alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Esperanta Bildvortaro

Esperanta Bildvortaro estas verko de Rüdiger Eichholz, la traduko de la fama germana Das Duden Bildwörterbuch. Ĝi estas same ampleksa kaj valora kiel Plena Ilustrita Vortaro (PIV). Eichholz longdaŭre laboris proksime ĉe Internacia Scienca Asocio Esperanta (ISAE), li estis la prezidanto de ties Terminologia Fako, ankaŭ ano de Akademio de Esperanto. Pro malŝato flanke de veraj fondintoj de Terminologia Esperanto-Centro (TEC) de Universala Esperanto-Asocio (UEA), li estis dum la TEC-periodo prisilentata kaj nerespektata. Eichholz estis ankaŭ aŭtoro de Pekoteko (PerKomputora Termino-Kolekto) unue sur slipoj, poste en teksta editilo.

 Priskribo: "la moderna vortaro de la interetna lingvo : en kiu la terminoj por 25000 objektoj estas difinitaj per bildoj"
 Aŭtoro:  Rüdiger Eichholz. 
 Eldonisto:  Bailieboro, Ontario: Esperanto Press, 
 Eldonjaro: 1-a eldono 1988, 2-a eldono 1989 
 880 p. multaj ilustr.  
 ISBN 0-919186-32-7.
Pro tiu ĉi verko la aŭtoro ricevis la OSIEK-premion de la Organiza Societo de Internaciaj Esperanto-Konferencoj en 1994.

En 2012 Flandra Esperanto-Ligo akiris la rajton, per kontrakto kun Duden, eldoni novan Bildvortaron en Esperanto. Temas pri traduko de la 6-a, intertempe tre modernigita eldono.

Referencoj

Eksteraj ligiloj 

 Skanita versio de Esperanta Bildvortaro en STEB
 Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
 Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience 
 Katalogo "Erfgoedbib" en LibraryThing

Esperanto-vortaroj
Antverpena Lingvo-libraro
Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
Katalogo de la FEL-biblioteko
1057

En la jaro 1057 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj
Isaako la 1-a Komnena iĝis orient-romia imperiestro
Stefano la 9-a iĝis papo

Naskiĝoj
Aleksio la 1-a orient-romia imperiestro

Mortoj 
15-a de aŭgusto: Macbeth, reĝo de Skotlando (naskiĝis ĉirkaŭ 1005).
31-a de aŭgusto aŭ 1-a de septembro: Leofric, grafo de Mercia, Anglio (n. 968).
Mikaelo la 6-a, orient-romia imperiestro
Viktoro la 2-a, papo
Aŭgusto: Eduardo la Ekzilito, anglosaksa princo (n. 1016)
1058

En la jaro 1058 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj
6-a de marto: Konfirmo de la papo Stefano la 9-a pri la mona privilegio de la abatejo de Cluny;
Komeco de la reĝado de Boleslao la 2-a La Maltimema, reĝo de Hungarujo (fino en 1079);
Nikolao la 2-a iĝis papo;
Benedikto la 10-a iĝis kontraŭpapo;

Naskiĝoj
 Bohemundo de Tarent, normana kavaliro kaj krucmilitisto (proksima dato) (m. 1111)
 Algazelo, persa sunaisma filozofo (m. 1111)

Mortoj
 Papo Stefano la 9-a (n. 1020)
Rüdiger Eichholz

Rüdiger EICHHOLZ (naskiĝis en 1922 en Stralsund (Germanio), mortis la 5-an de aŭgusto 2000 en Cobourg (Ontario)) estis kanada esperantisto kaj membro de la Akademio de Esperanto.

Biografio 
Germano laŭnaske, en 1949 li fariĝis UEA-delegito en Göttingen, sed en 1953 li migris al Kanado kaj de tiam restis kolono de ties Esperanto-movado.

Kun sia esperantista edzino Vilma Sindona Eichholz (1926-95), en 1959 li malfermis sian domon kiel kulturcentron por esperantistoj: ĉe ili okazis, en 1960, la 2-a kongreso de la ĵus refondita Kanada Esperanto-Asocio. Kvankam li ne ĉiam konsentis kun la decidoj de la asocio, li restis pasia kunlaboranto de KEA dum la resto de sia vivo kaj elektiĝis Honora Membro en 1995.

Per sia Esperanto Press, Eichholz presis revuojn kaj informbultenojn de KEA (mem redaktante Kanada Esperanto-Revuo en 1961-62 kaj ĝian posteulon Lumo en 1980), siajn porinfanajn tradukojn Ni legas bildojn (1957), kaj Alko kaj Suna… (1958), broŝuron pri Unitariismo (1958) kaj diversajn librojn en kaj pri Esperanto, i.a. plurajn de sia edzino (kiel la lernilo En novan mondon, 1984) kaj 600-paĝan dokumentaron kompilitan kun ŝi, Esperanto in the Modern World (1982).

La geedzoj Eichholz edukis siajn tri infanojn (Alko, Suna kaj Brila) kiel denaskajn Esperanto-parolantojn.

Ano de la Akademio de Esperanto ekde 1976, Eichholz de tiam estris la sekcion pri teknikaj/fakaj vortaroj. El lia multjara kunlabora kolektado de vort-difinoj kreskis unue, de 1968, Slipara vortaro, kaj poste, jam en la epoko komputila (li dirus: "komputora"), la projekto "Perkomputora termino-kolekto" (Pekoteko), dokumentaro terminologia. Li allogis ne malpli ol 143 kunlaborantojn al la ega projekto Esperanta Bildvortaro (1988), Esperanto-versio de la germana bildvortaro Duden.

De 1983 ĝis 1990 li redaktis 6 ampleksajn volumojn de Akademiaj studoj.
En UEA Eichholz aktivis kiel komitatano A por Kanado (1988-92) kaj jardekojn kiel fakdelegito, i.a. pri mondfederismo, unitariismo kaj terminologio. Surbaze de sia kolekto de sonbendaj registraĵoj, en 1957 li fondis la Magnetofonan Servon de UEA kaj restis ties komisiito ĝis 1991.

Vendinte sian domon, li donacis "siajn troajn librojn kaj dokumentojn" al Kanada Esperanto-Asocio, i.a. ĉirkaŭ 2000 ekzemplerojn de Esperanto in the Modern World.

Eksteraj ligiloj 

 Libroj kaj aliaj dokumentoj de kaj pri Rüdiger Eichholz en la Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo 
 Artikoloj  de kaj pri Rüdiger Eichholz en Elektronika Bibliografio de Esperantaj Artikoloj (EBEA)
 Aro da Pekoteko-dosieroj en la retpaĝaro de Internacia Komerca kaj Ekonomia Fakgrupo (IKEF)

Akademio de Esperanto
Kanadaj esperantistoj
Esperantologoj
Esperanto-vortaristoj
Naskiĝintoj en Germanio
Mortintoj en Kanado
1068

En la jaro 1068 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 Go-Sanjo iĝis Imperiestro de Japanio

Unuaj dokumentaj mencioj 
 Autigny kiel Altignei (hodiaŭ komunumo en Kantono Friburgo en Svislando).

Naskiĝoj

Mortoj 
 Go-Reizei Imperiestro de Japanio
1070

En la jaro 1070 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
Brindisi konkerita de normanoj;

Unuaj dokumentaj mencioj 
Grasswil kiel Craolteswile (hodiaŭ vilaĝo de la komunumo Seeberg en Kantono Soloturno en Svislando).
Wauwil kiel Wawile (hodiaŭ komunumo en Kantono Lucerno en Svislando).
Wolhusen kiel Vuolhusen (hodiaŭ komunumo en Kantono Lucerno en Svislando).

Naskiĝoj 
Hugo de Payns, unua grandmajstro de la templanoj (proksima dato) (m. 1136)

Mortoj
1071

En la jaro 1071 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
26-a de aŭgusto: La Turko-Selĝukoj venkas en la Batalo de Malazgirt la Bizancan Imperion.
Romano la 4-a bizanca kunimperiestro eksigita.

Naskiĝoj 
Viliamo la 2-a duko de Akvitanio

Mortoj 
Edvino, antaŭa grafo de Mercia, Anglio
1072

En la jaro 1072 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
Roĝero Guiscardo konkeris Brindison al sia frato Roberto Guiscardo kaj ricevis la titolon de Grafo de Sicilio kaj Kalabrio. Konkeris ankaŭ Palermon al Araboj.
Erlembaldo, kun papa aprobo, igis Atton ĉefepiskopon de Milano
Alfonso la 6-a de Leono kaj Sanĉo la 2-a de Kastilio venkis la arabojn.
Fondita Vyšehrad.

Naskiĝoj

Mortoj 
Adalberto de Wettin, Ĉefepiskopo de Bremeno
Honorio la dua, kontraŭpapo.
Sankta Petro Damiano
Sanĉo la 2-a de Kastilio
Romano la 4-a bizanca kunimperiestro
1073

En la jaro 1073 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
Shirakawa iĝis imperiestro de Japanio.
Gregorio la 7-a iĝis papo.

Naskiĝoj 
Leopoldo la 3-a Sankta, markgrafo de Aŭstrio, sanktulo, protekta patrono de Aŭstrio.

Mortoj 
Sankta Johano Gvalberto.
Go-Sanjo, imperiestro de Japanio.
Aleksandro la 2-a, papo.
1075

En la jaro 1075 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj

Unuaj dokumentaj mencioj 
Doboz (hodiaŭ grandvilaĝo en Hungario).
Hajdúszoboszló (hodiaŭ urbo en Hungario).
Rüeggisberg kiel mons Richeri (hodiaŭ komunumo en Kantono Berno en Svislando).
Rümligen kiel Rumelingen (hodiaŭ komunumo en Kantono Berno en Svislando).

Naskiĝoj

Mortoj
1076

En la jaro 1076 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
Boleslao la 2-a iĝis reĝo de Pollando

Unuaj dokumentaj mencioj 
Dagmersellen kiel Tagmarsellen (hodiaŭ komunumo en Kantono Lucerno en Svislando).
Ettiswil kiel Ettiswile (hodiaŭ komunumo en Kantono Lucerno en Svislando).

Naskiĝoj

Mortoj
31-a de majo: Waltheof, grafo de Northumbria, Anglio (n. 1050), la sola nobelo formale ekzekutita de Vilhelmo la Konkerinto
Gagiko la 2-a, reĝo de Armenio (naskiĝis ĉirkaŭ 1026)
1077

En la jaro 1077 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj

Unuaj dokumentaj mencioj 
Hildisrieden kiel Hiltensrieden (hodiaŭ komunumo en Kantono Lucerno en Svislando).
Tiszabő kiel Bek (hodiaŭ vilaĝo en Hungario).

Naskiĝoj

Mortoj
25-a de aprilo: Géza la 1-a (naskiĝis ĉirkaŭ 1040), reĝo de Hungario.
1079

En la jaro 1079 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj
Batalo de Poltavo, en kiu la Caro Petro la Granda venkis Karlon la 12-an, Reĝo de Svedio, kaj Mazepon, "hethman" de Malaruŝo. Rusio konkeris Livonion al Svedio kaj Ukrainion.
 Petro la Granda proklamiĝis imperiestro kaj sanĝis la nomon de Moskovio al “Vielika Rossia” (Granda Rusio).
Fino de privata milito en centro de Brazilo nomata Milito de Emboaboj.
Bartolomeo Cristofori kreis la modernan pianon.

Naskiĝoj
CULLEN, kuracisto.
Horikawa imperiestro de Japanio

Mortoj
Cunajoŝio, ŝoguno de Japanio
1080

En la jaro 1080 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
La Papo Gregorio la 7-a denove ekskomunikis la imperiestron Henriko la 4-a (Sankta Romia Imperio).
La kontraŭpapo Klemento la 3-a estis elektita de konciliabulo en Brixen kun apogo de la imperiestro.
La Papo petas protekton al normanoj kontraŭ Robert Guiscard
Godred Crovan iĝis reĝo de Dublin kaj Leinster.
Fondita Starodub.

Unuaj dokumentaj mencioj 
Buch (hodiaŭ komunumo en Kantono Ŝafhaŭzo en Svislando).
Cressier kiel Crisei (hodiaŭ komunumo en Kantono Friburgo en Svislando).
Härkingen kiel Härichingen (hodiaŭ komunumo en Kantono Soloturno en Svislando).
Münchenwiler kiel Vilar (hodiaŭ komunumo en Kantono Berno en Svislando).
Stetten (hodiaŭ komunumo en Kantono Ŝafhaŭzo en Svislando).

Naskiĝoj 
Leopoldo la 4-a (Aŭstrio)

Mortoj 
17-a de aprilo: Haroldo la 3-a (Danio)
1081

En la jaro 1081 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj

Unuaj dokumentaj mencioj 
Egolzwil (hodiaŭ komunumo en la distrikto Willisau en Kantono Lucerno en Svislando).

Naskiĝoj 
 1-a de decembro: Ludoviko la 6-a, reĝo de Francio (m. 1137)

Mortoj
Nikeforo la 3-a orient-romia imperiestro
1083

En la jaro 1083 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj

Naskiĝoj

Mortoj 
 2a de novembro: Matilda de Flandrujo, edzino de Vilhelmo la 1-a (Anglujo) (naskiĝis ĉirkaŭ 1031)
1086

En la jaro 1086 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
Politika krizo en Japanio, imperiestro Shirakawa enklostita.
Viktoro la 3-a iĝis papo.
Maŭraj regnoj de Iberio petis helpon al Almoravidoj.

Naskiĝoj 
 24-a de aprilo: Ramiro la 2-a, reĝo de Aragono (m. 1157)

Mortoj
1090

En la jaro 1090 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj

Unuaj dokumentaj mencioj 
Beringen (hodiaŭ komunumo en Kantono Ŝafhaŭzo en Svislando).
Hemmental (hodiaŭ komunumo en Kantono Ŝafhaŭzo en Svislando).

Naskiĝoj
Bernardo de Clairvaux, fondinto de la Cistercianoj
Sigurdo la 1-a (Norvegio), alinome Sigurður Jorsalafari, reĝo de Norvegio (m. 1130)

Mortoj
Mikaelo la 7-a eksa orient-romia imperiestro
1091

En la jaro 1091 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
1091: Vilhelmo la 2-a malpaciĝis kun la skota reĝo, Malcolm la 3-a, kiun li devigis omaĝi lin.

Naskiĝoj

Mortoj
1100

En la jaro 1100 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 Paderborno iĝis eklezia principato estrita de episkopo.
 Eko de konstruo de katedralo de Magdeburgo.
 Svatopluk iĝis reĝo de Bohemio.
 Vilaĝanoj de St.Michel-de-Beauvais ribelis por la rajto libere edziĝi al iu ajn virino.
 Marsejlo fariĝis komunumo.
 Henriko la 1-a (Anglio) surtroniĝis.
 Teodoriko (kontraŭpapo) stariĝis.
 Haut-Barr konstruita.

Unuaj dokumentaj mencioj 
 Dietikon kiel Dietinchovin (hodiaŭ distriktĉefurbo en Kantono Zuriko en Svislando).
 Rufshausen kiel Rudolfshausen
 Russin kiel 1100 Russino kaj Rucins'' (hodiaŭ komunumo en Kantono Ĝenevo en Svislando).

Naskiĝoj 
 Alberto de Ballenstadt, nomata la Urso, una margravo de Brandenburgio.
 Odo de Diogilo

Mortoj 
 Bořivoj la 2-a;
 Douce grafino de Provenco;
 2-a de aŭgusto: Vilhelmo la 2-a, reĝo de Anglio (naskiĝis ĉirkaŭ 1056)
Leni Riefenstahl

Leni RIEFENSTAHL [leni RIfenŝtal], aŭ plennome: Berta Helene Amalie RIEFENSTAHL (naskiĝis la 22-an de aŭgusto, 1902, mortis la 8-an de septembro, 2003 ) estis germana dancistino, aktorino, reĝisorino, filmistino kaj fotistino.

Ĝeneralaĵoj 
Pro sia proksimeco al la naziismo kaj speciale al Adolf Hitler, Leni Riefenstahl estas unu el la plej forte pridisputataj personoj en la germana filmhistorio. Kritikuloj opinias, ke ŝiaj filmoj dum la nazia periodo gloras la nazian ideologion. Tamen la estetika valoro de ŝia arto estas vaste agnoskata.

Vivo

1920-aj jaroj kaj Dua mondmilito 

Leni Riefenstahl naskiĝis en Berlino. Ŝi komencis sian karieron kiel dancistino. En la jaro 1923 ŝi unuafoje aperas kiel solodancistino en Munkena teatro, sed malmultajn monatojn poste ŝi pro vundita genuo forlasis la dancadon kaj fariĝis aktorino. En 1932 ŝi unuafoje reĝisoris, kaj trafis per sia filmo Das blaue Licht la atenton de Hitler.

Poste estiĝis kelkaj propagandaj filmoj pri la nazia partio, ekz. Sieg des Glaubens (= Venko de la kredo) kaj Triumph des Willens (= Triumfo de la volo). En 1936 ŝi dokumentis la Olimpikojn en Berlino - financate de la reĝimo.

Post la Dua mondmilito 
Post la dua mondmilito Leni Riefenstahl estis la celo de akraj kritikoj, atakoj kaj eĉ akuzoj. Ŝi mem ĉiam kontestis la kritikojn pri subteno de la nazia reĝimo kaj emfazis, ke ĉiuj filmoj havis nur dokumentan karakteron.

En 1958 mallongigita versio de ŝia filmo pri la Olimpikoj venis al la kinejoj, sed ne rikoltis grandan sukceson. En 1973 ŝi publikigis fotaron pri afrika tribo: Die Nuba, Menschen wie vom anderen Stern. Unu jaron poste ŝi - indikante falsan aĝon - lernis plonĝi kaj foti subakve. Ekde tiam ŝi laboris ĉefe kiel fotistino.

En septembro 2003, du semajnojn post sia 101-a naskiĝtago Leni Riefenstahl mortis en Pöcking, Bavario.

Listo de filmoj

Reĝisoraj laboroj 
 Das blaue Licht (1932)
 Sieg des Glaubens (1933)
 Triumph des Willens (1934)
 Tag der Freiheit - unsere Wehrmacht (1935)
 Olympia: - Parto 1: Fest der Völker, Parto 2: Fest der Schönheit (1938)
 Tiefland (1954)
 Impressionen unter Wasser (2002)

Aktoraj laboroj 
 Der heilige Berg (1926)
 Der große Sprung (1927)
 Stürme über dem Montblanc (1930)
 Der weiße Rausch (1931)
 SOS Eisberg (1933)

Eksteraj ligiloj 

 http://leni-riefenstahl.de 
 http://wsws.org/articles/2003/sep2003/rief-s15.shtml 
 http://www.leni-riefenstahl.de 
 http://www.riefenstahl.org 

Germanaj dancistoj
Germanaj aktoroj
Germanaj reĝisoroj
Germanaj fotistoj
Germanaj centjaruloj
Germanaj virinoj
913

En la jaro 913 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
Konstantino la 7-a iĝis orient-romia imperiestro;
Lando (papo) surtroniĝis.

Mortoj 
Aleksandro la 3-a, orient-romia imperiestro;
Anastazio la 3-a, papo.
914

En la jaro 914 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
Papo Johano la 10-a

Unuaj dokumentaj mencioj 
Hofstetten kiel Pipineshovestetin (hodiaŭ komunumo en Kantono Zuriko en Svislando).

Naskiĝoj

Mortoj 
Lando (papo)
915

En la jaro 915 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
Berengaro la 1-a iĝis kontraŭimperiestro de la Sankta Romia Imperio

Naskiĝoj 
Al-Mutanabi, arablingva poeto (m. 965)

Mortoj 
Spytihněv la 1-a, duko de Bohemio kaj princo de Ĉeĥio (naskiĝis ĉirkaŭ 875)
916

En la jaro 916 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
Eko de Liao dinastio en Ĉinio

Naskiĝoj

Mortoj
917

En la jaro 917 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
Bulgaroj konkeris Tracion al Bizanca imperio;
Vikingoj disrabis Dublinon;

Naskiĝoj

Mortoj
918

En la jaro 918 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj

Naskiĝoj

Mortoj 
Konrado la 1-a imperiestro de Germanio
Aethelflaed, filino de Alfredo la granda kaj reganto de Mercia, Anglio
919

En la jaro 919 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
En Hungario, oni vidis brilan ŝtonon kaj du sferojn en la ĉielo.
Romano la 1-a iĝis orient-romia kunimperiestro.
Henriko la 1-a iĝis imperiestro de la Sankta Romia Imperio

Naskiĝoj

Mortoj
920

En la jaro 920 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
La Kodekso de Aleppo estis verkita en sia konsonanta formo.

Naskiĝoj 
Abu'l-Hasan al-Uqlidisi : matematikisto

Mortoj
921

En la jaro 921 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj

Unuaj dokumentaj mencioj 
Hundwil kiel Huntwilare (hodiaŭ komunumo en Kantono Apencelo Ekstera en Svislando).

Naskiĝoj

Mortoj 
13-a de februaro: Vratislav la 1-a, ĉeĥa princo kaj duko de Bohemio (n. 888)
Sankta Ludmila
922

En la jaro 922 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
Roberto la 1-a (Francio) surtoniĝis.

Naskiĝoj

Mortoj
923

En la jaro 923 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
Rodolfo (Francio) surtroniĝis.

Naskiĝoj 
Suzaku Imperiestro de Japanio

Mortoj
924

En la jaro 924 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
Ekregas princo Sankta Venceslao de Bohemio;

Unuaj dokumentaj mencioj 
Ballwil kiel Paldiwilare (hodiaŭ komunumo en Kantono Lucerno en Svislando).
Bettwil kiel Petiwilare (hodiaŭ komunumo en Kantono Argovio en Svislando).
Büttikon kiel Putinchova (hodiaŭ komunumo en Kantono Argovio en Svislando).
Dulliken kiel Tullinchova (hodiaŭ komunumo en Kantono Soloturno en Svislando).
Eschenbach LU kiel Eskinpah kaj Essinpahc (hodiaŭ komunumo en Kantono Lucerno en Svislando).
Hilfikon kiel Hilfiniswilare (hodiaŭ komunumo en Kantono Argovio en Svislando).
Hochdorf kiel Hodorf (hodiaŭ komunumo en Kantono Lucerno en Svislando).
Lencburgo kiel de Lencis (hodiaŭ distriktĉefurbo en Kantono Argovio en Svislando).
Mägenwil kiel Maganwilare (hodiaŭ distriktĉefloko en Kantono Argovio en Svislando).
Muri kiel Murahe (hodiaŭ distriktĉefloko en Kantono Argovio en Svislando).
Niederwil kiel Wilare (hodiaŭ komunumo en Kantono Argovio en Svislando).
Oftringen kiel Ofteringa (hodiaŭ komunumo en Kantono Argovio en Svislando).

Naskiĝoj

Mortoj 
Berengaro la 1-a kontraŭimperiestro de la Sankta Romia Imperio
17-a de julio: Eduardo la pli aĝa, reĝo de Anglio (n. ĉirkaŭ 870)
925

En la jaro 925 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
Alfonso la 4-a (Leono) surtroniĝis.

Naskiĝoj 
Johano la 1-a (Bizanco)

Mortoj
926

En la jaro 926 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
La hungaroj atakis Sankt-Galon.

Unuaj dokumentaj mencioj 
 Cazis kiel Cacias (hodiaŭ komunumo en Kantono Grizono en Svislando).

Naskiĝoj

Mortoj
927

En la jaro 927 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
La saracenoj detruis Taranton.

Naskiĝoj

Mortoj
928

En la jaro 928 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
Leono la 6-a iĝis papo;
Stefano la 7-a iĝis papo;

Naskiĝoj

Mortoj 
Papo Johano la 10-a;
Papo Leono la 6-a;
929

En la jaro 929 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj

Naskiĝoj

Mortoj 
7-a de oktobro: Karolo la 3-a, reĝo de Francio, naskiĝis la 17-an de septembro 879.
931

En la jaro 931 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
Johano la 11-a iĝis papo;

Unuaj dokumentaj mencioj 
Niederhasli kiel Hasila (hodiaŭ komunumo en Kantono Zuriko en Svislando).

Naskiĝoj 
Taksony, princo de Hungario, mortis 971.

Mortoj 
Uda, imperiestro de Japanio;
Stefano la 7-a, papo;
932

En la jaro 932 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
Ramiro la 2-a (Leono) konkeris Madridon al Maŭroj.
Kordobo konkeris Toledon.

Naskiĝoj

Mortoj
933

En la jaro 933 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
La reĝo Rodolfo cedis al Vilhelmo la 1-a, la filo de Rollo, la duoninsulon Cotentin kaj la regionon de Avranches.

Naskiĝoj

Mortoj 
Al-Munis
Poleymieux-au-Mont-d'Or

Poleymieux-au-Mont-d'Or estas komunumo en la metropolo Liono en Francio. Naskiĝloko de André Marie Ampère, ĝi entenas muzeon dediĉitan al la fama sciencisto.

Geografio 

Poleymieux-au-Mont-d'Or etendiĝas sur  kaj havis  loĝantojn laŭ la lasta oficiala nombro de , tiel ke la loka loĝdenso estas po  homoj laŭ kvadrata kilometro.

Eksteraj ligiloj 

 Muzeo Ampère 

Komunumoj de Metropolo Liono
934

En la jaro 934 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
Fondo kaj Ekkonstruo de la Monaĥejo Einsiedeln en Kantono Ŝvico, Svislando.

Naskiĝoj

Mortoj
935

En la jaro 935 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
Politika krizo en Koreio

Naskiĝoj

Mortoj 
28-a de septembro: Sankta Venceslao, nacia sanktulo de Bohemio kaj Ĉeĥio (naskiĝis ĉirkaŭ 907)
936

En la jaro 936 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
Leono la 7-a iĝis papo.
Ludoviko la 4-a (Francio) surtroniĝis.
Goryeo (Koreio) venkis Silla-n.

Naskiĝoj

Mortoj 
Henriko la 1-a imperiestro de la Sankta Romia Imperio
937

En la jaro 937 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj

Naskiĝoj 
Li Ju, lasta imperiestro de la Suda Tang dinastio, mortis 978.

Mortoj
938

En la jaro 938 post Kristo okazis interalie:

Eventoj 
 fino de Ŝila dinastio en Koreio.
 La kristana monaĥejo "Domo de Maron" en Sirio estas detruita de Araboj.

Naskiĝoj 
Hugo Kapeto, reĝo de Francio, mortis la 24-an de oktobro 996.

Mortoj
939

En la jaro 939 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
Stefano la 8-a iĝis papo;

Naskiĝoj 
Harald la 1-a de Danio, reĝo de Danio (mortis ĉirkaŭ 986)
Romano la 2-a, orient-romia imperiestro

Mortoj 
 27-a de oktobro: Atelstano, unua reĝo de Anglio.
Leono la 7-a, papo.
940

En la jaro 940 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
Fujiwara no Tadabumi iĝis ŝoguno.

Naskiĝoj

Mortoj
941

En la jaro 941 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj

Naskiĝoj 
Lotaro, reĝo de Okcidenta Frankio (m. 986)

Mortoj
Rose Ausländer

Rose AUSLÄNDER [roze Aŭslender], origine: Rosalie Beatrice Ruth SCHERZER (naskiĝis la 11-an de majo, 1901, mortis la 3-an de januaro, 1988) estis germana poetino.

Naskiĝinte en Czernowitz (nuntempe: Ĉernivco en Ukrainio), la filino de juda familio studis literaturon kaj filozofion en sia hejmurbo, sed ĉesigis la studadon post la morto de la patro en 1920. En 1921 ŝi kune kun sia estonta edzo Ignaz AUSLÄNDER elmigris al Usono. La paro geedziĝis en la jaro 1923, sed disiris tri jarojn poste. Kvankam ŝi ekde 1926 estis usona civitanino, ŝi en 1931 revenis al sia patrujo, por flegi sian malsanan patrinon. Dum tiu tempe ŝi ekkonis la grafologon Helios HECHT; ŝi vivas kun li ĝis 1936. La usonan civitanecon ŝi intertempe perdis, ĉar ŝi dum pli ol tri jaroj ne plu vivis tie. Post la fino de ŝia amrilato, ŝi transloĝiĝis al Bukareŝto.

Sian unuan poemaron Rose Ausländer publikigis en la jaro 1939 en Czernowitz. Ekde 1941 ŝi devis kaŝi sin kaj sian familion de la nazioj, kiuj okupis la urbon. Ŝi konatiĝis kun Paul Celan, kiu esence influis ŝian verkadon. En 1944 ŝi denove elmigris al Usono kaj kvar jarojn poste ŝi rericevis la usonan civitanecon. Ŝi komencis verki angle kaj nur ekde 1956 ŝi denove verkis germanlingve.

Ekde 1966 Rose Ausländer vivis en Okcidenta Germanujo. Pro grava artrito ŝi ekde 1978 devis dikti siajn tekstojn, ĉar ŝi ne plu povis mem skribi. Gajninte multajn literaturpremiojn, ŝi mortis en Düsseldorf.

Listo de verkoj 
 Der Regenbogen (poemoj, 1939)
 Blinder Sommer (poemoj, 1965)
 36 Gerechte (poemoj, 1967)
 Inventar (poemoj, 1972)
 Andere Zeichen (poemoj, 1974)
 Ohne Visum (poemoj kaj lirika prozo, 1974)
 Doppelspiel (poemoj, 1977)
 Es ist alles anders (poemoj, 1977)
 Mutterland (poemoj, 1978)
 Mein Atem heißt jetzt (poemoj, 1981)
 Mein Venedig versinkt nicht (poemoj, 1982)
 Einverständnis (poemoj, 1982)
 Festtag in Manhattan (poemoj, 1985)
 Ich spiele noch. Neue Gedichte (poemoj, 1987)

 En Esperanto aperis Momentoj el eterno / Rose Ausländer. Trad. de Franz-Georg Rössler.
Grafiko de Rita Rössler-Buckel. - [1. eld.] - [Gerlingen]: Eld. Blajĥero, [1989]. - 116 p. : ilustr.
ISBN 3-88350-506-4Lasta reveno / Rose Ausländer. Trad. de Franz-Georg Rössler.
Grafiko de Rita Rössler-Buckel. - [Dudenhofen]: Eld. Ponto,
[1994]. - 79 p. : ilustr.
ISBN 3-9803793-2-9

 Eksteraj ligiloj 

 8http://www.roseauslaender-stiftung.de Fondaĵo Rose Ausländer'', paĝoj germanlingvaj]
 https://web.archive.org/web/20040323193443/http://de.geocities.com/martinhainz/Rose_Auslaender
 http://www.fembio.org/frauen-biographie/rose-auslaender.shtml
 http://bookweb.kinokuniya.co.jp/htm/4805753064.html

Germanaj poetoj
La liberazione di Ruggiero

"La liberazione di Ruggiero dall'isola d'Alcina" estas opero de Francesca Caccini (naskiĝis en 1587, mortis probable en 1645) komponita en 1624.

Fono kaj enhavo de la verko estas la temo "Orlando Furioso" de la itala poeto Ludovico Ariosto (naskiĝis la 8-an de septembro 1474, mortis la 6-an de julio 1533).

La opero kreiĝis laŭ nova (muzika) stilo, "seconda pratica" kiun kreis ĉefe ŝia patro Giulio Caccini (Le nuove musiche 1601).

La liberazione di Ruggiero enhavas dancajn scenojn kaj ĉevalan baleton, kiuj ĉirkaŭas la agon.

Estis ĝi la unua opero komponita fare de virino.

Itallingvaj operoj
Apalaĉaj Montoj

La Apalaĉaj Montoj () formas montaran ĉenon kiu etendiĝas de suda Kebekio, Kanado al Alabamo, Usono. La plej alta punkto en la ĉeno estas Monto Mitchell je 2038.6 m en Norda Karolino. Ĝi estas la plej alta punkto oriente de la Rivero Misisipo.

La nomo supozeble devenas de la nomo de nun malaperinta indian-tribo, la Apalaĉi.

Bildaro

Vidu ankaŭ 
 Aleganoj
 Apalaĉio
 Blukresta Montaro
 Katskil-Montaro
 Adirondakoj

Montaroj en Usono
Montoj en Usono
Montoj en Kanado
Montoj kun alteco inter 2000 kaj 2999 m
Bo Holmberg

Bo Lindor HOLMBERG (naskiĝis la 1-an de julio 1942 - 10-a de februaro 2010) estis sveda politikisto, guberniestro de Södermanland kaj vidvo de Anna Lindh (1957–2003), eksa ministro pri eksterlandaj aferoj. 

Lia unua grava politika rolo estis kiel Membro de la Gubernia Konsilio de Västernorrland de 1976 ĝis 1982. En 1982 li fariĝis Ministro pri Municipaj Aferoj en la nova socialdemokratia registaro kaj en la sekva jaro Ministro pri Civilaj Aferoj, kie li restis ĝis 1988.

Li poste estis membro de la Riksdag, reprezentanta sian hejman regionon Västernorrland ĝis kiam li fariĝis Guberniestro de Södermanland la 1-an de julio 1996. 

En 1991 li edziĝis al Anna Lindh, kiu kun li naskis du filojn.

Svedaj politikistoj
Svedaj socialdemokratoj
David Kelly

D-ro David KELLY (naskiĝis la , mortis la ) estis spertulo pri biologia militado kaj laboris por la brita Ministerio pri Ŝtatdefendado.

Kelly naskiĝis en Kimrio, studis ĉe la Universitato de Leeds, kaj poste magistriĝis ĉe la Universitato de Birmingham. En 1971 li doktoriĝis pri mikrobiologio ĉe la Universitato de Oxford. En 1984 li fariĝis ŝtata servisto, laborante en Porton Down, kaj estis tiom alte respektata ke li fariĝis ĉefo de la mikrobiologia fako. 

Poste, li laboris por la Ministerio pri Ŝtatdefendado, kaj la Ministerio pri Eksterlandaj Aferoj. Lia rolo tiea inkluzivis la respondecon informi al ĵurnalistoj pri temoj rilataj al ŝtata defendado.

Kelly antaŭe laboris en Irako kiel inspektisto de armiloj por la UN kaj vizitis la landon 37 fojojn kiel membro de UNSCOM. Lia laboro en tiu kampo instigis al Rolf Ekeus nomumi lin por ricevi Nobelpremion.

D-ro Kelly edziĝis al Janice, kaj kun li ŝi naskis tri filinojn - Sian, 32, kaj ĝemelojn Rachel and Ellen, 30. Kvar jarojn antaŭ sia morto, li fariĝis bahaano.

La Skandalo Kelly 
La 18-an de julio oni trovis la korpon de Kelly en arbaro apud lia hejmo proksime al Oksfordo, kun pojna tranĉo. Laŭ la polico, li verŝajne mortigis sin.

Li fariĝis renoma pli frue en julio 2003 kiam la Brita Registaro ekkredis ke li verŝajne estis la fonto de BBC raporto pri Irako en junio 2003. La raporto diris ke grava registara informisto provis vigligi (sex up angle) registaran dosieron por provi pliigi publikan subtenon por milito kontraŭ Irako.

Laŭ la BBC, la registaro pretendis ke Irako havas amasdetruajn armilojn kiujn ĝi povus lanĉi post nur 45-minuta averto. La BBC diris ke ili havas gravan kontaktulon en la Ministerio pri Ŝtata Defendado, kiu diris en intervjuo kun ĵurnalisto el la BBC ke malveras tiu pretendo. Unu monaton poste, La Ŝtatsekretario pri Ŝtata Defendado skribis al la BBC kaj al diversaj gazetoj dirante ke Kelly estas tiu kontaktulo.

Poste, D-ron Kelly intervjuis dufoje parlamenta komitato por esplori la aferon. La duan fojon, la komitato anoncis ke li estas "nefidinda atestulo". La sekvan tagon, oni trovis lian kadavron.

Politikaj Postsekvoj 

La morto de Kelly kaŭzis grandegan skandalon en Britio, kies plenaj postsekvoj restas ankoraŭ vidotaj.

Post lia morto, la registaro anoncis ke ĝi malfermos oficialan enketon pri la skandalo. La BBC anoncis ke ili provizos la plenan intervjuon kun Kelly al tiu enketo.

Pro la skandalo okazis enorma kverelo inter la registaro kaj la BBC, dum kiu la BBC devis forte defendi la kvaliton de siaj raportoj. Ĉar Kelly diris ke li ne kredas ke li estas la ĉefa fonto de la BBC raporto, multaj gazetoj publikigis opinion ke la BBC mem vigligis (sexed up) sian raporton, sed la BBC diras ankoraŭ ke tute ĝustas la raporto.

Estas fakte malfacile scii kiom gravis Kelly, kaj kiom li sciis. Laŭ la registaro, Kelly ne estis centra persono, sed laŭ aliaj, li estis tiom grava, ke la sekreta servo pri internaciaj aferoj MI6 ofte petis lian opinion pri Irako kaj aliaj temoj.

Mikrobiologoj
Britaj biologoj
Eminentuloj Bahaaj
Johnny Cash

Johnny CASH (naskiĝis J. R. CASH la 26-an de februaro 1932, mortis la 12-an de septembro 2003) estis usona kantisto de kontrea muziko - muzikstilo populara origine ĉe usonaj suduloj - kaj ankaŭ verkisto de kantotekstoj.

Popularaj kantoj 
 "Hey Porter"
 "Cry, Cry, Cry"
 "Folsom Prison Blues"
 "I Walk the Line"
 "Don't Take Your Guns to Town"
 "Ring of Fire"
 "Orange Blossom Special"
 "Daddy Sang Bass"
 "A Boy Named Sue"

Eksteraj ligiloj 
 Muzikvideo de kanto "Hurt" de Johnny Cash 
 Oficiala retpaĝaro de Johnny Cash

Usonaj kantistoj
Kontreaj kantistoj
Usonaj gitaristoj
Gajnintoj de Premio Grammy
Bluskantistoj
Gospelaj muzikistoj
Norda Karolino

Norda Karolino (, [ˈnɔːɹθ ˌkæɹəˈlaɪnə]) estas usona ŝtato ĉe la sudorienta marbordo de Usono. Najbaraj ŝtatoj estas Suda Karolino kaj Georgio (en la sudo), Tenesio (en la okcidento) kaj Virginio (en la nordo).

La ĉefurbo de Norda Karolino estas Raleigh, la plej multajn loĝantojn havas Charlotte.

Historio 
Antaŭ la alveno de la unuaj eŭropanoj, loĝis en Norda Karolino kelkaj indianaj triboj: ĉerokoj, lumbioj, muskogoj, kaj tuskaroroj. Ankaŭ kataŭboj loĝis tie, sed ekde kiam, estas temo malklara.

La unua eŭropano en Norda Karolino estis Giovanni De Varrazano en 1524.

Inter 1580 kaj 1590 Anglio dufoje provis fondi koloniojn en Norda Karolino. Ambaŭ provoj fiaskis. Nur komence de la 17-a jarcento sukcesis daŭra loĝado de eŭropanoj en Norda Karolino. En 1705 oni fondis Bath, la unuan urbon en Norda Karolino.

Norda Karolino estis unu el la 13 pra-usonaj kolonioj, kiuj ribelis kontraŭ la brita rego en la Usona Revolucio.

Dum la Usona Enlanda Milito (1861–1865) Norda Karolino apartenis al la Konfederaciitaj Ŝtatoj de Ameriko.

Loĝantoj 
La loĝantaro de Norda Karolino kreskis de  milionoj en 1990 al 8 milionoj en 2000.

Proksimume 100 000 loĝantoj de Norda Karolino estas indianoj. La plejparto el ili apartenas al la ĉerokoj kaj la lumbioj.

Sian nomon ricevis Norda Karolino honore al la brita reĝo Karlo la 1-a.

Urboj 
Inter la plej grandaj urboj de Norda Karolino estas:
 Ashboro
 Asheville
 Bryson City
 Chapel Hill
 Charlotte
 Durham
 Fayetteville
 High Point
 Greenville
 Greensboro
 Hickory
 Raleigh
 Wilmington
 Winston-Salem

Esperanto-movado 
Ekzistas Esperanto-Societo de la Karolinoj kaj Virginio . Lokaj grupoj estas en la Triangulo (Raleigh, Durham, Chapel Hill), Charlotte/Davidson kaj Boone/Blowing Rock.

UEA havas delegitojn en Blowing Rock kaj Durham.
Suda Karolino

Suda Karolino estas usona ŝtato. Ĝi estis unu el la 13 pra-usonaj kolonioj, kiuj ribelis kontraŭ la brita rego en la Usona Revolucio. Ĝia norda limo estas Norda Karolino, ĝia suda kaj okcidenta limo estas Georgio, kaj oriente estas la Atlantika Oceano. La Karolinoj nomiĝas honore de la Brita Monarĥo Karolo la 1-a de Anglio.

Suda Karolino fariĝis la 8-a ŝtato de Usono je la 23-a de majo 1788.

Suda Karolino estis la unua ŝtato kiu provis secesii el la Unuiĝintaj Ŝtatoj de Ameriko, por starigi la Konfederaciitajn Ŝtatojn de Ameriko, kaŭzante la Usonan Enlandan Militon. La unua batalo de tiu ĉi milito okazis ĉe Fortikaĵo Sumter, kiu situas sur insulo en la haveno Charleston.

 Loĝantaro:  (en 2000)
 Ĉefurbo: Columbia

Aliaj urboj
 Anderson
 Greenville
 Spartanburg

Vidu ankaŭ 
 Listo de kantonoj de Suda Karolino

Eksteraj ligiloj 
La TTT-ejo de Suda Karolino en la angla http://www.myscgov.com

Suda Karolino
Okcidenta Virginio

Okcidenta Virginio (angle West Virginia [ŭest virĜINia]) estas usona ŝtato. Ĝi fariĝis la 35-a ŝtato de Usono je la 20-a de junio 1863.

Kiam Virginio secesiis el la Unio en 1861, la okcidenta parto reorganiziĝis kaj en 1863 estis permesita re-eniri la Union kiel aparta ŝtato.

Malgraŭ la malebena tereno, kiu malfaciligas transportadon, kultivado restis la centro de la ekonomio ĝis la fino de la 19-a jarcento, kiam karbo-minado kaj aliaj eltiraj industrioj evoluis. Post la dua mondmilito ankaŭ aperis la industrioj de ŝtalo kaj kemia fabrikado. Malgraŭ riĉaj naturaj rimedoj, la ŝtato longe estas unu el la plej malriĉaj ŝtatoj en Usono.

Loĝantaro: 1.810.354. (en 2003; 1.808.344 en 2000)
Areo: 62.755 km²
Ĉefurbo: Charleston
Aliaj urboj: Beckley, Wheeling

En Okcidenta Virginio vivas nur 0,2 % da etnaj amerikanoj, do preskaŭ la tuta loĝantaro formiĝis per enmigrado. Tamen el la nuna (2003) loĝantaro nur 1,1 % estis naskitaj eksterlande, tio estas la plej malalta valoro en Usono.

Geografio 
 Kanawha (rivero)

Eksteraj ligiloj 
TTT-ejo de Okcidenta Virginio en la angla http://www.state.wv.us

!
Asheville (Norda Karolino)

Asheville (AŜ-vil) estas urbo en la okcidenta montara regiono de Norda Karolino. Ĝi situas sur altebenaĵo inter la montaroj Great Smoky kaj Blue Ridge de Sud-Apalaĉio ĉe la kunfluiĝo de la riveroj Swannanoa kaj French Broad. Ĝi estas la ĉefurbo de Kantono Buncombe.

 loko: 
 areo: 107 km²
 loĝantaro: 68.889 (2000 popolnombrado)
 horzono: GMT-5h

Unue loĝis indianoj en la lando sur kiu situas la hodiaŭa Asheville, ĉefe la ĉerokoj. Arĥeologiaj datenoj indikas, ke oni unue okupis la lokon antaŭ 10 000 jaroj.

La skriba historio de la loko komenciĝis kiam Hernando De SOTO pasis tra la regiono en 1540. Komerco inter la ĉerokoj kaj la eŭropaj ekloĝantoj komenciĝis en 1643 laŭ jam establitaj indianaj padoj kiuj trais la hodiaŭan Asheville-sidejon.

Samuel W. Davidson kaj lia familio estis la unuaj eŭropanaj loĝantoj en la nuna Kantono Buncombe. Ili ekloĝis ĉe Christian Creek en la valo Swannanoa en 1784. Lin poste mortigis indianoj, kaj li estis enterigita sur monto Jones.

Daŭra setlejo establiĝis en 1785, tiam nomata Eden Land. La 5-an de decembro, 1791 establiĝis Kantono Buncombe. Post jaro, John Burton komencis novan setlejon, kiun li nomis Morristown. Tri jarojn poste, la urbo oficialiĝis kaj renomiĝis Asheville honore al la guberniestro Samuel Ashe.

En 1828 kompletiĝis vojo, kiu sekvas la fluon de la rivero French Broad, al orienta Tenesio. Homoj veturantaj laŭ tiu vojo povis trairi Asheville-on. En 1878 la urbo (kaj la regiono de okcidenta Norda Karolino) ricevis la titolon La Lando de la Ĉielo.

En 1880 la fervojkonstruistoj finfine sukcesis trapasi la montaran limon, kaj Asheville eniris novan epokon. Konstruiĝis multaj luksaj hoteloj, kaj ankaŭ la fama Biltmore House de George Vanderbilt.

Ĝemel-urboj 
 Vladikavkaz (Nord-Osetio, Rusio) (1990-)
 San Cristóbal de las Casas (Chiapas, Meksiko) (1994-)
 Karakol (Kirgizio) (1994-1999)
 Saumur (Maine-et-Loire, Francio) (1996-)
 Karpenisi (Evritanio, Grekio) (2004-)
 ...

Esperanto-movado 
Estas gastiganto de Pasporta Servo tie.

Eksteraj ligiloj 
 City of Asheville, North Carolina  Oficiala registara retpaĝo. Angle.

Urboj de Norda Karolino
Ludwig Thoma

Ludwig THOMA [ludvig toma] (naskiĝis la 21-an de januaro, 1867, mortis la 26-an de aŭgusto, 1921) estis germana verkisto.

Ludwig Thoma naskiĝis en Oberammergau, studis forstsciencon en Aschaffenburg kaj juron en München kaj Erlangen. Poste li laboris kiel advokato, sed en la jaro 1899 li forlasis tiun ĉi karieron kaj fariĝis redaktoro de la satira revuo Simplicissimus. Ekde 1907 li kune kun Hermann Hesse redaktis la revuon März kaj ekde 1911 li vivtenis sin kiel libera verkisto.

En siaj verkoj li priskribis la vivon de la bavaraj kamparanoj. Kvankam li moke kritikis filistrecon, hipokritecon kaj burokration, li ekde 1914 ŝanĝis sian politikan sintenon kaj montris pli kaj pli naciismajn, kontraŭdemokratiajn opiniojn.

Ludwig Thoma mortis en la bavara urbeto Rottach (nuntempe: Rottach-Egern).

Listo de verkoj 
 Agricola. Bauerngeschichten (rakontoj, 1897)
 Die Medaille (komedio, 1901)
 Die Lokalbahn (komedio, 1901)
 Lausbubengeschichten (rakontoj, 1905)
 Andreas Vöst (romano, 1906)
 Tante Frieda. Neue Lausbubengeschichten (rakontoj, 1907)
 Moral (komedio, 1909)
 Briefwechsel eines bayerischen Landtagsabgeordneten (satiraj fikciaj leteroj, 1909)
 Der Wittiber (romano, 1911)
 Jozef Filsers Briefwexel (satiraj fikciaj leteroj, 1912)
 Altaich (romano, 1918)
 Münchnerinnen (romano, 1919)
 Der Ruepp (romano, eld. 1922)

Eksteraj ligiloj 

 http://www.uni-regensburg.de/Fakultaeten/phil_Fak_IV/Germanistik/gajek/thoma.htm 
 http://www.dorn-stephan.de/ahnen/THOMA.HTM 

Thoma
Sildavio

Sildavio estas fikcia lando en la balkana regiono, kaj aperas plurfoje en la Aventuroj de Tinĉjo. Ĝi aperas unuafoje en la rakonto La Sceptro de l'Reĝo Ottakar.

Ĝi estas konata ankaŭ per la nomo La Regno de la Nigra Pelikano, kaj laŭ multaj tre similas al slava Belgio, la devenlando de la kreinto de Tinĉjo, Hergé.

 Registaro: Reĝlando
 Ĉefurbo: Klow, kiu troviĝas ĉe la kuniĝo de la riveroj Moltus kaj Wladir.
 Aliaj urboj: Niedzdrow, Istow, Dbrnouk, kaj Zlip
 Lingvo: La sildava - kiun priskribis la kreinto Hergé sufiĉe detale

Dum la tempo de La Sceptro de l'Reĝo Ottokar, Sildavion regas Muskar la 12-a.

De kie devenas la sildava gento estas necerte. La moderna Sildavio formiĝis en 1127 kiam tribestro Hveghi forpelis la turkajn konkerintojn, kaj ekuzis la nomon Muskar. En 1195 Bordurio konkeris la landon, kaj okupis ĝin ĝis 1275 kiam forpelis ilin Reĝo Ottokar IV. Li diktis ke la reganto de Silvadio nepre ĉiam tenu la Reĝan Sceptron. Se li ĝin perdos, li perdos ankaŭ sian rajton regi. Tiu kutimo estis vera leĝo de la lando ĝis 1939.

En 1939, Bordurio provis invadi la landlimon de Sildavio, dum komploto renversi reĝon Muskar la 12-a. La situacio tre similis al la nazia Anschluss en Aŭstrio en 1938, sed kun malsama konkludo. Kompreneble, Tinĉjo savis la situacion.

Dum la 1950-aj jaroj, Sildavio komencis sekretan kaj sukcesan spacesploran planon en la Regiono Sprodj. Spionoj el kaj Sildavio kaj Bordurio poste kidnapis Profesoron Helianto kiam ili provis akiri liajn planojn krei tute novan armilon.

Al sildavoj verŝajne tre plaĉas mineralakvo.

Aventuroj de Tinĉjo kiuj mencias Sildavion:
 La Sceptro de l'Reĝo Ottokar (1939)
 Celo: La Luno (1953)
 Esplorantoj sur la Luno (1954)
 La Afero Helianto (1956)

Vidu rete 

 La sildava lingvo (franca lingvo)

Eksteraj ligiloj 
 http://www.zompist.com/syldavian.html 
 http://g.courtial.free.fr/country8.htm 
 http://www.crwflags.com/fotw/flags/fic_tint.html 

Tinĉjo
Fikciaj landoj
Fikciaj reĝlandoj
Runo

Runo estas signo el iu el la runaj alfabetoj, malnovaj alfabetoj iam uzitaj en nord-eŭropaj landoj.

Ankaŭ multaj popoloj konservis tiun skribon aŭ memevoluigis propran signosistemon por la apartaj voĉoj, literoj ekz. el kojnoskribo. Ekz. la transilvaniaj hungaroj (sikuloj aŭ sekleroj) havis propran runoskribon, tielnomatan rovaĵon, kiun ili uzis kiel ornamaĵon sur lignaĵoj ĝis la 17-a jarcento.

Vidu ankaŭ 

 Orĥona runoskribo
 Runŝtono
 Etruska alfabeto
 Hungara runoskribo

Eksteraj ligiloj 
 hungare kaj angle pri la hungara runoskribo
 aboco de la hungara runoskribo
 detale pri la hungara (sikula) runoskribo / ankaŭ angle/ kelkaj pensoj de la paĝo estas pridisputitaj en sciencaj rondoj

Runoj
Italo Svevo

Italo SVEVO, realnome: Ettore SCHMITZ (naskiĝis la 19-an de decembro, 1861, mortis la 13-an de septembro, 1928) estis itallingva verkisto.

Li naskiĝis en Triesto, kiel filo de juda komercisto de vitraĵoj. De 1873 ĝis 1878 li vivis en Germanio; reveninte al Triesto li fariĝis bankoficisto kaj poste entreprenisto.

Liaj unuaj du romanoj Una vita kaj Senilità (Maljuneco) aperintaj en 1892 kaj 1898 apenaŭ kaptis la atenton de la publiko, kaj li dum 25 jaroj nenion publikigis. Famon li tamen gajnis per sia amiko James Joyce, kiu malkovris la talenton de Svevo kaj subtenis lian karieron.

La 1-an de februaro de 1926 la franca revuo Le Navire d'Argent tradukis pecon de Senilità kaj tri ĉapitrojn de lia tria psikologia romano La coscienza di Zeno (La Konscienco de Zeno): Komenciĝis la eŭropa literatura fortuno de Svevo.

La verkaro de Italo Svevo estas influita de la naturalismo kaj de la psikoanalizo de Sigmund Freud. Krom romanojn li verkis teatraĵojn, rakontojn kaj eseojn.

Svevo mortis dum trafikakcidento en Motta di Livenza.

Leopold Bloom estas fikcia protagonisto kaj heroo de la verko de James Joyce nome Uliso. Lia pilgrimado kaj trafoj en Dublino la 16an de junio 1904 respegulas, je pli banala kaj ĉiutaga skalo, tiujn de Uliso/Odiseo en Odiseado. La rolulo de Leopold Bloom estis inspirita de la tre proksima rilato de James Joyce kun Aron Ettore Schmitz (Italo Svevo), aŭtoro de La coscienza di Zeno. Tiu estas la filo de hungardevena judo kiu konvertiĝis al la protestantismo en Irlando, kiu siavice konvertiĝas al la katolikismo por edziĝo.

Listo de verkoj 
 Una vita (romano, 1892)
 Senilità (romano, 1898)
 La coscienza di Zeno (romano, 1923)
 Una burla riuscita (rakontoj, 1928)
 Un marito (teatraĵo, eld. 1931)
 Saggi e pagine sparse (eseoj kaj fragmentoj, eld. 1949)

Italaj verkistoj
Annalisa Cima

Annalisa CIMA annaLIsa ĈIma (naskiĝis la 20-an de januaro, 1941) estas itala poetino.

En 1968 Cima konatiĝis kun la poeto Eugenio Montale, kiu tiutempe havis jam pli ol 70 jaroj, kaj fariĝis lia lasta muzo. Ŝi helpis lin organizi la verkon Diario postumo ("Postmorta taglibro"), serion de poemoj celitan por eldono post lia morto kiel ludo kontraŭ liaj kritikoj. Kvankam la plejparto de hodiaŭaj kritikoj opinias la poemojn aŭtentaj, iuj akuzis Cima pri verkado de la poemoj el konversacioj kun Montale, kaj iuj eĉ kredis ke ŝi tute falsigis ilin.

Eksteraj ligiloj 
 Annalisacima.com (itale)

Italaj poetoj
Eugenio Montale

Eugenio MONTALE [eŭĜEnjo monTAle] (naskiĝis en 1896, mortis en 1981) estis itala poeto, gajninto de la Nobel-premio pri literaturo en 1975.

Montale naskiĝis en Ĝenovo. En junaĝo li studis operkantadon kun la baritono Ernesto Sivori. Dum la Unua mondmilito li servis kiel infanteria oficiro kaj vidis bataladon en Anghebeni kaj Cumerlotti. Poste, li komencis labori kiel poeto.

En 1925 aperis lia unua kolekto de poemoj Ossi di seppia ("Sepiaj ostoj"). La mediteranea pejzaĝo de lia hejmregiono Ligurio estis forta influo en liaj unuaj poemoj. El la kolekto, "Arsenio" aperis en la revuo Criterion kiun redaktis T. S. Eliot.

Montale poste transloĝiĝis al Florenco. De 1933 ĝis 1938 li amikis kun Irma Brandeis, juda usona fakulo pri Danto kiu foje vizitis Italion mallonge antaŭ reiro al Usono. Montale tiom enamiĝis en ŝi ke lia imago pri ŝi ĉesis esti realisma kaj ŝi fariĝis por li elaĉeta kaj peranta figuro kiel Beatrice por Danto. La dua poemkolekto de Montale, Le occasioni ("La okazoj", 1939) enhavas plurajn aludojn al ĉi tiu transformita Brandeis, ĉi tie nomata Clizia.

La bufera e altro ("La ŝtormo kaj aliaj aferoj") aperis en 1956 kaj estis la fino de la "unua" periodo de lia verkado. Ene apud la persono Clizia ekestas La Volpe ("La Vulpo"), komplemento al Clizia kiu reprezentas realecon kaj la teron, kaj kiu estas bazita sur la juna poetino Maria Luisa Spaziani kun kiu Montale adoltis dum la 1950aj jaroj. Ankaŭ en la kolekto aperas du poemoj kiuj esprimas la seniluziiĝon de Montale pri postmilita itala politiko.

La dua fazo de la poezio de Montale estas pika kaj ironia, kaj temas pri la kritika reago al liaj pli fruaj verkoj kaj pri la ŝanĝanta mondo ĉirkaŭ li. De Satura la plej elstara poemo estas "Xenia", kortuŝa vekanto pri la morto de lia edzino Drusilla TANZI.

En 1996 aperis verko Diario postumo ("Postmorta taglibro") kiu asertis esti literatura tempobombo kiun konstruis Montale per la helpo de juna poetino Annalisa Cima en la jaroj antaŭ sia morto. La kritika reago variis, kaj iuj homoj eĉ kredis ke Cima falsis la kolekton. Tamen, nun ili estas plejparte konsiderataj aŭtentaj.

Oni trovas en la poezio de Montale grandan, kvankam ne eksplicite deklaritan, bezonon de absoluto kaj tension al la komprenado de ĉio per la serĉata ĉeesto de Supera Estulo. Tiurilate jen rimarkonda lia signifa plenaluda frazo: “Si vi vin taksas Dio vi ne povas esti poeto. Se vi konvinkitas posedi la la Eston, la poezio ne povas por vi utili, nek vi al ĝi povas utili“. (A. Marchese. Montale, La ricerca dell’altro (Serĉante la Alion); Francsco Agnoli, Perché non possiamo essere atei (Kial ne eblas esti ateiste, Piemme, 2000).

Listo de verkoj

Poezio 
 Ossi di seppia (1927)
 Le occassioni ("La okazoj", 1939)
 La bufera e altro ("La ŝtormo kaj aliaj aferoj", 1956)
 Satura (1971)
 Diaro del '71 e del '72 ("Taglibro de 1971 kaj 1972", 1973)
 Quaderno di quattro anni ("Kajero de kvar jaroj", 1977)

Kolektoj 
 L'opera in versi ("La verkaro de poezio")
 Tutte le poesie ("Ĉiuj la poemoj", 1984)

Eksteraj ligiloj 

 Eugenio Montale e la sua poesia  (itale)
 Montale ĉe la Nobel E-Muzeo  (angle)

Italaj verkistoj
Nobel-premiitoj pri literaturo
Apalaĉio

Apalaĉio aŭ Apalaĉujo (angle Appalachia) estas geografie kaj kulture difinita parto de orienta Usono, respondante pli-malpli al la regiono de la Apalaĉa Montaro, kaj estas oficiale agnoskita de la Usona registaro kiel 13 ŝtatoj kaj 406 kantonoj. La nomo devenas de la indian-tribo, Apalaĉoj.

Partoj de ĉi tiuj ŝtatoj inkluzivas en Apalaĉio: Alabamo, Georgio, Kentukio, Marilando, Misisipio, Norda Karolino, Nov-Jorkio, Ohio, Okcidenta Virginio, Pensilvanio, Suda Karolino, Tenesio, Virginio

Eksteraj ligiloj 

 http://www.virginia.org/site/features.asp?FeatureID=191  

Usono
Pio el Pietrelcina

Sankta patro Pio (aŭ itale Padre Pio), oficiale Sankta Pio el Pietrelcina (la 25-a de majo 1887 – la 23-a de septembro 1968) estis italo, pastro, kiu havis stigmatojn dum multaj jaroj (ekzakte 50 jaroj). Li fariĝis fama per tio, ke li faris miraklojn kaj kapablis klarvidi, oni atribuis al li ankaŭ la kapablon de dulokiĝo.

La vivo 

Li naskiĝis en Pietrelcino en Italio kaj estis baptita en la preĝejo de Sankta Anna en Pietrelcino. En la infana aĝo de 16 jaroj li eniris la 6-a de januaro 1903 en novicaton de kapucena monaĥejo por viroj en Morcone, kie la 22-an de januaro li vestis la franciskanan frokon kaj la nomon "frato Pio". Poste li ĵuris simplajn ordenajn promesojn (t.n. profesojn) kaj la 27-an de januaro 1907 li ĵuris la glorajn (t.e. solenajn kaj pulikajn) ordenajn konfesojn.

En la jaro 1910 li estis ordinigita kiel pastro en la katedralo de Benevento. Kiam li estis postenigita ĉe Santa Maria degli Angeli en Pietrelcina, aperis ĉe li stigmatoj. Pro sanproblemoj li restis kun sia familio ĝis la jaro 1916. Poste li foriris je postulo de liaj superuloj al la monaĥejo en San Giovanni Rotondo, kaj restis tie ĝis sia morto. Dum la jaroj 1917-1918 li servis ĉe italaj militaj help-unuoj. Li ellaboris konstruplanojn por la Domo por mildigi doloron al suferantoj en la jaro 1940; tiu ĉi hospitalo estis malfermita en San Giovanni Rotondo dum la jaro 1956.

Dum la tempo de komunisma totalismo li ekz. profetis ankaŭ al František Tomášek, al Praga arĥiepiskopo, ke tiu ne mortos, ĝis kiam ne estos lia patrolando Ĉeĥoslovakio libera (tiu arĥiepiskopo tre engaĝis en la forigado de la komunisma registaro de la lando kaj mortis post la fino de la diktaturo en la jaro 1991).

Patro Pio estis proklamita kiel "honorinda" en la tago la 18-an de decembro 1997 fare de la papo Johano Paŭlo la 2-a, tiu lasta lin ankaŭ en la tago 2-a de majo 1999 enskribis en la liston de beatuloj. En la tago 16-a de junio 2002 estis Patro Pio kanonizita, t.e. li estis proklamita kiel sanktulo; tiun ĉi okazon en Romo partoprenis ĉirkaŭ duon-miliono da homoj.

En la tago 1-a de julio 2004 estis al Sankta Patro Pio en San Giovanni Rotondo, en la loko kie li vivis, dediĉita preĝejo.

Vidu ankaŭ 
 Sanktuloj
 Stigmatitoj

Bibliografio 
 Alberto del Fante, Kiu etas Patro Pio?, tradukita de frato Arni F.C., 1959, 47 p.
 Alberto del Fante, Alberto, De la Dubo al la Kredo, Fratoj de l' Karitato, Bierbeek, 1960, 32 p.

Eksteraj ligiloj 

 Sankta Pio el Pietrelcina artikolo de Pastro Duilio Magnani
 Kelkaj datoj en la vivo de Patro Pio El Pietrelcina
 Paroko Ss Johano kaj Paŭlo en Rimini kun mencio de Patro Pio (itale kaj esperante)
 Fundaĵo Padre Pio (anglalingve)

 Biografio cĉe EWTN 

 Biografio en la angla sur la paĝoj de la Apostola Seĝo
 Biografio sur Catholic Forum
 Dediĉo de la preĝejo al Patro Pio

Naskiĝintoj en 1907
Mortintoj en 1968
Miraklofarantoj
Sanktuloj
Romkatolikaj pastroj en Italio
Stigmatizintoj