Amri Wandel

Amri WANDEL (; Tel-Avivo, 20-a de januaro 1954) estas israela astrofizikisto kaj esperantisto.

Profesie li estas doktoro (supera sciencisto) pri astrofiziko en la Hebrea Universitato de Jerusalemo kaj gastprofesoro en UCLA. Amri Wandel estas specialisto pri aktivaj galaksioj, nigraj truoj kaj astrobiologio, kaj estas membro de la Internacia Astronomia Unio. Li doktoriĝis pri astrofiziko en Stony Brook, Novjorko, estis docento en la universitatoj de Princeton, Marilando kaj Universitato Stanford. Kun sia familio li loĝas en Israelo, ekde komenco de la 2000-aj jaroj en la planita urbo Modiino.

Agado en la Esperanto-komunumo 
Amri Wandel aktivis en la Junulara Esperanto-Ligo Israela  en la 1970-aj jaroj, estis Estrarano de TEJO (de 1977) kaj TEJO-prezidanto (1981-1983) kaj honora prezidanto. Li estas prezidanto de Esperanto-Ligo en Israelo (1990-1996, 2009 ĝis nun). Krome li funkcias/funkciis kiel
Komitatano de UEA ekde 1989, estrarano de UEA en la periodoj 1995-1998, 2004-2007 2010-2013 kaj 2019-2022, ekde 2007 estas sekretario de IKU, kaj estas fondinto kaj rektoro de la Internacia Vintra Universitato . Nacie krome li aktivis kiel organizanto kaj prezidanto de la LKK de la UK en Tel Avivo en 2000, kaj plu aktivas kiel redaktoro de la periodaĵo Israela Esperantisto (ekde 2008) 

Aldone Amri Wandel estas membro de la Akademio de Esperanto ekde 1992 kaj prezidanto de la Akademio Internacia de la Sciencoj (ekde 2016).

En la jaro 2007 en esperantista "Parko de la mondo" en Malbork / Pollando li inaŭguris ZEOn "Israelo" kaj plantis cedron omaĝe al sia patro kiu naskiĝis en apuda urbeto Skórcz, la ceremonion ĉeestis i.a. la urbestroj de Malborko kaj Skórcz (; , ).

Priscienca agado 
Amri Wandel, en sia artikolo Du jardekoj de Internacia Kongresa Universitato, resumas la agadon de IKU: jam en 17-a UK en Ĝenevo (1925) ekis "Somera Universitato", Internacia Kongresa Universitato (IKU) ekde la 66-a UK en Brazilio. Komunaj sesioj AIS-IKU ekis en 1992. La formato konsistas el ok ĝis dek fakaj prelegoj el diversaj terenoj, el kiuj tri estas parto de AIS-kurso. Tiuj prelegoj estas elektita de speciala komisiono, iam tripersona, nun kvinpersona. El la 82-a UK en Adelajdo (1997) oni eldonis broŝuron kun la IKU-tekstoj. El 2005 oni konstruis IKU retejon kadre de la retpaĝo de UEA. El 2007 Wandel iniciatis la "Internacian Vintran Universitaton", kadre de la jarfinaj eventoj. Tiuj ĉiuj iniciatoj kongruas kun aliaj prisciencaj esperantaj agadoj, kiel tiuj de ISAE, "Scienca Revuo", Vikipedio, biblioteko STEB de Eventoj, terminaroj ktp.

Verkaro 
 Venis Vespero (Infanlibro, tradukita el la hebrea, Palo Alto 1988)
 La Krabo kiu ludis kun la Maro (infanlibro, tradukita de Rudyard Kipling, Edistudio 1993, premiiĝis "infanlibro de la jaro")
 La Kosmo kaj Ni (baza lernolibro pri astronomio, kun David Galadí-Enríquez, FEL 2001 dua eldono 2005, gajnis la premion Pirlot)
 Redaktis la sonkasedojn "Israelo Kantas" (1982) kaj "Israelo ne ĉesas kanti" (1992) kaj la KDn "Venu Paco" (2001) kaj "Kanti gefratoj kune" (2011) de hebreaj kaj jidaj kantoj, tradukis plurajn kantojn en ili.
 Kunverkinto de la hejma vortaro (hebrelingvaj terminoj)
 Kunverkinto de la Nova PIV (terminoj pri astrofiziko)
 "Du jardekoj de Internacia Kongresa Universitato" en La Arto Labori Kune, (2010), red. U.Lins kaj D.Blanke, eld. UEA.
 Scienca redaktoro de "Origino de la vivo sur la Tero" de Nikolao Gudskov (Moskvo: Impeto, 2011) 
 Universitata 33-leciona video-kurso pri Astronomio kaj Astrofiziko en Universitato de Esperanto 
 Redaktis la jenajn librojn de Internacia Kongresa Universitato
IKU-libro 1998
IKU-libro 2005
IKU-libro 2006
IKU-libro 2007
IKU-libro 2011
IKU-libro 2013. kaj  IKU-libroj 2017-2021

Prelegoj 
 La spacmisio al Marso 
 Eklipso 1999 : la lasta suneklipso de la jarmilo (speciala prelego en la 84a UK 1999)
 "Esperanto en la ombro de la angla" en la Esperantologia konferenco, Havano 2010, 
Prelegoj dum la Internacia Kongresa Universitato
1985 Jen Nia Universo 
 1987 De Koperniko ghis Einstein : la evoluo de moderna astronomio
 1992 La Universo kaj moderna astrofiziko
 1995 Enkonduko en Astrofizikon kaj Astronomion (AIS-IKU kurso, kun H.M. Maitzen)
 1998 Ĉu ni estas solaj ? La serĉo de ekstertera civilizacio 
 2000 Ses tagoj de kreado : de la praeksplodo ghis la homo
 2001 SETI : dialogo kun ekstertera kulturo
 2002 La Inkaa astronomio 
 2004 Supernovaoj : la plej grandaj eksplodoj en la Universo
 2005 – La Lakta vojo – nia hejmo en la universo (AIS-IKU kurso, kun H.M. Maitzen)
 2007 - Orienta Astronomio: Gasto-steloj en la Lakta Fervojo (AIS-IKU kurso) 
 2009 - Teleskopoj: de Galileo ĝis Hubble (AIS-IKU kurso) 
 2011 - SETI post 50 jaroj - astrobiologio kaj serchado de ekstertera inteligenteco (AIS-IKU kurso) 
 2013 - Auroro - la nordia lumo 
 2015 - La revolucio de Einstein 
 2016 - Astrobiologio ()
 2021 - Nigraj truoj kaj gravitaj ondoj (http://iku2.trovu.com/images/iku2021.pdf)

Referencoj

Vidu ankaŭ 
 Prezidantoj de TEJO
 Astronomia Esperanto-Klubo

Eksteraj ligiloj 

 Amri Wandel en Verkoj.com
 Persona TTTejo 
 Amri Wandel  en la TTT-ejo de AEK
 retejo de la Hebrea Universitato de Jerusalemo
 kurso en la Univ. de Jerusalemo 
 retejo de la Esperanto-Ligo en Israelo
 retejo de la UK 2000 en Tel Avivo
 artikolo "Amri Wandel volas aktivigi landajn asociojn kaj varbi membrojn en la reto" de marto 2010 en la retejo libera folio
 UEA-retejo pri la Internacia Kongresa Universitato

AIS
Akademio de Esperanto
Israelaj esperantistoj
Prezidantoj de TEJO
Honoraj Prezidantoj de TEJO
Estraranoj de UEA
Israelaj fizikistoj