alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Äl-İdrisi

Abu Abd-Allah Muhammad äl-İdrisi yäki äl-İdrisi - Ğäräp säfärçese, cäğräfiäçe, xaritaçı. 

äl-İdrisi 1099. yıl tiräsendä İspaniä şähäre Seuta'da tua.

Ğälim Kordoba universitetında belem alıp Sitsiliädä Normannarnıñ Rodjer II patşası qalasında yäşi. Ul İspaniä, Tönyaq Afrika, Alğı Şäreq cirlären säfär belän yörep çığa.

1166. yılda Siciliadä wafat bula.

Xezmätlär 
äl-İdrisi moña tikle bilgele bulğan bar darulı ülännärne öyränep çıqtı. Üz äytüe buyınça, fännär borınğı zamannardan alğa kitkänñar, wä üze ülännärne cıyu-törkemläw belän şöğellänä başlağan. Sul şaqta ul küp yaña darulı ülän barlığın açtı, wä üz eşläreneñ näticäse itterep törle kitaplarnı yazdı, alar arasında iñ möhime ul «Kitab äl-Cämi-li-Sıyfat Aştat äl-Nabatat» ide.

Şul uq waqıtında ul cäğräfiä belän dä şöğellänä ide, bar närsäne xaritalarda bilgeli ide, böten bilgele bulğan dönyanı taswirlağan ide. 1154. yılda äl-İdrisi «Tabula Rogeriana» atlı xezmät yaza, wä aña östämä xezmät bularaq «Geography» atlı eş. Alarnı bergä Rodjer II. «Nuzxat äl-Muştaq» itep atağan, äl-İdrisi isä «Kitab Rudjar» yäğni Rudjar kitabı atağan. Bu xezmät 1161. yılda törätelep wä östälänep «Keşelek baqçası wä Can şatlığı» iseme belän qabat çığarıla, ämma bügenge köngä kilep citmiçä yuğala. Anıñ «Şatlıq baqçası» yä ki «Keçkenä İdrisi» adı belän bilgele bulğan qısqartılğan yurama 1192. yılda näşri itela. Bu kitap bik ük kamil wä tögäl tügel ide, ämma annan soñ berniçä ğasır buyı çıqqan xaritalar aña nigezlängän ide.

Päräwezdä 
 İnglizçä tärcemäixäl
 âl-İdrisi turında qısqa mäğlümät 
 Andalus täswire
 âl-İdrisi'neñ qayber xarítaları 

Тарихчылар
Географлар
Seuta

Seuta (ispança Ceuta) ul İspaniänıñ Tönyaq-Batış Afrikada ber olı bulmağan şähär-bilämä. BEQ V ğasırda Karfagenlılar belän nigez salınğan.

1668. yılğa qädär Portugaliäneñ (İspaniä basıp alğan) bilämäse, 1668 yılğı Lissabon kileşüe buyınça Portugaliädän İspaniägä küçä.

Sähär alanı 18 km² ala.

1994. yılda canisäbe buyınça 71926 keşe yäşi.

Päräwezdä 
 Şähär turında 

Буйсынган территорияләр
Испания шәһәрләре
Төньяк Африка
Испания эксклавлары
Íslamnıñ çäçäkçağı

Íslamnıñ çäçäkçağı dip Íslam dönyasınıñ, anıñ mädäniäteneñ alğa kitü çağın atílar. Bu çaq dönyağa bik küp ğälimnär birgän.

Medisin 
 ibn Sina (Avisenna) – kürenekle tabíb

Cäğräfiä 
 âl-İdrisi – kürenekle cäğräfiäçe, xaríta tözüçe.

:Íslam dönyası
Ислам
«Mäğärif» näşriäte

«Mäğarif» näşriyatı Qazanda urnaşqan, Tatarstannıñ iñ olı näşriyatlar isäbenä kerä.

Näşriyat yıl sayın 100 çaması törle kitap çığara, ğömümi nösxä sanı 1.5 millionğa citä. Töp yünäleş bularaq Tatarstan mäğärifen däresleklär belän tä'min itü. Monnan tış matur ädäbiät, beleşmäleklär, süzleklärne bastıra.

Monı da qara 
 Tatarstan näşriyatları
 Tatarstan mäğarife

Päräwezdä 
 Näşriyatnıñ räsmi säxifäse 

Әлифба буенча нәшриятлар
Татар телле нәшриятлар
Казан оешмалары
Татарстан мәгарифе
Татарстан нәшриятлары
Tatar Sönçälese

Tatar Sönçälese atlı awıl Tatarstannıñ Aqsubay cirlegendä urnaşıla.

Awılda 112 çaması yort. Elek anda yartısı Çuaşlar yäşägän. Annarı qayberläre küçep kitkän. Qalğannarı Íslam dinen qabul itep tatarlaşqannar. 

Awılda yäşlär küp. İr-atlar kübräk. Xatın qızlar şähärgä kitä. Awılda 60lap buydaq bar. Kem närsä eşli inde. Kolxozda eşläp, beraz eşlägän malların satıp eçüçelärdä, ata-anası pensise cilkäsendä yäşäwçelär dä bar. Törle timer, taş eşlärendä eşlilär.

Dini tormış 
1994. yılda mäçet yañadan açıldı. Mäktäptä Ğäräp tele häm Äxläq däresläre alıp barıla.

2003. yılda Qorban ayında 32 qorban buldı. Xalıq dinne totarğa torışa. Uraza ayında da, awılda här kön íftar mäclese. Mäçetkä yörüçe babaylarnı awız açarğa çaqıralar.
Antuan de Sent-Ekzüperi

Antuan de Sent-Ekzüperi,  tatar äyteleşe: Antuan de Sañ Ekzüperi (fransuzça Antoine de Saint-Exupéry )(29 iyün, 1900 - 31 iyül, 1944) - böyek Fransiä yazuçısı häm oçuçı.

Tormış 
Antuan Mari Rocer de Sent Ekzüperi (fransuzşa Antoine Marie Roger de Saint-Exupéry) Lyon şähärendä yäştä bulğan inde ğailädä tua. Başlanğıç mäktäben tamamlağaç, miğmarlıq öyränü öçen École des Beaux-Arts (äyteleşe: Ekoli de Bo-Art) uqırğa kerä. 1921. yılda ul xärbi xezmät safına basa häm oçuçığa öyränü öçen ul Strasburg şähärenä cibärelä. Kiläse yılda ul röxsätnämä iäse bula häm aña xärbi oçqıçta eşlärgä täqdim itälär, ämma ğailäse riza bulmağaç, ul Paris şähärendä şirkät eşendä qaldırıla. Anıñ eşe tarqala, häm kiläse berniçä yıl eçendä fälän eş almaştıra.

1926. yılda ul tağın oça başlıy, Tuluz häm Dakar arasında hawapoştıda eşli. Anıñ L'Aviateur (Oçuçı) atlı berençe xikäyä Le Navire d'argent jurnalında bastırıla.

1928. yılda ul Courrier-Sud (Könyaqtan xat) atlı berençe kitap bastıra häm Kasablanka/Dakar arasında oça. Saharada Rio de Oro'dağı Cap Juby (äyt. Kap Jübi) hawa alanı mödire bula.

1929. yılda Sañ Ekzüperi Könyaq Amerikağa küçerelä, häm ul anda Aeroposta Argentina Company mödire bularaq eşli başlıy.

1931. yılda, Prix Femina bäygesendä ciñgän, Vol de Nuit (Tönge Oçış) bastırıla. Şulay itep üz oçu/yazu eşen suğışqa tikle däwam itä.

1931. yılnıñ 11. aprelendä ul Consuelo Suncin Sandoval de Gómez (äyt. Konsuelo Sunsin Sandoval de Gomes) qızğa öylänä.

İkençe Bötendönya Suğışı waqıtında ul Fransiäda xärbi ezläwçe squadronda oça tora. Annarı ul New York şähärenä qaça wä, doşman belän suğışu öçen, kire Urtacirgä qayta.

44 yäşle Sañ Ekzüperi, Ron yılğası yanında cıyılğan Alman xärbiläre turında belem cíu mäs'äläsenä oçarğa rizalıq belderä. Şulay itep 1944. yılnıñ 31. iyülendä ul tönge oçuğa çığıp, annan kire qaytmıy inde. Ber xatın-qız 1. Avgust tiräsendä oçqıç töşü kürüe turında xäbär itä häm beraz soñraq Frans xezmätkiemendä ber mäyet tabıla, Sañ Ekzüperi itep kümelä.

1998. yılda ber balıqçı Marsel sähärennän könyaqtaraq kömeş beläzegen taba. Baştan bu xäbärgä yawız şayartuğa kük qarıylar, ämma soñraq Sañ Ekzüperi tabıluın tanıylar.

Anı Almannarnıñ Focke-Wulf Fw 190 höcüm-oçqıçtağı Robert Heixel atıp töçergän, dip faraz iñ ışanıçlı bularaq sanala.

Äsärlär 

 L'aviateur (1926) 
 Courrier sud (1929)
 Vol de nuit (1931)
 Terre des Hommes (1939)
 Pilote de Guerre (1942)
 Lettre à un Otage (1943)
 Le Petit Prince (1943) (Tatarçağa Näni Prins kük küçerelgän: ISBN 5-7761-0842-X, ISBN 978-5-298-03087-8) 
 Citadelle (1948)

Östämälär 
 Fransiäneñ 50-frank aqçasında anıñ suräte ide.
 Lion şähärendä Saint-Exupéry isemle Xalıqara Hawa alanı bar.
 1975. yılda ber asteroidqa 2578 Saint-Exupéry isemen quşqannar, berazdan soñ Petit-Prince asteroid tabıldı.

Päräwezdä 
 Saint-Exupéry – räsmi säxifä (Fransça)
 Näni Prins Tatarçağa

Франция язучылары
Möxämmädiä

«Möxämmädiä» yuğarı mädräsäse Şäriğät belgeçlären äzerläwçe, Qazanda urnaşılğan uqu yortı.

Tarix 

«Möxämmädiä» mädräsäse 1882 yılda oyıstırılıp, 1918 yılğa tikle eşläp kilde. Mädräsä belän kürenekle ğälim Ğälimcan Barudi citäkçelek itte. Hiççiksez «Möxämmädiä» mädräsäse ul waqıtta yuğarı belem birüçe uqu yortı bulıp tordı.

Üzgärtep qoru başlanğaç uq tatar zıyalıları arasında «Möxämmädiä» mädräsäsen torğızu zarurlığı turında söyli başladılar, wä 1993 yılda bu xıyal çınğa aştı – berençe şäkertlär «Möxämmädiä» busağasın atlap kergännär.

Uqıtu eşe 

Mädräsädä uqıtu yuğarı dini belem birüne küzdä totqan Şäriğät bülegendä alıp barıla. Köndezge bülektä 5 yıl, kiçke wä çittän uqu büleklärendä 4 yıl däwamında mondıy belgeçlär äzerlänä:
 imam-xatıyb;
 mödärris (mädräsä uqıtuçısı);
 Ğäräp tele uqıtuçısı wä tärcemäçese.

Berençe uqıtu yılına yıl sayın urta mäktäpneñ tuğızınçı yäki unberençe sıynıfın tämamlağan illeşär yeget wä qız qabul itelä. Tuğız sıynıf tämamlawçılar berençe ike yıl däwamında belgeçlek buyınça uqunı ğömümi urta belem alu belän berläşsterälär. Qazannan çittä yäşäwçe yegetlär tulay toraq belän tä'min itelä. Däreslärne yuğarı belemle Ğäräp tele belgeçläre wä din ğälimnäre alıp baralar.

Köndezge bülekkä qabul itü İslam tarixı, Rusiä tarixı, Tatar/Urıs tele buyınça imtixannarnı uzu belän 1 avgustta başlana. Çittän uqu bülegenä kerü imtixannarı avgust ayında, wä kiçke uqıtu bülegenä sentäberdä uza.

Elemtä 
Rusiä Federatsiäse, 420021, Tatarstan Cömhüriäte, Qazan şähäre, Ğabdulla Tuqay uramı, 34 yort, «Möxämmädiä» mädräsäse. tel: +7-8432-93-17-06.

Monı da uqı 
 Tatarstanda dini tormış

Мөхәммәдия (Казан)
Татарстанда Ислам
Ян Юдин

Ян Андрей улы Юдин яки Янис Юдиньш (, ,  — , ) — хәрби эшлекле, Беренче бөтендөнья сугышы һәм Гражданнар сугышында катнашучы. 1917—1918 елларда Өченче Латыш Укчылары бригадасы командиры вазифаларын башкарган.

1918 елның августыннан Көнчыгыш фронтның Иделнең сул яр буе гаскәри төркемнәре белән идарә итә. Казанны Ак армиядән азат итү сугышында Кызыл Таучык тимер юл стансасы янында һәлак була. Аның хөрмәтенә стансага Юдин бистәсе исеме бирелә.

Хәтер 
 Казанда, Яр Чаллыда, Васильевода, Карамалы Тауда урамнарга исеме бирелгән.

Моны да карагыз 
 Юдино бистәсе
 Юдино станциясе

Сылтамалар 
 Казан энциклопедиясе 

Россия ватандашлар сугышында катнашучылар
Ян Юдин
Törkiä bayrağı

Törkiä bayrağın Töreklär Ay Yıldız dipä tä atílar. Bu bayraq borıñğıdan kilgän, ul Ğosman Xälifäteneñ dä bayrağı ide.

Ay-yoldız Asíada küp yözyıl buyı qullanıla inde, xättä Íslamnı qabul itü aldınnan da. Qızıl tös Törkiä taríxınıñ iñ tanılğan töse bularaq tora.

Bayraq baştan ay tamğası belän yäşel töstä ide. 1793. yılda soltan Selim III tösen qızılğa üzgärtä, wä 1844. yılda ay yanına yoldız quşıla.

Monı da qarağız 
 Törkiä gimnı

İskärmälär 

Төркия мәдәнияте
Илләр буенча байраклар
Mostafa Kemal Atatörek

Mostafa Kemal Atatörek (1881. 4 ğinwar/19 may – 1938. 10 noyäber) — Törkiä xärbi wä däwlät citäkçese bula, Törkiä Cömhüriätenä nigez saluçı wä anıñ berençe prezidentı. Mostafa Ğosman İmperiäseneñ Sälänik şähärendä tua, anda xäzerge waqıtta Törkiä ilçelege urnaşkan. Tuğanda aña Mostafa iseme genä birelgän bula. Ali Rıza isemle atası xärbi bula, wä ul bala çağında uq ülep kitä. Anası iseme Zübeyde Xanım bula.

Atatürk qorğan üzgäreşlär 
Mostafa Kemal Atatürk çorında Törek tele Ğäräpäliftän Latínälifkä küçerelä. Şäriğät buyınça xäkim itü İswiçrädä kebek qanunnarğa almaştırıla. Küpçelek dini mädräsälär yabıla.

İskärmälär

Sıltamalar 
 Ataturk.Net
 Atatürk'neñ özekläre  
 http://kultur.gov.tr/portal/?belgeno=4600
 http://www.tsk.mil.tr/anitkabir/hayati.html 

Төркия сәясәтчеләре
Төрекләр
Төркия президентлары
Karl Müfke

Müfke Karl (1868.-1933.), arxitektor, rässam. 1897.-1912. yıllarda Qazan sänğät mäktäbeneñ arxitektur bülege mödire, ber ük waqıtta 1898.-1901 dä mäktäp direktorı. 1901.-1909. da Qazan universitetı arxitektorı. Müfke proyektı belän Qazanda şäxsi utar yortı, Sänäğät mäktäbe binası (1901.-1903.), Qazan universitetınıñ töp binasınıñ yanqorma (1902.-1904.), Uşkova yortı (1904.-1907.), Qazan xärbi okrugı komanduşçise yortı (1906., Amlong belän berlektä) häm başqalar tözelä. 1912. yıldan Saratov şähärendä yäşi. Arxitekturda eklektik  häm modern yünäleşe tarafdarı.

Казан архитекторлары
Andre Timmermans

Timmermans André (1917.-1967.), Bilgiä grajdanı. İkençe Bötendönya suğışı waqıtında Bilgiä Qarşılıq xäräkätendä qatnaşa. Alman faşistlarına äsirlekkä töşä häm Berlindäge Moabit törmäsendä Musa Cälil belän ber kamerada utıra, anıñ totqın könnärendä icat itkän ikençe qulyazma şiğer tuplamasın (Moabit däftären) saqlap qala, şuğıştan soñ Sovet xakimiätenä tapşıra.

Qazanda Musa Cälilgä bağışlanğan yübäläy tantanasında qatnaşa.

Шәхесләр:Бельгия
Төркия гимны

«» (“Бәйсезлек маршы”) — Төркиянең милли гимны. Мәхмүт Акиф Эрсой тарафыннан 1921 елда язылган һәм 1921 елның 12 мартында рәсми рәвештә кабул ителгән. Сүзләр сайлаганда 724 шигырь карап чыкканнар. Гимнга үз көен 24 композитор тәкъдим иткән, ләкин шуларның икесе генә кулланылыш тапкан. Беренчесе — Әли Рифат Чагатайның 1924 елда иҗат ителгән көе (моннан соңгы аудионы тыңла). Икенчесе — Госман Зәки Үнгөрнеке, ул 1930 елдан башлап бүгенгегә кадәр кулланыла.

Сүзләре 
Госман империясендә рәсми язма тел гарәп әлифбаында госманлы төрекчә иде. «Истикълал Маршы» шулай ук Төньяк Кипр Төрек Җөмһүриятенең рәсми дәүләт гимны.

Төрекчә сүзләре

Татарча версиясе 
Рәсми башкарыла торган беренче куплет:
Курыкма, сүнмәс бу шәфәкъ нурларында ал байрак,
Исән-имин илем өстендә янган иң соңгы учак,
Ул минем милләтемнең йолдызыдыр — балкыячак,
Ул минем милләтемә, милләтемә анчак.

Чытма йөзеңне, зинһар өчен, әй, назлы һилал,
Каһарман халкыма гөл сыман бу шиддәт һәм бу җәләл.
Юкса, синең өчен түккән каныбыз булмас хәләл;
Хактыр, Хакка табынган милләтемә истикълал!

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Көй: MIDI birem
 Көй: Real Audio File
 İSTİKLÂL MARŞIMIZ
 Türkiye Büyük Milli Meclisi (Төркиянең Бөек Милли Ассамблеясе)

Төркия мәдәнияте
Илләр буенча гимннар
Төркия
2030 ел



Вакыйгалар 

2030 ел
Еллар
2031 ел



Вакыйгалар 

2031 ел
Еллар
2032 ел



Вакыйгалар 

2032 ел
Еллар
2033 ел



Вакыйгалар 

2033 ел
Еллар
2034 ел



Вакыйгалар 

2034 ел
Еллар
2035 ел



Көтеләчәк вакыйгалар

Май 
 15 май — Мәскәү метрополитенына 100 ел.

Төгәл датасыз 
 Мәскәү метрополитенының Зур әйләнәсе төзеләчәк .
 Тверь шәһәренә 900 ел
 Марска халыкара космик экипаж җибәрелүе көтелә.

Искәрмәләр 

2035 ел
Еллар
2036 ел



Вакыйгалар 

2036 ел
Еллар
2027 ел



Вакыйгалар 

2027 ел
Еллар
2028 ел



Вакыйгалар 

2028 ел
Еллар
2029 ел



Вакыйгалар 

2029 ел
Еллар
2037 ел



Вакыйгалар 

2037 ел
Еллар
2038 ел



Вакыйгалар 

2038 ел
Еллар
2039 ел



Вакыйгалар 

2039 ел
Еллар
2040 ел



Вакыйгалар 

2040 ел
Еллар
2041 ел



Вакыйгалар 

2041 ел
Еллар
2042 ел



Вакыйгалар 

2042 ел
Еллар
2043 ел



Вакыйгалар 

2043 ел
Еллар
2044 ел



Вакыйгалар 

2044 ел
Еллар
2045 ел



Вакыйгалар 

2045 ел
Еллар
2046 ел



Вакыйгалар 

2046 ел
Еллар
2047 ел



Вакыйгалар 

2047 ел
Еллар
2048 ел



Вакыйгалар 

2048 ел
Еллар
2049 ел



Вакыйгалар 

2049 ел
Еллар
1801 ел



Вакыйгалар 
 Казанда Галиев мәчете төзелеше тәмамлана.
 21 март — Испания белән килешү нәтиҗәсендә Луизиана Франциягә күчә.
 2 апрель — адмирал Нельсон Дания флотын тар-мар итә.

Туулар

Вафатлар 

1801 ел
Еллар
1802 ел



Вакыйгалар 
 Казанда Иске Таш мәчете төзелеше тәмамлана.

Туулар 

 24 февраль — Ираклий Боратынский, Казан губернаторы (1846—1857).
 26 февраль — Виктор Гюго (), француз язучысы (1885 елда вафат булды).
 22 июль — Александр Казем-Бек, татар теле белгече, галим.
 24 июль — Александр Дюма, француз язучысы.
 19 сентябрь — Лайош Кошут, маҗар халкының милли каһарманы.

Вафатлар 

1802 ел
Еллар
1701 ел



Вакыйгалар 
 Төрекләрнең Гыйрактагы гарәпләрнең баш күтәрүләрен бастырулары.
 Уралда чуен коючы беренче заводлар төзелә (Каменский һәм Невьянский).
 24 июль — Детройт шәһәре нигезләнгән.

Туулар 

 27 ноябрь — Андерс Цельсий, швед астрономы, математигы һәм физигы (1744 елда вафат булды).
 11 гыйнвар — Иоганн Николаус Фробе, математик, физик һәм фәлсәфәче (1756 елда вафат булды).

Вафатлар 

 13 гыйнвар — Фридрих Ульрих Каликст, алман теологы (1622 елда туган).

Еллар
1702 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

Еллар
1703 ел



Вакыйгалар 
 16 май — Португалия белән Бөекбритания арасында Лиссабон килешүе төзелә. 
 27 май — Санкт-Петербург шәһәренә нигез салына.

Туулар

Вафатлар 

 16 май — Шарль Перро, француз язучысы.

Еллар
1704 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

 28 октябрь — Джон Локк, инглиз фәлсәфәчесе, педагог.

Еллар
1705 ел



Вакыйгалар

Туулар 

 18 октябрь — Герард Миллер, Россия тарихчысы.

Вафатлар 

Еллар
1706 ел



Вакыйгалар

Туулар 

 17 гыйнвар — Бенджамин Франклин, Америка галиме, журналист, сәясәт эшлеклесе (1790 елда вафат булды).

Вафатлар 

Еллар
1707 ел



Вакыйгалар

Туулар 

 7 сентябрь — Бюффон, француз натуралисты, биолог, язучы.
 30 сентябрь — Пьетро Ротари, итальян рәссамы.

Вафатлар 

Еллар
1709 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

Еллар
1710 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

Еллар
1711 ел



Вакыйгалар

Туулар 

 19 ноябрь — Михаил Ломоносов, рус галиме, тарихчы, шагыйрь.

Вафатлар 

Еллар
1712 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

 12 июль — Ричард Кромвель, Англия лорд-протекторы.
 14 сентябрь — Джованни Кассини, итальян астрономы.

Еллар
1713 ел



Вакыйгалар 
 8 май — Россия башкаласы Мәскәүдән Санкт-Петербургга күчә.

Туулар

Вафатлар 

Еллар
1714 ел



Вакыйгалар

Туулар 

 17 июнь — Александр Баумгартен, алман фәлсәфәчесе.

Вафатлар 

Еллар
1715 ел



Вакыйгалар

Туулар 

 23 октябрь — Петр II, Россия императоры.

Вафатлар 

Еллар
1716 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

Еллар
1717 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

Еллар
1718 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

Еллар
1719 ел



Вакыйгалар 
 Швеция һәм Ганновер арасында конвенция имзалана.

Туулар 

 14 ноябрь — Леопольд Моцарт, Австрия композиторы, скрипкачы.

Вафатлар 

 17 июнь — Джозеф Аддисон, инглиз язучысы, публицист.

Еллар
1720 ел



Вакыйгалар 
 Швециядә Фредерик I идарә итә башлый.
 Кытай гаскәрләре Лхасаны басып ала. Тибетның буйсынуы.

Туулар 

 11 май — Карл Фридрих Мюнхгаузен, алман бароны.

Вафатлар 

 21 апрель — Антуан Гамильтон, инглиз һәм француз язучысы.

Еллар
1721 ел



Вакыйгалар 
 30 август — Россия һәм Швеция арасында Ништадт тынычлык килешүе имзалана.
 2 ноябрь — Петр I Бөтенрусия императоры булып игълан ителә.

Туулар 

 30 гыйнвар — Бернардо Беллотто, итальян рәссамы.

Вафатлар 

 19 март — Климент XI, Рим папасы.

Еллар
1723 ел



Вакыйгалар

Туулар 

 5 июнь — Адам Смит (), инглиз икътисадчысы һәм фәлсәфәче.

Вафатлар 

 26 август — Антони ван Левенгук, Нидерланд патшалыгының табигать фәннәре галиме, микроскоп конструкторы.

Еллар
1724 ел



Вакыйгалар 
 5 февраль — Санкт-Петербург Фәннәр Академиясе оеша.

Туулар

Вафатлар 

Еллар
1726 ел



Вакыйгалар 
 Джонатан Свифт «Гулливер сәяхәтләре» китабын бастыра.
 Монтевидео шәһәренә нигез салына.
 Франциядә беренче масоннар оешмасы оеша.
 Иран белән Төркия сугышы башлана.

Туулар 

 7 апрель — Чарльз Берни, инглиз композиторы.
 8 июль — Джон Беркенхаут, инглиз язучысы, табиб.

Вафатлар 

 18 июнь — Мишель Ришар Делаланд, француз композиторы.

Еллар
1728 ел



Вакыйгалар

Туулар 

 16 гыйнвар — Никколо Пиччини (), итальян композиторы.
 21 февраль — Пётр III, рус императоры.
 12 март — Антон Рафаэль Менгс (), алман рәссамы.
 11 май — Пьер Гавинье (), француз музыканты һәм педагогы.
 26 август — Иоганн Генрих Ламберт (), алман физигы и фәлсәфәчесе.
 27 октябрь — Джеймс Кук (), инглиз сәяхәтчесе.
 10 ноябрь — Оливер Голдсмит (), инглиз язучысы.

Вафатлар 

Еллар
1729 ел



Вакыйгалар 
 Казакъ ханлыгы өч җузга бүленә.
 Джон Флэмстид йолдызлар күге атласын бастыра.

Туулар 

 22 гыйнвар — Готхольд Лессинг, алман драматургы, әдәби тәнкыйтьче.
 2 май — Екатерина II, Россия патшабикәсе.
 24 ноябрь — Александр Василий улы Суворов, рус милли каһарманы (1800 елда үлгән).

Вафатлар 

 31 гыйнвар — Якоб Роггевен, Һолландияле диңгез сәяхәтчесе.
 1 декабрь — Жак Маральди, француз астрономы, математик.

Еллар
1730 ел



Вакыйгалар 
 4 март — Анна Иоанновна Югары яшерен шураны бетерә.
 Барнавыл шәһәренә нигез салына.
 Госман империясендә Мәхмүт I идарә итә башлый.

Туулар 

 19 сентябрь — Огюстен Пажу, француз сынчысы.

Вафатлар 

 29 гыйнвар — Петр II, Россия императоры.

1730 ел
Еллар
1733 ел



Вакыйгалар 
 Төньяк Америкада 13-нче Бөекбритания колониясе нигезләнә
 Америкада беренче массоннар оешмасы барлыкка килә.
 Ахроматик линзалар уйлап чыгарыла.

Туулар 

 5 сентябрь — Христоф Виланд, алман язучысы.

Вафатлар 

1733 ел
Еллар
1734 ел



Вакыйгалар 
 Геттинген университеты нигезләнә.

Туулар 

 3 сентябрь — Джозеф Райт, инглиз рәссамы.

Вафатлар 

1734 ел
Еллар
1735 ел



Вакыйгалар 
 Россия империясе Төркиягә каршы сугыш башлый.

Туулар 

 29 март — Иоганн Музеус, алман язучысы, әдәби тәнкыйтьче.

Вафатлар 

 Филиппо Ювара, итальян архитекторы.

1735 ел
Еллар
1736 ел



Вакыйгалар 
 13 сентябрь — Чиләбе шәһәре нигезләнә.
 Кызылъяр шәһәре нигезләнә.

Туулар 

 19 гыйнвар — Джеймс Уатт, шотланд физигы.
 27 октябрь — Джеймс Макферсон, шотланд шагыйре.

Вафатлар 

 16 март — Джованни Перголези, итальян композиторы, скрипкачы.

1736 ел
Еллар
1737 ел



Вакыйгалар 
 4 ноябрь — Неапольда дөньяның иң борынгы опера театры ачыла.
 Сан-Хосе, хәзерге Коста-Рика башкаласы нигезләнгән.
 Калькуттада җир тетрәве. 300 мең кеше вафат.

Туулар 

 28 март — Франческо Дзанетти (), итальян композиторы, капельмейстер.
 27 апрель — Эдуард Гиббон (), инглиз тарихчысы.

Вафатлар 

 10 май — Накамикадо, Япония императоры.

1737 ел
Еллар
1738 ел



Вакыйгалар

Туулар 

 11 октябрь — Артур Филлип () инглиз адмиралы, беренче Австралия губернаторы.
 Канзафар Усаев — Е. Пугачев җитәкчелегендәге хәрәкәт юлбашчыларының берсе.

Вафатлар 

1738 ел
Еллар
1739 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

 25 июль — Бенедетто Марчелло, итальян композиторы.

1739 ел
Еллар
1741 ел



Вакыйгалар 
 6 декабрь — Россия дәүләти системаны үзгәртү нәтиҗәсендә тәхеткә Елизавета Петровна килә.

Туулар

Вафатлар 

 19 декабрь — Витус Беринг (), рус сәяхәтчесе.

1741 ел
Еллар
1742 ел



Вакыйгалар 
 10 май — «Изге» Синод (Рус православ чиркәвенең идарә органы) татар мәчетләрен җимерү турында боерык бирә.
 Инглизләрнең Испания белән сугышларында уңышсызлыклар. Уолпол министрлыгының бетүе.
 Пруссия һәм Австриянең сепарат солыхы. Пруссиягә Силезиянең һәм Швибусның кушылуы.
 Австрия ягында сугышка Россия һәм Голландия кушыла.
 Испаниянең сугыштан чыгуы.
 1742—1745 — Изге Рим Империясе императоры Карл VII (Баварияле).

Туулар 

 16 декабрь — Гебхард Леберехт Блюхер, прус фельдмаршалы (1819 елда үлә).

Вафатлар 

1742 ел
Еллар
1743 ел



Вакыйгалар

Туулар 

 13 апрель — Томас Джефферсон,  АКШ президенты (1801—1809).
 24 май — Жан Поль Марат, Француз инкыйлабы җитәкчеләренең берсе.
 14 июль — Гавриил Державин, шагыйрь.

Вафатлар 

1743 ел
Еллар
1744 ел



Вакыйгалар 
 Лионда ефәк тукучыларның ризасызлык белдерүләре.
 Пруссиягә Эмденның кушылуы.
 18 июнь — Россиядә патшабикә Елизавета Петровна үлем җәзасын камчы белән суктыруга алмаштыра.
 Һиндстанда инглизләр һәм французлар арасында хәрби хәрәкәтләрнең башлануы.

Туулар

Вафатлар 

1744 ел
Еллар
1745 ел



Вакыйгалар 
 Изге Рим Империясе императоры Франц I Стефан була.
 Инглизләр Канадада изге Лаврентий елгасы тамагында урнашкан Луисбург кальга алалар.

Туулар 

 20 апрель — Филипп Пинель (), француз табибы, Франциядә фәнни психиатриягә нигез салучы (1826 елда үлә).
 16 сентябрь — Михаил Илларионович Кутузов, рус гаскәр башлыгы, генерал-фельдмаршал

Вафатлар 

 Джонатан Свифт — язучы, «Гулливер сәяхәтләре» романы авторы.

1745 ел
Еллар
1746 ел



Вакыйгалар 
 16 апрель — Стюартларның соңгы тапкыр инглиз тәхетенә кайту омтылышы.

Туулар 

 7 июль — Джузеппе Пьяцци, итальян астрономы.

Вафатлар 

 8 август — Фрэнсис Хатчесон, инглиз фәлсәфәчесе.

1746 ел
Еллар
1747 ел



Вакыйгалар 
 Азәрбайҗанда Бакы ханлыгы оештырыла.

Туулар 

 17 гыйнвар — Маркус Герц, алман фәлсәфәчесе, табиб.

Вафатлар 

1747 ел
Еллар
1749 ел



Вакыйгалар

Туулар 

 28 август — Иоганн Вольфганг Гете, алман галиме, язучы.
 31 август — Александр Радищев, рус язучысы.

Вафатлар 

1749 ел
Еллар
1750 ел



Вакыйгалар

Туулар 

 Мурад Бәй, мәмлүкләр атлы гаскәре башлыгы. Ибраһим Бәй белән берлектә Мисыр белән идарә итә.
 18 август — Антонио Сальери, итальян композиторы, дирижер һәм педагог.
 4 декабрь — Анри Грегуар, француз католик рухание, Бөек Француз Инкыйлабы эшлеклесе.

Вафатлар 

 Император Сакурамати — 1735 елның 13 апреленнән алып 1747 елның 9 июненә кадәр Япония хөкемдары.
 28 июль — Иоганн Себастьян Бах, алман композиторы.

1750 ел
Еллар
1751 ел



Вакыйгалар 
 Гаити утравында куәтле җир тетрәве.

Туулар 

 1 декабрь — Юхан Чельгрен, швед шагыйре, драматург.

Вафатлар 

1751 ел
Еллар
1752 ел



Вакыйгалар 
 Әфганнар Кашмирны буйсындыралар.

Туулар

Вафатлар 

 22 август — Уильям Уистон, инглиз галиме, тарихчы.

1752 ел
Еллар
1753 ел



Вакыйгалар

Туулар 

 20 ноябрь — Луи Бертье, Наполеон I штабы җитәкчесе.

Вафатлар 

 14 гыйнвар — Джордж Беркли, инглиз фәлсәфәче.

1753 ел
Еллар
1754 ел



Вакыйгалар

Туулар 

 16 июнь — Салават Юлаев, башкорт шагыйре.
 1 октябрь — Павел I, Россия императоры.

Вафатлар 

 13 декабрь — Мәхмүд I ( — ), Төркия солтаны (1730—1754 еллар).

1754 ел
Еллар
1755 ел



Вакыйгалар

Туулар 

 11 апрель — Джеймс Паркинсон (), инглиз табибы.

Вафатлар 

1755 ел
Еллар
1758 ел



Вакыйгалар 
 Россия гаскәрләре Кёнигсбергны басып алалар.

Туулар 

 Яхъя бине Сәфәргали (1758-1838), мәгърифәтче, имам, шагыйрь, фәлсәфәче, табиб-гипнозчы.
 29 сентябрь — Горацио Нельсон, мәшһүр инглиз админиралы.

Вафатлар 

1758 ел
Еллар
1760 ел



Вакыйгалар 
 Роберт Клайв, Англиягә кайтып, парламентта урын сатып ала.

Туулар 

 21 сентябрь — Иван Дмитриев, рус шагыйре, министр.
 17 октябрь — Анри Сен-Симон, француз фәлсәфәчесе.

Вафатлар 

1760 ел
Еллар
1761 ел



Вакыйгалар 
 Венера планетасының атмосферасы ачыла.

Туулар

Вафатлар 

 25 декабрь — Елизавета Петровна, Россия императоры.

1761 ел
Еллар
1762 ел



Вакыйгалар 
 4 гыйнвар — Бөекбритания Испания һәм Неапольга сугыш игълан итә.

Туулар 

 30 октябрь — Андре Шенье, француз шагыйре.

Вафатлар 

 17 июль — Петр III, Россия императоры.

1762 ел
Еллар
1763 ел



Вакыйгалар 
 Аурупада Җидееллык сугыш тәмамлана.
 Бразилия башкаласы Салвадордан Рио-де-Жанейрога күчерелә.

Туулар 

 26 гыйнвар — Карл XIV Юхан (Жан-Батист-Жюль Бернадот), Швеция һәм Норвегия кыйралы.
 7 май — Юзеф Понятовский, Франция маршалы.

Вафатлар 

1763 ел
Еллар
1764 ел



Вакыйгалар 
 21 апрель — киләчәктә Бауман исемендәге МДТУ-а әйләнәчәк уку йорты ачыла.

Туулар

Вафатлар 

 Габдрахман Тайсугани, татар язучысы, мәгърифәтче, хаттат.
 15 июль — Иван VI, Россия императоры.

1764 ел
Еллар
1765 ел



Вакыйгалар 
 Кытайлар Һиндокытай ярымутравына бәреп керәләр.

Туулар

Вафатлар 

 15 апрель — Михаил Ломоносов, рус галиме, тарихчы, шагыйрь.

1765 ел
Еллар
1767 ел



Вакыйгалар

Туулар 

 11 июнь — Джон Адамс, АКШ президенты.
 25 август — Луи Антуан Сен-Жюст, Бөек Француз инкыйлабы эшлеклесе.

Вафатлар 

 Томас Смит, инглиз рәссамы.

1767 ел
Еллар
1769 ел



Вакыйгалар 
 6 октябрь — Инглиз сәяхәтчесе Джеймс Кук () Яңа Зеландиягә аяк баскан.

Туулар 

 15 август — Наполеон I, француз императоры.
 14 сентябрь — Александр Һумбольдт, алман галиме.

Вафатлар 

1769 ел
Еллар
1771 ел



Вакыйгалар

Туулар 

 14 май — Роберт Оуэн (), инглиз социалисты, утопист.

Вафатлар 

1771 ел
Еллар
1772 ел



Вакыйгалар 
 13 июль — Инглиз сәяхәтчесе Джеймс Кук тарихта беренче дөнья тирәли сәяхәткә чыга.

Туулар

Вафатлар 

1772 ел
Еллар
1773 ел



Вакыйгалар 
 Араукания бәйсезлеге испаннар тарафыннан таныла.

Туулар 

 21 декабрь — Роберт Броун, инглиз биологиячесе.

Вафатлар 

1773 ел
Еллар
1776 ел



Вакыйгалар 
 28 март — Мәскәүнең Зур театрына нигез салына.
 4 июль — АКШ бәйсезлек декларациясе имзаланды.
 11 июль — Плимуттан Джеймс Кук соңгы экспедициясенә чыга.
 2 август — 4 июль кабул ителгән АКШ бәйсезлеге турындагы декларацияне имзалау тантанасы уза.

Туулар 

 9 август — Амедео Авогадро, итальян физигы, химик.

Вафатлар 

1776 ел
Еллар
1777 ел



Вакыйгалар

Туулар 

 14 август — Ханс Кристиан Эрстед, дат физигы.

Вафатлар 

1777 ел
Еллар
1779 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

 14 февраль — Джеймс Кук, инглиз сәяхәтчесе (1728 елда туган).

1779 ел
Еллар
1783 ел



Вакыйгалар 
 Бөекбритания АКШ бәйсезлеген таный.
 Россия империясе Кырым ханлыгын үзенә куша.
 19 апрель — Екатерина II манифесты нигезендә Россия империясенә Кырым ханлыгы кушыла.
 3 август — Япониядәге Асам вулканы ату нәтиҗәсендә 35 мең кеше һәлак була.

Туулар 

 24 июль — Симон Боливар, испан колонияләренең бәйсезлеге өчен көрәшкән җитәкче.
 17 сентябрь — Надежда Дурова, хәрби, соңыннан язучы.
 22 октябрь — Герард Миллер, Россия историографы.

Вафатлар 

1783 ел
Еллар
1784 ел



Вакыйгалар 
 Һиндстан белән идарә итү турында Бөекбритания парламенты карары.
 Кавказда Владикавказ кирмәне нигезләнә.

Туулар

Вафатлар 

 4 сентябрь — Цезарь Франсуа Кассини, француз астрономы, геодезист.

1784 ел
Еллар
1786 ел



Вакыйгалар 
 8 июнь — Нью-Йоркта сатуда беренче тапкыр туңдырма тәкъдим ителде.
 8 август — Мишель Паккар беренче булып Аурупаның иң биек урынына менде.
 18 август — Рейкьявик шәһәренә нигез салына.

Туулар

Вафатлар 

1786 ел
Еллар
1792 ел



Вакыйгалар 
 20 март — Франция Милли шурасы гильотина куллануын хуплый.
 5 апрель — Джордж Вашингтон АКШ тарихында беренче тапкыр президент ветосын куллана.

Туулар 

 1 декабрь — Николай Лобачевский, математик (1856 елда вафат булды).

Вафатлар 

 12 декабрь — Денис Фонвизин, рус язучысы.

1792 ел
Еллар
1799 ел



Вакыйгалар

Туулар 

 6 июнь — Александр Пушкин, рус шагыйре, язучы.
 21 июнь — Вилһелм Кюхельбекер, декабрист, язучы.

Вафатлар 

1799 ел
Еллар
1500 ел



Вакыйгалар 
 Җир халкы 500 миллион кешегә җитте.
 4 апрель — Португалия сәяхәтчесе Педру Кабрал Бразилияне ачкан (башта ул аны утрау дип уйлаган).
 10 август — Португал диңгез сәяхәтчесе Диогу Диаш Мадагаскар утравын ача.

Туулар

Вафатлар 

1500 ел
Еллар
1501 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1501 ел
Еллар
1502 ел



Вакыйгалар 
 3 апрель — Христофор Колумбның дүртенче экспедициясе башланган.

Туулар

Вафатлар 

1502 ел
Еллар
1504 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1504 ел
Еллар
1505 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1505 ел
Еллар
1506 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

 20 май — Христофор Колумб, сәяхәтче.

1506 ел
Еллар
1507 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1507 ел
Еллар
1508 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1508 ел
Еллар
1510 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1510 ел
Еллар
1511 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1511 ел
Еллар
1512 ел



Вакыйгалар 
 27 март — Испан сәяхәтчесе Хуан Понсе де Леон Флориданы ачты.

Туулар

Вафатлар 

 22 февраль — Америго Веспуччи, флорентий сәяхәтчесе, аның исеме белән Америка аталды.

1512 ел
Еллар
1513 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1513 ел
Еллар
1514 ел

.

Вакыйгалар 
 Василий III җитәкчелегендәге Мәскәү гаскәре шәһәрне ала һәм  Бөек Мәскәү кенәзлеге эченә кертә.

Туулар

Вафатлар 

1514 ел
Еллар
1516 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1516 ел
Еллар
1517 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1517 ел
Еллар
1518 ел



Вакыйгалар 
 Страсбургта Бию шаукымы.

Туулар

Вафатлар 

1518 ел
Еллар
1522 ел



Вакыйгалар 
 26 июнь — Сөләйман I 400 хәрби караб белән Родос утравына килеп җитә.

Туулар

Вафатлар 

1522 ел
Еллар
1523 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1523 ел
Еллар
1524 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1524 ел
Еллар
1526 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1526 ел
Еллар
1528 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1528 ел
Еллар
1530 ел



Вакыйгалар

Туулар 

 25 август — Иван IV, Мәскәүнең һәм Русиянең бөек князе (1533 елдан бирле), 1547 елдан бөтен Русиянең патшасы.

Вафатлар 

1530 ел
Еллар
1532 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1532 ел
Еллар
1533 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1533 ел
Еллар
1534 ел



Вакыйгалар 
 6 декабрь — испан конкистадорлары Кито шәһәрен нигезлиләр.

Туулар

Вафатлар 

1534 ел
Еллар
1535 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

 6 июль —  Томас Мор, Англия язучысы-утопияче.

1535 ел
Еллар
1536 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1536 ел
Еллар
1537 ел



Вакыйгалар 
 Бөек Мәскәү кенәзлеге Литвага Һомел белән Любечны биргән.

Туулар

Вафатлар 

1537 ел
Еллар
1538 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1538 ел
Еллар
1540 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1540 ел
Еллар
1541 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1541 ел
Еллар
1544 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1544 ел
Еллар
1545 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1545 ел
Еллар
1546 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1546 ел
Еллар
1547 ел



Вакыйгалар

Туулар 

 29 сентябрь — Мигель де Сервантес, испан язучысы, шагыйрь, драматург.

Вафатлар 

1547 ел
Еллар
1549 ел



Вакыйгалар 
 27 июль — Франциск Ксаверий Япония ярларына җитә.

Туулар

Вафатлар 

1549 ел
Еллар
1550 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1550 ел
Еллар
1551 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1551 ел
Еллар
1553 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1553 ел
Еллар
1554 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1554 ел
Еллар
1555 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1555 ел
Еллар
1557 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1557 ел
Еллар
1558 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1558 ел
Еллар
1560 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1560 ел
Еллар
1561 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1561 ел
Еллар
1562 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1562 ел
Еллар
1563 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1563 ел
Еллар
1567 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

 19 апрель — Михаэль Штифель, алман математигы. 

1567 ел
Еллар
1568 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1568 ел
Еллар
1569 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1569 ел
Еллар
1574 ел



Вакыйгалар 
 Уфа шәһәре нигезләнә.

Туулар

Вафатлар 

1574 ел
Еллар
1575 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1575 ел
Еллар
1576 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1576 ел
Еллар
1577 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1577 ел
Еллар
1578 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1578 ел
Еллар
1579 ел



Вакыйгалар 
 17 июнь — инглиз пираты Фрэнсис Дрейк Сан-Франциско тирәсенә чыгып, аны инглиз җире дип игълан итә.

Туулар

Вафатлар 

1579 ел
Еллар
1580 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1580 ел
Еллар
1581 ел



Вакыйгалар 
 Беренче тапкыр Русиядә аптека эшли башлаган.
 1 сентябрь — рус гаскәрләре Себер ханлыгына һөҗүм итәләр.

Туулар

Вафатлар 

1581 ел
Еллар
1583 ел



Вакыйгалар 
 5 август — Хамфри Гилберт Төньяк Америкадагы беренче инглиз колониясенә нигез сала.

Туулар

Вафатлар 

Еллар
1586 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

Еллар
1587 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

Еллар
1589 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

Еллар
1590 ел



Вакыйгалар 
 12 июль — Сарытау шәһәре нигезләнә.

Туулар

Вафатлар 

Еллар
1591 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

Еллар
1592 ел



Вакыйгалар 
 23 май — Венециядә Джордано Бруно тоткарланды.

Туулар

Вафатлар 

Еллар
1593 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

Еллар
1595 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

 25 апрель — Тассо Торквато, итальян шагыйре.

Еллар
1597 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

Еллар
1599 ел



Вакыйгалар

Туулар 

 6 июнь — Диего Веласкес, испан рәссамы. 
 24 сентябрь — Адам Олеарий, алман сәяхәтчесе.

Вафатлар 

Еллар
1603 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

Еллар
1610 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

 18 июль — Микеланджело, итальян рәссамы.

Еллар
1611 ел



Вакыйгалар 
 19—20 март — Мәскәүдә фетнә. Шәһәрне яндыру. Фетнәне поляклар бетерделәр. 21 март — Мәскәүгә Беренче ополченияның алдынгы өлешләре килеп җиттеләр. 1 апрель — Мәскәүне камауның башлануы. 3 июнь — поляклар Смоленскны басып ала.

Туулар

Вафатлар 

Еллар
1612 ел



Вакыйгалар

Туулар 

 27 июль — Мурад IV, Госман империясенең 17-нче солтаны.

Вафатлар 

Еллар
1616 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

 23 апрель — Уильям Шекспир, инглиз драматургы.
 23 апрель — Мигель де Сервантес, испан язучысы, шагыйрь, драматург.

Еллар
1617 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

Еллар
1618 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

Еллар
1619 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

Еллар
1621 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

Еллар
1622 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

Еллар
1623 ел



Вакыйгалар

Туулар 

 19 июнь — Блез Паскаль, француз математигы.

Вафатлар 

Еллар
1624 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

Еллар
1628 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

Еллар
1629 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

Еллар
1630 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

Еллар
1631 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

 31 март — Джон Донн (), инглиз шагыйре.

Еллар
1633 ел



Вакыйгалар 
 22 март — Галилей үзенең фәнни карашларыннан баш тарта.
 21 июнь — Галилео Галилей инквизиция сараенда бикләнә.

Туулар

Вафатлар 

Еллар
1636 ел



Вакыйгалар 
 8 сентябрь — АКШ-ның иң борынгы университеты Гарвардка нигез салына.

Туулар 

 1 ноябрь — Никола Буало-Депрео, француз шагыйре, әдәби тәнкыйтьче.

Вафатлар 

Еллар
1638 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

Еллар
1639 ел



Вакыйгалар

Туулар 

 20 март — Иван Мазепа, һетман.

Вафатлар 

Еллар
1640 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

Еллар
1641 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

л
Еллар
1645 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

Еллар
1646 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

Еллар
1647 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

 25 октябрь — Евангелиста Торричелли () (1608 елда туды), Италия математигы һәм физигы.

Еллар
1649 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

Еллар
1650 ел



Вакыйгалар 
 Кызыл Алан, Аксар, Зывыз торак пунктларына нигез салына.
 29 сентябрь — Голландия Лонг-Айленд утравын Бөекбритания җире дип таный.

Туулар

Вафатлар 

Еллар
1652 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

Еллар
1653 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

Еллар
1655 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

Еллар
1656 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

Еллар
1657 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

Еллар
1658 ел



Вакыйгалар

Туулар 

 22 апрель — Джузеппе Торелли, итальян композиторы.

Вафатлар 

Еллар
1661 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

Еллар
1662 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

 19 август — Блез Паскаль, француз математигы.

Еллар
1663 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

Еллар
1665 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

Еллар
1668 ел



Вакыйгалар 
 13 февраль —  Испания белән  Португалия арасында төзелгән  халыкара солых килешүе нәтиҗәсендә Португалия бәйсезлеккә ирешә.

Туулар

Вафатлар 

Еллар
1669 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

Еллар
1670 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

Еллар
1672 ел



Вакыйгалар

Туулар 

 30 май — Петр I, беренче Россия императоры.

Вафатлар 

Еллар
1673 ел



Вакыйгалар 
 20 июнь — Иллинойска Франция экспедициясе килеп җитә.

Туулар

Вафатлар 

Еллар
1674 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

Еллар
1675 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

Еллар
1678 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

 16 август — Эндрю Марвелл, инглиз шагыйре.

Еллар
1680 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

Еллар
1681 ел



Вакыйгалар

Туулар 

 12 август — Витус Беринг, рус сәяхәтчесе.

Вафатлар 

Еллар
1684 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

 1 октябрь — Пьер Корнель, мәшһүр француз драматургы.

Еллар
1685 ел



Вакыйгалар

Туулар 

 21 март — Иоганн Себастьян Бах, алман композиторы.
 26 октябрь — Доменико Скарлатти, итальян композиторы.

Вафатлар 

Еллар
1686 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

Еллар
1689 ел



Вакыйгалар 
 23 октябрь — Инглиз парламенты «Хокуклар турында Билль»не кабул итә.

Туулар

Вафатлар 

Еллар
1691 ел



Вакыйгалар

Туулар 

 Габдрахман Тайсугани — татар язучысы, мәгърифәтче, хаттат.

Вафатлар 

 23 июнь — Сөләйман II (), төрек солтаны.

Еллар
1692 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

Еллар
1693 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

Еллар
1694 ел



Вакыйгалар 
 27 июль — Англия банкы оештырыла.

Туулар

Вафатлар 

Еллар
1695 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

Еллар
1697 ел



Вакыйгалар 
 Шарль Пьеро үзенең юрамасы «Cendrillon» французча бастырган. Көнбатыш әкияте — (, , ).

Туулар

Вафатлар 

Еллар
1000 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1000 ел
Еллар
1001 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1001 ел
Еллар
1002 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1002 ел
Еллар
1003 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1003 ел
Еллар
1004 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1004 ел
Еллар
1005 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1005 ел
Еллар
1006 ел



Вакыйгалар 
 Идел буе Болгары һәм Русь арасында сәүдә килешүе.

Туулар 

 4 май — Ансари, фарсы шагыйрь.

Вафатлар 

1006 ел
Еллар
1007 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1007 ел
Еллар
1008 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1008 ел
Еллар
1009 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1009 ел
Еллар
1010 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1010 ел
Еллар
1011 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1011 ел
Еллар
1012 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1012 ел
Еллар
1013 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1013 ел
Еллар
1014 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1014 ел
Еллар
1015 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1015 ел
Еллар
1016 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1016 ел
Еллар
1017 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1017 ел
Еллар
1018 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1018 ел
Еллар
1019 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1019 ел
Еллар
1020 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1020 ел
Еллар
1021 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1021 ел
Еллар
1022 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1022 ел
Еллар
1023 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1023 ел
Еллар
1024 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1024 ел
Еллар
1025 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1025 ел
Еллар
1026 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1026 ел
Еллар
1027 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

Еллар
1028 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

Еллар
1029 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1029 ел
Еллар
1030 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

Еллар
1031 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

Еллар
1032 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

Еллар
1033 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

Еллар
1034 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

Еллар
1035 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

Еллар
1036 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

Еллар
1037 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

Еллар
1038 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

Еллар
1039 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

Еллар
1040 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

Еллар
1041 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1041 ел
Еллар
1042 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1042 ел
Еллар
1043 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

Еллар
1044 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

Еллар
1045 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1045 ел
Еллар
1046 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1046 ел
Еллар
1047 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1047 ел
Еллар
1048 ел



Вакыйгалар

Туулар 

 18 май — Гомәр Хәййам, фарсы шагыйре, фәлсәфәче.

Вафатлар 

1048 ел
Еллар
1049 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

Еллар
1050 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1050 ел
Еллар
1051 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1051 ел
Еллар
1052 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1052 ел
Еллар
1053 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1053 ел
Еллар
1055 ел



Вакыйгалар 
  Сәлҗуклар шигый Буилар дәүләтеннән Багдад шәһәрен тартып алалар.

Туулар

Вафатлар 

1055 ел
Еллар
1056 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1056 ел
Еллар
1057 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1057 ел
Еллар
1058 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1058 ел
Еллар
1059 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1059 ел
Еллар
1060 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

Еллар
1061 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1061 ел
Еллар
1062 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

Еллар
1063 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1063 ел
Еллар
1064 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

Еллар
1065 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1065 ел
Еллар
1066 ел



28 сентябрь — не нормандлар басып яулый башлый.

Туулар

Вафатлар 

1066 ел
Еллар
1067 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1067 ел
Еллар
1068 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1068 ел
Еллар
1069 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1069 ел
Еллар
1070 ел



Вакыйгалар 
 «Котадгу белег» әсәре языла.

Туулар

Вафатлар 

Еллар
1071 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

Еллар
1072 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

Еллар
1073 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

Еллар
1074 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1074 ел
Еллар
1075 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1075 ел
Еллар
1076 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1076 ел
Еллар
1077 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

Еллар
1078 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

Еллар
1079 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1079 ел
Еллар
1080 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1080 ел
Еллар
1081 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

Еллар
1082 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1082 ел
Еллар
1083 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1083 ел
Еллар
1084 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1084 ел
Еллар
1086 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1086 ел
Еллар
1088 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1088 ел
Еллар
1089 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

Еллар
1090 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1090 ел
Еллар
1091 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1091 ел
Еллар
1092 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1092 ел
Еллар
1093 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1093 ел
Еллар
1095 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1095 ел
Еллар
1096 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1096 ел
Еллар
1097 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1097 ел
Еллар
1098 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1098 ел
Еллар
1099 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1099 ел
Еллар
2050 ел



Вакыйгалар 

2050 ел
Еллар
2051 ел



Вакыйгалар 

2051 ел
Еллар
2052 ел



Вакыйгалар 

2052 ел
Еллар
2053 ел



Вакыйгалар 

2053 ел
Еллар
2054 ел



Вакыйгалар 

2054 ел
Еллар
2057 ел



Вакыйгалар 

2057 ел
Еллар
2058 ел



Вакыйгалар 

2058 ел
Еллар
2060 ел



Вакыйгалар 

2060 ел
Еллар
2061 ел



Вакыйгалар 

2061 ел
Еллар
2062 ел



Вакыйгалар 

2062 ел
Еллар
2063 ел



Вакыйгалар 

2063 ел
Еллар

en:2060s#2063
2064 ел



Вакыйгалар 

2064 ел
Еллар
2065 ел



Вакыйгалар 

2065 ел
Еллар
2066 ел



Вакыйгалар 

2066 ел
Еллар
2067 ел



Вакыйгалар 

2067 ел
Еллар
2068 ел



Вакыйгалар 

2068 ел
Еллар
2069 ел



Вакыйгалар 

2069 ел
Еллар
2070 ел



Вакыйгалар 

2070 ел
Еллар
2071 ел



Вакыйгалар 

2071 ел
Еллар
2072 ел



Вакыйгалар 

2072 ел
Еллар
2073 ел



Вакыйгалар 

2073 ел
Еллар
2074 ел



Вакыйгалар 

2074 ел
Еллар
2075 ел



Вакыйгалар 

2075 ел
Еллар
2076 ел



Вакыйгалар 

2076 ел
Еллар
2077 ел



Вакыйгалар 

2077 ел
Еллар
2078 ел



Вакыйгалар 

2078 ел
Еллар
2079 ел



Вакыйгалар 

2079 ел
Еллар
2080 ел



Вакыйгалар 

2080 ел
Еллар
2081 ел



Вакыйгалар 

2081 ел
Еллар
2082 ел



Вакыйгалар 

2082 ел
Еллар
2083 ел



Вакыйгалар 

2083 ел
Еллар

cs:Seznam významných astronomických událostí ve 21. století#2083
en:2080s#2083
2084 ел



Вакыйгалар 

2084 ел
Еллар
2085 ел



Вакыйгалар 

2085 ел
Еллар
2086 ел



Вакыйгалар 

2086 ел
Еллар
2087 ел



Вакыйгалар 

2087 ел
Еллар
2088 ел



Вакыйгалар 

2088 ел
Еллар
2089 ел



Вакыйгалар 

2089 ел
Еллар
2090 ел



Вакыйгалар 

2090 ел
Еллар
2091 ел



Вакыйгалар 

2091 ел
Еллар
2092 ел



Вакыйгалар 

2092 ел
Еллар
2093 ел



Вакыйгалар 

2093 ел
Еллар
2094 ел



Вакыйгалар 
 7 апрель — бөтендөнья килештерелгән вакыты буенча 10 сәгать 45 минутта Меркурий планесасының Юпитер планетасы дисканнан үтүе була.

2094 ел
Еллар
2095 ел



Вакыйгалар 

2095 ел
Еллар
2096 ел



Вакыйгалар 

2096 ел
Еллар
2097 ел



Вакыйгалар 

2097 ел
Еллар
2098 ел



Вакыйгалар 

2098 ел
Еллар
2099 ел



Вакыйгалар 
 Амазонканың тропик урманнарының 83 %-ты бу вакытка юк ителенгә мөмкин.

Искәрмәләр 

2099 ел
Еллар
1101 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1101 ел
Еллар
1103 ел



Вакыйгалар

Русь 
 Владимир белән Святополк Кыпчакларга каршы күп походлар оештыралар (1103—1120 елларда).

Туулар

Вафатлар 

1103 ел
Еллар
1104 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1104 ел
Еллар
1105 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1105 ел
Еллар
1106 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1106 ел
Еллар
1107 ел



Вакыйгалар

Русь 
 Идел болгарлары Суздальны басып алганнар.

Туулар

Вафатлар 

1107 ел
Еллар
1108 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1108 ел
Еллар
1109 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1109 ел
Еллар
1110 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1110 ел
Еллар
1111 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1111 ел
Еллар
1112 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1112 ел
Еллар
1113 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1113 ел
Еллар
1114 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1114 ел
Еллар
1115 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1115 ел
Еллар
1116 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1116 ел
Еллар
1117 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1117 ел
Еллар
1118 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1118 ел
Еллар
1119 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1119 ел
Еллар
1120 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1120 ел
Еллар

da:1120'erne#1120
1121 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1121 ел
Еллар

da:1120'erne#1121
1122 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1122 ел
Еллар

da:1120'erne#1122
1123 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1123 ел
Еллар

da:1120'erne#1123
1124 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1124 ел
Еллар

da:1120'erne#1124
1125 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1125 ел
Еллар

da:1120'erne#1125
1126 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

Еллар
1127 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1127 ел
Еллар

da:1120'erne#1127
1128 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1128 ел
Еллар

da:1120'erne#1128
1129 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1129 ел
Еллар

da:1120'erne#1129
1130 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1130 ел
Еллар
1132 ел



Вакыйгалар

Русь 
1132 елда Владимир кенәзе Мстислав үлгәннән соң, Русь берничә кенәзлеккә таркала: Новгород кенәзлеге, Владимир-Сүздәл кенәзлеге, Галич-Волын кенәзлеге, Чернигов кенәзлеге, Рязань кенәзлеге, Полоцк кенәзлеге, Смоленск кенәзлеге һ. б.

Туулар

Вафатлар 

1132 ел
Еллар
1133 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1133 ел
Еллар
1134 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1134 ел
Еллар
1135 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1135 ел
Еллар
1136 ел



Вакыйгалар 
 Всеволод Мстислав улы куып чыгарылганнан соң Новгород җирендә Республика хакимияте урнаштырылган.

Туулар

Вафатлар 

1136 ел
Еллар
1137 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1137 ел
Еллар
1138 ел



Вакыйгалар 
 11 октябрь — тарихта иң көчлеләрдән саналган Хәлебтәге җир тетрәү 230 мең кеше гомерен өзә.

Туулар

Вафатлар 

1138 ел
Еллар
1139 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1139 ел
Еллар
1140 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1140 ел
Еллар
1141 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1141 ел
Еллар
1142 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1142 ел
Еллар
1143 ел



Вакыйгалар

Туулар

Вафатлар 

1143 ел
Еллар