1595

Godina 1595 (MDXCV) bila je redovna godina koja počinje u nedjelju po gregorijanskom kalendaru odn. redovna godina koja počinje u srijedu po 10 dana zaostajućem julijanskom kalendaru.

Događaji 
 16. 1. - Mehmed III je novi osmanski sultan (do 1603), ubio je 19-oro braće i polubraće, njegova majka Safiye Sultan je jedna od najmoćnijih žena u osmanskoj istoriji. 
 28. 1. - Sklopljen savez kralja Rudolfa i erdeljskog vojvode Žigmunda Batorija protiv Turaka. 

 16. 2. - Smenjen veliki vezir Sinan-paša, postavljen je Serdar Ferhat-paša. 

 22. 3. - Walter Raleigh, koji inače traži El Dorado, pronašao Pitch Lake ("Jezero katrana") na Trinidadu. 

 14. 4. - Proglas kralja Rudolfa kršćanskim poglavicama u Kraljevini Bosni i susednim pokrajinama - poziv na ustanak, po ugledu na vojvode Erdelja, Vlaške i Moldavije i "brojne Rašane" u gornjoj Ugarskoj.
 26. 4. - Marino Grimani je novi mletački dužd (do 1605). 

 15. 5. - Sabor u Zagrebu, Tomo Erdedi položio bansku čast; kralj u srpnju određuje zagrebačkog biskupa Gašpara Stankovačkog i baruna Ivana II. Draškovića za administratore. 
 18. 5. - Tjavzinski mir okončava Rusko-švedski rat: Rusija dobila nazad teritorije izgubljene 1583, sem Narve. 
 20. 5. - Vlaški vojvoda Mihaj Hrabri priznao sizerenstvo erdeljskog Žigmunda (koji mu pomaže protiv Turaka), dok je moldavski vojvoda Aron Tiranin u ovo vreme zarobljen i svrgnut jer to nije želeo. 

 5. 6. - Bitka kod Fontaine-Françaisea, pobeda Anrija IV nad Špancima.
 10. 6. - Saveznici spalili Nikopol u Bugarskoj, vođa erdeljskih hajduka Horvat provaljuje do Sofije; Ferhat paša je bolestima i nestašicom hrane zadržan u Jedrenu. Harambaše Novak Debeljak i Starina Novak provaljuju u Bugarsku i Srbiju, nesigurni putevi u zapadnoj i centralnoj Srbiji.
 12. 6. - Brestovska unija: kijevska mitropolija odlučila priznati papu. 

 1. 7. - Kršćanska vojska grofa Karla Mansfelda napala Ostrogon.
 6. 7. - Sinan-paša ponovo veliki vezir, u avgustu će preći u Vlašku. 
 21. 7. - Álvaro de Mendaña de Neira otkrio Markiska ostrva: početni dobri odnosi se pretvorili u sukob u kome je poginilo oko 200 domorodaca. 

 4. 8. - Mansfeldova vojska porazila tursko pojačanje budimskog beglerbega Ostrogonu, zarobljeno 37 topova. 
 kolovoz - Slavonski general Herberstein upada u pakračko-cernički sandžak ("Mala Vlaška") i opsjeda Cernik.
 23. 8. - Bitka kod Călugărenija je pobeda Mihaja Hrabrog nad Sinan-pašom blizu Đurđua ali se ipak mora povući
 Turci zauzimaju Bukurešt i Trgovište, Saturdži Muhamed postavljen za beglerbega. 
 14. ili 24. 8. - Grof Mansfeld umro, dolazi nadvojvoda Matija. 

 1. 9. - Kod Čaklovca poražen bosanski beglerbeg Apardi koji je išao u pomoć Cerniku; nakon ovoga dolazi do ustanka raje u pakračkom i požeškom sandžaku (ističe se hajduk Lovro Ilić), "do 300 sela" se oslobodilo turske vlasti.
 2. 9. - Turci u Ostrogonu se predali, zatim se i Višegrad predaje bez otpora. 
 22. 9. - U okršaju pred Petrinjom smrtno ranje Rustan-beg.
 24. 9. - Eggenbergova vojska ulazi u ispražnjenu Petrinju, nakon čega Turci napuštaju i Hrastovicu i Gore; u listopadu će biti organizirana Petrinjska kapetanija. 

 5. 10. - General Herberstein izveštava o razgovoru sa požeškim vladikom Vasilijem - "Vlasi" su spremni preći u kršćansku Slavoniju.
 18. 10. - Saveznička vojska povratila vlaško Trgovište. 
 30. 10. - Bitka kod Đurđua je pobeda Mihaja Hrabrog i Žigmunda Batorija, Turci izbačeni iz Vlaške, koja će zahvaljujući tome biti vazal a ne provincija Osmanskog carstva. 
 U ovo doba Erdeljci uz pomoć lokalnih Srba zauzimaju Lipovo, Čanad, Vršac, Arad, Fačet i dr.<ref>Historija, 503</ref>

 Tokom/tijekom godine 
 Starina Novak ("Baba Novak") prišao Mihaju HrabromBoško Suvajdžić, Hajduci i uskoci u narodnoj poeziji, rastko.rs.
 Aleksandar Komulović u Rusiji, u papinskoj misiji stvaranja antiturske koalicije.
 Podignuta Arnaudija džamija u Banjoj Luci.
 Derviš-paša Bajezidagić - Mostarac je beglerbeg Bosne (do 1603). 
 Faust Vrančić izdao je petojezični rječnik.
 Nastao Korenić-Neorićev grbovnik. 
 U turskom dokumentu se pominje "arnautska tajfa" (razbojnička družina) koja hara u Pološkoj kotlini.
 Sofi Sinan-paša (različita ličnost od Sinan-paše) počeo gradnju džamije u Prizrenu.
 Josip Rabata vicedom u Kranjskoj, koja obuhvaća i Rijeku i Pazinsku grofoviju.
 Bartholomaeus Pitiscus uveo termin "trigonometrija". 
 Šekspir: moguće prvo izvođenje komada Romeo and Juliet i A Midsummer Night's Dream. 
 Antiturski pokreti 1595-96:
 U Kliškom sandžaku Poljičani pod knezom Pavlom Pavićem
 U Hercegovačkom episkop Visarion s knezovima (među kojima i Grdan)
 U Skadarskom Arbanasi i Brđani
 U Pećkom patrijarh Jovan.
 1594-95 - Nezvanična španska ekspedicija Umane i Leybe na Velikim ravnicama.
 1595-96 - U Osmanskom carstvu se pooštravaju odredbe o vezanosti raje za zemlju, "čift bozan resmi" (pristojba za napuštenu i zapuštenu zemlju) povećana sa 75 na 300 akči po čiftluku (raja često napušta zemljoradnju u korist trgovine i obrta).

 Rođenja 

 9. 6. - Vladislav IV Vasa, poljsko-litvanski kralj († 1648)
 ? - Jean Desmarets, književnik († 1676)
 pribl. - Bogdan Hmeljnicki, kozački hetman († 1657)
 pribl. - Pocahontas, indijanska princeza († 1617)

 Smrti 

 15. 1. - Murat III., turski sultan (* 1546.)
 20. 2. - Ernest Habsburški, guverner Nizozemske (* 1553)
 2. 4. - Pasquale Cicogna, mletački dužd (* 1509)
 20. 4. - Torquato Tasso, talijanski pjesnik (* 1544.)
 Jeremija II Tranos, vaseljenski patrijarh
 Antun Sasin Bratosaljić, pjesnik (* ca. 1518)

 Reference 

Literatura
 Vjekoslav Klaić, Svezak treći: dio prvi..... Prva knjiga: Doba kraljeva Ferdinanda I., Maksimilijana i Rudolfa (1527-1608) (archive.org)
 Historija naroda Jugoslavije II'', Školska knjiga Zagreb, 1959