alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Гыйбадәт (Ислам)

Гыйбадәт (, укыла: әл-гыйбәдә - табыну, лексик яктан - түбәнчелекле булу, буйсыну, баш ию) — Ислам тәгълиматы буенча, Аллаһ Тәгалә кушкан яки хуплаган гамәлләрне башкару, һәм Аллаһ тыйган гамәлләрдән качу дигән мәгънәгә ия булган Ислам төшенчәсе.

Мәгънәсе 
 

Гыйбадәтнең мәгънәсен бер сүз белән әйткәндә, ул – «коллык кылу». Ислам буенча, әлбәттә, бер Аллаһ Тәгаләгә генә кол булу тиешле. Чөнки кешеләрне барлыкка китергән, тәрбияләп торган, соңрак алардан җавап алачак бердәнбер зат - Аллаһ Тәгалә. Мөселман Аллаһтан башкага кол булудан саклана, бер Аллаһны гына тулы Хуҗа һәм гыйбадәткә лаеклы дип белә.
Мөселман ничек Аллаһ Тәгаләгә коллыгын күрсәтергә тиеш? Болар Коръәннән, Мөхәммәд галәйһиссәләм сөйләгән хәдисләрдән билгеле. Менә кайберләре:
Яшерен рәвештә үтәлә торган гыйбадәтләр: 
өметләнү, ярату, курку, сабыр булу, тәвәккәлләү, инану, шөкер итү, ризалык һәм канәгатьлек хисләре белдерү кебек. 
Ачык рәвештә кылынган гамәлләр һәм сүзләр: 
намаз, ураза, садака, хаҗ кылу, зикер әйтү, дога кылу, дәгъват кылу, изгелеккә өндәү, начарлыктан тыю, кешегә ярдәм итү, белем алу яки тарату кебек.

Гыйбадәт шартлары 

Гыйбадәт кабул булсын өчен шартлар: 

 Ихласлык.
Ягъни, гыйбадәтне Аллаһның ризалыгын өмет итеп кылу. Башка максат белән гыйбадәт кылу - кече ширек. Мөхәммәт пәйгамбәр хәдисендә килә: «Яшерен теләк белән рия ширектер». Яшерен теләк дип ниндидер бер дөньяви максатларны күз алдында тотып гыйбадәт кылуга әйтелә. Рия дип, гыйбадәтне һәм башка эшләрне кешеләргә күрсәтү өчен кылуга әйтелә. Хәдиснең мәгънәсе шул: әгәр гыйбадәт кылудан булган ният нинди дә булса дөньяви максатка ирешү, яки кеше күзенә яхшы булып күренү, башка затның игътибарын үзенә юнәлтү икән, бу нәрсә Аллаһы Тәгаләгә ширек кату белән бәрабәр була. «Аллаһы Тәгалә: «Мин ширек кылучы кешеләрнең ширекләренә бер дә мохтаҗ түгел. Кем бер гамәл кылса, ул гамәлендә Минем белән Миннән башканы тиңдәш кылса, Мин аның гамәлен дә, узен дә ташладым» - дип әйтә» (кодси хәдис). Бу хәдистәге «ширек»нең мәгънәсе «рия».

 Пәйгамбәргә иярү, гыйбадәтнең сөннәттән булуы.
Ягъни ниндидер гамәл Мөхәммәд галәйһиссәләм тарафыннан өйрәтеп калдырылган булса гына гыйбадәттән санала, әгәр киресенчә икән, ул гамәл бидгать дип атала. Мөхәммәд галәйһиссәләм хәдисендә килә: «Без кушмаган эшне эшләгән кешенең гамәле кире кагылыр (кабул булмас)». Икенче бер хәдистә: «Һәр яңалык бидгать, һәр бидгать адашу», - диелә.

Гыйбадәт чыганакалары 

Гыйбадәтнең өч нигезе бар:

 Сөю – Аллаһ Тәгаләгә карата сөю, ярату хисе,
 Өмет – Аллаһ Тәгаләнең рәхмәтенә, шәфкатенә өметләнү, җәннәтенә керергә омтылу,
 Курку – Аллаһ Тәгаләнең ачуын чыгарудан курку, Аның газабыннан саклану.

Шулай ук карагыз 
 Ширек
 Сөннәт
 Рия

Сылтамалар 
 Гыйбадәт (урысча)

Искәрмәләр 

Ислам төшенчәләре
30 июль

30 июль — Милади тәкъвимендә җиденче айның утызынчы көне. Ел ахырына кадәр 154 көн кала.



— Бөтендөнья кешеләр белән сәүдә итүгә каршылык көне (, ).
  — Халыкара дуслык көне (, ).

Вануату — бәйсезлек көне (, ).
  — Җафа чигүчеләр көне ().
  — Инкыйлаб өчен җафа чигүчеләрен искә алу көне ().
  — Тәхеткә утыру көне (, ).

/  — :en:Dream Theater прогрессив-метал музыкаль төркеме көне.
  — Дуслар көне ().

762 — Әл-Мансур  шәһәренә нигез сала.
 1930 — да футбол буенча беренче дөнья беренчелегенең финал уенында Уругвай җиңү яулый.
 1932 — та ХХ  Олимпия уеннары ачыла.
 1937 — гадәттән тыш НКВД «өчлекләр»енә халык дошманнарына үлем карарларын чыгару вәкаләте бирелә. 
 1974 —  Француз теле нең бердәнбер рәсми теле булып игълан ителә.
 1999 — Чистай районы, Ямаширмә авылында Гаяз Исхакыйның музей-утары ачыла.

1676 — Борис Куракин, 
 1757 — Илья Толстой, 
 1829 — Николай Вагнер, 
 1854 — Николай Попов, 
 1862 — Николай Юденич, Россия империясе хәрби эшлеклесе.
 1863 — Генри Форд, АКШ эшмәкәре, конвейер уйлап табучы.
 1868 — Мефодий, 
 1870 — Илья Бондаренко, 
 1876 — Пахомий, 
 1898 — Николай Ют, 
 1920 — Әхнәф Юлдашев, төрки телләр белгече, профессор.
 1927 — Харис Салихҗан, татар дин эшлеклесе.
 1931 — Станислав Галиәкбәров, 
 1935 — Виктор Пяткин, 
 1937 — Игорь Мищенко, 
 1938 — Җәүһәрия Мәрданова, татар драма театры актрисасы.
 1944 — Искәндәр Байбәков, паталогоанатомия белгече, профессор.
 1945 — Патрик Модиано, 
 1946 — Владимир Кузнецов, 
 1947 — Арнольд Шварценеггер, 
 1947 — Франсуаза Барре-Синусси, 
 1948 — Дмитрий Красильников, 
 1948 — Жан Рено, француз актеры.
 1948 — Нәҗип Исмәгыйлев (Нәҗип Нәккаш), әдәбият галиме, хаттат.
 1949 — Зилә Сөнгатуллина, татар опера җырчысы, профессор.
 1951 — Алибәк Днишев, казак опера җырчысы (тенор).
 1953 — Александр Машин, 
 1955 — Радик Хәсәнов, 
 1956 — Зәйтүнә Ханова, 
 1956 — Фәһимә Кавеева, 
 1962 — Рәгать Хөсәенов, 
 1963 — Лиза Кудроу, АКШ актрисасы.
 1970 — Артем Хохорин, ТР буенча эчке эшләр министры.
 1970 — Кристофер Нолан, 
 1972 — Роман Львович, 
 1972 — Светлана Захарова, 
 1990 — Марта Зәйнуллина, 
 1991 — Ирина Кривко, 
 1991 — Никита Двуреченский,

1286 — Әбелфәрәҗ, 
 1859 — Ричард Раш, 
 1890 — Александр Бунге, 
 1898 — Отто фон Бисмарк,  дәүләт эшлеклесе.
 1905 — Адольф Осипов, 
 1919 — Василий Брусянин, 
 1938 — Михаил Петров-Тинехпи, 
 1957 — Александр Дыхно, 
 1964 — Әхмәтләбиб Каран, 
 1965 — Дзюнъитиро Танидзаки, япон язучысы, драматург.
 1996 — Клодетт Колбер, 
 2007 — Ингмар Бергман,
 2008 — Тадеуш Орловски,
 2010 — Назар Матчанов,
 2018 — Семён Шапиро,
 2018 — Эльмира Давыдова,
 2020 — Ямил Сафиуллин,
 2021 — Владимир Киселёв,
 2023 — Валерий Куприянов, КИСИ-КГАСУ ректоры.





Шулай ук карагыз

Искәрмәләр

Ел көннәре
30 июль
Жан Рено

Жан Рено́ (фр. Jean Reno) (1948 елның 30 июле, Касабланка) — чыгышы буенча испан булган француз актёры. Чын исеме Хуан Морено-и-Хедерике Хименес (исп. Juan Moreno y Jederique Jiménez). 1979 елдан кинода төшә башлый. Зур популярлыкны Люк Бессон фильмнарында уйнавы белән казана.

Моны да карагыз 
 Люк Бессон
 Кристиан Клавье
 Жерар Депардьё
 Пьер Ришар
 Луи де Фюнес

Франция актерлары
Ашыт

Ашыт елгасы —  Көнбатыш Кама алды төбәгендә. Илләт елгасының сул кушылдыгы. Озынлыгы 83 км, бассейнының мәйданы 1087 км². Елга башы Арча районының Ашытбаш авылыннан 2,5 км көньяктарак, Әтнә һәм Биектау районнары территориясеннән ага, тамагы Мари Республикасы территориясендә. Елга башының абсолют биеклеге 155 м, тамагыныкы — 81 м. Елганың су җыелу мәйданы елга үзәнлекләре белән киң сөзәк тау тезмәләренә бүлгәләнгән калкулыклы тигезлектән гыйбарәт. Елга үзәне асимметрияле (уң яктагы сөзәклекләре беркадәр текәрәк), шуның аркасында эрозия шактый тирән уелган. Елга тугае ачык беленә, түбән агымдагы үзәне сазланган. Елга юлы бормалы. 19 кушылдыгы бар, уң кушылдыкларыннан иң зурлары: Оры (14,2 км), Шашы (14,8 км), Үртәм (17,8 км), Өлә (17 км); сул кушылдыгы — Симет (24,1 км). Елга челтәренең тыгызлыгы 0,38 км/км². Күбесенчә кар сулары исәбенә туена. Елга режимы 1932-35 елда Потаниха авылы янындагы гидрологик постта өйрәнелә. Режимда җәйге һәм кышкы саегулар һәм ташу вакытлары (еллык су агымының 80-90% ы шушы чорга туры килә) билгеләнә. Бассейнда еллык су агымының уртача күпьеллык катламы 180 мм, ташу агымы катламы 140 мм. Язгы ташу, гадәттә, апрельнең беренче ун көнлегендә башлана. Җәйге саегулар тотрыклы, кайвакыт яңгырлар ташкыны белән үзгәрә. Елга тамагында суының иң аз вакытындагы уртача күпьеллык чыгымы 0,575 м³/с. Кышкы саегулар боз ката башлау вакытына, гадәттә, ноябрьдә башларына туры килә. Кыш азагына бозның калынлыгы 65 см га җитә. Суы гидрокарбонат-хлорид-кальцийлы; язын чагыштырмача каты (3-6 мг-экв/л), кышын һәм җәен бик каты (12-20 мг-экв/л). Гомуми минеральләшүе язын 100-200 мг/л, кышын һәм җәен 450 мг/л ка кадәр (елга тамагында 1100 мг/л га кадәр). Елгада гомуми күләме 4,9 млн. м³ булган 11 буа бар. Су ресурслары сугару өчен файдаланыла. Әтнә районында Ашыт бассейнында аеруча саклана торган территория — Ашыт комплекслы табигать тыюлыгы (1997) урнашкан.

Чыганаклар 

 ТР Фәннәр академиясенең Татар энциклопедиясе институты
 Татар энциклопедиясе. Казан, 2008. 

Әлифба буенча елгалар
Татарстан елгалары
Мари Иле елгалары
31 июль

31 июль — Милади тәкъвимендә җиденче айның утыз беренче көне. Ел ахырына кадәр 153 көн кала.



Африка хатын-кызлары көне ().

Конго — инкыйлаб башлану көне.
  — тынычлык ялкыны көне ().
  — каһарманнар көне ().

/  — Гавайлар байрагы көне (, ).
  — Югары гаделлек махкәмәсенең Trinity утырышлары (9 июнь-31 июль) тәмамлана.
  — Казначейлык көне ().

1498 — Колумбның өченче экспедициясендә Тринидад утравы ачыла.
 1954 — тарихта беренче тапкыр итальян альпинистлары Гималайларның Чогори тавына менәләр (дөньяның биеклеге буенча икенче тавы).
 1965 —  телевидениесендә тәмәке рекламасы тыелган.

1768 — Прасковья Жемчугова, 
 1833 — Илья Борщов, 
 1848 — Робер Планкетт, француз композиторы.
 1885 — Алексей Башкиров, 
 1892 — Василий Яблоков, математика галиме, Казан университеты профессоры. 
 1893 — Алексей Башкиров, тарих галиме, археология һәм этнография белгече, профессор. 
 1905 — Анастасия Жузе, география, гидробиология һәм палеонтология белгече.
 1912 — Хәбиб Габдуллаев, геология галиме, петрология белгече, академик.
 1914 — Луи де Фюнес, француз киноактеры, комик, режиссер, сценарист.
 1926 — Мидхәт Габбасов, геология галиме, нефть һәм табигый газ җитештерү белгече, профессор.
 1928 — Талмас Гарипов, 
 1929 — Юрий Давыдов, 
 1935 — Виталий Корнилов, 
 1937 — Эдита Пьеха, эстрада җырчысы, ССРБ халык артисты (1988).
 1938 — Рифкать Баһаветдинев, 
 1939 — Альберт Бикмуллин, 
 1939 — Валерий Сальников, 
 1944 — Роберт Мөртон, 
 1945 — Леонид Якубович, 
 1957 — Владимир Щепин, 
 1962 — Алексей Ионкин, 
 1965 — Джоан Роулинг, инглиз язучысы, Гарри Поттер турында китаплар авторы.
 1971 — Филүз Казакбаев, 
 1986 — Золтан Келемен, 
 1993 — Вилфредо Леон,

1784 — Дени Дидро, француз язучысы, мәгърифәтче, фәлсәфәче.
 1875 — Эндрю Джонсон, 
 1920 — Яков Богородский, 
 1927 — Иван Попов, 
 1931 — Евгений Будде, 
 1936 — Гыйбадулла Алпаров, хәзерге татар грамматикасына нигез салучыларның берсе, профессор.
 1942 — Иван Григорьев, 
 1944 — Антуан де Сент-Экзюпери, мәшһүр француз язучысы.
 1944 — Борис Варнеке, 
 1953 — Николай Зелинский, химия галиме.
 1958 — Гавриил, 
 1964 — Хәлил Насретдинов, 
 1967 — Рихард Кун, 
 1980 — Роман Мамаев, мари совет дәүләт эшлеклесе.
 1990 — Алексей Полак, 
 1992 — Әнвәр Галиханов, 
 1993 — Габдрахман Кадыйров, спортчы, 6 тапкыр дөнья чемпионы.
 1999 — Игнатий Дятлов, 
 2006 — Ләйлә Байтирәкева, 
 2009 — Рәис Бохараев, 
 2013 — Евгений Копосов, 
 2016 — Фазыл Искәндәр, язучы.
 2017 — Жанна Моро, француз кино актрисасы.
 2018 — Флера Тарханова, 
 2020 — Гайнислам Ибраһимов,





Шулай ук карагыз

Искәрмәләр

Ел көннәре
31 июль
1498 ел



Вакыйгалар 
 20 май — Васко да Гама, аурупалылардан беренче булып, Һиндстанга килеп җитә.
 31 июль — Өченче Колумб экспедициясе Тринидад утравын ачты.

Туулар

Вафатлар 

1498 ел
Еллар
Антуан де Сент-Экзюпери

Антуан Мари Жан-Батист Роже де Сент-Экзюпери (фр. Antoine Marie Jean-Baptiste Roger de Saint-Exupéry, 1900 елның 29 июне, Лион, Франция — 1944 елның 31 июле) — күренекле француз шагыйре, язучы. Аның «Кечкенә принц» китабы иң мәшһүр балалар әкиятләренең берсе.

Шулай ук карагыз 

Франсуз язучы-фантастлары
Франция язучылары
Балалар язучылары
Бенин

Бени́н (фр. Bénin), Бени́н Җөмһүрияте́ (фр. République du Bénin, 1975 елга кадәр Дагоме́я) — Көнбатыш Африкада урнашкан дәүләт. Бенин култыгына чыга. Төньякта Буркина Фасо һәм Нигер, көнчыгышта Нигерия, көнбатышта Того белән чиктәш. Башкаласы Порто-Ново, ләкин хөкүмәт илнең иң зур шәһәре Котонуда урнаша.

Диннәр 
2013 елгы халык санын алу мәгълүматлары буенча, Бенин халкының (12, 8 млн кеше, 2020 елгы бәяләү буенча) 48,5 % ы ― христианнар, 27, 7 % ы ― мөселманнар , 11,6 % ы ―  тарафдары.
 Бенинда ислам

Искәрмәләр 

Африка дәүләтләре
Унитар дәүләтләр
Җөмһүриятләр
Бенин
Шигърият

Шигърият ( сүзеннән) – сүзләрнең гади сөйләмгә хас булмаган рәвештә ритмы, яңгырашы буенча билгеле бер тәртипкә китерелгән хәле. Сүзләрне шундый хәлгә китерүгә нигезләнгән нәфис әдәбиятның бер тармагы.

Шигърият үз эченә лирика һәм лиро-эпик әдәби төрләрне берләштерә. 

Башлангыч дәвердә шигъри сөйләмгә нигезләнгән әсәрләрнең барысын да кертәләр. Аерым әдәби төр буларак проза бары тик XVIII-XIX гасырлар чикләрендә генә аерылып чыга. 

XXI гасырда шигырьлек акуаль булып кала.

гасырда шигырият актуаль булып кала.

Әдәбият 
 Татар әдәбияты: Теория. Тарих / Заһидуллина Д., Закирҗанов Ә., Гыйлаҗев Т. — Казан, 2004.
 Әдәбият белеме: Терминнар һәм төшенчәләр сүзлеге. — Казан: Мәгариф, 2007.

Шигърият
2 август

2 август — Милади тәкъвимендә сигезенче айның икенче көне. Ел ахырына кадәр 151 көн кала.



— Бөтендөнья күкрәк сөте белән имезүне популярлаштыруга багышланган атналыгының икенче көне ().

Македония — җөмһүрият көне ().

Халыкара чегәннәр геноцидын искә алу көне (, ).
  — Милли кинематограф көне (, ).
 , ,  — Һава-десант гаскәрләре көне  (, , ).
  — Элҗен көне күтәрелеше еллыгы ().
  — Авиация көне (, ).
 :
 / Ненец автономияле округы һәм  Коми Республикасы — Болан көне  ().
 / Эвенк районы — "Эвенкия табигате көне" бәйрәме  ().

1776 — 4 июль кабул ителгән  бәйсезлеге турындагы декларацияне имзалау тантанасы уза.
 1870 — Темза астында пассажир вагоны хәрәкәте ачыла (рәсемдә).
 1934 — Гитлер ның фюреры булып игълан ителә.
 1945 — Потсдам конференциясе тәмамлана.
 1972 —  һәм  бер дәүләткә берләшү турындагы килешүне имзалыйлар. 
 1990 —  гаскәрләренең кә һуҗүме.

1895 — Хәсән Урманов, татар җәмәгать эшлеклесе, революционер.
 1903 — Вера Некрасова-Попова, 
 1918 — Надежда Сорокина, 
 1929 — Рәшит Болгаков, 
 1935 — Клара Зиннәтуллина, татар тел галиме.
 1935 — Фәрит Рәхимов, 
 1946 — Җәмил Мөхәммәтшин, 
 1948 — Гафифә Гаффарова, 
 1953 — Геннадий Калистратов, 
 1955 — Александр Сергеев, 
 1955 — Анн Лакатон, 
 1955 — Владимир Плющев, 
 1958 — Юрий Кузнецов, 
 1961 — Рәфикъ Каюмов, 
 1962 — Гүзәл Улумбәкова, 
 1965 — Халидә Сөнгатуллина, 
 1967 — Леон Литинецкий, 
 1970 — Лилия Хәмитова, татар җырчысы.
 1973 — Видас Данченка, 
 1976 — Сергей Иванов, 
 1979 — Лукаш Жыгадло, 
 1980 — Владимир Бәйрәмов, 
 1982 — Александр Бобкин, 
 1982 — Илья Соларёв, 
 1984 — Екатерина Борисевич, 
 1988 — Артём Яковенко, 
 1989 — Василий Тукранов, 
 1990 — Илья Кухарчук, 
 1991 — Антон Бабиков, 
 1994 — Наилә Фәхретдинова,

1589 — Генрих III, Франция патшасы.
 1865 — Екатерина Авдеева, 
 1891 — Роберт Колли, 
 1909 — Степан Смоленский, 
 1922 — Александр Белл, шотланд кәшефчесе.
 1923 — Воррен Һардиң, 
 1929 — Михаил Бородай, 
 1944 — Кристина Крахельская, 
 1961 — Александр Белецкий, 
 1972 — Лев Захаров, 
 1984 — Бибинур Галиуллина, Мәскәү, Күчмә театрлар актрисасы, ТАССР атказанган артисты.
 1984 — Зөһрә Бәйрәшева, җырчы (лирик сопрано), педагог. 
 1991 — Борис Угаров, 
 1995 — Гертруд Вестерманн, 
 2005 — Раил Кузеев, этнология һәм этнография белгече.
 2007 — Игорь Плеханов, 
 2008 — Реджинальд Овчинников, 
 2011 — Барух Бенасерраф, 
 2012 — Юнир Госманов, 
 2015 — Наталья Молчанова, 
 2016 — Әхмәт Зәвил, 
 2016 — Клавдия Линкова,

Сынамышлар 
 Керәшен татарлары 2 августны элҗен көне дип атыйлар: «Элҗен көне төшкә чаклы җәй, төштән соң көз», «Элҗен көне өйләдән соң көз». Шушы көнне умартачылар арасында кәрәз ватып бал алу йоласы бар. 
 Элҗен көн яңгыр яуса, илле көн яңгыр явар.

Чыганаклар 
 Без бер тамырдан: Керәшен татарларының этногенезын һәм этнографиясен өйрәнү буенча урта гомуми белем мәктәпләре өчен уку ярдәмлеге/Төзүчесе Н.В. Максимов. – Казан: Мәгариф, 2002. – 223б. ISBN 5-7761-1255-9





Шулай ук карагыз

Искәрмәләр 

Ел көннәре
2 август
3 август

3 август — Милади тәкъвимендә сигезенче айның өченче көне. Ел ахырына кадәр 150 көн кала.



: 
 Бөтендөнья күкрәк сөте белән имезүне популярлаштыруга багышланган атналыгының өченче көне ().
 Латин Америкасында - Халыкара гаилә планлаштыру көне ().

— Милли байрак көне ().
  — Колонизация вакытында җафа чиккәннәрне искә алу көне (, ).
  Нигер — бәйсезлек көне (, ).
  — Хәрби көчләр көне (, ).

/ — Капоэристлар көне (,).
  Нигер — Агачлар утырту көне ().

1783 — дәге Асам вулканы ату нәтиҗәсендә 35 мең кеше һәлак була.
 1914 —  гә сугыш игълан итә.
 1946 — ның Милли баскетбол ассоциациясе нигезләнә.
 1950 — ның Иминлек Шурасы нең БМОга керүенә каршы тавыш бирә.
 1979 — дә хәрби көчләр белән хөкүмәт бәреп төшерелә.
 2002 — дә үлем җәзасы кире кагыла.

1808 — Һәмилтон Фиш, 
 1845 — Владимир Витевский, 
 1867 — Стэнли Болдуин,  сәясәтчесе, премьер-министр.
 1872 — Алексей Борисяк, 
 1884 — Александр Маковельский, 
 1891 — Александр Максимов, 
 1904 — Рәфгать Фәйзуллин, 
 1905 — Борис Курчатов, 
 1915 — Борис Плотников, 
 1920 — Филлис Джеймс, инглиз язучысы.
 1927 — Равил Балтанов, татар галиме, философ һәм социолог.
 1931 — Владимир Трусенёв, 
 1935 — Мария Биешу, 
 1943 — Швеция принцессасы Кристина, 
 1945 — Джон Мусин, 
 1945 — Лима Кустабаева, режиссер, педагог, РФ халык артисты (1996).
 1946 — Рамил Зәбиров, 
 1952 — Игорь Лим, 
 1952 — Премик Рассел Таббс, 
 1959 — Коичи Танака, 
 1964 — Тәнзилә Дәүләтбирдина, 
 1971 — Айдар Сәлимгәрәев, Татмедиа җитәкчесе (2019 елдан).
 1977 — Асет Вацуева, 
 1984 — Миле Единак, 
 1986 — Дарья Домрачева,

1783 — Иероним, 
 1884 — Поль Абади, француз архитекторы.
 1907 — Сергей Шпилевский, 
 1910 — Владимир Пискорский, 
 1937 — Гобәйдулла Кушаев, 
 1937 — Ибраһим Борнашев, 
 1937 — Муса Йосыпов, сәясәтче, сул эсер, журналист, Татар педагогия институты һәм Татар дәүләт академия театры директоры.
 1937 — Нигъмәт Хәким, лингвист (тюрколог, урал-алтайчы), фольклорчы, «Идегәй» дастанын туплаучы.
 1937 — Сафа Борһан, журналист. 
 1942 — Рихард Вилштеттер, 
 1948 — Розика Швиммер, 
 1949 — Игнотус, 
 1967 — Владимир Баранов, ботаника галиме, Казан университеты профессоры. 
 1968 — Габделмәңгыйм Әминов, КДУ, КАИ профессоры.
 1968 — Константин Рокоссовский, Совет һәм Польша гаскәр башлыгы.
 1968 — Фазыйл Шаһимәрданов, 
 1986 — Сибгат Хәким, татар шагыйре.
 1993 — Сергей Лаптев, география һәм гидрология галиме, профессор.
 1994 — Иннокентий Смоктуновский, 
 2003 — Рәшит Хәмәдиев, 
 2008 — Александр Солженицын, язучы.
 2009 — Әмир Истамголов, 
 2010 — Әсхәт Мокатанов, 
 2010 — Равилә Борнашева, 
 2012 — Рауза Кастрова, Мәскәү татарларының җәмәгать эшлеклесе.
 2016 — Всеволод Березин, 
 2018 — Валентина Дорофеева,





Шулай ук карагыз

Искәрмәләр 

Ел көннәре
3 август
4 август

4 август — Милади тәкъвимендә сигезенче айның дүртенче көне. Ел ахырына кадәр 149 көн кала.



— Бөтендөнья күкрәк сөте белән имезүне популярлаштыруга багышланган атналыгының дүртенче көне ().

Буркина Фасо — инкыйлаб көне (, ).
  Кук утраулары — конституция көне (, җирле маорича Te Maevea Nui Celebrations).

—  Яр буйларын саклау гаскәрләре көне ().
  — Ипи пешерүчеләр көне ().
 : 
 Журналист һәм коммуникация специалистлары көне ().
 Янгын сүндерүчеләр көне ().
  — Словак мәдәнияте оешмасы көне (, ).

1902 — Темза астында җәяү күчү тонеле ачыла.
 1914 —  на сугыш игълан итә.
 1962 — апартеидка каршы чыккан Нельсон Мандела төрмәгә утыртыла. Анда ул 28 ел үткәрәчәк, аннары нең президенты булып сайланачак.

1817 — Фредерик Теодор Фрилиңһайзен, 
 1843 — Павел Ковалевский, 
 1851 — Эраст Салищев, 
 1854 — Мария Заньковецкая, 
 1855 — Константин Мережковский, 
 1859 — Кнут Һамсун, 
 1880 — Леонид Клюев, 
 1888 — Александр Цулукидзе, 
 1888 — Милан Стоядинович,
 1890 — Габделхаликъ Садриев, татар драматургы.
 1890 — Емельян Маленков, 
 1901 — Луи Армстронг, АКШ джаз быргычысы.
 1901 — Магдалина Покровская, 
 1911 — Мария Замова, 
 1915 — Дмитрий Брыскаев, 
 1916 — Фаиз Вахитов, 
 1921 — Антонина Усова, 
 1924 — Әнвәр Бәширов, 
 1924 — Галина Золотова, 
 1932 — Айрат Ишмөхәммәтов, 
 1934 — Булат Рәфыйков, башкорт язучысы.
 1935 — Индус Шәкүров, ТАССР атказанган табибы.
 1937 — Рәшит Госманов, 
 1940 — Энгель Таһиров, татар галиме, тарих фәннәре докторы.
 1943 — Равил Фәйзуллин, татар шагыйре.
 1946 — Ләлә Кузнецова, 
 1946 — Рамазан Габделлатыйпов, Рәсәй дәүләт эшлеклесе, гамәлдәге Дагстан башлыгы.
 1947 — Юрий Игнатьев, 
 1949 — Александр Корчёнов, 
 1949 — Марис Нәзиров (1949-2013), татар шагыйре, Башкортстан татар язучылары берләшмәсе җитәкчесе.
 1952 — Людмила Ескина, 
 1960 — Сейтабла Меметов, 
 1961 — Барак Обама (Barack Hussein Obama, Jr.), ның 44нче президенты.
 1962 — Владимир Кудашев, 
 1966 — Дмитрий Быков, 
 1970 — Александр Соколов, 
 1976 — Леван Силагадзе, 
 1981 — Габриел Ац, 
 1986 — Артём Косов, 
 1989 — Яков Селезнёв, 
 1992 — Тимур Сафин, 
 1997 — Екатерина Рябова, балалар өчен Евровидение 2009 халыгара җыр конкурсында катнашучы.

1862 — Габделвахит Сөләйманов, Ырынбур Мөселманнар Диния нәзаратының III мөфтие (1840-1862). 
 1875 — Ганс Христиан Андерсен (Hans Christian Andresen), дат язучысы, шагыйрь һәм әкиятче.
 1922 — Николай Белелюбский,
 1942 — Владимир Кривош-Неманич, словак телләр белгече, тәрҗемәче, этнограф.
 1944 — Вера Оболенская, 
 1956 — Григорий Шайн, 
 1969 — Владимир Никитин, 
 1989 — Наил Ахунов, 
 1991 — Сергей Целищев, 
 2002 — Юрий Жигалко, 
 2004 — Юлиана Яхнина, 
 2008 — Кузьма Абрамов, 
 2015 — Фәнзаман Баттал, сатирик татар язучысы.
 2020 — Мәхмүт Нигъмәтҗанов, музыка өлкәсендә беренче татар профессоры.
 2021 — Шамил Шәйдуллин,





Шулай ук карагыз

Искәрмәләр 

Ел көннәре
4 август
Фәтва

Фәтва – Исламда мөфтинең шаригать мәсьәләләр буенча карары яки фикере.

Чыгарылуы 
Мөфти мөстәкыйль рәвештә канун чыгармый, ә бәлки Коръән, Сөннәт, Иҗмаг һәм Кыяс яки үзеннән өстен торган дин һәм хокук белгечләренең фәтвасына таянып эш итә. Кайчакта фәтвалар голәма яки фәкыйһларның килештерелгән уртак фикере төсендә дә иглан ителә.

Искәрмәләр

Әдәбият

Сылтамалар 
 Хәнәфи мәзһәбе буенча фәтвалар

Шулай да карагыз  

 Дин белеме
 Теология

Ислам
Илһам хан

Илһам хан - 1479-84, 1485-87 елларда Казан ханы. 1482 елда Мәскәү дәүләте белән солых төзи. 1485 елда Мөхәммәт-Әмин хан тарафыннан куыла. Хакимиятне нугай гаскәре ярдәмендә кире кайтарса да, Иван Өченче гаскәрләре аны тәхеттән төшерә. Рус дәүләтендә. сөргендә, Вологда шәһәрендә үлә.

Шулай ук карагыз

Чыганаклар 

Казан ханнары
Мәдинә

Мәдинә (, яки المدينة) — Согуд Гарәбстанының Хиҗаз өлкәсендә урнашкан шәһәр. Халкы 1,3 млн кеше.

Тарих

Исламга кадәрге чор 
Хәзерге Мәдинә шәһәре урнашкан җирдә б.э.к. 6 гасырда ук кешеләр яшәве билгеле булган Ясриб -шәһәр була. Б.э. II гасырында бу җирләргә Рим империясенең яулап алуларыннан качкан яһүдиләр күчеп килә.

Һиҗрәт 
622 елда Мөхәммәт пәйгамбәр һәм мөһаҗирләр Мәккә шәһәреннән Мәдинәгә күчеп киләләр. Бу вакыйга Һиҗрәт буларак билгеле.

Согуд Гарәбстаны шәһәрләре
Мәдинә

hu:Medina
5 август

5 август — Милади тәкъвимендә сигезенче айның бишенче көне. Ел ахырына кадәр 148 көн кала.



— Бөтендөнья күкрәк сөте белән имезүне популярлаштыруга багышланган атналыгының бишенче көне ().

Буркина Фасо — Бәйсезлек көне (, ).
  — Җиңү һәм туган якка рәхмәт көне һәм Хорватияне яклаучылар көне (, ).

/  Богота — Богота карнавалының беренче көне ().

1583 — Хамфри Гилберт Төньяк Америкадагы беренче инглиз колониясенә нигез сала.
 1884 — ның нда Азатлык сыны нигезенә беренче таш салына.
 1924 — дә күпхатынлык тыела.
 1980 —  тел принципы буенча өч автоном провинциягә бүленә.

1540 — Иосиф Юстус Скалигер, француз гуманист-филологы, тарихчы һәм гаскәри.
 1802 — Нилс Һенрик Абел, норвегияле математика галиме, профессор.
 1821 — Александр Абаза, Россия империясе дәүләт эшлеклесе, финанс министры.
 1834 — Эвальд Геринг, 
 1853 — Александр Васильев, 
 1853 — Владимир Золотницкий, 
 1864 — Евгений Чириков, 
 1879 — Борис, праваслау дин эшлеклесе, епископ.
 1888 — Лев, 
 1892 — Борис Болгарский, 
 1896 — Альфред Лепа,  дәүләт эшлеклесе, КПССның ТАССР өлкә комитеты беренче сәркатибе.
 1904 — Алексей Минх, 
 1905 — Салих Баттал, татар шагыйре.
 1917 — Геннадий Средин, 
 1920 — Үзбәк Гыймадиев, журналист, филолог. 
 1922 — Әнвәр Фәтхуллин, авиация полковнигы, Советлар Берлеге каһарманы.
 1923 — Виктор Маринин, Советлар Берлеге Каһарманы.
 1923 — Фәүзи Саттаров, 
 1924 — Иван Максимов, Советлар Берлеге Каһарманы.
 1930 — Нил Армстронг, АКШ астронавты, Айга аягы баскан беренче кеше.
 1934 — Фәрваз Миңнуллин, әдәби тәнкыйтьче. 
 1935 — Мәдинә Маликова, татар язучысы.
 1937 — Александр Поздняков, геология галиме.
 1937 — Вафа Әхмәдиев, башкорт язучысы.
 1940 — Хәмзәт Яндарбиев, 
 1942 — Илгизәр Миргалимов, дирижер, КДМИ профессоры.
 1945 — Наилә Ибраһимова, Камал театры артисты, Татарстанның атказанган артисты (1991), Татарстанның халык артисты (2010).
 1946 — Надир Әлмиев, 
 1949 — Николай Сапожников, 
 1949 — Юрий Морозов, 
 1951 — Фәрит Шиһапов, музыкант, театр директоры, педагог, ТР халык артисты (1995).
 1954 — Александр Епанешников, 
 1959 — Зөфәр Хәйретдинов, 
 1968 — Марин Ле Пен, Франция сәясәтчесе, адвокат.
 1972 — Дмитрий Иванов, 
 1983 — Виталий Смольянинов,

1633 — Җорҗ Аббот, 
 1754 — Джеймс Гиббс, 
 1895 — Фридрих Энгельс, марксизм нигезләүчеләрнең берсе.
 1918 — Сергей Гассар, 
 1922 — Дмитрий Авров, рус һәм совет хәрби эшлеклесе.
 1935 — Владимир Мостович, 
 1938 — Фатих Сәйфи-Казанлы, 
 1950 — Сергей Наметкин, 
 1950 — Эмил Абдерһальден, 
 1957 — Һайнрих Отто Виланд, 
 1962 — Мэрилин Монро, АКШ киноактрисасы, җырчы, модель.
 1964 — Муа Мартинсон, 
 1967 — Михаил Петров, 
 1968 — Алексей Афанасьев, 
 1975 — Владимир Гептнер, 
 1980 — Николай Куприц, 
 1987 — Анатолий Папанов, 
 1988 — Юрий Застела, 
 1991 — Елена Мухина, 
 1995 — Петр Ивушкин, 
 1997 — Николай Морев, 
 1998 — Александр Артемьев, 
 2001 — Алексей Андреев, Бөек Ватан сугышында катнашучы, Советлар Берлеге каһарманы, укчылар кече сержанты.
 2014 — Дмитрий Аносов, 
 2015 — Николай Ильинский, 
 2019 — Йозеф Кадраба, 
 2019 — Тони Моррисон, 
 2020 — Морат Задикашвили,





Шулай ук карагыз

Искәрмәләр

Ел көннәре
5 август
Мәдинә Маликова

Мәдинә Габделхак кызы Маликова — күренекле татар язучысы, драматург. Татарстан Республикасының Габдулла Тукай исемендәге дәүләт премиясе лауреаты (2017).

Тәрҗемәи хәле 
1935 елның 5 августында Сарман районының Мортыштамак авылында туа. Шушы авылда җидееллык мәктәпне тәмамлый.

1949-1959 елларда ул Минзәлә педагогика училищесында , Казан дәүләт педагогика институтында укый. Аннан соң «Чаян» журналында корректор, “Азат хатын” журналында әдәби хезмәткәр һәм шул ук журналның җаваплы сәркатибе булып эшли.

Мәдинә Маликованың әсәрләре аның 20 гә якын китабына тупланган. Алар арасында “Юлдашлар”, “Казан каласы — таш кала”, “Кар сулары”, “Егетлеккә бер адым” исемле хикәя һәм повесть җыентыклары, “Шәфкать”, ”Басып сайрар талы бар”, “Фидая” исемле роман китаплары бар.

Соңгы елларда аның “Алтын ятьмә”, “Оҗмах балалары”, “Мендем биек тауларга” исемле роман, пьеса, повесть, хикәяләре, детектив жанрда язылган әсәрләре тупланган китаплары басылып чыкты.

Мәдинә Маликова 1993 елдан Бөтентатар “Кызыл Хач” җәмгыяте президенты да.

Бүләкләре, мактаулы исемнәре 
 Хөсәен Ямашев премиясе (1980).
 Г. Тукай исемендәге Татарстан Дәүләт премиясе — «Арыш тәме» китабы  (Казан: «Ихлас», 2014) өчен (2017)

Шулай ук карагыз

Искәрмәләр

Сылтамалар
 МАЛИКОВА МӘДИНӘ. Әдипләребез: биобиблиографик белешмәлек. 2 томда. Р.Н.Даутов һәм Р.Ф.Рахмани. Казан: Татарстан китап нәшрияте, 2009. 
 Татар язучылары электрон белешмәлек: МӘДИНӘ МАЛИКОВА
 

Татар язучылары
Татар драматурглары
Минзәлә педагогия көллиятен тәмамлаучылар
Казан дәүләт педагогия институтын тәмамлаучылар
Гаяз Исхакый премиясе лауреатлары
Awıl

Awıl keşelärneñ bergä yäşi torğan urınnarınıñ ber töreder. Xalıq sanı berniçä distädän berniçä meñgä qädär bula ala. Kübesençä awıl tirä-yünendä, yäğni tabiğät qoçağında urnaşa. Awıl ğädättä küçemsez, qaywaqıt isä küçemle dä bula ala.. Tağın ber ayıra torğan üzençälege - keşelärneñ yäşägän yortlarnıñ ber-bersenä yaqın toruları, yäğni tirä-yün buylap taralğan kileş tormawları.

Awıl - natural' xucalıq belän yäşägän cämğiätlärneñ ğädäti toru forması. İske zamannarda Şähär häm qalalarda xalıqnıñ sanı bik kim bulğan, ä alarda yäşägän xalıqnıñ öleşe bik az ide. Sänäği inqilab säbäple keşelär küpläp şähärlärgä küçä başlıylar häm awıllarda yäşäwçelärneñ sanı kimi bara.

Awıl xalqı 
1926 yıldan 1989 yılğa qädär Räsäyneñ awıl xalqı sanı 76 millionnan 39 millionğa qädär kimede. Monıñ säbäpläre - kollektivizatsiä (kolxozlaştıru), urbanizatsiä (şähärlärgä küçü) häm İkençe Dönya suğışı bulıp tora. Bügen awıl xalqı sanınıñ kimüe aqrınlaşqan, läkin tuqtamağan. Berençe çiratta keçkenä awıllar xalqın yuğalta. 1959 yılda 500dän äzräk keşelek awıllarda awıl xalqınıñ yartısı yäşägän, bügen isä - öçtän bere genä.

Räsäyneñ awıl xalqı sanı:

İnguşetiädäge Ordjonikidzevskaya awılı - Räsäydä iñ zur awıl toraq urını häm dönyanıñ iñ zurlarınnan berse. Awıl xalqı sanı 65.1 meñ täşkil itä, bu urta zurlıqtağı şähärgä turı kilä.

Awıl keşeläreneñ kübese awıl xucalığı belän şöğellänä, üze häm ğäiläse öçen azıqnı üze üsterä.

Awıllarda yış qına awıl xucalığı produktları eşkärtü eşlätmäläre tözelä: tegermännär, ağaç kisü h.b.

Etimologiä 

Tatar telennän başqa tellärdä awıl terminı İdel-Ural häm Kavkaz töbäklärendä urnaşqan möselman xalqı yäşägän awıl toraqları öçen qullanıla.

İskärmälär

Tışqı sıltamalar 

 Information about villages in India from GloriousIndia
 Information on all villages in the UK
 Planning A Village 
 Types of villages (anthropogenic biomes) 

Торак пункт
Авыллар
Авыл

Авыл — авыл хуҗалыгы белән шөгыльләнүче халык яши торган торак пункт төре.

Этимологиясе 

Авыл – татар-кыпчак сүзе. Борынгы төркичәдә агыла - киртәләп алынган урын, кура, табыр сүзеннән.

Төрләре 

Зуррак авылларны элегрәк гарәпчә сүз белән карья дип тә атаганнар, ә башкорт якларында авылны, җәйләүдән аерып, ызма дип тә йөрткәннәр.

Авыл термины бигрәк тә үзбәк һәм таҗик телләренә хас «кышлак» мәгънәсендәге сүзгә туры килә.

Украинада авыллар хутор һәм станица дип атала. 

Рус телендәге село термины чиркәүле зур авылны белдерә. Татар сөйләмендәге сала рус теленнән кергән (аеруча мишәр теленә хас сүз, караим телендә дә бар).

Зуррак авылдан бүленеп чыккан торак пунктлар «Яңавыл» дип йөртелә. Рәсми чыганакларда русча «выселки», «починок» (татар «пучинкә») терминнары очрый.

Кавказда авыллар ныгытма белән уратыла торган булса, төркиләрдә баштагы чорда ул күчмә тораклык булып саналган.

Чыганаклар 

 Татар топонимиясе: халкыбызның географик атамаларында – терминнар / Ф.Г. Гарипова. – Казан: ТӘһСИ, 2017. – 456 б. ISBN 978-5-93091-244-9.

Торак пункт
Авыллар
6 август

6 август — Милади тәкъвимендә сигезенче айның алтынчы көне. Ел ахырына кадәр 147 көн кала.



Атом коралын тыю өчен халыкара көрәш көне.
  — Бөтендөнья күкрәк сөте белән имезүне популярлаштыруга багышланган атналыгының алтынчы көне ().

Боливия — Бәйсезлек көне ().
  Ямайка — Бәйсезлек көне ().

Атом-төш сугыш коралларын тыю өчен көрәш көне ()
 "Бөтендөнья табиблары тынычлык өчен" көне ()
  — Авыл хуҗалыгы өлкәсендәге гамәли фәннәр көне ().
  /  Богота — Богота карнавалының икенче көне ().
  — Диетологлар көне ().
  — Россия Федерациясе Кораллы Көчләренең тимер юл гаскәрләре көне ().
  /  — Хиросима тынычлык хәтеренә багышланган мөрәсиме (, ).

1806 —  таркала.
 1896 — Мадагаскар француз колониясе булып игълан ителә.
 1905 — нең Дәүләт Думасын оештыру турында канун чыга.
 1940 —   составына керә.
 1945 —  атом бомбасы белән ның нең күпчелек өлеше бетерелә.
 1965 — дә «The Beatles» төркеменең «Help» исемле дүртенче альбомы чыга.

1809 — Альфред Теннисон, инглиз шагыйре.
 1839 — Матвей Болдырев, 
 1863 — Владислав Ротерт, 
 1873 — Сергей Казаков, 
 1881 — Александер Флемиң, 
 1901 — Анатолий Жуков, 
 1907 — Александр Соловьёв, 
 1919 — Григорий Володин, 
 1927 — Вәфир Тайсин, 
 1928 — Энди Уорхол, АКШ рәссамы, язучы, кинорежиссёр.
 1933 — Иван Давыденко, 
 1933 — Ләбиб Ибраһимов, 
 1934 — Әхмәт Рәхимов, 
 1935 — Зирәк Бикмөхәммәтева, 
 1936 — Әбүзәр Гаянов, 
 1936 — Миңнесәгыйрә Таҗиева, 
 1939 — Харис Исхаков, 
 1941 — Рифкать Исрафилов, театр режиссеры.
 1949 — Виктор Рукавишников, 
 1951 — Нина Хрящева, 
 1953 — Равил Кәримов, банкир.
 1968 — Андреа Тринкьери, 
 1983 — Виктория Чмилите-Нильсен, 
 1983 — Робин ван Перси, нидерланд футболчысы, һөҗүмче.
 1983 — Роман Доброхотов, 
 1984 — Максат Байжанов, 
 1987 — Сергей Кисляк, 
 1990 — Шота Бибилов, 
 2000 — Раил Абдуллин,

1585 — Ермак, Себер ханлыгын басып алучы.
 1660 — Диего Веласкес, испан рәссамы.
 1774 — Иван Грязнов, 
 1803 — Гавриил Каменев, 
 1820 — Джон Грэхам, 
 1876 — Сергей Шипов, 
 1925 — Григорий Котовский, Россиядә ватандашлар сугышы каһарманы.
 1930 — Алексей Кулябко, 
 1939 — Михаил Кроль, 
 1942 — Стефания Вильчинская,
 1942 — Януш Корчак, язучы, табиб.
 1944 — Леон Чвәтопелк-Мирски, 
 1976 — Мария Клёнова, 
 1978 — Павел VI, Рим папасы.
 1986 — Анатолий Смородинцев, 
 1990 — Бакый Урманче, татар һөнәри сынлы сәнгатенә нигез салучы, рәссам, график, скульптор һәм архитектор.
 1999 — Рита Сакеллариу, 
 2010 — Валерий Казаков, 
 2015 — Андрей Пахомов,





Шулай ук карагыз

Искәрмәләр 

Ел көннәре
6 август
1585 ел



Вакыйгалар

Туулар 

 14 октябрь — Генрих Шютц, алман композиторы, музыкант.

Вафатлар 

 6 август — Ермак, Себер ханлыгын басып алучы.

Еллар
Энгель Таһиров

Энгель Риза улы Таһиров — күренекле татар галиме, тарих фәннәре докторы, профессор, Татарстанның атказанган фән эшлеклесе. Шулай ук ул Россия Гуманитар фәннәр академигы, ЮНЕСКОның халыкара мәдәният институты ректоры, ЮНЕСКО эшләре буенча Татарстанда Комиссия әгъзасы һәм Татарстанның Иҗтимагый палатасы әгъзасы.

Ул 1940 елның 4 августында Татарстанның Лениногорск районы Иске Шөгер авылында туа. 1967 елда Казан дәүләт университетын тәмамлап, тарих белгечлеген ала. 1973 елда кандидатлык диссертациясен яклый. 1981 елда Казан мәдәният һәм сәнгать институтының проректоры итеп билгеләнә. 1989 елны докторлык диссертациясен яклый һәм Казан финанс-икътисад институтында тарих, политология һәм хокук кафедрасы мөдире булып эшли башлый.

Энгель Таһиров — дистәдән артык монография авторы. Аның гыйльми хезмәтләре татар халкы һәм Татарстан тарихы; милләтләр, диннәр, цивилизацияләр, мәдәниятләр арасында тынычлык, килешү һәм дуслык; яшьләр һәм җәмгыять өлкәләренә карый.

Искәрмәләр

Сылтамалар

Шулай ук карагыз  
 

Татар тарихчылары
Тарих фәннәре докторлары
ССРБ тарихчылары
Россия тарихчылары
Манара

Манара - мәчет бинасы өстенә яки янына төзелгән башня, мөәзин аңа менеп азан әйтә., мөселманнарны намазга чакыра. 

Манаралар 12 гасыр ахырында төзелә башлаган. Самаррада 9 гасырда төзелеп, хәзергәчә сакланган Мәлвия манарасы иң борынгылардан санала.

Сылтамалар 
 Минарет — Архитектура сүзлегендә мәкалә
 Кем ул мөәзин?
 Нәрсә ул намаз??

Ислам
Ислам архитектурасы
Зәкят

Зәкәт, яки зәкят (, искер. ) - Исламда шәригать буенча билгеләнгән бер дәрәҗәдә байлыгы булган кешедән фәкыйрьләр, ятимнәр һәм исламны җәелдерү өчен җыелучы салым. Зәкәт сүзенең тәрҗемәсе чистарыну, арту мәгънәсенә туры килә. Исламның биш баганасының берсе.

Зәкят маллары 

 Акча 
 Хайван
 Сәүдә малы 

Шушы өч төрле малдан башка йорт-жирләр, кием-салым, китаплар, савытлар һәм башка мәгыйшәт кораллары кебек нәрсәләр бирелергә мөмкин.

Нисаб 

 Алтынның нисабы 20 мискаль.
 Көмешнең нисабы 140 мискаль.
 Сарык һәм кәжәнең нисабы 40 баш.
 Сыерның нисабы 30 баш.
 Атның нисабы, бересе байтал булмак шарты белән, 2 баш.
 Дөянең нисабы 5 баш.
 Сәүдә малының нисабы көмеш кадәр.

Ислам
Исламның биш баганасы
Кагъбә

Кәгъбә () — Мәккәдә, Мәсҗид әл-Хәрәмнең уртасында урнашкан, мөселманнар өчен изге бер бина. Намаз кылырга ниятләнгән мөселман Кәгъбәгә борылырга тиеш. Хаҗ гыйбадәтенең төп шартларыннан берсе булып Кәгъбә тирәли әйләнү тора.

Кәгъбәнең тасвирламасы 

 Кәгъбәнең координатлары .
 Кәгъбәнең үлчәмнәре: төньяк-көнчыгыш стенасы — 12,63 м; төньяк-көнбатыш стенасы — 11,03 м; көньяк-көнбатыш стенасы — 13,10 м; көньяк-көнчыгыш стенасы — 11,22 м озынлыкта һәм биеклеге 13 метр. 145 м2 мәйданны биләп тора.

Тарих 

Ислам
Әнәс ибне Мәлик

Әнәс ибне Мәлик ибн Нәдар әл-Хәзраҗи әл-Әнсари (, радыйаллаһу ганһу) - Мөхәммәд пәйгамбәрнең (саләллаһу галәйһи уәссәләм) сәхабәләреннән берсе, аның хезмәтчесе. Пәйгамбәр галәйһиссәләм аңа Әбу Хәмзә куниятен бирә. 2286 хәдис тапшыруы белән дә билгеле.

Мәдинәдә туа. Хиҗрәттән соң, Әнәснең әнисе Умм Суләйм аны Мөхәммәдкә (саләллаһу галәйһи үәссәләм) хезмәтчесе итеп алуын сорый. Шуннан соң, Әнәс ибн Мәлик пәйгамбәрнең хезмәтләрен үти һәм шул ук вакытта дин белеме дә ала башлый. Бу вакытта аңа 10 яшь була. Беренче хәлиф Әбу Бәкер (радыйаллаһу ганһу) вакытында, Бәһрәйнгә зәкәт җыючы буларак җибәрелә. Әбу Бәкер үлеменнән соң, Мәдинәгә кайта. 
Гомәр (радыйаллаһу ганһу) хәлифәлеге чорында мөселман хокукы мәсьәләләре белән шөгыльләнә башлый. Күпмедер вакыттан соң, ул Бәсрага күчә, анда халыкны Ислам нигезләренә һәм мөселман хокукына өйрәтә башлый. Фарсыларга каршы сугышларда, Тухтар шәһәрен алуда катнаша. Хәлифәттә фетнә башлангач, ул каршы якларның берсенә дә кушылмый. Динилеге, Аллаһтан куркулыгы белән аерылып торган. Хәсән әл-Басри, Сөләйман Тамри, Кәтәдә, Мөхәммәд ибне Сирин әл-Әнсари, Сәет ибне Җубәйр кебек билгеле табигыйннәр аның укучылары булалар. 
 
Пәйгамбәр (саләллаһу галәйһи уәсәләм) Әнәс ибне Мәлик өчен (радыйалаһу ганһу) «Йә Аллаһ! Аның балаларын һәм милкен арттыр, аңа озын гомер бир һәм хаталарын кичер» дип дога кыла. Әнәс бин Мәлекнең (радыйаллаһу ганһу) 80 улы һәм 2 кызы була, аның бакчасы елга ике тапкыр уңыш биргән. Ул Бәсрадан 4 чакрым ераклыктагы Таиф җирлегендә 103, башка чыганаклар буенча 107, 110 яшендә үлә һәм шунда ук күмелә.

Шулай ук кара 
 Сәхабә
 Мөхәммәд (саләллаһу галәйһи уәссәләм)

Чыганак 
 Academic.ru 
 Әнәс Ибн Мәлик 
 Рус Википедиясе 
СәхабәләрИслам дине әһелләре
7 август

7 август — Милади тәкъвимендә сигезенче айның җиденче көне. Ел ахырына кадәр 146 көн кала.



— Бөтендөнья күкрәк сөте белән имезүне популярлаштыруга багышланган атналыгының җиденче һәм соңгы көне ().

— Милли бәйрәм ().
  Кот-д’Ивуар — Бәйсезлек көне ()..
  — Эмансипация көне ().

Ассириялылар (ru) — Җәфа чигүчеләр көне / Милли хәтер көне (, ).
  — Милли хәрби көчләр көне ().
  — Милли хәрби көчләр көне ().

1858 — Инглиз патшабикәсе Виктория  башкаласы булып н сайлый.
 1960 — ның дән бәйсезлеге игълан ителә.
 1968 — да демонстрантлар төркеме  вәкиллегенә ташлар ыргытканнар.
 1993 — ның Букингем сарае өлешчә туристлар өчен ачыла.

1836 — Никанор Хржонщевский, гистолог, патофизиолог.
 1858 — Федор Казин, җәмәгать эшлеклесе, депутат.
 1871 — Александр Фёдоров, крестьянин, депутат.
 1873 — Дмитрий Абрамович, әдәбият белгече.
 1875 — Шәехгаттар Иманаев, тел галиме, хокук белгече.
 1878 — Владимир Адоратский, тарихчы.
 1882 — Франц Баллод, археолог, сәнгать белгече.
 1898 — Валериан Пономарёв, инженер-конструктор.
 1904 — Ральф Банч, дипломат, хокук яклаучысы, Тынычлык өчен Нобель премиясе лауреаты.
 1906 — Габделхак Бәдыйгов, фирка һәм профсоюз эшлеклесе.
 1923 — Борис Макшанцев, педагог.
 1929 — Габдулла Фәйзуллин, тракторист.
 1931 — Евгений Романов, инженер-химик.
 1933 — Элинор Остром, сәясәт һәм икътисад белгече, икътисад өлкәсендә Нобель премиясе лауреаты.
 1939 — Марс Җәләтов, нефтьче.
 1942 — Юрий Монаков, химия галиме, профессор.
 1946 — Җон Мәзер, астроном, астрофизик, физика өлкәсендә Нобель премиясе иясе.
 1947 — София Ротару, җырчы.
 1948 — Владимир Белицкий, архитектор.
 1948 — Җеймс Патрик Әллисон, иммунолог, физиология һәм медицина өлкәсендә Нобель премиясе иясе.
 1958 — Морат Гаделшин, дәүләт һәм сәясәт эшлеклесе, депутат.
 1965 — Илдар Әхмәрев, РФ хәрби флот капитаны.
 1965 — Лилия Маврина, муниципаль эшлеклесе, депутат.
 1966 — Джимми Уэйлс, Википедия нигезләүчесе.
 1978 — Игорь Габдерәззаков, футболчы.
 1997 — Гөлназ Йосыпова, драма актрисасы.

1897 — Иосиф Готвальд, шәркыятьче, профессор.
 1912 — Галиәсгар Сыртланов, адвокат, сәясәтче, депутат. 
 1913 — Әкрам Галимов, татар шагыйре. 
 1918 — Мартын Межлаук, инкыйлабчы, юстиция комиссары. 
 1921 — Александр Блок, рус шагыйре.
 1930 — Константин Запрудский, яңарыш чиркәве эшлеклесе, епископ.
 1936 — Хәсәнгата Габәши, татар мөгаллиме, дин һәм җәмәгать эшлеклесе.
 1938 — Екатерина Габашвили, гөрҗи язучысы һәм җәмәгать эшлеклесе.
 1938 — Нота Клячкин, сәламәтлек саклау эшлеклесе.
 1941 — Александру Балтагы, дин эшлеклесе, педагог.
 1941 — Николай Буш, ботаника профессоры, академик.
 1941 — Рабиндранат Тагор, һинд шагыйре, язучы, рәссам, композитор, җәмәгать эшлеклесе.
 1978 — Андрей Перевозчиков, инженер-конструктор.
 1993 — Владимир Иванов, административ-хуҗалык һәм фирка эшлеклесе.
 2000 — Геральд Матюшин, археология галиме, профессор.
 2008 — Диләрә Бәширева, йогышлы авырулар белгече, профессор.
 2010 — Анатолий Басов, юрист, фирка эшлеклесе.
 2013 — Әлмир Каюмов, футболчы, хәким.





Шулай ук карагыз

Искәрмәләр 

Ел көннәре
7 август
Тукай мәйданы (метро станциясе)

«Тукай мәйданы» метро станциясе () — «Кремль» һәм «Сукно бистәсе» станцияләре арасында урнашкан Казан метросының станциясе. Шәһәр үзәгендә урнашкан. Станция Тукай мәйданы янында булу сәбәпле шулай аталган.

Станция 2005 елның 27 августында беренче метро сызыгы белән ачыла.

«Тукай мәйданы» — 12 колонналы, 1 утраулы платформадан торган станция. Шәһәргә берничә урында чыгарга була — Тукай мәйданы, «Кольцо» сәүдә үзәге, Петербург урамы.
 Метро станциясендәге панноларны Озад Хәбибуллин җитәкчелегендәге иҗат төркеме эшләгән.

Моны да карагыз 
 Казан метросы
 Габдулла Тукай

Сылтамалар 
 Фотосурәтләр 

Казан метрополитены станцияләре
«Kreml» metro stantsiəse

«Kreml» metro stantsiəse (Urısça: Кремлёвская) — Qazan metrosınıñ tönyaq oçındağı soñ stansiəse. Şəhər üzəgendə, Qazan Kremle həm Yərminkə məydanı yanında, Bauman həm Profsoyuznaya uramnarı başında urnaşa. Arxitektorları — R. Nurgalieva həm S.Mamleyeva. Rəssamı — N. Xaziaxmetov.

Stansiə 2005 yılnıñ 27 avgustında berençe metro sızığı belən açıla.

Arhitektura 
"Kreml" — ber tüşəmle say ber platformalı stantsiə. İke vestibüle bar, berse könyaqqa, Bauman uramına çığa, ikençese tönyaqqa, Kreml həm Yərminkə məydanına çığa. Könyaq vestibülendə bulğan ike eskalator xalıq ağımı kim bulu səbəple waqıtlıça eşləmi tora. Tönyaq vestibülennən tışqa ike çığış bar, berse Bolaqqa yaqınraq urnaşqan, ikençese Kreml yanında Bauman uramınıñ ike yağına çığa. Stantsiə arxitekturasında Qazan Kremle motivları kürenə, diwarlar mozaik belən yasalğan xalıq awız icatı sürətləre belən bizəlgən. Stantsiə diwarları çın taşlardan salınğan, mərmər belən qaplanğan.

Platformanıñ urtasında 5 beton manara quyılğan. Manaralarda tişeklər bar, alar tötenləngən pıyala belən qaplanğan, eçtən yaqtırtıla. Manaralarnıñ öste pıyaladan yasalğan figuralar belən bizəlgən. Urtadağı manara Söyembikä manarası stilendə yasalğan. İkeseneñ östendə Qazan xanlığı çorı mavzoleyləre tora, tağı ikeseneñ östendə məçet manaraları tora. Platformadağı manaralar tirəli ağaç eskəmiələr quyılğan.

Monı da qarağız 
 Qazan Metrosı
 Qazan Kremle

Sıltamalar 
 Фотосурәтләр 

Казан метрополитены станцияләре
Кремль (метро станциясе)

«Кремль» метро станциясе (рус. Кремлёвская) — «Тукай мәйданы» һәм «Кәҗә бистәсе» станцияләре арасында урнашкан Казан метросының пассажирлар утырту станциясе. Шәһәр үзәгендә, Кирмән тавы итәгендә урнашкан.

2005 елның 27 августында беренче метро сызыгы («Горки» — «Кремль»)  белән ачыла.

Станция Казан Кирмәне янында, Профсоюз һәм Бауман урамланың башында урынлашкан. Станцияндән ике вестибюль — көньяк һәм төньяк чыга. Көньяк чыгу пассажир саның аз булу сәбәпле бәрәмнәрдә генә ачыла. Төньяк чыгу Уң Булак урамына һәм Меңеллык мәйданына чыга.

«Кремль» — бер утыру платформасы, сай тирәнлектә яткан станция. Аның эчке бизәлешендә Казан Кирмәне архитектурасы чагылыш тапкан, түшәм һәм ныгытма диварлары кебек ясалган нәкышь төрле мозаика белән бизәләнгән.
 Метро станциясен бизәүне Озад Хәбибуллин җитәкчелегендәге иҗат төркеме эшләгән.

Моны да карагыз 
 Казан метросы
 Казан Кирмәне

Сылтамалар 
 Фотосурәтләр 
 «Метроэлектротранс» сайтында «Кремль» станциясе 
 «Казанский метрополитен» сайтанда  «Кремль» станциясе 
 «Мир метро» сайтында «Кремль» станциясе 
 «К-метро» сайтында «Кремль» станциясе 
 Станциянең 3D-стерео күренеше  

Казан метрополитены станцияләре
Иерусалим

Кодүс яки Иерусалим ( Йерушала́им,  әл-К̣удс) - Якын Көнчыгышта урнашкан борынгы шәһәр. Халкы якынча 770 000 кеше, мәйданы 125 км². Халкының 65% - яһүдиләр, 32% - мөселманнар, 2% - христианнар, 1% - башкалар.

Тарих 
Иерусалимда археологик казу эшләре 1864 елда башлана һәм бүгенге көндә дә дәвам итә. 
 Б.э.к. V-IV мең еллык - кеше яшәвенең беренче билгеләре.
 Б.э.к. XIX гасыр — Мелхиседек патшаның идарәсе заманы.
 Б.э.к. 1000 ел — б.э.к. VI гасыр — Исраил һәм Яһүд патшалыклары заманы.
 Б.э.к. 598 ел — Вавилон патшасы Навуходоноср шәһәрне яулап ала.
 Б.э.к. 586 ел — Сөләйман гыйбадәтханәсе вавилонлылар тарафыннан җимерелә.
 Б.э.к. 516 — 70 ел — Икенче гыйбадәтханә чоры.
 70 ел — Яһүдләр күтәрелеше һәм Икенче гыйбадәтханәнең римлылар тарафыннан җимерелүе.
 6 ел — 638 ел — Рим һәм Византия идарәсе.
 638 ел — шәһәр гарәпләр тарафыннан яулап алына.
 638 ел — 1300-еллар - гарәпләр идарәсе.
 1099 ел 7 июнь — Беренче тәре явы нәтиҗәсендә Иерусалим тәре йөртүчеләр тарафыннан басып алына.
 1187 елда Мисыр һәм Сүрия солтаны Сәләхетдин Әюби тәре йөртүчеләрнең гаскәрен тар-мар итеп Иерусалим шәһәрен азат итә.
 1300-еллар - 1917 ел — Мәмлүкләр һәм Госманлылар идарәсе.
 1917 ел — 1948 ел — Британия мандаты чоры.
 1948 ел — 1967 ел — Иерусалим Үрдүн һәм Исраил арасында бүленгән.
 1967 ел — Алты көнлек сугыш нәтиҗәсендә бөтен Иерусалим Исраил кулына күчә. БМО тарафыннан шәһәрнең көнчыгыш өлешендә Исраилнең хакимияте танылмый.

Иерусалим

Әлифба буенча торак пунктлар
Рәҗәп Таййип Әрдоган

Рәҗәп Таййип Әрдоган (26 февраль, 1954 ел, Истанбул) — Төркиянең премьер-министры (2003 елның 14 марты - 2014 елның 28 августы), Төркиянең президенты (2014 елның 28 августыннан). AK Партиянең җитәкчесе.

Биография

Тууы 
Ата-анасы чыгышлары буенча Төркиянең Ризә төбәгендәге Гүнәйсу районыннан. 1954 елның 26 февралендә Истанбулда дөньяга килә. 2004 елның 11 августында Грузиягә сәфәре вакытында ата-анасының Батумнан күченгән грузин гаиләсе булганлыгын әйтә.

Белеме 
1973 елда Истанбул имам хатыйблар лицеен тәмамлый. Ул елларда имам хатыйб лицейларын тәмамлаучыларга югары белем алыр өчен имтиханнарга керү рөхсәте булмау сәбәпле ул шулай ук Әюп лицеенда да имтиханнар тапшыра һәм аны бетергән булып та санала.

1981 елда Мармара университетының икътисад һәм сәүдә белеме факультетын тәмамлый.

Сәяси эшчәнлеге 
1984 елда Әрдоган Истанбулның Бәйоглу районындагы Иминлек фиркасе бүлегенең рәисе, 1985 елда - партиянең Истанбул бүлегенең рәисе була.

1994 елда Истанбул мэры буларак сайлана.

2001 елның июль аенда Әрдоган Бинали Йылдырым белән бергә Гаделлек һәм алгарыш партиясен кора.

2003-2014 елларда Төркия премьер-министры вазифасын үти.

2014 елның 28 августыннан 51.79% тавыш белән Рәҗәп Таййип Әрдоган гражданнарның туры сайлавы аша Төркия президенты вазифасына сайланды.

2017 елның 16 апрелендә узган референдумда «Сез илнең президент идарәсенә күчүен телисезме ?» дигән сорауга сайлаучыларның 51,41 проценты уңай җавап бирде. Референдум нәтиҗәләре буенча, илдә хакимиятнең күп өлеше президентка күчә.

2017 елның 21 маенда Гаделлек һәм тәрәккыят (алгарыш, үсеш) фиркасенең чираттан тыш узган корылтаенда фирка рәисе итеп сайланды. Эрдоган бердәнбер намзәт булып, 1470 делегатның 1414е аның өчен тавыш бирде. Эрдоганга кадәр премьер-министр Бинали Йылдырым фирка рәисе иде.

2018 елның 24 июнендә вакытыннан алда узган президент сайлауларында сайлаучыларның 52.59% тавышын җыеп, янәдән нең президенты булып сайлана. Бер үк вакытта дәүләт башлыгы да, хөкүмәт башлыгы да булып тора.

2018 елның 9 июлендә яңадан президент вазифасына керешә. Президент буларак, югары вазифалы затларны билгели, парламентны тарата ала һәм гадәттән тыш хәл кертү турында игълан итә алачак.

Рәҗәп Таййип Әрдоган - Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институтының Шәрәфле Докторы (2011)

Искәрмәләр 

Төркия сәясәтчеләре
Төркия премьер-министрлары
Төркия президентлары
Гейдар Алиев ордены кавалерлары
Әлифба буенча шәхесләр
1602 ел



Вакыйгалар

Туулар 

 8 август — Жиль Роберваль, француз математигы, астроном һәм физик.

Вафатлар 

Еллар
Монблан

Монбла́н (фр. Mont Blanc, итал. Monte Bianco, туры тәрҗемәдә «ак тау») — Көнбатыш Аурупаның иң биек булган кристаллик таулар массивы. Көнбатыш Альпларда, Франция һәм Италия чикләрендә урнашкан. Биеклеге — 4 810 м. Озынлыгы 50 км. Альпинизм үзәге булып тора.

Монблан астында Франция белән Италияне берләштергән 11,6 км озынлыклы автомобиль туннеле уза.

Массивның ике ягында да эре курортлар урнашкан: француз ягыннан Шамони, итальян ягында исә Курмайор.

Беренче тапкыр Монбланга Жак Бальмат һәм табиб Мишель Паккар 1786 елның 8 августында менәләр.

Аурупа таулары
Франция географиясе
Италия географиясе
Альплар
Тау массивлары
Жиль Роберваль

Жиль Роберваль (фр. Gilles Personne de Roberval; 1602 елның 9 августы — 1675 елның 27 октябре) — күренекле француз математигы, астроном һәм физик. Чын исеме Жиль Персонье.

Физиклар
Астрономнар
Математиклар