alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Kuŝida grupo

Grupo de popoloj parolantaj lingvojn en la afrikazia lingvofamilio. La plej multnombraj popoloj de la grupo: oromoj, somaloj, beĝaoj.
 

AFAROJ

 Nomo: [m] afar; [f] Afars; [r] afar 
 Popolo en Etiopio (670 mil, 1992), Eritreo (180 mil), Ĝibutio (150 mil). 
 Lingvo: afara. 
 Kredantoj: muzulmanoj-sunaistoj. 
Noto: Araboj ilin nomas Danakil, Amharoj - Adalo. 

AGAVOJ 

 Nomo: agav; Agaou; agaŭ 
 Grupo de kuŝidaj popoloj en Etiopio kaj Eritreo. Kvanto: 420 mil (1992), inter ili en Etiopio 350 mil. 
 Lingvoj: de agava subgrupo. 
 Raso: etiopa; 
 Kredantoj: kristanoj-monofizitoj, parto - judaistoj kaj adeptoj de lokaj sinkretismaj religioj. 

BEĜAOJ

 Nomo: [f] Bedja; [r] beĝa, bedauje 
 Popolo de kuŝida grupo en sudoriento de Sudano (1,75 mln) kaj en najbaraj regionoj de Eritreo kaj Egipto. Totala kvanto: 1,85 mln (1992). 
 Lingvo: beĝaa (baja, bedauja). 
 Laŭ religio muzulmanoj-sunaistoj. 

OROMOJ

 Nomoj: [m] galla; [f] Oromas, Gallas; [r] oromo 
 Popolo de kuŝida grupo en Etiopio (20,3 mln, 1992) kaj najbaraj regionoj de Kenjo (pli ol 200 mil), Eritreo kaj Sudano. Totala kvanto: 20,6 mln (1992). 
 Lingvo: oroma. 
 Kredantoj: precipe muzulmanoj-sunaistoj, estas ankaŭ kristanoj (monofizitoj, luteranoj, katolikoj). 

SOMALIANOJ

 Nomoj: [m] somali; [f] Somalis; [r] somalijci 
 Popolo, ĉefloĝantoj de Somalio (6,1 mln). Loĝas ankaŭ en Etiopio, Kenjo k.a. Totala kvanto: 7,7 mln (1992). 
 Lingvo: somala. 
 Kredantoj: muzulmanoj-sunaistoj.

 Etnoj
Ketoj

Keroj estas etno en Siberio, Rusio.

 Nomo: [f] Ketes; [r] keti (malnova nomo - jenisejci, jenisejskije ostjaki)
 Popolo de izolita lingvofamilio, loĝanta en Krasnojarska regiono (Rusio), laŭ malsupra fluo de la rivero Jeniseo; 1,1 mil (1992).
 Lingvo: keta lingvo.
 Kredantoj: ortodoksuloj.

Etnoj en Siberio
Koreoj

Koreoj estas etno loĝanta precipe en Koreio kaj Manĉurio.

Deveno 
Estas evidente ke, en formado de korea popolo partoprenis 3 grupoj de triboj: paleoazia, altaja kaj aŭstronezia, sed ĉefrolis praaltajaj triboj. Dum la mezo de 1-a jarmilo a.K. en suda Manĝurio kaj norda Koreio ekzistis ŝtato Ĉoson (de tie venas la memnomo de koreoj). En 10a jc formiĝis unueca korea etno.

Okupoj 

Tradicia okupo de koreoj estas plugista agrokulturo. Ĉefkulturo estas rizo, en montaraj regionoj oni semas ankaŭ maizon. Grava teknika kulturo estas kotono, kanabo, tabako. Brutbredado estas suplementa okupo. Unu el antikvaj branĉoj de agrokulturo - bredado de silkraupoj. Ĉe marbordaj regionoj oni okupiĝas pri fiŝkaptado, alie - pri diversaj tradiciaj metioj.

Kuirarto 

Ĉefmanĝaĵo estas rizo kun diversaj spicoj, ankaŭ viando, precipe porkaĵo, fiŝo, legomoj. Ĝis antaŭnelonga tempo ĉe koreoj estis postrestaĵoj de gentaj rilatoj. Ĉiuj, portantaj la saman familian nomon, oni konsideris parencoj. Ĉiuj homoj krom persona kaj familia nomoj, havis ankaŭ gentan nomon - pon ("radiko"). Moderna sistemo de parenceco estas anglatipa.

Religio 

Tradicia vero estas animismo kaj ŝamanismo. En 4-6 jc Koreon penetris budhismo. En malfrua mezepoko grandan influon havis konfuceanismo. De 19-a jc aperis ankaŭ kristanismo, sed ĝi ne povis disvastiĝi forte. Nordkoreoj estas ĉefe ateistaj.

Diasporo 

Danke al longdaŭra amasa elmigrado formiĝis granda korea diasporo el 7,3 milionoj da homoj. Proksimume 84,5% de la koreoj eksterlande loĝas en kvin landoj: Ĉinio, Usono, Japanio, Kanado kaj Uzbekio. Ilin sekvas Brazilo, Rusio, Kazaĥio, Vjetnamio, Filipinoj kaj Indonezio. 

Korea diasporo en la landoj de Centra Azio aperis en 1937, kiam ĉiuj  koreoj, loĝintaj en la Fora Oriento de Sovetunio, estis devige senditaj al Kazaĥa kaj Uzbeka SSR, ĉar la registaro timis ke ili povus helpi la malamikon dum la eventuala milito inter Sovetunio kaj Japanio. 

Iuj el la deportitoj transloĝiĝis al la najbara Kirgiza SSR, kie nun loĝas  koreoj. Koreoj en Kirgizio estas plejparte kristanoj (ortodoksuloj, katolikoj kaj protestantoj). Kelkdek apartenas al eta budhana komunumo en Kirgizio, konsistanta el proksimume 120 membroj. Ekde la 2000-aj jaroj pluraj koreoj en Kirgizio konvertiĝis al islamo.

Esperanto-nomo 

Laŭ André Albault la esperanta nomo de la popolo estu Koreanoj, kaj la du landaj nomoj estu Koreoj. Alia nomo de la popolo estas Hanoj (ne konfuzu kun la ĉinaj Hanoj) devene de sud-korea 한민족 (Han-minjok).

Referencoj 

Etnoj
Kalifornia Instituto de Teknologio

La Kalifornia Instituto de Teknologio (angle California Institute of Technology aŭ Caltech [kaltek']) en Pasadena (Kalifornio) estas unu el la plej respektataj universitatoj de scienco kaj inĝenierarto en Usono. Fondita en 1891 kiel Throop University kun nur 31 studantoj, Caltech nun havas studantaron de 900 diplomiĝontoj kaj 1.000 diplomiĝintoj.

Caltech organizas la Jetpeladan Laboratorion (JPL) por NASA.

Eksteraj ligiloj 
 TTT-ejo (angle)

Kalifornia Instituto de Teknologio
Kultura Esperanto-Festivalo

La Kultura Esperanto-Festivalo (KEF) estas festivalo de originala Esperanto-kulturo kiu tradicie okazis sen regula kadenco en Nordia lando. Ĝia programo enhavas prezentaĵojn muzikajn, teatrajn kaj literaturajn. Ekde 2022 kun jara kadenco en Svislando, kun programo inkluzivanta atelierojn pri pupteatro, kantado, tabloludoj kaj alio en esperanto.

KEF-oj

Eksteraj ligiloj 
 kef10.saluton.dk - KEF 2013
 multaj Jutubo-filmetoj pri KEF 2009
 Retejo de KEF 2008
 Retejo de KEF 2005 
 Retejo de KEF 2000 
 artikolo pri la historia KEF 1993 en "tejo tutmonde" 4 / 1993

Esperanto-kulturo
Esperanto-renkontiĝoj en Eŭropo
Kampo

Kampo estas vorto kun multaj rilataj signifoj.
En ĝenerala media senco, kampo estas pli-malpli ebena terloko.
En historia senco, kampo estas loko kie io okazis, ekzemple batalkampo.
En agrikulturo, kampo estas kulturata aŭ kulturebla terpeco.
En teamaj sportoj (aparte en la pilkoludoj ekzemple futbalo) kampo (ludkampo, ludejo) estas la areo, sur kiu la ludo okazas.
En ĝenerala intelekta senco, kampo estas studobjekto aŭ tutaĵo de abstraktaj aferoj.
En priskriba aŭ desegna senco, kampo estas limigita fono, ezk. la blanka kampo sur flago.
En algebro, kampo estas komuta korpo.
Fiziko prenas sian sencon de kampo de la matematika branĉo vektora kalkulo, kie fizika kampo estas spaco en kiu valoro (skalara, vektora, aŭ tensora) atribuiĝas al ĉiu punkto. Fiziko aldonas la koncepton, ke kelkaj kampoj estas apartaj formoj de materio.
En informadiko, kampo estas loko, kie oni povas meti informeron aŭ dateneron.

Laŭ Francisko Azorín Kampo estas Ebena areaĵo. Fono de la monera, medajla aŭ ŝilda bildo. Li indikas etimologion el la latina campus (kampo). Kaj li aldonas terminojn kiaj kamparo, por aro de sinsekvaj kampoj; kiel la malo de urbo; kamposankto, por tombarejo, nekropolo.

aliaĵoj
 István Nemere: Sur kampo granita. Budapeŝto: Hungara Esperanto-Asocio, 1983. 125p.
Kampo (elektro)
Kampo (elektromagneto)
Kampo (magneto)

Notoj
Kvanto

Kvanto estas filozofia kategorio, unu el karakteroj de materio, esprimanta eksteran determinon de la objekto: ĝian grandon, nombron, volumenon, nivelon de la evoluo de ecoj ktp. La ŝanĝo de kvanta determino, atinganta ĝis ia grado, kaŭzas la ŝanĝon de la kvalito.

Kvanto de apartaj objektoj estas priskribata per nenegativa entjero: 0 - neniu objekto estas, 1 - sola objekto estas, ktp.

La rilataj konceptoj de kvanto estas:

 Grando
 Mezuro
 Nombro
 Funkcio
 Transformo
 Strukturo
 Statistiko
 Datumprilaboro

Proverbo 
Ekzistas proverboj pri kvanto en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof:

Referencoj
Kunlabora Konsilio de la Golfo

Kunlabora Konsilio de la Golfo (KKG) (ankaŭ nomita la Kunlabora Konsilio de la Arabaj Ŝtatoj de la Golfo) estas organizaĵo de ses ŝtatoj en la Persa Golfo: Barejno, Kuvajto, Omano, Kataro, Sauda Arabio, kaj la Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj.

Pri la teksto de la Ĉarto de la KKG, konsentis la eksterlandaj ministroj de la ses landoj je la 4a de februaro 1981 en Riado, Sauda Arabio.  Subskribis la ĉarton la ŝtatestroj de tiuj landoj je la 25-a de majo 1981 en Abu-dabio, en la Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj, je kiu tempo formale estiĝis la KKG.

La celoj de la KKG, kiel deklaritaj en la Ĉarto, estas instigi kunlaboron, integriĝon, kaj interligon inter la membraj ŝtatoj en ĉiuj kampoj por atingi unuecon inter ili; pli profundigi kaj pli fortigi la rilatojn, ligojn, kaj vastecon de kunlaboro kiuj ekzistas inter la popoloj; formuli regulojn en diversaj kampoj, inter aliaj, ekonomiaj kaj financaj aferoj, agrikulturo, industrio, komerco, dogano kaj komunikado, edukado kaj kulturo, sociaj kaj sanaj aferoj, informo kaj turismo, kaj leĝkreaj kaj administraj aferoj; stimuli sciencan kaj teknologian progresojn en diversaj kampoj, establi sciencajn esplor-centrojn kaj realigi komunajn projektojn, kaj kuraĝigi kunlaboron inter privataj organizaĵoj.

Unuiĝinta Ekonomia Konsento subskribiĝis en novembro 1981 kaj ratifiĝis en 1982.  Inter ĝiaj celoj estas libera merkato inter membraj ŝtatoj de ĉiuj produktoj agrikulturaj, bestaj, industriaj, kaj naturaj de nacia origino.

En 1984, stariĝis la Golfa Investa Korporacio kiu celas solidarigi ekonomiajn aktivaĵojn de la membraj ŝtatoj en akrikulturo, komerco, industrio, minado, kaj ĝenerala investado.  Ĝi rajtas partopreni, prunti por, kaj starigi kun-evoluajn projektojn en membraj ŝtatoj kaj en aliaj arabaj landoj.

La Golfa Normigada Organizo kreiĝis En novembro 1992 kiam la Organizo de Normigado kaj Mezuroj de Sauda Arabio transformiĝis en regionan organizon servantan ĉiujn membrajn ŝtatojn de KKG.

La Patent-Oficejo de KKG kreiĝis en decembro 1992 por realigi patentajn regulojn kaj servojn de la Konsilio.

La Komerca Arbitracia Centro kreiĝis en decembro 1993 por findecidi disputojn komercajn inter la civitanoj de KKG-landoj kaj inter la civitanoj kaj eksterlandanoj.

Eksteraj ligiloj
 La TTT-ejo de KKG en la araba  http://www.gcc-sg.org

Golfoj
Kansaja Ligo de Esperanto-Grupoj

La Kansaja Ligo de Esperanto-Grupoj (KLEG) estas la dua plej granda centro de la Esperanto-movado en Japanujo, fondita en 1951.

Ligiloj kun aliaj grupoj 
Al ĝi aliĝas 17 esperantaj grupoj en la regiono Kansajo, tio estas la regiono entenanta urbojn Osako, Kioto kaj Kobeo kaj aliaj. Ĝia centra oficejo estas en Toyonaka.

Agadoj 
Ĝi havas libroservon. Ĝi kaj Kjuŝua Esperanto-Ligo kaj Esperanto-Ligo de Tyûgoku kaj Sikoku kune eldonas la monatan gazeton La Movado du-lingve, kies redakto-centro estas en KLEG.

Ĝi okazigas ĉiujare Kongreso de Esperantistoj en Kansajo.

Eksteraj ligiloj 
 Retpaĝo de Kansaja Ligo de Esperanto-Grupoj

Japanaj Esperanto-asocioj
Kartvela literaturo

Riĉa kaj diversflanka estas kartvela literaturo. Ĝi havas tre longan historion, sed la plej malnova ĝis nun atingita verkaĵo estas datita de 4-a jarcento ... Tio estas hagiografia verko de Jakob Ĥucesi "La martiro de Sankta Ŝuŝaniko". Pro la senĉesaj invadoj kaj ruinigitaj militoj estas klarigebla tiu fakto, ke estas perdita multaj literaturaj monumentoj, des pli de antaŭkrista periodo.

Post disvastigo de kristanismo en Kartvelio estis necesa traduki kartvelen sanktan libron kaj sendube en la unua duono de kvina jarcento aperis unua versio de Evangelio. Kio koncernas al Biblio, ĝia perfekta traduko estas datita de sesa jarcento. Religia soifo, kiu de 5-a jarcento ornamis landon per sennombraj preĝejoj kaj monaĥejoj, disŝiris landlimojn kaj enpenetris Bizantian imperion. Inter la plej konataj fremdlande situantaj monaĥejoj menciindas Monaĥejo de Sankta Kruco en Jerusalemo (Israelo), Monaĥejo de Sankta Ketevano en Sinaja monto (Egipto) kaj Monaĥejo de Iverianoj en Atona monto (Grekio).

Kartvela literaturo enhave estis ne nur religia. Ĝi havas ankaŭ bonegajn specimenojn de poezio kaj prozo. Nacia literaturo sian apogon atingis en 11-12 jarcentoj. Tiu periodo estas konsiderinda kiel Ora epoko. Ĝuste en tiu tempo, dum regado de Reĝino Tamar, vivis kaj agadis fama poeto Ŝota Rustaveli. Civilizo de feŭda Kartvelio baziĝas sur tri kolonoj - Evangelio, "La kavaliro en la panterfelo" kaj "Kronikoj de Kartli". La unua el ili servis al firmigo de nacia kredo, la poemo de Ŝota Rustaveli simbolis senmortecon de la popolo kaj la tria - fariĝis unu el fundamentoj de nacia konscio kaj unueco.

De mezjarcentoj kartvela literaturo ĉirkaŭkaptis ĉiujn genrojn. Ĝi trapasis primitivan kaj klasikan periodojn, al kiuj sekvis nova kaj modernaj epokoj. La plej konataj verkistoj estis:
 Ŝota Rustaveli
 Sulĥan-Saba Orbeliani
 David Guramiŝvili
 Ilia Ĉavĉavadze
 Akaki Cereteli
 Nikoloz Barataŝvili
 Vaĵa-Pŝavela
 Konstantine Gamsaĥurdia
 Galaktion Tabidze,
kies verkaĵoj estas tradukitaj en multaj lingvoj de la mondo. Ekzistas ankaŭ tradukaĵoj en Esperanto.

Literaturo de Kartvelio

en:Culture of Georgia (country)#Literary and other written works
Kaŭkazo

Kaŭkazo (, ) estas montara sistemo  inter la Nigra kaj Kaspia maroj, kiu dividas Kaŭkazian regionon en du partojn: norda kaj suda. La antikvaj araboj nomis la Kaŭkazon djabal al-asun aŭ 'monto de lingvoj', ĉar Kaŭkazo estas ne nur loko, kie oni parolas la plej multajn lingvojn proporcie al la areo, sed ankaŭ unu el la lokoj, kie loĝas la plej multaj popoloj en la mondo.

Deveno de la nomo 
La nomo "Kaŭkazo" devenas el greka vorto "kaŭkasos". Supozeble, mem la greka termino originas de malnovirana "kapkah", kio signifas "granda monto", aŭ de hetita "kazkaz" — nomo de tribo, kiu loĝis ĉe la suda bordo de la Nigra Maro.

Ekzistas ankaŭ aliaj etimologiaj provoj, aparte multaj — la amatoraj surbaze de lokaj lingvoj.

Granda kaj Malgranda Kaŭkazo 
Kaŭkazo dividiĝas je du partoj: Granda Kaŭkazo kaj Malgranda Kaŭkazo. Ofte per Kaŭkazo oni subkomprenas nur la Grandan Kaŭkazon.

Granda Kaŭkazo havas longon pli ol 1100 km, larĝon ĝis 180 km. Ĝian akson konsistigas Ĉefa aŭ Akvodivida Montoĉeno kaj Flanka Montoĉeno, kiujn akompanas multaj laŭlongaj kaj laŭlarĝaj montoj kun alteco 4000-5000 m. La plej alta monto estas Elbruso kun , ĝi estas konsiderata ankaŭ la plej alta monto de Eŭropo. Grandan Kaŭkazon oni dividas en tri partojn: okcidenta — de marzono ĝis Elbruso, centra — inter montoj Elbruso kaj Kazbek, orienta — orienten de Kazbek. Ĝi havas gravan modernan glaciadon — areo ĉirkaŭ 1430 km.

Granda Kaŭkazo estas ofte konsiderata la natura limo inter Azio kaj Eŭropo (la alia malofte renkontata en literaturo limo estas pli norde, en Kuma-Maniĉa valo).

Malgranda Kaŭkazo situas en Suda Kaŭkazio, norde de Armena plataĵo. Kuniĝas kun Granda Kaŭkazo per Surami (Liĥi) montoĉeno. Longeco ĉirkaŭ 600 km. Alteco ĝis 3724 m (monto Gjamiŝ).

Bildgalerio

Referencoj 

 
Montaroj en Rusio
Montaroj en Armenio
Montaroj en Azerbajĝano
Montaroj en Kartvelio
Kolĥido (lando)

Kolĥido (kartvele კოლხეთი Kolĥeti, ) aŭ, evitinde, Kolĉido estis antikva lando sur la orienta marbordo de la Nigra Maro kaj en la Kaŭkazia regiono. La teritorioj de antikva Kolĥido konformas al la nuntempaj Kartvelaj regionoj: Samegrelo kaj Gurio, kaj parte - Abĥazio kaj Aĝario.

Laŭ helena legendo, ĝi estis la hejmo de Ajeto kaj Medea, la lando kie la oran ŝaffelon serĉis Jazono kaj la Argonaŭtoj. Grekaj komercaj centroj estis establitaj en Kolĥido, tamen la lando restadis sendependa ĝis konkero (ĉ.100 a.K.) kaj tenis nelonge Mitridato la 6-a de Ponto. Post la epoko de Trajano al la fino de la Romia imperio, Romio havis konsiderindan influon sur la regiono.

En la centro troviĝas la fekunda valo de la Fasis Rivero (la moderna Rioni). Post la unuiĝo de la teritorioj de antikva Kolĥido kaj Iberio estiĝis Kartvela ŝtato.

Vidu ankaŭ 
 Foliarbaroj apud Nigra Maro kaj de Kolĥido
 Kolĥida hedero
 Historio de Kartvelio
 Ponto (geografio)
 Iberio (Kaŭkazio)

 
Historio de Kartvelio
Lokoj de la helena mitologio
Eksaj landoj de Azio
Aperis en la 2-a jarmilo a.K.
Administraj unuoj malfonditaj en la 2-a jarcento a.K.
Kura

Kura — antikva Cyrus, kartvele Mtkvari, estas rivero, ĉirkaŭ 1364 km longa, la ĉefa rivero en Kartvelio kaj Azerbajĝano. Surfaco de la akvokolekta areo estas 188 mil kv.km. Ĝi fontas en nordoriento de Turkio, apud urbo Kars, kaj fluas nordorienten, poste sudorienten en Kartvelio kaj alfluas al Kaspia Maro.

Sur la rivero funkcias akvoenergiaj centraloj apud Mcĥeta, Tbilisi kaj Mingeĉaur; la ampleksa akvorezervujo ĉe Mingeĉaur estas ankaŭ uzata por irigacio. La ĉefa enfluanto de Kura estas: Araks, ankaŭ - Liaĥvi, Aragvi, Ĥrami, Alazani. Kura estas ŝipebla ĉirkaŭ 480 km kontraŭflua.

La rivero fluas tra la urboj Borĝomi, Gori, Mcĥeta, Tbilisi (ĉefurbo de Kartvelio), Rustavi, k.a.

Vidu ankaŭ 
 Akvaĵoj en Azerbajĝano

Riveroj en Azio
Riveroj en Kartvelio
Riveroj en Azerbajĝano
Karel Hynek Mácha

Karel Hynek MÁCHA  (naskiĝis la  en Prago, mortis la  en Litoměřice) estis ĉeĥa poeto, la plej elstara reprezentanto de la ĉeĥa romantikismo en la unua duono de la 19-a jarcento. Lia poezia verko Máj apartenas al fundamentaj valoraĵoj de la ĉeĥa poezio. Karel Hynek Mácha mortis en la aĝo de nuraj 26 jaroj, baldaŭ post fino de siaj studoj, pro akuta pneŭmonio, kiu forprenis lin el la frontloko de la renaskiĝanta ĉeĥa literaturo.

Verkaro 
Postlasinte la revemon de la antaŭa sentimente patriotisma generacio li ĝisvenis al revolucia kontesto de malnovaj iluzioj kaj al konsciiĝo pri la profundaj konfliktoj en la vivo de la novtempa homo. Ĉi tiujn konfliktojn li travivas en sia poezio subjektive kiel individuan destinon de soligita ekstersociigito. Tiu ĉi lia mondrigardo reliefiĝas en pluraj prozaĵoj; en historiaj prozoj: rakonto Křivoklad, el nefinita ciklo Ekzekutisto; en kelkaj nefinitaj dramoj, lirikaj Bildoj el mia vivo, akravide observantaj la samtempan socian realecon, ekz. en la rakonto Márinka, kaj en lirike-epikaj poemrakontoj kaj en la prozaĵo Ciganoj. Lia ĉefverko fariĝis la poemo Majo (1836), omaĝo al beloj de la naturo kaj pozitivaj valoroj de la vivo, kiun li traplektis kun vivsorto de ribelulo pereanta tragike sen ajna ebleco ŝanĝi sian faton. Majstra poeta imagivo de Mácha kaj lia aparta sento por la sonbelo de la verso akcelis la impresivon kaj insiston de lia subjektiva klopodo pri vereca vido de homa sorto en la sufoka atmosfero de la Metterniĥa Aŭstrio. Lia poezio fariĝis simbolo, al kiu aniĝis la poetoj grupiĝintaj ĉirkaŭ la almanako Máj ("Majo") en la jaro 1858.

Listo de verkoj 
Dum lia vivo aperis:
 Křivoklad (1834, reĝa kastelo Křivoklát en suda Bohemio)
 Máj (1836, Majo)

Postmorte estis eldonitaj jenaj verkoj:
 Rozbroj světů (Malpaco de mondoj)
 Pouť krkonošská (Pilgrimo al la montaro Krkonoše)
 Večer na Bezdězu (Vespero en la kastelruino Bezděz)
 Márinka (Marinjo)
 Cikáni (Ciganoj)

Tradukoj en Esperanto 
En Esperanto aperis tradukoj de la poemo Máj:
 Majo (tradukis Tomáš Pumpr en 1946–1957, eldonis ĈEA 1998)
 Majo (tradukis Josef Rumler, propra eldono 1999)

Vidu ankaŭ 
 Máj
 Máj (almanaĥo)
 Májovci
 Lago de Mácha

Ĉeĥlingvaj verkistoj
Ĉeĥaj poetoj
Karel Toman

Karel TOMAN, propranome Antonín BERNÁŠEK (naskiĝis la 25-an de februaro 1877 en Kokovice u Slaného - mortis la 12-an de junio 1946 en Praha) estis ĉeĥa lirika poeto.

Li ne finis studadon de juro en Prago, ŝanĝis diversajn profesiojn kaj partoprenis boeman vivon inter artistoj kaj anarkiistoj. Li vojaĝis al Vieno, Berlino, Nederlando, Anglio, Parizo, Dalmatio. Post milito laboris kiel bibliotekisto. Siajn versojn li publikigis en diversaj revuoj.

Poezio 
 Pohádky krve (Fabeloj de la sango, 1898)
 Torzo života (Torso de la vivo, 1902)
 Melancholická pouť (Melankolia migrado, 1906)
 Sluneční hodiny (Sunhorloĝo, 1913)
 Verše rodinné a jiné (Versoj familiaj kaj aliaj, 1918)
 Měsíce (Monatoj, 1918)
 Hlas ticha (La voĉo de l' silento, 1923)
 Stoletý kalendář (Centjara kalendaro, 1926)
 Rostlo stranou (Kreskis flanke, 1930)

Esperantigita 
 Monatoj (tr. Jaroslav Mráz, 1999)
 Advento (tr. Rudolf Hromada, manuskripto)
 Aŭtuno (tr. Rudolf Hromada, Esperantista, 1/1951, p. 3; Intima triptiko, p. 11)
 Kanto (tr. Rudolf Hromada, manuskripto)
 Majo (tr. Jiří Kořínek, Fonto, 20, 1982/5, p. 4)
 Malnova alegorio de aŭtuno (tr. Rudolf Hromada, Intima triptiko, p. 12)
 Marto (tr. Rudolf Hromada, Nica Literatura Revuo, 3/1961, p. 151; Intima Triptiko, s. 8)
 Sentimentalaj drinkuloj (tr. Jaroslav Mráz, Tagiĝo, 1954/X)
 Sur la pont' d' Avignon (tr. Stanislav Kamaryt, Literatura Mondo, 1932, II, p. 12)
 Versoj (tr. Stanislav Kamaryt, Ĉeĥoslovaka Antologio'', p. 284)

Ĉeĥlingvaj verkistoj
Ĉeĥaj poetoj
Karel Jaromír Erben

Karel Jaromír ERBEN (naskiĝis la  en Miletín; mortis la  en Prago) estis ĉeĥa poeto kaj historiisto, la unua arkivisto de la urbo Prago.

Li multe helpis al ekkono de diverseco, beleco kaj riĉeco de ĉeĥoslovaka popola poezio. Kolektinte popolajn kantojn kaj fabelojn de slavaj nacioj (folkloraj ĉeĥaj kantoj kaj rimaĵoj, elektitaj mitoj kaj legendoj naciaj de aliaj branĉoj slavaj), li aplikis siajn spertojn en baladaro Bukedo, unu el plej bonaj kolektoj de baladoj en la mondliteraturo.

En Esperanto aperis 
 Ĉemizoj por edziĝa festo. Tradukis Miloš Lukáš. En: Ĉeĥoslovaka Antologio, Budapest, Literatura Mondo, 1935.
 Bukedo el ĉeĥaj naciaj mitoj. Tradukis Tomáš Pumpr. Praha, Esperanto-Asocio en Ĉeĥoslovaka Respubliko, 1938. 93 paĝoj. Rete legebla Inter kiuj Tagmezulino.
 Kristnaska Tago Tradukis Josef Rumler, propra eldono.

Specimeno 

TAGFEINO

Staras bub' ĉe benkorando,
krias kun plej verva ard'. . . 
»Mutu!« laŭtas la komando. 
»Do silentu, vi bastard'!

Jam tagmezon aŭdas ja mi, 
patro venos el okup', 
kaj pro vi jen ĉesas flami
en la forn', vi aĉa bub'!

Jen husaro, koko, ĉaro; 
ludu, ludu do, karul'. . . !« 
Sed la tuta ludilaro
krak...! krak...! flugas al angul'

kaj la krio plu refrenas. . . 
»Vi fripon', vi ŝokas min! - - 
Tagfeino por vi venas!! 
Aŭdu, mi jam vokas ŝin: 
 
Prenu mian aĉan filon , 
Tagfeino, prenu nur. . . ! « -
Sed jen aŭdu: La ŝlosilon
iu turnas en serur'.

Bruna, ĝiba in-staturo 
kun bastono en la man', 
kun kap-tuk', kun kurba kruro, 
voĉo kiel uragan'.

»Donu idon!« - »Kristo mia! 
Pro la pek' ne punu min!« 
Kvazaŭ morto-vent' glacia 
spirus ĵus: jen Tagfein'!

Kaj ŝi tablon jam proksimas, 
kiel ombro ŝovas sin. . . 
La patrin' terure timas 
knabon kaŝas en la sin'

kaj lin al si firme premas
kun horora rerigard'. 
La Feino plu iremas, 
plu iremas sen ekhalt'. -

La Feino jam atakas, 
jam la knabon prenas ŝi. . .  
»Kristo, helpu!« filon brakas 
la patrin' kaj svenas ŝi.

Jen: unu- du- tri-. . . avizas 
la tagmezon son-agord'; 
klinko klakis, pordo disas, 
patro staras en la pord'.

Kuŝas la patrino svene, 
knabon premas al la mam'. . .  
Ŝin li vekis - kvankam pene -
sed la knab' ne spiris jam. 

Ĉeĥaj poetoj
Ĉeĥaj verkistoj
Ĉeĥlingvaj verkistoj
Germanlingvaj verkistoj
Ĉeĥlingvaj poetoj
Ĉeĥaj arkivistoj
Ĉeĥaj etnografoj
Ĉeĥaj ĵurnalistoj
Ĉeĥaj juristoj
Ĉeĥaj tradukistoj
Tradukistoj el la germana lingvo
Tradukistoj el la pola lingvo
Tradukistoj el la rusa lingvo
Tradukistoj al la ĉeĥa lingvo
Naskiĝintoj la 7-an de novembro
Mortintoj la 21-an de novembro
KEF

La vorto havas plurajn signifojn:

 kef estas kodo de lingvo laŭ normo ISO 639-3.
 Kultura Esperanto-Festivalo
 Kataluna Esperantista Federacio
Kaj Tiel Plu

Kaj Tiel Plu estas profesieca grupo, kiu ludas popolkantojn ĉefe el Katalunio, sed kun Esperanto-teksto.

La grupo debutis en 1986 en Internacia Junulara Festivalo kiel duopo de Pep Tordera kaj Xevi Rodon. Sekvis kelkaj disaj aperoj ĉefe en junularaj aranĝoj en Hungario, Nederlando, Italio, Francio, Okcitanio, Eŭskio kaj, kompreneble, en Katalunio. Dume, la grupo triopiĝis kaj kvaropiĝis per la aniĝoj de Jomo Milla kaj Carles Vela. Sekvis kelkaj koncertoj sub diversaj grupnomoj (Kordoj, Kataluna kvaropo, Kaj Tiel Plu). En 1989 la ensemblo eldonis Fajreroj (1-a Kataluna kantareto).

Ekde 1992 maloftis la koncertoj (koincide kun la migrado de Pep al Usono). Kadre de la Universala Kongreso en Montpeliero en 1998, la teamo reformiĝis kun pluraj koncertoj, la eldono de du albumoj kaj regula koncertado en ne-esperantistaj medioj.

Iliaj du albumoj Sojle de la klara temp' (2000) kaj Plaĉas al mi (2004) enhavas kantojn okcitanajn, sefardajn, jud-katalunajn, tradiciajn katalunajn, kaj eĉ kanton el la hispana enlanda milito.

Nunaj membroj 
 Anna Maria Sánchez - perkutiloj
 Carles Vela i Aulesa - flutoj kaj voĉo
 Elena Milla Saldón - perkutiloj kaj voĉo
 Ferriòl Macip i Bonèt (Farri) - violono, perkutiloj kaj voĉo
 Isaac Barrera i Vila (Fosi) - kontrabaso
 Josep Maria Milla i Saldon (Jomo) - flutoj, mandolino, voĉo, perkutiloj kaj ronktamburo
 Xavier Rodon i Morera (Xevi) - ĉefa voĉo, gitaro kaj mandolino

Kunlaborantoj 
 Lucia Rolet - gambovjolo
 Pau de Nut - violonĉelo

Pasintaj membroj 
 Pep Tordera - gitaro kaj voĉo
 Núria Ollé - voĉo
 Lluís Bosch - perkutiloj
 Antonio Alberca (Jirafo) - perkutiloj
 Mónica - voĉo kaj tamburino
 Roberto López - perkutiloj
 Luz Vázquez Souto - voĉo kaj fluto
 Javier Muñoz i Cotoré - violono
 Carles Badia i Bosc - basgitaro
 David Minguillon - basgitaro
 Àngel Ribas Martí - akordiono

Diskaro 
 2000 - Sojle de la klara temp'
 2004 - Plaĉas al mi
 2009 - Surplacen venu vi

Eksteraj ligiloj 

 
 
 
 Kaj Tiel Plu en KAFE
 Kaj Tiel Plu dum koncerto organizita de EKC en Tuluzo
 informoj kaj pluraj MP3-dosieroj en brazila retejo ()

Recenzoj 
  Recenzo pri la KD Surplacen venu vi.
  Recenzo pri la KD Plaĉas al mi.
  Recenzo pri la KD Plaĉas al mi.

Referencoj 

 
Esperantaj muzikaj grupoj
Muzikaj grupoj fonditaj en 1989
KAVA-PECH

KAVA-PECH (mallongigo el la ĉeĥa Kongresová a vzdělávací agentura Petra Chrdleho, ) estas agentejo situanta en Dobřichovice (Ĉeĥio), posedata de la ĉeĥa esperantisto Petr Chrdle. Ĝi estis registrita kiel laŭleĝa eldonejo en 1992, tial ĝi tridekjariĝis en 2022. Ĝi tiam oni eldonis 235 librojn per propra ISBN, el kiuj ĉirkaŭ duono tuŝas Esperanton.

La agentejo eldonas librojn en diversaj lingvoj, inter ili multajn esperantlingvajn (lernolibrojn, vortarojn, beletron, fakan literaturon; ankaŭ sub propra ISBN, laŭmende ĝi produktis ekz. PIV 2005). Precize pro tiuj libroj en Esperanto ĝi sukcesis kiel ĉeĥa eldonejo eksporti siajn librojn en plej eble granda nombro de landoj kiu ebligis la mencion en 2016 en la ĉeĥa libro de rekordoj.

Ĝi organizas ankaŭ karavanojn al Universalaj Kongresoj de Esperanto kaj diversajn aliajn aranĝojn kiel IBIRE, KAEST, EKOTUR, InPaSem, aŭ por aliaj organizoj, ekz. OSIEK. KAVA-PECH prezentas siajn aktivecojn ankaŭ en interreto.

La agentejo prizorgas komune kun ĈEA ankaŭ retpaĝaron de la ĉeĥa esperantistaro.

Eldonaĵoj 
(la listo ne estas kompleta)
 Biblio, editorita de IKUE kaj KELI, aperis en 2006
 Chrdle P., Chrdlová S.: Esperantem za tři měsíce. (lernolibro por ĉeĥoj)
 Čapek K.: Milito kontraŭ Salamandroj.
 Kraft K., Malovec M.: Esperanta-ĉeĥa vortaro.
 Kraft K.: Ĉeĥa-esperanta vortaro.
 Malovec M.: Gramatiko de la ĉeĥa lingvo.
 Chrdlová S., Malovec M.: Baza ĉeĥa konversacio.
 Frank H.: Propedeŭtika valoro de la Internacia Lingvo / Propedautická hodnota mezinárodního jazyka.
 Kavka J.: Kontribue al PIV. Homonimoj en Esperanto konsiderataj nomenklature.
 Urbanová E.: Peza vino / Těžké víno. Karolo la IV-a: Propra biografio. Havel V.: Aŭdienco. Kafka F.: Sonĝo kaj aliaj rakontoj. Hašek J.: Ne nur soldato Švejk. Schnitzler A.: Sonĝonovelo. Chrdle P.: Profesia uzo de Esperanto kaj ĝiaj specifaj trajtoj. Chrdle P.: La stato kaj estonteco de la internacia lingvo Esperanto. Maxwell D., Preotu M., Tacu A. P. (red): Lingvo kaj kibernetiko. Vogelmann B.: La Nova Realismo. Phillippe B.: Badenlanda Legendaro de la Konstanca Lago. d' Arbaud, Joseph: La Besto de Vakareso. Studoj pri interlingvistiko (Festlibro por Detlev Blanke)
 Středa L.: Terminaro de feloj. Váňa V.: Rakontoj ne nur ŝercaj.''
 Vítězslav Nezval: Manon Lescaut. En Esperanton trad. J. Kořínek. 2022. 195p. 21cm. Bind. (ISBN 9788088326236). Sepakta dramo verkita laŭ la samtitola romano de Prévost Abbé.

Eksteraj ligiloj 
 Oficiala retpaĝaro de KAVA-PECH (ĉeĥe, angle, germane, esperante)
 Ĉeĥa Esperanto-Asocio – retpaĝaro de ĉeĥa esperantistaro

Referencoj 
Esperanto-eldonejoj
Esperanto-movado en Ĉeĥio
Ĉeĥaj eldonejoj
Dobřichovice
Kultura Arta Festivalo de Esperanto

La Kultura Arta Festivalo de Esperanto (KAFE) estas festivalo de originala Esperanto-kulturo kiu okazis en Tuluzo, Francio, en 2000, organizita de Floréal Martorell (de EUROKKA) kaj la Esperanto-Kultur-Centro en Tuluzo. La festivalo daŭris kvin tagojn : dum la tago estis diversaj kulturaj kaj distraj programoj, ludoj por infanoj, literaturoj kunsidoj, ĥora trejnado kaj eĉ iuj prezentoj. Vespere estis po du ĝis kvar programeroj : prezentaĵoj muzikaj, kaj teatraj. Iuj artistoj prezentis plurajn programerojn, ĉu plurfoje la saman, ĉu partoprenis en pluraj spektakloj kun foje malsamaj kunludantoj. Ĉeestis entute ĉ. 200 homoj (inkluzive artistojn kaj organizantojn).

Prezentiĝis
 muzikgrupoj : La Kompanoj, Kore, Dolcxamar, Ĵomart kaj Nataŝa, Persone, Ĉalaparta (Rafa Blanco), Kajto, Esperanto Desperado, Kaj Tiel Plu, ĥorkanta koncerto post la staĝo gvidita de Zdravka Bojĉeva kun helpo de Marie-Pol Rabiller;
 unuopaj artistoj : Kim, Solotronik, Ĵak Lepŭil', JoMo, Jacques Yvart, F-ino Emily Barlaston;
 teatroj : Teatro Espero (Jerzy Fornal), la Krizalido (Solen')
 literaturoj programoj kun D-ro André Albault, Liven Dek (Miguel Gutiérrez Adúriz)

2a KAFE 
Estis anoncite en 2005 ke oni organizos KAFE-n denove en la jaro 2006, sed la plano ne realiĝis.

Eksteraj ligiloj 
 Retejo de KAFE-2000
 Retejo de KAFE-2006

Esperanto-kulturo
Kolekto 2000

Kolekto 2000 estas la nomo de projekto lanĉita de la diskeldonejo Vinilkosmo, ekde printempo 1998 ĝis la jaro 2000. Temas pri kompaktdiska kolekto.  La celo estis aperigi dum tiu periodo serion de dek KD-oj de diversaj Esperanto-artistoj.

Jen la diskoj en la serio:
 JoMo kaj Liberecanoj: JoMo kaj Liberecanoj
 Jacques YVART: Jacques Yvart kantas Georges Brassens
 Persone: ...sed estas ne
 Solotronik: Polimorfia Arkiteknia
 Merlin: Por La Mondo
 La Porkoj: Ŝako
 Kajto: Masko
 La Kompanoj: Survoje
 Kore: Kia viv' 
 Dolĉamar: Lingvo intermonda

Aperis en 2000
Esperanto-muziko
Esperanto en 2000

Vidu ankaŭ 
 Elektronika kompilo
 Esperanto Subgrunde kompil'
 Vinilkosmo-kompil'
Kore

Kore ankaŭ estas la tradicia bretona nomo de komunumo france nomata Coray.

Kore estas sesopa rokgrupo de Nantes, Francio kiu kantas en Esperanto. Ĝis nun ili eldonis nur du KD-ojn.
La bando koncertis en diversaj festivaloj en Tuluzo (KAFE), Strasburgo (IJK), kaj Angulemo. 
Kris daŭrigis sian vojon sola por verki kaj poluri sian stilon antaŭ ol kuniĝi kun François Tijou, kromnomita “Fiks”, gitaristo, kaj lia amiko David Hadjadj, multinstrumentisto kaj aranĝisto el Parizo. El tiu nova kunlaborado, deko da titoloj estis registritaj en 2007, kio nun faras de Kore muzika triopo en studio, kaj sesopo da muzikistoj diverstendencaj sursceneje. 

La neŭtrala lingvo, kun latinslavaj sonorecoj, deklinaciata per tekstoj ofte aŭtobiografiaj, donas al la bando veran identecon. 
Laŭ la maniero de mitaj bandoj, Kore distingiĝas per lingva, muzika, kaj voĉa originalecoj kiu komplete forestas de la aktualaj scenejoj tre avidataj! Tio estas bedaŭrinda, ĉar Kore deziregus malkovrigi sian varietean popmuzikon tiom al la ĝenerala publiko kiom al la tutmonda esperantistaro.

Anaro 
 Kris Spitzer - voĉo
 Luk Baudet - gitaro
 Erik Mouton - klavaro
 Stéfan Rama - basgitaro
 Ricardo Guinée - frapinstrumento
 Mark Spitzer - kromvoĉo

Diskaro 
 2000 - Kia viv'
 2007 - Tielas Vivo

Eksteraj ligiloj 
 Oficiala retejo
 

Esperantaj muzikaj grupoj
Kenozoiko

Kenozoiko estis la tria kaj lasta erao post la antaŭkambrio, dum kiu formiĝis la terciara kaj kvaternara formacioj. Terciara epoko subdividiĝas je paleocena, eocena, oligocena, miocena kaj pliocena periodoj, kaj la Kvaternaro - je plejstocena kaj holocena periodoj. Kun la Kenozoika erao (proksimume 65 jarmilionoj ĝis hodiaŭ) venis mamuloj, plej precipe, homoj kaj iliaj antaŭuloj. Dum multo de la Kvaternara periodo de la Kenozoika epoko, plejparte la Plejstoceno, plimulto de la tersurfaco estis kovrita per glacio. Ĉi tiu epoko komenciĝis antaŭ 60 milionoj jaroj kaj inkluzivas la geologian nuntempon. Populara nomo: Aĝo de Mamuloj.

1 En milionoj da jaroj.

 
Geologiaj eraoj
Fanerozoiko
Kalkulo

Kalkulo estas matematika aŭ logika formala sistemo.

Foje oni uzas la vorton kalkulo kiel mallongigo por infinitezima kalkulo.

Jen gravaj kalkuloj:
 Infinitezima kalkulo - Branĉo de matematiko, kiu entenas la diferencialan kaj integralan kalkulojn, kaj pritraktas la infinitezimojn.
 Diferenciala kalkulo - Branĉo de matematiko, kiu sin bazas sur la nocioj diferencialo kaj derivaĵo, kaj okupiĝas pri solvado de diferencialaj ekvacioj.
 Integrala kalkulo - Branĉo de matematiko, kiu okupiĝas pri kalkulado de integraloj kaj malderivaĵoj, kaj pri solvado de diferencialaj ekvacioj.
 Probablokalkulo - Branĉo de matematiko, kiu okupiĝas pri modeligo de hazardo.
 Bulea kalkulo
 Propozicia kalkulo
 Predikatkalkulo
 Lambdokalkulo

Laŭ Francisko Azorín Kalkulo estas Operacio per nombroj. Li indikas etimologion el la latina calculus (ŝtoneto). Kaj li aldonas terminon kalkuli, por operacii per nombroj.

Proverbo 
Ekzistas pluraj proverboj pri kalkulo en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili:

Referencoj
Kombinatoriko

Kombinatoriko estas branĉo de la matematiko, en kiu oni studas la ekziston kaj konstruon de diversaj kombinaoj kaj aranĝoj de elementoj laŭ difinitaj reguloj, kaj serĉas la nombrojn da kombinoj kaj aranĝoj de diversaj tipoj.

Ekzemploj de tiaj kombinoj estas aranĝaĵoj, kombinaĵoj permutaĵoj, blok-skemoj kaj Latinaj kvadratoj. Apero de ĉefaj nocioj kaj evoluo de kombinatora analizo okazis paralele kun aliaj branĉoj de matematiko, tiaj kiaj estas algebro, nombroteorio, probabloteorio, kun kiuj ĝi havas proksimajn rilatojn. Estiĝo de kombinatoriko, kiel matematika scienco, estas ligita kun la verkoj de Blaise Pascal kaj Pierre De Fermat. Ĉi tiuj verkoj, fariĝintaj bazo por la teorio de probabloj, samtempe enhavis principojn por la determino de nombro de kombinaĵoj por finia aro.

La gravan rolon en la evoluo de kombinatoraj metodoj plenumis Gottfried Wilhelm Leibniz, Jakob Bernoulli kaj Leonhard Euler. De la 50-aj jaroj de la 20-a jarcento intereso pri kombinatoriko reviviĝas pro la impeta evoluo de komputiko, cibernetiko, diskreta matematiko, teorio de planado kaj informteorio.

La ĉefaj konceptoj de kombinatoriko estas:

 Faktorialo - la produto 1·2·3·...·n; ĝi estas signita per la simbolo n! La faktorialo de 5 estas:
5!=1·2·3·4·5=120

 Permutaĵo - Ĉiu el la eblaj diversaj manieroj vicigi la elementojn de certa aro. La diversaj permutaĵoj de la elementoj a, b, c estas: abc, acb, bac, bca, cab, cba. La nombro de eblaj permutaĵoj de n elementoj estas ĉiam n! .
 Aranĝaĵo - Ĉiu el la diversaj manieroj fari ordigitan liston de k elementoj el aro de n elementoj (do, du aranĝoj estas samaj nur kondiĉe ke inter la du listoj ekzistu diferenco aŭ pri la loko, aŭ pri la identeco de almenaŭ unu elemento). La nombron de tiaj aranĝaĵoj esprimas la formulo

 Kombinaĵo ( aŭ kombinacio) - de k el n elementoj. Aro de k elementoj, elektita el la aro da n elementoj: la eblaj kombinacioj de 2 el la 4 elementoj a, b, c, d estas: ab, ac, ad, bc, bd, cd. La K de k el n estas la nombro de la aranĝaĵoj dividita de la nombro de permutaĵoj en k:

 Latina kvadrato - aranĝo de n simboloj en kvadrato kun n horizontalaj linioj kaj n vertikalaj linioj, tiel ke, ĉiu simbolo aperas ĝuste unu fojon en ĉiu horizontala linio kaj ĝuste unu fojon en ĉiu vertikala linio.

Vidu ankaŭ 

 Permutaĵoj kaj kombinaĵoj
 Kombinaj principoj
 Inkluziveco-ekskluda principo
 Listo de kombinatorikaj temoj
Kuirarto

Kuirarto estas specifa aro de kuiradaj metodoj kaj tradicioj, ofte ligita kun loko. Kuirarto estas precipe influita de la manĝmaterialoj kiuj estas haveblaj, loke aŭ per komerco. Fortan influon en kuirarto povas havi ankaŭ religiaj leĝoj.

Manĝmaterialoj 
 Manĝaĵo
 Pano
 Supo
 Salato
 Legomo
 Tortiljo
 Viando
 Kuko
 Dolĉaĵo
 Spicoj
 Saŭco
 Oliv-oleo (kaj aliaj oleoj, pluigenda)
 Trinkaĵo

Kuirteknikoj kaj manieroj 
 brogi
 rosti
 brezi
 friti
 pikli
 boli
 baki
 premkuiri
 infuzi

Kuiriloj 
 Forno
 Uoko

Manĝ-ideologioj 
 Movado "Malrapida Nutraĵo" (angle: Slow Food) - Vegetarismo - Veganismo - Kanibalismo - Nutra tabuo

Kuirarto laŭ nacioj kaj mondoreginoj 

Arabkulturaj kuirartoj
Argentina kuirarto
Armena kuirarto
Brazila kuirarto
Brita kuirarto
Ĉeĥa kuirarto
Ĉina kuirarto
Egipta kuirarto
Filipina kuirarto
Finnlanda kuirarto
Franca kuirarto
Germana kuirarto
Greka kuirarto
Hindia kuirarto
Hispana kuirarto
Hungara kuirarto
Indonezia kuirarto
Irana kuirarto
Itala kuirarto
Japana kuirarto
Kaĵuna kuirarto
Kartvela kuirarto
Korea kuirarto
Kuba kuirarto
Latinamerika kuirarto
Libana kuirarto
Magreba kuirarto
Maroka kuirarto
Mediteranea kuirarto
Meksika kuirarto
Nederlanda kuirarto
Otomana kuirarto
Portugala kuirarto
Rusa kuirarto
Surinama kuirarto
Turka kuirarto
Ukraina kuirarto
Usona kuirarto
Venezuela kuirarto
Vjetnama kuirarto

Kuirist(in)oj 
Paul Bocuse
Auguste Escoffier
Nigella Lawson
Jamie Oliver
Sergio Herman
Sara La Fountain

Literaturo 
Maria Becker-Meisberger, Internacie kuiri, 184 paĝoj, 2000, eld. Flandra Esperanto-Ligo, ISBN 9071205347

Vidu ankaŭ 
 Dastarĥano
 Sanscienco
 Nutrado
 Subĉiela kuirado
 Manĝometo
 Mediteranea dieto

Eksteraj ligiloj 
 Gastronomia terminaro kun fakterminaro por kelneroj kaj kuiristoj, aŭtoro Erhard Urban, Eld. Universala Esperanto-Asocio, jarlibro 1958 dua parto. En Esperanto, angla, franca kaj ĉeĥa. pp. 99-221.
 Bonan apetiton (veganaj kaj vegetaranaj receptoj) 
 Kuirlibro:Kuirvortaro en VikiLibroj
Kiribato

Kiribato estas lando en Oceanio, en la Pacifika Oceano. La teritorio de la lando konsistas el multaj insuloj de Mikronezio kaj Polinezio dislokitaj en granda areo norde kaj sude de la ekvatoro.

Geografio 

Kiribato estas lando en la Pacifiko kies teritorio etendiĝas je pli ol 2000 km kaj ĝia ekskluziva ekonomia zono estas pli granda ol tera surfaco de Barato. Inter ĝiaj 33 insuloj elstaras Kristnaskinsulo kiel la plej granda atolo en la mondo, situanta nurajn 2000 km for de la Havajo. Situo kaj grandeco de Kiribato faras ĝin unu el ŝlosilaj landoj de la regiono.

Biogeografie la insularo de la Gilbertoj troviĝas en la pacifika ekozono laŭ la tipologio de la Monda Natur-Fonduso (WWF) kaj en mara ekoregiono. Al la ŝtata teritorio krom la Gilbertoj apartenas la Liniaj Insuloj, la Feniksa Insularo kaj la kompare izolita insulo Banaba.

Distriktoj 
 Maiana

Etimologio 
La landonomo devenas de la nomo de kapitano kaj esploristo Thomas Gilbert, kiu konigis tiujn insulojn al eŭropanoj. Pro fonologiaj kaj ortografiaj trajtoj de la kiribata lingvo, la insulanoj transskribis Gilbert en la kiribatan kiel Kiribati [ˈkiɾibas]. Ĝia malnova nomo estas "Gilbertaj insuloj" (Gilbert Islands).

Kulturo 
 Kiribata lingvo

Politiko

Interna politiko 
En aprilo 2020 opozicio gajnis plimulton en la parlamento, ricevinte 23 lokojn, dum nombro de la deputitoj de la reganta partio malkreskis de 31 ĝis 22. Tamen la 22-an de junio kiel prezidanto estis reelektita Taneti Maamau, konata kiel forta subtenanto de proksimaj ligoj kun Ĉinio. Li ricevis 26 053 voĉojn, dum lia kontraŭulo Banuera Berina — nur 17 866. La ĉefa diskuto inter la kandidatoj koncernis rilatojn kun Ĉinio.

Ekstera politiko 
Kiribato apartenas al la Brita regnaro kaj al la AKP-ŝtatoj, internacia organizaĵo de ĉi-momente 77 ŝtatoj el la regionoj Afriko, Karibio kaj la Pacifika Oceano.

En septembro 2019 la prezidanto Taneti Maamau nuligis agnoskon de Tajvano kiel la sendependa ŝtato kaj baldaŭ aliĝis al la ĉina iniciato "Zono kaj Vojo". Tiu decido, sekvinta similan antaŭnelongan decidon fare de la Salomonaj insuloj, malkreskigis nombron de la landoj, agnoskantaj Tajvanon kiel sendependan ŝtaton ĝis 15. Ĉinio bonvenigis la decidon kaj proponis larĝan kunlaboron al la oceania nacio.

Vidu ankaŭ 
 Robert Louis Stevenson

 
Maraj ekoregionoj
Membroj de la Komunumo de Nacioj
Administraj unuoj fonditaj en 1979
Konfederaciitaj Ŝtatoj de Usono

La Konfederaciitaj Ŝtatoj de Usono (angle Confederate States of America) estis nacio kiu kreiĝis el la sudaj ŝtatoj de Usono kiuj secesiis el la Unio (la Unuiĝintaj Ŝtatoj de Ameriko) dum la Usona Enlanda Milito kaj ekzistis ĝis sia malvenko en tiu milito.

La ĉefurbo estis Richmond, en la ŝtato Virginio. La nura prezidento estis Jefferson Davis.

La Konfederacia Armeo estis la militfortoj de la Konfederaciitaj Ŝtatoj kiuj luktis dum la Usona Enlanda Milito (1861–1865).

Gravaj datoj 
 20-a de decembro, 1860 - Suda Karolino secesiis el la Unio.
 Februaro, 1861 - Konstitucia Kongreso preparis provizoran konstitucion kaj elektis anojn al provizora registaro.
 11-a de marto, 1861 - Konstanta konstitucio ratifiĝis.
 18-a de februaro, 1862 - Konstanta parlamento establiĝis.

Secesiintaj ŝtatoj 
 Alabamo
 Arkansaso
 Florido
 Georgio
 Luiziano
 Misisipio
 Norda Karolino
 Suda Karolino
 Tenesio
 Teksaso
 Virginio

Gravaj homoj 
 Robert E. Lee - Generalo
 Jefferson Davis - Prezidento
 Alexander Hamilton Stephens - Vic-Prezidento

Vidu ankaŭ 
 Profunda Sudo
 Sklaveco
 Unio (Usona Enlanda Milito)
 Usona Konstitucio
 Abraham Lincoln
 Sons of Confederate Veterans
 Filmo The Birth of a Nation

Eksaj landoj de Nordameriko
Historio de Usono
Rasismo en Usono
Usona Enlanda Milito
Administraj unuoj fonditaj en 1861
Administraj unuoj malfonditaj en 1865
Kolegio Principia

Kolegio Principia estas diplom-nivela lernejo kristanscienca. Ĝi situas en Elsah, Ilinojso, Usono. La Kolegio enhavas 550 studentojn, ĉiuj kristansciencistoj, el 21 landoj kaj 40 usonaj ŝtatoj plus Vaŝingtono. La kampuso situas ĉe deklivo rekte norde de la rivero Misisipo, dividite de ĝi nur per la ŝtata rapidvojo 100.

Principia havas alian terenon en la urbo Sankta-Luizo, Misurio, kie estas varta, elementa, submeza, kaj meza lernejoj kaj ankaŭ korporaciaj oficejoj.

La konata Esperanta pedagogo Duncan Charters profesoras en tiu ĉi kolegio.

Eksteraj ligiloj 

 The Principia: A School and College for Christian Scientists (anglalingva, oficiala TTTejo)

Principia
Principia
Kristana Scienco
Kulta filmo

Kulta filmo aŭ kultfilmo  estas filmo kiu allogas obsedan sekvantaron, kiu eble respondas al la filmo malkiel la plejparto de la socio.  Ne eblas pli precize difini la terminon, ĉar ĝi estas vaste uzata por tre diversaj filmoj, de la ĝenroj sciencfikcio, hororaj filmoj, nekutimaj muzikaj filmoj, ktp.

Multaj kultaj filmoj estas karakterizitaj de originaleco, novigo kaj rompo de konvencioj. Foje la reago de la spektantaro al kultaj filmoj ne estas tio, kion atendis la produktoroj,

kvankam plejparte filmoj, kiuj fariĝis kultaj filmoj, komencis sian vojon kun nekutimaj elementoj aŭ enhavo (foje eĉ subfosaj kiel ekzemple la filmo "Hairspray" de John Waters kun la dragisto Devine).

La filmo kiu estas konsiderita de multaj filmkritikistoj kaj spektantoj de la plej rimarkinda kulta filmo estas "Rocky Horror Picture Show", reĝisorita de Jim Sherman. Ĉi tiu filmo estas ree kaj denove traspektata tra la mondo por la ĝuo de siaj sekvantoj, kiuj emas kanti la kantotekston per kandellumo, danci la dancojn kaj foje eĉ vestiĝi kiel roluloj de la filmo. Aliaj filmoj, kiuj estas vaste konsiderata kultecaj, estas la filmoj de la bando de Monty Python kaj precipe "Monty Python's Life of Brian", "American Pie", "There's Something About Mary", "The Big Lebowski", "The Room", "Pulp Fiction", "This is Spinal Tap", "Serial Mom", "The Blues Brothers" kaj la fimoj de "Star Wars".

Aliaj filmoj, kiuj akiris la statuson de kultaj filmoj, estas superrealismaj filmoj pri elektronika muziko, droguzo kaj diversaj halucinoj, kiel la brita "Trainspotting", "Midnight Cowboy", "Blood In Blood Out" kaj "Requiem for a Dream".

En Rusio, famis la kulta filmo "Kin-dza-dza!", vortoj kaj frazoj por rusa slango.

La kulta statuso de filmo aŭ aktoro povas esti tre malsama inter malsamaj socioj.  Ekzemple, la Brita komedia film-aktoro Norman Wisdom estis kulta ikono en Albanio dum la komunismaj jaroj, tempo kiam lia familie-agrabla stilo certigis ke li ne estis kulta en Britio. Sed nun, post multaj jaroj, liaj filmoj akiras nostalgian kultecon.

Ekzemploj
Kelkaj filmoj konsiderataj kultaj:

Army of Darkness
Batalklubo
Brazil
El Topo
Incubus
La Bredejo (Пасека)
The Blues Brothers
The Matrix
Monstroj, de Tod Browning
Mortinto, de Jim Jarmusch
Possession de Andrzej Żuławski,1981
Rocky Horror Picture Show

Kino
Kentukio

Kentukio ( [kenTAki]) estas la 15-a ŝtato de Usono. Kentukio iam estis parto de Virginio. Dek konstituciaj kongresoj okazis ĉe la kortumejo de Konstitucia Placo en Danville, Kentukio, inter 1784 kaj 1792. En 1790, kentukiaj delegitoj akceptis la preskribojn de Virginio por apartiĝo, kaj la ŝtata konstitucio verkiĝis ĉe la fina kongreso en aprilo 1792. La 1-an de junio, 1792, Kentukio iĝis la 15a ŝtato de la unio kaj Isaac Shelby, heroo de la usona revolucio, elektiĝis kiel la unua ŝtatestro de la Regno de Kentukio.

Ŝtata Birdo: Kardinalbirdo
Ŝtata Floro: Solidago (angle, Goldenrod)
Ŝtata Ĉefurbo: Frankfort

Kentukio, ankaŭ konata kiel "La Bluherba Ŝtato", apudas Okcidenta Virginio, Virginio, Tenesio, Misurio, Ilinojo, Indianao, kaj Ohio. Estas kvar ĉefaj regionoj: la Montaro Cumberland kaj Ebenaĵo Cumberland en la sudoriento, la nord-centra Bluherba Regiono, kaj la okcidenta Ebenaĵo Pennroyal.

Kentukio kaj ĝia loĝantaro eble estas plej konataj pro siaj purrasaj ĉevaloj kaj ĉevalkonkursoj, lokaj distilejoj, kaj senbrida fanatikemo por basketbalo de la Universitato de Kentukio. Kentukio estas la hejmo de la fama Kentukia Ĉevalvetkuro.

La plej granda urbo en Kentukio estas Louisville (esperantigita kiel Luizvilo) kiu ankaŭ havas la plejgrandan metropolan loĝantaron.

Rimarkindaj Kentukianoj 
 Ali, Muhammad, (1942-2016), boksisto

 Clooney, George (1961-), filmaktoro
 Cruise, Tom (1962-), filmaktoro
 Davis, Jefferson (1808-1889), prezidanto de Konfederaciitaj Ŝtatoj de Ameriko
 Depp, Johnny, (1963- ) filmaktoro
 Lincoln, Abraham, (1809-1865) la 16-a prezidanto
 Lynn Loretta, (1932- ) kantisto

 Taylor, Zachary (1784-1850), la 12-a prezidanto
 Warren, Robert Penn, (1905-1989) poeto

Eksteraj ligiloj 
 La TTT-ejo de Kentukio en la angla http://www.kydirect.net
 La TTT-ejo de Kentikia Turismodepartamento en la angla http://www.kentuckytourism.com/

Subŝtatoj de Usono
Kentukia Ĉevalvetkuro

La Kentukia Ĉevalvetkuro (aŭ kentucky Derby en la angla) estas por amantoj de kurĉevaloj fama vetkuro kiu okazas ĉe Churchill Downs en la usona ŝtato Kentukio. Ĝi estas la unua, kaj plej mallonga de tri famaj vetkuroj kiuj okazas en Usono. La tri vetkuroj — Kentukia Ĉevalvetkuro, Vetaĵo Preakness, kaj Vetaĵo Belmont — konsistigas la Trioblan Kronon. En Usono, eĉ inter ne-interesitoj pri ĉevalkonkursoj, la kulturo de la Kentukia Ĉevalvetkuro estas vaste konata. Multaj homoj organizas festojn por rigardi la vetkuron televide kaj trinki mentjulepojn, alkoholaĵo ligita al la Kentukia Ĉevalvetkuro. Ĉe tiaj festoj, kaj antaŭ la komenco de la vetkuro, oni aŭdigas la kanton My Old Kentucky Home (Mia Malnova Kentukia Hejmo), kiu fariĝis la oficiala kanto de la ŝtato de Kentukio.

La Kentukia Ĉevalkonkurso okazas ĉiujare ekde 1875. La gajninto de la unua vetkuro estis Bonaventure, antaŭ spektantaro de 10,000 homoj la 17an de majo 1875.

Eksteraj ligoj:
 TTT-ejo de la Kentukia Ĉevalvetkuro http://www.kentuckyderby.com
 TTT-ejo de la Muzeo de la Kentukia Ĉevalvetkuro http://www.derbymuseum.org/
 TTT-ejo de la vetkurejo Churchill Downs http://www.churchilldowns.com
 TTT-ejo de la Festivalo de la Kentukia Ĉevalvetkuro http://www.kdf.org/

Sporto en Usono
Ĉevalvetkuro
Ĉevalvetkuroj
Kolektado

Kolektado de objektoj estas unu el la ĉefaj ŝatokupoj. Kelkaj kolektantoj koncentriĝas al specialaj temoj, kiel ekzemple francaj poŝtmarkoj el la 19-a jarcento aŭ bildkartoj pri sudeŭropaj lumturoj. Aliaj kolektas ĝenerale kaj amplekse, ekz. poŝtmarkojn el ĉiuj landoj kaj pri ĉiuj temoj. Kolektaĵoj kutime estas bone ordigitaj kaj registritaj.

Kolektero (aŭ kolektaĵo) estas ajna objekto konsiderata havanta valoron aŭ intereson por kolektanto (ne necese mone valora aŭ antikva). Estas nombraj tipoj de kolekteroj kaj terminoj por aludi al tiuj tipoj. Antikvaĵo estas kolektaĵo kiu estas antikva, kaj plej verŝajne granda parto de ties valoro ŝuldas al tio. Kuriozaĵo estas malgranda, kutime fascina aŭ malkutima aĵo serĉegite fare de kolektantoj. Fabrikita kolektaĵo estas aĵo farita specife por personoj kiuj kolektas ilin.

Objektoj de kolektado (kolektaĵoj) estas ekzemple:

Vidu ankaŭ 
 Kolektero
 Muzeo
 Privata kolekto
 Scienca kolekto
 Aŭkcio
 Kuriozaĵkabineto
 Malsana kolektemo

Notoj 

 
Ŝatokupoj