Užice

Za tvrđavu u Užicu, pogledajte članak Užički Grad.
Užice, grad u  u Zlatiborskom okrugu, u Republici Srbiji. Prema popisu iz 2002. u njemu je živelo 54.717 stanovnika (prema popisu iz 1991. bilo ih je 53.607).

Leži na obalama reke Đetinje. 
	
Užice je središte Zlatiborskog okruga. Okrug je dobio ime po istoimenoj planini južno od grada, koji dostiže visinu od 1496 m. Severno od grada je planina Povlen (1.346 m). Grad se nalazi na nadmorskoj visini od 411 m. Kroz njega protiče reka Đetinja, pritoka Zapadne Morave.

Istorija

Stari i srednji vek 

Prvi stanovnici Užica i okoline bili su Iliri, odnosno njihova plemena Partini i Autarijati. Širom užičkog kraja ostavili su svoje grobnice i spomenike. Dolaskom Rimljana, ovi prostori uvršćeni su u sastav provincije Dalmacije, a Iliri su romanizovani.

U srednjem veku dolaze slovenska plemena, a potom i Srbi iz Bele Srbije. Oko 1180. godine, veliki župan Stefan Nemanja je Užice pripojio Raškoj, a pre toga nalazilo se u posedu župana Stracimira. Kada je kralj Dragutin abdicirao u korist svog brata Milutina, za sebe je zadržao Zlatibor, Arilje i Užice, i, dobivši od ugarskog kralja Mačvu, stvorio je tzv. Sremsku kraljevinu. Kada je kralj Dragutin umro, ovi krajevi opet su ušli u sastav Srbije. Nakon smrti cara Dušana, Užice je ušlo u posed Vojislava Vojinovića. Posle njegove smrti gradom je ovladao njegov bratanac Nikola Altomanović. Udruženim snagama, knez Lazar i Tvrtko I pobedili su Nikolu Altomanovića, oslepeli ga u Užicu i razvlastili, a njegove posede podelili međusobno. Tom prilikom, Užice je pripalo knezu Lazaru.

Turci su osvojili Užice 1463. godine, i ostali u njemu naredna četiri veka. Od tada je bilo u okviru Beogradskog Pašaluka, sve do 1807. godine, kada su ga tokom Prvog srpskog ustanka oslobodila srpski ustanici.

19. vek 
U oslobođenoj Srbiji Užice je bilo središte okruga i sreza, sa mnogo trgovaca i zantalija. Tek pred kraj 19. veka Užice je počelo da se razvija kao industrijski grad. Užice je bilo prvi grad u Srbiji sa elektranom sagrađenom po Teslinim principima. Hidroelektrana na Đetinji je sagrađena 1900.

Užička Republika 

Tokom nemačke okupacije u Drugom svetskom ratu 1941. godine, Užice je bilo privremeno oslobođeno od strane partizana. Tokom 67 dana postojanja Užičke Republike (od 24. 9. do 29. 11.), industrija i fabrike su uglavnom proizvodile proizvode za vojnu upotrebu, pruga i putevi su funkcionisali i novine i knjige su bile štampane. Okvirne granice republike su bile područje od reke Drine na zapadu do Zapadne Morave na istoku i od reke Skrapeža na severu do reke Uvca na jugu.

Muzej ustanka nalazi se u zgradi koja je služila kao glavni štab partizana.

Moderna istorija 

U okvirima SFRJ, Užice je bilo preimenovano u Titovo Užice, zajedno sa još 7 gradova širom zemlje (Titov Drvar, Titov Veles, Titova Korenica, Titov Vrbas, Titova Mitrovica, Titovo Velenje, Titograd). Ovo je bio jedan od razloga zbog kojeg je Užice dobilo veliku finansijsku pomoć od države i velika ulaganja u infrastrukturu i lokalnu industriju. Tokom narednih decenija, Užice je preraslo u jedan od većih i razvijenijih gradova u SFRJ, sve do njenog raspada. Posle raspada, 1992. godine, Užice gubi pridev ”Titovo”.

Tokom 1999. godine i napada NATO-a na SRJ, Užice je pretrpelo dnevna bombardovanja, a najgore je prošlo 6. 5., kada su avioni NATO-a bombardovali veliki broj mostova, puteva, civilnih i državnih zgrada i aeorodrom (vidi Bombardovanje Užica).

Demografija 
U naselju Užice živi 43126 punoletnih stanovnika, a prosečna starost stanovništva iznosi 37,4 godina (36,7 kod muškaraca i 38,0 kod žena). U naselju ima 17836 domaćinstava, a prosečan broj članova po domaćinstvu je 3,06.

Ovo naselje je velikim delom naseljeno Srbima (prema popisu iz 2002. godine), a u poslednja tri popisa, primećen je porast u broju stanovnika.

{| width="50%" style="background:transparent; "
| valign="top" width="50%" style="border:1px solid gray; " |

Grafik promene broja stanovnika tokom 20. veka

| valign="down" width="50%" |

Galerija

Slavni ljudi

 Radomir Antić , poznati fudbalski trener
 Milovan Rajevac , poznati fudbalski trener
 Milovan Đorić , poznati fudbalski trener
 Nemanja Vidić , poznati fudbaler
 Olivera Jevtić , atletičarka dugoprugašica
 Dragiša Kuzmanović , atletski trener
 Andrija Zlatić , streljač
 Slavoljub Kuzmanović , atletski trener
 Srboljub "Srba" Stamenković , poznati fudbaler
 Aleksandar Bakočević , društveno-politički radnik, bivši predsednik Skupštine Republike Srbije i Skupštine grada Beograda.
 Goran Daničić, srpski glumac
 Zoran Njeguš , fudbaler
 Miloš Marić , fudbaler
 Stojan Stiv Tešić , poznati filmski scenarista ,dramski pisac i romansijer , oskarovac
 Milovan Vesnić , auto vozač
 Ljubica Čakarević , učiteljica i poznata učesnica prvog svetskog rata
 Vesna Čitaković-Đurišić , odbojkašica
 Marija "Maga" Magazinović , prva srpska novinarka i bibliotekarka
 Dejan Petrović , poznati trubač
 Ivan Vukomanović , fudbaler
 Mirko Petrović , atletičar
 Ljubomir "Ljuba" Stojanović , srpski državnik , pisac
 Ivan Bosiljčić , srpski glumac
 Mihailo Milovanović , akademski slikar, vajar
 dr.Nađa Tešić , književnica
 Tatjana Kuzmanović-Lojanica , atletičarka
 Ljubomir Simović , dramski pisac,pesnik i romansijer
 Snežana Marinković-Kostić , atletičarka
 Zoran Drakulić , privrednik
 Nemanja Kojić , atletičar
 Milovan Raković , košarkaš
 Uroš Kutlešić , atletičar
 Miroslav Vukašinović , fudbalski trener
 Bogdan Pantić , atletičar
 Vladislav Dragojlović , košarkaš
 Milutin Uskoković , književnik
 Petar Tešić , poznati užički novinar
 Risto Kubura, poznati sportski novinar i tv komentator na radiju i na tv-u.
 Nikola Stamenić , atletičar
 Ivan Gajić , atletičar
 Željko Čeliković , atletski trener
 Danijel Vukajlović , atletičar
 Nikola Simić, poznati sportski novinar i komentator nagrada "Hrabro srce"
 Milovan Milutinović - "Supermen" , poznati Užičanin peške otišao do Londona
 Miroslav Radošević , košarkaš
 Ana Sekulić , atletičarka
 Katarina Ostojić - "Kaya", pevačica
 Milan Jeremić , fudbaler
 Svetislav Tijanić , poznati novinar
 Nikola Ljubičić , general jugoslovenske narodne armije i predsednik predsedništva SFRJ
 Marija Mutavdžić ,
 Milana Nikitović ,
 Gligorije Glišo Kokora , poznati privrednik i ugostitelj
 Jovana Ajdanić , atletičarka
 Ivan Vučićević , pevač
 Ivan Ilić , poznati odbojkaš
 Jovana Ivanović ,
 Katarina Živanović ,
 Aleksandar Radišić , stoni tenis za osobe sa invaliditetom
 Oliver Mandić, kompozitor i pevač
 Kosta Todorović, je bio srpski vojnik, major i komandant Zlatiborskog dobrovoljačkog odreda u sastavu Užičke vojske
 Oliver Jezdić, klavijaturista grupe Galija (1993-1996)
 Katarina Aleksić, estradna umetnica, bonvivan i hedonista

Mediji

Televizija 
 TV Lav Užice

Radio stanice 
 Prvi Radio Užice

Turizam
Užice je poznato po starogradskim kafanama "Intelektualac" , "Šumadija" i po imenima solitera nazvanim "Lepa Brena, Slatki greh, Crna dama, Mali mrav, Šarulja, Tele, Konzerve, Beli dvor, Sivonja, Šaronja i Limenka".

Spoljašnje veze 
 Opština Sopot
 Zvanična strana Beograda

Reference

Vidi još 
 užički govor
 užička pršuta
 Zlatibor
 Užička gimnazija
 Užičanka (kolo)
 Užička republika
 Užička lepinja
 Užička rakija

Vanjske veze 

 Užice na Internetu (na vebu od 1996. godine) - sve o užičkom kraju
 Užice na prvi pogled - fotomonografija Užica
 Galerija slika Užica  (na engleskom)
 Užice bez žice, gradska nekomercijalna bežična mreža - virtuelno Užice
 Mape, aerodromi i vremenska situacija lokacija (Fallingrain)
 Satelitska mapa (Wikimapia)
 Gugl satelitska mapa (Maplandia)
 Plan naselja na mapi (Mapquest)
- Užice - slike

 
Naselja u centralnoj Srbiji