Grbavica (Novi Sad)

Grbavica gradska četvrt Novog Sada.

Položaj naselja 

Istočnu granicu Grbavice čini Bulevar oslobođenja, južnu granicu čini Bulevar cara Lazara, severnu granicu čini Futoška ulica, dok zapadnu granicu čine ulice Vojvode Knićanina, Atanasija Gereskog i Đorđa Servickog. 

Susedne gradske četvrti su: Stari Grad na istoku, Sajmište na severu, Liman na jugu i Adamovićevo naselje na zapadu.

U administrativnom smislu, Grbavica se nalazi u sastavu mesnih zajednica „Vera Pavlović“ i „7. juli“. MZ „Vera Pavlović“ obuhvata južne i istočne delove Grbavice, dok MZ „7. juli“ obuhvata Adamovićevo naselje i severozapadne delove Grbavice.

Stanovništvo 
Prema podacima preduzeća JKP Informatika Novi Sad, na području Grbavice živi 14.120 stanovnika (2010. godina).  MZ „Vera Pavlović“ ima 8.958 stanovnika, a MZ „7. juli“ 11.802 stanovnika. Veći deo stanovnika MZ „7. juli“ živi na Adamovićevom naselju, a manji deo na Grbavici.

Istorija 
Grbavica je jedan od starijih delova Novog Sada. U 19. veku, područje Grbavice predstavljalo je gradsku periferiju, a tu je 1800. godine otvoreno Jevrejsko groblje, a zatim 1860. godine i Katoličko groblje. 

Današnji naziv naselja nastao je početkom šezdesetih godina 20. veka (1960-61), kada su na ovom prostoru, u današnjim ulicama Vojvođanskoj, Vladimira Nikolića i Vere Pavlović, podizani novi stambeni objekti. Pošto je trebalo ubrzano graditi stanove, tadašnji urbanistički inženjer Milan Cvetkov preuzeo je, u okviru saradnje između Novog Sada i Sarajeva, gotove projekte izrađene za sarajevski kvart Grbavicu. Tako je radni naziv stambenih planova prihvaćen među građanima kao ime za taj deo grada. Danas mnogi ovdašnji stanovnici i ne znaju poreklo imena Grbavica.

Karakteristike naselja 
Grbavica je izgrađena na aluvijalnoj terasi Dunava, sa nadmorskim visinama od 76 do 78 m, na nižim delovima leži na zasutim mrtvajama Dunava, a na višim na obalskim gredama, tako da je samo simbolično „grbava“. Uži deo Grbavice je pretežno stambeno područje, a nekadašnje niske kuće sada sve više zamenjuju nove višespratnice.

Privreda, poslovanje, javni objekti 
Na Grbavici se nalaze sledeći privredno-poslovni i javni objekti:
 Elektrovojvodina
 Novosadska toplana
 JKP Stan
 Limanska pijaca
 Pošta 21102
 Institut za topolarstvo
 Dom zdravlja
 Sedište mesne zajednice "Vera Pavlović"
 Radio "Signal"

Obrazovanje 

U naselju postoje sledeće obrazovne ustanove:
 Visoka tehnička škola strukovnih studija
 Srednja Elektrotehnička škola "Mihajlo Pupin"
 Srednja Tehnička škola "Jovan Vukanović"
 Srednja Medicinska škola "7. april" (nalazi se na granici Grbavice i Adamovićevog naselja)
 Osnovna škola "Sonja Marinković"
 Osnovna škola "Branko Radičević"
 Škola za osnovno i srednje obrazovanje "Dr Milan Petrović", za decu ometenu u razvoju

Verski objekti i groblja 
Na Grbavici se nalaze dva starija gradska groblja: Jevrejsko groblje (otvoreno 1800. godine) i Katoličko groblje (otvoreno 1860. godine). U produžetku Katoličkog groblja nalaze se Evangelističko, Reformatorsko i Avijatičarsko groblje, a navedena groblja od Katoličkog razdvaja takozvani slavoluk. 

U naselju postoji Rimokatolička crkva svetog Roka iz 1801. godine, dok se na Katoličkom i Jevrejskom groblju nalaze Katolička odnosno Jevrejska kapela. Na Grbavici se takođe nalazi sedište protestantske verske zajednice Crkva Hrista spasitelja,  a u planu je i izgradnja pravoslavne crkve.

Sport 
U severnom delu Grbavice delovala je "Streljačka družina 1790", a 1945. godine je na terenima i prostoru strelišta osnovano Sportsko društvo "Eđšeg-Jedinstvo", sa 15 raznih sportskih sekcija. Zbog raznovrsnosti sportova i broja sekcija, ovo društvo je svrstavano u četiri najmasovnija sportska društva bivše Jugoslavije, odmah iza Crvene zvezde, subotičkog Spartaka i Partizana.

Ulice i saobraćaj 
Neke od značajnijih ulica na Grbavici su:
 Braće Ribnikar
 Bulevar oslobođenja
 Bulevar cara Lazara
 Vojvode Knićanina
 Vojvođanska
 Gogoljeva
 Danila Kiša
 Lasla Gala
 Puškinova
 Futoška

Kroz samu Grbavicu prolazi autobuska linija br. 13 (Detelinara – Grbavica – Univerzitet), a veliki broj linija (2, 6, 7, 9, 11A, 11B, 12, 52, 53, 54, 55, 56, 60, 61, 62, 64, 68, 69, 71, 72, 73, 74, 76, 77, 78, 79, 80, 84) prolazi granicama naselja, Bulevarom oslobođenja, Futoškom ulicom i Bulevarom cara Lazara.

Izvori

Literatura 
 Dr Dušan Popov, Grbavica, Enciklopedija Novog Sada, sveska 6, Novi Sad, 1996.
 Dragomir Ljubinac, 30 godina Mesne zajednice „7. juli“ u Novom Sadu 1974-2004, monografija, Novi Sad, 2004.
 Jovan Mirosavljević, Brevijar ulica Novog Sada 1745-2001, Novi Sad, 2002.
 Jovan Mirosavljević, Novi Sad - atlas ulica, Novi Sad, 1998.
 Milorad Grujić, Vodič kroz Novi Sad i okolinu, Novi Sad, 2004.
 Zoran Rapajić, Novi Sad bez tajni, Beograd, 2002.

Vidi još 
 Gradske četvrti Novog Sada

Vanjske veze 

 Stiže nova Grbavica, a odlazi stara 
 Detaljna mapa Novog Sada i Grbavice
 Detaljna mapa Novog Sada i Grbavice 
 Mapa Novog Sada i Grbavice 

Gradske četvrti Novog Sada