Laŭzio

Laŭzio, Laoco, aŭ Laocio (6-a jarcento a. K.) (老子, pinjino: Lǎozǐ, Wade-Giles: Lao Tsu, ankaŭ latinigita kiel Lao-tse; la olda majstro) estas grava ĉina filozofo kaj poeto kiu, laŭ la legendo, skribis la libron Daŭdeĝingo (Wade-Giles: Tao Te Ching, pinjino: Dàodéjīng, "La granda libro pri la virto de la Vojo") kaj fondis la taoismon, unu el la tri ĉefaj religioj de tradicia Ĉinio (kune kun budhismo kaj konfuceismo), kaj, kun konfuceismo, parto de la fundamento de ĉina filozofio. Laŭzio kaj taoismo profunde influis la ĉinajn pensaron, arton kaj spiriton. Budhisma skolo influita de la taoismo estas la zen-budhismo. Li eĉ estas adorata kiel diaĵo en taoismo kaj en ĉina tradicia religio.

Kvankam li estas legenda figuro, li estis kutime datita el ĉirkaŭ la 6-a jarcento a.K. kaj rekonita kiel samtempulo de Konfuceo, sed kelkaj historiistoj polemikas, ke fakte li vivis dum la epoko de la Milit-ŝtatoj de 5-a aŭ 4-a jarcento a.K. Centra figuro en ĉina kulturo, Laŭzio estis postulita kaj de la imperiestroj de la Dinastio Tang kaj de modernaj homoj de familinomo Li (李) kiel fondinto de ties stirpo. Tra historio, la verko de Laŭzio estis adoptita de diversaj kontraŭ-aŭtoritatismaj movadoj.

Nomoj 
En tradiciaj rakontoj, la persona nomo de Laŭzio estas kutime donita kiel Li Eĵ (李 耳, Aĝa ÷ Rəʔ Nəʔ, Mod. Lǐ Ěr) kaj lia ĝentilecnomo kiel Bojang (trad. 伯 陽, simp. 伯 阳, Aĝa ÷ Pˤrak-lang, Mod. Bóyáng). Elstara postmorta nomo estis Li Dan 李 聃, Lǐ Dān).

Laŭzio mem estas formalparolmaniera titolo: 老 (Aĝa ÷ rˤuʔ, "aĝa, honorinda") kaj 子 (Aĝa ÷ tsə ′, "majstro"). Ĝi estas kutime prononcita /ˌ l aʊ ˈ d z ʌ / en la angla. Ĝi estis latinigita laŭ multaj manieroj, foje kondukante al konfuzo. La plej ofta nuna formo estas Laŭzio aŭ Lǎozǐ, surbaze de la pinjina sistemo adoptita fare de Kontinenta Ĉinio en 1958 kaj de Tajvano en 2009. Dum la 20-a jarcento, Lao-tzu estis pli ofta, surbaze de la antaŭe ĝenerala sistemo Wade–Giles. En la 19-a jarcento, la titolo estis kutime latinigita kiel Lao-tse aŭ Lao-ce. Aliaj formoj inkludas la variaĵojn Lao-tze kaj Lao-tsu kaj la latinigita Laocius aŭ Laocio.

Kiel religiema figuro, li estas adorita sub la nomo "Suprema Maljuna Senjoro" (太上老君, Tàishàng Lǎojūn) kaj kiel unu el la "Tri Puraj Unuoj". Dum la Tang-epoko, al li estis koncedita la titolo "Pleje Mistera kaj Praa Imperiestro" (太上玄元皇帝, Táishāng Xuānyuán Huángdì).

La legendo pri la vivo de Laŭzio 

Laŭzio estis pli aĝa samtempulo de Konfuceo. Li estis malaltranga oficisto de la regno Ĝou en la urbo Luojango. En la maljunaĝo, li malkontentis pri la mondo de la homoj kaj foriris okcidenten, rajdante sur la dorso de nigra bovo. Ĉe pasejo en la montoj, la soldatoj de tiea garnizono petis lin verki libron. Tie li verkis la libron Daŭdeĝingo kaj poste daŭrigis sian vojaĝon okcidenten al loko nekonata. Laŭ unu legendo, li iris al Hindio kaj instruis la estontan Budhon.

Laŭ Ĝŭangzio (pinjine, Zhuángzì), taoisto de la 4-a jarcento, Laŭzio estis saĝulo en la tempo de Konfuceo kaj mortis en Ĉinio mem.

Laŭ kleruloj de nia tempo, ne Laŭzio verkis la Daŭdeĝjingon (Dàodéjīng), sed ĝi estas verkita de liaj studentoj inter la 6-a kaj 3-a jarcentoj a.K. Tamen la libro klare esprimas la verŝajnan penson de Laŭzio, se li entute ekzistis. (Simile, Sokrato kaj Jesuo ja ne verkis librojn, sed iliaj sekvintoj - kaj tial ne eblas scii kion ili mem fakte instruis).

Historieco 
En la mezo de la 20-a jarcento, interkonsento aperis inter akademiuloj ke la historia ĝusteco de la persono konata kiel Laŭzio estas dubinda kaj ke la Daŭdeĝingo estis "kompilo de taoistaj diraĵoj de multaj manoj." Alan Watts instigis al pli da singardo, dirante ke tiu vido estis parto de akademia modo por skeptiko koncerne historiajn spiritajn kaj religiemajn figurojn kaj deklaris, ke ne sufiĉe estos konataj dum jaroj - aŭ eventuale iam ajn - por fari firman juĝon. Ursula K. Le Guin asertas ke la stilo estas kongrua kun ununura verkinto kun kelkaj aldonoj de pli postaj taoistoj.

La plej frua certa referenco al la nuna figuro de Laŭzio estas trovita en la Registroj pri la Grandioza Historiisto de 1-a jarcento a.K. kolektita fare de la historiisto Sima Qian el pli fruaj raportoj. En unu rakonto, Laŭzio laŭdire estis samtempulo de Konfuceo dum la 6-a aŭ 5-a jarcento a.K. Lia familia nomo estis Lio kaj lia persona nomo estus Er aŭ Dan. Li estis oficialulo en la imperiaj arkivoj kaj skribis libron en du partoj antaŭ forirado en la okcidento. En alia, Laŭzio estis alia samtempulo de Konfuceo titolita Laa Laizi (老 莱 子) kaj skribis libron en 15 partoj. En tria, li estis la tribunala astrologo Lao Dan kiu vivis dum la 4-a jarcento a.K dum regado de la duko Ŝjiano de Ĉjin. La plej malnova teksto de la Daŭdeĝjingo ĝis nun reakirita estis skribita sur bambuaĵoj datita el la fino de la 4-a jarcento a.K.

Laŭ tradiciaj raportoj, Laŭzio estis akademiulo kiu laboris kiel la Gardanto de la Arkivoj por la reĝa tribunalo de Ĝoŭo. Tio laŭdire permesis al li larĝan aliron al la verkoj de la Flava Imperiestro kaj aliaj klasikaĵoj de la tempo. La rakontoj asertas ke Laŭzio neniam malfermis formalan lernejon sed tamen altiris grandan nombron da studentoj kaj lojalaj disĉiploj. Ekzistas multaj varioj de rakontoj rerakontantaj lian renkonton kun Konfuceo, plej fame en la Ĝŭangzio.

La instruo de la Laoco 
La Laoco tao-te-ĉing aŭ la libro de moralo estas verko atribuita al Laŭzio kiu konsistas el 81 alineoj pri moralo kaj vivkompreno. Ĝi intencas instrui konduton al homo kaj partikulare al la reganto.

Alineoj 

Resumo de la 81 alineoj povas esti jena:
 1.- Tao estas la vojo de kapableco kaj Ming la vojo de ĉiamvolemo.
 2.- Kunekzistas la malo kun la malmalo, la esto kun malesto.
 3.- La reganto regu por la popolo.
 4.- Tao estas plena kaj malplena, prapraa.
 5.- Naturo kaj saĝa reganto estas semkompataj.
 6.- Valo kaj ino estas senmortaj, "La pordo de la mistera ino estas la radiko de l'universo."
 7.- Ĉielo kaj tero estas senfinaj, la saĝa reganto metas sin ekster la afero.
 8.- Plejbono estas kvazaŭ akvo, ne trovas baron.
 9.- Pleno estas neeltenebla.
 10.- Unuigo de la korpo kun la Unu (Tao). Sensciulo ne posedas.
 11.- Truo, kavaĵo, spaco: esto efikas, ĉar malesto agas.
 12.- Koloroj, gustoj; la saĝa reganto forlasas tion.
 13.- Honoro kaj malhonoro.
 14.-La Nenio.
 15.- Taoisto ne volas esti plenplena, sed plenigebla.
 16.- En malpleno, trankvilo. Reveni al radiko.
 17.- Plejbona reganto.
 18.- Kiam ĉio malbonas, aperas lojaloj.
 19.- Estu naiva kaj simplanima.
 20.- Senemocia.
 21.- Tao estas kaoso, spirito estas vereco.
 22.- Sanktulo kaj eminenta reganto obeas al Unu (Tao) kaj fariĝas modelo de la popolo.
 23.- Naturo kaj homo faras nenion daŭre.
 24.- Kiu fieras, ne meritas.
 25.- Kaoso sennoma dekomence. Homo = Tero = Ĉielo = Tao = Naturo.
 26.- La pezaĵo subtenas la malpezaĵon kiel radiko.
 27.- La sanktulo utiligas ĉion kaj forĵetas nenion.
 28.- Kiu kondutas tiel kaj maltiel samtempe, "fariĝos valo de la popolo".
 29- La sanktulo evitas ekstremon.
 30.- Kontraŭ milito.
 31.- Taoisto ne volas esti militisto, ne ŝatas homomortigon.
 32.- Kiam la reganto obeas al Tao, la popolo propravole obeas al li. Tao estas "komparebla al riverego kaj maro, en kiujn ĉiuj riveretoj kaj valoj enfluas".
 33.- Kiu obeas al sia destino, vivas longe.
 34.- Tao superfluas, akceptas ĉion.
 35.- Oni regu la popolon laŭ Tao, nevidebla, neaŭdebla sed ne konsumebla.
 36.- Oni ne elmontru la sekreton de la regado.
 37.- Ĉio okazas per si mem; Tao estas senvola; la popolo estas per si mem trankvila.
 38.- La virtulo ne volas esti virtema.
 39.- Pra tempe ekzistis Unu (Tao).
 40.- Reago estas la ago de Tao.
 41.- Tao estas transsensa kaj nenomebla.
 42.- Ĉiu estaĵo konsistas do el negativo, pozitivo kaj harmonio.
 43.- Nefaro estas utila.
 44.- Kiu multe avaras, multe elspezas.
 45.- Perfekto ŝajnas difekta.
 46.- Avareco estas peko plej granda.
 47.- Sanktulo faras ĉion ne farante mem.
 48.- Plu pri neniofarado.
 49.- La sanktulo ne posedas sian propran koron, donas ĝin al la popolo.
 50.- Vivorajto, troa prizorgo de vivo.
 51.- Nenio ekzistas sendepende de Tao.
 52.- Ĉies patrino estas Tao.
 53.- La granda vojo estas ebena. Oni ne regu per "lukso de rabisto".
 54.- Bonkontruado. Tao faras nenion kaj faras ĉion.
 55.- Kiu vivas virteme, estas komparebla al infaneto.
 56.- Kiu scias, ne parolas.
 57.- Nenio estas absoluta.
 58.- Regado estus grandanima. Kontraŭ malpermesoj, intelektuloj, teknikistoj, leĝoj.
 59.- Popolo estas naturo.
 60.- Granda regno estas kvazaŭ kuiri fiŝon; oni regu la popolon laŭ Tao.
 61.- Granda regno estas kiel malsupra parto de rivero: kunfluejo.
 62.- Tao troviĝas en la profundejo de ĉiuj estaĵoj.
 63.- Faru nefarante,
 64.- Ĉio stabila estas daŭrema. Kiu intencas fari, malsukcesos.
 65.- La popolo ne estu saĝa; ĉiela leĝo, pravirto.
 66.- Kiu volas regi la popolon, humiligu sin.
 67.- Humaneco, modesteco kaj humileco.
 68.- Nek fanfaronu, nek koleru nek konkuru.
 69.- Retiriĝo.
 70.- Tio estas facile komprenebla.
 71.- Pli ol scifiero, suferscio.
 72.- La popolo timu reĝan dignon.
 73.- Kuraĝo neperforta estas sekura.
 74.- La popolo timu morton.
 75.- Plibone senzorge ol zorgeme.
 76.- La rigideco estas signo de morto, fleksebleco de vivo.
 77.- Taoisto donas al la popolo sian superfluon.
 78.- Kontraŭ malmoleco, mola akvo; malforto superas forton.
 79.- Ĉielo estas senpartia.
 80.- Lando estas malvasta: utopio.
 81.- Sanktulo nur servas, ne pretendas.

Referencoj

Bibliografio 
 
  – citing work by Aad Vervoorn.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Wolfgang Kosack:Laotse Von der Kraft und Vom Sinn. Buch der Sinnsprüche in 81 Abschnitten und 2 Teilen. Uebertragen aus den Seidentexten zu Ma Wang Dui <Provinz Honan> Christoph Brunner, Basel 2014. ISBN 978-3-906206-18-9.

En Esperanto 
 La Laoco tao-te-ĉing aŭ la libro de moralo (trad. Seiho Nishi, Amika Esperanto-Rondo / Laŭte!, Beauville 1996, 25 p.)
 Richard Garnett: La pocio de Lao-ce (Brita Antologio, Roterdamo, p. 272-278)
 Laozi: Lao-Cu Esperanta (Yamaga Taiji, Biblioteko Yamaga, 1992)
 Laozi: Vojo kaj virto (Tutmonda sonoro, Budapessto 1981)
 Wang Chongfang: La saĝeco de Laŭzi (La Gazeto, n-ro 155, julio 2011, p. 3-12)
 Lao Zi - Esperanta-ĉina (trad. Sugin, 2011)

Vidu ankaŭ 
 Tao

Eksteraj ligiloj 

 http://taopage.org/laotzu  
 http://www.synaptic.bc.ca/ejournal/laotse.htm 
 http://afpc.asso.fr/wengu/wg/wengu.php?l=Daodejing  
 http://www.reportret.info/gallery/laozi1.html 
 http://eo.wikibooks.org/wiki/TaoTe%C4%88ing
 老子 Lǎozĭ 道德經 Dàodéjīng Chinese+English+German

Taoismo
Ĉinaj filozofoj
Ĉinaj verkistoj
Ĉinlingva literaturo
Libertariana teorio
Naskiĝintoj antaŭ Kristo
Mortintoj antaŭ Kristo
Aktivuloj de simpla vivstilo