroj al la aŭtentika rusa materialo.

Rusaj verkistoj 
 Miĥail Lomonosov (1711-1765)
 Aleksandro Gribojedov (1790-1829)
 Aleksandr Puŝkin (1799-1837)
 Fjodor Tjutĉev (1803-1873)
 Nikolaj Gogol (1809-1852)
 Aleksander Herzen (1812-1870)
 Miĥail Lermontov (1814-1841)
 Aleksej Konstantinoviĉ Tolstoj (1817-1875)
 Ivan Turgenev (1818-1883)
 Fjodor Dostojevskij (1821-1881)
 Lev Tolstoj (1828-1910)
 Vasilij Kuroĉkin (1831-1875)
 Anton Ĉeĥov (1860-1904)
 Maksim Gorkij (1868-1936)
 Ivan Bunin (1870-1953)
 Aleksandro Blok (1880-1921)
 Aleksej Nikolajeviĉ Tolstoj (1883-1945)
 Anna Aĥmatova (1889-1966)
 Boris Pasternak (1890-1960)
 Miĥail Bulgakov (1891-1940)
 Vladimir Majakovskij (1893-1930)
 Vladimir Nabokov (1899-1977)
 Aleksandr Fadejev (1901-1956)
 Arkadij Gajdar (1904-1941)
 Miĥail Ŝoloĥov (1905-1984)
 Aleksandr Solĵenicin (1918-2008)
 Arkadij kaj Boris Strugackij (1925-1991, 1933-2012)

Vidu ankaŭ 
 Samizdato
 Rusio
 Ruslingva literaturo en Esperanto

Eksteraj ligiloj 

 Sovlit.com - retejo pri la rusa literaturo de la sovetia periodo 
 Granda aro de rusa literaturo ĉe lib.ru
 Kolekto da ligiloj al retbibliotekoj de la rusa literaturo 
 Kolekto da germanaj tradukoj el la rusa literaturo 
 Kinoversioj de la rusa literaturo en projekto Aŭdvide
Romia erao

La romia erao estas erao, kiu nombras la jarojn ekde la fondiĝo de Romo, kiu laŭ tradicio okazis je la 21-a de aprilo 753 a.K. 

AUC estas mallongigo por indiki jaron de la erao. AUC estas mallongigo de la latina ab urbe condita -- "el la fondiĝo de la urbo" aŭ laŭvorte "ekde la urbo fondita", t.e. Romo. 

La romia erao estis la sola erao de la julia kalendaro ĝis
1280 AUC (527 p.K.), kiam la kristana erao alvenis. Sed ankaŭ tiu erao nur populariĝis en la frua imperiestra epoko per la granda verko de la historiisto Livio, dum antaŭe romianoj difinis jarojn indikante nur la regantajn konsulojn. 

Kelkaj romiaj historiistoj uzis la esprimon kiel datigan metodon por la historio de la urbo, sed la uzo de la metodo ne ampleksis. Pli oftaj datumaj metodoj indikis la nomojn de la du konsuloj, kiuj servis en tiu jaro (post la fino de la monarkio kaj la fondo de la Romia Respubliko) aŭ la jaro de la regado de la imperiestro.

Ekzemple, kiam Sankta Luko datis la predikadon de Johano la Baptisto, li ne simple diris "En la jaro 783 AUC" sed:

"En la 15-a jaro de la regado de Tiberio Cezaro, kiam Poncio Pilato estis provincestro de Judujo, kaj Herodo estis tetrarĥo de Galileo, kaj lia frato Filipo tetrarĥo de la regiono Iturea kaj Traĥonitis, kaj Lisanio tetrarĥo de Abilene dum la ĉefpastreco de Anas kaj Kajafas venis la vorto de Dio al Johano...

Vidu ankaŭ 

 Ab urbe condita

Romia Imperio
Historio