alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Historia lingvistiko

Etimologio (vortodeveno)

Historio de planlingvoj

Historio de Esperanto

Mortintaj aŭ pluevoluintaj lingvoj
Latino - Helena - Palio - Sanskrito - Gota - Aramea - Amorea - Akada - Sumera

Famaj lingvistoj
Rasmus Rask - Noam Chomsky - Otto Jespersen

Famaj lingvoinventistoj
Martin Schleyer - L. L. Zamenhof - Tolkien - Marc Okrand

Vidu ankaŭ 
 Deveno de lingvo
 Lingvoŝanĝiĝo
 Lingva familio
 Kompara lingvistiko

Eksteraj ligiloj 

 http://www.ntu.edu.au/education/langs/ielex/IE-RATE1 
 http://www.uned.es/sel/pdf/ene-jul-97/27-1-77-105.pdf  
 http://www.uni-erfurt.de/sprachwissenschaft/personal/lehmann/CL_Lehr/Wandel/Wandel_Index.html  

Lingva historio
Historia lingvoscienco
Evoluismo
Historio de arto

Historio de arto norme aludas al la historio de belartoj. Kvankam ideoj pri la difino de arto ŝanĝiĝadis antaŭ multaj jaroj, la fako de la historio de arto trovas kategoriigi ŝanĝojn en arto trans tempo. Kun ĝi, oni povas pli bone kompreni kiel arto formas (kaj estas formita de) vidpunktojn kaj kreemajn impulsojn de artistoj.

 Prahomaj pentraĵoj
 Antikva arto
 Mezepoka arto
 Moderna arto
 Dadaismo
 Superrealismo
 Situaciismo

Vidu ankaŭ 
 Bildartohistorio
 Estetiko
 Arto
 Listo de pentristoj
 Historio de baleto

Aliaj projektoj

Eksteraj ligiloj 
 http://metmuseum.org/toah/splash.htm?HomePageLink=toah_l  
 http://www.professordehistoria.com/artesplasticas  
 http://www.webjournal.unior.it  
 http://www.sanatt.net/portal 
 http://dmoz.org/World/Portugu%c3%aas/Artes/Hist%c3%b3ria 

 
Arto
Arto
Kulturo
Hibrido

Hibrido estas kunmiksiĝo el du diversaj aferoj, ĉu de bestoj, plantoj, artspecoj, mitologioj ktp.

Ekzemple, mulo estas hibrido inter azeno kaj ĉevalo, bildliteraturo estas hibrido inter belarto kaj literaturo.

Naturaj ekzemploj pri plantoj
 Nepenthes × cincta
 Klementino (citrus x clementina)

Artefaritaj ekzemploj

Hibrido kun homo

Teamo de la universitato de Kalifornio kreis hibridon ŝafo-homan, kiu estis ĉesigita post 28 tagoj. Homaj stemĉeloj estis aldonitaj al ŝafaj embrioj. La rezulta enhavo estis 99,99% ŝafa kaj 0,01% homa. Tiu teamo antaŭe kreis similan porko-homan hibridon. La celo estas krei hibridan beston, kies organoj ne estas atakitaj de la homa imuna sistemo. Tiuj bestaj tolerataj organoj povus poste esti uzataj por organtransplantado por tiuj, kiuj senespere atendas organdonacon.

Etendo de signifo ekster biologio
La termino "híbrido" ofte uzatas kiam du teĥnologioj estas kombinitaj. Komputiloj, kiuj povas funkcii kiel ordinaraj tekokomputiloj aŭ tabulkomputiloj, estas ankaŭ nomataj "hibridoj". Aŭtomobiloj, kiuj povas funkcii kun termikaj motoroj kaj elektraj motoroj, estas ankaŭ nomataj "hibridoj".

Vidu ankaŭ 

 bastardo
 hibrida veturilo
 hibridospeciiĝo
 ĥimero

Referencoj

Eksteraj ligiloj 
 http://www.greenapple.com/~jorp/amzanim/crossesa.htm  
 http://www.messybeast.com/genetics/hybrid-mammals.html 
 http://www.messybeast.com/hybrids.htm  
 http://www.bird-hybrids.com/engine.php?LA=EN 

Biologio
Genetiko
Hibridaj vivaĵoj
Hibridoj (biologio)
Heĝazo

Heĝazo ( الحجاز al-Ḥiĝāz) aŭ Hiĝazo estas regiono kaj provinco en la okcidento de Sauda Arabio. Tie troviĝas gravaj urboj de la lando: Mekka, Medina, Ĝido kaj At-Taif. Plurajn lokojn en Heĝazo rajtas eniri nur islamanoj.

De la jaro 1258 Heĝazo estis sub Egiptia potenco, de 1517 ĝi estis parto de la Otomana Imperio. En 1916 estis establita sendependa reĝlando sub la nomo Heĝazo, regata de la haŝemida dinastio, kiu baldaŭ estis konkerita de najbara reĝlando Naĝdo. En 1932, kiam kreiĝis Sauda Arabio, Hiĝazo fariĝis ĝia parto.

Vidu ankaŭ 
 Haŝemidoj
 Al-Husejn ibn Ali
 Hiĝaz-fervojo

Referencoj

Eksteraj ligiloj 

 http://www.numismondo.com/pm/hej  Mono de Heĝazo

Sauda Arabio
Geografio de Sauda Arabio
Eksaj landoj de Azio
Hispaniolo

Hispaniolo () estas la dua plej granda insulo de Kariba Maro, kun areo de 76.484 kvadrataj kilometroj (pro tio ĝi estas la 22a plej granda insulo en la mondo) kaj ĉirkaŭ 15 milionoj da loĝantoj (1996).

Ĝi situas sudoriente de Kubo kaj okcidente de Puerto-Riko.
Preskaŭ duono de la homoj loĝas en okcidenta franckreola afrikida Haitio (36% de la tuta areo) - la alia duono en orienta hispanlingva eŭropida Domingo.

Hispanjolo ("Hispanujeto") estis baptita la insulo fare de Kolumbo, kiu fondis sian unuan eŭropan kolonion tie en 1492. La indiĝena enloĝantaro nomis ĝin Kiskeja kaj Bohio, sed ili baldaŭ formortis aŭ formiksiĝis kun eŭropanoj kaj afrikaj negroj.
La insulon frapadis ardaj konfliktoj inter ĝiaj du regnoj.

Biogeografie la insulo apartenas al la kariba ekoprovinco de la neotropisa ekozono laŭ la tipologio de la Monda Natur-Fonduso (WWF). Ĝi entenas la ekoregionon hispaniolajn pinarojn, sed ankaŭ la hispaniolajn humidajn arbarojn kiuj biome estas tropikaj kaj subtropikaj humidaj foliarbaroj.

Bildaro

Eksteraj ligiloj 

 http://maps.google.com/maps?ll=18.907471,-71.191406&spn=5.218506,8.107910&t=k&hl=en 
 http://home.nikocity.de/schmengler/texte/hispaniola.htm
Listo de hungaraj verkistoj

Famaj verkistoj:
 Endre Ady
 János Arany
 Bálint Balassi
 Mihály Babits
 Dániel Berzsenyi
 Mihály Csokonai Vitéz
 Tibor Déry
 Péter Esterházy
 György Faludy
 Milán Füst
 Géza Gárdonyi
 Gyula Illyés
 Mór Jókai
 Attila József
 Frigyes Karinthy
 Lajos Kassák
 József Katona
 Imre Kertész
 Károly Kós
 Ferenc Kölcsey
 Gyula Krúdy
 Dezső Kosztolányi
 Imre Madách
 Sándor Márai
 Kálmán Mikszáth
 Ferenc Molnár
 Zsigmond Móricz
 Péter Nádas
 László Nagy
 István Nemere
 Ágnes Nemes Nagy
 Géza Ottlik
 István Örkény
 Janus Pannonius
 Lajos Parti Nagy
 Sándor Petőfi
 János Pilinszky
 Miklós Radnóti
 Jenő Rejtő
 Lőrinc Szabó
 Magda Szabó
 Áron Tamási
 Dezső Tandori
 Árpád Tóth
 Mihály Vörösmarty
 Sándor Weöres
 Miklós Zrínyi

Ceteraj, malpli konataj verkistoj:
 Pál Gulyás
 Károly György
 Gábor Rudnai

Vidu ankaŭ 
 Hungario
 Hungara lingvo

Eksteraj ligiloj 
 http://translations.bookfinder.hu/indexa.htm
Hebrea kalendaro

La hebrea aŭ juda kalendaro estas la tradicia kalendaro de la judoj. Ĝi celas sekvi la lunon precize, la sunajn jarojn ĝenerale. La nuna formo de la kalendaro estis starigita je 359. Hodiaŭ ĝi funkcias plejparte kiel religia ne komerca kalendaro: kalendaro por determini la tagojn de festoj, ktp.

La 1-a de januaro 2000 laŭ la gregoria kalendaro estis la 23-a de teveto 5760 laŭ la hebrea.

Monatoj 
Estas 13 monatoj:

 tiŝrio - 30 tagoj
 ĥeŝvano aŭ marĥeŝvano - 29 aŭ 30 tagoj
 kislevo - 30 aŭ 29 tagoj
 teveto - 29 tagoj
 ŝevato - 30 tagoj
 adaro 1 - 30 tagoj - nur en superjaroj
 adaro 2 - 29 tagoj
 nisano - 30 tagoj
 ijaro - 29 tagoj
 sivano - 30 tagoj
 tamuzo - 29 tagoj
 abo - 30 tagoj
 elulo - 29 tagoj

Kaj tiŝrio kaj nisano estas konsiderataj kiel la unua monato de la jaro. Tiŝrio estas konsiderata kiel la monato, en kiu la mondo estis kreita, kaj la jarnumero ŝanĝiĝas je la 1-a de tiŝrio (je la juda festo Roŝ Haŝana). Nisano estas la monato, dum kiu la izraelidoj eliris el Egipto (Pesaĥo okazas je la 15-a de nisano.) Kiam la Biblio parolas pri certa monato laŭ numero, tio aludas la monaton ekde nisano.

La nomoj devenas de la 6-a jarcento a.K. en la tempo de la babilonia ekzilo.

La monato adaro I estas supermonato kaj nur okazas en la superjaro. En la aliaj jaroj, adaro II estas nomata simple adaro.

Tiŝrio komenciĝas ĉe unua nova luno de la aŭtuno. Ĉiu monato komenciĝas ĉirkaŭ la tempo de la nova luno.

Jaroj kaj aliaj konceptoj 
Jaro estas superjaro se la resto post divido de 19 (jaro modulo 19) estas 0, 3, 6, 8, 11, 14 aŭ 17.

Ĥeŝvano kaj kislevo: ...

Jaroj: la nombro de la jaro estas laŭ la hebrea erao.

Semajno: estas sep tagoj en la semajno. La sepa tago de la semajno, sabato, estas tago de ripozo ŝabato laŭ judismo. Vendredo estas la "tago de preparado" (por la ŝabato). Nur la ŝabato havas propran nomon -- la aliaj tagoj nur estas nomita la unua tago, dua tago, ktp.

Tagoj: la tago komencas ĉe sunsubiro, kiam la steloj aperas. La nokto havas 12 egalajn horojn kaj la tago havas 12 egalajn horojn. Do la taga horo estas pli longa ol la nokta horo en la somero kaj pli mallonga en la vintro. Kiam la Biblio diras "la tria horo", ktp, tiu estas la tria horo post tagiĝo (aŭ, laŭ kunteksto, post sunsubiro, ekzemple, "tria horo nokte").

Vidu ankaŭ 
 Erao
Vikiarbo > Universo > Abstrakta Mondo > Kalendaro > Hebrea Kalendaro
 Judaj festoj ekzemple Tri Pilgrimadaj Festoj‎
 Judismo

Bildaro
Hebrea erao

La hebrea erao estas la erao de la hebrea kalendaro. Ĝi komenciĝas je la 7-a de oktobro 3761 a.K. kiam Dio kreis la unuan homon, laŭ la antikva juda kalkulado.

La mallongigo por indiki la eraon estas A.M. kiu signifas Anno Mundi, kiu en la latina signifas "en la jaro de la mondo". 

  

Vidu ankaŭ:
 Vikiarbo > Universo > Abstrakta Mondo > Tempo > Tempintervalo > Erao > Hebrea Erao
 Hebrea kalendaro

Kalendaro
Hans Magnus Enzensberger

Hans Magnus ENZENSBERGER (naskiĝis la 11-an de novembro 1929 en Kaufbeuren, Bavario, kaj mortis la 24-an de novembro 2022 en Munkeno)  germana verkisto, ĵurnalisto, tradukisto kaj eldonisto.

Li studis literatursciencon, lingvojn kaj filozofion en la universitatoj de Freiburg, Hamburgo, Erlangen kaj Parizo, doktoriĝis en 1955 pri la poetiko de Clemens Brentano. Ekde 1957 Enzensberger laboris kiel verkisto. Li gajnis plurajn literaturajn premiojn, interalie la Georg-Büchner-Preis (1963), la "Heinrich-Böll-Preis der Stadt Köln" (1985) kaj la "Heinrich-Heine-Preis der Stadt Düsseldorf" (1998).

La esperantisto Richard Ledermann estis la patro de lia patrino.

Famaj verkoj 
 Verteidigung der Wölfe (poemoj, 1957),
 Politik und Verbrechen (eseoj, 1964),
 Das Verhör von Habana (prozo, 1970),
 Mausoleum. 37 Balladen aus der Geschichte des Fortschritts (poemoj, 1975),
 Der Untergang der Titanic. Eine Komödie (eposo, 1978),
 Politische Brosamen (eseoj, 1982)
 Ach, Europa! Wahrnehmungen aus sieben Ländern. (proso, 1987),
 Zukunftsmusik (poemoj., 1991),
 Die Große Wanderung (eseo, 1992).
 Zickzack (eseoj, 1997)

Jeno aperis en Esperanto 

 Poemoj, elgermanigitaj de Vilhelmo Lutermano, MAS, 2012, 118 p., ISBN 978-2-918300-75-5

Vidu ankaŭ 

 Kommune 1

Eksteraj ligiloj 

 http://www.ub.fu-berlin.de/internetquellen/fachinformation/germanistik/autoren/multi_cde/enzens.html
 http://www.uni-essen.de/literaturwissenschaft-aktiv/Vorlesungen/hermeneutik/enzensberger.htm 
 http://www.germlit.rwth-aachen.de/enzensberger

Germanaj verkistoj
Germanaj poetoj
Germanlingvaj poetoj
Germanaj tradukistoj
Tradukistoj al la germana lingvo
Tradukistoj el la hispana lingvo
Tradukistoj el la angla  lingvo
Tradukistoj el la itala lingvo
Tradukistoj el la franca lingvo
Germanaj centdekjaruloj‎
Germanaj socialistoj
Insulo Howland

Insulo Howland aŭ Hoŭlando () estas korala insulo (atolo) kaj parto de la Usonaj Malgrandaj Insuloj, dependa teritorio de Usono en Oceanio. Geografie ĝi konsideratas parto de Polinezio.

Usono en 1857 ekposedis la insulon Howland, evidente senhoman. Trovaĵoj montras, ke dum iuj tempoj la insulo estis loĝata de polinezianoj.

 Areo: 2,6km²
 Loĝantaro: sen konstantaj loĝantoj
 Situo: 0°48′ N 176°38′ U, iom norde de ekvatoro, meze inter Aŭstralio kaj Havajo

La insulo estis la loko, ke Amelia Earhart, provante ĉirkaŭflugi la mondon, neniam atingis.

Referencoj 

 
Usonaj Malgrandaj Insuloj
Insuloj en Oceanio
Usono
Polinezio
Dependaj teritorioj
Helfštýn

Helfštýn (ankaŭ Helfštejn, Helfenstein) estas burgoruino de unu el la plej grandaj burgoj en la ĉeĥaj landoj, kiu situas proksimume 3 km sudoriente de Lipník nad Bečvou super municipo Týn nad Bečvou.

La burgon fondis kontraŭleĝe komence de la 14-a jarcento verŝajne inter la jaroj 1306 - 1312 silezia nobelo Friduš z Linavy sur parceloj de drahotuŝa senjorujo. Reĝo Johano de Luksemburgio post punekspedicio en la jaro 1312 forprenis la burgon al Friduŝ kaj donis ĝin al Vok z Kravař. Ješek z Kravař, filo de Vok, juĝdisputis kontraŭ Čeněk el Drahotuše, kiu defendis per tio, ke la burgo estis konstruita sur ilia senjorujo, sed Helfštejn restis al Kravařidoj. La burgon karakterize disvastigis Lacek z Kravař a Helfštejna.

En la ajro 1444 aĉetis la burgon Lacek z Kravař a Helfštejna. Je dudek jaroj pli poste tenis la helštýnan senjorujon Kostkové z Postupic, ekde la jaro 1475 Vilém la 2-a z Pernštejna. Anoj de familio z Pernštejna plu ampleksigis kaj fortikigis la burgon. Ekde la jaro 1554 la varo estis en tenado de senjoroj el Ludanice, en 1580 akiris ĝin Petr Vok z Rožmberka pro edziĝo kun Kateřina z Ludanic. Ankaŭ dum tiuj ĉi tenantoj okazis pliampleksigado, el kiu fariĝis signifa fortikaĵo. Dum Petr Vok estis konstruita reprezentatiga renesanca duala palaco laŭ projekto de itala arkitekto Baldassare Maggi.

En 1593 aĉetis la burgon Hynek Bruntálský z Vrbna, sed al tiu ĉi dinastio la burgo estis post batalo sur Blanka Monto konfiskita kaj ĝi venis en tenadon de kardinalo Francisko el Dietrichstein. Ĝis la jaro 1656 la burgo servis kiel soldata fortikaĵo, post tio la fortikaĵo estis pro ordono nuligita kaj armilaro transveturigita ĝis Olomouc. En la 17-a jarcento la burgo estis neniigita kaj plu ĝi malkreskis. Kiel posedaĵo de familio de Dietrichsteinidoj la burgo restis ĝis komenco de la 20-a jarcento, kiam estis el ĝi ruino.

La ampleksaj ruinoj estas nun iom post iom rekonstruataj, okazas ĉi tie vico de kulturaj agadoj, al la plej konataj apartenas renkotiĝo de artistaj forĝistoj Hefaiston.

Pluaj fotoj 

Týn nad Bečvou
Burgoruinoj en distrikto Přerov
Burgoj en Subbeskida montetaro
Burgoj fonditaj en la 14-a jarcento
Gotikaj burgoj en Ĉeĥio
Renesancaj burgoj en Ĉeĥio
Kulturaj memorindaĵoj en distrikto Přerov
Turismaj lokoj en Ĉeĥio
Havantoj de retpaĝaro en Esperanto
Hiberna strato

La Hiberna strato () estas historia parto de la centra kvartalo Nova Urbo de Prago. Je angulo de la stratoj "Hybernská" kaj "Havlíčkova" troviĝas la stacidomo 'Prago-Centro' (Praha-Střed), la plej malnova en Prago; la konstruaĵo devenas el la jaroj 1844-1845. Unu el la plej notindaj konstruaĵoj en la strato "Hybernská" estas la iama 'Palaco de Kinský, frubaroka konstruaĵo, alikonstruita je fino de la 18-a jarcento. Dum la socialisma epoko de Ĉeĥoslovakio tie estis komunisma muzeo de Lenin.

Stratoj de Prago
Nova Urbo (Prago)
Hradčany (Prago)

Hradčany (kastel-urbon) estas kvartalo en Prago en Ĉeĥio. Vivas ĉi tie  ().

Historio 
Ĝi fondis ĉirkaŭ la jaro 1320, en la tempo de reĝo Johano de Luksemburgio, la kastel-estro Berka de Dubá kiel malgrandan feŭdan urbeton. Ĝi konservis sian mezepokan planon kaj antikvecan karakteron de la konstruaĵoj, same kiel la Malgranda Kvartalo. Ĝi estis kvartalo precipe nobelara, escepte de la parto "Nový svět" (Nova mondo), kie loĝadis la malriĉularo de Prago. Ne pli frue ol la 5-an de junio 1756 oni altigis Hradčany je la kvara urbo de Prago. Baldaŭ poste, en la jaro 1784, oni unuigis la urbojn, kaj Hradčany fariĝis la kvara kvartalo. La centro de Hradčany estas la placo ("Hradčanské náměstí"), ĉirkaŭita plejparte per palacoj de la iama nobelaro. Origine la Kastelo estis apartigita disde la placo per fosaĵo, muroj kaj pordego, kiel memstara komplekso kun propra fortikaĵo.

Vidindaĵoj 
 Praga burgo
 Belvedere
 Placo de Hradčany
 Preĝejo Johano Nepomuka
 Nova Mondo de Prago
 Kapucena monaĥejo en Jejkov
 Loreta Placo
 Loreta Strato
 Úvoz
 Pohořelec
 Strahov

Eksteraj ligiloj 
 http://www.prague-city.cz  

 
Kvartaloj de Prago
Heidelberg

Heidelberg , en Esperanto Hajdelbergo, malofte Hejdelbergo, estas pitoreska urbo apud la rivero Neckar. Administre temas pri eksterdistrikta urbo en la federacia lando Baden-Virtembergo de Germanio. Fine de  ĝi havis  loĝantojn. Ĝi estas rigardata kiel unu el la plej belaj germanaj urboj. En la dua mondmilito ĝi estis unu el la malmultaj urboj, kiujn oni neniam bombardis. En la 19-a jarcento Hejdelbergo estis centro de la germana romantiko. Multaj poeziistoj kaj verkistoj skribis pri Hajdelbergo.

La urba teritorio estas parto de la feria regiono "Monta Vojo" (germane "Bergstraße"), kiu de la urbo Wiesloch sude vojas norden, ĉe la okcidenta rando de la mezalta montaro Odenvaldo, ĝis la urbo Darmstadt.

Vidindaĵoj 
Hajdelbergo posedas barokan urbocentron grandparte bone konservitan. La plej ŝatata turismaĵo estas la elektprinca Kastelo de Heidelberg, kies restaŭrita ruino situas sur monteto super la urbo.

Pliaj allogaĵoj estas la universitata biblioteko (en klasikisma kaj secesia stiloj), kelkaj kristanaj preĝejoj kaj la malnova ponto kun impresa dutura portalo. Ekzistas pluraj dekoj da diverstemaj muzeoj.

Universitato kaj fakaltlernejoj 
 Ruprecht-Karls-Universität Heidelberg (Ruprecht-Karl-Universitato Hajdelbergo)
 kadre de ĝi interalie la Instituto de Astronomia Kalkulo kaj
 Nacia Observatorio de Hajdelbergo - Königstuhl
 Pädagogische Hochschule Heidelberg (Pedagogia Altlernejo Hajdelbergo)
 Hochschule für Kirchenmusik Heidelberg (Altlernejo pri Eklezia Muziko)
 Hochschule für Jüdische Studien Heidelberg (Altlernejo por Judaj Studoj Hajdelbergo)

Sciencaj institutoj 
 Deutsches Krebsforschungszentrum (Germana Centro por Kanceresplorado)
 Max-Planck-Institut für ausländisches öffentliches Recht und Völkerrecht (Max-Planck-Instituto pri Eksterlanda Publika juro kaj Internacia Juro)
 Max-Planck-Institut für Kernphysik (Max-Planck-Instituto pri Atomfiziko)
 Max-Planck-Institut für Astronomie (Max-Planck-Instituto pri astronomio)
 Max-Planck-Institut für medizinische Forschung (Max-Planck-Instituto pri Medicina Esploro).

Entreprenoj de Hejdelbergo 
 Heidelberger Druckmaschinen
 Heidelberger Zement
 MLP

Ĝemelaj urboj 
  Montpellier, Francio, ekde 1961
  Kembriĝo, Britio, ekde 1965
  Rehovot, Israelo, ekde 1983
  Simferopolo, Ukrainio, ekde 1991
  Bautzen, Germanio, ekde 1991
  Kumamoto, Japanio, ekde 1992

Gravuloj 
 Gerhard Vossius
 Jakob von Weizsäcker
 Julius Wilhelm Zincgref
 Marlene Weingärtner, tenisistino
 Homo heidelbergensis

Eksteraj ligiloj 

 oficiala urba retejo
 retejo de la universitato Ruprecht-Karl
 urba artikolo en retejo gvidila al la regiono Rhein-Neckar 

Eksterdistriktaj urboj de Baden-Virtembergo
Hildegard Knef

Hildegard Frieda Albertine KNEF (naskiĝis la  en Ulm, mortis la  en Berlino) estis germana aktorino, kantistino kaj verkistino.

Kariero 
Fine de la 1940-aj jaroj ŝi furoris en diversaj filmoj montrantaj la malfacilan situacion postmilitan. En la filmo "Die Sünderin" ŝi dummomente montris sin nude kaj kaŭzis la ĝis tiam plej grandan skandalon en la germana kinohistorio. La filmo tamen (aŭ ĝuste pro tio) fariĝis sukceso.

Poste la aktorino ankaŭ famiĝis en Usono, kie ŝi nomis sin Hildegarde NEFF kaj krom en filmroloj tre sukcese aktoris en la Broadway-muzikalo "Silk stockings". Apud sia aktora kariero ŝi en la 1960-aj jaroj pli kaj pli dediĉis sin al la kantado de kanzonoj, kaj ŝia raŭka voĉo (eble kaŭzata pro la 40-60 cigaredoj, kiujn ŝi potage fumis) plaĉis al la publiko.

En la 1970-aj jaroj ŝi komencis trian karieron: la verkadon. Ŝiaj verkoj estas ĉefe membiografiaj kaj priskribas interalie ŝian batalon kontraŭ la kancero. La  Hildegard Knef mortis en Berlino.

En la jaro 2009 aperis la filmbiografio Hilde, kun Heike Makatsch en la ĉefrolo.

Listo de filmoj 

 Unter den Brücken (Germanio, 1945)
 Die Mörder sind unter uns (Germanio, 1946)
 Film ohne Titel (Germanio, 1947)
 Die Sünderin (Germanio, 1950)
 Decision Before Dawn (Usono, 1951)
 The Snows of Kilimanjaro (Usono, 1952)
 Nachts auf den Straßen (Germanio, 1952)
 Landru (Francio, 1963)
 Fedora (Germanio/Usono/Francio, 1977)

Listo de diskoj 
 So oder so ist das Leben (1962)
 Hildegard Knef spricht und singt Kurt Tucholsky (1965)
 17 Millimeter (1999)

Listo de Libroj 
 Der geschenkte Gaul (1970)
 Das Urteil (1975)
 Romy (1983)

Eksteraj ligiloj 

 http://www.hildegard-knef.gedenkbuch.info  
 http://www.hildegardknef.de

Germanaj aktoroj
Germanaj kantistoj
Hispana Literumado

Lingvo > Lingvaj Familioj > Hindeŭropa lingvaro > Latinida Lingvaro > Hispana lingvo > Hispana Literumado

Hispana aboco

Oftaj literkombinoj 
hu = [ŭ]
qu = [k]

Ĝeneralaj notoj 
La sonoj de pluraj literoj varias sen reprezenti alian fonemon. Ne listiĝis multaj alofonoj.
La origino de la sonoj de Hispanujo estas Kastilio, Hispanujo. La kastiliaj sonoj disvastiĝas kiam Kastilio gajnis povon.
Multaj hispanaj konkerintoj de Ameriko loĝis en Andaluzio. Tial, la plej komunaj sonoj ne estas la kastiliaj.

Hispana lingvo
Horymír

Horymír estas historia figuro en slava mitologio.

Antaŭ longe, kiam regis princo Křesomysl, pranepo de la kar-memora Přemysl, la minejoj por raraj metaloj en "Březové Hory" kaj aliaj erctrovejoj forlogadis multajn kamparanojn for de la terkultura laboro. Minacis malprospero kaj malsato.Horymír, juna landsinjoro en Neumětely, senefike avertadis la princon antaŭ la minacaj postsekvoj, kiujn la troa subten-ado de la minejoj lasos sur la vivteno de la tuta lando. La ministoj, kiuj eksciis pri la aver-toj de Horymír, plenaj de kolero surprize atakis dum nokto liajn fortikaĵon kaj bienon kaj ekbruligis kaj ruinigis ilin. La landsinjoro mem en lasta momento sukcesis fuĝi sur sia ĉe-valo Šemík.

Kaj li venĝis sin terure. La venontan nokton li kunvenigis siajn regatojn kaj ekmarŝis kontraŭ "Březové Hory". Li ordo-nis forbruligi iliajn kabanojn kaj ŝutplenigi ĉiujn minejojn. Tuj post la atako alvenis al Vyšehrad kurieroj de la ministoj kun plendo kontraŭ Horymír, postulante, ke li estu senhonore ekzekutita. Křesomysl ordonis aresti la landsinjoron kaj kontraŭ konsiloj de la leĥoj (tribestro) eldiris mortverdikton. Nur unu afablaĵon li ankoraŭ permesis al sia iama fidelulo, plenuminte lian lastan deziron, ankoraŭ unu fofe ekrajdi sur sia ĉevalo. Dufoje ĉirkaŭgalopis Horymír la korton, la trian fojon li subite ion flustris en la orelojn de la ĉevalo, spronante ĝin samtempe. En alta arko transsaltis Šemík la baron kaj la argilan remparon, la rajdanto flugis super la kapoj de la ĉeestantoj kaj malaperis en la profundaĵo. La Vyŝehradanoj ekmiregis pro tia kuraĝo kaj supozis, ke lia bravaĵo nepre devas finiĝi per morto. Sed kia estis ilia surprizo, kiam ili ekvidis malsupre la ĉevalon portanta sian sinjoron tra la riverfluo, poste supreniranta kaj galopeganta al la fortikaĵo de Horymír. Princo Křesomysl, emociita per tiom granda kuraĝo de la nobelo, pardonis lin kaj akceptis lin denove en sian sekvantaron.

Historio de Prago
Slava mitologio
Fikciaj ĉeĥoj
Hisopo

La hisopo (Hyssopus el lamiacoj) estas genro de arbustetoj kaj plurjaraj herboj multabranĉaj, kun dulipaj floroj en spikoj el ŝajnverticiloj.

La plej konata specio estas la oficina hisopo (Hyssopus officinalis), kies folioj uziĝas en la kuirarto.

Specioj

Referencoj 

Lamiacoj
Heinrich Hoffmann (verkisto)

Heinrich HOFFMANN [hajnriĥ hofman] (naskiĝis la 13-an de junio, 1809 en Frankfurt am Main, mortis la 20-an de septembro 1894 samloke) estis germana kuracisto kaj verkisto.

Ĉar lia granda pasio, la verkado, ne certigus al li sekuran materian estontecon, li konforme al la deziro de sia patro studis medicinon en Heidelberg, Halle (Saale) kaj Parizo, kaj poste laboris en tiu ĉi fako. Samtempe li dediĉis sin al la verkado kaj eldonis ekz. kolekton de poeziaĵoj (Gedichte) en la jaro 1842.

Literaturan sukceson Heinrich Hoffmann gajnis tute hazarde: Serĉante kristnaskan donacon por sia 3-jara filo, li konstatis, ke ne haveblis belaj libroj por infanoj tiuaĝaj. Li do ekverkis mem kaj je Kristnasko 1844 la donaco estis preta. Al la eldonado oni tamen devis persvadi la aŭtoron: Probable timante pri sia reputacio kiel serioza kuracisto okupiĝanta pri tiaj infanaĵoj, li publikigis la verkon en 1845 sub la pseŭdonimo Reimerich Kinderlieb. La libro, temanta ekzemple pri knabo (la Struvelpetro aŭ Hirthara Petro) kiu ne volis kombi kaj tondi sian hararon, pri knabino ludanta kun fajro kaj pereanta en la flamoj kaj pri knabo rifuzanta la manĝadon kaj mortanta de subnutrado..., tuj famigis la aŭtoron.

En sia kuracista kariero Heinrich Hoffmann estis alte aprezata, ĉar li forte engaĝiĝis por pli humana vivo de psike malsanaj personoj. Precipe li laboris en psikiatria kliniko, aparte pri psike malsanaj infanoj, kaj en Germanio konsideratas unu el la pioniroj de infana kaj adoleskula psikiatrio kaj psikoterapio. Li mortis en sia naskiĝurbo.

En Esperanto aperis 
La Struvelpetro : beletaj rakontoj kaj komikaj bildoj / de Heinrich Hoffmann. Esperanta trad. de Jakob David Applebaum. - Frankfurto ĉe Majno: Literatura Instituto Rütten kaj Loening, 1921. - 24 paĝoj : multaj ilustraĵoj

La Struvelpetro : beletaj rakontoj kaj komikaj bildoj / de Heinrich Hoffmann. Esperanta trad. de Jakob David Applebaum. - Kopenhago: Eldonejo TK, [proks. 1971]. - 24 paĝoj : multaj ilustraĵoj 
ISBN 87-87089-02-5

Hirthara Petro / El la germana lingvo de Rudolf Fischer. - [Neustadt a.d. Weinstraße]: Meininger, [1988]. - 48 p. : ĉefe
ilustr.
ISBN 3-87524-077-4

Eksteraj ligiloj 

 http://www.heinrich-hoffmann-museum.de retejo de muzeo pri li en] Frankfurto ĉe Majno

Germanaj kuracistoj
Germanaj verkistoj
Germanaj psikiatroj
Infana kaj adoleskula psikiatrio
Helena civilizo

Helena civilizo (1450 a.K. - 300 p.K.) estas la antikva greka civilizo, kiu evoluis ĉirkaŭ la Egea Maro post la Troja Milito. Ĝi estis disvastigita de Baktrio ĝis Hispanio, de Britio ĝis Egipto, per la imperioj de Aleksandro la Granda kaj Romio. Ĝi estas la civilizo de Homero, Herodoto, Sofoklo, Platono, Aristotelo, Eŭklido,
Arkimedo, Cezaro, Kleopatra, Plutarko, Marko Aŭrelio, Ptolemeo, Galeno, Plotino, ktp. Ĝia belarto, literaturo, filozofio kaj matematiko estis tre alta, sed antaŭ la romia imperio, ĝi estis civilizo tre sanga kaj malstabila politike.

Helena civilizo estas la ido de la minoa civilizo kaj la
patrino de okcidenta kaj ortodoksa civilizo, kiuj esence estas kristanigitaj (kaj poste modernigitaj) versioj de helena civilizo.

De -1000 ĝis -500, ĝi disvastiĝis per koloniado al Sicilio kaj suda Italio. En tiu tempo, la etruskoj en norda Italio heleniĝis kaj helenigis Romon.

De -500 al 100, la imperioj de la grekoj kaj romianoj disvastigis la civilizon de Hispanio ĝis Baktrio.

Dum la jaroj 100-800, kristanismo transformis la civilizon al iu nova en Eŭropo, kaj islamo forviŝis ĝin el Azio kaj norda Afriko.

Kvankam la civilizo estas delonge mortinta, ĝi daŭras kiel modelo kaj inspiro al la Okcidento per helenismo. Pro tio, okcidentuloj iafoje nomas la civilizon klasika.

Vidu ankaŭ: greka mitologio

Civilizoj
Historio
Theodor Richter

Hieronymus Theodor RICHTER (naskiĝis la 21-an de novembro, 1824 en Dresdeno, mortis la 25-an de septembro, 1898) estis germana kemiisto. 

Richter naskiĝis en Dresdeno, Saksio. De 1843 ĝis 1847 li studis en la saksa urbeto Freiberg, poste li laboris en metalurgiaj uzinoj. En la jaro 1863 li fariĝis profesoro de la Freiberga Bergakademie (= Minakademio), kies direktoro li estis de 1875 ĝis 1896.

Lia plej fama merito estis la malkovro de la elemento indiumo kune kun sia kolego Ferdinand Reich en la jaro 1863.

Germanaj kemiistoj
Holografio

Holografio (el greka holos tuto + graphe skribo) estas altnivela formo de fotografio, per kiu oni registras bildon laŭ 3 dimensioj.

Hungara sciencisto Dennis Gabor kreis holografion en 1947, pro kio li ricevis en 1971 la Nobel-premio pri fiziko. Tiu elpensaĵo estis hazarde malkovrita dum esploro pri plibonigo de elektrona mikroskopo ĉe la brita firmao Thomson-Houston, kaj ne vere kreskiĝis ĝis oni inventis la laseron en 1960.

Tradicia fotografo estas registrado laŭpunkte de la forto de la lumradioj, kiuj konsistigas bildon. Ĉiu punkto de la fotografaĵo enhavas nur unu informaĵon: la forto (kvadrato de la amplitudo de la elektromagneta kampo) de tiu lumradio, kiun lumigis tiun punkton. Kolora fotografo estas efektive tri fotografoj intermiksitaj; ĉiu punkto estas registrata kaj elvidata kvazaŭ tra filtro de unu el la ĉefkoloroj, el kiu oni iomete povas rekonstrui la ondolongon de apudaj radioj (inter la limoj de la homa okulo).

Sed, la lumradioj kiuj konsistigas scenon difiniĝas ne nur laŭ la amplitudo kaj ondolongo, sed ankaŭ laŭ fazo. En foto, la fazo estas tute forĵetita. En hologramo, kaj amplitudo kaj fazo registriĝas; la rekonstruata lumradiaro estas precize sama kiel la origina (sed ĝenerale nur je unu ondolongo, do unukolora) kaj estigas perfektan bildon 3-dimensian.

Holografia registrado 

Por registri la fazon de la lumradio de ĉiu punkto de la bildo, ĉe holografio oni unue disigas la lumon je kompara radio, kiu estas spegulata, kaj objekta radio, kiu lumigas la holografatan objekton. Optika interferado inter la du radioj kiam ili ree kuniĝas je la plako faras franĝojn de lumforto, kiuj registriĝas je kutima fotografa filmo. Tiuj franĝoj fariĝas ia difrakta krado.

Holografia rekonstruado 

Post realigo de la filmo, lumigado je la franĝpaterno per la kompara radio rekonstruas la originalan objektan radion kaj laŭ forto kaj laŭ fazo. Pro tio, la bildo ŝajnas 3-dimensia; vidanto povas ŝanĝi sian vidpunkton kaj la bildo volvas precize tiel, kiel la originala objekto volvus.

Ĉar bezoniĝas interferado inter la du lumradioj, oni kutime uzas laseron por produkti ilin: la lumradio el la lasero estas disigita je du la radioj. Lasero produktas koheran lumon, kiu ebligas uzeblan interferadon. Antaŭ la inventiĝo de la lasero, oni uzis aliajn fontojn de kohera lumo, ekzemple merkuran arklumon.

Vidu ankaŭ 
 Irizeco

Eksteraj ligiloj 

 https://www.webcitation.org/query?id=1256547452255846&url=geocities.com/lunazzi_kaj_esperanto/agadjjl/HolografioBH_kompleta_artikolo.gif 
 http://www.exploramuseum.de 
 http://www.3d-museum.de 
 http://www.holographyforum.org 
 Virtuala Ekspozicio de Holografio de D-ro José J. Lunazzi

Optiko
3D bildigo
Fiziko
Teknologio
Heinrich Mann

Heinrich MANN (naskiĝis la 27-an de marto 1871 en Lübeck, mortis la 12-an de marto 1950 en Santa Monica apud Losanĝeleso) estis germana verkisto. Li estis frato de Thomas Mann kaj onklo de Erika Mann, Golo Mann kaj Klaus Mann.

Famaj verkoj 
 In einer Familie (romano, 1894)
 Flöten und Dolche (noveloj, 1905)
 Professor Unrat oder Das Ende eines Tyrannen (romano, 1905)
 Der Untertan (romano, La subulo, 1918)
 Macht und Mensch (eseo, 1919)
 Das Kaiserreich (romantrilogio: Die Armen 1917, Der Untertan 1918, Der Kopf 1925)
 Die Jugend des Königs Henri Quatre (historia romano, 1935)
 Es kommt der Tag (eseo, 1936)
 Die Vollendung des Königs Henri Quatre (historia romano, 1938)

Vidu ankaŭ 
 8382 Mann

Eksteraj ligiloj 
 http://www.uni-lueneburg.de/fb3/forschung/ihmf 
 http://www.dhm.de/lemo/html/biografien/MannHeinrich 
 http://www.lettern.de/spbrenn7.htm
 http://www.adel-genealogie.de/Mann/is_toc.htm
Helikoptero

La Helikoptero estas aviadilo, kiun movas unu aŭ pli horizontalaj rotoroj. La rotoroj efikas kiel turnantaj flugiloj - tial la helikoptero apartenas al la rotaciflugilmaŝinoj (kune kun la aŭtogiro), male al la kutimaj fiksflugilmaŝinoj. La vorto "Helikoptero" venas el la grekaj vortoj helix (kirlo) kaj pteron (flugilo).

Se la rotoro estas turnata fare de la motoro, la helikoptero mem turniĝas en alia direkto. Por malhelpi tion, necesas balancigi la turnomomanton. Tio okazas:
 per malgranda vertikala rotoro (kun helico) ĉe la malantaŭa parto, kiu kontraŭpuŝas, aŭ
 per duona horizontala rotoro, kiu turniĝas en alia direkto.

Helikopteroj povas sekure alteriĝi, eĉ se la motoro ne funkcias: Tiam ili ŝanĝas al malaltiĝada flugo, dum kiu la kurento de la aero movas la rotorojn. Helikoptero povas stari en la aero kaj eĉ flugi flanken kaj malantaŭen. Cetere Helikoptero povas eki kaj alteriĝi vertikale kaj tial ne necesas longan aervojon.

Helikoptero estas uzata en civila kaj milita aviado. Laŭ celoj de ĝia uzo, pluraj helikopteroj estis ellaboritaj kaj operacias por transporto de pasaĝeroj kaj sargoj, malhelpo de arbaraj fajroj, ktp.

Historio 

La teorioj de aviadilo, kiun eblas flugi kaj movi vertikale estis provitaj de pluraj aviadpinoiroj. Dum la 16-a jarcento, itala artisto Leonardo da Vinci verkis skizojn de vertikalfluga aviadilo, sed la realigo de povejo, kiun kreas movforto ne solviĝis ĝis la 20-a jarcento.

La prototipo de moderna helikoptero estas Aŭtogiro de Hispana aviadpioniro, Juan de la Cierva (1895-1936). Cierva uzis flapantan hinĝon por malkreski tremanton dum la vertikala flugo kaj uzis fiksflugilan aviadilon por horizontala flugo. La unua helikoptero estas inventita Focke-Wulf Fw 61 en 1936.

La utiligo de helikoptero komencis post la dua mondmilito. La Sikorsky R-5 estas unua masproduktita helikoptero kaj unue debutis dum la Koreia milito. Post la ĝia sukcesa debuto en la militoj, helikoptero uziĝas en civila kaj milita aviado.

Mekanismo 
Helikoptero devas plenumi du aferojn. Unue, ĝi devas teni la aeroplanon nefalanta kaj due, ĝi devas venki la froton de la aero, por ke ĝi povu tiri la aeroplanon antaŭen. La rotacianta helico (aŭ ĝenerale la propulsanta motoro) pliigas la rapidecon de la aero super la aloj. Laŭ la principo de Bernoulli, tio produktas levoforton de suprenira premo kontraŭ la alo. Levoforto venkas la gravitan forton, la malsuprenira premo estigita de la pezo de la alo.

La helico tranĉas tra la aero sammaniere kiel ŝraubo sin ŝovas en lignon, kaj tiras la aeroplanon antaŭen. Tiu antaŭenira movo de la helico estas nomata puŝforto (propulsa forto), kiu nuligas la rezistoforton de la atmosfero, la forton kiu rezistas kontraŭ la antaŭenira movo.

Mondaj rekordoj

Fabrikantoj 
 Airbus Helicopters
 Bell
 Boeing
 Kamov
 Sikorsky
 Mil

Vidu ankaŭ 

 Aviadilo
 Aŭtogiro

Aviado

Transportaj rimedoj
Heintje

Heintje SIMONS [hejntje simons] (naskiĝis la  en Heerlen) estas nederlanda kantisto, populara ekde sia 11-a jaro, kiam li partoprenis konkurson de talentuloj.

Kiel la 13-jara li ludis en pluraj germanlingvaj filmoj, ĝis nun tre popularaj. Ĝis hodiaŭ li eldonis 40 orajn kaj 20 platenajn diskojn. En la reto li havas plurajn paĝojn de siaj adorantoj.

Referencoj 

Nederlandaj kantistoj
Infanaj kantistoj
Naskiĝintoj la 12-an de aŭgusto
Hidrofoba

El la grekaj etimoj hydros+phobein (akvo-timo), hidrofoba molekulo estas tiu kiu tendencas ne miksiĝi kun akvaĵaj solvaĵoj - ili povas esti ne-ŝarĝitaj, nedipolusaj-emaj, longaj molekuloj, kelkfoje kun "konjugaciitaj" π-ligo-sistemoj, kaj aromataj ringoj. Alia pli esperanta dir-maniero estas akvofuĝa.

Vidu ankaŭ 
 Hidrofila

Kemiaj proprecoj
Surfacoscienco
Intermolekulaj fortoj
Hidrofila

Hidrofilaj (el la grekaj etimoj hydros (akvo) kaj philia (amikeco)) molekuloj estas tiuj kiuj tendencas miksiĝi kun akvaĵaj solvaĵoj. Ili povas esti ŝarĝitaj, polusiĝeblaj, etaj molekuloj.

Kemiaj proprecoj
Intermolekulaj fortoj
Surfacoscienco
Akvo
Harry Mulisch

Harry MULISCH (naskiĝis la 29-an de julio 1927 en Harlemo, mortis la 30-an de oktobro 2010 en Amsterdamo) estis nederlanda verkisto. Lia verkaro, konsistanta el romanoj, dramoj, eseoj, raportoj kaj poezio, estas forte influita de la Dua mondmilito. Oftaj temoj estas kulpo kaj repaciĝo.

Li grave influis la nederlandan literaturon post la Dua Mondmilito. Mulisch ne nur ricevis pli malpli ĉiujn nederlandajn literaturajn premiojn, sed ankaŭ plurajn alilandajn. En 1977 la reĝino ordenigis lin "Kavaliro de la Ordeno de Oranje-Nassau" pro liaj literaturaj meritoj, en 1997 eĉ "Komandoro en la Ordeno de la Nederlanda Leono".

La amsterdama urba universitato en 2007 donis al li pro liaj filozofiaj verkaĵoj honoran doktorecon.

Ĉar lia verkaro helpis plifirmigi la ligojn inter Nederlando kaj Germanio, en 2002 la Germana registaro donis al li la "Bundesverdienstkreuz".

En oktobro 2006 la planetoido 10251 ricevis la nomon Mulisch.

Malgranda listo el lia abunda verkaro 
 Archibald Strohalm (romano, 1952)
 De diamant (romano, 1954)
 Het zwarte licht (romano, 1956)
 Het stenen bruidsbed (romano, 1959)
 De zaak 40/61 (raporto, 1962)
 Bericht aan de Rattenkoning (eseo, 1966)
 De verteller (romano, 1970)
 Oidipous Oidipous (teatraĵo, 1972)
 Woorden, woorden, woorden (poezio, 1973)
 De vogels (poezio, 1974)
 Mijn getijdenboek (membiografio, 1975)
 Tegenlicht (poezio, 1975)
 Twee vrouwen (romano, 1975)
 De compositie van de wereld (filozofio, 1980)
 De aanslag (romano, 1982)
 Hoogste tijd (romano, 1985)
 De pupil (romano, 1987)
 De elementen (romano, 1988)
 De ontdekking van de hemel (romano, 1992)
 De procedure (romano, 1999)
 Siegfried (romano, 2001)

Filmo 
 De aanslag (1986, Fons Rademakers, Oscar 1987)

En Esperanto aperis 
 Du virinoj / Harry Mulisch. Trad. G. Berveling. Chapecó, 1992. 140p. Romano pri lesba amrilato

Eksteraj ligiloj 
 http://www.mulisch.nl
 http://www.radio-bremen.de/online/mulisch  
 http://www.schreibheft.de/docs/rezensionen/harry_mulisch.html 
 http://www.harrymulisch.com

Nederlandaj verkistoj
Nederlandaj dramistoj
Nederlandaj poetoj
Nederlandaj eseistoj
Nederlandaj judoj
Kavaliroj de la Ordeno de Artoj kaj Literaturo (Francio)
Homedoj

Homedoj (Hominidae) estas senvostaj simioj aŭ, pli precize, familio de la ordo primatoj, kiel ekzemple:

 la orangutango (Pongo pygmaeus);
 la ĉimpanzo (Pan troglodytes);
 la eta ĉimpanzo/bonobo (Pan paniscus);
 la gorilo (Gorilla gorilla);
 la homo (Homo sapiens) (kaj ties praformoj, tiuteme vidu liston en Primatoj aŭ apartan artikolon Prahomo) kune ili konsistigas la subfamilion Homenoj.

Nuntempe oni opinias, ke ne nur la homoj apartenas al la homedoj (la gibonoj, kvankam parencaj, ne apartenas tamen al la homedoj). La ne-homaj membroj de ĉi-familio vivas en Ekvatora Afriko, Sumatro, kaj Borneo. La fosilioj venas de la mioceno kaj aperas en Afriko kaj Azio.

Kelkaj ecoj pri homedoj 
 Pezo: proksimume 48–270 kg;
 Viroj ĝenerale pli grandas ol inoj;
 Fortikaj korpoj kaj disvolvitaj brakoj;
 Polekso (man-dikfingro) kaj halukso (pied-dikfingro) kontraŭstareblaj, escepte en homoj, kies haluksoj ne estas kontraŭstareblaj;
 Ĉiuj fingroj havas platajn ungojn;
 Neniu havas voston;
 Vertikala aŭ duon-vertikala teniĝo;
 Granda cerbujo/kranio – la dentformulo estas la sama por ĉiuj – 2/2, 1/1, 2/2, 3/3 = 32, kun larĝaj incizivoj (tranĉodentoj), kaj la kaninoj (kojnodentoj) neniam evoluas ĝis dentegoj (kiel povas okazi en aliaj grupoj);
 Ĉiu estas omnivora (ĉiomanĝulo), speciale fruktmanĝuloj. Ĉiu escepte de homoj bone grimpas, sed nur la orangutango estas arbo-loĝema;
 Ĉiu povas teni vizaĝ-esprimojn, konstrui nestojn, ĝenerale naskas nur unu idon, kaj ĝenerale tenas longajn prizorg-tempojn rilate al la idoj.

Homa kromosomo 2 kaj ties similecaj kromosomoj en aliaj homedoj (H= homo; C= ĉimpanzo; G= gorilo; O= orangutango) – rimarkinda estas la fakto, ke la homa kromosomo similas tiel kiel paro da kromosomoj de aliaj homedoj

Homa kromosomo 5 kaj ties simileca kromosomo en ĉimpanzo – la bildo prezentas kromosoman inversigon inter homo kaj ĉimpanzo en la regiono p14.I-q14.I

Homedoj (Hominidae) 
La simbolo † indikas elmortintan grupon. Tiu ĉi listo ne estas kompleta.

† Driopiteka subfamilio (Dryopithecinae) 
 † Prokonsula genro (Proconsul)
 † Rangvapiteka genro (Rangwapithecus)
 † Driopiteka genro (Dryopithecus)

Orangutanga subfamilio (Ponginae) 
 † Ramapiteka genro
 † Gigantopiteka genro (Gigantopithecus)
 Orangutanga genro (Pongo)
 Pongo pygmaeus

Homa subfamilio (Homininae) 
 Ĉimpanza genro (Pan)
 Ĉimpanzo Pan troglodytes
 Eta ĉimpanzo Pan paniscus
 Gorila genro
 Gorilo Gorilla gorilla
 † Aŭstralopiteka genro
 Australopithecus afarensis
 Australopithecus africanus
 † Ardipithecus ramidus
 † Parantropa genro
 † Paranthropus robustus
 † Paranthropus boisei
 Homa genro
 Homo habilis
 Homo erectus
 Homo sapiens

Vidu ankaŭ 

 Restaĵa homeculo
 Ĉado
 Etiopio
 Kenjo
 Tanzanio
 Sud-Afriko

Eksteraj ligiloj 
 https://web.archive.org/web/20020805134540/http://www.npr.org/programs/atc/features/2002/july/toumai/index.html 
 http://www.talkorigins.org/faqs/homs/species.html 
 http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/information/Hominidae.html 
 http://www.modernhumanorigins.net 

 
Mamul-nomenklaturo de Středa
Familioj de mamuloj
Herbert C. Hoover

Herbert Clark HOOVER [HER-bert klark HU-vr], la tridek-unua prezidento de Usono, naskiĝis je la 10-a de aŭgusto, 1874, en West Branch, Iovao. Li mortis 90-jaraĝa, je la 20-a de oktobro 1964 en Novjorko pro kancero.

Hoover estis alta kaj korpulenta viro. Lia edzino estis Lou HENRY, kaj la paro havis du filojn. Hoover estis kvakero.

Dum lia administrado (1929–1933) okazis:

 1929 La Borsa Kraŝo ĉe Wall Street – la 29-an de oktobro; la Granda Monda Depresio daŭris dek jarojn
 1930 La Tarifo de Hawley-Smoot
 1932 La Bonifika Marŝo de veteranoj en Vaŝingtono

En 1921 li helpis plilarĝigi la subtenon de la malsatmizerantaj homoj en la bolŝevisme regata Rusio. Oni akuzis lin pro tio je apogo de la bolŝevismo en Rusio. Li respondis jene:

"Twenty million people are starving. Whatever their politics, they shall be fed!"
Dudek milionoj da homoj malsatmizeras. Senkonsidere de sia politiko, ili estos nutrataj!

Vidu ankaŭ 
 American Relief Administration
 Akvobaraĵo Hoover

Eksteraj ligiloj 
 http://www.yale.edu/lawweb/avalon/presiden/inaug/hoover.htm  
 http://www.whitehouse.gov/history/presidents/hh31.html  
 http://www.uh.edu/engines/epi139.htm 
 http://vvl.lib.msu.edu/showfindingaid.cfm?findaidid=HooverH  
  Claus Bernet: Herbert Hoover, en: BBKL, 30, 2009, 644–653: http://www.bautz.de/bbkl/h/hoover_h_c.shtml

Prezidantoj de Usono
Usonaj politikistoj
Kvakeroj
Usonaj konservativuloj
Haute-Garonne

Haute-Garonne - jen france, prononco [], okcitane Nauta Garona [naŭto garuno] - estas unu el la departementoj de la sudfranca regiono Okcitanio. La departemento entute enhavas 589 komunumojn.

Ĝia nomo signifas “supra Garono”, ĉar la rivero Garono naskiĝas en la montaro Pireneoj kaj trafluas la tutan departementon. Tiu departemento etendiĝas sur surfaco de  kaj havas loĝantaron de . Ĝi estas unu el la plej rapide kreskantaj departementoj de tuta Francio, ĉefe danke al sia dinamika ĉefurbo Tuluzo.

La suda parto de la departemento situas en la montaro Pireneoj, ofte superante 3000 metrojn de alteco, la centra kaj norda partoj konsistas el larĝaj valoj kaj montetoj.

Bredado estas unu el la ĉefaj agrikulturaj aktivecoj, kune kun kultivado de cerealoj (tritiko, maizo). En la ĉefurbo Tuluzo koncentriĝas multaj modernaj industrioj (aeronaŭtiko, konstruado de Airbus aviadiloj, konstruado de satelitoj, multnombraj sciencaj laboratorioj,…). Tuluzo estas ankaŭ la dua plej granda universitata urbo en Francio kun pli ol 100 000 studentoj.

Haute-Garonne estas riĉa departemento en kiu turismo ludas gravan rolon: (Tuluzo) kun siaj monumentoj el la mezepoko (monaĥejoj, preĝejoj, baziliko romanika de St Sernin), kaj el la renesanco, multaj mezepokaj vilaĝoj kaj urbetoj, prahistoriaj grotoj, ban-urboj, ĉiuj vintraj aŭ someraj sportoj en la Pireneoj (skiado, ekskursado…).

Arondismentoj 
La departemento dividiĝas al tri arondismentoj:
 arondismento Muret
 arondismento Saint-Gaudens
 arondismento Toulouse (Tuluzo)

Notoj kaj referencoj

Vidu ankaŭ 
 Komunumoj de Haute-Garonne

Eksteraj ligiloj 

 Departementa konsilio de Haute-Garonne
 Prefektejo de Haute-Garonne 

 
Administraj unuoj fonditaj en 1790
Departementoj de Francio
Hérault

Hérault [] (aŭ okcitane Erau [eraŭ]) estas unu el la departementoj de la sudfranca regiono Okcitanio. Ĝia surfaco estas , kaj ĝi havis  loĝantojn en 2013. Ĝi havas  da marbordo ĉe Mediteraneo kaj plurajn lagunojn laŭlonge de la marbordo. La geografia aspekto de Hérault konsistas el du tipoj da pejzaĝoj: la ebenaĵo de Langvedoko apud la maro, kaj la montaro Cévennes, la suda parto de la Centra Masivo, en la norda kaj okcidenta parto de la departemento. Ĉe la montaro troviĝas ankaŭ altebenaĵoj aridaj. Sian nomon la departemento havas de samnoma rivero.

La ĉefurbo estas Montpellier, kiu estas ankaŭ ĉefurbo de la tuta regiono Langvedoko-Rusiljono. Ĝi estas samtempe malnova urbo riĉa je monumentoj, kaj moderna kaj dinamisma urbo (universitatoj, esplorlaboratorioj…). Alia granda urbo estas Béziers. La departemento enhavas 343 komunumojn.

En la larĝa ebenaĵo koncentriĝas la agrikulturo (vinoj, fruktoj), kaj kompreneble fiŝkaptado en la maro. Sète estas ankaŭ granda komerca haveno.

La marbordo allogas milionoj da turistoj danke al siaj longaj kaj fajnsablaj plaĝoj kaj plezurhavenoj (La Grande Motte, Palavas-les-Flots, Agde). En la interna parto de Hérault tamen ne mankas la allogaĵoj: natura parko de Alta Langvedoko, multnombraj mezepokaj vilaĝoj, monaĥejoj, kasteloj, grotoj, ban-urboj, grandiozaj naturaj pejzaĝoj de la montaro Cévennes.

Arondismentoj 
La departemento dividiĝas al tri arondismentoj:
 arondismento Béziers
 arondismento Lodève
 arondismento Montpellier (Montpeliero)

Notoj kaj fontoj

Vidu ankaŭ 
 Komunumoj de Hérault
 Hérault (rivero)

Eksteraj ligiloj 

  Prefektejo de Hérault
  Departementa konsilio de Hérault

 
Administraj unuoj fonditaj en 1790
Departementoj de Francio
Harry S. Truman

Harry S. TRUMAN  (la "S" ne rilatas al nomo), la tridek-tria prezidanto de Usono, naskiĝis la 8an de majo 1884, en Lamar, Misurio. Li mortis 88-jaraĝa, la 26an de decembro 1972 en Independence, Misuro, pro renaj problemoj.

Truman estis vicprezidanto sub Franklin D. Roosevelt. Lia edzino estis Elizabeth Virginia Wallace, kaj ili havis unu filinon. Truman estis baptisto.

Dum lia administrado kiu plenumis la kernon de la nomita Truman-doktrino (1945-1953) okazis;

 1945- la 8-an de majo- La Venko en Eŭropo
 1945- la 6-an kaj la 9-an de aŭgusto- Atombomboj falis sur la urbojn de Hiroŝimo kaj Nagasako, Japanio.
 1945- la 14-an de aŭgusto- La Venko en Japanio
 1945- la kreo de la Unuiĝintaj Nacioj, Sanfrancisko
 1947- la Akto de Taft-Hartley
 1947- la Akto de la Prezidanta Sukcedo
 1948- la Plano de Marshall - por helpi Eŭropon
 1950- la Milito en Koreio
 1950- Joseph R. McCarthy estis estro de la Kontraŭ-Komunista Movado.
 1951- Limo de Oficoperiodo (22-a amendo) - Usona prezidanto povas regi nur ok jarojn.
 1952- Provo de la unua hidrogen-bombo, en la atolo de Eniwetok, Marŝaloj

Naskiĝintoj en Usono
Mortintoj en Usono
Liberaluloj
Prezidantoj de Usono
Senatanoj de Usono
Ŝtatestroj aŭ registarestroj en la dua mondmilito
Usonaj kristanoj
Usonanoj de la dua mondmilito
Vicprezidantoj de Usono
Personoj de la jaro laŭ magazino Time
Halogeno

La halogena familio konsistas el la elementoj de la kolumno 17 (VIIB) en la perioda tabelo. La vorto "halogeno" venas de du grekaj vortoj kiuj signifas "faras mar-salon". En 1811, la germana fizikisto Johann Schweigger (1779-1857) eltrovis, ke kloro, la unua halogeno malkovrita, kuniĝas rekte kun metalo por formi salon, kaj li elpensis la vorton "halogeno."

Fluoro (atomnumero 9) kaj Kloro (17) estas tre reakciemaj venenaj gasoj. Bromo (35) estas malhelruĝa likvo. Jodo (53) estas griza solido, sed varmigita, ĝi sublimiĝas en violan vaporon. Astato (85) estas tre malabunda elemento; estas nur 45 miligramoj da astato en natura stato en la tero.

La halogenoj estas tro aktivaj por esti liberaj en la naturo, sed iliaj kombinaĵoj estas tre abundaj. Unu ekzemplo estas ordinara salo (NaCl}. Fluoro estas la pli abunda halogeno (544 partoj por miliono). La plejmulta parto de fluoro estas uzita en la nuklea industrio en la formo de urania heksafluorido [UF6]. Kloro (126 ppm) estas grava en la produktado de organikaj kombinaĵoj uzataj en medikamentoj, tinkturoj, sintezaj teksaĵoj, kaj trudbestmortigenzoj. Oni uzas neorganikajn kloridojn en blankigilo kaj desinfektaĵo.

Vidu ankaŭ 
 Halogenido
 Hipoklorita akvo
 Klorfluorkarbono
 Oksidanto

Eksteraj ligiloj 

 http://home.no.net/fmk/periodsys/halogenene.html  

 
Kemiaj elementoj