Zvornik

Zvornik je grad i središte općine u istočnom dijelu Bosne i Hercegovine na istočnim obroncima Majevice. Administrativno pripada Republici Srpskoj. Prijeratna općina Zvornik se prostirala na 500 km² sa 14.500 stanovnika u gradu i 50.000 stanovnika u općini po popisu iz 2008. Danas je općina Zvornik površinski ograničena na 387 km².

Geografija
Zvornik ima povoljan geostrateški položaj jer se u njemu ukrštaju važni putevi prema Sarajevu, Beogradu, Novom Sadu, Bijeljini i Tuzli. Skoro da je geografski lociran tačno na sredini puta za tri velika urbana centra: Beograd, Novi Sad i Sarajevo. Preko četiri mosta na rijeci Drini odvija se drumski (Karakaj, Šepak), željeznički (sjeverno od grada) i pješački saobraćaj (Stari most u Zvorniku) sa Bosnom i Hercegovinom.

Opština Zvornik se graniči sa opštinama Bratunac, Milići, Vlasenica, (na jugu), Šekovići, Osmaci, Kalesija, (na zapadu), Lopare, Ugljevik i Bijeljina (na sjeveru), a na istoku rijekom Drinom i Srbijom.

Opština ima šezdeset i jedno naseljeno mjesto sa oko 13.000 domaćinstava organizovanih u 40 mjesnih zajednica. Pored grada Zvornika veća naseljena mjesta su: Kozluk, Karakaj, Pilica, Lokanj, Tršić, Drinjača, Čelopek, Roćević, Šepak, Orahovac, (D. Glumina) i dr.

Teritorija opštine Zvornik, neposredno prije rata prostirala se uz lijevu obalu rijeke Drine u dužini od 52 km, dok se u dubini najviše prostire 26 km. Nekoliko kilometara uzvodno od grada Drina je pregrađena 1955. godine i stvoreno je Zvorničko jezero. 90% površine opštine Zvornik je brdsko planinsko područje. Nadmorska visina kreće se oko 130 do 916 metara. Sam grad nalazi se na nadmorskoj visini od 146 metara. Klima je umjereno kontinentalna.

Historija 
Na području opštine je arheološko nalazište - Rimski kamenolom u Dardaganima iz perioda 1 - 5 vijeka. Sastoji se iz jednog podzemnog rudnika i dva površinska. Bio je to najveći rimski kamenolom u Panoniji. Kod Šepka su nađeni ostaci rimske ceste u dužini od 3 km. 

Zvornik se prvi put spominje u 1410. godine, i to pod imenom Zvonik, a 1519. pod sadašnjim nazivom Zvornik. Zvornički stari grad (tvrđava) nastao je znatno ranije, vjerovatno u drugoj polovini 13. ili na početku 14. vijeka. Zvorničku tvrđavu (Kula-grad) je po legendi napravila prokleta Jerina, žena Despota Stefana Brankovića, poznatija po gradnji grada Smedereva. Podignut je na pogodnom mjestu gdje Drina polako izlazi u plodnu ravnicu i gdje su od davnina prolazili i ukrštavali se važni putevi (posebno za Dubrovnik i Vrh Bosnu i dolinom Drine do njenog ušća pa dalje za Sirmijum-Sremska Mitrovica). To je doprinijelo da se razvije grad, kao jedan od značajnijih trgovačkih centara. Uporedo sa privrednim razvojem Zvornik dobija sve odlike naprednog gradskog naselja. Zato nije slučajno što su docnije Osmanlije od njega napravili svoj administrativni centar, odnosno sandžak.

Osmanski period 
Nakon pada Bosne pod osmanlijsku vlast formirana su tri sandžaka: Bosanski 1463., Hercegovački 1470. i Zvornički 1480. Zvorničkom sandžaku pripadala je cijela sjeveroistočna Bosna.

U sastav Zvorničkog sandžaka ulazili su:
Kadiluk Srebrenica sa nahijama: Srebrenica, Ludmer, Kuslat i Subin 
Kadiluk Zvornik sa nahijama: Zvornik, Perin, Teočak i Koraj 
Kadiluk Gornja i Donja Tuzla sa nahijama: Donja Tuzla, Gornja Tuzla, Sapna, Spreča, Gostilj,Dramesin, Paske, Visovi, Jasenica i Smoluća 
Kadiluk Gračanica sa nahijama: Gračanica, Grdačac, Srebrenik, Soko, Završ i Nenaviste 
Kadiluk Bijeljina sa nahijama: Bijeljina i Janja 
Kadiluk Birce i Knežina 
Kadiluk Krupanj i Bohorina 
Kadiluk Loznica ili Jadar i Pticar 
Kadiluk Šabac sa Šapcem, Donjom i Gornjom Mačvom 
Kadiluk Brvenik sa nahijama: Brvenik i Gošćanica

Postosmanski period 
Godine 1878. osmanlijsku vlast zamijenila je Austro-Ugarska. Zvornik je i dalje ostao kotarsko (sresko) sjedište, sa razvijenim zanastvom i trgovinom. Iz popisa stanovništva 1910, vidi se da je grad te godine imao 732 kuće i 3.688 stanovnika, od čega 2.092 muslimana, 754 pravoslavaca, 185 katolika, 9 evangelista, 148 jevreja i 498 vojnih lica. Za vrijeme kraljevine Jugoslavije (1918-1941) Zvornik je sjedište Sreza. Od 1929. pripadao je Drinskoj banovini sa sjedištem u Sarajevu. Električno osvetljenje je stiglo 21. decembra 1937. U toku Drugog svjetskog rata, odnosno NOB-e (1941-1945), Zvornik je bio u sastavu Nezavisne države Hrvatske. Nakon Drugog svjetskog rata, Zvornik je središte sreza i opštine, docnije Međuopštinske regionalne zajednice (opštine Zvornik, Bratunac, Srebrenica, Vlasenica i Šekovići).

Kultura

Nacionalni spomenici

Naseljena mjesta
Androvići, Bair, Bijeli Potok, Branjevo, Baljkovica (dio), Baljkovica Donja, Boškovići, Buložani, Crni Vrh, Osmaci, Čelišmani, Čelopek, Divič, Donja Pilica, Donji Lokanj, Drinjača, Dugi Dio, Durakovići, Đevanje, Đulići, Galići, Gavrići, Glodi, Glođansko brdo, Glumina, Gornja Pilica, Gornji Lokanj, Grbavci, Grbavci Donji, Grbavci Gornji, Gušteri, Hajdarevići, Jardan, Jasenica, Jošanica, Jusići, Kamenica Donja, Kamenica Gornja, Kazan Bašča (Kazanbašča), Kiseljak (Zvornik) (dio), Kiseljački put, Kitovnice, Klisa, Kostijerevo, Kovačevac, Kozluk, Križevačke Njive, Križevići, Kučić Kula, Kula Grad, Kušlat, Liješanj, Liplje, Lokanj, Lupe, Mahmutovići, Malešići, Marčići, Mehmedići, Miloševići, Mrakodol, Novo Selo, Orahovac, Pađine, Paljevići, Parlog, Pecka, Petkovci, Pilica, Potočani, Pušine, Radakovac, Radava, Ravne, Rebići, Roćević, Skočić, Snagovo, Snagovo Donje, Snagovo Gornje, Sopotnik, Srednji Šepak, Srpska Varoš, Sultanovići, Šćemlija,
Šepak Donji, Šepak Gornji, Šetići, Tabanci, Tijanići, Tomanići, Trnovica, Tršić, Ugljari, Ulice, Vrela, Zelinje, Zlatne vode i Zvornik.

Poslije potpisivanja Daytonskog sporazuma, veći dio opštine Zvornik ušao je u sastav Republike Srpske. U sastav Federacije Bosne i Hercegovine ušla su naseljena mjesta: Goduš, Kraljevići, Međeđa, Nezuk, Rastošnica, Rožanj, Sapna, Vitinica i Zaseok te dijelovi naseljenih mjesta Baljkovica i Kiseljak. Od ovog područja formirana je opština Sapna.

Politika

Slavni ljudi
 Filip Kljajić-Fića, narodni heroj; 
 dr Mitar Perušić, nastavnik Univerziteta
 Nada Obrić, popularna pjevačica
 Edin Salaharević, juniorski reprezentativac Jugoslavije
 Mr Himzo Tulić, sazlija
 Marko Šćekić, poznati košarkaš
 Dragan Mićić, poznati fudbaler i trener
 Miralem Pjanić, poznati fudbaler
 Sejad Salihović, poznati fudbaler
 Samir Muratović, poznati fudbaler
 Rade Đokić, poznati fudbaler
 Miroslav Stevanović, poznati fudbaler
 Njegica Balorda, poznata manekenka
 Kjašif Smajlović, novinar
 Miodrag R.Savić, poznati šahista
 Ermin Bičakčić, poznati fudbaler
 Nikola Vasiljević, poznati fudbaler
 Borislav (Borisav) Pisić, poznati jugoslovenski atletičar
 Željko Pantić Panto , poznati bubnjar
 Muhamed Omerović, poznati sportski doktor
 Stanislav Tomić, satiričar iz Zvornika dobitnik je "Vibove nagrade". 
 Oliver Stević, poznati košarkaš

 Bahrudin Omerbegović , poznati igrač futsala. 
 Edin Hasanović, njemačko-bosanski glumac, dobitnik nagrade "Goldene Kamera".
 Prof. dr Faruk Čaklovica, redovni profesor fakulteta Veterinarske medicine  i Rektor Univerziteta u Sarajevu, dobitnik 6-aprilske nagrade grada Sarajeva.

Predsjednici opštine Zvornik od 1945. godine:

1. Nikola Manojlović (1945-1946)
2. Desa Popović (1946-1947)
3. Murat Muratović (1947-1949)
4. Osman Fidahić (1949-1950)
5. Mahmut Kavazović (1951-1952)
6. Mehmed Mustafić (1952-1954) 
7. Mahmut Kavazović (1954-1955)
8. Ljubiša Popović (1955-1956)
9. Bahrija Kavazović (1956-1957)
10. Branko Ilić (prva polovina 1958.)
11. Vojo Perić (1958-1963)
12. Cvijan Đapanović (1963-1967)
13. Ljubinko Micić (1967-1974)
14. Mujo Vilić (1974-1981)
15. Hrusto Tupeković (1981-1983)
16. Mehmed Cekić (1983-1985)
17. Kemal Kadrić (1985-1986)
18. Dragan Miličević (1986-1988)
19. Mustafa Kamisalić (1988-1990)
20. Abdulah Pašić (1990-1992)
21. Branko Grujić (1992-1995)
22. Jovan Mitrović (1995-1998)
23. Mirko Rebić (1998-2000)
24. Jovan Mitrović 
25. Boško Milić 
26. Dragica Lazić 
27. Stevo Savić 
28. Milorad Đokić 
29. Budimir Aćimović (2004 -2006) 
30. Zoran Stevanović (od 2007) 
31. Dalibor Matić

Literatura 
 Hamdija Kreševljaković, Stari bosanski gradovi, Naše starine 1, Sarajevo 1953, 13-14.
 Đoko Mazalić, Zvonik (Zvornik) stari grad na Drini (Prilog bosanskoj arhitekturi srednjeg veka i turskog perioda), Glasnik Zemaljskog muzeja (Nova serija) 10, Sarajevo 1955, 73-116.
 Desanka Kovačević-Kojić, Zvornik (Zvonik) u srednjem vijeku, Godišnjak Društva istoričara BiH 16, Sarajevo 1965, 19-35.

Reference

Vanjske veze 

 www.opstina-zvornik.org
 www.zvornikdanas.com
 www.infozvornik.com
 www.zvornikturizam.org
 Kompanija Alumina d.o.o. Zvornik 
 Radio Osvit
 Radio Hule Zvornik 

 
Naseljena mjesta u Republici Srpskoj