alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Маматай

Маматай — Башкортстанның Тәтешле районында урнашкан авыл.

Почта индексы — 452839,  — 80250820005.

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 313 кешенең яшәве мәгълүм.

Демография

Авыл белән бәйле шәхесләр

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Карман (Тәтешле районы)

Карман — Башкортстанның Тәтешле районында урнашкан авыл.

Почта индексы — 452839,  — 80250820006.

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 37 кешенең яшәве мәгълүм.

Демография

Авыл белән бәйле шәхесләр

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Иске Кайпан

Иске Кайпан — Башкортстанның Тәтешле районында урнашкан авыл. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 357 кешенең яшәве мәгълүм.

ᴨyчты индексы — 452839,  — 80250820003.

Демография

Авыл белән бәйле шәхесләр 
 Әһлетдин Биктуганов (1705-1774) — Башкортстанда 1773-1775 еллардагы крестьяннар сугышында катнашучы, Емельян Пугачёвның полковнигы. Мулла.

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан җөмһүриᴙтсының муниципаль берәмлекләр сәвиты.

Башкортстан авыллары
Иске Чокыр

Иске Чокыр — Башкортстанның Тәтешле районында урнашкан авыл. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 101 кешенең яшәве мәгълүм.

ᴨyчты индексы — 452839,  — 80250820004.

Демография

Авыл белән бәйле шәхесләр 

 Гарифулла Киеков
 Шәрип Кейеков

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан җөмһүриᴙтсының муниципаль берәмлекләр сәвиты.

Башкортстан авыллары
Югары Тәтешле

Югары Тәтешле (; ) — Башкортстанның Тәтешле районында урнашкан авыл.

География 
Авыл Уфадан 237 километр төньяктарак урнашкан.

Демография

Авыл белән бәйле шәхесләр 

 Arkadij Sobienin
 Ведерников Николай Степанович
 Ғарипов Марсель Исмәғил улы

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Башкортстанның район үзәкләре
Никольск (Тәтешле районы)

Никольск — Башкортстанның Тәтешле районында урнашкан авыл. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 25 кешенең яшәве мәгълүм.

ᴨучтьı индексы — 452830,  — 80250825002.

Демография

Авыл белән бәйле шәхесләр

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан җɵᴍһүриятсының муниципаль берәмлекләр сәвиты.

Башкортстан авыллары
Уядыбаш

Уядыбаш — Башкортстанның Тәтешле районында урнашкан авыл. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 26 кешенең яшәве мәгълүм.

Почта индексы — 452830,  — 80250825003.

Демография

Авыл белән бәйле шәхесләр

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Иске Кәлмияр

Иске Кәлмияр — Башкортстанның Тәтешле районында урнашкан авыл. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 410 кешенең яшәве мәгълүм.

ᴨyчты индексы — 452837,  — 80250830001.

Демография

Авыл белән бәйле шәхесләр

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан җөмһүриᴙтсының муниципаль берәмлекләр сәвиты.

Башкортстан авыллары
Асауды

Асауды — Башкортстанның Тәтешле районында урнашкан авыл. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 110 кешенең яшәве мәгълүм.

Почта индексы — 452837,  — 80250830002.

Демография

Авыл белән бәйле шәхесләр

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Мәнәгез

Мәнәгез — Башкортстанның Тәтешле районында урнашкан авыл. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 44 кешенең яшәве мәгълүм.

Почта индексы — 452837,  — 80250830003.

Демография

Авыл белән бәйле шәхесләр

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Петропавловка (Тәтешле районы)

Петропавловка — Башкортстанның Тәтешле районында урнашкан авыл. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 294 кешенең яшәве мәгълүм.

Почта индексы — 452837,  — 80250830004.

Демография

Авыл белән бәйле шәхесләр

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Сәүкияз

Сәүкыяз — Башкортстанның Тәтешле районында урнашкан авыл. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 249 кешенең яшәве мәгълүм.

Почта индексы — 452837,  — 80250830005.

География 
Уфадан 155 километр еракта урнашкан. Административ территориаль бүленеш буенча Тәтешле муниципаль районына керә.

Тарихи белешмә
Сәүкияз авылына нигез узган гасыр башында гына салынган. Моңа кадәр бу урын шушы тирәдәге 12 авылның уртак файдаланыштагы җирләре, урманнары була. Әмма XIX гасыр азагына авылларда кешеләр арту, җир җитмәү бу төбәктә яшәүчеләрнең тормыш шартларын кискенләштерүгә китерә. Шул сәбәпле Тушкыр, Усак, Мәнәгәз авылларында яшәүче берничә гаилә Сәүкияз елгасы буена яңа урынга күченеп килә. Дөрес, уртак җирдән кемнеңдер файдалануы күпләргә ошап бетми, әмма монда төпләнүчеләр үткер кешеләр булган, 1904 елда үткән җыенда шушында яшәү рөхсәте алуга ирешкәннәр. Бу урын “Усак пөченкәсе” дип атала башлый.

Демография

Климат 
Климат континенталь: -15 °C (25 декабрь - 5 февраль); + 18 °C (25 июнь - 5 август). Туллы еллык төшеме 652 мм*.
 
* - интерполяция Шеппард инверс дистанция дигән метод буенча.

Этнохисап 
 2002 елгы  буенча: башкортлар - 81%;

Искәрмә

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

 

Тәтешле районы
Башкортстан авыллары
Кәлтәү (Башкортстан)

Кәлтәү (, ) — Башкортстанның Тәтешле районында урнашкан авыл. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 573 кешенең яшәве мәгълүм.

Почта индексы — 452834,  — 80250835001.

Демография

Авыл белән бәйле шәхесләр 

 Mukhamatzagir Abzaltdinov
 Нуғаев Азамат Ҡотләхмәт улы

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Түбән Кәлтәй

Түбән Кәлтәй — Башкортстанның Тәтешле районында урнашкан авыл. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 41 кешенең яшәве мәгълүм.

Почта индексы — 452834,  — 80250835001.

Демография

Авыл белән бәйле шәхесләр

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Иске Шәрдәк

Иске Шардак — Башкортстанның Тәтешле районында урнашкан авыл. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 85 кешенең яшәве мәгълүм.

ᴨyчты индексы — 452834,  — 80250835004.

Җәгърафиᴙ 
Өфəдан 174 километр алыс . Административ территориаль телү  буенча Тәтешле муниципаль районына керә.

Демография

Климат 
Климат континенталь: -15 °C (25 дикәбеp - 5 фиврәᴫ); + 18 °C (25 июнь - 5 аугыc). Туллы еллык төшеме 679 мм*.
 
* - интерполәция Шеппард инверс дистaʜса дигән метод буенча.

Этнохисап 
 2002 елгы  буенча: башкортлар - 93%;

Авыл белән бәйле шәхесләр

Искәрмә

Сылтамалар 
 Башкортостан җөмһүриᴙтсының муниципаль берәмлекләр сәвиты.

Башкортстан авыллары
Тәтешле районы
Арибаш

Арибаш — Башкортстанның Тәтешле районында урнашкан авыл. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 273 кешенең яшәве мәгълүм.

Почта индексы — 452840,  — 80250840003.

Демография

Авыл белән бәйле шәхесләр 

 Ғәләмшин Ренат Биктимер улы

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Яңа Ирәкте

Яңа Ирәкте — Башкортстанның Тәтешле районында урнашкан авыл. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 11 кешенең яшәве мәгълүм.

Почта индексы — 452841, ОКАТО коды — 80250840005.

Демография

Авыл белән бәйле шәхесләр

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Күрдем

Иске Күрдем — Башкортстанның Тәтешле районында урнашкан авыл. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 1095 кешенең яшәве мәгълүм.

Почта индексы — 452842,  — 80250845000.

География 
Уфадан 171 километр еракта, Әри елгасы буенда урнашкан. Административ яктан Тәтешле муниципаль районына карый.

Иске Күрдем () буларак та билгеле, ләкин Яңа Күрдем авылы Искесе белән кушылганлыктан, икесенә бер исем генә калдырылган. 2009 елда 994 кеше яшәве билгеле. Рәсми рәвештә чиста башкорт авылы (97% - 2002 ел).

Мәгариф 
Инкыйлабка кадәр Күрдем мәдрәсәсе бик билгеле булган. Мәдрәсәне Иске Чокырдан Гали Чокрый улы Гарифулла Киеков 1889 елда килеп җитәкчелек итә. 1894 елда ул биредә мәчет төзетә. Аның кабере дә Күрдем зиратында. 
Күрдем урта мәктәбендә заманында шәркыятьче галим Равил Үтәбай-Кәрими (1933-2005) һәм Башкортстанның халык шагыйре Әнгам Атнабаев укытканнар.

Авылдашлары Әнгам Атнабаевка багышланган мәдәни чаралар оештыралар. Берничә ел рәттән Күрдемдә «Күрдем чишмәләре» дип аталган район шигърият фестиваль-бәйгесе үткәрелә.

2014 елда Күрдем урта мәктәбендә 258 укучы белем алган. Мәктәптә 35 педагог бар, шуларның 29ы – югары, 8е – махсус урта белемле.

Күрдемннән күренекле татар режиссеры Байрас Ибраһимов чыккан. Туймазы дәүләт татар драма театры сәнгать җитәкчесе (2007 елдан).

Демография

Авыл белән бәйле шәхесләр 

 Байрас Ибраһимов
 Гарифулла Киеков
 Зинирә Атнабаева
 Каһим Әүхәтов
 Әнгам Атнабаев

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.
 Башкортстанныњ халык шагыйре Єнгам Атнабаевныњ тууына — 80 ел

Башкортстан авыллары
Боргынбаш

Боргынбаш — Башкортстанның Тәтешле районында урнашкан авыл. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 137 кешенең яшәве мәгълүм.
Почта индексы — ?,  — ?.

Демография

Авыл белән бәйле шәхесләр

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Сараштыбаш

Сараштыбаш — Башкортстанның Тәтешле районында урнашкан авыл. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 189 кешенең яшәве мәгълүм.

ᴨyчтьı индексы — 452842,  — 80250845006.

Демография

Авыл белән бәйле шәхесләр

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан җɵмһүpиятсының муниципаль берәмлекләр сəʙиты.

Башкортстан авыллары
Ташкәнт (Тәтешле районы)

Ташкәнт — Башкортстанның Тәтешле районында урнашкан авыл. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 96 кешенең яшәве мәгълүм.
Почта индексы — 452842,  — 80250845007.

Демография

Авыл белән бәйле шәхесләр

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Юрмиязбаш

Юрмиязбаш — Башкортстанның Тәтешле районында урнашкан авыл. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 72 кешенең яшәве мәгълүм.
ᴨyчᴛьı индексы — 452842, ОКАТО коды — 80250845008.

Демография

Авыл белән бәйле шәхесләр

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан җɵмһүрᴎятсының муниципаль берәмлекләр сәвиты.

Башкортстан авыллары
Түбән Балтач

Иске Сикияз — Башкортстанның Тәтешле районында урнашкан авыл. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 739 кешенең яшәве мәгълүм.

Почта индексы — 452835,  — 80250850001.

Демография

Авыл белән бәйле шәхесләр

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Алга (Тәтешле районы)

Алга — Башкортстанның Тәтешле районында урнашкан авыл. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 60 кешенең яшәве мәгълүм.

Почта индексы — 452835,  — 80250850002.

Демография

Авыл белән бәйле шәхесләр

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Югары Балтач

Югары Балтач — Башкортстанның Тәтешле районында урнашкан авыл. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 189 кешенең яшәве мәгълүм.

Почта индексы — 452835, ОКАТО коды — 80250850004.

Демография

Авыл белән бәйле шәхесләр

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Дубовка (Тәтешле районы)

Дубовка — Башкортстанның Тәтешле районында урнашкан авыл. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 31 кешенең яшәве мәгълүм.

Почта индексы — 452835,  — 80250850005.

Демография

Авыл белән бәйле шәхесләр

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Ивановка (Тәтешле районы)

Ивановка — Башкортстанның Тәтешле районында урнашкан авыл. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 142 кешенең яшәве мәгълүм.

Почта индексы — 452836,  — 80250850006.

Демография

Авыл белән бәйле шәхесләр 

 Gino Campomizzi

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Танып (Тәтешле районы)

Танып — Башкортстанның Тәтешле районында урнашкан авыл. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 106 кешенең яшәве мәгълүм.

Почта индексы — 452836,  — 80250850009.

Демография

Авыл белән бәйле шәхесләр

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Танып-Чишмә

Танып-Чишмә — Башкортстанның Тәтешле районында урнашкан авыл. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 18 кешенең яшәве мәгълүм.
Почта индексы — 452836,  — 80250850010.

Демография

Авыл белән бәйле шәхесләр

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Яңа Тәтешле

Яңа Тәтешле — Башкортстанның Тәтешле районында урнашкан авыл. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 550 кешенең яшәве мәгълүм.

Почта индексы — 452838, ОКАТО коды — 80250855001.

Демография 

 Милли состав
2010 елда узган халык исәбен алу нәтиҗәләре буенча халык саны ― 550 , күпчелек халкы — удмуртлар (82 %).

Авыл белән бәйле шәхесләр 

 Сабирҗан Аллаяров

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Майск

Майск () — Башкортстанның Тәтешле районында урнашкан авыл. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 76 кешенең яшәве мәгълүм.

Почта индексы — 452838,  — 80250855002.

Демография

Авыл белән бәйле шәхесләр

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Уразгилде (Башкортстан)

Уразгилде () — Башкортстанның Тәтешле районында урнашкан авыл. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 471 кешенең яшәве мәгълүм.

ᴨyчᴛьı индексы — 452838,  — 80250855004.

Демография

Танылган шәхесләр 

 Павел Никитин
 Фөдор Миңнегәрәев
Фатихьян Сагадиев

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан җɵмһүрᴎятсының муниципаль берәмлекләр сәвиты.

Башкортстан авыллары
Шулган

Шулган — Башкортстанның Тәтешле районында урнашкан авыл. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 925 кешенең яшәве мәгълүм.

Почта индексы — 452843, ОКАТО коды — 80250860001.

Тарихи белешмә 
Шулган авылындагы Габделвәли Гәрәев сөйләве буенча, Шулган авылына чуралар (батырлар) заты нигез салган. Алар: Аккуз чура һәм анын энекәшләре Байчура, Ятим чура, Фәкыйр чура. Калтасы районы Иске Бөртек авылыннан килгән Гәрәй житәкчелегендә Шулган, Кашкак, Тау авылларына нигез корганнар. Соңрак бу заттан, яңа килгән затлы нәселләр белән аралашып, Тубал заты, Гали заты, Талкар заты, Талкан заты, Әр заты, Кафер-тафер заты, Казанбай заты һ.б. нәселләр хасил булган.
Кафер-тафер затынын тарихын болай сөйлиләр: Пугачев явы тар-мар ителгәч, бу якларга качкан марҗа килеп төшкән, үзен Пугачевнын хатынымын дип таныштырган. Патша гаскәрләре аны эзәрлекләп, куып баралар икән. Шулгандагы Фәйзулла исемле бер кеше аны өенә керткән, чәчләрен алдырып, битләрен корым белән буяган һәм марҗага бөтенләй сөйләшмәскә, авызыннан селәгәй генә агызып торырга кушкан. Эзәрлекләп килүче патша хезмәтчеләре моны Фәйзулланын тиле кызы дип уйлап, ары киткәннәр. Бу марҗа азак Фәйзуллага гашыйк була һәм алар бергә яши башлыйлар, балалары туа. Бу нәселне Кафер заты дип йөртә башлыйлар....

Шулган халкынын тагын бер үзенчәлеге: алар элек-электән милли хәрәкәтләрдә, азатлык очен көрәшләрдә актив катнашып килгән. Гражданнар сугышында да Зәки Вәлиди җитәкләгән башкорт дивизиясенә дә утызлап кеше Казанга, татар дивизиясенә дә киткән.

Урман - Гәрәй олысы старшинасы Җомакай Әскәров Шулган авылында туып усә. Архив белешмәләре буенча, ул - татар һәм Салават Юлаев, Емельян Пугачев кебек батырларның иң якың яудашларынын берсе була. Анын җитәкчелеге астында баш күтәрүчеләр 1773 елнын декарбрендә Уса шәһәренең, Бөре каласын яулап алалар, шушы ук елның июнь аенда Әңгәсәк заводларын җимерәләр... Салават Юлаев та крестьян сугышы вакытында Бөре, Уса, Көңгер крепостьларына яу чапканда берничә тапкыр Тәтешле районы аша үтә. Аеруча озакка ул биредә 1774 елда туткала. Шулган авылында сакланган риваять буенча, ул Җомакай Әскәров белән Тәкмән-тау астына хәзинә күмеп калдыра.....

Гомумән, Шулган җирендә күренекле шәхесләрнең якты эзе бүген дә саклана. Халык шагыйре Әнгам Атнабаев Шулганда укытучы булып эшли, үзенең беренче пьесаларын Шулган сәхнәсенә алып чыга. Шулай ук күренекле шагыйрә Саҗидә Сөләйманова да биредә 1944-1946 елларда балалар укыта. Аның тыйнаклыгын, ихласлыгын, якты күңеллелеген чиксез сагыну белән сөйлиләр....

Демография

Авыл белән бәйле шәхесләр 

 Саҗидә Сөләйманова
 Әнгам Атнабаев

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Җиләктау

Җиләктау — Башкортстанның Тәтешле районында урнашкан авыл. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 11 кешенең яшәве мәгълүм.

Почта индексы — 452843, ОКАТО коды — 80250860003.

Демография

Авыл белән бәйле шәхесләр

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Фарсы култыгы

Фарсы култыгы ( әл-хәлиҗ әл-ʻарәби,  хәлиҗ-е фарс) — Иран һәм Гарәп ярымутравы арасындагы култык.

Фарсы култыгының ярында Оман, Берләшкән Гарәп Әмирлекләре, Согуд Гарәбстаны, Катар, Бәхрәйн, Күвәйт, Гыйрак һәм Иран дәүләтләре урнашканнар. Фарсы култыгына Тигр һәм Евфрат елгалары коя.

Култыкның мәйданы — 251000 км², озынлыгы — 989 км, киңлеге — 56 км, уртача тирәнлеге — 50 м, иң зур тирәнлеге — 90 м.

Азия култыклары
Зөлфәт Зиннуров

Зөлфәт Зиннуров — татар җырчысы, радио һәм телевидениедә тапшырулар алып баручы.

Тамашачыга күбрәк Зиннур псевдонимы астында чыгыш ясаучы җырчы буларак таныш.

Тормыш юлы 
Зөлфәт Зиннуров 1982 елның 19 ноябрендә Татарстанның Теләче районында туа. Мәктәпне тәмамлагач, Казан дәүләт университетының журналистика факультетына укырга керә. Радио һәм телевидениедә эшли. Хәзерге вакытта "Яңа гасыр" каналында "Син - минеке, мин - синеке" романтик тапшыруын алып бара.

Зөлфәт Зиннуровның беренче җыры - "Тукта, конвой". Соңрак җырчы ике җырына клип төшерә, беренчесе - "Тукта, конвой", икенчесе - "Халкым минем". Соңгысы татар халкы, аның бербөтен булып яши алмавы турында язылган.

Зиннурның күпчелек җырлары шансон жанрында. Аның фикере буенча: "Популяр музыка җырчысыннан аермалы буларак, шансон җырчысы үзенең тормышы, үзенең хисләре турында гына сөйләп калмыйча, тыңлаучысын нәрсәгә дә булса өйрәтә ала. Шуңа күрә шансон безнең эстрадабызга кирәк, аның үз тыңлаучылары бар."

Шулай ук карагыз

Чыганаклар 
 Зөлфәт Зиннуровның рәсми сайты 

Татар җырчылары
19 ноябрь көнне туганнар
1982 елда туганнар
Йолдызлар берләшмәсе

Йолдызлар берләшмәсе — гомуми килеп чыгу белән, әмма тартымлы бәйләнмәгән йолдызлар яки көчсез бәйләнгән яшь (уннарча миллион елга кадәр) йолдызлар төркемнәрене.

Йолдызлар берләшмәләрене 1948 елда В.А. Амбарцумян ачты һәм аларның таркалышны алдан әйтте. Яшь сибелгән тупланышлардан аермалы буларак йолдызлар берләшмәләре зуррак (уннарча парсек, сибелгән тупланышлар зурлыгы — берәмлекләр парсек) һәм аларның тыгызлыгы кимрәк: йолдызлар исәбе — уннарчадан йөзләрчәгә кадәр (сибелгән тупланышларда — йөзләрчәдән меңнәрчәгә кадәр). Йолдызлар берләшмәләренең чыгышы молекулалы болытлар өлкәләре белән бәйле.

Йолдызлар берләшмәләренең түбәндәге төрләрене аералар:

 OB-берләшмәләре — O һәм B спектр сыйныфылы массалы йолдызлары белән;
 Т-берләшмәләре — Сәвер Т төрендәге массалы булмаган үзгәрмә йолдызлары белән;
 R-берләшмәләре (R — reflection сүзеннән) — кайтаргыч газтузанлы томанлыклар уратып алынган O–A2 спектр сыйныфылы йолдызлары белән.

Моны да карагыз 
 Йолдызлар барлыкка килүе
 Йолдызлар сибелгән тупланышы

Йолдызлар тупланышлары
Англиянең административ бүленеше

Англиянең административ бүленеше катлаулы. Беренче чиратта ул регионнардан тора. Регионнар үз чиратында церемониаль графлыкларга бүленә. Церемониаль графлыклар икекатламлы (графлыклар һәм районнар) һәм беркатламны (унитар берәмлекләр) территорияләргә бүленә. Соңгы дәрәҗәдә исә җәмгыятьләр тора.

Регионнар 

Регионнарга бүленеш 1994 елда Джон Мейджор хөкүмәте тарафыннан кертелгән.
 Зур Лондон
 Көньяк-Көнчыгыш Англия
 Көньяк-Көнбатыш Англия
 Көнбатыш Мидленд
 Төньяк-Көнбатыш Англия
 Төньяк-Көнчыгыш Англия
 Йоркшир һәм Хамбер
 Көнчыгыш Мидленд
 Көнчыгыш Англия

Шулай ук карагыз 
 Бөекбритания административ бүленеше

Англия административ бүленеше
Воланд (Булгаков персонажы)

Воланд - Михаил Булгаковның Мастер һәм Маргарита романында персонаж.

Тасвирлама 
Воландка һәм аның иярченнәренә күпмедер күләмдә гариплек хас булып тора. Воландның тешләре ясалма сул яктан платина, уң яктан алтын; авызы кыек, бер күзе яшел, икенчесе кара, һәм ул аксый. Буе зур, ул  кыйммәтле соры кәчтүм кигән.

Воланд образы сәнгатьтә 
 Ален Кюни - 1972 елгы фильм
 Густав Холубек - 1989 елгы телесериал (Польша)
 Валентин Гафт -  1994 елгы фильм (Россия)
 Олег Басилашвили - 2005 елгы телесериал (Россия)

Шулай ук карагыз 
 Велунд
 Воланд иярченнәре
 Волан-де-Морт

Сылтамалар 

 Воланд Булгаков энциклопедиясендә

Булгаков персонажлары
Азазелло

Азазелло (романның беренче редакцияләрендә Фиелло) - Михаил Булгаковның "Мастер һәм Маргарита" романында персонаж, демон, Воланд иярченнәренең берсе.

Тасвирлама
Азазелло кечкенә буйлы, ләкин гаҗәеп киң җилкәле, казык тешләре чыгып тора, чәчләре ялкынлы-җирән төстә. 

Романда Азазеллоның чын йөзе дә тасвирланган: аның ике күзе дә бер төрле, буш һәм кара; ә йөзе ак һәм салкын. 

Азазелло күбесенчә явыз эшләрне (үтерү-агулау, куып җибәрү һ.б.) башкара, ул - салкын коралларны уйлап табучы зат, Булгаков романда аның турында "демон-убийца" дип әйтә

Килеп чыгыш
Иске Васыятьтә Азазель дигән фәрештә турында искә алына. Шундый ук очрак Исламда да бар: Газазил исемле фәрештәгә ләгънәт төшә һәм ул Җиргә Иблис исеме белән куыла.

Романда Азазелло күбесенчә начар, чынлап торып начар эшләр башкара: Степан Лиходеевны Мәскәүдән Ялтага күчерә, Михаил Берлиозның агасы Поплавскийны Начар фатирдан куып чыгара, револьвер белән атып Барон Майгельны үтерә.

Шулай ук карагыз
 Воланд иярченнәре

Сылтамалар
 Азазелло Булгаков энциклопедиясендә

Искәрмәләр 

Булгаков персонажлары
Люксембург (шәһәр)

Люксембург шәһәре — Көнбатыш Европада урнашкан кечкенә (мәйданы 2 586 км²) дәүләтнең — Люксембургның башкаласы.

Табигый шартлар 
Шәһәр диңгез биеклеге өстеннән 344 м биеклектә, ике зур булмаган елга — Альзет (Сирның көньяк кушылдыгы) һәм Петрус кушылган урында урнашкан.

Климат уртача, диңгезнекеннән континентальга күчүче. Кыш көне җылы, күбесенчә уңай температура була. Ә җәй салкынча, температура +20 градустан сирәк артып китә. Аяз һава торышы сирәк була, ә яңгыр рәвешендәге явым-төшемнәр елның теләсә кайсы фасылында ява.

Флора һәм фауна континенталь, шәһәр буйларында имән һәм бүк урманнары, аларда тиеннәр, кыр кәҗәсекыр кәҗәләре яши. Шәһәрнең бакча һәм паркларында җылылык яратучы үсемлекләр үстерелә.

Халык, тел, дин 
Люксембургның халкы күп түгел (86 мең кеше), бу ил халкының 1/6 тәшкил итә. Шәһәр халкын ике этник группага бүләргә мөмкин — алманнарга һәм французларга, аларның һәрберсе үз туган телендә сөйләшергә хокуклы. Шулай ук люксембург теле дә бар. Шәһәрнең күпчелек кешеләре католицизм динендә.

Шәһәр тарихы 
Люксембург турында язма чыганакларда беренче тапкыр искә алулар 963 елга карыйлар. Шәһәр статусы һәм хокукларын исә Люксембург 1244 елда гына ала. Шәһәр берничә тапкыр кулдан-кулга күчкән: 1606-1684 һәм 1697-1724 елларда Испаниягә буйсынган, 1684-1697 һәм 1794-1815 елларда Франция составында була, ә 1714-1794 елларда Австрия кул астында яши. 1815 елда шәһәр мөстәкыйльлек ала. Беренче һәм икенче бөтендөнья сугышлары вакытында Алмания тарафыннан яулап алына. Сугыштан соңгы чорда шәһәр актив үскән, һәм хәзерге вакытта Европада иң кыйммәтле шәһәрләрнең берсе булып тора.

Мәдәни әһәмияте 
Люксембург — бик матур шәһәр. Альзет елгасы аны ике өлешкә — Югары һәм түбән шәһәргә бүлә. Шуңа күрә шәһәр күперләргә бай. Люксембургның ике өлеше Адольф күпере һәм Бөек Герцогиня Шарлотта күперләре ярдәмендә тоташалар. Түбән шәһәрнең йөзе, күренеше шәһәрнең Европа берлегендә үтәгән функцияләренә бәйле. Монда күп санлы банклар, компания идарәләре, сыра заводлары урнашкан. Ә Югары шәһәр исә архитектура һәйкәлләренә бик бай борынгы люксембург кирмәне булып тора.
 
Люксембургның көньяк өлешендә атаклы Люксембург Алла анасы Соборы урнашкан.

Шәһәрнең сурәтләре 

Европа башкалалары
Азәрбайҗанча Википедия

Азәрбайҗанча Википедия () — нең азәрбайҗан телендәге бүлеге. 2015 елга кадәр Азәрбайҗанча Википедиядә мәкаләләр латин һәм гарәп графикаларында язылса, 2015 елның декабрендә гарәп графикасы нигезендә язылган азәрбайҗанча Википедия латинча язылган Азәрбайҗан Википедиясеннән аерылып чыга.

2002 елда ачылса да, 2004 елда гына эшли башлый.

2010 елда азәрбайҗан телендә Википедия турында энциклопедия чыга.

Статистика 
Хәзерге вакытка Азәрбайҗанча Википедиядә  мәкалә бар.
 2011 ел 29 июль — 75 000 мәкалә
 2014 ел 25 март — 100 000 мәкалә

Фотосурәтләр

Моны да карагыз 
 Татар Википедиясе

Сылтамалар 
 Азәрбайҗанча Википедия 
 Википедия турында язма 

Әзери теле
Баск теле

Баск теле (үзатамасы Euskara) — басклар теле, Басклар Иле һәм Наварраның рәсми теле. Башка Европа телләреннән аермалы буларак баск теле һинд-аурупа яки башка телләр гаиләләренә керми, ул изолят тел дип санала. Гомуми сөйләшүчеләр саны — якынча 700 мең кеше. Күпчелек басктеллеләр Басклар Илендә, калганнары Европа, Америка һәм Австралиянең төрле регионнарында яши.

Баск телендә беренче китап — Linguae Vasconum Primitiae, ул 1545 елда чыга. 1982 елдан бирле баск теле Басклар Иленең рәсми теле.

Язу 
Баск теле латин әлифбасына нигезләнә. Аның әлифбасы 22 хәрефтән тора: а, b, d, e, f, g, h, i, j, k, l, m, n, ñ, o, p, r, s, t, u, x, z. Басым сүз башыннан икенче иҗеккә куела.

Шулай ук карагыз

Искәрмәләр

Сылтамалар 

 Баскча-русча һәм русча-баскча онлайн сүзлек  
 Баск теле. Аудио 

Авразия телләре
Испания телләре
Франция телләре
Кавказ телләре

Кавказ телләре — аерым телләр гаиләсен тәшкил иткән телләр җыелмасы. Кавказда таралган.

Классификация 
Үз эчендә кавказ телләре өч төркемгә бүленә:
 абхаз-адыг телләре
 нах-дагестан телләре
 картвель телләре

Шулай ук карагыз

Сылтамалар 
 Нах телләрендә әдәбият 

 
Авразия телләре
Яктылык елы

Яктылык елы — системадан тыш озынлык берәмлеге, яктылык бер елында узган ераклыгына тигез.

Халыкара астрономия берлеге билгеләмәсе буенча, яктылык елы яктылык тартылу кырлары тәэсире булмаган вакуумда бер юлиан елында узган  ераклыгына тигез.

Санча кыйммәтләре 
Яктылык елы:
  километрга тигез
  астрономия берәмлегенә (а.б.) тигез
  парсекка тигез

Астрономия
Язу

Язу — теге яки бу мәгълүматларны формалаштыру, үзләштерү һәм җиткерү өчен кулланылган знаклар системасы. Язу — тел яшәеше формаларының берсе. Язу кешелек тарихында иң зур казанышларыннан берсе булып санала.

Төп этаплар 
Хәзерге язу, әлеге халәткә килгәнгә кадәр, шактый озак һәм катлаулы үзгәрешләргә дучар булды. Галимнәр түбәндәге чорларны аералар:
 Әйбер язуы
 Пиктографик язу
 Иероглифлар язуы
 Иҗек язуы
 Әлифба язуы

Искәрмәләр

Чыганаклар 
 Тел гыйлеменә кереш

Сылтамалар

Моны да карагыз 

 Тел
 Палеография
 Язу системасы
Саха Википедиясе

Саха Википедия — нең саха телендәге бүлеге. 2008 елның май аенда ачыла.

Статистика 
Хәзерге вакытта Саха Википедиясендә  мәкалә бар.

Тарих 
2006 елның 21 декабрендә на саха телендә википедия бүлеге ачу турында гариза языла. 2007 елның 8 гыйнварында беренче мәкалә языла. Вики-интерфейсны саха теленә тәрҗемә итү башлана. 2008 елның 18 маенда Фондның Тел Шурасы проектны раслый һәм мәкаләләр төп хостинг-мәйданга күчереләләр. 2009 елның 1 гыйнварында 1000енче мәкалә барлыкка килә. 10 октябрьда 5000 мәкалә чиге узыла. 

Саха теле
Кашкак

Кашкак — Башкортстанның Тәтешле районында урнашкан авыл. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 481 кешенең яшәве мәгълүм.

Почта индексы — 452843,  — 80250860004.

Демография

Авыл белән бәйле шәхесләр

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Кустаревка

Кустаревка — Башкортстанның Тәтешле районында урнашкан авыл. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 1 кешенең яшәве мәгълүм.

Почта индексы — 452843,  — 80250860006.

Демография

Авыл белән бәйле шәхесләр

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары

ru:Кустаревка
Валлетта

Валле́тта, Ла-Валетта (, ) — Мальта башкаласы, дәүләтнең икътисади һәм сәяси үзәге. Атамасы ритсер Жан Паризо де ла Валетта хөрмәтенә бирелә.

Географик мәгълүмат 

Валлетта Мальта утравының төньяк-көнчыгыш ярында урнаша. Өлешчә Скиберрас тауларында ята.

Җәй көннәрен эссе, коры һава өстенлек итә (+36 градуска кадәр). Кыш көннәрен исә башкалада йомшак, яңгырлы һава торышы була (+4 градустан салкынрак түгел).

Шәһәрдә, илдә кебек үк, елгалар юк. Авыл хуҗалыгы өчен су яңгырлар ярдәмендә җыела. Үсемлекләр шулай ук юк дәрәҗәсендә.

Тарих 
Хәзерге Валлетта җирендә беренче торак пункты инде б. э. к. IX гасырда булганы билгеле. Шушы вакытта утрауда финикиялеләр колониясе урнашылды.

Халык саны 
Шәһәрдә 6 315 кеше яши дип исәпләнә (2005). Күбесенчә бу — мальталеләр, финикиялеләрдән формалашкан халык. Шәһәр халкы мальта һәм инглиз телләрендә сөйләшә. Халыкның әпсәлүт күпчелеге католицизм динендә.

Сылтамалар 

 Шәһәр шурасы сайты

Мальта шәһәрләре
Аурупа башкалалары
Оскар, 2007

79 нчы «Оскар» премиясен тапшыру тантанасы 2007 елның 25 февралендә Лос-Анджелеста үтте. Тантананы Эллен ДеДженерес алып барган. Номинантлар 23 февраль көнне игълан ителгәннәр.

Төп җиңүчеләр 
 Иң яхшы фильм — «The Departed» («Чигенүчеләр»)
 Иң яхшы режиссер — Мартин Скорсезе («The Departed»)
 Иң яхшы ир-ат роле — Форест Уитакер («Шотландиянең соңгы короле» фильмы)
 Иң яхшы хатын-кыз роле — Хелен Миррэн («Патшабикә»)
 Иң яхшы анимацион тулыметражлы фильм — Happy Feet

Сылтамалар 
 Киносәнгать академиясе рәсми сайты 

2007
2007 ел кинематографта
Исемлекләр:Мәдәният
Полтыш

Полтыш (, як. 1513—1553) — чирмеш кенәзе, Малмыж кенәзлегенең хөкемдары, чирмеш тарихының иң күренекле шәхесләреннән берсе.

Исем 
«Полтыш» сүзе чирмеш теленнән тәрҗемәдә төймә, җиз тәңкәне аңлата.

Гаилә 
Ишко исемле кенәз аның дәвамчысы була, энесенең Токтауш исемле булуы билгеле.

Чирмеш кенәзләре
Чирмешләр тарихы
Фагот (Коровьев)

Фагот, шулай ук Коровьев - Михаил Булгаковның "Мастер һәм Маргарита" романында персонаж, Воланд иярченнәренең берсе

Тасвирлама
Фаготның буе бер сажин тирәсе, ләкин җилкәсе нечкә, ул коточкыч ябык. Мыеклары тавык каурыйлары кебек; күзләре бәләкәй, ироник һәм ярым  исерек. Ул жокей картузы, шакмаклы пинҗәк, шулай ук шакмаклы чалбар кигән.

Фагот-Коровьев - шайтан, "кара магия" кулланылган күп бүлекләрнең катнашучысы.

Фагот гадәттә Воланд үзе башкарырга  теләмәгән гамәлләрне - явызлык, җәза бирү, хәтта яхшы эшләрне  үти.

Чын сыйфатында исә Фагот караңгы һәм елмаймый торган йөзле караңгы-шәмәхә ритсер. Шайтан-гаер сыйфатында эшләргә мәҗбүр булуы аның кайчандыр әйткән яктылык һәм караңгылык турында бик уңышсыз каламбурына бәйле.

Сылтамалар
  Фагот Булгаков энциклопедиясендә

Шулай ук карагыз
Воланд иярченнәре
 Воланд
 Мәче Бегемот

Булгаков персонажлары
Анд таулары

Андлар, Анд Кордильерлары () — Көньяк Америкадагы 9000 кмга сузылган таулар. Уртача биеклеге — якынча 4000 м.

Андлар җиде дәүләт (Венесуэла, Колумбия, Эквадор, Перу, Боливия, Чили һәм Аргентина) арасында бүленгән.

Таулар
Көньяк Америка
Аргентина географиясе
Боливия географиясе
Венесуэла географиясе
Колумбия географиясе
Перу географиясе
Чили географиясе
Эквадор географиясе
Картвель телләре

Картве́ль телләре (көньяк-кавказ телләре) — Көньяк Кавказ көнбатышында, нигездә Грузиядә таралган телләр гаиләсе (төркеме). Генетик яктан башка телләр белән мөнәсәбәтләре ачык түгел. Гадәттә, картвель телләрен Кавказ телләре гаиләсенә кертәләр, ләкин соңгы елларда әлеге тәгълиматны кире кагалар.

Картвль телләрендә җенес төрләнеше юк.

Төркемләү 
 Көньяк картвель ботагы:
 грузин теле
 Зан (колхид) төркеме:
 мегрель теле
 лаз теле
 сван теле

Әлеге телләр төркеменә шулай ук борынгы грузин телен кертәләр. Грузин яһүдләре теленең картвель төркеменә керүе бәхәсле.

Бүгенге көндә картвель телләре арасында фәкать грузин теленең үз язуы бар. XIX гасырдан бирле лаз һәм мегрель телләре өчен язуны булдыру эше алып барыла, ләкин әлегә бу эш нәтиҗәсез.

Шулай ук карагыз 

 
Авразия телләре
Балалар өчен Евровидение җыр бәйгесендә Гөрҗистан

Балалар өчен Евровидение җыр бәйгесендә Гөрҗистан дүртенче тапкыр катнаша. 2008 елда Гөрҗистан җиңү яулады.

Катнашучылар

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Балалар өчен Евровидение җыр бәйгесе турында маглүмат ESCKaz.com
Балалар өчен Евровидение җыр бәйгесендә Испания

Балалар өчен Евровидение җыр бәйгесендә Испания  дүрт тапкыр катнашкан. 2004 елда Maria Isabel «Antes muerta que sencilla» җырын җырлап җиңү яулады.

Катнашучылар

Сылтамалар 
 Балалар өчен Евровидение җыр бәйгесе турында маглүмат ESCKaz.com
Балалар өчен Евровидение җыр бәйгесендә Латвия

Балалар өчен Евровидение җыр бәйгесендә Латвия  4 тапкыр катнашкан.

Катнашу

Сылтамалар 
 Балалар өчен Евровидение җыр бәйгесе турында маглүмат ESCKaz.com
Балалар өчен Евровидение җыр бәйгесендә Литва

Балалар өчен Евровидение җыр бәйгесендә Литва 3 тапкыр катнашкан.

Катнашучылар

Сылтамалар 

 Балалар өчен Евровидение җыр бәйгесе турында маглүмат ESCKaz.com
Балалар өчен Евровидение җыр бәйгесендә Македония

Балалар өчен Евровидение җыр бәйгесендә Македония 8 тапкыр катнашкан.

Катнашучылар

Сылтамалар 
 Бәйге турында маглүмат ESCKAZ.com
Балалар өчен Евровидение җыр бәйгесендә Мальта

Балалар өчен Евровидение җыр бәйгесендә Мальта 8 тапкыр катнашкан.

Катнашучылар

Сылтамалар 
 Балалар өчен Евровидение җыр бәйгесе турында маглүмат ESCKaz.com

Илләр буенча Балалар өчен Евровидение җыр бәйгесе
Балалар өчен Евровидение җыр бәйгесендә Молдавия

Балалар өчен Евровидение җыр бәйгесендә Молдавия 1 тапкыр гына катнашкан

Катнашулар

Сылтамалар 
 Балалар өчен Евровидение җыр бәйгесендә Молдова ESCKAZ.com
Балалар өчен Евровидение җыр бәйгесендә Хорватия

Балалар өчен Евровидение җыр бәйгесендә Хорватия 4 тапкыр катнашкан.

Катнашучылар

Сылтамалар 
 бйге турында ESCKAZ.com
Балалар өчен Евровидение җыр бәйгесендә Украина

Балалар өчен Евровидение җыр бәйгесендә Украина 5 тапкыр катнашкан.

Катнашулар

Сылтамалар 
 Балалар өчен Евровидение җыр бәйгесе турында маглүмат ESCKaz.com
Балалар өчен Евровидение җыр бәйгесендә Швеция

Балалар өчен Евровидение җыр бәйгесендә Швеция 7 тапкыр катнашкан.овала 7 раз.

Катнашучылар

Сылтамалар 
 Бәйге турында ESCKAZ.com
Церера (кәрлә планета)

Церера (1 Ceres, символ: ) — астероид төрендәге кәрлә планета. Церераны 1801 елның 1 гыйнварда кичен Палермо астрономия обсерваториясендә итальян астрономы Джузеппе Пьяцци ача. Бу астероидлар поясындагы иң массалы күк җисеме, һәм ул зурлыгы буенча зур планеталарның иярченнәреннән зуррак. Озак вакыт Церера планета булып санала, аннары аны астероид дип карый башлыйлар, ә 2006 елның 24 августында Халыкара астрономия берлегенең XXVI генераль ассамблеясендә аны кәрлә планеталар исемлегенә кертәләр. 950 км диаметрлы буларак, Церера хәзерге вакытта астероидлар поясындагы иң зур һәм массалы җисем, һәм ул пояс массасының 32 % тәшкил итә. Күптән түгел генә булган күзәтүләр буенча, ул, күпчелек кече җисемнәрдән аермалы буларак, йомры рәвештә. Церераның өслеге, мөгаен, су бозы һәм гидратланган минераллар (карбонатлар һәм балчыклар) катнашмасыдан гыйбарәттер. Церера, чамалаулар буенча, таш төш, боз мантиясе, һәм, ихтимал, кайбер урыннарда кабык астында сыек су океаннарына да ия.

Җирдән Церераның ялтыравы 6,7 дән 9,3 кадәр йолдыз зурлыгы тәшкил итә. Шуңа күрә аны гади күз белән күреп булмый. 2007 елның 27 сентяберендә НАСА Веста (2011–2012) һәм Церераны (2015) тикшерү өчен Dawn (КА) зондын очырган иде. Соңгысы аның өслеген җентекләп фотога төшереп алды. Американнар, бу фотоларны бер-бер артлы тезеп куеп, видеофильм ясаганнар.

Орбита 
Церераның орбитасы Марс һәм Юпитер орбиталары арасында урнашкан һәм бик «планетасыман»: эклиптика яссылыгына карата орбитаның авышлыгы 10° тәшкил итә, эксцентриситет — 0,08. Кояш тирәсендә 4,6 ел период белән әйләнә. Перигелийдә Кояштан 2,54 а.б. ераклыкта, афелийдә — 2,98 а.б.

Физик хасиятләр 

Церера 975×909 км зурлыклы сфероид рәвешле. Аның массасы 9,43×1020 кг тәшкил итә, бу зурлык Җирнең массасыннан якынча 6300 тапкыр кимрәк. Церераның шактый зур массасы сәбәпле, бу күк җисеме, үзенең тартылышы тәэсирендә, йомры рәвешле.

Искәрмәләр 

Кәрлә планеталар
Оскар, 2006

78 нче «Оскар» премиясен тапшыру тантанасы 2006 елның 5 мартында Лос-Анджелестә үтте. Тантананы Джон Стюарт алып барды. 3 фильм өчешәр оскар алдылар: «Brokeback Mountain», «Crash», «King Kong».

Төп җиңүчеләр 
 Иң яхшы фильм — «Crash» («Һәлакәт»)
 Иң яхшы режиссер — Энг Ли («Brokeback Mountain»)
 Иң яхшы ир-ат роле — Филип Хоффман («Capote»)
 Иң яхшы хатын-кыз роле — Риз Уизерспун («Walk the Line»)
 Иң яхшы анимацион тулыметражлы фильм — Уоллес һәм Громит

Сылтамалар 
 Киносәнгать академиясе рәсми сайты 

2006
2006 ел кинематографта
Исемлекләр:Мәдәният
Оскар, 2005

77 нче «Оскар» премиясен тапшыру тантанасы 2005 елның 27 февралендә Лос-Анджелеста үтте. Тантананы Крис Рок алып барды. Номинацияләр саны буенча The Aviator фильмы лидер булган.

Төп җиңүчеләр 
 Иң яхшы фильм — «Million Dollar Baby»
 Иң яхшы режиссер — Клинт Иствуд («Million Dollar Baby»)
 Иң яхшы ир-ат роле — Җейми Фокс («Ray»)
 Иң яхшы хатын-кыз роле — Хилари Суонк («Million Dollar Baby»)
 Иң яхшы анимацион тулыметражлы фильм — «Супергаилә»

Сылтамалар 
 Киносәнгать академиясе рәсми сайты 

2005
2005 ел кинематографта
Исемлекләр:Мәдәният
Мәче Бегемот

Мәче Бегемот - Михаил Булгаковның "Мастер һәм Маргарита" романында персонаж, Воландның шуты һәм мәче-убырлы,  шайтан.

Тасвирлама
Бегемот Воланд иярченнәренең берсе. Ул, теләсә бик зур кара мәче рәвешендә, яки мәчегә охшаган симез ир-ат рәвешендә була ала.  Мәче образында ул "кавалеристларча мыеклы, арткы аякларында йөрүче бик зур кара мәче". Ә кеше рәвешендә "ертык кепка кигән кечкенә буйлы симез ир-ат".

Бегемот интеллигентлар кебек фикер йөртергә, фәлсәфә белән шөгыльләнергә сәләтле, тик шул ук вакытта ул "жулик" һәм еш кына агрессив.  Ул бик күпләрне кешеләр генә башкара ала торган гамәлләрне җиңел генә үтәве белән гаҗәпләндерә.

Мәче Бегемот образы
 Виктор Павлов - 1994 елгы фильм (Россия)
 Александр Баширов - 2005 елгы телесериал (Россия)

Шулай ук карагыз
 Воланд иярченнәре
 Чешир мәчесе

Булгаков персонажлары

bg:Бегемот
Һьюго премиясе

Һьюго премиясе () - фәнни фантастика өлкәсендәге әдәби премия. 1953 елда оештырыла, исеме Һьюго Гернсбек - беренче махсус фәнни-фантастик журналлар ачучы хөрмәтенә бирелә.

Премия ел саен инглиз телендә басылган фантастика жанрындагы әсәрләр өчен, фантастика яратучыларның Worldcon Бөтендөнья конвентлары катнашучыларының тавыш бирү нәтиҗәсендә тапшырыла  (шуңа күрә премия "укучыларныкы" дип  санала).

Лауреатларга очып китүче ракета сурәтләүче статуэтка бирелә.

Премия түбәндәге номинациялар буенча тапшырыла :
 Иң яхшы роман (Best Novel)
 Иң яхшы повесть (Best Novella)
 Иң яхшы кыска повесть (Best Novelette)
 Иң яхшы хикәя (Best Short Story)
 Фантастика турында иң яхшы китап (Best Related Book)
 Иң яхшы куелыш (Best Dramatic Presentation; 2002 елга кадәр  тапшырылды)
 * Иң яхшы куелыш, эре форма (Best Dramatic Presentation, Long From; 2003 елдан бирелә)
 * Иң яхшы куелыш, кече форма. (Best Dramatic Presentation, Short Form; 2003 елдан тапшырыла)
 Иң яхшы профессиональ редактор (Best Professional Editor)
 Иң яхшы профессиональ рәссам  (Best Professional Artist)
 Иң яхшы ярым-профессиональ журнал (Best SemiProzine)
 Иң яхшы фэнзин (Best Fanzine)
 Иң яхшы фэн-язучы (Best Fan Writer)
 Иң яхшы фэн-рәссам (Best Fan Artist)

Лауреатлар

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Һьюго премиясенең рәсми сайты
 Hugo outzone.ru да 

Һьюго премиясе
Фантастларга премияләр
Әдәби премияләр
Балалар өчен Евровидение җыр бәйгесендә Болгария

Балалар өчен Евровидение җыр бәйгесендә Болгария 2 тапкыр катнашкан. Дебют - 2007 ел

Катнашулар

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Балалар өчен Евровидение җыр бәйгесендә Болгария ESCKaz.com
Балалар өчен Евровидение җыр бәйгесендә Бөек Британия

Балалар өчен Евровидение җыр бәйгесендә Бөек Британия 3 тапкыр катнашкан.

Катнашулар

Сылтамалар 
 Балалар өчен Евровидение җыр бәйгесе 2003 ESCKaz.com
 Балалар өчен Евровидение җыр бәйгесе 2004 ESCKaz.com
 Балалар өчен Евровидение җыр бәйгесе 2005 ESCKaz.com
Балалар өчен Евровидение җыр бәйгесендә Греция

Балалар өчен Евровидение җыр бәйгесендә Греция 6 тапкыр катнашкан.

Катнашулар

Сылтамалар 
 Балалар өчен Евровидение җыр бәйгесе турыда ESCKaz.com
 Балалар өчен Евровидение 2008 җыр бәйгесендә Греция ESCKaz.com

Греция тарихыГреция мәдәнияте
Балалар өчен Евровидение җыр бәйгесендә Дания

Балалар өчен Евровидение җыр бәйгесендә Дания 3 тапкыр катнашкан. 2006 елдан катнашмый.

Катнашулар

Сылтамалар 
 Балалар өчен Евровидение җыр бәйгесе турыда ESCKaz.com
 Балалар өчен Евровидение җыр бәйгесе 2003 ESCKaz.com
Балалар өчен Евровидение җыр бәйгесендә Сербия

Балалар өчен Евровидение җыр бәйгесендә Сербия 5 тапкыр катнашкан.

Катнашулар

Сылтамалар 
 Балалар өчен Евровидение җыр бәйгесе турыда ESCKAZ.com
Булат Мансуров

Булат Багаутдин улы Мансуров — режиссер һәм продюсер, сценарист, артист, Россиянең халык артисты.

Ул 1937 елда Төрекмәнстанда дөньяга килә. Педагогик институтын тәмамлый. 1963 елда Бөтенроссия дәүләт кинематография институтының режиссерлык факультетын тәмамлый. Күп кенә премияләр һәм бүләкләр лауреаты.

Ул 2011 елның 11 мартында инсульттан Мәскәүдә вафат булды.

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Мәскәүдә режиссер, артист һәм сценарий язучы Булат Мансуров вафат булган 

Әлифба буенча кинорежиссёрлар
Марс иярченнәре

Фобос  һәм Деймос  ( — «куркыныч»,  — «имәнеч») — Марс планетасының ике иярчене.

Һәр ике иярчен үз күчәләре һәм Марс тирәсендә бер периодта әйләнәләр, шуңа күрә алар планетага һәрвакыт бер яклары белән карыйлар. Марс үзенең тартылышы белән Фобосның хәрәкәтене акрынайта; бу киләчләктә аның Марс өслегенә төшүенә китерәчәк. Деймос, киресенчә, Марстан ераклаша.

Һәр ике иярчен өч күчәрле эллипсоид рәвешендә, Фобос (26,6×22,2×18,6 км) Деймостан (15×12,2×10,4 км) бераз зуррак.

Сылтамалар 
 Марс иярченнәре фотосурәтләре

Марс
Кояш системасы иярченнәре
Әлифба буенча планеталар һәм иярченнәр
Юпитер иярченнәре

Юпитер иярченнәре — Юпитер планетасының табигый иярченнәре. Бүгенгесе көнгә галимнәргә планетаның 63 иярчене мәгълүм; Кояш системасы планеталары арасында бу иң зур күрсәткеч. Моннан тыш, Юпитерның боҗралар системасы да бар.

Басылып чыккан хезмәтләрдә иярченнәрне шулай ук Юпитер айлары дип тә атыйлар.

1610 елда Галилео Галилей, Юпитерны телескоп аша күзәткән вакытта, иң зур дүрт иярченне — Ио, Европа, Ганимед һәм Каллистоны ача. Аларны хәзер «Галилей иярченнәре» дип атыйлар. Алар якты һәм планетадан шактый ерак орбиталар буенча әйләнәләр, шуңа күрә аларны кыр бинокле аша да күрергә була. Ачышта беренчелекне шулай ук соңрак иярченнәргә грек мифларындагы исемнәрене бирүче алман астрономы Симон Мариус та дәгъвалаган.

Юпитер системасын җир өстеннән күзәтүләр сәбәпле, 1970 еллар ахырында 13 иярчен мәгълүм була. 1979 елда «Вояҗер-1» галәми аппараты, Юпитер тирәсендә очып үтү вакытында, тагын өч иярченне таба.

1999 елдан башлап, яңа буын җир өсте телескоплары аша Юпитерның тагын 47 иярчене ачыла, аларның күпчелеге 2–4 км диаметрлы.
Ереван

Ерева́н ( ) — Әрмәнстанның башкаласы. Аракс елгасының сул ярында, Арарат үзәнлегендә урнашкан. Халык саны буенча Әрмәнстанның иң эре шәһәре. Халык саны 1 121 900 кеше тәшкил итә. Шәһәрнең мәйданы — 300 км².

Ереван илнең иң мөһим транспорт төене булып һәм шулай ук сәяси, икътисади, мәдәни һәм фәнни үзәге булып тора. Шәһәрнең ике аэропорты бар. 1981 елдан башлап метрополитен эшли.

Тарих

Нигезләнүе 

Әрмән риваятьләре буенча шәһәрнең нигезләнүен Нухка барып тоташа.
Шәһәрнең нигезләнү датасы буларак хәзерге Ереванның көньяк читендә урнашкан Урарту шәһәре Эребунига нигез салу датасы булган б.э.к. 782 ел исәпләнә.

Урта гасырлар

Госманлы-сәфәви дәвере

Россия хакимияте дәвере

Совет чоры

Әрмәнстан Республикасы башкаласы

Күренекле кешеләре 
 Регина Казарян, рәссам.
 Рубен Мирзаханян (1959), «Текеян» мәдәни союзы рәисе, Хачатур Абовян исемендәге Әрмән дәүләт педагогия университеты ректоры.
 Елена Алексанян (1933—2008), әдәбият белгече һәм тәрҗемәче, филология фәннәре докторы, профессор.

Тугандаш һәм партнер шәһәрләр

Моны да карагыз 
 Эребуни — музей.

Чыганаклар 

 
Әрмәнстан шәһәрләре
Карачай-балкар Википедиясе

Карача́й-балка́р Википе́диясе () — нең карачай-балкар телендәге бүлеге.

Статистика 
Бүгенге көнгә карачай-балкар Википедиясендә  мәкалә бар.
Хаумеа (кәрлә планета)

Хаумеа (136108, , символы: ) — кәрлә планета, плутоид, Нептун арты объекты. Плутон зурлыгына якын зурлыкка, бик сузылган формага ия. Үз күчәре тирәсендә әйләнү вакыты - 4 сәг. Аның 18 һәм 49 тәүлек әйләнә периодлы ике иярчене бар. Планетага Һавайи ундырышлылык һәм бала тудыру Хаумеа санәме исеме буенча исеме кушалар.

Зур иярченнең (Хииака) диаметры 350 км тәшкил итә, әйләнеш периоды — 48,9 тәүлек, орбита радиусы — 49,9 мең км. Кече иярчен (Намака) беренчесеннән ике тапкыр кечерәгрәк, Хаумеа тирәсендә 18 тәүлекле период белән әйләнә, орбитасының зур ярымкүчәре 25,6 мең км тигез.

Кәрлә планеталар
Газлы планета

Газлы планеталар (зур планеталар) — шактый зур өлеше газдан (нигездә су тудыргыч һәм гелийдән) гыйбарәт планеталар. Кояш системасында Юпитер, Сатурн, Уран һәм Нептун газлы планеталар булып торалар. Иң зур мәгълүм булган газлы планета - TrES-4b.

Газлы планеталарның үз күчәрләре тирәсендә әйләнү периодлары бик зур түгел — 9–17 сәг.

Кояш системасы
Оскар, 2004

76 нчы «Оскар» премиясен тапшыру тантанасы 2004 елның 29 февралендә Лос-Анджелестә үтте. Тантананы Билли Кристал алып барды. Тантанада «Балдаклар хөкемдары: король кайтуы» фильмы 11 «Оскар»ны алып «Титаник» фильмы рекордын кабатлаган.

Төп җиңүчеләр 
 Иң яхшы фильм — «Балдаклар хөкемдары: король кайтуы»
 Иң яхшы режиссер — Питер Джексон («Балдаклар хөкемдары: король кайтуы»)
 Иң яхшы ир-ат роле — Шон Пенн («Серле елга»)
 Иң яхшы хатын-кыз роле — Шарлиз Терон («Monster»)
 Иң яхшы анимацион тулыметражлы фильм — «Немоны эзләгәндә»

Сылтамалар 
 Киносәнгать академиясе рәсми сайты 

2004
2004 ел кинематографта
Исемлекләр:Мәдәният
Француз Википедиясе

Францу́з Википе́диясе () — нең француз телендәге бүлеге. Мәкаләләр саны буенча Инглиз һәм Алман Википедияләреннән соң өченче урында тора.

Статистика 
 2001 ел 23 март - 1 мәкалә.
 2003 ел 15 май - 10 000 мәкалә.
 2004 ел 29 август - 50 000 мәкалә.
 2005 ел 21 апрель - 100 000 мәкалә.
 2005 ел 4 декабрь - 200 000 мәкалә.
 2006 ел 10 июнь - 300 000 мәкалә.
 2006 ел 24 ноябрь - 400 000 мәкалә.
 2007 ел 28 май - 500 000 мәкалә.
 2007 ел 28 декабрь - 600 000 мәкалә.
 2008 ел 30 август - 700 000 мәкалә.
 2009 ел 6 май - 800 000 мәкалә.
 2010 ел 14 гыйнвар - 900 000 мәкалә.
 2010 ел 14 сентябрь - 1 000 000 мәкалә.
  ел   -  мәкалә.

Франсуз теле
Гелла (Булгаков персонажы)

Гелла - Михаил Булгаковның Мастер һәм Маргарита романында әдәби персонаж, хатын-кыз вампир, Воланд иярченнәренең берсе.

Тасвирлама 
Җирән чәчле һәм зәңгәр күзле кыз. Исеме кызыклы риваятькә бәйләнгән: Лесбос дигән утрауда Гелла дип вакытсыз һәлак булып, үлемнән соң вампирга әйләнгән кызларны атаганнар (бу риваятьне Булгаков Брокгауз һәм Эфронның Энциклопедик сүзлегендәге "Чародейство" мәкаләсе аша белә).

Бөтен роман дәвамында Гелла берничә тапкыр катнаша һәм Воландның бик тырыш  хезмәтчесе булып күрсәтелә. Булгаковедлар  Гелла иярченнәр иерархиясендә иң түбән баскычында, дип саныйлар. Моны бу персонажның иярченнәр чын йөзләренә кергән вакытта - очу вакытында - катнашмавы дәлилли.

Гелла образы 
 Александра Захарова - 1994 елгы фильм
 Татьяна Школьник -  2005 елгы телесериал

Булгаков персонажлары
Тышкы сәясәт

Тышкы сәясәт (дәүләтнең тышкы эшләре) — илнең халыкара эшләрдә тоткан гомуми юлы. Тышкы сәясәт билгеле бер дәүләтнең башка дәүләтләр белән мөнәсәбәтләрен аның принциплары һәм төрле юллар белән чынлыкка ашырылучы максатларыннан чыгып билгели. Тышкы сәясәтнең иң мөһим әсбабы булып дипломатия тора.

Тышкы сәясәт эчке сәясәт белән тыгыз бәйләнешкә ия.

Тышкы сәясәт
Эчке сәясәт

Эчке сәясәт — дәүләтнең үз эчендәге эшләргә турыдан-туры бәйле булган карарлар, кануннар һәм программалардан гыйбарәт. 

Эчке сәясәт карарлар гадәттә дәүләт халкының тарихын һәм тәҗрибәсен, аның иҗтимагый һәм икътисади шартларын, ихтыяҗларын һәм халык әһәмият биргән әйберләрне һәм хөкүмәтнең асылын чагылдыра. Эчке сәясәт еш кына үзенә карата төрле җәмгыять катламнарында ризасызлык тудыру үзлегенә ия.

Шулай ук карагыз 
 Тышкы сәясәт

Эчке сәясәт