Yapon tele

Yapon tele ul Yaponída qullanuda yöri torğan söyläşüle wä yazulı tel. Yapon xalqı üz telen Nihongo 日本語 itep atí.

Taríx wä törkemläw 
Tel belgeçläre Yapon telen nindi törkemgä salu torında ber fikergä kilmägännär äle, bügenge köngä berniçä faraz bar:

 Yapon tele Altay tellärenä kerä dilär beräwläre. Bu törkemgä annan başqa Monğol wä Törki tellär dä kerälär. Suomi, Esti, Törki wä Korey telläre kük, Yapon tele dä yalğılmalı. Monnan tış, bu tellär arasında baytaq oxşaşlıqlar kürenä: ishi wä Törki taş/daş, yottsu wä Törki dört/dürt, man wä Törki men/meñ.
 Yapon tele Asía tellär törkemenä kerä. Bu faraz Yapon teleneñ, Korey tele kük, Çığış Asíanıñ başqa tellärennän yoğıntı buluına nigezlänä.
 Yapon tele Kön Asía tellärenä kerä. Bu faraz Tamil tele belän bäyläneş kürenüenä nigezlänä.
 Yapon tele ul Kreol teleneñ töre bulu uylawnıñ da tarafdarları bar, çönki Yapon süzläre arasında Austronesia tellärennän süzlär küp, tel tözeleşe Altay tellärendä kük bulsa da.
 Yapon tele ul Yapon telläre belän genä bäyle ayırılmalı tel.

Dönyada taralu

Räsmi bulu

Cirle söylämnär

Awazlar 
Yapon awazları şaqtí ciñel wä alarnı başqa tellärendäge belän şağıştırıp bula. İceklärneñ kübese ber suzıqtan wä ber tartıqtan tora. Yaponçada 5 suzıq wä 17 tartıq awaz bar.

Suzıqlar 
Diftonglar Yaponçada yuq. Suzıqlarda qızqa/ozın buluında açıq ayırılu bar. Yapon suzıqları:
img:Yapon-suziqlari.png

Tartıqlar

Ímla

Süzlek

Yazu

Bügenge yazu törläre 
Bügenge köndä Yapon telendä dürt yazu qullanıla:

 Kanji 漢字 ul üzläşterelgän Qıtay bilgeläre belän yazu. Bu yazu belän kiläsen yazalar:
 äyber iseme;
 sífat wä fiğel tamırı;
 Yapon iseme.
 Hiragana 平仮名 ul icekle yazu, qullanıla:
 sífat wä fiğel quşımtalarında (okurigana 送りがな);
 kisäkçelärdä (joshi 助詞);
 kanji'nı uqulışın kürsätkändä (furigana ふりがな);
 qayber süzlärne kanji'ğa qarağanda hiragana belän uqu ciñelräk bulğanda: mäsälän takusan (küp) süze 沢山 urınına yışraq たくさん kebek yazıla.
 Katakana 片仮名 ul ikençe icekle yazu, bu çaqlarda qullanıla:
 süzneñ cömlädä “yaqtırtılğan” buluı kiräk bulsa;
 çit teldä süzlärne wä isemnärne yazğanda;
 süz robot'çaraq uqılırğa tieş bulğanda;
 Rōmaji ローマ字 isemle Latín xärefle yazu bu çaqlarda qullanıla:
 sannarnı yazğanda;
 xalıqara ülçämnärne yazğanda;
 qısqartmalarnı yazğanda;

Mäsälän “min” mäğnäse belän watashi süze dürt yazu belän bolay yazıla.

Kanji yazuı Qıtay yazuınnan 6. yözdä Yaponída taraldı. Qıtay häm Yapon yazuları arasındağı qíınnıqlarnı beterü maqsatınnan ike yazu töre tözelä – Hiragana häm Katakana. Yapon tele öyränü maqsatınnan Latín älifbası nigezendä Rōmaji yazu tözelgän. Yapon xärefläre östän asqa, wä suldan uñğa yazıla. Elekkege zamannarda Yaponnar pumala belän yazğannar.

Öyränü 
Yapon telen öyränü eşe ímla, awazlar, yazu wä süzlek öyränüennän tora. Yapon awazlarını başqa tellärendägelär belän dä çağıştırıp bulsa, yazu wä süzlek isä Yapon mädäniätenä nıq bäyle, wä alarnı öyränü qatlawlıraq bula ala. Yapon telen öyränüneñ töp maqsatları arasında Yapon şirqätlärendäge eş urınına kerü. Yapon bulmağan keşelär tel belemen tikşerü öçen Japanese Language Proficiency Test (JLPT) isemle sınaw uzalar.

Monı da qara 
 Yapon mädäniäte
 Yapon ädäbiäte
 Yapon xalqı
 Yapon isemnäre
 Yapon telendä Wikipedia
 Ainu

Tışqı mäğlümät 
 About: Japanese Language – Yapon tele turında İnglizçä belem.
 Yapon tele kana тёўрибё (PDF)

Әлифба буенча телләр һәм диалектлар