alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Henry Fonda

Henry FONDA [hEnri fOnda] (naskiĝis la 16-an de majo, 1905, mortis la 12-an de aŭgusto, 1982) estis usona aktoro.

Henry Fonda naskiĝis en Grand Island, Nebrasko. De 1923 ĝis 1925 li studis ĵurnalistikon en Minesoto. Poste li eklaboris kiel teknika asistanto en la teatro de Omaho. Sian unuan ĉefrolon li ludis en la jaro 1935: en la teatraĵo The Farmer Takes a Wife. En la sama jaro li komencis ankaŭ sian kinokarieron.

Rolante en proksimume 80 filmoj Henry Fonda estis unu el la plej forte okupitaj aktoroj de Hollywood. Oskarojn li gajnis en la jaro 1980 pro sia tutviva agado kaj unu jaron poste pro sia ĉefrolo en la filmo On Golden Pond.

Ankaŭ liaj gefiloj, Jane kaj Peter, kaj lia nepino Bridget Fonda fariĝis famaj aktoroj. Henry Fonda mortis en Losanĝeleso, Kalifornio.

Listo de filmoj 

 You Only Live Once (Usono, 1936)
 Jezebel (Usono, 1938)
 Jesse James (Usono, 1939)
 Young Mr. Lincoln (Usono, 1939)
 Drums Along the Mohawk (Usono, 1939)
 The Grapes of Wrath (Usono, 1940)
 The Return of Frank James (Usono, 1940)
 The Lady Eve (Usono, 1941)
 The Ox-Bow Incident (Usono, 1943)
 My Darling Clementine (Usono, 1946)
 The Fugitive (Usono, 1947)
 Fort Apache (Usono, 1948)
 Mister Roberts (Usono, 1955)
 The Wrong Man (Usono, 1956)
 War and Peace (Usono/Italio, 1956)
 12 Angry Men (Usono, 1957)
 The Tin Star (Usono, 1957)
 Warlock (Usono, 1959)
 C’era una volta il West (Italio/Usono, 1968)
 The Boston Strangler (Usono, 1968)
 Il mio nome è nessuno (Italio/Francio/Usono, 1973)
 On Golden Pond (Usono, 1981)

Vidu ankaŭ 
 100 Jaroj... 100 Steluloj de AFI

Eksteraj ligiloj 
 http://movies.yahoo.com/shop?d=hc&id=1800010509&cf=biog&intl=us 
 http://www.bigmagic.com/pages/blackj/column63j.html 
 http://www.meredy.com/fondatriv.htm  
 http://members.tripod.com/~movie_pal/fonda.html 
  (pri la filmo kie li ludis)

Usonaj aktoroj
Oskaro
Naskiĝintoj la 16-an de majo
Mortintoj la 12-an de aŭgusto
Islamismo

Islamismo aŭ politika Islamo estas politika filozofio aŭ ideologio kiu asertas ke Islamo estas ne nur religio sed ankaŭ politika sistemo. Islamismo estas polemika termino kaj difinoj de ĝi foje varias. Laŭ multaj el ĝiaj proponantoj, modernaj islamanoj devas reveni al la radikoj de sia religio kaj unuiĝi politike. Multaj proponas solvi la malaltan staton de la islama mondo per unuiĝo sub ŝario, prefere sub kalifo.
Por aliaj observantoj la principaro de Islamismo estas malpli strikta kaj povas esti difinita kiel formo de identeca politiko aŭ "subteno por [islama] identeco, aŭtentikeco, pli larĝa regionalismo, revivismo [kaj] revigligo de la komunumo"..

Inter la plej konataj islamistoj, kun tre diversa ideologio kaj agadmaniero, oni povas citi la nomojn de:
 Sajid Kutb
 Hasan al-Banna
 Ajatolo Ruhollah Ĥomejni
 Usama bin Laden
 Raŝid Ganuŝi

Islamismo laŭ landoj 
Islamismo prenas malsamajn formojn kaj sekvas larĝan gamon de strategioj kaj taktiko kaj tial ĝi ne estas unueca movado.

Moderaj reformistoj kiuj akceptas kaj laboro ene de la demokrata procezo inkluzivas la Partio por Justeco kaj Evoluado de Turkio, tunizia aŭtoro kaj reformisto Raŝid Ganuŝi kaj malajzia opozicia gvidanto Anwar Ibrahim. La islamista grupo Hizbulaho en Libano partoprenas en balotadoj kaj kaj en armitaj atakoj, serĉanta abolicii la staton de Israelo.

Grupoj kiel la Jamaat-e-Islami de Pakistano kaj la Sudana Frataro de Hassan al-Turabi preferis pli rektan vojo al potenco pere de militista puĉo. La radikalaj islamistaj grupoj kiel Al-Kaida kaj egipta Islama Ĝihado malakceptas tute demokration kaj predikasperfortan Ĝihadon, instigante kaj farante teroristajn atakojn sur religia bazo.

Alia grava divido ene de Islamismo troveblas inter la integrismaj "gardantoj de la tradicio" de movadoj kiel la Salafismo aŭ la Vahabismo, kaj la "avangardo de ŝanĝo" centrita sur la Islama Frataro.

Fine, la kazo de Irano estas speciala, ĉar tie firmiĝis politika sistemo bazita sur la politika Islamo, alveninta al la povo jam en 1979.

Alĝerio 
Islamisma partio FIS (Islama Fronto de Savo) venkis balotadon en Alĝerio, sed la alĝeria armeo ne permesis al ĝi transpreni la potencon. Tiel komenciĝis enlanda kvazaŭmilito inter la alĝeria ŝtato, pluraj islamismaj grupoj kaj berberoj

Vidu ankaŭ 
 Islama Frataro
 Ĝihado

Eksteraj ligiloj 
 Artikoloj pri islamismo

Referencoj
Inkubo

Inkubo povas esti

 Peniga aŭ teruranta sonĝo kun sento de premeganta pezo, vidu premsonĝo
 Demono, preninta formon de viro por sekskuniĝi kun dormanta virino
 La Esperanta nomo de la horora filmo Incubus

Vidu ankaŭ
 Sukubo

Fontoj 
 .
Informa sistemo

Komputiko

Informa aŭ inform-prilabora sistemo estas sistemo, kiu povas trakti informon laŭ formalaj reguloj; ofte aŭtomate sen homa interveno. Ĝi ĝenerale konsistas el la sekvaj partoj:
 Softvaro (programoj, regaj datenoj)
 Aparataro (aŭ hardvaro)
 Retoj
 Informaĵoj (prilaborataj datenoj)
 Uzantoj
Interreta relajsa babilo

IRC estas protokolo por babili rete. La angla mallongigo signifas "" (laŭvorte, "Interreta relajsa babilo"). Ĝi estas tiel nomata, ĉar diference de aliaj servoj por babilado, kiuj uzas unu centran servilon, IRC ligas multajn servilojn kune, kiuj relajsas mesaĝojn interalie.

Jarkko Oikarinen, kun helpo de siaj amikoj Jyrki Kuoppala kaj Jukka PIHL, kreis IRC je aŭgusto 1988, kiam li laboris por la Universitato de Oulu, Finnlando.

Klientoj 

Por konektiĝi kun IRC-servilo oni bezonas IRCan klientprogramon. Estas diversaj IRCaj klientoj por preskaŭ ĉiuj operaciumoj.

! Kliento
! Operaciumo(j)
! Licenco(j)
! Ligilo
|-----
| Irssi
| Tekstkonzoloj de Linukso, BSD, Unikso, Mac OS X
| Libera laŭ GPL kaj senpaga.
| 
|-
| KVirc
| GNU/Linux, Unikso (BSD, Mac OS X), Vindozo
| Libera laŭ GPL kaj senpaga.
|  
|-----
| mIRC
| Vindozo
| Senpaga unu monaton, $20 poste.
| 
|-
| XChat
| Vindozo, Linukso, BSD, Mac OS X, Unikso
| Ĉiuj versioj krom la oficiala vindoza versio estas liberaj kaj senpagaj; ekzistas ankaŭ senpagaj neoficialaj vindozaj versioj.
| 
|-----
|}

Multaj klientoj ankaŭ kapablas skriptetiĝi por aldoni funkciojn al la programo.

Serviloj 
Jenas listeto de la plej popularaj IRCaj serviloj.

En Esperanto 
Eblas partopreni per IRC en la plej aktiva esperantlingva telegrama grupo, Nova Esperantujo (vidu la eksterajn ligilojn).

Referencoj

Vidu ankaŭ 

 Mallongigoj uzataj en babilejo
 Tujmesaĝilo
 Jabber (per iuj el kies serviloj kaj klientoj eblas uzi IRC’on)
 Miensimbolo
 Babilejo
 Inter-para ŝutado
 SILC
 UTC por tempo en Interreto

Eksteraj ligiloj 
 Babilu en Esperanto. Por akordi la tempo por renkontiĝi oni uzas UTC.
 Kiel fari TTT ligojn al IRC
 Nova Esperantujo ĉe la IRC-servilo libera.chat
Itala duoninsulo

La Itala duoninsulo, ankaŭ nomata Apenina duoninsulo, situas en suda Eŭropo, inter la Tirena kaj Adriatika Maroj. La norda limo de la duoninsulo estas linio iranta de la urbo La Spezia al la urbo Rimini, la tiel nomata Got-linio (linea gotica).
La Itala Duoninsulo entenas mezan kaj centran Italion (escepte de la insuloj), San-Marinon kaj Vatikanon.

La nomo Apenina venas el la montaro Apeninoj.

Duoninsuloj en Eŭropo
Geografio de Italio
Suda Eŭropo
Iberio

Por la antikva lando en Kaŭkazio, vidu Iberio (Kaŭkazio).

Iberio (ankaŭ nomata Iberujo aŭ Ibera duoninsulo) estas granda duoninsulo en Eŭropo sude de la Pireneoj, norde de Afriko, inter Atlantiko kaj Mediteraneo, enhavanta la reĝlandon Hispanio kaj respublikon Portugalio, kaj la Britan kolonion Ĝibraltaro.

Ne certas, ĉu la nomo venas el rivero Ebro (latine Iberus) aŭ la praloĝantoj iberoj.

Iberia duoninsulo estas en sudokcidenta Eŭropo, disigita de la kontinento per natura landlimo, nome montoj Pireneoj. Aktuale en ĝi estas du ĉefaj ŝtatoj, nome Hispanio kaj Portugalio, krom eta ŝtato, nome Andoro kaj brita mezkolonio Ĝibraltaro. Tamen tiu disigo ne estis ĉiama historie.

Historio 
Dum prahistorio, romiana, visigota kaj araba epokoj la landlimoj estis aliaj. Vidu ekzemple por la epoko de la Romia Imperio la artikolon Hispanio (Romia Imperio). Dum la mezepoko la portugala landlimo jam ekzistis, sed same kiel aliaj landlimoj inter la diversaj hispanaj regnoj, nome Kastilio, Leono, Aragono, ktp. Poste ĉiuj ŝtatoj kuniĝis ja la fino de la 15-a jarcento, escepte Portugalio. Militoj estis oftaj inter la du ŝtatoj kaj eĉ antaŭe inter la diversaj hispanaj regnoj. Komence de la 19a jarcento la Napoleona armeo invadis ambaŭ ŝtatojn. Komence de la 20a jarcento ambaŭ regnoj iĝis respubliko, sed Hispanio post la Hispana Enlanda Milito kaj sekva kvardekjara diktaturo iĝis denove monarkio. Ambaŭ ŝtatoj eniris kune en Eŭropa Unio.

Geografio 
Spite la diversan historion, la tuta duoninsulo montras saman geografian aspekton, klimaton, bestaron, vegetalaron, ktp. Tiele escepte la ununura grava valo de rivero Ebro kiu fluas al Mediteranea Maro, ĉiuj aliaj iberiaj riveroj fluas okcidenten, tio estas el Hispanio al Portugalio, nome Minjo, Duero, Tajo kaj Gvadiano. Rivero Gvadalkiviro ne atingas Portugalion.

Popoloj 
Pro menciita historio multaj kontraŭstarigoj kreskis inter hispanaj kaj portugalaj popoloj, instigitaj de la respektivaj tiamaj registaroj. Tamen post restarigo de demokratio en ambaŭ ŝtatoj kaj eniro en Eŭropa Unio, oni konstatas plikajplian alproksimiĝon. Spite politikan disigon, fine de 19a jarcento kaj komence de la 20a multaj intelektuloj defendis unuiĝon de ĉiu ŝtato iberia; tiu politika sinteno estis nomita iberiismo.

Vidu ankaŭ 
 Keltiberio
 Iberio (Kaŭkazia) estis antikva lando en Kaŭkazio.

Eksteraj ligiloj 
 http://www.travel-images.com/iberian.html Foto de Iberio
 http://www.arqueotavira.com/Mapas/Iberia/Populi.htm  Detala mapo de la Antaŭ-Romiaj popoloj de Iberio (ĉirkaŭ -200)
 http://www.iberianature.com
 http://es.wikipedia.org/upload/5/5b/Peninsula_iberica_fisico.png

 
Duoninsuloj en Eŭropo
Geografio de Portugalio
Geografio de Andoro
Geografio de Hispanio
Geografio de Ĝibraltaro
Regionoj en Eŭropo
ISO

La vorto havas plurajn signifojn:

ISo estas kutima prononco de literkombino IS.
iso estas kodo de lingvo laŭ normo ISO 639-3.
Internacia Organizo por Normigado
Irkutsko

Irkutsko () estas urbo en Rusio ĉefurbo de Irkutska provinco. Irkutsko estas ekonomia, kultura kaj scienca centro de Orienta Siberio.

Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 25401.

La interurba telefona kodo estas 3952, la enurbaj telefonnumeroj estas sesciferaj (en jaro 2005).

La urbo estas ĉe enenfluo rivero Irkut () en riveron Angara ().

Glitpilkado estas la plej granda sporto.

Jare 1652 rusia esplorvojaĝisto Ivan Poĥabov fondis Irkutskan vintrejon (fortikaĵon). En kelkaj jaroj la vintrejo pligrandiĝis kaj post la jaro 1668 tie estiĝis vilaĝo. Jare 1686 Irkutsko akiris la statuson de urbo. En la 17-a jarcento Irkutsko funkciis kiel komerca centro por komercado kun Ĉinio. Komence de la 19-a jarcento la urbo estis fama pro la plej grandaj foiroj en Siberio. Ĝis la 1840-aj jaroj Irkutsko funkciis ankaŭ kiel centro por or-mina industrio. Jare 1889 tra la urbo estis kondukita Transsiberia fervojo.

En jaro 1959 la urbo havis 366 mil loĝantojn.

La urbo vizitindas plejparte pro sia proksimeco al la mondfama lago Bajkal, la plej profunda (1,7 km) kaj purakva lago en la mondo. Ĝi atingeblas el la urbo multvoje kaj diversmaniere. La minimume longa itinero estas viziti la vilaĝon Listvjanka, kiu situas apud la elfluo de la rivero Angara el Bajkalo.

Fonto 
Polunina N.M., Korobov S.A., Sutton J.M., Korobova G.W. Her Majesty - Queen of Siberia // Publishers Korobov. — Irkutsk, 2008.

Urboj de Irkutska provinco
Bajkalo
Imeretio

Imeretio () estas histori-geografia provinco en okcidenta Kartvelio, en la meza kaj supra fluo de la rivero Rioni. Centro: Kutaisi. Gravaj industriaj urboj estas Samtredia, Ĉiatura (manganprilaborado), Tkibuli (karbominejo), Zestafoni (metalurgio). Imeretio estas agrikultura regiono, konata pro ĝiaj morusarboj kaj vinberejoj.

Imeretanoj, kun nombro de ĉirkaŭ 500.000, parolas la imeretian dialekton de la kartvela lingvo kaj verŝajne reprezentas unu el la plej fruajn branĉojn de la kaŭkazianoj.

Imeretio estas konata de 1442, kiam la kartvela reganto Aleksandro disdividis sian regnon en tri partojn inter siaj filoj; unu parto estis Imeretia reĝlando.
De 1510 estis ofte invadita de la turkoj. Estis sendependa regno de la 16a al 18a jc. En 1804-1810 Imeretio batalis kontraŭ Rusio ĝis plena aneksado fare de la Imperio.

Vidu ankaŭ 
 Historio de Kartvelio

Regionoj de Kartvelio
Historio de Kartvelio
Amerinda lingvaro

La amerinda lingvaro estas hipotezo de Joseph Greenberg ke ĉiuj indianaj lingvaj familioj, krom la Na-denea kaj la Eskim-aleuta, estas branĉoj de unu tre malnova originala Amerika familio.

 Nomo:  Indiens;  indejci
 Indiĝenaj triboj en Ameriko (krom eskimoj kaj aleutoj); 35 mln (1992). *Multnombraj popoloj - keĉuoj, ajmaroj, aztekoj, majaoj, gvaranioj, araukanoj k.a. Rezulte de eŭropana koloniado de Ameriko multaj triboj estis plene aŭ parte ekstermitaj, forigitaj en aliaj regionoj. En Usono kaj Kanado ili loĝas plejparte en rezervejoj, en Bolivio kaj Gvatemalo faras plimulton de loĝantaro. Forte mestizitaj.
 Parolas en indianaj lingvoj, granda parto ankaŭ en hispana (Latin-Ameriko) kaj angla (Nord-Ameriko) lingvoj.
 Kredantoj: katolikoj, protestantoj, estas ankaŭ adeptoj de sinkretismaj kultoj kaj tradiciaj konfesoj.

La proponitaj branĉoj de amerinda estas: (1) Algonkeno-Mosa, (2) Ando-Ekvatora, (3) Azteko-Tana, (4) Ge-Pano-Kariba, (5) Hoka-Siua, (6) Makro-Otomangua, (7) Makro-Ĉibĉa, (8) Na-Denea, (9) Penuta, (10) Taraska.

Joseph Greenberg interkomparis grandan nombron de amerikaj lingvoj, kaj trovis similecojn inter ili. Li do proponis ke la lingvoj estas parencaj, kaj ke ili ĉiuj konsistigas unu grandan lingvofamilion. Tamen, la metodoj kaj konkludoj de Greenberg estas tre kritikitaj de fakuloj pri amerikaj lingvoj. Laŭ la plejmulto de la fakuloj, la similecojn inter la amerindaj lingvoj povis kaŭzi multaj aliaj faktoroj ol parenceco, kiel lingvo-kontaktoj, onomatopeeco de vortoj kaj eĉ hazardo (ĉar temas pri tre granda nombro de lingvoj), do ne ekzistas sufiĉaj pruvoj por la ekzisto de la amerinda lingvaro. Tial nek la lingvaro, nek ĝiaj branĉoj, estas akceptitaj de multaj lingvistoj. (Por kelkaj akceptitaj indianaj lingvaroj, vidu lingva familio.)

 
Ameriko
Insulo Princo Eduardo

Insulo Princo Eduardo (, ,  aŭ , ) estas la plej malgranda provinco de Kanado. La nomo de la insulo, donita en 1799, venas de Princo Eduardo, komandoro de la Britaj trupoj en Nordameriko, kaj filo de la brita reĝo Georgo la 3-a. Laŭ la stato de  en la provinco vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

La nuna ĉefministro de Brita Kolumbio ekde la  estas . La guberniestro, kiu formale reprezentas la britan monarkion, estas .

Geografio 
Insulo Princo Eduardo troviĝas sude de Sankt-Laŭrenca Golfo, oriente de Nov-Brunsviko - al kiu IPE estas ligita per la Konfederacia Ponto - kaj nord-okcidente de Nov-Skotio.

La Konfederacia Ponto (angle Confederation Bridge; france Pont de la Confédération) estas ponto liganta la provincon Insulo Princo Eduardo kaj Nov-Brunsviko.

Historio 
La  Jacques Cartier pretendis la insulon por Francio. La francaj kolonianoj alvenis en 1720. Sed en 1763 Francio perdis la Insulon de Princo Eduardo al Britio. Hodiaŭ nur  homoj en la Insulo de Princo Eduardo parolas la francan kiel gepatran lingvon.

Demografio 
La prapatroj de plej multaj homoj sur la insulo venis de Anglio, Irlando, Skotlando, kaj/aŭ Francio. Aliaj venis de Nederlando, Skandinavio kaj Italio. Ĉi tie estas ankaŭ iom da Mikmakoj, kaj vigla libana komunumo.

Rasa Profilo
  Eŭrop-devena
  Mikmaka
  Nigrula
  Ĉina
  aliaj

Religiaj grupoj
 Kristana—
 Rom-Katolika – 
 Protestanta – 
 aliaj kristanoj – 
 ne-kristanaj religioj—
 Ne-religiaj (ateistoj, agnostikuloj)—

Mapo

Bildaro

Eksteraj ligiloj 

 http://www.gov.pe.ca 
 http://www.peiinfo.ca 
 http://www.gov.pe.ca/|Website 
 http://www.wikipei.com
Internacia Konsilio de Scienco

La Internacia Konsilio de Scienco (, mallongigita : ICSU, antaŭe: la Internacia Konsilio de Sciencaj Unioj) estis ne-registara organizo, fondita an 1931 por kunigi natur-sciencistojn per internacia klopodado. Ĝi konsistas el 98 mult-fakaj Naciaj Sciencaj Membroj (sciencaj esploraj konsilioj aŭ sciencaj akademioj) kaj 26 internaciaj, unu-fakaj Sciencaj Unioj, por provizi diversan sciencan ekspertizon ebligante al la membroj pritrakti gravajn internaciajn interfakajn aferojn kiujn neniu povus sole pritrakti. La Konsilio havas ankaŭ 28 Sciencajn Asociitojn.

Inter la membraj Sciencaj Unioj estas la Internacia Matematika Unio, la Internacia Astronomia Unio, kaj la Internacia Unio de Pura kaj Aplikata Ĥemio.

La Konsilio fondiĝis en Bruselo, kie ĝi lokiĝis. La fondiĝo okazis en 1931, post la disiĝo de la Internacia Esplora Konsilio, kiu fondiĝis en 1919 kaj kiu mem evoluis de la Internacia Asocio de Akademioj kreita en 1899. La nomo ŝanĝis al la nuna Internacia Konsilio de Scienco en aprilo 1998, por plibone speguli la dupartan membraron (naciaj sciencaj akademioj kaj internaciaj sciencaj unioj). Sed la mallongigon ICSU (de la angla nomo) oni konservis pro diversaj kialoj. La nuna loko de la Konsilio estas en Parizo, Francio, kie lokiĝas ĝia Sekretariejo.

La Konsilio celas rompi barilojn de specialiĝo per iniciati kaj kunordigi gravajn internaciajn interfakajn programojn kaj per krei interfakajn grupojn kiuj entreprenas agadojn kaj esplorajn programojn kiuj interesas plurajn membrojn. La Konsilio celas la interŝanĝon de ideoj kaj informo kaj la evoluigon de normoj. Centojn da kongresoj, simpozioj, kaj aliaj sciencaj kunvenoj organizas la Konsilio ĉiujare tra la mondo, kaj diversajn novaĵ-bultenojn, manlibrojn, kaj gazetojn ĝi eldonas.

La ĉefa financa fonto de la Konsilio estas kontribuoj de siaj membroj. Aliaj fontoj de enspezo estas kontraktoj de Unesko kaj donacioj kaj kontraktoj de UN-aj instancoj, fondaĵoj, kaj faktorioj, kiujn utiligas la Konsilio por subteni sciencajn aktivaĵojn de siaj membroj kaj intermembraj grupoj. Unu el ĝiaj plej gravaj fortoj, tamen, estas la tempo kontribuita senpage de la miloj da sciencistoj dediĉitaj al la celoj de la Konsilio.

La TTT-ejo de la Konsilio en la angla http://www.icsu.org

Sciencaj organizaĵoj
IFA

La vorto havas plurajn signifojn:

ifa estas kodo de lingvo laŭ normo ISO 639-3.
Internacia Fonetika Alfabeto
Internacia Fonetika Asocio
Internacia Kongreso de Matematikistoj

La Internacia Kongreso de Matematikistoj (IKM) estas la plej grava tutmonda kunveno de matematikistoj. Ĝi okazas ĉiun kvaran jaron, aŭspiciate de la Internacia Matematika Unio.

Ĉe la kongreso estas aljuĝata la Medalon Fields kaj la Medalon Nevanlinna.

En la kongreso de 1900 en Parizo, Francio, David Hilbert anoncis sian faman liston de 23 problemoj malfermitaj en Matematiko, nun nomataj problemoj de Hilbert.

Listo de kongresoj 
 2018: Rio-de-Ĵanejro, Brazilo
 2014: Seoulo, Sud-Koreio
 2010: Hajderabado, Barato
 2006: Madrido, Hispanio
 2002: Pekino, Ĉinio
 1998: Berlino, Germanio
 1994: Zuriko, Svisio
 1990: Kioto, Japanio
 1986: Berkeley (Kalifornio), Usono
 1982 (vere okazinta en 1983): Varsovio, Pollando
 1978: Helsinko, Finnlando
 1974: Vankuvero, Kanado
 1970: Nico, Francio
 1966: Moskvo, tiam Sovetunio
 1962: Stokholmo, Svedio
 1958: Edinburgo, Unuiĝinta Reĝlando
 1954: Amsterdamo, Nederlando
 1950: Kembriĝo (Masaĉuseco), Usono
 1936: Oslo, Norvegio
 1932: Zuriko, Svisio
 1928: Bolonio, Italio
 1924: Toronto, Kanado
 1920: Strasburgo, Francio
 1912: Kembriĝo, Unuiĝinta Reĝlando
 1908: Romo, Italio- (ĝin prezidis Felix Klein).
 1904: Hajdelbergo, Germanio
 1900: Parizo, Francio
 1897: Zuriko, Svisio

Eksteraj ligiloj 

 

Matematiko
Matematikaj konferencoj
Aperis en 1897
Reĝlando de Iberio

Ne konfuzu ĝin kun okcidenteŭropa Iberio

Iberio (იბერია) estis antikva lando en Suda Kaŭkazio, en la orienta parto de nuntempa Kartvelio. Ĝin enloĝis en plej fruaj tempoj diversaj triboj, kolektive nomitaj Iberoj far antikvaj historiistoj, kvankam Herodoto nomis ilin Sasperam'oj (N.B.: Sasperoj > Speroj > Isperoj > Iberoj).

Inter la 6-a kaj 4-a jarcentoj a.K. la regnoj de Kolĥeti - Colĥido (en okcidenta Kartvelio) kaj Iberio estis fonditaj. Tradicie, kun la nomo de la unua reĝo - Parnavazi, oni ligas enkondukon de la kartvela alfabeto. Iberio estis aliancita kun la Romianoj, la Sasanida Persio, kaj fariĝis (6-a jc p.K.) Bizanca provinco. Ĝia posta historio estas tiu de Kartvelio.

Historio de Kartvelio
Iberio
Idiotismo

Idiotismo aŭ idiomaĵo estas sintagmo propra al iu idiomo, sen sintaksaj similaĵoj en aliaj idiomoj.

Multaj lingvoj havas esprimojn, kiuj havas idiotismajn signifojn tre malsimilajn al siaj laŭvortaj signifoj. Iom da ili konfuzas, aliaj amuzas. Idiomaĵo estas esprimo propra al iu lingvo aŭ frazo kiu uzas metaforojn por esti komprenebla. Abismo inter senco kaj signifo kiu elvokas kampon de bildoj, tradukas sintenon, manieron ekigi aferojn tra la prismo de ĉiu kulturo. La disvastigo de idiomaĵoj bone ilustras la fakton ke lingvo vivas, ke ĝiaj bildoj komunikiĝas, ke ili 'parolas'.

Idiotismo kaj Esperanto 

Esperanto laŭ sia propra kulturo heredigas plurajn idiotismojn.

Idiotismoj en aliaj lingvoj 
Jen kolekto de tiaj esprimoj, kontribuita de vi. Se vi ne povas trovi vian preferatan idiotismon, bonvolu aldoni ĝin ĉe la taŭga paĝo (kaj se la lingvo ne estas malsupre, bonvolu aldoni ĝin).

 Abĥazaj idiotismoj
 Anglaj idiotismoj
 Arabaj idiotismoj
 Ĉeĥaj idiotismoj
 Ĉinaj idiotismoj
 Danlingvaj idiotismoj

 Francaj idiotismoj
 Germanaj idiotismoj
 Hebreaj idiotismoj
 Hindiaj idiotismoj
 Hispanaj idiotismoj
 Hungaraj idiotismoj
 Irlandaj idiotismoj
 Italaj idiotismoj
 Japanaj idiotismoj
 Katalunaj idiotismoj
 Kartvelaj diotismoj
 Kroataj idiotismoj
 Nederlandaj idiotismoj
 Norvegaj idiotismoj
 Polaj idiotismoj
 Portugallingvaj idiotismoj
 Rusaj idiotismoj
 Slovenaj idiotismoj

Vidu ankaŭ 
 Kliŝo
 Idioto
 Adam Jacot de Boinod
 Frazeologio

Notoj

Eksteraj ligiloj 

 http://www.farbimpulse.de/farbwirkung/detail/12.html 
 http://www.redensarten-index.de 
 http://www.vein.hu/german/Phraseologie.htm 
 http://www.phrasen.com 

 
Lingvo
Insuletoj de Langerhans

La insuletoj de Langerhans, ankaŭ nomitaj la insuloj de Langerhans, estas neregule formitaj pecoj da endokrina histo situantaj interne de la pankreato de la plejparto el la vertebruloj. Ili estis nomitaj laŭ la germana kuracisto Paul Langerhans, kiu unue priskribis ilin en 1869. La kutima homa pankreato enhavas ĉirkaŭ unu milionon da insuletoj.

Glandoj
Endokrina sistemo
Endokrinaj glandoj
Ivar Aasen

Ivar AASEN [ivar osn]: Norvega sciencisto kaj poeto, naskiĝinta je la 5-a de aŭgusto 1813 kaj mortinta je la 23-a de septembro 1896 en Oslo.

Dum knabeco li memstare lernis plurajn lingvojn (latinan, germanan ktp.) kaj ankaŭ verkis gramatikon de sia denaska dialekto.
Kiel juna viro li akiris ŝtatan subtenon por sia granda vizio: Travojaĝi Norvegion por kolekti specimenojn de ĉieajn dialektojn kamparanajn, cele al tiubaza konstruo de nov-norvega lingvo anstataŭigonte la ŝtatan Danan, kaj pludaŭrigonte la norveglingvan skrib-tradicion, kiun abrupte ĉesigis la Pesto dum la 14-a jarcento (pereo de la Old-norvega lingvo). Dum pluraj jaroj li tien-reen-vojaĝis Norvegion. Li tamen neniam atingis la plej nordajn partojn, kaj li plej atentis al arkaikaj dialektoj de la okcidento. La lingvumon de la urboj li evitis, juĝinte ĝin difektita fare de la Dana. Aasen estis malema al fremdvortoj, kaj ofte li devis inventi novajn vortojn por germanaĵoj de la dana. Eble tio kaŭzis la nunan situacion: Pli kaj pli junuloj forlasante lian lingvon, transirante al konkursanta bokmål, kiu ne estas tiom strikta.

En 1850 li fin-kreis la novnorvegan skrib-lingvon landsmål, kiu ekde 1929 nomiĝas nynorsk. Ĝi ankoraŭ nun estas uzata en Norvegio, same kiel bokmål,
kiu estiĝis el la dana lingvo.

Eksteraj ligiloj 

 Postkanto; La norvego 

Norvegaj filologoj
Norvegaj lingvistoj
Norvegaj leksikografoj
Norvegaj verkistoj
Tradukistoj de la Biblio
Tradukistoj al la norvega lingvo
Lingvoreformistoj
Norvega lingvo
Listo de itallingvaj verkistoj



Italaj verkistoj

 Dante Alighieri
 Cecco Angiolieri
 Giulio Angioni
 Pietro Aretino
 Luciano Bianciardi
 Giovanni Boccaccio
 Italo Calvino
 Dino Campana
 Giosuè Carducci
 Annalisa Cima
 Carlo Collodi
 Francesco Colonna
 Grazia Deledda
 Umberto Eco
 Dario Fo
 Ugo Foscolo
 Carlo Goldoni
 Guido Guinizzelli
 Giacomo Leopardi
 Niccolò Machiavelli
 Alessandro Manzoni
 Eugenio Montale
 Elsa Morante
 Alberto Moravia
 Giovanni Pascoli
 Cesare Pavese
 Francesco Petrarca
 Luigi Pirandello
 Salvatore Quasimodo
 Maria Luisa Spaziani
 Italo Svevo
 Torquato Tasso
 Giuseppe Ungaretti

Svisaj verkistoj 
 Valerio Abbondio

Vidu ankaŭ 
 Giallo

Literaturo de Italio
Literaturo de Svisio
Intelekta sensencaĵo

Intelekta sensencaĵo (laŭ la angla termino intelligent nonsense [inTELiĝent nansns]) estas fantazia literaturo, kiu ne havas la versimilecon de sciencfikcio kaj la enan veron de fantasto. Ĝi entute ŝajnas nekohera, kun elementoj de enigmoj, sonĝoj kaj infana literaturo, sed ofte ĝi tamen havas ian "signifon" bone kamuflitan.

La ĝenro tre floris en Anglio. Plej konata aŭtoro estas Lewis Carroll, la autoro de tiuĝenraj rakontoj pri Alico.

Verkistoj 
 Lewis Carroll
 Douglas Adams

Literaturo
Intuiciismo

Intuiciismo estas skolo (ismo) de matematiko, laŭ kiu pensado superas predikatan logikon.
Intuiciistoj opinias, ke objektoj de matematiko estas konstruitaj kaj manipulitaj de la menso de la matematikisto pro tio, ke ne eblas difini la ecojn de matematikaj objektoj nur per predikata logiko.

Specife, intuiciistoj malakceptas la leĝon de neekzisto de tria eblo kiu permesas pruvi pozitivajn asertojn per kontraŭdiro-pruvo.

Tiu skolo estas, ja, matematika rigardo pri Dia ekzisteco (Dio povas sukcesi vidi senfinan aron tute, homo povas sukcesi vidi nur kelkajn erojn pri la aro).

Luitzen Brouwer estas la fondinto pri la skolo. Ekzistas unu versio de intuiciismo, fondita de Andrej Markov.

Vidu ankaŭ 
 Intuicia logiko
 Luda semantiko
 Komputebleca logiko

Ismoj
Matematiko
Filozofio
Internacia Asocio de Esperantistaj Matematikistoj

Internacia Asocio de Esperantistaj Matematikistoj (IAdEM) estas faka Esperanto-asocio de matematikistaj esperantistoj. Ĝi estis fondita en 1974 kaj kunlaboras kun Universala Esperanto-Asocio.

Ĝi celas esti kerno de matematika agado en Esperanto-movado. La organizo havas membrojn en diversaj landoj kaj eldonas periodaĵon sub la nomo La Matematikisto (antaŭe Matematiko translimen).

Agadoj 
En aprilo 1977 aperis la unua jarlibro de IAdEM.

Historio

Ligiloj kun aliaj asocioj 
En 1977 la komitato de UEA aprobis kontrakton pri kunlaboro inter UEA kaj IAdEM, efektiviĝota ekde 1978.

Prezidantoj de la asocio 
 1992: H. S. Holdgrün

Redaktoroj de la revuo 
 1977: François Lo Jacomo
 1992: Christer Kiselman

Referencoj

Eksteraj ligiloj 
 Oficiala retejo de IAdEM

Sciencaj Esperanto-asocioj
Matematiko
Vorterosigno

Vorterosigno (ideografiaĵo aŭ logogramo) estas skribsigno por tuta vortero (morfemo). Vorterosignaroj estas kompleksaj sistemoj de rebusoj kaj gramatikaj, silabaj, kaj eĉ unusonaj signoj.

Ekzemple, la ĉina vorterosignaro kunmetas signon de drako (龙 - lóng) kaj signon de orelo (耳 - ěr) por skribi vorton surdeco (聋 - lóng), kunmetaĵo de eroj fonetika (drako kaj surdeco estas samsonaj lóng) kaj signifa (orela).

Vorterosignaroj estas la plej antikva maniero skribi, trovebla jam en Sumero, ankaŭ en Egiptio kaj Majalando. Hodiaŭ, ĉinoj kaj japanoj ilin ĉefe utiligas en la ĉina kaj la japana, sed eĉ iomgrade la eŭropanoj uzas ilin, ekzemple por numeroj.

Malavantaĝoj estas ke vorterosignaroj malfacile lerneblas - ekzemple, ordinara ĉino devas enmensigi ĉirkaŭ 4000 signojn. Avantaĝo estas, ke longaj ideoj kaj pensoj esprimeblas simple per kelkaj signoj, kaj legi estas pli facile ol legi alfabeton.

Afriko 
Hieroglifoj

Okcidenta Azio 
Sumera kojnoskribo

Akada kojnoskribo

Babilona kojnoskribo

Suda Azio 
? Indusa skribo

Orienta Azio 
Ĉina skribo

Japanaj vorterosignoj

Ameriko 
Majaa skribo

Vidu ankaŭ 
Blisa skribo, planita ideogramaro

Ideogramo

Ikono (religio)

Litero

Skribarto, Skribsistemo

Sona (planlingvo)

Eksteraj ligiloj 
 http://www.artlebedev.ru/kovodstvo/78 
 http://www.sunhome.ru/religion/1601 
 http://www.pinyin.info/readings/texts/ideographic_myth.html 
 http://www.aiga.org/content.cfm?ContentAlias=symbolsigns 

Skribo
Italaj idiotismoj

Idiotismoj > Italaj idiotismoj < Itala lingvo

divoratore di libri (laŭvorte : manĝanto de libroj) 
ege fervora legemulo

edificare sulla rena (laŭvorte : konstrui sursable)
fari ion sensukcese

far la corte a… (laŭvorte : fari la korton al…)
amindumi, flirti kun… 

mettere le corna a… (laŭvorte : meti kornojn al…)
kokri...

avere le gambe di ricotta (laŭvorte : havi la krurojn je )

avere la luna storta (laŭvorte : havi la lunon malrektan)
esti splene

acqua in bocca! (laŭvorte : akvon en la buŝo!)
ne parolu pri tio kun iu!

dire pane al pane, vino al vino (laŭvorte : diri panon al pano, vinon al vino)
libere paroli pri malfacila, tabua temo aŭ paroli ofende sen mildigo

rompere le uova nel paniere (laŭvorte : rompi la ovojn en la korbo)
supertedi, tedegi, ĝeni

credere alla Befana (laŭvorte : kredi je la Befana)
iluziiĝi

piove a catinelle (laŭvorte : pluvas sitele)
pluvegas

fare un buco nell' acqua (laŭvorte : fari truon en la akvo)
malsukcesi, fiaski

fare fiasco (laŭvorte : fari fiaskon)
malsukcesi

prendere il toro per le corna (laŭvorte : preni la virbovon per la kornoj)
paroli pri tikla afero aŭ entrepreni malfacilan situacion anstataŭ eviti ĝin

se non è vero, è bene trovato (laŭvorte : se tio ne estas vera, tio estas bone trovata)
io kiu ne estas eble vera estas malgraŭe bone imaga

traduttore, traditore  (laŭvorte : tradukisto, perfidulo)
estas malfacile bontraduki

Idiotismoj
Insulo

Insulo estas tero ĉirkaŭata de akvo. Tre ofte insuloj estas grupigitaj en insularoj.

Difino 
Insulo estas areo de tero, ĉirkaŭita de ĉiuj flankoj per akvo de oceanoj, maroj, lagoj kaj riveroj. Insuloj diferencas de kontinentoj laŭ siaj modestaj ampleksoj. Ekzistas solaj insuloj aŭ grupoj de insuloj, t.n. arkipelagoj. Oni distingas insulojn kontinentajn (kiuj apartiĝis de kontinentoj) disde vulkanaj, koralaj k.a.. Estas ankaŭ artefaritaj insuloj.

Geografiaĵoj

Plej grandaj insuloj 
(surfaco, mil kv.km)

Plej grandaj insularoj 
(surfaco mil kv.km)

Plej multnombraj insularoj 
Akvelanda Insularo - Stokholma Insularo

Ceteraj gravaj insuloj kaj -aroj 
Irlando – Islando – Svalbardo – Korsiko – Sicilio – Kreto – Hokajdo – Luzono – Mindanao – Timoro – Srilanko – Tajvano – Kipro – Kanaria Insularo – Havaja Insularo – Kubo – Haitio – Jamajko – Porto-Riko - Balearoj - Diaoyu-Insularo – Bioko – Bismarkoj

Ekologio 
Ju pli aparta estas insulo disde aliaj aŭ disde ĉeftero, des pli grava estas la abundo de endemioj kaj de biodiverseco. Enkonduko de invadaj specioj, plej ofte fare de homoj ĉu vole ĉu nevole, tro ofte damaĝegas la ekologian bonfarton de insuloj. Dena R. Spatz kaj Nick D. Holmes analizas en artikolo de Unesko Kuriero la ciferojn pri abundo de endemioj kaj pri multe pli alta proporcio de formortoj de specioj en apartaj insuloj ol en ĉefteroj, ĉefe fare de invadaj specioj. Foje estas entreprenataj iniciatoj fare de registaraj agentejoj aŭ ekologiismaj asocioj. Statistikaj esploroj povas helpi pritaksi tiujn iniciatojn.

En Esperanto aperis 
 Frank van Hertrooij, Paradizoj en la Oceano ĉe la blogo Scivolemo, 14-a de decembro 2020

Vidu ankaŭ 

 Plata tektoniko
 Arĥipelago
 Ŝero
 Listo de insuloj en la Mediteraneo
 Neloĝata insulo

Notoj

Eksteraj ligiloj 
 Difino de insulo
 WYSPA UNDERGROUND
   Rehber Ansiklopedisi
 Listo de insuloj
Internacia Junulara Semajno

Tiu ĉi artikolo temas pri la esperanto-aranĝo. Por aliaj signifoj de IJS vidu IJS (apartigilo).

La Internacia Junulara Semajno, mallongigite IJS, hungare Nemzetközi Ifjúsági Eszperantó Fesztivál estas la plej granda ĉiujara, internacia renkontiĝo de la Hungara Esperanto-Junularo (HEJ), kaj unu el la plej grandaj internaciaj Esperanto-renkontiĝoj en la mondo.

Kutime ĝi okazas en julio aŭ komence de aŭgusto, ĝi daŭras dum unu semajno kaj havas 100-150 partoprenantojn; la renkontiĝo okazas en malsama urbo de Hungario ĉiujare. Ĝenerale la duono de la partoprenantaro konsistas el eksterlandanoj, kiuj alvenas el pluraj landoj. La unua IJS okazis en 1987 por festi la centjaran jubileon de la unua eldonita Esperanto-lernolibro. En tiu jaro la meza litero de la mallongigo IJS indikis Jubilea.

La renkontiĝo donas eblon al la partoprenantoj uzi Esperanton en medio ekster lingvokurso, kaj per ĝi ekkoni unu la alian kaj Hungarion, pli specife la gastigan urbon kaj regionon. La programo de la renkontiĝo konsistas el diversaj prelegoj kaj aliaj distraĵoj: sporta tago, balo, ekskursoj ene de la urbo kaj al la vizitindaĵoj de la regiono, plaĝumado, lingvokursoj (de Esperanto, de la hungara lingvo por la eksterlandanoj, kaj foje de aliaj lingvoj). Kelkajn programerojn mem la partoprenantoj proponas kaj plenumas. Unu el la plej konataj programeroj estas la tradicia akvobatalo, kie la partoprenantoj kaj la urbaj fajrobrigadistoj batalas unu kontraŭ la alia.

Ekde la ekesto de IJS dufoje okazis, ke Hungario gastigis IJK-n: en 1999 en Veszprém kaj en 2008 en Szombathely. En ambaŭ kazoj aktivuloj de HEJ organizis la kongreson, do pro praktikaj kialoj ili ne okazigis IJS-n en tiuj jaroj.

Tabelo pri la IJS-renkontiĝoj

Eksteraj ligiloj 
 
 Oficiala paĝo de Hungara E-Junularo  (organizantoj)

Esperanto-renkontiĝoj en Hungario
INTERCAL (programlingvo)

Komputiko > Programlingvo > INTERCAL

INTERCAL estas komputillingva ŝerco. Ĝiaj verkistoj diris, ke la nomo staras por la angla esprimo 'Compiler Language With No Pronounceable Acronym' (Kompilila Lingvo Kun Neniu Prononcebla Mallongigo). INTERCAL-on kreis Don Woods kaj James Lyons je 1972 kaj ĝi estas intence malsimila ol ĉiuj aliaj komputillingvoj laŭ ĉiuj manieroj krom unu; ĝi estas pure skriba lingvo, ĉar ĝi estas tute neparolebla. Jena alineo el la INTERCAL-Gvidlibro klarigos la stilon de la lingvo:

Estas bone konata kaj ofte montrata fakto, ke persono, kies laboro estas nekomprenebla, estas altestimata. Ekzemple, se oni dirus, ke la plej simpla maniero por konservi la valoron 65536 en 32-bita INTERCAL-a variablo estas:

DO :1 <- #0$#256

iu malfreneza programisto dirus, ke tio estas absurda. Ĉar ĉi tiu vere estas la plej simpla maniero, la programisto ŝajnus malsaĝa antaŭ lia estro, kiu kompreneble hazarde alvenis, laŭ la kutimo de estroj. La efiko estus ne malpli embarasa pro la fakto, ke la programisto pravis.

INTERCAL havas multajn aliajn strangajn kapablojn desegnitajn por plineparolebligi ĝin. La versio de Woods kaj Lyons estas vere uzita de multaj (nu, minimume kelkaj) personoj ĉe Universitato Princeton. La lingvo estis lastatempe reverkata kiel C-INTERCAL kaj konsekvence ĝuas novan nivelon de malpopulareco. Eĉ ekzistas novaĵgrupo, alt.lang.intercal por la studado kaj ... valorado de la lingvo ĉe Uzreto.

Maleviteble, INTERCAL havas TTT-ejon.

Eksteraj ligiloj 

 http://www.catb.org/~esr/intercal 
 http://www.muppetlabs.com/~breadbox/intercal 
 http://www.progsoc.uts.edu.au/~sbg/intercal/intercal.html  

Programlingvoj
Ideala Esperanto-Biblioteko

Ideala Esperanto-Biblioteko estis libroserio de Esperanto-fako en nederlanda eldonejo Helmond, kiu ĉirkaŭ la jaro 1935 eldonis kvin librojn kun aventuraj temoj tradukitaj el la nederlanda lingvo. Ivo Lapenna en sia Esperanto en Perspektivo en ĉapitro pri la tradukoj el la nederlanda tute prisilentas la serion, eble opiniante la librojn kiĉaj kaj negravaj. Tamen Karolo Piĉ en siaj verkoj esprimas opinion, ke vivanta lingvo bezonas ne nur majstroverkojn, sed ankaŭ popularan facilan beletran legaĵon por ordinaraj homoj. Fakte la libroj de la serio estas sufiĉe streĉa legaĵo, ĉe kiu la leganto ripozas kaj samtempe fiksas sian scion de la internacia lingvo.

Aperis jenaj verkoj:

 Blua Sango. Willy Wood. El la nederlanda lingvo trad. Willy van Zoest. - [proks. 1935]. - 187 p.
 La Morea-perlo. D. Simson. El la nederlanda lingvo trad. R. Delpasko. - [proks. 1935]. - 222 p.
 Irisis. Henri t'Sas. El la nederlanda lingvo trad. P. Ch. M. van de Vijver. - [proks. 1935]. - 194 p.
 Sub la Vitra Kupolo. V. L. van Weddingen. El la nederlanda lingvo trad. M. Groels. - [proks. 1935]. - 160 p.
 La Radianta Lotuso. J. D. Degreef. El la nederlanda lingvo trad. P. van de Vijver. - [proks. 1935]. - 193 p.

Vidu ankaŭ 
 Esperanto-Biblioteko

Esperanto-movado en Nederlando
Esperanto-libroserioj
Internacia Festivalo

La Internacia Festivalo aŭ IF estis tradicia jarfina aranĝo por familioj kaj plenkreskuloj, organizata ĉiujare en malsama germana urbo.

La unuaj 3 IF-oj okazis ekde 1979 enkadre de la Internacia Seminario de Germana Esperanto-Junularo. Sekvis kelkjara paŭzo. Laŭ iniciato de la estraro de Germana Esperanto-Asocio la IF okazas ek de 1987 kiel memstara aranĝo.

Krom prelegoj kaj diskutrondoj pri la kadra temo estis proponataj ĝeneralaj prelegoj, ekskursoj, koncertoj kaj distraj programeroj. Kulmino de la IF ĉiam estis la Silvestra Balo. La babilejo-trinkejo de IF tradicie-ŝerce nomiĝis knajpo, laŭ la germana vorto Kneipe (= drinkejo).

Kelkfoje al IF ligiĝis aranĝoj de AIS San-Marino.

Ĉiujn festivalojn organizis Hans-Dieter Platz, sigle nomata "HDP", escepte de la dua IF, kiu estis organizita de Uschi Felhölter.

La lasta IF solene okazis fine de 2014. Ekde la jarfino de 2015, Germana Esperanto-Asocio organizas la aranĝon Luminesk'

Historio 
Inter la 3-a IF (1981/1982) kaj la 4-a IF (1987/1988) estis kvinjara paŭzo.

En la tabelo estas listigitaj ankaŭ la nombroj da partoprenantoj kaj landoj.

Referencoj

Eksteraj ligiloj 
 IF-retpaĝo  

Esperanto-renkontiĝoj en Germanio
Internacia Junulara Festivalo

La Internacia Junulara Festivalo (IJF) estas porjunula Esperanto-aranĝo organizata de la Itala Esperantista Junularo ĉiujare en alia itala urbo. Ĝi kutimas okazi dum la paskaj lernejaj ferioj.

Krom prelegoj kaj diskutrondoj pri la ĉiujara kadra temo estas proponataj ĝeneralaj prelegoj, ekskursoj, koncertoj kaj aliaj distraj programeroj. Kiu volas plibonigi siajn Esperanto-sciojn, povas viziti kursojn por komencantoj aŭ progresintoj.

La unua IJF okazis en 1977. La aranĝo havas plej ofte ĉirkaŭ 100 partoprenantojn; la plej granda (kun 325 partoprenantoj) estis la 24-a IJF, okazinta en 2000 en Cavallino.

Listo de la festivaloj

Referencoj

Vidu ankaŭ 
 Junulara E-Semajno
 Internacia Junulara Kongreso
 Internacia Junulara Semajno
 Internacia Seminario
 Ago-Semajno
 Internacia Festivalo
 Festivalo kun transkulturaj interŝanĝoj

Eksteraj ligiloj 
 La retpaĝaro de IJF 

 
Esperanto-renkontiĝoj en Italio
Idaho

Ĉi tiu artikolo temas pri la ŝtato de Usono. Por aliaj signifoj de la nomo, vidu IDAHO (apartigilo).

Idaho (angle Idaho [AJ-da-ho]) estas subŝtato de Usono. Ĝi fariĝis la 43-a subŝtato de la lando la 3-an de julio 1890. Ĉefurbo estas Boise (Bojsio esperante). Inter la aliaj aparte gravaj urboj menciindas ekzemple Idaho Falls (Akvofalo Idaha, esperante), Grangeville, Coeur d'Alene kaj Rexburg. Laŭ la censo de 2010 en Idaho vivis sume  personoj.

Bildaro

Eksteraj ligiloj 
 oficiala retejo
 faktoj pri Idaho de la usona statistika oficejo

 
Subŝtatoj de Usono
Iovao

Iovao ( ) estas subŝtato de Usono. Ĝi fariĝis la 29‑a subŝtato de Usono je la 28‑a de decembro 1846.

Loĝantaro:  (en 2015)
Ĉefurbo: Des Moines
Aliaj urbegoj:
 Davenport
 Cedar Rapids

Kontraste al aliaj ŝtatoj de Usono, en Iovao loĝas multaj personoj de germana deveno (35,7%) kaj multaj kredantoj estas katolikaj (23%).

Administra divido

Distriktoj 
Iovao konsistas el 99 distriktoj aŭ kantonoj (county, plurale counties).

Vidu Listo de kantonoj de Iovao.

Regionoj 
Tiuj 99 kantonoj estas grupita de la Iova-registaro en 8 juraj distriktoj.

Alia divido estas regulata laŭ la jenaj regionoj:
Nordokcidenta regiono (Northwest region).
Kantonoj en la nordokcidenta regiono: Buena Vista, Calhoun, Cherokee, Clay, Dickinson, Emmet, Ida, Lyon, O’Brien, Osceola, Palo Alto, Plymouth, Pocahontas, Sac, Sioux kaj Woodbury.
Nordcentra regiono (North central region).
Kantonoj en la nordcentra regiono: Boone, Butler, Cerro Gordo, Floyd, Franklin, Grundy, Hamilton, Hancock, Hardin, Humboldt, Kossuth, Marshall, Mitchell, Story, Tama, Webster, Winnebago, Worth kaj Wright.
Nordorienta regiono (Northeast region).
Kantonoj en la nordorienta regiono: Allamakee, Benton, Black Hawk, Bremer, Buchanan, Chickasaw, Clayton, Delaware, Dubuque, Fayette, Howard, Jackson, Jones, Linn kaj Winneshiek.
Sudokcidenta regiono (Southwest region).
Kantonoj en la sudokcidenta regiono: Adair, Adams, Audubon, Carroll, Cass, Crawford, Fremont, Greene, Guthrie, Harrison, Mills, Monona, Montgomery, Page, Pottawattamie, Shelby kaj Taylor.
Sudcentra regiono (South central region).
Kantonoj en la sudcentra regiono: Appanoose, Clarke, Dallas, Decatur, Jasper, Lucas, Madison, Mahaska, Marion, Monroe, Polk, Poweshiek, Ringgold, Union, Warren kaj Wayne.
Sudorienta regiono (Southeast region).
Kantonoj en la sudorienta regiono: Cedar, Clinton, Davis, Des Moines, Henry, Iowa, Jefferson, Johnson, Keokuk, Lee, Louisa, Muscatine, Scott, Van Buren, Wapello kaj Washington.

Urboj 
Ĉiuj 947 urbaj municipoj en Iovao estas statuse urboj (cities), sen rigardi populacion, de tiu malpli loĝata (Beaconsfield, 11 loĝantoj) ĝis tiu pli loĝata (Des Moines, 198.652 loĝ.).

Servoj 
 Iovaa Ŝtata Universitato

Referencoj

Eksteraj ligiloj 

 

!
Irana Altebenaĵo

La Irana Altebenaĵo estas altebenaĵo, kiu kovras en du trionojn de la ŝtata teritorio de Irano kaj signifajn partojn de Afganio kaj Pakistano, sed krome ankaŭ malpligrandajn partojn de Irako kaj Turkmenio. La altebenaĵo okupas areon de 3,7 milionoj da kvadrataj kilometroj. La plej alta punkto estas la vulkano Demavendo, kiu atingas altecon de 5604 metroj. 

La centra ebenaĵo kun alteco de inter 500 kaj 2000 metroj dividiĝas per pluraj montoĉenoj (Kuhrud, orientiranaj montoj) kaj ĉirkaŭiĝas per grandaj montaraj masivoj - Elborz-Montaro, Kopetdago, Hindukuŝo, Zagros-Montaro kaj aliaj. La pejzaĝo difiniĝas per montaraj stepoj, dezertoj kaj duondezertoj. Ĉe la eksteraj deklivoj multas arbaroj.

Vidu ankaŭ
Kaŭkaza biodiverseco-varmpunkto

 
Geografio de Irano
Geografio de Afganio
Geografio de Taĝikio
Geografio de Azio
Integreco

Integreco estas la sekureca kriterio, kiu priskribas la necesan/deziratan protektadon kontraŭ malpermesita ŝanĝo aŭ viŝo.

Oni uzas ciferecajn subskribojn aŭ ĉifrecajn kontrolsumojn. Ciferecajn subskribojn ankaŭ provizas Neigo Malhelpo, oni ekzemple uzas RSA aŭ ElGamal por tio.

Sekureco
Listo de islandaj verkistoj

Islandaj verkistoj

Ari Þorgilsson
Snorri Sturluson
Hallgrímur Pétursson
Bjarni Gissurarson
Jónas Hallgrímsson
Jón Trausti
Einar Benediktsson
Halldór Stefánsson
Jóhannes úr Kötlum
Halldór Kiljan Laxness
Guðmundur Böðvarsson
Snorri Hjartarson
Thor Vilhjálmsson
Indriði G. Þorsteinsson
Jóhann Jónsson
Svava Jakobsdóttir
Gestur Pálsson
Davíð Stefánsson
Jón Helgason
Matthías Johannessen
Friðrik Hansen
Hannes Sigfússon
Sigfús Daðason
Guðbergur Bergsson
Gyrðir Elíasson
Þórarinn Eldjárn
Baldur Ragnarsson

 
Literaturo
Izotopo

Nomiĝas izotopoj tiuj specoj de atomoj de la sama kemia elemento, kiuj havas malsamajn masojn. La elementoj en la naturo ĝenerale estas miksaĵoj de du aŭ pli izotopoj. La atomnumero, kiu indikas la nombron da protonoj estas la sama por du izotopoj, sed la nombro de neŭtronoj malsamas.

La nomo devenas el la grekaj isos, sama, kaj topos, loko, ĉar ili havas la saman lokon en la perioda tabelo de la elementoj.

Ĉar la atomnumero (aŭ atomnombro), Z, estas la sama, la ĥemiaj ecoj de du izotopoj estas la samaj. Tamen, la fizikaj ecoj povas tre malsimili.

En la scienca nomigado, la izotopojn oni alnomas per la nomo de la responda elemento, sekvata de la masnumero, kiu estas la nombro da nukleonoj (protonoj plus neŭtronoj), kaj kiu tre similas la atommason. La du partoj estas ĝenerale disigitaj per streketo. Kelkaj izotopoj posedas proprajn nomojn. Ekzemploj de konataj izotopoj: hidrogeno-3 aŭ tricio, karbono-12, karbono-14, uranio-238, ktp. En simbola formo la nombro da nukleonoj estas aldonita kiel superindekso al la kemia simbolo: 3H, 12C, 14C, 238U.

En la komuna lingvo estas ofte uzi la vorton izotopo por aludi la specon karakterizatan per difinitaj valoroj de Z kaj A. Striktasence, tia speco devus esti nomata nuklido, kaj oni devus alnomi izotopo la nuklidojn apartenantajn al la sama elemento. Tiel, la nuklidoj karbono-12 kaj karbono-14 estas ambaŭ izotopoj de la elemento karbono. Ili apenaŭ diferenciĝas el ĥemia vidpunkto, sed diferencoj en aliaj proprecoj povas taŭgi por multaj esploroj, kiel la radiokarbona datado.

Se la proporcio inter la kvantoj de protonoj kaj neŭtronoj ne estas la ĝusta por atingi la nuklean stabilecon, la izotopo estas radioaktiva.

La atompezo de elemento estas la averaĝo de la pezoj de la izotopoj trovitaj en la naturo.

Vidu ankaŭ 

 Listo de partikloj
 Radioaktiveco
 Duoniĝtempo
 Nuklea izomero
 Sammasnumera izotopo
Istvan Bierfaristo

Istvan Bierfaristo estas pseŭdonimo por Steven Brewer [stivn bruer] kaj lia frato Philip Brewer [filip bruer], usonaj esperantisto-amuzuloj kiuj ŝerce pretendas esti "zne-majstro" kaj grava Esperanto-aŭtoro. Ili verkis kelkajn hajkojn – kelkaj tute ŝercaj aŭ ironiaj, aliaj pli profundaj, sed tro videble neprofesiaj (interalie ili emas forgesi akuzativojn kaj ligo-strekojn) – laŭ ili mem, laj plej konataj estas la serio Printempaj Salamandroj.

Istvan devenas de la hungara nomo István [Iŝtvan] = Stefano. Bierfaristo estas la traduko de la angla vorto brewer.

Eksteraj ligiloj 
Hejmpaĝo lia, kun hajkoj: http://www.bierfaristo.com/

Pseŭdonimoj
Islanda lingvo

La islanda lingvo ( [Islenska], antaŭ 1974 ) estas nordĝermana lingvo. Ĝi estas la oficiala lingvo en Islando. Ĝi estas parolata de proksimume  homoj, ĉefe de la loĝantoj de Islando, sed ankaŭ de kelkaj usonanoj havantaj islandajn praulojn.

Vortoj kun islanda origino en Esperanto inkludas:
 gejsero el fama islanda specimeno Geysir
 sagao

Lingva klasifiko 
La islanda lingvo devenas rekte de la norena lingvo de la vikingoj, kaj tiom malmulte pluevoluis, ke multaj eĉ konsideras tiujn du unu sama lingvo. Ĝia plej proksima parenco estas la feroa lingvo, iom pli fore la norvega (nynorsk).

Specialaĵo 
Parte pro la fiereco de la islandanoj pri sia kulturo, parte pro la iom fora situo de la insulo, la islanda lingvo dum pluraj jarcentoj ne spertis gravajn ŝanĝojn. Dum la aliaj skandinavaj lingvoj dum sia longa historio forĵetis la plej multajn gramatikajn specialaĵojn, la islanda gardis ilin ĝisdetale.

Krom tio la islandanoj klopodas eviti la transprenon de fremdlingvaj neologismoj. Novajn terminojn ili formas kutime el jam ekzistantaj islandaj vortoj. Tiel ekzemple la vorto tölva (komputilo) formiĝis el tala (nombro) kaj völva (magiistino). La vorto alnæmi (aidozo) estis formita el la eroj al (ĉio) kaj næmi (sensiveco), ktp.

La lernado de la islanda lingvo pro tio fariĝas sufiĉe komplika. Tamen ĝi povas esti inda, ĉar: kiu regas la nuntempan islandan lingvon, tiu eĉ pli-malpli kapablas legi la antikvajn islandajn sagaojn.

Skribo 
La islanda lingvo estas skribata per varianto de la latina alfabeto, kun du konsonantaj kromsignoj þ, ð (interdenta s, z, IFA-a [ð, θ], þ venas el runoj) kaj vokalaj signoj æ, ö.

La islanda alfabeto tiel konsistas el 32 literoj:

Historio 

La nuna islanda alfabeto estis kreita surbaze de la normo formiĝinta en la 19-a jarcento. La precipa kunkreinto estas la dana lingvisto Rasmus Rask.

Fine de la 20-a jarcento la alfabeto estis ŝanĝita. Oni anstataŭis la kombinon je per la litero é. En 1974 estis abolita la litero z.

Specimenoj

La Patro Nia 
Faðir vor, þú sem er á himnum.
Helgist þitt nafn, til komi þitt ríki,
verði þinn vilji, svo á jörðu sem á himni.
Gef oss í dag vort daglegt brauð.
Fyrirgef oss vorar skuldir,
svo sem vér og fyrirgefum
vorum skuldunautum.
Og eigi leið þú oss í freistni,
heldur frelsa oss frá illu.
Því að þitt er ríkið, mátturinn og dýrðin
að eilífu amen.

Vidu ankaŭ 

 Ŝanĝoj inter la malnovnordlanda kaj islanda lingvoj
 Tago de la islanda lingvo
 Islanda literaturo
 Alta-Islanda lingvo
 Listo de lingvoj
 Stefan Sabinin, verkinto de gramatiko

Eksteraj ligiloj 
 Íslenska, í senn forn og ný 
 Kataluna Esperantisto aperigis en julio 2022 numeron kun multaj artikoloj pri la islanda lingvo.

 
Lingvoj laŭ alfabeto