alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Crvene alge

Crvene alge (Rhodophyta, od  = crven, i  = biljka) su velika grupa uglavnom višećelijskih algi. Postoji između 5000 i 6000 recentnih vrsta.

== Specifičnosti građe vegetativne stanice

Ćelija sadrži dvoslojan ćelijski zid celuloznopektinske prirode. U specifičnoj formi hloroplasta (rodoplasti) nalaze se hlorofil -{a}- i -{d}-, karotenoidi i fikobilini. Rezervna supstanca je floridea skrob.

Građa talusa 
Talus crvenih algi može biti:
 jednoćelijski ili kolonijski - retko se sreće, npr. kod roda -{Porhyridium}-
 končast (rodovi -{Rhodocorton}-, -{Bangia}-)
 parenhimatičan (rod -{Porphyra}-)
 jednoosovinski
 višeosovinski (-{Batrachospermum}-)

Razmnožavanje 
Crvene alge se razmnožavaju bespolno (vegetativno i sporulativno) i polno. Vegetativno razmnožavanje se ostvaruje prostom deobom (kod jednoćelijskih oblika), raskidanjem kolonije ili otkinutim delovima talusa. Prilikom sporulativnog razmnožavanja, stvara se određeni vid spora (zoospore, planospore, aplanospore, autospore). Polni način razmnožavanja predstavljen je netipičnom o ogamijom.

Značaj crvenih algi 
Crvene alge su značajne kao primarni producenti organskih supstanci i kiseonika. Pojedine se koriste u prehrambenoj (za ishranu ljudi i životinja) i hemijskoj industriji (npr. proizvodnja agara). Kalcifikovane vrste se ponekad dodaju kiselom zemljištu radi regulisanja kiselosti.

Klasifikacija

Izvori 

Alge
Zelene alge

Zelene alge su skupina iz koje je evoluiralo više biljaka.

Imaju vjerojatno od 7.500 – 10.000 vrsta, oko 500 rodova i 36 porodica. Većinom su svjetlo-zelene boje, iako postoje neke vrste crvene boje. Uključuju jednostanilne i kolonijalne bičaše, obično s dva biča po stanici, kao i raznovrne kolonije, također i kokoidne, te nitaste oblike, a tu su i makroskopske vodene trave.

Opis 
Skoro sve vrste imaju kloroplaste, koji sadrže pigmente: klorofil a i b koji im daju svjetlo-zelenu boju, karotenoide (beta karoten) i ksantofile (lutein). Također sadrže i složene tilakoide.. Obično imaju stanične zidove koji sadrže celulozu. Mitoza im se odvija bez centriola. Pričuvne tvari u stanicama su škrob i kapljice ulja, koji nastaje kao proizvod asimilacije.

Postoje različiti oblici talusa: jednostanični, kolonijalni i heterotrihni.

Razmnožavanje 
Razmnožavaju se nespolno (vegetativno, sporama) i spolno. Vegetativan tip razmnožavanja imaju jednostanične zelene alge (diobom stanica, raspadanjem kolonija), dok se neke višestanične alge razmnožavaju fragmentacijom talusa. Razmnožavanje sporama najčešće se odvija zoosporama, kruškolikog oblika, s dva do četiri biča iste dužine. One imaju jednu jezgru, vrčasti kloroplast, crvenu očnu pjegu i kontraktilne vakuole Ipak neke se zelene alge razmnožavaju aplanosporama kod kojih nedostaju bičevi, crvena očna pjega i kontraktilna vakuola.

Spolni način razmnožavanja je gametogamija. Gamete se razvijaju u jednostaničnim gametangijima. Produkt kopulacije je diploidna zigota koja često postaje trajna stanica ili cistozigota, a klije nakon faze  mirovanja.

Također postoji i ovakav oblik spolnog razmnožavanja. Haploidna stanica alge, koja sadrži samo jedan primjerak svoje DNK može se stapati s drugom haploidnom stanicom, pa nastaje diploidna zigota. Kada nitaste alge to urade, stvaraju mostove između stanica, a taj proces naziva se konjugacija.

Stanište i način života 
Autotrofit, većina živi kao plankton ili bentos u slatkim vodama (oko 90% vrsta). Dok neke zelene alge više preferiraju čiste, oligotrofne vode, druge pak vole vode bogate fosfatima, nitratima i amonijakom (eutrofne vode). Ostale se pojavljuju na najrazličitijim staništima (tlo, morski bentos, led i snijeg, kora vlažnog drveća, simbionti s gljivama i životinjama). Vrlo su heterogene alge.

Raznolikost 
Postoje različiti oblici algi:
pokretni jednostaničari (npr. Chlamydonomas).
nepokretni jednostaničari (npr. Tetracistis).
pokretne kolonije (npr. Gonijum, Pandorina, Volvox, Eudorina).
palmeloidne (tetrasporne) kolonije (npr. Pseudosphareocystis, Coccomixa, Sphaerocystis).
kokoidni oblici (npr. Ulortix, Spirogyra, Oedogonium, Stigeoclonium).
laminarni oblici (npr. Uliva).
parenhimski oblici (npr. Chara, Coleochaetae).
sifonalni oblici (npr. Derebesia, Codium , Caulerepa).

Klasifikacija

Povezano 
 Zlatna alga
 Algašice
 Alge kremenjašice
 Fitoplankton

Izvori 

botanic.hr

 
Alge
Alan Garcia

Alan Gabriel Ludwig García Pérez (23. 5. 1949. - 17. 4. 2019) je peruanski ljevičarski političar, najpoznatiji po tome što je od 1985. do 1990. bio predsjednik Perua, a godine 2006. ponovno izabran, pobijedivši radikalno lijevog kandidata Ollantu Humalu.

Alan Garcia, izabran kao kandidat umjereno lijeve stranke APRA, je na početku svog prvog mandata bio slavljen kao latinoamerički Kennedy, ali se vrlo brzo pokazalo kako se nije u stanju suočiti s ozbiljnim ekonomskim, socijalnim i političkim problemima svoje zemlje. Peruanska ekonomija je doživjela kolaps i survala se u hiperinflaciju, a sve veći socijalni problemi su stvorili plodno tlo za maoistički gerilski pokret Sendero Luminoso. U nastojanju da gerilu suzbije vojnom silom, peruanske snage sigurnosti su počinile cijeli niz zločina i brutalnih gaženja ljudskih prava. 

Razočarenje Garcijom je omogućilo desničarskom kandidatu Albertu Fujimoriju da dođe na vlast godine 1990.

Alan Garcia se godine 2006. ponovno kandidirao za predsjednika. U prvom krugu je dobio manje glasova od Humale, ali u drugom krugu su za njega glas dali pristaše poražene desničarske kandidatkinje Lourdes Flores Nano.

Predsjednici Perua
Peruanski političari
Antun Vrančić

Antun Vrančić (lat. Antonius Verantius, 1504 ― 1573), bio je hrvatski humanista, rođen u Šibeniku, gde je i stekao prvo humanističko obrazovanje. Nakon studija u Padovi, Beču i Krakovu, postaje savetnik erdeljskog kneza Ivana Zapolje, ali 1549. godine prelazi na stranu Habsburgovaca te u službi hravatsko-ugarskog kralja Ferdinanda I postiže sjajnu diplomatsku karijeru. Za svoje zasluge nagrađen je mestom ostrogonskog nadbiskupa, zatim primasa Ugarske, a pred kraj života postaje kardinal. Umro je u Prešovu.

Na brojnim putovanjima sakuplja rimske natpise na Balkanu, a tokom jedne diplomatske misije u Otomanskom carstvu, zajedno s poznatim flamanskim humanistom A. B. Busbecqom u Ankari pronalazi Avgustov autobiografski spis Dela božanskog Avgusta (Res gestae divi Augusti), kasnije nazvan Spomenik iz Ankare (Monumentum Ancyrānum).

Pored važnih istorijsko-putopisnih dela, u kojima uglavnom opisuje balkanske i druge istočno-evropske zemlje, za humanističku latinsku književnost značajna je njegova zbirka pesama u elegijskim distisima Pesme u dokolici (Otia, iz 1542. godine), u kojima peva o ljubavi, životnim radostima i društvenim zbivanjima. Za kulturnu i društvenu istoriju važna je Vrančićeva korespondencija sa Erazmom Rotterdamskim, Nikolom Zrinskim i drugim istaknutim ličnostima toga doba.

Antun Vrančić je poznat i kao stric Fausta Vrančića.

Hrvatski pisci
Renesansa
Latinska književnost
Studenti Univerziteta u Padovi
Eneja

Eneja, jedan od junaka u trojanskom ratu, bio je ― prema mitu ― sin Anhiza i boginje Afrodite i pripadnik mlađe grane trojanske kraljevske kuće. U Ilijadi bog Neptun proriče da će Eneja i njegovi potomci jednom vladati Trojancima. Iz toga se posle Homera razvila legenda o bekstvu Eneje, njegovog oca i sina Askanija iz porušene Troje i o njihovim potonjim lutanjima. U grčkoj mitografiji se u 5. veku st. e. prvi put spominje Enejin odlazak na Zapad, ali nema dokaza da su ga Rimljani u to vreme smatrali praocem svoje domovine. Ipak, arheološki nalazi pokazuju da je već krajem 6. veka st. e. Eneja bio poznat u Etruriji. Otprilike u 4. veku st. e. u grčkoj se mitografiji spominje grad Lavinij (Lavinium) i za njegovog osnivača imenuje Eneja. To je bio pokušaj Grka da se herojima grčkih mitova pripiše osnivanje njima poznatog Zapada. Izgleda da je u to vreme i grad Alba Longa, koji je zaista postojao, počeo tvrditi da je Eneja bio predak njegovih kraljeva. Uskoro je na mesto Albe Longe došao Rim, koji je razvio legendu o Eneji kao osnivaču rimskog naroda. Tako su Rimljani, podstaknuti nacionalnim ponosom, sopstvenu istoriju povezali sa istorijom grčkoga sveta. 

Priča o trojanskom poreklu Rima dobila je svoj konačni oblik u 3. veku st. e., kada je spojena sa drugom legendom o poreklu Rima, tj. sa legendom o Romulu. Kako je to spajanje izazvalo hronološke teškoće (prema mitu, Eneja je u Italiju došao polovinom 12. veka st. e., a Romul je osnovao Rim 753. godine st. e.), rimski su pisci popunili tu »prazninu« boravkom nekoliko generacija Enejinih potomaka u Albi Longi. U 3. veku st. e. ova je priča bila veoma raširena i dobro poznata. Julije Cezar se u 1. veku st. e. iz političkih razloga predstavljao kao potomak Eneje i Venere (rimske Afrodite). Najpoznatiji prikaz legende o Eneji dao je u 1. veku st. e. Vergilije u epu Eneida, koji je postao nacionalni ep Rimljana.

Grčki heroji
Trojanci
Rimska mitologija
Gaj Sempronije Grakho

Gaj Sempronije Grakho (lat. Gaius Sempronius Gracchus, umro 121. st. e.), bio je rimski državnik, nastavljač reformske politike svog starijeg brata Tiberija Sempronija Grakha.

Agrarna reforma koju je 133. st. e. pokrenuo Tiberije Grakho nastavila se sprovoditi i nakon njegove smrti, ali su je veleposednici ometali svim sredstvima. Sukob sa senatskim staležom naročito se zaoštrio kada je 123. god. st. e. Gaj Grakho bio izabran za narodnog tribuna. On je bio izvrstan govornik, o čemu svedoče i sačuvani fragmenti njegovih govora. Takođe je u sprovođenju reformi bio još odlučniji od svog brata. Dve je godine uzastopno biran za tribuna, i za to je vreme na njegov predlog narodna skupština izglasala nekoliko važnih zakona. 

U interesu gradskog plebsa donet je zakon o žitu, po kome je svaki plebejac mogao da lično kupuje žito po izuzetno jeftinoj ceni. U interesu seoskog plebsa u punom je obimu obnovljen agrarni zakon Tiberija Grakha. Da bi pak pridobio vitezove (equĭtes), koji se do tada u Rimu već profilisao kao ekonomski izuzetno jak stalež (ordo), Gaj je sproveo zakon o provinciji Aziji, koji je uveo desetak u oblasti bivše Pergamske kraljevine. Ubiranje ovog poreza je gotovo u potpunosti prepušteno vitezovima, koji su tako dobili neograničene mogućnosti za ekonomsku eksploataciju ove bogate istočne provincije. Sudski zakon je takođe imao veliki značaj za vitezove: po njemu, u stalnim sudskim komisijama za pretresanje slučajeva zloupotreba u provincijama trebalo je da zasedaju vitezovi, a ne senatori. Tako su zapravo vitezovi dobijali kontrolu nad upravom koju su u provincijama vršili senatori. Poseban značaj Gaj je pridavao osnivanju novih kolonija, pre svega na mestu Kapue i Tarenta, ali i na mestu stare Kartagine, gde je trebalo da se osnuje kolonija Junonija i naseli oko 6.000 ljudi. 

Gaj nije uspeo da i po treći put, 121. god. st. e., bude izabran za tribuna. Optimati su počeli da sve snažnije napadaju zakone donete na Grakhovu inicijativu. Iste je godine pokrenuto i pitanje kolonije Junonije jer je osnovana na zemljištu na koje je 146. st. e. bačeno prokletstvo, a iskorišćeni su i glasovi o nepovoljnim znamenjima koja su se navodno ukazala pri osnivanju kolonije. Konzul Lucije Opimije sazvao je skupštinu da ukine zakon o Junoniji. Međutim, sednica skupštine ubrzo se pretvorila u oružani sukob u kome su život izgubili Gaj Grakho i oko 3.000 njegovih pristalica.

Tokom sledeće decenije reformske mere braće Grakho koje su uvedene u korist siromašnih gradskih i seoskih slojeva stanovništva bile su velikim delom ukinute, premda je dotad sprovedena raspodela zemlje, pretvorene u privatnu imovinu, privremeno ojačala rimsko seljaštvo. Odredbe Grakhovih zakona kojima je data izvesna politička moć viteškom staležu nisu se mogle dirati iz političkih razloga, te su one opstale kao glavni rezultat Gajevog tribunata. Izgleda da su sudovi za zloupotrebe u provincijama radili bolje nego ranije, a bilo je uvedeno i nekoliko drugih značajnih sudova, kao i povremeni ad hoc sudovi u kojima su uvek sedele i sudije iz viteškog staleža.

Grakho, Gaj
Smilodon

Smilodon (grčki: "Nožozubi") je skelet izumrlih velikih machairodontine sabljozubih mačaka za koje se smatra da su živjele od prije 3 miliona do prije 10.000 godina u Sjevernoj i Južnoj Americi. Oni su jedini poznati nasljednici Machairodusa. Smilodon znači nožozubi, što je prikladno ime s obzirom na njegove velike očnjake. Vrste smilodona su poznate kao sabljozube mačke (što je netočno jer postoje druge, njima nesrodne sabljozube "mačke") ili sabljozubi tigrovi (što je netočno, jer oni nisu bili tigrovi).

Zna se da je postojalo najmanje pet vrsta smilodona:

 Smilodon fatalis, 1,6 miliona - 10.000 godina
 Smilodon gracilis, 2,5 miliona - 500.000 godina
 Smilodon populator, 1 milion -10.000 godina

 Smilodon californicus i Smilodon floridus bi mogli biti podvrste Smilodona fatalisa.

Odrasli smilodon je težio oko 200 kilograma i imao kratak rep, moćne noge i veliku glavu. S veličinom lava, smilodon je bio jako moćan. Njegova čeljust se mogla otvoriti za 120 stupnjevas. Njegovi očnjaci su bili dugi 17 cm.

Mnogi fosili smilodona su pronađeni u katranskim jamama La Brea u Los Angelesu, što je jedan od razloga zašto je najbolje poznat od svih prahistorijskih mačaka.

Galerija

Izvori 

Izumrli sisari
Smilodon gracilis

Smilodon gracilis ("gracilni Smilodon") bio je najmanji i najraniji od "smilodontskih" machairodontinskih sabljozubih mačaka. Prvi put se pojavio na teritoriji današnjih SAD prije 2,5 miliona godina, vjerojatno kao nasljednik Megantereona, te živio do oko prije 500.000 godina. Živio je uglavnom u istočnim dijelovima Amerika.

V. također 
 Smilodon fatalis
 Smilodon populator

Smilodon

en:Smilodon gracilis
Smilodon fatalis

Smilodon fatalis ("kobni Smilodon") je vjerojatno najpoznatija od machairodontinskih sabljozubih mačaka. Pojavio se u Sjevernoj Americi prije oko 1,6 miliona godina i kasnije emigrirao duž zapadne obale kontinenta prema Peruu. Izumro je prije oko 10.000 godina. Smilodon fatalis je težinom varirao od 270 do 360 kg a visinom od 1 do 1,2 m.

V. također 
 Smilodon gracilis
 Smilodon populator

Smilodon

en:Smilodon fatalis
Smilodon populator

Smilodon populator ("Smilodon koji donosi uništenje") je bila vrsta machairodontinskih sabljozubih mačaka. Smilodon populator se prvi put pojavio u Južnoj Americi prije 1 milion godina i izumro prije oko 10.000 godina. Bio je mnogo veći od svojih rođaka Smilodona fatalisa i Smilodona gracilisa, te je imao velika prsa i moćne noge. Ova velika mačka je imala visinu od 120 cm, veću od najveće današnje mačke, tigra.

Smilodon populator je vjerojatno lovio u čoporima. S obzirom na velike nožne mišiće i zdepasti oblik tijela, nije mogao juriti brzo da bi hvatao plijen, te je vjerojatno putovao s drugim mačkama kako bi iz zasjede hvatao male životinje u travnatim ravnicama. Plijen bi uhvatio sa svojim velikim nožnim mišićima, a onda mu prerezao vrat sa svojim velikim sabljastim zubima koji su ponekad bili 18 cm dugi. Ti veliki očnjaci su bili dosta krhki, te se nisu mogli koristiti ukoliko plijen već nije bio na zemlji (to je skoro bez svake sumnje bila svrha velikih prednjih šapa). Fosili nekoliko Smilodon populatora su pronađeni u blizini, zajedno s jednom životinjom iz ravnice, što daje dodatne argumente o smilodonima kao društvenim životinjama.

Smilodon
Izumrle životinje
Smilodon californicus

Smilodon californicus (" Kalifornijski Smilodon") je machairodontinska sabljozuba mačka. Ponekad se smatra posebnom vrstom roda Smilodon, ali je vjerojatnije riječ o podvrsti Smilodona fatalisa (isto kao i Smilodon floridanus).

Smilodon (fatalis) californicus je kalifornijski državni fosil, najčešće pronalažen u katranskim jamama La Brea gdje je skončavao tokom pokušaja hvatanja plijena.

V. također Smilodon fatalis, Smilodon gracilis i Smilodon populator.

Reference

Vanjski linkovi 
 Dino Land State Fossils: Smilodon of California
 Machairodontinae (Sabre-toothed Cats) 

Smilodon
Noua Dreaptă

Noua Dreaptă (Nova desnica) je ekstremno desničarska rumunska organizacija, osnovana 2000. godine. Njihova uverenja uključuju militantni nacionalizam i čvrsta pravoslavna uverenja.

Eksterni linkovi 
 Noua Dreaptă zvanični sajt

Rumunija
Nacionalizam
Apije Klaudije Ceko

Apije Klaudije Ceko (lat. Appius Claudius Caecus) bio je rimski državnik u doba srednje Rimske Republike. Vršio je dužnost cenzora 312. st. e. te konzula 307. st. e. Godine 296. st. e. ponovo je bio konzul, a god. 295. st. e. obavljao je dužnost pretora. Tokom ove dve godine predvodio je rimsku vojsku u borbama u Etruriji, Kampaniji i Samniju. Godine 280. st. e., kada je već bio star i slep (odatle mu i nadimak Caecus = slep), održao je u senatu vatreni govor protiv sklapanja mira s epirskim kraljem Pirom ponuđenog Rimljanima nakon njihovog poraza kod Herakleje iste godine. Taj govor prvi je spomenik rimskoga govorništva, i bio je poznat još Ciceronu, premda možda ne u autentičnoj verziji. Prema antičkim svedočanstvima, Apije je sastavio i zbirku stihovanih izreka (Sententiae), koje su pružale praktične savete o mudrom i moralnom životu. Među njima je navodno bila i izreka Faber est suae quisque fortunae (= Svako je kovač svoje sreće).

Apije je prva ličnost u rimskoj književnosti koja se ističe svojom individualnošću, a i prva ličnost u rimskoj istoriji uopšte za koju postoje pouzdani istorijski podaci a ne samo naznake istorijske istine prekrivene vekovnom mitografijom. Kao cenzor 312. st. e. dao je sagraditi po njemu nazvan Apijev put (via Appia), koji je vodio od Rima do Kapue i čiji ostaci postoje i danas. Na tom je putu osnovao i trgovište nazvano Forum Appii. Na njegovu je inicijativu iste godine izgrađen i prvi akvedukt u Rimu, takođe po njemu nazvan Aquae Appiae. Takođe je u spisak senatora uvrstio i imućnije ljude iz nižih društvenih slojeva, među njima čak i neke sinove oslobođenikâ. Apije je verovatno bio jedan od onih koji su podržali demokratsku akciju edila Gneja Flavija koji je 304. st. e. izložio na Forumu stalni kalendar s danima tokom kojih su se mogli obavljati pravni poslovi (dies fasti) i tako pravni sistem učinio dostupnijim seoskom i gradskom plebsu.

Izvori 
 The Klaudijevsko porodično stablo (engleski) 

Apije Klaudije Ceko
Apije Klaudije Ceko
Authority control
Cezarov građanski rat

Cezarov građanski rat označava sukob između Gaja Julija Cezara i Gneja Pompeja, koji je trajao od 49. do 46. godine st. e. U nekim izvorima se za njega koristi izraz Drugi rimski građanski rat.

Nakon raspada prvog trijumvirata Cezar je januara 49. st. e., suprotno odluci senata, sa jednom legijom prešao reku Rubikon, koja je galske provincije delila od Italije. Samim tim počeo je građanski rat, jer je pojava prokonzula s vojskom u Italiji bila nezakonita. Glavne Pompejeve snage nalazile su se, međutim, u Hispaniji, pa je on zajedno sa velikim delom senatora pobegao u Grčku, nakon čega se cela Italija našla u Cezarovim rukama. Posle kratkog boravka u Rimu Cezar je krenuo u Hispaniju, gde je potukao Pompejeve trupe i prinudio ih na predaju. Po povratku iz Hispanije Cezar je proglašen za diktatora, ali je na toj dužnosti proveo svega 11 dana. On je definitivno vratio prava svima onima koje je Sula bio proskribovao, sproveo je izbore za konzule i vratio diktatorska ovlašćenja. Krajem 49. st. e. krenuo je u Grčku i iskrcao se u Epiru. U bici kod Farsale (48. st. e.) Pompej je bio potučen do nogu, ali je još uvek imao vojsku i flotu u Africi. Pompej se tako iskrcao na obali Egipta, računajući na podršku egipatskog kralja, ali se njegova nada izjalovila: plašeći se komplikacija, egipatski kralj izdajnički udesi da Pompeja ubiju.

Građanski rat se, međutim, time nije završio. Cezar je, idući za svojim protivnikom, došao u Egipat, gde se u to vreme vodila dinastička borba za vlast između Kleopatre i njenog mlađeg brata Ptolemeja Dionisa. Stigavši u Egipat Cezar je stao na Kleopatrinu stranu nadajući se, po svoj prilici, da će ga kraljica nagraditi ne samo svojom ljubavlju nego i novcem neophodnim za rat. Vojska i narod u Aleksandriji opredelili su se za kralja i otpočeli opsadu dvora u kome je bio Cezar. Međutim, Cezaru je stiglo pojačanje i on je u bici kod Nila (48. st. e.) odneo pobedu: Ptolemej Dionis je poginuo i vlast je pripala Kleopatri. U međuvremenu su se ostaci Pompejeve vojske i flote okupili u Africi, gde su primili nove regrute i odrede afričkih saveznika. Cezar je iskrcao svoju vojsku u Africi i kod Tapsa se sukobio sa pompejevcima, kojima je tada zadao presudan poraz (46. st. e.). Pompejevi sinovi Gnej i Sekst Pompej pokušali su da obrazuju novu vojsku u Španiji, ali je Cezar kod Munde uništio i poslednje njihove snage.

Rimski građanski ratovi
Starovjekovni ratovi
Divovski dabar

Divovski dabrovi (Castoroides ohioensis) su bili vrsta velikih dabrova, dugih do 2,5 m i težine procijenjene do 220 kg. Živjeli su u Sjevernoj Americi i izumrli za vrijeme posljednjeg ledenog doba prije 10.000 godina.

Fosili stari 70.000 godina su pronađeni u kanadskom Torontu. Fosili divovskog dabra su koncentrirani na Srednjem zapadu današnjih SAD u državama kao Ohio, Minnesota, Indiana i Wisconsin. 

Velika razlika između divovskih i današnjih dabrova nije samo u veličini, nego i zubima. Moderni dabrovi imaju zube poput dlijeta kojima deru koru drveća. Zubi divovskog dabra su veći i širi, te su rasli do oko 15 cm dužine. Uz to, rep divovskog dabra je morao biti uži, a stražnje noge kraće. Krupno tijelo mu je ograničavalo pokrete na zemlji (iako se veliki i kratkonogi nilski konji mogu kretati na zemlji bez većih poteškoća).

Prvi fosili divovskog dabra su otkriveni godine 1837 u tresetištu u državi Ohio, pa se zato njihova vrsta zove ohioensis. Ne zna se da li su divovski dabrovi gradili brane poput modernih dabrova. U Ohiu se tvrdilo da postoje dokazi o velikoj dabrovoj brani, jedan metar visokoj i osam metara u promjeru.

Vanjske veze 
 Canadian Museum of Nature: Giant beaver
 Beringia: Giant beaver 
 Picture of a giant beaver 
 Pic 2 

Dabrovi
Američki lav

Američki lav, isto tako poznat kao Sjevernoamerički ili Američki pećinski lav, je izumrla zvijer iz porodice mačaka koju danas poznajemo po fosilima. Američki lav je bio endemičan u Sjevernoj Americi tijekom pleistocena.

Po svojoj veličini je sličan eurazijskom pećinskom lavu, najvećoj mački koja je ikada živjela, a bio je oko 25% veći od modernog afričkog lava. Neke procjene govore da je težio više od 380 kilograma.

Opis 
Američki lav je izumrla životinja  iz Sjeverne Amerike. Bio je dug između 3 i 3.7 metara, te veći od također izumrle vrste Panthera leo fossilis i od modernog sibirskog tigra.

Telesna struktura ovih lavova dobro je poznata. Njihovi zubi nalikuju onima kod modernih lavova, iako su znatno veći. Vrebali su jelene, severnoameričke konje (sada izumrli), američke bizone, mamute i ostale velike biljojede.

Proširio se iz Amerike u Aljasku i Peru te je izumro prije oko 10 000 godina.

Popularna kultura 
Američki lav je bio opisan u BBC-evim dokumentarnim serijama Ice Age Death Trap, Prehistoric America i Monster we Met, te je njegovu ulogu imao afrički lav.

Vanjske veze 

 American lion , by C. R. Harrington, from Yukon Beringia Interpretative Center.
 Hoyle and cavetigers , from the Dinosaur Mailing List (Groiss).

Reference 

Izumrle životinje
Pantere
Beringovo more

Beringovo more je rubno more na sjevernom kraju Tihog oceana između sjeverne Amerike i Azije.

Geografija 
Ovo se more nalazi između zapadne obale Aljaske (SAD) i istočne obale Sibira (Rusija). Na sjeveru je Beringovim prolazom spojeno s Arktičkim oceanom. Na jugu granicu s Tihim oceanom predstavlja niz aleutskih otoka (SAD) koji se na zapadu nadovezuju na Komandirske otoke (Rusija). Komandirski otoci su samostalna grupa otoka jer su od Aleuta odvojeni dubokim jarkom. Na zapadu Beringovo more završava na obalama sjevernog dijela poluotoka Kamčatke.

Historija 
Prije oko 10.000 godina, pod kraj zadnjeg ledenog doba, razina mora je bila oko 125 m niža. Na krajnjem sjeveru Beringovog mora (Beringov prolaz) nalazio se prohodan kopneni most Beringija koji je spajao Aziju i Ameriku. Na jugu je postojao još i Beringov most koji je išao duž Aleuta i Komandirskih otoka. On je bio presječen dubokim jarkom između ove dvije otočne grupe, a istočno od Kamčatke i sjevernim ogrankom Kurilskog jarka dubokim i do 5.139 m. Prema danas prihvaćenim teorijama, preko ta dva "mosta" su stigli prvi doseljenici u Ameriku.

Beringovo more, koje je 1648. otkrio Semjon Dežnjev, dobilo je ime po danskom prirodoslovcu Beringu koji je 1741. po nalogu cara Petra Velikog plovio tim vodama da provjeri postoji li kopnena veza između Azije i Amerike.

 
Mora u Aziji
Mora u Sjevernoj Americi
Mora Tihog oceana
Beringov kopneni most

Beringov kopneni most, isto tako poznat kao Beringija, je naziv za danas potopljeni kopneni most koji je postojao za vrijeme posljednjeg (pleistocenskog) ledenog doba te tako stvarao kopnenu vezu između Sjeverne Amerike i Azije.

Pored Beringovog, u isto vrijeme su slični kopneni mostovi su spajali Australiju, Tasmaniju i Novu Gvineju, odnosno azijsko kopno sa Sumatrom, Javom i Borneom, te Britansko Otočje s ostatkom evropskog kontinenta. 

Beringov kopneni most je važan, jer su preko njega u Sjevernu Ameriku prije 10.000 godina došli prvi ljudi. Točna ruta kojom su se kretali nije jasna, jer su arheološki i drugi tragovi potopljeni nakon završetka ledenog doba i dizanja razine mora.

V. također 
 Wisconsinska glacijacija
 Pleistocen
 Geološka kronologija

Vanjske veze 
 Bering Land Bridge National preserve
 What is Beringia?
 D.K. Jordan, "Prehistoric Beringia" 
 Paleoenvironmental atlas of Beringia: includes animation showing the gradual disappearance of the Bering land bridge
 Yukon Beringia Interpretive Centre
 Paleoenvironments and Glaciation in Beringia 
 introduction to "A Material Case for a Late Bering Strait Crossing Coincident with Pre-Columbian Trans-Pacific Crossings" 
 An animation of the flooding of the Bering land bridge over the last 20,000 years

Geologija
Paleogeografija
Agassiz (jezero)

Agassiz bilo je veliko jezero - veće od svih današnjih Velikih jezera zajedno - u središtu Sjeverne Amerike, stvoreno topljenjem ledenjaka na kraju posljednjeg ledenog doba. Teoriju o postojanju jezera je godine 1823. prvi put iznio geolog William Keating, a ime je dobilo po Louisu Agassizu koji je godine 1879. prvi shvatio da bi moglo imati ledenjačko porijeklo.

Ostaci bivšeg jezera, od kojih je najpoznatije Jezero Winnipeg, danas dominiraju geografijom kanadske provincije Manitoba. Prvi put se počelo stvarati prije oko 13 000 godina, a s vremenom je prekrilo teritorij Manitobe, zapadnog Ontarija, sjeverne Minnesote, sjevernog dijela današnje Sjeverne Dakote te Saskatchewana. U svojoj najvećem opsegu je imalo površinu od oko 440 000 kvadratnih kilometara, veću od svih današnjih jezera, uključujući Kaspijsko more.

Jezero se u različitom periodima isušivalo kroz rijeku Minnesota (dio sistema Mississipija) u Velika jezera ili na zapad kroz Yukon i Aljasku. Nakon što se led vratio i nakon što se povuklo na sjever preko današnje kanadske granice, ponovno se napunilo prije oko 9.900 godina. Ti događaji su imali značajnog utjecaja na klimu, razinu mora, a možda i rane ljudske civilizacije. Klimatolozi vjeruju da je oko 11 000 godina pne. veliki dio Jezera Agassiz istekao kroz Velika jezera i Rijeku Saint Lawrence u Atlantski ocean.

Posljednje veliko isušivanje se dogodilo otprilike prije 8 400 godina, kada se jezero premjestilo na područje današnjeg Hudsonovog zaljeva. Ostaci jezera su gotovo potpuno presušili u slijedećih 1000 godina, ostavivši za sobom, između ostalih, Jezero Winnipeg, Jezero Winnipegosis, Jezero Manitoba i Jezero Woods. Ta jezera se dan-danas smanjuju zbog izostatskog prilagođavanja. Glavno isušivanje jezera se vjerojatno dogodilo u vrlo kratkom vremenu - možda tokom samo jedne godine - i vjeruje se da je odgovorno za "8.2 kyr događaj" vidljiv u ledenim jezgrama i drugim klimatskim tragovima. Treba se, s druge strane, uzeti u obzir da postoje nepravilnosti u 8.2 i 8.4 kyr datiranjima.

Dok se povuklo zajedno s ledenim pokrovom koji ga je bio stvorio, Jezero Agassiz je ostavilo primjetne tragove iza sebe. Plaže, kilometre i milje daleko od vodenih masa, mogu se pronaći na mnogim lokacijama. One predstavljaju negdašnje granice jezera. Mnoge današnje riječne doline, uključujući Red River, Rijeku Assiniboine i već spomenutu rijeku Minnesotu, su stvorene prodorom vode u ili van jezera. Poljoprivredno područje Dolina Red River postoji zbog mulja koji je potonuo na dno jezera.

Vanjske veze 

 Lake Agassiz Overview (Science News 162(18), 2002 "Once upon a lake", Perkins S.) 
 Map of glacial Lake Agassiz by Minnesota Dept. of Natural Resources 
 Warren Upham (1895) The Glacial Lake Agassiz (monograph). United States Geological Survey, Washington.  
 Pielou, E. C. 1991. After the Ice Age: The Return of Life to Glaciated North America

Jezera u Sjevernoj Americi
Paleogeografija
Koreja

Koreja (korejski: 조선 ili 한국, v. dolje) je naziv za civilizaciju i istoimenu geografsku oblast smještenu na Korejskom poluotoku u istočnoj Aziji, koji se graniči s Kinom na sjeverozapadu i Rusijom na sjeveroistoku, dok se Japan nalazi na jugoistoku preko Korejskog prolaza. 

U Koreji danas živi otprilike 72 miliona ljudi, a podijeljena je u dva politička entiteta zvana Demokratska Narodna Republika Koreja (Sjeverna Koreja) i Republika Koreja (Južna Koreja).

 
Regije Azije
Koreja (razvrstavanje)

Koreja je izraz koji se koristi za:
 Koreja, naziv za civilizaciju i geografsku regiju u Sjeveroistočnoj Aziji, danas politički podijeljenu između Sjeverne i Južne Koreje
 Korejski poluotok, geografska oblast Sjeveroistočne Azije
 Sjeverna Koreja ili Demokratska narodna republika Koreja
 Južna Koreja ili Republika Koreja
Realni aikido

Realni aikdo je stil aikidoa koji je stvaran i stvoren u nekadasnjoj Yugoslaviji. Njen najpoznatiji stvaralac je Ljubomir Vracarevic, majstor realnog aikidoa, 10.dan. Ovaj stil je karakteristican i osoben svojim dinamicnim kretanjem. Tehnike su godinama istrazivane i prilagodjavane "realnim", konkretnim, zivotnim, situacijama. Upotrebljivost tehnike i kretanja je isprobavana u obuci razlicitih vojnih i policijskih struktura u zemlji i inostranstvu, kako od srane majstora Vracarevica, tako i od njegovih najboljih ucenika.

Borilačke vještine
Abu Musab al-Zarkavi

Abu Musab al-Zarkavi (Abu Musab al-Zarqawi, 20. 10. 1966. - 7. 6. 2006.) bio je salafistički (vehabijski) militant rodom iz Jordana, komandant iračkih gerilaca i vođa Al Qaede u Iraku. Jedan ili više osoba, koja se predstavljala kao Zarqawi, je preuzela odgovornost za cijeli niz terorističkih akata, uključujući bombaške napade na civile kao i odrubljivanje glave zarobljenom američkom taocu Nicholasu Bergu, zabilježeno video-kamerom i poslije distribuirano na Internetu.

Al Zarqawi se smatra zaslužnim za poticanje sektaškog nasilja u Iraku, odnosno korištenje bombaša-samoubojica protiv šijitskih civila u Iraku u nastojanju da se izazove odmazda prema sunitima, odnosno građanski rat i tako potpuno destabilizira proamerička vlada u Iraku. Al Zarqawi je posljednjih godina stekao reputaciju najtraženijeg terorista na svijetu, zasjenivši čak i Osamu Bin Ladena. Američka vlada je njegovu glavu ucijenila na 25 milijuna US$. Prije toga je u Jordanu bio osuđen na smrt u odsutstvu. Prema navodima iračkog premijera i generala Caseya, komandanta američkih snaga u Iraku, Al Zarqawi je poginuo u zračnom napadu na Al Qaedinu "sigurnu kuću" u blizini Bagdada.

Vanjske veze 

Teroristi
Biografije, Irak
Donji paleolit

Donji paleolit (ili Donji paleolitik) je najraniji period paleolita ili Starijeg kamenog doba. Pokriva vrijeme od oko prije 2,5 miliona godina kada arheologija bilježio upotrebu kamenog oruđa od strane hominida, do oko prije 120.000 godina kada su važne evolucijske i tehnološke promjene označile početak srednjeg paleolita.

Rane vrste 
Najstariji hominidi, poznati kao australopitecini (koje inkarnira poznata Lucy u Etiopiji) nisu bili napredni korisnici kamenog oruđa i vjerojatno su bili česti plijen većih životinja. Arheološki nalazi negdje prije 3 miliona godina datiraju rve fosile koji bi se mogli nazvati Homo. Za njih se pretpostavlja da su evoluirali od australopitecina ili neke druge filogenetske grane primata.

Ostaci Homo habilisa, poput onih iz kanjona Olduvai, imaju mnogo prepoznatljivije ljudske karakteristike. Upotreba kamenog oruđa se razvila kod ovih ljudi prije oko 2,5 miliona godina, a nakon toga ih je zamijenio Homo erectus prije oko 1,5 miliona godina. Homo habilis used Olduwansko oruđe te je naučio koristiti vatru kako bi se kao lovac-sakupljač održavao na životu.

Evropa 
Olduwanska oruđa su se pomakla u Evropu iz Afrike, gdje su se bila razvila. Na sjeveru je Olduwanska tradicija (u Evropi poznata kao Abbevillijanska) razdvojila u dvije paralelne tradicije: Clactonijansku, odnosno tradiciju čehotina, i Acheuleansku, tradiciju ručnih sjekira. Levallois tehnika kalanja kremena se razvila u to doba.

Vrsta koja je emigrirala iz Afrike u Evropu je bez svake sumnje bio Homo erectus. Ovaj tip čovjeka se čvršće može vezati uz tradiciju čehotina, koja se proširila južnom Evropom preko Balkana, a kasnije postala čestom i u jugoistočnoj Auiji. Mnogi Mousterianski nalazi u srednjem paleolitu su bili kalani korištenjem Levallois tehnike, što sugerira da su neandertalci evoluirali od Homo erectusa.

U Evropi se također pojavio tip čovjeka koji prdstavlja prijelazni oblik između Homo erectusa i Homo sapiensa, kojeg tipiziraju fosili poput Swanscombskog, Steinheimskog, tautavelskog i Vertesszollos čovjeka (Homo palaeohungaricusa). Iako nije mudro na temelju trenutno dostupno podataka pretpostavljati povezanost bilo kog od tih vrsta ljudi s bilo kakvim tipom oruđa, ti prijelazni oblici izgledaju odgovorni za rasprostranjenost tradicije ručnih sjekira. Takva povezanost ne bi trebala ukazati da su morali evoluirati u Evropi.

Čehotine i sjekiru su zajedno postojale u Evropi, negdje na jednom istom nalazištu. Tradicija sjekira se, međutim, proširila u drukčijem opsegu na istok. Pojavljuje se u Arabiji i Indiji, ali, što je daleko važnije, ne pojavljuje se u jugoistočnoj Aziji.

Na nalazištu Monte Poggiolo, blizu Forlìja, pronađene su tisuće rukom obrađenih komada kamena, koji datiraju od prije 800.000 godina.

Paleolit

sv:Paleolitikum#Tidigpaleolitikum
Srednji paleolit

Srednji paleolit (ili Srednji paleolitik) je drugi po redu period paleolita ili Starijeg kamenog doba koje se odnosi na Evropu, Afriku i Aziju. Uopćeno se smješta u okvir od prije 300.000 do prije 30.000 godina. Postoje značajne razlike u datiranju s obzirom na različite regije. Slijedio ga je period gornjeg paleolita.

Karakteristike 
 U to doba je živio Homo neanderthalensis (300.000 – 30.000 godina). Ti hominidi su imali povećanu kontrolu nad svojom okolinom, a kasnije su svjedočili pojavu modernih ljudi u doba od oko prije 100.000 godina.

 Zabliježen je razvoj novih, sofisticiranih tehnika izrade kamenog oruđa poznatih kao tehnika pripremljene jezgre koja je omogućila stvaranje kvalitetnijih čehotina. Neke od njih su se kasnije nasađivale na unaprijed pripremljene drvene drške kako bi tvorile kvaliteniji alat. Standardna drvena koplja s naoštrenim vrhom su još uvijek bila raširena u srednjem kamenom dobu.

 Lov je predstavljao glavni izvor hrane, ali su također počeli iskorištavati školjke i rakove, te su možda dimili i sušili meso kako bi ga kasnije jeli. To je zahtijevalo umijeće upravljanja vatrom, a neka nalazišta ukazuju da se biljnim resursima upravljalo kroz selektivno spaljivanje određenih oblasti. 

 Umjetnost se prvi put razvila uz korištenje okera za bojanje tijela te pojavu ranog pećinskog slikarstva. Također postoje dokazi o namjernom pokopu mrtvih koji indicira odrđenu vrstu vjerskog ili ritualnog ponašanja.

 Filogenetsko razdvajanje modernih ljudi datira iz ovog perioda , s time da se Mitohondrijska Eva smješta u doba od oko prije 150.000 godina , a Y-kromosomski Adam u doba od oko prije 90.000 godina; v. hipoteza o jedinstvenom porijeklu.

Pećinska nalazišta srednjeg paleolita 
 Le Moustier, Francuska - v. također Mousterian
 La Quina, Francuska
 Neanderthal, Njemačka
 Goyet, Belgija
 Spy, Belgija
 Crvena stijena, Crna Gora

Otvorena nalazišta srednjeg paleolita 
 Rheindahlen, Njemačka
 Maastricht-Belvédère, Nizozemska
 Veldwezelt-Hezerwater, Belgija

Vanjski linkovi 
 Veldwezelt-Hezerwater

Literatura 

Pleistocen
Paleolit

sv:Paleolitikum#Mellanpaleolitikum
Kaligula

Kaligula, pravim imenom Gaj Cezar (lat. Gaius Iulius Caesar Germanĭcus, rođen 12. n. e, stupio na presto 37. godine, ubijen 41. godine), bio je treći rimski car, naslednik Tiberijev.

Nakon Tiberijeve smrti 37. n. e. vlast je prešla na Germanikovog sina Gaja Julija Cezara, prozvanog Kaligula (Caligŭla »vojnička čizmica«) zbog toga što je živeo među vojnicima u logorima rajnske vojske. Svoju vladavinu započeo je amnestijom svih onih koji su bili osuđeni pod Tiberijem, čije je odluke proglasio za nevažeće. Potkazivači su bili kažnjeni, a zakon o uvredi veličanstva prestao je da se primenjuje. 

Kaligula je trošio ogromna sredstva za priređivanje predstava i podizanje novih građevina. Prvi period njegove vladavine obeležen je slogom sa senatom, ali je mladi car ubrzo počeo da pokazuje težnju za zloupotrebom vlasti. Otpočeli su progoni, u prvom redu senatora. Kaligula je za sebe zahtevao počasti koje se iskazuju bogovima, zaveo je poseban ceremonijal, duboke naklone, celivanje nogu, što je bio istočnjački običaj na grčkom nazvan προσκύνησις, itd. Da bi popunio ispražnjenu državnu blagajnu, konfiskovao je imovinu osuđenih, organizovao prinudne licitacije, te provincijama nametnuo ogromne poreze. 

Na zapadnim granicama Kaligula je pokušavao da ponovo krene putem osvajanja, ali njegov pohod protiv Germana nije doveo ni do kakvih bitnih rezultata. Ostali su neostvareni i njegovi planovi da jednu ekspediciju otpremi u Britaniju. U Judeji i Aleksandriji carevo nepoštovanje jevrejskih običaja gotovo je izazvalo ustanak. 

Kaligulina tiranska vladavina (Odĕrint dum metuant, »Neka me mrze, samo dok me se plaše«, navodno je govorio) te dopuštanje robovima da potkazuju svoje gospodare izazvali su nezadovoljstvo kako senata, tako i komandnog osoblja pretorijanaca, a nije nedostajalo ni onih koji su mislili da je car duševno oboleo. Protiv Kaligule sklopljena je zavera i 41. godine n. e. ubio ga je pretorijanski vojni tribun Kasije Hereja.

Eksterni linkovi 

Rimski carevi
Popis rimskih careva

Titula rimskog cara je označavala pojedince koji su obnašali položaj vladara Rimskog Carstva. Prvi rimski car bio je August, posvojeni sin Gaja Julija Cezara, za kojega se istorijski gleda da je na vlast došao 27. pne. iako je vladao dijelovima države od 44. pne.. 

Imena legalnih careva u ovoj tablici su pisana kao ime od Augusta, ona od uzurpatora koji su bili nakratko okrunjeni, ali su na kraju izgubili su pisani kao Romul Augustula, dok su imena običnih uzurpatora pisana kao ono od Priska

Rano i kasno carstvo (principat)

Julijevsko – Klaudijevska dinastija

Godina četiri cara

Dinastija Flavijevaca

Pet dobrih careva

Godina pet careva

Severi

Carevi tijekom krize u 3. stoljeću

Ilirski vladari (vojnici carevi)

Galijsko carstvo (260-274)

Vojnici carevi (268-284)

Dominat (Kasna antika)

Tetrarhija

Konstantinova dinastija

Valentinijanova dinastija

Teodozijeva dinastija

Propast Zapadnog Rimskog Carstva

Istočno Rimsko Carstvo (Bizant 457-565) 

Vladavinu nastavljaju: Barbarski kraljevi Italije

Dalje vidi u: Popis bizantskih careva

Antički Rim
 
Rim
Istočnorimski carevi
Bihaćki kapetani

Ovdje se nalazi popis bihaćkih kapetana od 16. do 19. vijeka:

Hrvatski/ugarski kapetani 
 Jakov Ravnikar
 Erazmo Turn
 Petar Keglević
 Bartol Ravnikar
 Martin Gal
 Vilim Šnicenbaum
 Juraj Zauer
 Juraj od Zobelsberga
 Mihajlo Špalatin
 Juraj Kronšal
 Adam Šramf
 Danilo Lozer
 Fridrik od Višnje Gore
 Sebastijan Lamberg
 Benko Krajner
 Juraj Paner
 Franjo Resel
 Danilo Obričan
 Ladislav More
 Jakov Prank
 Franjo Horner
 Tomo Dornberg

Turski kapetani 
 Hrustan-beg Bišćević
 Murad-aga
 Derviš-aga Hadugarić
 Duralija-aga Alagić
 Idriz-beg
 Mustaj-beg Hasumović
 Osman-aga Poprženović
 Mustaj-beg Badnjević
 Tatar Mustaj-beg Idris Kapetanović
 Salih-paša Kulinović
 Ahmet-beg
 Idrasović
 Ahmet-beg Jusufbegović
 Ibrahim-paša Lonić
 Hasan-beg Ibrahimpašić
 Mehmed-beg Bišćević
 Jakub-beg
 Hilmi-beg
 Husein ef. Karabegović

V. također 
 Bihaćka kapetanija

Bihać
Godina četiri cara

Godina četiri cara naziv je za period građanskog rata koji se u Rimskom Carstvu vodio 69. godine n. e., nakon samoubistva cara Nerona, između četiri pretendenta na carsku vlast: Galbe, Otona, Vitelija i Vespazijana.

Nestanak dinastije Julijevaca-Klaudijevaca smrću Nerona 69. godine lišio je vojnike objekta njihove lojalnosti, te je usledio građanski rat između različitih vojski. Hispanske i galske trupe za cara su proglasile Sulpicija Galbu, legata Tarakonske Hispanije, što je senat spremno potvrdio. Galba je stigao u Rim, ali nije umeo da stekne naklonost senatorskog staleža, kome je i sam pripadao. Njime su bili nezadovoljni i vojnici, jer je Galba težio da ograniči rashode, što je dalo povoda za optužbe da je škrt i gramziv. Pretorijanci su pak bili nezadovoljni jer Galba nije hteo da isplati poklone u novcu, koje su bili obećali njegove pristalice kada su ga proglašavale za cara. Galbom su bile nezadovoljne i provincijske trupe, kao i stanovništvo istočnih i južnih oblasti Galije.

Legije iz Gornje Germanije proglasile su za cara svog legata Aula Vitelija, dok su u Rimu pretorijanci istovremeno za cara proglasili Salvija Otona, a Galbu ubili na Forumu. Oton je povlađivao pretorijancima, a priznale su ga i dunavske trupe i istočne provincije, ali su trupe u Germaniji, Galiji i Britaniji bile na strani Vitelija. Vitelijeve su trupe krenule na Italiju i osvojile Transpadansku oblast. Oton je kod Bedriaka (blizu današnje Kremone) pretrpeo poraz i potom izvršio samoubistvo. Njegovi su vojnici prešli Viteliju, koga je senat priznao za cara.

Međutim, trupe na Dunavu i Istoku proglasile su za cara Tita Flavija Vespazijana, zapovednika vojske u Judeji. Antonije Primus, komandant panonskih trupa, porazio je Vitelijeve trupe u drugoj bici kod Bedriaka i zatim krenuo na Rim, gde je već vođena borba između Vespazijanovih i Vitelijevih pristalica. Grad je bio zauzet na juriš, Vitelije ubijen, a Rim opljačkan i popaljen. Krajem 69. godine senat je poslušno priznao Vespazijana za cara, a u leto 70. n. e. on je stigao u Rim, nakon što je svome sinu Titu predao komandu nad trupama u Judeji.

V. također 
 Godina pet careva
 Godina šest careva

60-e
Antički Rim
Litvanski jezik

Litvanski ili litavski jezik (litvanski: lietuvių kalba) je jezik iz grupe istočnih baltičkih jezika iz porodice indoevropskih jezika. Najsličniji jezik litvanskom je letonski, i ujedno ova dva jezika su jedina dva živa baltička jezika. 

U svetu litvanski govori oko 4 miliona ljudi, od toga 3 miliona u Litvaniji (80% stanovništva). 

Litvanski jezik obuhvata dve grupe dijalekata severne (žemaitique), i južne (aukštaitique). Južni dijaleti, poznati i kao „visoki“, su osnova savremenog književnog jezika.

Istorija 
Litvanski jezik još uvek sadrži neke fonetske i morfološke osobine proto indoevropskog jezika i stoga je veoma značajan za lingvistička istraživanja. Ovo je najbliži jezički rođak indoevropskog jezika. Jezički istoričari smatraju da se proto baltički jezik izdvojio od ostalih indoevropskih jezika oko 1000 godina pne. 

Prvi tekst na litvanskom je prevod crkvenih himni iz 1545. Sve do 19-og veka bilo je malo knjiga na litvanskom, a i tad je litvanski zabranjivan od strane ruskih vlasti. Litvanski je postao zvanični jezik Litvanije 1918.

Karakteristike 
Pisani litvanski ima 12 samoglasnika i 20 suglasnika. Akcenat je slobodan i može menjati mesto. 

Litvanski ima veoma složena gramatička pravila. Ima najsloženiji sistem participa od svih indoevropskih jezika, koji uključuje aktivne, pasivne i gerundivne forme. 

Ima 7 padeža: nominativ, genitiv, dativ, akuzativ, instrumental, lokativ, i vokativ (poput srpskog jezika). Još dva padežna oblika se povremeno koriste.

Gramatika

Glagoli 
Deklinacija u prezentu

Preteritum

Buduće vreme - infinitiv bez sufiksa -ti + s + sufiks.

Frekventativ - infinitiv bez sufiksa -ti + dav + sufiks.

Kondicional

Imperativ

Brojevi

Primer teksta 
Član 1 Univerzalne deklaracije o ljudskim pravima

Visi žmonės gimsta laisvi ir lygūs savo orumu ir teisėmis. 
Jiems suteiktas protas ir sąžinė ir jie turi elgtis 
vienas kito atžvilgiu kaip broliai.

Prevod: Sva ljudska bića se rađaju slobodna i jednaka po 
dostojanstvu i pravima. Obdarena su razumom i savešću, i 
treba da se odnose jedna prema drugima u duhu bratstva.

Meseci u godini 
Sausis, Vasaris, Kovas, Balandis, Gegužė, Birželis, 
Liepa, Rugpjūtis, Rugsėjis, Spalis, Lapkritis, Gruodis
 Sveiki - Zdravo

Eksterni linkovi 

 Litvanska lingvistika 
 Rečnik litvanskog jezika
 Istorijska gramatika litvanskog jezika 
 Litvansko-engleski rečnik

Baltički jezici
Jezici Litvanije
Jezici Evropske unije
Mezolit

Mezolitik ili mezolit (grčki mesos=sredina and lithos=kamen ili 'Srednje kameno doba') je bio period u razvoju ljudske tehnologije između paleolitskog i neolitskog perioda u kamenom dobu. Počeo je krajem pleistocenske epohe otprilike prije 10.000 godina i završio s pojavom poljoprivrede, što je datum koji varira ovisno o geografskoj oblasti. U nekim oblastima, kao što je Bliski Istok, zemljoradnja je već postojala krajem pleistocena i tu je mezolitik kratko trajao te loše definiran. Za oblasti s ograničenim efektom glacijalnih promjena se ponekad preferira izraz epipaleolitik. Regije koje su iskusile snažnije ekološke efekte kraja posljednjeg ledenog doba su imale mnogo jasniju mezolitsku eru koja je trajala kroz milenijume. Na primjer, u Sjevernoj Evropi su društva mogla živjeti vrlo dobro zahvaljujući bogatim zalihama hrane u močvarama stvorenim zatopljenjem klime. Takvi uvjeti su proizveli specifično ljudsko ponašanje očuvano kroz materijalne dokaze, kao što je slućaj maglemosijskom i azilianskom kulture. Takvi uvjeti su također odgodili dolazak neolita sve do oko 4000. godine pne. u Sjevernoj Evropi.

Ostaci iz ovog perioda su rijetki i prilično raštrkani, često ograničeni na gomile otpadaka koje su rasle s vremenom. U šumskim područjima svijeta pojavili su se prvi znakovi deforestacije, iako će to istinski početi tek u neolitu, kada je trebalo više prostora za zemljoradnju.

Mezolit u većini područja karakteriziraju mali složeni kremeni alati (mikroliti i mikroburini). Pribori za pecanje, kamene širočke i drveni predmeti poput kanua i lukova su pronađeni na nekim područjima.

Pokop od Thèviec - Muzej Toulouse

Mezolitska nalazišta 
 Franchthi u Grčkoj
 Lepenski Vir u Srbiji
 Cramond u Ujedinjenom Kraljevstvu
 Howick house u Ujedinjenom Kraljevstvu
 Star Carr u Ujedinjenom Kraljevstvu
 Newbury u Ujedinjenom Kraljevstvu

Holocen
Mezolit
Grecizmi
Epipaleolit

Epipaleolit ili epipaleolitik je bio period u razvoju ljudske tehnologije koji prethodi neolitskom periodu kamenog doba. On se preferrira kao alternativa mezolitu u oblastima s ograničenim efektima glacijacije. Taj je period započeo krajem pleistocenske epohe od oko prije 10.000 godina i završio s pojavom poljoprivrede prije oko 8.000 godina. 
 
Epipalaeolit je posebno izražen na Bliskom Istoku, u Anatoliji i na Cipru, odnosno u oblastima gdje se neolitska revolucija (neolitizacija) dogodila rano a post-glacijalne klimatske promjene nisu bile posebno izražene. 

Epipaleolitski lovci-sakupljači su pravili relativno napredne oruđa napravljeni od malih kremenih ili opsidijanskih oštrica, poznatih kao mikroliti koji su bili usađeni u drvene drške.

Uglavnom su živjeli kao nomadi, iako je Natufijanska kultura na Levantu ustanovila trajna naselja.

Holocen
Kameno doba