alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Riža

Riža je rod žitarica iz pretežno tropskih i suptropskih predjela Azije i Afrike. Kinezi koriste ljudski izmet za proizvodnju riže.

Opis biljke 
Pripada botanički među širokolisne trave. Jednogodišnja je biljka, naraste do visine od 1.8 m. 

Ovaj rod sadrži dvije vrste: Oryza sativa i Oryza glaberrima, s varijetetima i sortama. 

Prirodno područje rasprostiranja riže je tropsko i suptropsko područje Afrike i Azije, no raste i u sredozemnoj Europi, npr. u Italiji, Španiji i na Balkanu te u Americi. 

Za uzgoj je potrebno puno vode i ljudskog rada. Kultiviranje riže započelo je već prije više od 6500 godina u više država. Godišnja proizvodnja riže u svijetu iznosi oko 600 milijuna tona. Glavni proizvođači su Kina (31%), Indija (20%) i Indonezija (9%).

Generalna skupština UN-a proglasila je 2004. g. za godinu riže.

Zlatna riža 

Tijekom 1999. godine genetskim manipulacijama dolazi do stvaranja sorte Zlatna riža. Osnovna njena razlika od uobičajenih vrsta riža je dodavanje karotena koji se pretvara u vitamin A. Prvobitno zamišljeno tržište za uzgoj i prodaju ove vrste riže su bile države u razvoju. Bez obzira na propagandne materijale koji govore o visokoj kvaliteti ove vrste riže proizvođač je odbio pružiti javnosti podatke i o najjednostavnijim stvarima kao što je koliko karotena ostane u riži nakon što je kuhana. Pokušaj testiranja Zlatne riže na djeci u Kini je propao zbog zabrane tamošnje vlade, a proizvođač ima također problema u Europi koja se protivi genetski modificiranim biljkama.

Energetska vrijednost riže na 100 grama 

 Bjelančevine (g) 6,23
 Ugljikohidrati (g) 75,28
 Dijetalna vlakna (g) 1,35
 Masti (g) 0,67
 Kolesterol (mg) 1,1

Povezani članci 
 Rižoto

Izvori 

Trave
Žitarice
Sekvencirani genomi
Repa

Repa (Brassica rapa) je biljka koja dobro uspijeva u umjerenoj klimi. Korijen joj se koristi za ljudsku prehranu, odnosno za prehranu stoke. Posebna sorta zvana šećerna repa služi za proizvodnju šećera.
Култивисана бела репа, beta vulgaris saccharifera, пореклом је од врсте beta maritima, дивље биљке која расте на топлим морским обалама Европе. Шећерна репа је двогодишња биљка из фамилије chenopodiaceac. У првој години израсте из семена само корен тежине од 0,3 – 1 кг, кратко стабло и лишће тежине 0,5 кг. У другој години из корена израста стабло високо и до 2 метра на коме се образују цветови и семе. За производњу шећера користи се искључиво корен после прве године развитка. Корен шећерне репе је издужен, вретенастог или крушкастог облика.
На корену шећерне репе уочавају се четири дела:
-глава,
-врат,
-тело и
-реп.

Галерија гајених сорти 

Brassicales
Duhan

Duhan ili duvan (Nicotiana) predstavlja biljni rod iz porodice pomoćnica (Solanaceae). Izrastu do 2 m, a listovi su 70 cm dužine. Dozreli listovi duhana se suše i prepuštaju fermentaciji kako bi se tako pripremljeni koristili za pušenje, šmkranje i žvakanje. Duhanski proizvodi služe i kao insekticid, a od sjemenaka se ekstrahira tehničko ulje.

Sve do otkrića Amerike duhan nije bio poznat u Evropi.

Upotreba duvana 
Pored pušenja duhan se i žvaće, ušmrkava. Duhan se koristi i u farmaceutskoj industriji jer je bogat nikotinom.

Cigaretni dim se sastoji od kapljica smole, nikotina, ugljen monoksida i drugih gasova. Osnovni aktivni farmakološki sastojak duhana je nikotin i on uzrokuje naviku i ovisnost. Jedna cigareta sadrži oko 2 mg nikotina, a smrtonosna doza za čoveka iznosi 0,05 g. Nikotin prodire u krvotok i resorbuje se dok pušač uvlači dim u pluća, a količina resorbovanog nikotina varira od 20-90%. Pod uticajem nikotina nestaje osećaj umora, smanjuje se potreba za hranom, stežu se vene, ubrzava rad srca, povišava krvni i srčani pritisak, a istovremeno se povisuju masnoće i šećer u krvi. Pola sata nakon pušenja funkcije se vraćaju na normalu. Pušenje smanjuje osećaj mirisa i ukusa.

Galerija

Reference 

Solanales
Industrijske biljke
Povrće

Povrće je zajednički naziv za kultivirane biljke, odnosno njihove dijelove koji služe u ljudskoj prehrani. Povrće je bogato ugljikohidratima i bjelančevinama i kao takvo neizostavni dio prehrane. Za jelo se koriste razni dijelovi povrtnih biljaka: plod, cvijet, lišće, korijen, stabljika, lukovica, podanak i gomolj. Upotrebljava se svježe ili konzervirano, odnosno priprema se za jelo na različite načine.

Uobičajena je podjela povrća na više grupa:

 lisnato (kupus, spanać, kelj, blitva...) 
 korjenasto (krumpir, mrkva, peršun, celer, repa, ...) 
 lukovičasto (sve vrste luka)
 cvjetno (karfiol, brokula, artičoka, ...) 
 plodno povrće (rajčica, paprika, krastavac, tikva, patlidžan, mahuna, grašak...) 

Povrće, zahvaljujući svom visokom sadržaju vitamina, minerala, celuloze, te niskom udjelu masnoće, ima u prehrani neprocijenjivu ulogu. Količina vitamina i minerala različita je od vrste do vrste, kao i podneblja u kojem povrće uspijeva. Svoj ukus duguju sadržaju eteričnih ulja.

Vidi također 

 Spisak povrća

 
Prehrana
Pšenica

Pšenica (Triticum) je biljni rod jednogodišnjih biljaka iz porodice trava (Graminum). Predstavlja najstariju kultiviranu biljku u historiji čovječanstva i najrašineriju i najvažniju žitaricu u današnjem svijetu.

Istorija 
Poreklom je iz jugozapadne Azije iz oblasti poznate kao plodni luk. Istraživanja su pokazala da je najverovatnije mesto odomaćivanja pšenice Dijarbekir u Turskoj. Širenje uzgoja pšenice van plodnog luka počelo je tokom neolitskog perioda, da bi se pre 5000 godina mogla naći u Etiopiji, Indiji Irskoj i Španiji. Milenijum kasnije stigla je i u Kinu. Pre 3000 godina upotreba plugova koje su vukli konji povećala je proizvodnju žitarica koja je nastavila da raste usled upotrebe modernijih mašina i metoda kao i proširivanja obradivog zemljišta.

Privreda 

Pšenična zrna se klasifikuju prema osobinama zrna za namenu na tržištu proizvoda. Kupci pšenice upotrebljavaju klasifikacije da im pomognu pri odluci koju pšenicu kupiti, jer svaka klasa ima svoju upotrebu. Proizvođači pšenice određuju koje klase su najprofitabilnije za proizvodnju u određenom sistemu proizvodnje. Pšenica je široko uzgajana jer daje dobar prinos po jedinici površine, dobro raste i u umereno kratkim sezonama i daje visoko kvalitetno bršno koje se koristi u pekarstvu. Hleba se uglavnom pravi od pšeničnog brašna, ali i od drugih žitarica kao što su raž i zob. I mnoge druge vrste hrane se izrađuju od pšeničnog brašna, što rezultuje velikom potražnjom za žitaricama čak i u zemljama sa znatnijim viškom hrane.

Fusnote

Reference 
 Bonjean, A.P., and W.J. Angus (editors). The World Wheat Book: a history of wheat breeding. Lavoisier Publ., Paris. 1131 pp. (2001). .
 Ears of plenty: The story of wheat, The Economist, Dec 24th 2005, pp. 28–30

Žitarice
Poales
Komunikacija

Komunikacija je razmena informacija između živih bića.

Opis i podjela 
Ljudska komunikacija se odnosi na socijalnu interakciju razmjenjivanja informacija, a sve u svrhu razumijevanja i socijalne povezanosti. Ljudi posjeduju prirodnu i urođenu potrebu da komuniciraju jedni sa drugima, da stvaraju međuljudske odnose, te da održavaju i podržavaju ljudske veze. Komunikacija omogućava ljudima da izraze čitavu paletu fizičkih, emocionalnih i psiholoških potreba. Kada čovjek ima neku potrebu, komunikacija mu omogućava da tu informaciju drugim ljudima, u svrhu obogaćivanja vlastitog, kao i života drugih ljudi. Obogaćivanje života se odnosi na urođenu ljudsku potrebu da doprinosi za dobrobit sebe i drugih ljudi kroz procese socijalne interakcije, te empatijsko vezivanje.

Najčešći oblici komunikacije uključuju:
 govor/slušanje;
 čitanje/pisanje;
 gestikulacije;
 pokazivanje osjećaja

Razgovor s prijateljima, čitanje knjige ili zagrljaj voljene osobe su neke od jednostavnih oblika komunikacije. 

Telefonski razgovor, kompjuteri, radio i televizija su neki od primjera komunikacije uz pomoć tehnologije.

Prijenos informacija kao najčešći oblik suvremene komunikacije, može se, kako u povijesti, tako i danas odvijati:
 u prostoru, pri čemu je potrebno maksimalno smanjiti vrijeme potrebno za prenos određene informacije 
 u vremenu, o čemu svedoče trajni zapisi 

Iako ima dugu povijest, suvremena komunikacija ostvaruje tri osnovna načina:
 govornim metodama koje koriste živu riječ 
 u pisanoj formi, koja koristi znakove i simbole, kao što su na primjer slova abecede 
 vizualnim efektima, gdje se takođe koriste znakovi i simboli

Poruke koje se šalju putem komuniciranja, mogu imati različite namene u zavisnosti od potreba individue ili organizacije, koja komunicira. Ove poruke se koriste da informiraju, upitaju, potaknu, nagovore, utječu i sl. Stoga način na koji se ostvaruje komunikacija – kreiranje i slanje poruke, najčešće zavisi od nekoliko glavnih činilaca:
 Situacije 
 Prirode (sadržaja) poruke 
 Broja ljudi kojima je poruka namijenjena, što je posebno značajno 

 
Kibernetika

an:Comunicazions
bg:Комуникации
fa:ارتباطات
gl:Comunicación
li:Kommunikasie
21. SS brdska divizija Skenderbeg

21. SS oružana brdska divizija "Skenderbeg" (21. Waffen-Gebirgs-Division der SS Skenderbeg) ili 1. albanska (Albanische Nr. 1) formirana je nakon kapitulacije fašističke Italije, tokom proleća 1944. godine, od nemačkih oficira i podoficira, i albanskih regruta, većinom sa Kosova i Metohije. U sastav te SS-divizije uključeno je i više hiljada bivših pripadnika nemačke mornarice čiji su brodovi potopljeni u borbama sa zapadnim saveznicima. 

Divizija se uglavnom borila protiv jugoslovenskih i albanskih partizana. Od maja 1944, divizija je u sastavu 21. armijskog korpusa Druge oklopne armije. Tokom Andrijevičke operacije divizija je demonstrirala malu borbenu vrednost. U direktnom sukobu sa snagama NOVJ njene formacije su poražene i razbijene, a veliki broj albanskih regruta je dezertirao. Veliki postotak dezertera (gotovo 3.500 u samo dva mjeseca) doveo je do raspuštanja te jedinice, a ostatak je nazvan Kampfgruppe Skenderbeg i uključen u sastav 7. SS dobrovoljačke gorske divizije Prinz Eugen. Preformirana borbena grupa "Skenderbeg" ušla je u sastav obnovljene 7. SS divizije kao 14. SS puk "Skenderbeg".

Tokom Andrijevičke operacije jula 1944. ova divizija zajedno sa delovima 7. SS divizije počinila je masakr u selu Velika kod Plava u kojem je ubijeno preko 500 civila. Komandant divizije August Šmithuber osuđen je 1947. u Beogradu na smrt za počinjene ratne zločine i pogubljen.

Literatura 
 Gordon Williamson: THE WAFFEN-SS (3) 
 "Vremeplov", "Nedjeljni Glas Slavonije", 85 (3!), 125, 33 - Osijek, 11. IX. 2005.
 Hrvatski enciklopedijski rječnik

Izvori

Spoljašnje veze 
 21. SS Waffen-Gebirgs-Division der SS Skanderbeg (albanische Nr. 1) - Axis History Factbook 

SS divizije
Nemačke jedinice na jugoslovenskom ratištu u Drugom svetskom ratu
Kvislinške formacije u Jugoslaviji
Cola (piće)

Cola ili kola vrsta slatkog gaziranog pića, koji obično sadrži kofein i obojan je karamelom. Ostali sastojci razlikuju se od jednog proizvođača do drugog, no osnovni su voda, ugljični dioksid i šećer. Proizvodi se preko sto godina i poznata je širom svijeta.

U 20. vijeku je cola postala jedna od najpopularnijih bezalkoholnih pića.

Postoje razne vrste cola, od kojih su najpoznatije Coca-Cola i Pepsi Cola.

Gazirana pića
Oceanija

Oceanija ili Okeanija je ime koje se koristi za nekoliko grupa ostrva koja se nalaze u Tihom okeanu. Grupe ostrva se grubo mogu podijeliti: Polinezija (uključujući Novi Zeland), Melanezija (uključujući Novu Gvineju) i Mikronezija. Šire posmatrajući u Okeaniju spada i Australija. U Oceaniju se najčešće svrstava i Malajski arhipelag.

Eksterni linkovi 

 
Kontinenti
Južna Amerika

Južna Amerika je kontinent preko kojeg prolazi Ekvator, sa većinom svog tla na južnoj polulopti. Južna Amerika se nalazi između Tihog okeana i Atlantskog okeana. U geografskom smislu se sastavila sa Sjevernom Amerikom tek nedavno. Andi, isto relativno mladi u geografskom smislu i seizmički nemirni, se nalaze na zapadnom rubu kontinenta. Prostor istočno od Anda je uglavnom tropska šuma, korito rijeke Amazon.

Južna Amerika je četvrti najveći kontinent što se tiče veličine, poslije Azije, Afrike, i Sjeverne Amerike. Ona je peta najveća u stanovništvu, poslije Azije, Afrike, Evrope, i Sjeverne Amerike.

Smatra se da su prvi ljudi u Južnoj Americi došli nakon prijelaza Beringovog prolaza, ali postoje i druge teorije kao naprimjer da su se ljudi doselili u Južnu Ameriku iz Južnog tihog Okeana.

Od 1530ih godina, Evropljani iz Španije i Portugala su napali Južnu Ameriku, pokorili Američke starosjedioce, i podjelili kontinent u nekoliko kolonija. U devetnestom vijeku, ove kolonije su postigle nezavisnost i postale države.

Južna Amerika isto ima nekoliko ostrva, većina od kojih pripadaju raznim zemljama na kontinentu. Područje Karipskog mora pripada Sjevernoj Americi. Južnoameričke zemlje koje graniče sa Karipskim morom su poznate kao Karipska Južna Amerika.

Najveća Južno Američka država u veličini područja i stanovništva je Brazil. Neke regije Južne Amerike su Andi Države, Gujana brdsko-planinske zemlje, i Istočna Južna Amerika.

Političke podjele Južne Amerike

Povezano 
 Centralna Amerika

  
Kontinenti
Latinska Amerika

Latinska Amerika ili Latinoamerika, sastoji se od država Severne Amerike (Meksiko), Centralne Amerike (od Gvatemale do Paname), pojedinih ostrva u Karibima i Južne Amerike čiji stanovništvo govori romanskim jezicima iako se u istim zemljama govore i izvorni američki jezici. Veoma rijetko se tu svrstava i kanadska pokrajina Kvebek, u kojoj je francuski jedini zvanični jezik. Najčešće se pod pojmom Latinske Amerike podrazumevaju države u kojima se govore španski i portugalski, rijetko francuski.

Države Latinske Amerike 
Latinska Amerika se sastoji od 33 države i 13 političkih entiteta, od kojih je Brazil najveća država.

 Argentina
 Bolivija
 Brazil
 Čile
 Kolumbija
 Kostarika
 Kuba
 Dominikanska Republika
 Ekvador
 El Salvador
 Gvatemala
 Haiti
 Honduras
 Meksiko
 Nikaragva
 Panama
 Paragvaj
 Peru
 Urugvaj
 Venecuela

Povezano 
 Iberoamerika
 Hispanoamerika
 Hispanija
 Hispano
 Latino
 Latinska unija

Spoljašnje veze 

 Andean Community official webpage 
 BBC - South America Creates Single Market
 Council on Hemispheric Affairs
 Latin American Studies 
 Latin American Spanish
 Latin America Working Group
 Washington Office on Latin America
 Latin American Design 
 Latin American News

 
Regije Južne Amerike
Regije Sjeverne Amerike
Kulturne regije
Romanski jezici
Džakarta

Džakarta (indonezijski: Jakarta) službeno Specijalna regija glavnog grada Džakarta (indonezijski: Daerah Khusus Ibu Kota Jakarta) je glavni i najveći grad Indonezije od 8,347.083 stanovnika. Džakarta se do stjecanja nezavisnosti 1949. zvala Batavija.

Geografija 
Grad leži na sjeverozapadu otoka Java na ušću rijeke Ciliwung, na površini od 661 km².

Historija 
Grad je osnovan početkom 16. vijeka kao Sunda Kalepa. Od 1527. grad se nalazi pod vlašću sultanata Bantem, tad je i dobio ime Džakarta. Krajem 16. vijeka na Javu dolaze Holanđani koji su 1619. godini osvojili grad i osnovali tvrđavu Bataviju. Jak potres je uništio grad 1699. godine. U periodu od 1942. do 1945. godine grad je bio zauzet od Japanske vojske. Odmah po završetku Drugog svetskog rata, Indonezija je proglasila nezavisnost, ali je grad je zauzela holandska vojska i držala ga pod svojom kontrolom sve do 1949. Nakon odlaska holandske vojske Džakarta je proglašena glavnim gradom Indonezije.

Znamenitosti, kultura i školstvo 

 Stari grad
 Trg Indonezija
 zamak iz 18. vijeka 
 džamija Istiqlal
Grad ima puno muzeja od kojih je najpoznatiji Nacionalni muzej Indonezije. Grad ima više desetaka univerziteta s brojnim fakultetima.

Privreda 
Džakarta je najveći privredni i industrijski centar zemlje, s puno tvornica čelika, aluminija, tekstila, obuće i prehrambenih proizvoda. Džakarta je velika luka Indonezije s brodskim vezama prema gotovo svim otocima indonežanskog arhipelaga. Grad ima više aerodroma i dva internacionalna, noviji Aerodrom Sukarno-Hatta (IATA: CGK, ICAO: WIII) udaljen 20 km u pravcu zapada kod mjesta Cengkareng, i stariji Aerodrom Halim Perdanakusuma (IATA: HLP, ICAO: WIHH) na istoku grada.

Gradovi prijatelji 
Džakarta ima ugovore o prijateljstvu sa slijedećim gradovima;

Izvori

Vanjske veze 

 Službene stranice grada  
 Jakarta na portalu Encyclopædia Britannica 

Gradovi u Indoneziji
Glavni gradovi u Aziji
Provincije Indonezije
Manila

Manila (tagalog: Maynila) je glavni ali ne i najveći grad 
Filipina (to je susjedni Quezon) od 1 660 714 stanovnika,

U metropolitanskom području grada - Regija glavnog grada koja je velika konurbacija sa 16 spojenih gradova (Manila, Caloocan, Las Piñas, Makati, Malabon, Mandaluyong, Marikina, Muntinlupa, Navotas, Pasay, Pasig, Parañaque, Quezon, San Juan, Taguig, Valenzuela) živi čak 11 553 427 stanovnika.

Geografske karakteristike 
Grad leži uz obale istoimenog Zaljeva Manila na ušću rijeke Pasig na istočnoj obali otoka Luzon u Južnokineskom moru udaljen 1 100 km jugoistočno od Hong Konga.

Rijeka Pasig dijeli grad na dva dijela, na južnoj strani leži stari dio grada opasan zidinama, dok se na sjevernoj strani rijeke prostire novi dio grada.

Manila ima veliki međunarodni aerodrom, i nekoliko univerziteta, od kojih je najstariji Santo Tomas osnovan 1611.

Historija 
Manilu su osnovali španjolski kolonizatori 10. juna 1571. kao utvrdu. Pod španjolskom upravom ostao je puna tri vijeka sve do španjolsko-američkog rata nakon kojeg je pripao Sjedinjenim Američkim Državama.

Japanci su ga, za vrijeme drugog svjetskog rata, okupirali 1942. Teško je stradao kada su ga oslobađali Amerikanci godine 1945. Nakon rata postao je glavni grad nezavisnih Filipina.

Znamenitosti, kultura i školstvo 

Najveća atrakcija grada je barokna crkva Sv. Augustina, koja je 1993. uvrštena na UNESCO-vu listu Svjetske baštine u Aziji i Oceaniji.

Grad ima puno muzeja od kojih je najveći - Nacionalni muzej Filipina.

Privreda 
Manila je najveći privredni i industrijski centar filipinskog arhipelaga, sa razvijenom metalnom, prehrambenom, tekstilnom, duhanskom i kemijskom industrijom.

Transport 
Manila ima odličnu dobro zaštićenu prirodnu luku, pa je i najveća pomorska luka u tom dijelu svijeta, sa brodskim linijama prema svim otocima filipinska arhipelaga. Grad je povezan sa par željezničkih linija sa gradovima na sjeveru i jugoistoku otoka Luzon. Ceste po otoku su prilično loše, i teško prohodne za velikih kiša.

Javni prijevoz po gradu je kaotičan i vrlo slabo organiziran, i vrši se jedino autobusima i bezbrojnim ekscentrično obojenim privatnim taksi vozilima, tako da su česti veliki zastoji, naročito ujutro i predveče. U fazi izgradnje su linije lake gradske željznice, koja bi trebala poboljšati prilike u javnom transportu

Gradovi prijatelji 
Manila ima ugovore o prijateljstvu sa slijedećim gradovima;

Izvori

Vanjske veze 

 Službene stranice grada 
 Manila na portalu Encyclopædia Britannica 

Glavni gradovi u Aziji
Gradovi na Filipinima
Nairobi

Nairobi je glavni i najveći grad afričke države Kenije od 3,133.518 stanovnika.

Nairobi je istovremeno i jedna od osam provincija Kenije.

Geografija 
Nairobi leži na visoravni od 1680 m nadmorske visine, točno u sredini zemlje, malo pomaknut prema jugu. Od Nairobija do najveće kenijske luke Mombasa na Indijskom oceanu ima 480 km.

Historija 
Nairobi je osnovan kasnih 1890-ih u vrijeme kad su Britanci gradili željezničku prugu od Mombase do Ugande kao naselje za radnike koji u gradili prugu, koju su oni nazvali Nairobi, po izvoru koju su lokalni Masai zvali Enkare Nairobi (hladna voda).

Kad je pruga stigla do grada 1899., britanska kolonijalna uprava, premjestila je središte svoje Provincije Ukamba iz tadašnjeg centra Machakos u Nairobi. Od 1900. u gradu se naselila mala kolonija Indijskih trgovaca, ubrzo je bazar u Nairobiju postao značajni trgovački centar tog dijela Afrike.

Od 1907. Nairobi je postao glavni grad kolonije Britanska Istočna Afrika. Kao administrativni centar zemlje, Nairobi je ubrzo počeo privlačiti brojne nove stanovnike iz ruralnih dijelova Kenije, i ubrzo je postao jedan od najvećih gradova ekvatorijalne Afrike. Nairobi je dobio status općine 1919. godine, a 1954. i status grada. Kad je Kenija postala nezavisna država 1963. godine, Nairobi je ostao njen glavni grad. Novi ustav nezavisne Kenije povećao je teritorij grada i proglasio grad samostalnom administrativnom jedinicom kojom upravllja Gradsko vijeće (Nairobi City Council).

Gradovi prijatelji 
 , Denver

Izvori

Eksterni linkovi 

 City Council of Nairobi  
 Nairobi na portalu Encyclopædia Britannica 

 
Gradovi u Keniji
Glavni gradovi u Africi
Sydney

Sydney je najveći i glavni grad australske države Novi Južni Wales. Grad ima 3,997.321 stanovnika i najstariji je i najveći grad u Australiji.

Historija 
Sydney je osnovan 1788. godine. Prvi stanovnici bili su regrutirani iz 759 zatvora i 211 pripadnika pomorskog pješaštva koji su bili zaduženi čuvati ih. Godine 1851. Sydney je imao 60.000 stanovnika. Današnji Sydney je metropola Australije najveći financijski, transportni, trgovački i kulturni centar zemlje, dok je na drugom mjestu Melbourne.

Sydney je značajno globalno odredište turista iz cijeloga svijeta, pa ga redovno proglašavaju jednim od najljepših i najživljih gradova cijele planete, koji je ponosan na svoju luku, prekrasne obale, toplu i ugodnu klimu, te kosmopolitsku kulturu. Svoj svjetski nivo posljednjih godina grad je značajno podigao organizacijom Olimpijskih igara 2000. godine. Sydney ce također biti domaćin Svjetskog dana mladih 2008. godine. 

Stanovnik Sydneya se u slengu popularno naziva "Sydneysider".

Najvažnija crkva u Sydneyu je katolička katedrala posvećena svetoj Mariji. Prvi katolički svećenici, Irci John Therry i Phillip Conolly, stigli su u koloniju u svibnju 1820. godine. Kamen temeljac za kapelu posvećenu Majci Božjoj položen je godinu kasnije. Godine 1835. imenovan je prvi katolički biskup i crkva je postala katedrala, a 30 godina kasnije sasvim je izgorjela. Nadbiskup Polding položio je kamen temeljac za novu crkvu 1868. Arhitekt je bio William Wardell (prethodno projektirao St. John's College), a građevina je bila u neogotičkom stilu sa šiljasto zaobljenim prozorima te vanjskim i unutarnjim kontraforima. Nedovršena crkva posvećena je 1905., a 23 godine kasnije potpuno dovršena.  Godine 1930. papa Pio XI. dodijelio joj je status basilica minor, a Pavao VI. propovijedao je u njoj četrdeset godina kasnije. Ivan Pavao II. posjetio ju je dvaput. Crkva je sagrađena od australskog pješčanika, ima pročelje s dvostrukim tornjevima koji su visoki 74.5 m. Toranj iznad križišta niži je za oko 30 m, a građevina je duga 107 m. U unutrašnjosti je uobičajeno visoka dvorana s galerijama s arkadama, a pod je prekriven mozaicima. Jedna od kapela posvećena je irskim svecima. Svjetlost ulazi kroz šareno obojene staklene prozore. Glavni oltar je od mramora, a među kipovima je oličena Madona koja je vrlo elegantna i očaravajuća. U kripti je pokopan katolički biskup Sydneya.

Izvori

Vanjske veze 

 Sydney na portalu Encyclopædia Britannica 

 
Gradovi u Australiji
Olimpijski gradovi
Wikiprojekat geografija/Naselja u Australiji
Taipei

Taipei (kineski: 台北市; doslovno "Sjeverni tajvanski grad") je najveći i glavni grad Tajvana. Smješten na samom vrhu ostrva, Taipei se nalazi na rijeci Danshui, oko 25 km jugozapadno od njegove luke Keelung, koja se nalazi na Pacifiku. Drugi obalni grad, Danshui, se nalazi na oko 20 km sjeverozapadno na ušću rijeke u Tajvanski tjesnac. Grad leži na dvije relativno široke doline, na rijekama Keelung (基隆河) i Xindian (新店溪), koje zajedno čine rijeku Danshui, upredo sa zapadnom gradskom granicom. Teritorija grada (Grad Taipei) je mjesto gdje živi 2.607.428 stanovnika. Grad Taipei, Okrug Taipei, i grad Keelung čine metropolitensko područje sa populacijom od 6.776.264 stanovnika. 

Taipei je politički, ekonomski i kulturni centar Tajvana. Državni univerzitet Tajvana je lociran u Taipeiju, kao i Nacionalni muzej palate, koji ima najveću kolekciju kineskih rukotvorina i umjetničkih djela u svijetu. Taipei se smatra planetarnim gradom i dio je velikog industrijskog područja. Željeznice, brze željeznice, aerodromi i autobuske linije povezuju grad sa drugim dijelovima ostrva. Grad opslužuju dva aerodroma: Taipei Songshan i Taiwan Taoyuan.

Taipei je osnovan u ranom 18. vijeku, i postao je važan centar prekomorske trgovine u 19. vijeku. Kineska vlada, tada Dinastija Qing, načinila je Taipei glavnim gradom provincije Taiwan, 1886. Kada su japanci osvojili Tajvan, 1895., nakon japansko-kineskog rata, oni su zadržali Taipei kao glavni grad ostrva. Republika Kina je preuzela ostrvo 1945. nakon japanskog poraza u Drugom svjetskom ratu. 

Nakon što je poražen od komunista u kineskom građanskom ratu, Chiang Kai-shek i njegova vlada se povlače na Tajvan i proglašavaju Taipei privremenim glavnim gradom Republike Kine, u decembru 1949. godine.

Gradovi na Tajvanu
Glavni gradovi u Aziji
Glavni gradovi nepriznatih država
Jen

Jen je valuta koja se koristi u Japanu. Široko je rasprostranjena kao rezervna valuta kao i Američki dolar i Euro. Na japanskom se izgovara kao "en" dok je u bosanskom pravilan izgovor jen. ISO 4217 kod za jen je JPY i 392. Latinični simbol za jen je ¥, dok se na japanskom označava pismom kanđi 円.

Jen je kao platežno sredstvo uveden u doba Meiđi vlade. Jen je zamjenio kompleksni monetarni sistem iz perioda Edo vladavine. 1871. je prihvaćeno usvajanje decimalnog sistema računanja jena (1, 圓), šena (1/100, 錢), i rina (1/1000, 厘), sa kovanicama koje su bile okrugle poput onih na zapadu. (Šen i rin su izbačeni iz upotrebe 1954. godine) Jen je zvanično definisan kao 26.956 g srebra.

U periodu od 25. aprila, 1949. do 1971. godine jen je bio vezan za Američki dolar, kursom 1 dolar = 360 jena. 1971. godine došlo je do kraha Bretona Vud sistema i jen je dobio tržišni kurs.

Originalna oznaka za jen je ista kao i oznaka kineskog juana (圓 pinyin yuan2). U modernom japanskom se upotrebljava oznaka (円). Latinična oznaka za jen je ista kao i oznaka za juan sa razlikom što se na oznaci za juan nalazi jedna poprečna crta, a na oznaci za jen dvije.

U bukvalnom prevodu jen znači "okrugli predmet", kao i juan na kineskom.

Trenutno su u opticaju sljedeće kovanice i papirni novac: kovanice od 1 jena, 5 jena, 10 jena, 50 jena, 100 jena, 500 jena i papirni novac od 1000 jena, 2000 jena, 5000 jena, 10000 jena. Trenutno je kovanica od 500 jena kovanica sa najvećom vrijednošću na svijetu.

Kurs jena od 1949. godine do danas 

Tabela ispod prikazuje odnos jena i američkog dolara.

Vanjski linkovi 

 Japanese currency FAQ 
 Currency Museum, Bank of Japan 

Ekonomija Japana
Azijske valute
Renminbi

Renminbi ili yuan je valuta koja se koristi u Kini.

Uvedena je godine 1949. nakon pobjede komunista u građanskom ratu. Dugo vremena nije imala neku veliku važnost u svijetu, sve dok se NR Kina nije otvorila i počela provoditi opsežene ekonomske reforme.

Posljednjih godina je niski tečaj renminbija imao važan utjecaj na svjetsku ekonomiju.

Vanjske veze 
 Yuan Renminbi (Novčanice) 1953-2019   
 Yuan FEC (Novčanice) 1980-1994   

Azijske valute
Ekonomija Kine
Rupija

Rupija (Rupee) je naziv za valute koje se koriste u Indiji, Pakistanu, Šri Lanki, Nepalu i Mauricijusu. U Indoneziji se koristi rupijah, a na Maldivima rufijah.

Novac
Josip Đukić

Josip Đukić (Bosanska Dubica, BIH, 3. 3. 1955), hrvatski zagonetač, po zanimanju hotelijerski radnik.

Prvu (klasičnu) križaljku objavio je 18. 5. 1974. godine u Čvor-razbibrizi. Objavio je oko 700 radova u Čvorovim izdanjima (Čvor-razbibriga, Skandi-Čvor, Mini-Čvor), Kvizu, Kvizorami, Studiju, itd. Radove je potpisivao i pseudonimom Đuka.

U Čvor-razbibrizi broj 318 (2. IX. 1978), kao zagonetačku novost, objavio je dvostruku sinonimnu mijenjaljku.

Izvori 
 Stjepan Horvat: "Leksikon zagonetača Jugoslavije", Bjelovar, 1979.
 Alojz Buljan: "Kombinatorika u igrama riječi", Novska, 2003, str. 260/261.

Jugoslavenski enigmati
Hrvatski enigmati
Kontinent

Pojam Kontinent (od lat.: (terra) continens) označava "međusobno povezanu zemlju", od ostrva različito kopno.

Svi kontinenti zajedno čine samo 29 % površine zemaljske kugle.

Definicije 
Geografski je jedan kontinent pretežno jedna velika međusobno povezana zemaljska površina, potpuno ili skoro potpuno omeđena vodom ili nekom drugom prirodnom granicom. Tako recimo velike kopnene površine koje su povezane samo uskim prijelazima (kao npr. Afrika i Azija) bivaju posmatrani kao različiti kontinenti.

Pored ovog postiji i historIjsko-politička definicija. Po istoj je jedan kontinent jedan veći geografski prostor koji je iz raznoraznih uticaja različit od drugih prostora na zemlji. Značenje ove historijsko-političen perspektive pokazuje se na primjeru Evrope koja na osnovu prve definicije ni u kakvom slučaju ne čini zaseban kontinent.

Broj kontinenata 
Herodot je prvobitno podijelio svijet na tri kontinenta: Evropu, Aziju i Libiju. Njegova podjela je uzimana kao osnova kroz cijelo staro doba. Od tada postoji razilaženje oko brojanja kontinenata:

Nesporno je da Afrika, Antarktika i Australija predstavljaju kontinente. Sporne su podjele Amerike, Evrope i Azije. Zbog relativno uske kopnene veze veoma često Amerika biva dijeljena na Sjevenu- i Južnu-Ameriku. 

Iz historijskih  razloga pravi se razlika između Evrope i Azije. U mnogim djelovima svijeta pak Evropa i Azija bivaju posmatrani kao jedan kontinent za nazivom Eurazija.

Time se broj kontinenata na zemlji kreće, zavisno od načina brojanja, između pet i sedam.

Davanje naziva 
Pod Afrikom se u prošlosti podrazumijevala samo današnji Tunis, koji je od strane Rimljana tako prozvana po plemenu Afri iz okoline Kartage.

Amerika je po prijedlogu Martina Waldseemüllera dobila ime po Amerigu Vespućiju, koji je kratko nakon Kristofa Kolumba plovio istočnom obalom Južne Amerike.

Australija vodi svoje ime od latinskog izraza Terra Australis = Južna zemlja.

Eksterni linkovi 

 
Geografija
Geologija
Geomorfologija
Rijeka

Rijeka (ijek.) ili reka (ek.), veći tok slatke vode koji teče koritom na površini Zemlje i ulijeva se u drugu rijeku, jezero ili more. Od izvora do ušća rijeke primaju vodu od pritoka i svojim tokom stvaraju riječno korito.

Rijeke izviru u planinama i brdima bogatim vodom te prilikom toka mijenjaju neke svoje osobine.

Riječni tok se dijeli na tri dijela:

 izvor
 srednji tok
 ušće

Pri izvoru riječni tok je brz i voda je jako čista i brza, spuštanjem sa uzvisina tok postaje sve mirniji i dublji. Dno je šljunkovito ili pjeskovito. Također se mijenja i biljni i životinjski svijet. Ribe gornjeg toka su drugačije građene od riba srednjeg.One imaju jače mišiće kako bi mogle izdržati jačinu protoka vode i još dosta različitosti. Među njih ubrajamo peš, pastrmka, lipljan, mladica. Temperatura vode je između 10 °C i 12 °C.

U srednjem dijelu toka rijeke voda postaje sporija, zagađenija i mutnija .U vodi je manje kisika. Dno je najčešće muljevito ili pjeskovito. Ribe srednjeg toka su mrena, šaran, som, štuka, grgeč.

Ušće ili donji tok rijeke obiluje velikom količinom vode koja ima slane i slatke primjese Sve to zavisi da li se rijeka ulijeva u more ili u drugu rijeku. Ako je u pitanju more specifične ribe za ovu oblast su jegulja, moruna, cipol, kečiga i mnoge druge.

Eksterni linkovi
Arktički ocean

Arktički ocean, Arktički okean ili Sjeverno ledeno more je najmanji i najplići od svih pet svjetskih oceana. Neki oceanografi ga nazivaju jednim od sredozemnih mora Atlantskog oceana.

Pokriva 14,090.000 km² i gotovo sa svih strana je okružen kopnom - Eurazijom, Sjevernom Amerikom, Grenlandom i velikim brojem otoka. Uključuje Baffinov zaljev, Barentsovo more, Beaufortovo more, Chukchi more, Istočno sibirsko more, Grenlandsko more, Hudsonov zaljev, Hudsonov prolaz, Kara more, Laptevo more, Bijelo more i druga mora. S Tihim oceanom je povezan preko Beringovog prolaza, a s Atlantikom preko Grenlandskog mora.

Države koje ga okružuju

Na Arktik izlaze najsjeverniji dijelovi država ili njihovi dijelovi : Aljaska (SAD), Kanada, Grenland (Danska), Island, Norveška i Rusija.

Otoci

Osim toga, uz njegov rub nalaze se i sljedeći otoci ili grupe otoka: Otok Banks, Otoci kraljice Elizabete, Otok Ellesmere, Grenland, Island, Svalbard, Kolgujev, Zemlja Franje Josipa, Novaja Zemlja, Severnaja Zemlja, Novosibirski otoci i Wrangelov otok.

Sjeverni pol 
Unutar Arktičkog oceana odnosno na njegovim otocima leže 4 pola sjeverne polutke (Sjeverni pol).

Morsko dno 
U Arktičkom oceanu odnosno na njegovom dnu nalaze se pragovi, duboki bazeni i jedna morska udubina .

U pragove spadaju  Flečerov greben, Gakelski greben, Lomonosovljev-(Harisov)-prag, Istočnosibirski prag i Čukčenski prag. U Arktiku postoje tri duboka bazena: Euroazijski (u kojem je i udubina s najvećom dubinom Antarktika od 5.449 m) bazen, Kanadski bazen (s dubinom do 4.994 m) i Centralnoarktički bazen (s dubinom do 3.290 m).

Pritoci 
Najvažniji azijski pritoci su Ob, Jenisej, Lena i Kolima a u Sjevernoj Americi to je Mackenzie.

 
Oceani
Arktik
Atlantik

Atlantski ocean ili Atlantski okean zvan i Atlantik, drugi je najveći ocean na Zemlji i pokriva približno petinu njene površine. Ime oceana potječe iz grčke mitologije i znači »Atlasovo more«.

Atlantski je ocean od sjevera prema jugu izduženi bazen u obliku slova S, kojega se u području ekvatorskih protustruja na približno 8° sjeverne širine može podijeliti na sjeverni i južni dio. Na zapadu ga omeđuju Sjeverna i Južna Amerika, na istoku Evropa i Afrika, a preko Arktičkog oceana na sjeveru i Drakeovog prolaza na jugu povezan je s Tihim oceanom. Od godine 1914. postoji i poveznica s Pacifikom kroz Panamski kanal. Na istoku granica Atlantskog i Indijskog oceana teče po 20° istočne dužine. Granica s Arktičkim oceanom ide po izlomljenoj crti od Grenlanda do najjužnijih dijelova Svalbarda i natrag na jug do Norveške.

Atlantski ocean pokriva oko 20% površine Zemlje i drugi je po veličini nakon Tihog oceana. Zajedno sa susjednim morima obuhvaća površinu od oko 106,450.000 km²; a bez njih 82,362.000 km². Površina kopna s kojeg se rijeke slijevaju u Atlantski ocean je dvostruko veća od površine kopna koje napaja Tihi i Indijski ocean zajedno. Volumen Atlantskog oceana sa susjednim morima je 354,700.000 km³, a bez njih 323,600.000 km³.

Prosječna dubina Atlantika i susjednih mora je 3332 m; a bez njih čak 3926 m. Najdublja točka, 8605 m, nalazi se u Portorikanskoj brazdi. Širina oceana kreće se od 2.848 km između Brazila i Liberije do oko 4830 km između SAD-a i sjeverne Afrike.

Obala Atlantskog oceana je razvedena, s brojnim zaljevima i morima, uključujući Karipsko more, Meksički zaljev, Zaljev St. Lawrence,Sredozemno more , Crno more, Sjeverno more, Baltičko more, Norveško more i Weddellovo more. Među otocima Atlantskog oceana ističu se Svalbard, Grenland, Island, Velika Britanija, Irska, Veliki i Mali Antili, Fernando de Noronha, Azori, Madeira, Kanarski otoci, Zelenortski otoci, Bermuda, Karibi, Ascension, Sveta Helena, Tristan da Cunha, Falklandski otoci i Južna Georgia.

 
Oceani
Baltičko more

Baltičko more koje se još naziva i Istočno more i Zapadno more, nalazi se na sjeveru Europe i sa Sjevernim morem povezano je tjesnacima: Sunda, Veliki Belt, Mali Belt, Skagerrak, Kattegat i Kielskim kanalom. Ono zapljuskuje obale Skandinavskog poluotoka, većeg broja zemalja istočne, sjeverne i središnje Europe. Zbog njegove velike površine (422.300 km²) i loše povezanosti sa Sjevernim morem, što onemogućava razmjenu vode, a velikog priljeva slatke vode, ovo more je jedno od mora sa najnižim salinitetom na svijetu. Salinitet u prosjeku iznosi 6 do 8 promila, južnije prema Danskoj 10 do 15 promila. Radi relativne zatvorenosti prema Sjevernom moru nema utjecaja tople Golfske struje te se more zaleđuje, zimi je i do 45% površine prekriveno ledom.

Bjelomorsko-baltičkim kanalom je povezan s Bijelim morem.

Najveća dubina Baltičkog mora iznosi 459 m. Veliki zaljevi su: Botnički zaljev, Finski zaljev, Riški zaljev, Kuronski zaljev, Gdanjski zaljev, Šćećinski zaljev, Libečki zaljev i Kielski zaljev.

Države koje izlaze na Baltičko more:
Danska 
Estonija
Latvija
Litva
Njemačka
Poljska
Rusija
Finska
Švedska

Najvažnije rijeke koje se ulivaju u Baltičko more su:

Latvija 
Dzvina
Estonija
Narva
Rusija
Neva
Pregola 
Litva
Njemen

Poljska
Odra
Visla
Pasleka
Radunja
Reda
Leba
Slupia
Viepža
Parseta
Rega

Njemačka
Pine
Varnov
Trave
Finska
Kemi
Švedska
Dalälven
Göta älv 
Lule

 
Mora u Evropi
Mora Atlantskog oceana
Sredozemno more

Sredozemno ili Mediteransko more je more Atlantskog oceana površine oko 2.5 milijuna km²vezano s matičnim Atlantskim oceanom kroz Gibraltarski tjesnac (širine 14 km). Nalazi se između Europe na sjeveru, Azije na istoku i Afrike na jugu, osim s matičnim oceanom povezano je s Indijskim oceanom preko Sueskog kanala i Crvenog mora, a s Mramornim morem preko Dardanela. Zemlje koje okružuju Sredozemno more zovemo zemljama Sredozemlja, a cijelo područje mora i obalnih zemalja Sredozemlje. More je toplo. Ljetna temperatura rijetko doseže 30 celzijevih stupnjeva, a zimska jako rijetko pada ispod 15.

Sredozemne zemlje 
Sredozemne odnosno mediteranske zemlje su:

 Gibraltar
 Španjolska
 Portugal 
 Andora 
 Francuska
 Monako
 Italija
 San Marino 
 Vatikan 
 Malta
 Slovenija
 Hrvatska
 BiH
 Srbija 
 Crna Gora
 Albanija
 Makedonija 
 Grčka
 Turska
 Cipar
 Sirija
 Libanon
 Izrael
 Egipat
 Libija
 Tunis
 Alžir
 Maroko

* Iako nemaju izravan izlazak na more, UNESCO spominje i ove zemlje, kao zemlje Sredozemlja. Kriteriji su da se one nalaze u regiji, da gravitiraju tom području ili su kulturom, istorijom i tradicijom vezane za to područje.

Veze 
 Popis otoka u Sredozemnom moru

Literatura 
  Annarita Mariotti; Maria Vittoria Struglia; Ning Zeng; K.-M. Lau (2002.): The Hydrological Cycle in the Mediterranean Region and Implications for the Water Budget of the Mediterranean Sea, Journal of Climate XV. 13., Boston: American Meteorological Society, str. 1674.-1690., ISSN 0894-8755
  Pinet, Paul R. (2008.): Invitation to Oceanography. Jones & Barlett Learning, str. 220.,

Vanjske veze 
Ostali projekti

 
Mora u Africi
Mora u Aziji
Mora u Evropi
Mora Atlantskog oceana
Južni ocean

Južni ocean ili Južni okean je četvrti po veličini ocean koji sadržava sve vodene površine koji opasuju Antarktiku. Iako je taj naziv dugo korišten od strane pomoraca, tek godine 2000. ga je prihvatila Svjetska hidrografska organizacija kako bi naglasila značaj oceanskih struja na današnji svijet. Dotada se smatralo da se Atlantski, Tihi i Indijski ocean protežu sve do obala Antarktika.

 
Oceani
Velika rasjedna dolina

Velika rasjedna dolina (poznata i kao Velika rascelinska dolina, Veliki istočnoafrički rov ili Fossa magna) je najveći sistem dubokih rasjeda na Zemlji. Dug je oko 9500 km, širok 40 do 60 km i dubok do nekoliko kilometara. Počinje u Jugozapadnoj Aziji gdje se nalaze Galilejsko jezero, Mrtvo more i rijeka Jordan. Dalje se proteže na jug preko Crvenog mora, zatim preko Etiopske visoravni do jezera Turkana. Tu se razdvaja u dva kraka zaobilazeći Jezersku visoravan na kojoj se nalazi Viktorijino jezero. Dalje prema jugu nalaze se jezera: Albertovo, Edwardovo, Kivu, Tanganjika (drugo po dubini u svijetu) i Malavi. Dolina se završava u donjem toku rijeke Zambezi.

Duž ovih rasjeda vertikalno su pomjereni slojevi Zemljine kore. Izdizanjem Zemljine kore nastali su horstovi. Spuštanjem slojeva Zemljine kore nastali su rovovi u kojima su smještena najveća jezera Afrike (osim Viktorijinog jezera). Rasjedanje Zemljine kore pratila je vulkanska aktivnost, što se vidi po prostranim vulkanskim platoima i masivima u planinama istočne Afrike i Etiopije. Tu i danas ima aktivnih vulkana.

Galerija

Povezano 
 Velika jezera (Afrika)

Vanjske veze 

 Geografski opis
 Geologija Istočnoafričkog rova

Doline u Africi
Doline u Aziji
Rasjedi u Africi
Rasjedi u Aziji
Riftovi
Amazona

Amazona (Amazon; , ) je najveća rijeka Južne Amerike, a po količini vode najveća rijeka na svijetu, ukupne dužine od 6 400 km, sa porječjem od 7 miliona km².

Amazona se formira spajanjem rijeka Marañón i Ucayali, kod peruanskog gradića Nauta, one obje izviru u peruanskim Andama. U Atlantski ocean se ulijeva velikim estuarijem širokim oko 300 km.

Tok rijeke 
Amazona teče kroz Peru, Brazil i djelimično kroz Kolumbiju, kao granična rijeka . Izvori Amazone nalaze se na Andama, odakle rijeka teče prema istoku. Amazona ima nekoliko rijeka koje je formiraju, i od zavisnosti od toga koja se uzme za glavnu dobijaju se različite dužine. Najčešće se kao izvor rijeke uzima Ucayali, a rijeđe Marañón. Po peruanskim geografima Amazona je najduža rijeka na svijetu, jer ako se zbroje dužine rijeka Ucayali i Apurimak njena dužina iznosi skoro 7 100 kilometara, ali ako se računa da joj je glavni izvor Marañón tad njena dužina iznosi samo 6 400 km.

U srednjem toku, od ušća Juruá do ušća Rio Negra, Amazona nosi ime Solimôes. U tom dijelu širina rijeke iznosii i do 20 km, dok u donjem dijelu prelazi i 100 km. Njegovo ušće u Atlantski ocean ima oblik ogromne delte sa brojnim rukavcima razdvojenim jedni od drugih.

Maksimalan protok na ušću iznosi 300 000 m3/s (srednji godišnji protok iznosi oko 120 hiljada m³/s). Ove ogromne mase slatke vode uzrokuju pojavu da je oceanska voda punih 400 km od ušća i dalje slatka.

Pritoke 
Glavne desne pritoke Amazone su:
 Juruá
 Purus
 Madeira
 Xingu
 Tapajós

Glavne lijeve pritoke Amazone su:
 Napo
 Putumayo
 Japura
 Rio Negro

Plovnost 
Amazona je plovna u dužini od 4300 km i glavni put komunikacije u tom delu sveta.

Veći gradovi koji leže na Amazoni su:
 Iqitos
 Manaus
 Óbidos
 Santarém
 Belém
 Makapa

Povezane stranice 
 Lista najdužih rijeka na svijetu

Izvori

Vanjske veze 
 Amazon River na portalu Encyclopædia Britannica 

Rijeke u Brazilu
Rijeke u Južnoj Americi
Atlantski sliv
Ande

Ande su nabrano gorje koje se u dužini od 7200 km protežu uz zapadnu obalu Južne Amerike. Građeno pretežno od paleozojskih i mezozojskih naslaga, izdignutih alpskim nabiranjem i znatno prekrivenih vulkanskim izljevima. 

Istočni ogranci ističu se rudnim bogatstvom u paleozojskim stijenama. U sjevernim i srednjim Andama planinaske zavale i ravnjaci dobro su obrađeni.

Vanjske veze 

 PhotoGlobe: Andes around Mt. Mercedario
 Andes geology (University of Arizona) 
 Climate and animal life of the Andes 
 Civilizations of Ancient Peru 
 Complete list of separate mountains in the Andes over 6000 m 
  
 Famous Andes peaks 
 http://www.peaklist.org/WWlists/ultras/southamerica.html Complete list of mountains in South America with a prominence of at least 1500 m

Planinski masivi u Južnoj Americi
Aralsko more

Aralsko more (ruski Aralskoe more) ili Aralsko jezero je unutrašnje more u Centralnoj Aziji. Nalazi se između Kazahstana na sjeveru i Karakalpakstana, autonomne regije Uzbekistana, na jugu. Od 1960-ih se područje Aralskog mora počelo naglo smanjivati zbog toga su što su sovjetske vlasti radi navodnjavanja preusmjerile tok rijeka Amu Darje i Sir Darje. 

Aralsko more je poznato kao jedno od najzagađenijih područja na svijetu, jer su ga koristili za testiranje oružja i odlagalište industrijskog otpada.

Vanjske veze 

 Maps and Data of the Aral Sea Basin *
 Kazakhstan Government and World Bank Project for Saving Aral Sea, 14 December 2006*
 BBC article by David Shukman on a study that finds high levels of DNA damage that could explain the region's abnormally high cancer rate; Muynak, Uzbekistan, 29 June 2004
 New Scientist article, 21 July 2003
 BBC article on planned dam, 29 October 2003
 BBC article on approved loan from World Bank, 09 April 2007
 EcoWorld article "Arctic to Aral", 6 November 2005
 Satellite images of the Aral Sea on NASA's Visible Earth website
 Earth Observatory: Rebirth island joins the mainland 
 www.american.edu: Aral Sea Loss and Cotton
 Earthshots: satellite images of environmental change 
 Anthrax 'time bomb' ticking in Aral Sea, researchers say - CNN's report on bioweapons dump on Vozrozhdeniya Island
 Atlas of Our Changing Environment  - United Nations Environment Programme.

Jezera
Povelja o pravima (Sjedinjene Američke Države)

Povelja prava (engl. Bill of Rights), popularni naziv za prvih deset amandmana na Ustav Sjedinjenih Američkih Država, koji garantuju ljudska prava i slobode ljudima u SAD i ograničavaju moć savezne države. Predstavio ih je James Madison neposredno nakon donošenja ustava, 1789. godine na Prvom kongresu Sjedinjenih Država, a ratifikovani su 1791. godine.

Amandmani 
 Prvi amandman navodi da Kongres neće uspostaviti državnu religiju ili sputavati ljude u slobodi veroispovesti, te garantuje slobodu govora i štampe. Takođe, prvi amandman garantuje slobodu na okupljanje i peticioniranje građana.
 Drugi amandman garantuje pravo članicama saveza na vojsku, kao i pravo građana na naoružavanje.
 Treći amandman zabranjuje vojsci da koristi kuće građana u ratu ili miru.
 Četvrti amandman zabranjuje proizvoljni (nerazumni) pretres ljudi, već garantuje da se pred pretres mora obezbediti sudski nalog na osnovu opravdane sumnje.
 Peti amandman nalaže da niko neće biti zadržan za „kapitalna“ krivična dela bez podizanja optužnice pred Velikom porotom, osim pripadnicima vojske u vanrednom ili ratnom stanju. Takođe nalaže da se jednoj osobi neće suditi za isto delo više puta, da osoba ne mora da svediči sama protiv sebe i garantuje sudski proces pre izvršenja kazne. Peti amandman i zabranjuje državnu konfiskaciju privatne imovine bez pravedne nadoknade.
 Šesti amandman garantuje pravo na pravično suđenje i prava optužene osobe.
 Sedmi amandman obavezuje na suđenje pred porotom za građanske sporove više vrednosti.
 Osmi amandman zabranjuje previsoku novčanu garanciju za slobodu optuženog, kao i „surovo i neuobičajeno kažnjavanje“.
 Deveti amandman garantuje zaštitu prava koje nisu izričito navedeno u Deklaraciji prava.
 Deseti amandman garantuje da su prava koja ne leže na državi, ili koja nisu izričito zabranjena, rezervisana za članice saveza ili narod.

Pravo
Politika SAD
Dokumenti
Nacionalni mehanizmi zaštite manjinskih prava
Sjeverni pol

Sjeverni pol ima više značenja, ali se u geografskom smislu pod tim nazivom podrazumijeva najsjevernija točka Zemljine kugle, s koje se u bilo kojem smjeru može ići jedino na jug. Nalazi se na 90. stupnju sjeverne geografske širine, na području Sjevernog ledenog mora koje je na toj točci duboko 4087 m.

Sve donedavno se smatralo da je godine 1909. je američka ekspedicija na čelu s komodorom Robertom Edwinom Pearyjem stigla na Sjeverni pol, ali se na temelju novih istraživanja došlo do zaključka da je Sjeverni pol prvi put viđen tek godine 1926. od strane norveškog istraživača Roalda Amundsena. Godine 1952. na Sjeverni pol je sletio prvi avion, a godine 1957. je ispod njega prošla američka nuklearna podmornica Nautilus. Godine 1977. je sovjetski ledolomac Arktika kao prvi površinski brod uspio stići na Sjeverni pol.

Nad Sjevernim polom suverenitet prisvaja Kanada, ali to nije priznato od većine drugih država, uključujući SAD.

Geografija
Južni pol

Južni pol ima više značenja, ali se u geografskom smislu pod tim nazivom podrazumijeva najjužnija točka Zemljine kugle, s koje se u bilo kojem smjeru može ići jedino na sjever. Nalazi se na 90. stupnju južne geografske širine, na području Antarktike. Iako je pol na razini mora, iznad tla se nalazi sloj leda visok 3000 m.

Ljudska noga je prvi put stupila na Južni pol 14. 12. 1911. kada je tamo stigla norveška ekspedicija na čelu s Roaldom Amundsenom. Mjesec dana nakon toga je na Južni pol stigla britanska ekspedicija na čelu s Robertom Falconom Scottom, čiji su članovi nakon toga umrli od hladnoće i gladi. Godine 1929. je Južni pol prvi put avionom preletio američki admiral Richard Byrd.

Geografija
Kaspijsko more

Kaspijsko more je najveće jezero na Zemlji, između Evrope i Azije, s površinom od 394.000 km². Sjeverni dio jezera je plitak jer ga popunjavaju nanosi rijeke Volge, a južni je dublji, do 980 m. 

Kaspijsko jezero je slano i zapravo je zatvoreno more. 

Na obalama Kaspijskog jezera nalaze se države Rusija (Dagestan, Kalmikija, Astrahanska Oblast), Azerbejdžan, Iran (pokrajine Gilan, Mazandaran i Golestan), Turkmenistan, i Kazahstan. Sjeverno i istočno od jezera nalaze se stepe Centralne Azije. Na istočnoj obali se nalazi zaljev Kara Bogaz.

Promet na Kaspijskom jezeru je dobro razvijen, a važan je i ribolov.

Vanjske veze 

 
Mora u Aziji
Mora u Evropi
Geološke depresije
Jezera u Azerbejdžanu
Jezera u Iranu
Jezera u Kazahstanu
Jezera u Rusiji
Jezera u Turkmenistanu