alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Рональд Рейган

Ро́нальд Ре́йган (; 1911 елның 6 феврале — 2004 елның 5 июне) — АКШ сәясәтчесе, 40-нчы АКШ президенты (1981—1989 еллар), Республикан фиркасе әгъзасы. Калифорния штатының 33-нче губернаторы (1967—1975).

Рональд Рейган АКШ-ның иң популяр президентларыннан санала.

1930 елларда Лос-Анджелескә килеп, актерлык карьерасын башлый. Соңрак General Electric ширкәтендә сәяси эшчәнлегенә керешә. Башта АКШ-ның Демократик фиркасендә әгъза булса, 1962 елда исә Республикан фиркасенә керә. 1966 һәм 1970 елларда Калифорния штаты губернаторы сайлауларында җиңү яулый.

1968 һәм 1976 елларда АКШ президенты вазифасына намзәтлек кыла, ләкин фирка эчендә сайлауларда җиңелә. 1980 елда рәсми төстә Республикан фиркасеннән президентлыкка кандидат була. Сайлауларда ул җиңә. 1981 елда аның гомеренә уңышсыз һөҗүм ясала. Байтак сәяси һәм икътисади реформалар инициаторы була.

1985 елда кабат сайланганда Американың 49 штаты аны хуплап тавыш бирә. Икенче срокта, беренчедән аермалы буларак, ССРБ белән уртак тел табуга омтыла. Рональд Рейган берничә мәртәбә Советлар Берлегендә була һәм дистәләрчә тапкыр Михаил Горбачев белән очраша.

1994 елда аның Альцһеймер чире белән авырганы билгеле булгач, Рейган халык алдына бик чыкмый башлады. Әлеге авырудан ул 2004 елда вафат булды .

Фотосурәтләр

Искәрмәләр

Сылтамалар 

 Ак йорт сайтында биографиясе 
 Сайланган хәбәрләр һәм әңгәмәләр 

АКШ президентлары
Калифорния губернаторлары
АКШ республиканнары
XX гасыр сәясәтчеләре
Шәхесләр:Салкын сугыш
АКШ президенты

Америка Кушма Штатлары президенты () — АКШ башлыгы, илнең иң югары сәясәт хезмәткәре, АКШ Армиясе һәм Флоты җитәкчесе. АКШ Конгрессы кабул иткән кануннарга вето хокукына ия. Вазифа 1787 елда кабул ителгән АКШ Конституциясе белән кертелә. 

АКШның беренче президенты — Джордж Вашингтон. Ул әлеге вазифага 1789 елда керешә. Илнең гамәлдәге президенты — Джозеф Байден.

 1862 елның 22 сентябрендә — АКШ президенты Авраам Линкольн негр-колларны азат итү турында игълан итә.

Намзәтләргә таләпләр 
Президентка намзәт булып фәкать 35 яшьтән өлкәнрәк булган, АКШта кимендә 14 ел яшәгән АКШ ватандашы була ала. Сайлау вакытына иң яшь президент Рональд Рейган була (ул 69 яшендә сайлана). Иң яше исә Теодор Рузвельт була (42 яшь).

1951 елда Конституциягә кабул ителгән төзәтмәләр буенча бер үк кеше иң күбе 2 тапкыр президент була ала.

Фотосурәтләр

Шулай ук карагыз 
 АКШ президентлары исемлеге

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 АКШ президенты рәсми сайты 

АКШ дәүләт төзелеше

br:Prezidant Stadoù-Unanet Amerika
co:Presidenti di i Stati Uniti d'America
da:Amerikanske præsidenter
ga:Uachtarán na Stát Aontaithe
gl:Presidentes dos Estados Unidos de América
id:Daftar Presiden Amerika Serikat
ml:അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകളുടെ പ്രസിഡണ്ടുമാരുടെ പട്ടിക
nrm:Président d's Êtats Unnis
scn:Prisidenti dî Stati Uniti
Һава шары

Һава шары яки аэроста́т — очу максатыннан кулланылган, һавадан җиңелрәк булган очу корылмасы. Очу тышчага тутырылган газ ярдәмендә башкарыла.

Һава шарлары беренче булып кешегә һавага менү мөмкинлеген биргән. Икенче бөтендөнья сугышы вакытында актив кулланыла.

Һава аппаратлары
Һава транспорты

cy:Balŵn
ml:ബലൂണ്‍ (ആകാശനൗക)
Невилл Чемберлен

Артур Невилл Чемберлен ( 1869 елның 18 марты Эджбастон, Бирмингем — 1940 елның 9 ноябрь, Рекфилд яныдагы Хекфилд) — Бөекбританиянең дәүләт эшлеклесе, Консерватив фирка, Тори фиркасе җитәкчесе.

1937-1940 елларда Бөекбританиянең 60 нчы премьер-министры. 1938 елда Адольф Гитлер, Бенито Муссолини һәм Эдуар Даладьебелән Мюнхен килешүенә кул куя. Лондонга кайткач, аэродромда ул «Мин сезгә тынычлык китердем», — дип әйтә. Ләкин бер елдан соң агрессорны тынычландыру сәясәте файдасыз булуы ачыклана: Икенче бөтендөнья сугышы башлана. 1940 елның 10 маенда нык авырган Чемберлен вазифасын Гитлер белән компромиссыз сугыш алып бару сәясәте тарафдары Уинстон Черчилльгә тапшыра. Шул ук елны экс-премьер-министр вафат була.

Фотосурәтләр

Шулай ук карагыз 

Бөекбритания премьер-министрлары
Бөекбританиянең Консерватив фиркасе әгъзалары
XX гасыр сәясәтчеләре
Шамил Исхаков

Шамил Габдулла улы Исхаков — татар дин әһеле, «Казан нуры» мәчете баш имамы.

Ул 1924 елның 5 апрелендә Татарстанның Ябынчы авылында дөньяга килә. Әтисе дә, бабасы да мулла булганнар. Шамил Исхаков ислам рухында тәрбия ала. Әхмәтзәки Сафиуллин, Габделхәмит Яруллин кебек танылган татар динчеләреннән дәресләр ала.

1997 елда Казанның Яңа Савин районында «Казан нуры» мәчете төзелешенә күп көчен куя. Гыйбадәтханә төзелгәч, Шамил хәзрәт аның имамы итеп билгеләнде.

Шамил Исхаков 4 бала тәрбияләгән. Аның улы — элекке Казан мэры Камил Исхаков.

Имам 2011 елның 6 февралендә Казанда вафат булды. Мәрхүм белән хушлашу «Казан нуры» мәчетендә үтте. Шамил хәзрәт Казандагы Яңа татар бистәсе зиратында җирләнде.

Искәрмәләр 

Татарстан имамнары
Өлкәр

Өлкәр (M45) — Сәвер йолдызлыгында сибелгән тупланыш; Җир шарына якыннарыннан берсе һәм гади күз белән иң яхшы күренеп тора торганнардан берсе.

Йолдызлар 
Өлкәр тупланышы 12 яктылык елы диаметрлы һәм якынча 1000 хисапка алган йолдызны эченә ала (күпләр катлаулы йолдызлар булалар). Барысы тупланышка 3000 йолдыз чамасы керә. Тупланышта кайнар күк йолдызлар күпчелек тәшкил итәләр, аларның 14 гади күз белән күренәчән. Тупланыш йолдызларының гомуми массасы 800 Кояш массасына чамасы тиңдәш.

Тупланышның иң якты тугыз йолдызының исемнәре борынгы греклар мифлардагы Плеядалар җиде апа-сеңгелләре: Алкиона, Келено, Майя, Меропа, Стеропа, Тайгета и Электра, һәм шулай ук аларның әти һәм әни — Атлант һәм Плейона хөрмәтенә куштылар.

Шулай ук карарга мөмкин
Өлкәр сибелгән тупланышы йолдызлары исемлеге
Йолдызлар тупланышлары
Сәвер йолдызлыгы
Гарольд Вильсон

Гарольд Вильсон () — британ сәясәтчесе, Бөекбритания премьер-министры (1964—1970 һәм 1974—1976), Лейбористлар фиркасе әгъзасы һәм җитәкчесе (1963—1976). XX гасырда иң күренекле британ сәясәтчеләрдән санала. Аның җитәкчелегендә лейбористлар сайлауларда 4 тапкыр җиңү яулый. Вильсон эшеннән кинәт кенә, югары популярлык вакытында килә. Моның сәбәбе авыру булуы ихтимал.

Оксфорд университетын тәмамлый (1937). Шул ук елда көллиятләрдә икътисади тарихны укыта башлый. Икенче бөтендөнья сугышы вакытында армиягә язылырга тели, ләкин аны статист булып калдыралар. Андагы эшчәнлек өчен Британ империясе Ордены белән бүләкләнә.

1945 ел сайлауларында парламентка уза. 1947 елда Клемент Эттли премьерлыгы астында сәүдә министры вазифасын үти. 1963 елда фирка лидеры булып сайлана.

1964 ел сайлауларында Лейбористлар фиркасе җиңә, ләкин урыннары аз була. Премьер-министр булып билгеләнгән Вильсон тыныч сәясәт алып барып, 1966 елда тагын сайлауларны уздыра һәм фиркагә җиңү яулый.

Премьерлык вакытында кризислар булса да, акыллы сәясәт алып барырга тырыша. 1976 елның 16 мартында кинәт кенә, үз теләге белән вазифасын калдыра. 1983 елда парламенттан китә. Гомернең соңгы көннәрендә Альцһеймер чире белән авырый. 1995 елда вафат була.

Бөекбритания премьер-министрлары
Бөекбритания лейбористлары
XX гасыр сәясәтчеләре
Де Мольер әфәнденең тормышы

Мольер яки де Мольер әфәнденең тормышы - Михаил Булгаковның романы.

"Де Мольер әфәнденең тормышы" дигән исем 1956 елда авторның хатыны тарафыннан бирелә. Ә чынлыкта, Булгаковның бөтен архив документларында, авторның машин-язмасында Мольер исеме кулланылган.

Сюжет
Әсәр Мольер турында. Аны биографик әсәр дияргә мөмкин,шулай ук монда башка элементлар да бар. Гомумән, әсәр Булгаковның ирекле теле белән язылган.

Нәшер ителү тарихы
Булгаковның тормышы вакытында роман нәшер ителмәгән. Беренче тапкыр 1962 елда "Яшь гвардия нәшриятында, Бөек кешеләрнең тормышы сериясендә нәшер ителә.

1932 елның июлендә Булгаков Газета-журналлар нәшрияты белән Бөек кешеләр тормышы сериясеннән Мольер турында китап язуга килешү төзи. Әсәрнең беренче исеме "Җайдак де Мольер. Жан Батист Поклэн де Мольерның авторның драматургия турында кайбер уйланулары катыш тулы тормыш тасвирламасы . " була.

Эш 1933 елның 5 мартында тәмамлана. 8 мартта Булгаков кулъязманы редакциягә тапшыра. 1933 елның апрелендә сериянең редакторы Александр Тихонов киңәйтелгән рецензия язып җибәрә. Ул Булгаков талантын таныса да, әсәрне кабул итми.

Чыганаклар
М.А.Булгаков Белая гвардия.Бег. Мольер.М.:Дрофа:Вече, 2002.

Михаил Булгаковның романнары
Константин Черненко

Константин Устин улы Черненко (; 1911 елның 11 (24) сентябре, Большая Тесь авылы  — 1985 елның 10 марты, Мәскәү) — СССР сәясәтчесе, ЦК КПСС генераль сәркатибе, СССР Югары Шура Президиумы рәисе.

Шулай ук карагыз 

ССРБ Югары Шура Президиумы рәисләре
ЦК КПСС генераль сәркатипләре
XX гасыр сәясәтчеләре
СБКФ ҮК сәяси бюросы әгъзалары
Джеймс Каллаган

Джеймс Каллаган (, тулы исеме Леонард Джеймс Каллаган, Кардифф бароны (, 1912 елның  27 марты — 2005 елның 26 марты) — британ сәясәтчесе, лейборист, Бөекбритания премьер-министры (1976—1979).

Аны гадәттә Джим Каллагэн дип атыйлар. Шулай ук халыкта «Кояшлы Джим» атамасы таралган.

Икенче бөтендөнья сугышында катнаша. 1945 елда парламентка сайлана. 1964—1970 елларда Финанслар һәм Эчке эшләр министрлыкларын җитәкли. 1973 елда лейбористлар фиркасенең рәисе булып сайлана. 1974−1976 елларда — Бөекбританиянең Тышкы эшләр министры. 1976—1979 елларда — премьер-министр.

1987 елда аңа барон лаеклы исеме бирелә. 2005 елда ул вафат була.

Бөекбритания тарихында ул 4 мөһим вазифаны үтәгән бердәнбер сәясәтче: премьер-министр, Финанс министры, Эчке эшләр министры, Тышкы эшләр министры.

Сылтамалар 
 Тулырак мәгълүмат  

Бөекбритания премьер-министрлары
Бөекбритания лейбористлары
XX гасыр сәясәтчеләре
Эдвард Хит

Эдвард Хит (, 1916 елның 9 июле — 2005 елның 17 июле) — британ сәясәтчесе, консерватор, Бөекбритания премьер-министры (1970—1974), Маргарет Тэтчердан элгәре фиркане җитәкли. 1992 елда сэр () исемен ала.

Кент графлыгында дөньяга килә. Оксфорд университетында белем ала. Студент булганда ук Консерваторлар фиркасенә керә. Икенче бөтендөнья сугышында катнаша, майор дәрәҗәсенә җитә.

1950 ел сайлауларында парламентка уза. 1959 ел сайлауларыннан соң Хезмәт министры булып билгеләнә. 1963—1964 елларда ул Сәнәгать һәм сәүдә министры вазифаларын үти, 1965 елда Консерватив фирка җитәкчесе булып сайлана.

1970 ел сайлауларында Консерватив фирка җиңү яулый, һәм 1970 елның 19 июнендә Эдвард Хит Бөекбритания премьер-министры булып билгеләнә.

1975 елда Эдвард Хит сәясәттән актив катнашудан читкә китә. 2005 елда Солсберида вафат була.

Бөекбритания премьер-министрлары
Бөекбританиянең Консерватив фиркасе әгъзалары
XX гасыр сәясәтчеләре
Гагауз теле

Гагауз теле (үзатамасы gagauz dili, gagauzça; гагауз дили, гагаузча) — гагаузларның милли теле. Төрки телләргә керә. Молдавиянең Гагауз җире дип аталган автоном вилаятендә, Украинаның Әдис өлкәсендә таралган. Шулай ук Казакъстан һәм Үзбәкстанда гагаузча сөйләшүчеләрне очратып була.

Гомуми сөйләшүчеләр саны — якынча 150 мең кеше. Молдавиядә яшәүче гагаузлар күбесенчә туган тел дип гагауз телен атасалар (92,3 %), Украина гагаузлары күбесенчә украинча һәм урысча аралаша.

Телнең ике төп диалекты аерыла: үзәк һәм көньяк диалектлар. Шулай ук телнең төрле сөйләшләре бар.

Гагауз теле төрки телләренең угыз төркеменә карый. Иң якын тел — төрек теле. Ләкин, төрекләрдән аермалы буларак, гагаузлар православие динен тоталар.

1957 елда кирилица нигезендә язулары барлыкка килә. 1996 елда язу латин әлифбасына күчерелә.

Хәзерге гагауз әлифбасы:

Массакүләм мәгълүмат чаралары 
Ana Sözü Гагаузиядә иң зур асаба гәзит булып тора. Ул шулай ук һаман тулысынча гагауз телендә языла торган бердәнбер асаба гәзит һәм гагауз телендә нәшер ителгән теләсә нинди төр гәзитләрдән беренчесе булган. Ana Sözü-ннән башка Гагаузия Автоном Территориаль Берлегендә күпсанлы гәзитләр бар, аларга Açık Göz, Gagauz Yeri, Gagauz Sesi, Halk Birliği, Novıy Vzgled, Vesti, Gagauzii һәм Znamea керә.
Басма материалларга өстәп Gagauz Radio Televisionu (GRT) ширкәте гагауз телендә радио һәм телевизион тапшырулар башкара.

Шулай ук карагыз

Сылтамалар 

 Гагауз теле дәреслеге 
 «Ана сёзю» — гагаузтелле гәҗит

Гагауз теле
Угыз телләре
Трухмән теле

Трүхмән теле (үзатамасы Türkmen dili) — трүхмәннәрнең милли теле, төрки телләргә керә. Төрекмән теленең аерым диалекты булып санала.

Ногай теле тәэсирендә кайбер фонетик үзгәрешләрне кичергән. Шулай ук төрекмән теленнән кайбер лексик һәм грамматик аермалары бар.

Төрки телләр
Россия телләре
Хакас теле

Хакас теле (үзатамасы Хакас тілі, элек Хakas tįlį, тадар тілі) — хакаслар сөйләшкән тел. Хакасия, Тува һәм Красноярск крае җирләрендә таралган. Хакас телендә сөйләшүчеләр саны — якынча 52 мең кеше.

Телнең дүрт диалекты аерыла: сагай, качин, кызыл һәм шор диалектлары. Әдәби тел нигезе булып сагай һәм качин диалектлары санала.

Язу 
1924 елда кирил әлифбасы нигезендә язу булдырыла. 1929 елда ул латин әлифбасына, ә 1939 елда янә кириллицага күчерелә. Тел үзе XVIII гасырдан башлап өйрәнелә.

Шулай ук карагыз

Сылтамалар 

 Ethnologue entry for Khakas 
 Hakas People and Hakasia  
 Учебники хакасского языка

Хакас теле
Хөсни Мөбарәк

Мөхәммәт Хөсни Сәид Мөбарәк ( , Muḥammad Ḥusnī Sayyid Mubārak) — Мисыр хәрбие, сәясәт һәм дәүләт эшлеклесе, Мисырның дүртенче президенты (1981 елның 14 октябре — 2011 елның 11 феврале).

Озак еллар Һава гаскәрләрендә хезмәт иткәннән соң, Мисыр вице-президенты булып билгеләнде. Әнвәр Садат үтерелгәннән соң президент вазифасына керешә. Илдә гадәттән тыш хәлне кертеп, озак еллар буена Мисырда диктатура урнаша. 2011 елда 18 көн дәвам иткән 2 миллион халык протестлар чарасыннан соң вазифасыннан китә.

Искәрмәләр 

Мисыр президентлары
XX гасыр сәясәтчеләре
XXI гасыр сәясәтчеләре
Төньяк алтай теле

Төньяк алтай теле — ике таулы-алтай телләренең берсе, челканнар һәм кумандылар теле. Гадәттә, төньяк һәм көньяк алтай телләре бер тел дип саналса, хәзер алар ике аерым тел булулары ачык.

2002 елгы Россия җанисәбе буенча 65 534 кеше алтай телен белә . Алар арасында якынча 10% төньяк алтай телендә сөйләшә.

Язу кириллицага нигезләнә.

Шулай ук карагыз

Искәрмәләр

Сылтамалар 

 Таулы-Алтай дәүләт университетының алтай теле һәм әдәбияты кафедрасы  

Төрки телләр
Россия телләре
Караим теле

Караим теле (үзатамалары: кырым диалектында — къарай тили, тракай диалектында — karaj tili) — караимнар теле, төрки телләрнең кыпчак төркеменә карый.

XX гасырга кадәр язулары яһүд әлифбасына нигезләнгән. XX гасырда тел латин әлифбасына күчерелде.

Бүгенге көндә Кырым караимнары кирил әлифбасын куллана.

Шулай ук карагыз

Сылтамалар 

 Урысча-караимча һәм караимча-урысча онлайн сүзлек

Төрки телләр
Кыпчак телләре
Украина телләре
Литва телләре
Айрат Ибраһим

Айрат Исмәгыйль улы Ибраһимов — татар җәмәгать эшлеклесе, журналист, публицист (Сембер). 1988 елда ССРБда беренче татар оешмасына нигез салучы.

Тәрҗемәи хәл
Айрат Ибраһимов 1936 елда Башкортстанның Мәтәүбаш авылында дөньяга килә. Танк училищесында хәзерләнә. Владивостокта хезмәт итә. 

1988 елда ул СССРда беренче «Туган тел» дип аталган татар милли оешмасын нигезли һәм дәүләт оешмаларында теркәтә. Айрат Ибраһимның җитәкчелегендә «Туган тел» «Өмет» газетасын, Сембер татар мәдәни үзәге һәм өлкә телевидениесендә «Чишмә» тапшыруын булдыруга ирешә.

1988 елдан бирле Шәһри Болгарга сәяхәтләр оештыра, Сембер каласында беренче булып “Нардуган”, “Нәүрүз” бәйрәмнәрен, “Сембер җыры” конкурсларын башлап җибәрә, өлкә үзәгендә ана теле буенча беренче факультатив дәрес ачып җибәрә.  

Айрат Ибраһим «Туган тел» тарафыннан билгеләнүче «Мәшһүр татар» исеменә лаек булганнарны акчалата бүләкләүне үз өстендә тота. Үз акчасына китаплар чыгара, тарата.

1990-96 елларда «Өмет» гәзите редакциясендә. 1994 елдан алып 2012 елга кадәр Азатлык радиосында даими хәбәрче булып эшли. Татарстан матбугатында еш кына аның мәкаләләре чыга. Публицистик китаплар авторы.

2019 елда вафат була. Кабере хатынының туган ягы Иске Кызылсу авылы зиратында.

Сылтамалар 
 Милли җанлы милләттәш
 Ерактагы якын милләттәш
 Айрат Ибраһимов: “Нигә соң Сезгә генә кирәк бу ана теле һәм милли мәдәният мәсьәләләре...”

Татар журналистлары
Публицистлар
Кырымчак теле

Кырымчак теле (үзатамасы Кърымчах тыльы) — кырымчаклар теле, төрки телләрнең кыпчак төркеменә карый. Угыз төркеме тәэсире зур (аеруча фонетика һәм лексика өлкәләрендә). XIX гасырга кадәр үзатамалары «чагатай» булган.

Икенче бөтендөнья сугышына кадәр Кырымда 6 мең кырымчак яшәгән. 1941—1944 елларда, алман окупациясе вакытында, яһүдләр белән бергә күпләп үтерелделәр (кырымчаклар яһүд динен тоталар). Сугыштан соң якынча 1 мең кеше кырымчак телен белгән. Хәзерге вакытта, әлеге телне туган тел дәрәҗәсендә фәкать берничә кеше белә (2004 елда алар арасында булган Давид Реби кырымчак теленә багышланган хезмәтен чыгара), 100гә якын кеше аралаша ала. Тел юкка чыгу дәрәҗәсендә.

Татар теле белән чагыштыру

Язу 
Башлыча, кырымчаклар арамей язуын куллансалар, 1930 нчы елларда латин әлифбасы кабул ителә. 1990 елларда кирил әлифбасы нигезендә әлифба төзелә:

Шулай ук карагыз

Сылтамалар 

 Этнологик мәгълүмат

Төрки телләр
Украина телләре
Кырым телләре
Стэнли Болдуин

Стэнли Болдуин (; 3 август, 1867 ел, Вустершир — 14 декабрь, 1947 ел, Вустершир) — британ сәясәтчесе, Консерватив фиркасы әгъзасы, Бөекбританиянең 55 нче, 57 нче һәм 59 нчы премьер-министры. 1937 елдан — 1 нче Бьюгли графы.

1923 елда беренче тапкыр премьер-министр була. Ләкин 1924 елның гыйнварында пулат консерваторларга ышанмау вотумы игълан итә, Болдуин урынын Рамсей Макдональдка бирергә мәҗбүр була. Озакламый ул оппозиция лидерына әйләнә. Шул ук елда, октябрь сайлауларында Болдуин премьер итеп сайлана, бу урында ул 1929 елга кадәр эшли. Соңынннан 1931 елга кадәр яңадан оппозициядә була, бу елда ул Макдональд белән коалиция төзи, һәм башка консерваторлар белән бергә, аның хөкүмәтенә керә. Моның өчен лейбористлар Макдональдны фиркаларыннан чыгаралар, һәм каты авырулы, сәяси изоляцияләнгән Макдональд номиналь премьер булып кына кала. Чынлыкта исә лорд-рәис Болдуин җитәкче була. 1935 елда Макдональдны эшеннән алып, хөрмәтләп җибәрәләр. Ә Болдуин рәсми рәвештә премьер-министр була.

1937 елда Болдуин үз теләге белән эшеннән китә. Аның премьерлык иткән вакытын мактамыйлар, күпләр аны Невилл Чемберлен кебек үк, Һитлерга юл куйганы өчен сүгәләр.

Стэнли Болдуин 1947 елның 14 декабрендә Вустерширда вафат була.

Бөекбритания премьер-министрлары
Бөекбританиянең Консерватив фиркасе әгъзалары
XX гасыр сәясәтчеләре
Архейләр

Архебактерияләр яки Архейлар () — хәзер яши торган прокариотларның һәм башка барлык тере организмнарның иң борынгыларыннан берсе. Археи Җир шарында 3 млрд еллар элегрәк барлыкка килгәннәр дип санала.

Барлыгы архебактерияләрнең 40 тан артык төре бар. Аларны физиологик, экологик үзенчәлекләр, матдәләр алмашының типлары буенча аералар.

Архебактерияләр арасында иң билгелесе — метан барлыкка китерүче бактерияләр, ягъни метанобактерияләр. Алар, матдәләр алмашы нәтиҗәсендә, янучан метан газын бүлеп чыгаралар. Җир йөзендәге барлык метанны (ел саен 5—108 т) прокариотларның фәкать шушы төркеме генә барлыкка китерә.

Метан хасил итүче архебактерияләр бөтенләй кислородсыз (анаэроб) шартларда: су баскан җирләрдә, сазлыкларда, сулык ләмендә, чистарту корылмаларында, күшәүче хайваннарның кырыккартасында гына тереклек итәләр.

Архебактерияләргә кайбер күкерт бактерияләре керә. Алар, күкерт һәм аның неорганик кушылмаларын оксидлаштырып, сульфат кислотасын барлыкка китерәләр һәм шуның арка­сында таш һәм бетон корылмалар җимерелүенә, металлар коррозиясенә һ. б. га сәбәп булырга мөмкин. Алар күзәнәкләрдә күкерт тупларга сәләтле, күкерт чыганаклары барлыкка килү шушы бактерияләр эшчәнлегенә бәйле. Архебактерияләр табигатьтә күкерт әйләнешендә актив катнашалар.

Искәрмәләр

Кулланылган чыганаклар

Шулай ук карагыз 
 Бактерияләр
 Протистлар

Архейләр
Патшалыклар (биология)
Доменнар (биология)
Александр Дуглас-Хьюм

сэр Александр Дуглас-Хьюм (, 1903 елның 2 июле — 1995 елның 9 октябре) — Шотландия аристократы, Бөекбритания премьер-министры (1963—1964), консерватор. Фамилиясе яңгырашы инглиз орфоэпиясе кагыйдәләренә туры килми.

Итон көллиятен һәм Оксфорд университетының Christ Church көллиятен тәмамлый. Яшьлегендә крикет уены белән профессиональ дәрәҗәдә катнаша.

1934 елда парламентка сайлана. 1960—1963 һәм 1970—1974 — Бөекбритания Тышкы эшләр министры.

Дуглас-Хьюм — соңгы аристократлардан чыккан премьер-министр. Шулай ук ул монарх (Елизавета II) сайлаган соңгы премьер-министр. Премьерлык вакыты кыска булган.

Сылтамалар 
 Prime Ministers in the Post-War world: Alec Douglas-Home  

Бөекбритания премьер-министрлары
Бөекбританиянең Консерватив фиркасе әгъзалары
XX гасыр сәясәтчеләре
Роберт Уолпол

Роберт Уолпол () — Британия дәүләт эшлеклесе, Бөекбританиянең беренче премьер-министры (гәрчә, шулай аталмаса да).

Итон көллиятендә һәм Кембриҗ университетында белем ала. Виглар фиркасе яклы була. 1708 елда Хәрби эшләр министры, 1710 елда флотның банкиры вазифаларына керешә. 1711 елда хөкүмәткә тори фиркасе килә, Уолпол читләштерелә, Тауэрга утыртыла. Төрмәдән чыккач, янә сәяси көрәшкә тотына.

Озак еллар хөкүмәт эшендә катнаша, шулай ук оппозициядә була. Премьер-министр вазифасы булмаса да, аны шулай итеп атаганнар.

Бөекбритания премьер-министрлары
Бөекбритания тарихы
Бөекбритания виглары
Салар теле

Салар теле (үзатамасы Salariça) — төрки телләрнең угыз төркеменә карый торган тел. Кытайның Цинхай һәм Ганьсу вилаятләрендә таралган. Салар телендә якынча 90 мең кеше сөйләшә.

Тел угыз төркемендә булса да, кыпчак төркеме тәэсире бар. Хәзерге салар теленә кытай теле һәм тибет амдо теле йогынты ясаган.

Салар теле латин әлифбасына нигезләнә. Кайбер вакытларда гарәп әлифбасы да кулланыла.

Салур кабилә исеме төрекмәннәрдә кулланганга күрә, лингвистлар салар теленең төрекмән теле юрамалары һәм салар теле белән бәйләнешнең нигезен корып карыйлар.

Шулай ук карагыз

Әлифба

Сылтамалар 

 «Ethnologue» 

Төрки телләр
Кытай телләре
Телеут теле

Телеут теле яки телеут сөйләше — Көньяк Алтай теленең диалекты буларак каралган тел. Төрле очракларда аерым тел, диалект яки сөйләш буларак карала.

2002 ел мәгълүматлары буенча телеут телендә 2 650 кеше сөйләшә.

Шулай ук карагыз 

 Көньяк Алтай теле

Төрки телләр
Телләрнең генетик классификациясе

Җир шарында 2 500 дән алып 5 000 хәтле тел бар дип исәпләнә. Шул телләрнең күпчелеге махсус гаиләләргә берләшәләр, кайберләре изоляциядә калалар (ягъни бернинди дә тел гаиләсенә кермиләр).

Телләрнең генетик яки генеологик классификациясе телләрне гаиләләргә, гаиләләрне — төркемнәргә бүлә. Тел гаиләләре якынча 6-7 мең ел элек таркалган.

Барлыгы 240 тел гаиләсе бар дип исәпләнә. Шулай ук 100 изолят һәм 100 дән артык классификацияләнмәгән тел бар.

Уңайлык өчен әлеге тел гаиләләрне географик яктан карыйлар:
 Евразия: барлыгы 21 гаилә, 4 изолят һәм 12 классификацияләнмәгән тел.
 Африка һәм Көньяк-көнбатыш Азия: барлыгы 28 гаилә, 10 изолят һәм 10 классификацияләнмәгән тел.
 Океанлык: барлыгы 100 гаилә һәм 32 изолят.
 Төньяк Америка: барлыгы 42 гаилә, 28 изолят һәм 6 классификацияләнмәгән тел.
 Көньяк Америка: барлыгы 55 гаилә, 43 изолят һәм 77 классификацияләнмәгән тел.

Авразия 

 Баск гаиләсе
 Һинд-аурупа телләре гаиләсе
 Кавказ телләре гаиләсе
 Урал телләре гаиләсе
 Алтай телләре гаиләсе
 Монгол телләре
 Төрки телләр
 Тунгус-маньчжур телләре
 Корей теле һәм
 Япон-рюкюск телләре
 Дравид телләре гаиләсе
 Бурушаски теле (изолят)
 Енисей гаиләсе
 Юкагир телләр гаиләсе
 Чукотка-камчатка телләр гаиләсе
 Нивх теле
 Сино-тибет телләр гаиләсе
 Тай-кадай телләр гаиләсе
 Мяо-яо гаиләсе
 Австроазиат телләр гаиләсе
 Никобар гаиләсе
 Австронезия телләре гаиләсе
 Малай-полинезия телләре гаиләсе
 Тайвань телләр гаиләсе
 Андаман ىبتيؤسسгаиләсе

Африка һәм Көньяк-көнбатыш Азия

Океанлык

Төньяк Америка

Көньяк Америка

Катнаш телләр 
 Алеут-медный теле
 Мичиф һ. б.

Ясалма телләр 
 Эсперанто
 Интерлингва
 Волапюк һ. б.

Шулай ук карагыз 

 Россия телләре

Искәрмәләр

Чыганаклар

Сылтамалар 

 
Телләр исемлекләре
Фәнни классификацияләр
Алтай телләре

Алта́й телләре — Алтай телләре гаиләсенә кергән, сүзлек саcтафлары һәм грамматик төзелешләре охшаш үзенчәлекләргә ия булган төрки, монгол, тунгус-маньчжур телләренең гомуми атамасы.

Алтай телләренең килеп чыгышы һәм тугандашлыгы турында төрле фаразлар яши. Ләкин баба теленең анык системасы ачыкланмау сәбәпле, алтай телләре арасындагы генетик кардәшлек әлегә дәлилләнеп җитмәгән. Кайбер галимнәр алтай телләренә япон һәм корея телләрен дә кертә. Алтай телләренә кагылышлы фаразлар Г. И. Рамстедт, Н. Н. Поппе, Е. Д. Поливанов, В. Л. Котвич, М. рәсәнен, Җ. Г. Киекбаев һәм башкаларның хезмәтләрендә урын алган. Алтай телләре лексикасында, сүзнең фонетик төзелешендә (фонетик тәңгәллек, сингармонизм) һәм күп кенә грамматик категорияләрнең (агглүтинация, тартым, җөмлә төзелеше) уртаклыгында типологик охшаш билгеләр күзәтелә.

Алтай телләрендә сүзнең тамыры тотрыклы аваз саcтафы һәм мөстәкыйльлеге белән аерылып тора. Сүз ясалышы һәм үзгәреше тамырга бердәй кушымчалар ялгау юлы белән (агглүтинация) башкарыла. Алтай телләре өчен алкушымчалар характерлы түгел. Барлык алтай телләренә дә диярлек сингармонизм хас. Алтай телләрендә род категориясе юк, аларның күпчелегендә тартым категориясе бар. Затланышсыз фигыль формалары (сыйфат фигыль, хәл фигыль һ. б.) еш кулланыла. Алтай телләрендә ия - җөмлә башында, хәбәр җөмлә ахырында килә. Җөмләдә сүз тәртибе гомуми кагыйдәләргә нигезләнә: ияреп килүче сүз алдагы сүзгә бәйле. Шуңа күрә алтай телләрендә предлоглар түгел, ә бәйлекләр файдаланыла. Алтай халыкларының телен, тарихын, этнографиясен һәм фольклорын өйрәнә торган фән тармагы алтаистика дип атала. (Шулай ук карагыз Төрки телләрнең генеалогик классификациясе).

Классификация 
Алтай телләре үз эченә якынча 60 тел кертә, алар түбәндәге төркемнәргә бүленәләр:
 Төрки телләр
 Монгол телләре
 Тунгус-маньчжур телләре
 Корей теле (туганлык бәхәсле)
 Япон-рүкү телләре (туганлык бәхәсле)

Шулай ук карагыз

Сылтамалар 
 Monumenta Altaica 
 Татар энциклопедиясе
Селена Гомес

Селе́на Мари́ Ти́фи-Го́мес (;  1992 елның 22 июлендә, АКШ'ның Техас штатындагы Гранд-Прейри шәһәрендә туа) — Америка актрисасы, комик, җырчы, җырлар авторы һәм ЮНИСЕФның ирекле илчесе булып тора. «Вэйверли Плэйс тылсымчылары» (2007) телесериалында катнашуы белән таныла һәм  «Эмми» бүләгенә ия була.

Биографиясе 
Селена Мари Гомес 1992 елның 22 июлендә, АКШ'ның Техас штатындагы Гранд-Прейри шәһәрендәге Мэнди Корнетт һәм Рикардо Гомес гаиләсендә туа. Селенаның әтисе — латин-америкалы, ә әнисе итальян-инглиз чыгышлы. Гомес үз исемен ул чордагы танылган җырчы - Селена хөрмәтенә ала. Аңа 5 яшь булганда, аның әтисе белән әнисе аерылыша. Әнисе, театр актрисасы, үзенең кызын бер ялгызы гына тәрбияле һәм үзенең актер эшчәнлеге белән кызына да бу юлны сайларга ярдәм итә. 2006 елда Мэнди  Брайан Тифига кияүгә чыга, шуннан соң Селена икеле фамилия йөртә башлый — Тифи-Гомес.

Карьерасы 
Гомес берничә танылган фильмнарда һәм телесериалларда катнаша:
 «Вэйверли Плэйс тылсымчылары»
 «Көлсу турында тагын бер хикәя», 
 «Принцессаларны саклау программасы», 
 «Ханна Монтана», 
 «Шпион балалар 3: Уен тәмам».

Ә 2009 елда исә, Вэйверли Плэйс тылсымчылары» телесериалыннан чыгып, тулыметражлы «Вэйверли Плэйс тылсымчылары кинода» исемле фильм дөнья күрә.

2008 елда Селена Гомес Hollywood Records студиясе белән шартнамә төзи, шуның нигезендә ул  «Феялар» мультфильмына, «Көлсу турында тагын бер хикәя» фильмына, «Принцессаларны саклау программасы» һәм «Вэйверли Плэйс тылсымчылары» сериалына үз җырларын кертә. Үзенең төркеме «Selena Gomez & the Scene» берлектә ул  «Kiss & Tell» дебютлы әлбүмен төзи. Әлбум  2009 елның сентябрь аненда АКШ'та чыга.

2010 елда Селена төп рольләрне «Рамона һәм Бизус»  һәм «Монте-Карло» фильмынарында уйный.

2010 елда Селена шулай ук  Люк Бессонның «Артур һәм ике дөнья сугышы» фильмында төп рольне башкарган Принцесса Селенияны тавышландыра.

Йолдыз буларак «Саннига шанс бирегез» сериалының  1-нче сезонның 13-нче сериясенә чакырыла.

Фильмографиясе 

 Шпион балалар 3: Уен тәмам (20032004)
 Hannah Montana (20062008)
 The Crazy Ten Minute Sale (2007)
 Another Cinderella Story (2008)
 Arthur and the Revenge of Maltazard (2009)
 Princess Protection Program (2009)
 Вейверли Плейс тылсымчылары кинада (2009)
 Ramona and Beezus (2010)
 Монте-Карло (2011)
 The Muppets (20112012)
 Aftershock (20122013)
 Spring Breakers (2013)
 Getaway (2013)
 The Wizards Return: Alex vs. Alex (2013)
 Behaving Badly (2014)
 Rudderless (2014)
 Lennon or McCartney (2014)
 Unity (2015)
 The Big Short (20152016)
 The Fundamentals of Caring (2016)
 Neighbors 2 (2016)
 In Dubious Battle (2016)
 The Dead Don't Die (2019)
 A Rainy Day in New York (2019)
 Dolittle (2020)
 Selena Gomez: My Mind & Me (2022)

Дискографиясе

Шулай ук карагыз

Искәрмәләр

Сылтамалар 

 Рәсми сайт
  Selena Gomez Facebook сәхифәсендә
 Selena Gomez MySpace сәхифәсендә 
  Selena Gomez YouTube сәхифәсендә
  Selena Gomez Twitter сәхифәсендә
 
 Selena Gomez People Magazine сәхифәсендә
 Selena Gomez  TV Guide сәхифәсендә

АКШ комиклары
«Эмми» премиясе лауреатлары
АКШ поп-музыкантлары
АКШ рок-музыкантлары
ЮНИСЕФ ирекле илчеләре
Twitter сәхифәсен кулланучылар
Гарольд Макмиллан

Гарольд Макмиллан () — британ сәясәтчесе, консерватор, Бөекбританиянең 65 нче премьер-министры (1957—1963). Macmillan Publishers нәшрияты хуҗасы булган.

Оксфорд университетында белем ала. 1924 елда парламентка сайлана. 1945 елда Авиация министры, 1954—1955 елларда Саклану министры, 1955 елда Тышкы эшләр министры, 1955—1957 елларда казначей вазифаларын үти. Энтони Иден вазифасыннан киткәннән соң, Консерваторлар фиркасе җитәкчелеге булып сайлана һәм автоматик рәвештә Елизавета II тарафыннан премьер-министр урынына билгеләнә.

Аның премьерлык чорында Бөекбритания көчле икътисади үсеш кичерә. Атом коралы сынауларын чикләү буенча эш алып бара.

Аңа рак диагнозы куелгач, мөддәт вакыты чыкканга кадәр эшеннән китә. Диагноз ялгыш була, ул тагын 23 ел яши.

Бөекбритания премьер-министрлары
Бөекбританиянең Консерватив фиркасе әгъзалары
XX гасыр сәясәтчеләре
Джастин Бибер

Джа́стин Дрю Би́бер (, 1994 елның 1 мартында туган) — килеп чыгышы белән Стратфорд шәһәреннән булган (Канада провинциясе - Онтарио) поп һәм R&B-җырчы.

Джастин Бибер American Music Awards (22 ноябрь, 2010) бәйгесендә «ел әртисе» була.
Джастин MTV Music Awards церемониясенең йолдызы; әлеге бәйгенең юрамасы нәтиҗәсендә, Бибер елның иҗ әйбәт җырчысы, елның яңа ачышы, поп/рок жанрын иҗ әйбәт башкаручы, җң әйбәт әлбүм өчен сын һәм тагын бер махсус бүләк ала.

Дискографиясе

Студия әлбүмнәре 
 My World (17ноябрь,2009)
 My World 2.0 (23 март,2010)
 My World Acoustic (2010)
 Believe (2012)
 Believe Acoustiс (2013)
 Journals (EP) (2013)
Purpose (2015)
 Changes (2020)
 Justice (2021)

Сингллары 
 One Time (2009) (Бер тапкыр)
 One Less Lonely Girl (2009) (Бер ялгыз кыздан әзрәк)
 Love Me (2009) (Ярат мине)
 Favorite Girl (2009) (Яраткан кызым)
 Common Denominator (2009)
 First Dance (featuring Usher, 2009) (Беренче бию)
 Bigger (2009) (Зуррак)
 Down to Earth (2009)
 Baby (featuring Ludacris, 2010) 
 Never Let You Go (2010) 
 Eenie Meenie (featuring Sean Kingston, 2010)
 Never Say Never (featuring Jaden Smith, 2010)
 Somebody To Love (Remix) (featuring Usher, 2010) (Кемнедер яратырга)
 U Smile (2010) (Син елмаясын)
 Pray (2010)
 That Should Be Me (2010) (Бу мин булырга тиеш)
 Boyfriend (2012)
 Beauty and a Beat (2012)
 All Around the World (2012)
 As Long as You Love Me (2012)
 What Do You Mean? (2015)
 Sorry (2015)
 Love Yourself (2016)
 Company (2016)

Яраткан кызы 
Селена Гомес (җырчы) (аерылыштылар хэзерге конгэ))

Шулай ук карагыз

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Рәсми сайт
 Джастин Бибер YouTube сәхифәсендә
 
 Джастин Бибер Twitter сайтында
 Джастин Бибер Instagram сайтында

АКШ поп-музыкантлары
АКШ рок-музыкантлары
Twitter сәхифәсен кулланучылар
Канада җырчылары
Тенорлар
1304 ел



Вакыйгалар 
 1304—1343 — Неаполь короле Роберт I.
 Филадельфия янындагы сугышта Рожер де Флор төрекләрне тармар итәһәм аларны Византиянең элеккеге чикләренә кадәр куа.
 1304—1316 — Олҗайту илхан идарәсе.
 18 август — Франция короле Филипп IV-нең гаскәрләре һәм Фландрия баш күтәрүчеләре арасындагы Монс-ан-Певель янындагы сугыш. Фландрия халкы өчен кимсетә торган булган 1305 елда имзаланган Атис сугышы була.

Туулар 

 24 февраль — Ибн Баттута, Марокко сәяхәтчесе.
 20 июль — Франческа Петрарка, итальян шагыйре.

Вафатлар 

 11 май — Газан хан.
 17 август — Япония императоры Го-Фукакуса.

1304 ел
Еллар
1305 ел



Вакыйгалар 
 Мурсия районы җирләренең Кастилия белән Арагонның үзара бүлешүе.
 5 август — инглиз гаскәрләре тарафыннан Шотландия баш күтәрүчеләренең җитәкчесе Уильям Уоллес кулга алына.
 1305—1306 — Чехия короле Вацлав III.
 1305—1312 — Мали патшасы Мөхәммәт.

Туулар 

 2 июнь — Әбү Сәгыйть Баһадир хан, Иран илханы.

Вафатлар 

 21 июнь — Чехия короле Вацлав II.

1305 ел
Еллар
1306 ел



Вакыйгалар 
 Шотландиядә Роберт Брюс җитәкчелеге астында бәйсезлек өчен көрәшнең башлануы.
 25 март — Роберт Брюс Шотландия короле буларак тәхеткә утыра (идарә еллары 1306—1329).
 Мәскәү кенәзләре Коломнаны кулга төшерәләр.

Туулар 

 Ибн әш-Шәтыйр — гарәп астрономы.

Вафатлар 

 Якопоне да Тоди — итальян дини шагыйре.

1306 ел
Еллар
1309 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1309 ел
Еллар
Microsoft

Microsoft Корпорациясе (Microsoft Corporation, «ма́йкрософт», шулай ук рәсми булмаган әйтелеше дә таралган «микросо́фт»; ) — программа белән тәэмин ителеш чыгаручы буенча дөньядагы иң зур трансмилли компания. Җитештерелгән продуктлары — шәхси санакларда, уен алкушымчаларында, КПКда, кәрәзле телефоннарда һәм башка бик күп тармакларны үз өченә ала. Уйлап табучының иң эре продукты — Windows операцион системалар гаиләсе.

Хуҗалары һәм җитәкчеләре 
Microsoft акцияләре билгеле бер тәртиптә бүленгән: Билл Гейтска 7,55 %, Стив Балмерга — 4,66 %, корпорацииянең башка менеджерларына исә бер проценттан да ким өлеш тия, ә калган барлык бәяле кәгазьләр  биржасында сатуда тора. 2010 елның май аена ширкәтнең капиталы — $247,23 млрд.

Компаниянең директорлар шурасы рәисе — Билл Гейтс.

Логотиплары

Искәрмәләр 

Microsoft
Санак
Айгөл (Стәрлетамак районы)

Айгөл — Башкортстанның Стәрлетамак районында урнашкан авыл.

Почта индексы — 453141,  — 80249804001.

Демография 
Халык саны динамикасы:

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 641 кешенең яшәве мәгълүм.

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Помряскино

Помряскино — Башкортстанның Стәрлетамак районында урнашкан авыл.

Почта индексы — 453141,  — 80249804002.

Демография 
Халык саны динамикасы:

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 295 кешенең яшәве мәгълүм.

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Алатана

Алатана — Башкортстанның Стәрлетамак районында урнашкан авыл.

Почта индексы — 453154,  — 80249812001.

Демография 
Халык саны динамикасы:

Демография 
Халык саны динамикасы:

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 137 кешенең яшәве мәгълүм.

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Забельское

Забельское — Башкортстанның Стәрлетамак районында урнашкан авыл. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 200 кешенең яшәве мәгълүм.

Почта индексы — 453154,  — 80249812002.

Демография 
Халык саны динамикасы:

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары

ru:Забельское
Подольск

Подо́льск () — Россиянең Мәскәү өлкәсендә урнашкан шәһәр. Мәскәү өлкәсенең Подольск районының административ үзәге.

География 
Мәскәү елгасының Пахра исемле кушылдыгында урнашкан. Мәскәү үзәгеннән ераклыгы 36 км һәм Мәскәү боҗра автомобиль юлыннан 15 км. Төньягында Щербинка белән, көньякта Климовск белән чиктәш. Шәһәрнең мәйданы — 40,04 км², халык саны — 183,1 мең кеше. Мәскәү өлкәсенең эре сәнәгый һәм мәдәни үзәге.

Тарих 
XVIII гасырда Мәскәү Данил монастырена караган Подол авылыннан барлыкка килә. Шәһәр дәрәҗәсен 1781 елда ала.

Халык 

Милли состав (2002): руслар — 88,1%, украиннар — 1,9%, татарлар — 1,1%.

Халык саны

Шәхесләр 
 Мәкъсүт Зарипов (1929-2016), физикачы.

Искәрмәләр

Тышкы сылтамалар 
 «Минем шәһәр» энциклопедиясе

Мәскәү өлкәсе шәһәрләре
Веденовка

Веденовка — Башкортстанның Стәрлетамак районында урнашкан авыл. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 73 кешенең яшәве мәгълүм.

Почта индексы — 453142,  — 80249816003.

Демография 
Халык саны динамикасы:

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Константиноградовка

Константиноградовка — Башкортстанның Стәрлетамак районында урнашкан авыл. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 515 кешенең яшәве мәгълүм.

Почта индексы — 453165,  — 80249820001.

Демография 
Халык саны динамикасы:

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары

ru:Константиноградовка
Яблуновка

Яблуновка — Башкортстанның Стәрлетамак районында урнашкан авыл. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 6 кешенең яшәве мәгълүм.

Почта индексы — 453148, ОКАТО коды — 80249824004.

Демография 
Халык саны динамикасы:

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Бүреказган

Бүреказган — Башкортстанның Стәрлетамак районында урнашкан авыл. 2009 елның 1 гыйнварына биредә 845 кешенең яшәве мәгълүм.
2013 елда авылда 844 кеше яши. Урта мәктәп, китапханә, мәдәният йорты, мәчет, почта бүлекчәсе, кибетләр бар.

Тарихи белешмә
Тарихи чыганакларга караганда, авыл тарихы 1656 елдан башлана, шушы чорда тау итәгендә  башкорт кешесе Ишморат тарафыннан авылга нигез салына. 1711 елда җирләр Карамзин фамилияле алпавытка тапшырыла, ә ул үлгәннән соң, дәүләт милке булып кала.

1738 елда бу тирәгә Сембер губернасыннан бишәр мишәр һәм типтәр гаиләсе күченеп килә.  1753 елда мондагы халык Ногай юлында яшәүче башкортлар белән җир хакында купчий грамотасы яздыралар һәм Бүреказган елгасы буенда шушы авылга нигез салалар. Бу якын-тирәдәге авыллардан салым җыю урыны да була. 1870 елда инде өч өлештән торган авылда мәчет, училище һәм су тегермәне була.

1918 елда Бүреказганда Совет хакимияте урнаштырыла. 1928 елда 30 гаилә — “Яңа чишмә”, 20 гаилә “Куганак”  әртилләрен оештыра.  1933 елда, шушы ике әртил кушылып, “Игенчеләр” колхозы барлыкка килә.

Бөек Ватан сугышы елларында авылдан 222 кеше фронтка китә, шуның нибары 75е әйләнеп кайта.  1952 елда авылның колхозчылар йортында беренче тапкыр “Ильич утлары” кабына, шул ук елда радио эшли башлый. 1958 елда балалар бакчасы ачыла. 1961 елда “Игенчеләр” һәм күрше “Комбайн” колхозы берләшкәч, “Искра” күмәк хуҗалыгы барлыкка килә. 1966 елда авылда клуб төзелә, 1967 елда су үткәрелә, 1968 елда яңа мәктәп төзелә.  1970-80 елларда җитештерү объектларын төзү активлаша.

1990нчы елларда авылга табигый газ кертелә, кешеләрнең тормыш-көнкүреше шактый яхшыра.

Демография 
Халык саны динамикасы:

Икътисад

Сиксән елга якын колхоз булып яшәгәннән соң, Бүреказганда хуҗалыкны заманча аграр предприятие итеп үзгәртергә булдылар. Ул «Искра» исемен йөртә. Авыл шәһәргә терәлеп үк диярлек урнашкан. Халыкның күпчелеге шунда эшли. Билгеле, хуҗалык хезмәт хакы күләме буенча Стәрлетамак белән ярыша алмый. Колхоз чагында төрле тармакларда 260 кеше эшли иде. Хәзер илле һөнәр иясен эшле итә.

Мәгариф
1918 елда Бүреказганда элекке мәдрәсә бинасында беренче мәктәп ачыла. Аның беренче директоры Лотфрахман Ибраһимов була, соңрак ул Башнаркомпроска инспектор итеп күчерелә. 1928 елда авылда яңа башлангыч мәктәп салына. 1932 елдан ул җиде-еллык итеп үзгәртелә. Бишенче сыйныфта 60 бала укый ул вакытта. 1955 елда Бүреказганда урта мәктәп эшли башлый.

2013 елда мәктәптә 96 бала белем ала. 11нче сыйныфны ун бала тәмамлаган. Беренче сыйныфка 11 бала килгән. Алдагы елларда балалар саны артуы көтелә.

Танылган шәхесләр 
 Миңлеәхмәт Гайфуллин (1914―2002), Социалистик Хезмәт Каһарманы.
 Хәләф Ишморатов (1957), зоотехник, авыл хуҗалыгы фәннәре кандидаты, профессор.

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.
 Стәрлетамаҡ районында татар мәҙәниәте байрамын ойошторҙолар.

Башкортстан авыллары
Талач

Талач — Башкортстанның Стәрлетамак районында урнашкан авыл. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 895 кешенең яшәве мәгълүм.

Почта индексы — 453136,  — 80249828004.

География 
Уфадан 114 километр еракта урнашкан.

Мәгариф 
Талач гомумбелем урта мәктәбендә 89 бала укый (2012). Уку-укыту татар телендә алып барыла.

Демография

Танылган шәхесләр 
 Мөбәрәкша Хәбибуллин (1917―1997), Социалистик Хезмәт Каһарманы.
 Миңнерәис Ишморатов (1940), икътисад фәннәре докторы (2010), профессор. БР атказанган авыл хуҗалыгы хезмәткәре (1992).

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Казадаевка

Казадаевка — Башкортстанның Стәрлетамак районында урнашкан авыл. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 51 кешенең яшәве мәгълүм.

Почта индексы — 453151,  — 80249836004.

Демография 
Халык саны динамикасы:

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Хрипуновский

Хрипуновский — Башкортстанның Стәрлетамак районында урнашкан авыл. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 19 кешенең яшәве мәгълүм.

Почта индексы — 453156,  — 80249840005.

Демография 
Халык саны динамикасы:

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Катениновский

Катениновский — Башкортстанның Стәрлетамак районында урнашкан авыл.

Почта индексы — 453153,  — 80249844002.

Демография 
Халык саны динамикасы:

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 9 кешенең яшәве мәгълүм.

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Танеевка

Танеевка — Башкортстанның Стәрлетамак районында урнашкан авыл.

Почта индексы — 453153,  — 80249844005.

Демография 
Халык саны динамикасы:

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 121 кешенең яшәве мәгълүм.

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары

ru:Танеевка
Чуаш Куганагы

Чуаш Куганагы (, , ) — Башкортстанның Стәрлетамак районында урнашкан авыл. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 213 кешенең яшәве мәгълүм.

Почта индексы — 453153, ОКАТО коды — 80249844007.

Демография 
Халык саны динамикасы:

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Озерковка

Озерковка — Башкортстанның Стәрлетамак районында урнашкан авыл. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 28 кешенең яшәве мәгълүм.

Почта индексы — 453167,  — 80249848007.

Демография 
Халык саны динамикасы:

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Яңа Отрадовка

Яңа Отрадовка — Башкортстанның Стәрлетамак районында урнашкан авыл. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 1 242 кешенең яшәве мәгълүм.

Почта индексы — 453140, ОКАТО коды — 80249856001.

Демография 
Халык саны динамикасы:

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Загородный

Загородный — Башкортстанның Стәрлетамак районында урнашкан авыл. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 2 188 кешенең яшәве мәгълүм.

Почта индексы — 453140,  — 80249856006.

Демография 
Халык саны динамикасы:

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары

ru:Загородный
Кононовский

Кононовский — Башкортстанның Стәрлетамак районында урнашкан авыл. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 296 кешенең яшәве мәгълүм.

Почта индексы — 453147,  — 80249860005.

Демография 
Халык саны динамикасы:

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Ранний Рассвет

Ранний Рассвет — Башкортстанның Стәрлетамак районында урнашкан авыл. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 115 кешенең яшәве мәгълүм.

Почта индексы — 453147,  — 80249860006.

Демография 
Халык саны динамикасы:

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Бәгәнәш

Бәгәнәш — Башкортстанның Стәрлетамак районында урнашкан авыл. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 290 кешенең яшәве мәгълүм.

Почта индексы — 453163,  — 80249864002.

Демография 
Халык саны динамикасы:

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Константино-Александровка

Константино-Александровка — Башкортстанның Стәрлетамак районында урнашкан авыл. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 21 кешенең яшәве мәгълүм.

Почта индексы — 453164,  — 80249864003.

Демография 
Халык саны динамикасы:

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Федоро-Петровка

Федоро-Петровка — Башкортстанның Стәрлетамак районында урнашкан авыл. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 2 кешенең яшәве мәгълүм.

Почта индексы — 453138,  — 80249864012.

Демография 
Халык саны динамикасы:

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Ишпарс

Ишпарс — Башкортстанның Стәрлетамак районында урнашкан авыл. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 767 кешенең яшәве мәгълүм.

ᴨyчты индексы — 453152,  — 80249868002.

Демография 
Халык саны динамикасы:

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан җөмһүриᴙтсының муниципаль берәмлекләр сәвиты.

Башкортстан авыллары
Микрюковка

Микрюковка — Башкортстанның Стәрлетамак районында урнашкан авыл. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 830 кешенең яшәве мәгълүм.

Почта индексы — 453152,  — 80249868003.

Демография 
Халык саны динамикасы:

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Валентиновский

Валентиновский — Башкортстанның Стәрлетамак районында урнашкан авыл.

Почта индексы — 453155,  — 80249868010.

Демография 
Халык саны динамикасы:

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Ведерниковский

Ведерниковский — Башкортстанның Стәрлетамак районында урнашкан авыл. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 3 кешенең яшәве мәгълүм.

Почта индексы — 453155,  — 80249868011.

Демография 
Халык саны динамикасы:

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Рощинский (Стәрлетамак районы)

Рощинский — Башкортстанның Стәрлетамак районында урнашкан авыл. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 1 957 кешенең яшәве мәгълүм.

Почта индексы — 453137,  — 80 249 878 001.

Демография 
Халык саны динамикасы:

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Еслевский

Еслевский — Башкортстанның Стәрлетамак районында урнашкан авыл. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 70 кешенең яшәве мәгълүм.

Почта индексы — 453162,  — 80249880002.

Демография 
Халык саны динамикасы:

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Күчәрбай (Стәрлетамак районы)

Күчәрбай — Башкортстанның Стәрлетамак районында урнашкан авыл. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 332 кешенең яшәве мәгълүм.

Почта индексы — 453162,  — 80249880003.

Демография 
Халык саны динамикасы:

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Маршановка

Маршановка — Башкортстанның Стәрлетамак районында урнашкан авыл. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 83 кешенең яшәве мәгълүм.

Почта индексы — 453162,  — 80249880004.

Демография 
Халык саны динамикасы:

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Рыбкинский

Рыбкинский — Башкортстанның Стәрлетамак районында урнашкан авыл. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 12 кешенең яшәве мәгълүм.

Почта индексы — 453162,  — 80249880006.

Демография 
Халык саны динамикасы:

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Түрешле

Түрешле — Башкортстанның Стәрлетамак районында урнашкан авыл. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 917 кешенең яшәве мәгълүм.

ᴨyчᴛьı индексы — 453144,  — 80249888001.

Демография 
Халык саны динамикасы:

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан җɵмһүрᴎятсының муниципаль берәмлекләр сәвиты.

Башкортстан авыллары
Покровка-Озерки

Покровка-Озерки — Башкортстанның Стәрлетамак районында урнашкан авыл. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 22 кешенең яшәве мәгълүм.

Почта индексы — ?,  — ?.

Демография 
Халык саны динамикасы:

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Золотоношка

Золотоношка — Башкортстанның Стәрлетамак районында урнашкан авыл. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 563 кешенең яшәве мәгълүм.

Почта индексы — 453143,  — 80249888005.

Демография 
Халык саны динамикасы:

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары