alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
898

En la jaro 898 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 Johano la 9-a iĝis papo;
 Karlo la 3-a (Francio) surtroniĝis;

Naskiĝoj

Mortoj 
1-a de januaro: Eŭdo la 1-a, reĝo de Francio, naskiĝis ĉirkaŭ 860.
899

En la jaro 899 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj

Unuaj dokumentaj mencioj 
 Homburg kiel Hohenperc (hodiaŭ komunumo en Kantono Turgovio en Svislando).

Naskiĝoj

Mortoj 
 26-a de oktobro: Alfredo la Granda, reĝo de Anglio, naskita ĉirkaŭ 849.
 Arnulfo, imperiestro de Sankta Romia Imperio
490

En la jaro 490 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 La unua abatejo en Irlando fondita
 Fino de Gupta imperio en Hindio
 Visigotoj akiris teritorion en Hispanio
 Eŭfemio iĝis Patriarko de Konstantinopolo

Naskiĝoj 
 Narseso;

Mortoj
Domo Ĉe la Kavaliroj

La domo Ĉe la Kavaliroj estas unu el la plej belaj domoj en Litomyšl, vera juvelo de la renesanca bohemia arkitekturo. Post incendio 1540 konstruis ĝin por si kaj ornamis ŝtonskulptisto Blažek, supozata skulptisto de kastelo en Pardubice kaj de preĝejo en Vysoké Mýto. Post incendio en 1814 la renesanca galbo estis anstataŭigita per empira atiko. La fasado estas ornamita per figuraj reliefoj. Du armitoj flanke de la meza fenestro donis al la domo la nomon laŭ rakonto de Alois Jirásek "Ĉe la Kavaliroj". Estas tie ankaŭ figuroj de studento, komercisto, marfeino, leono, unukornulo. Interne kasona plafono. Nun la domo servas kiel pentro-arta ekspoziciejo.

Konstruaĵoj en Litomyšl
Renesancaj konstruaĵoj en Ĉeĥio
Domoj en Ĉeĥio
Kulturaj memorindaĵoj en Regiono Pardubice
Erich Mühsam

Erich MÜHSAM  (naskiĝis la 6-an de aprilo 1878, mortis la 10-an de julio aŭ la 11-an de julio 1934) estis germana verkisto, poeto, ĵurnalisto kaj politikisto.

Erich Mühsam naskiĝis en Berlino, kiel filo de juda apotekisto. Li frue ekinteresiĝis pri anarkiismo. Ekde 1902 li laboris por diversaj revuoj, kiuj reprezentis liajn idealojn, krome li agis en diversaj kabaredoj. Li ludis gravan rolon dum la Bavaria Respubliko de Konsilantaroj (aprilo 1919). Interalie li plurfoje estis gasto en la Monte Verità, kunvenejo de la anoj de la vivreforma movado, parto de la urbo Askono, en la kantono Tiĉino de Svislando. Ses jarojn (1911-14, 1918-19) li pasigis en malliberejo kaj en 1934 li estis murdita en la faŝisma koncentrejo Oranienburg.

La verkaro de Erich Mühsam konsistas el ekspresionismaj poemoj, dramoj kaj eseoj, kiuj reprezentas la anarkiismajn kaj pacismajn idealojn de la aŭtoro.

Listo de verkoj 
 Die Wüste (poemoj, 1904)
 Der Krater (poemoj, 1909)
 Die Freivermählten (dramo, 1914)
 Brennende Erde (poemoj, 1920)
 Judas (dramo, 1921)
 Revolution (poemoj, 1925)
 Staatsräson (dramo, 1928)
 Namen und Menschen (memoroj, eld. 1949)

Germanaj verkistoj
Germanaj anarkiistoj
874

En la jaro 874 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj

Unuaj dokumentaj mencioj 
Boswil kiel Bozwila (hodiaŭ komunumo en Kantono Argovio en Svislando).
Maur kiel Mure (hodiaŭ komunumo en Kantono Zuriko en Svislando).
Bickenbach kiel Bicchumbach (hodiaŭ komunumo en Hesio en Germanio).

Naskiĝoj

Mortoj
875

En la jaro 875 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
Karolo la 2-a iĝis imperiestro de Sankta Romia Imperio

Unuaj dokumentaj mencioj 
Preĝejo Sankt-Petro kaj Paŭlo en Bürglen, Kantono Urio, Svislando.

Naskiĝoj 
 Spytihněv la 1-a (proksima dato) duko de Bohemio kaj princo de Ĉeĥio (m. 915)

Mortoj
877

En la jaro 877 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
Ludoviko la 2-a iĝis reĝo de Francio.

Naskiĝoj

Mortoj 
6-a de oktobro: Karlo la 2-a, reĝo de Okcidenta Frankio (n. 823)
878

En la jaro 878 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
Danoj devigas reĝon Alfredo la Granda de Wessex retreti ĝis Athelney (Somerset).
Batalo de Ethandun (Edington): Alfredo la Granda de Wessex venkas danojn de Danelaw estrataj der Guthrum.
Traktato de Wedmore- inter Alfredo la Granda kaj Guthrum- dividas Anglion inter anglosaksoj kaj danoj.
Post sieĝo, Aghlabidoj de Ifriqiya konkeras Sirakuson, komencante du jarcentoj da islama rego.
Finiĝas ekskomunikado de papo Formozo.

Unuaj dokumentaj mencioj 
Beogrado (hodiaŭ ĉefurbo de Serbio).
Hemberg kiel Hemmenberch (hodiaŭ komunumo en Kantono Sankt-Galo en Svislando).
Trasadingen kiel Trasmundingen (hodiaŭ komunumo en Kantono Ŝafhaŭzo en Svislando).

Naskiĝoj 
 Odo de Cluny, abato kaj kristana sanktulo (proksima dato) (m. 942)

Mortoj 
Aedh MacRunn, reĝo de la skotoj kaj piktoj; postsekvas lin kune Eochu Macrunn kaj Girig Macdungal.
879

En la jaro 879 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
Ludoviko la 3-a kaj Karlomano iĝis kun-reĝoj de Francio.

Naskiĝoj 
17-a de septembro: Karolo la 3-a, reĝo de Francio, mortis 7-an de oktobro 929.

Mortoj 
 Ludoviko la 2-a (Francio), reĝo de Francio, naskiĝis 846.

Unuaj dokumentaj mencioj
Bligny-sur-Ouche (hodiaŭ urbeto en Francio).
882

En la jaro 882 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
Mareno iĝis papo;
Karlomano iĝis sola reĝo de Francio;

Unuaj dokumentaj mencioj 
Oberhelfenschwil Helfoltiswilare (hodiaŭ komunumo en Kantono Sankt-Galo en Svislando).

Naskiĝoj

Mortoj 
Papo Johano la 8-a
883

En la jaro 883 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj

Unuaj dokumentaj mencioj 
3-a de februaro: Hüttikon kiel Huttinchova (hodiaŭ komunumo en Kantono Zuriko en Svislando).
Duisburg (hodiaŭ urbo en Germanio).
Kradolf kiel Kralaff (hodiaŭ municipo de la komunumo Kradolf-Schönenberg en Kantono Turgovio en Svislando)

Naskiĝoj

Mortoj
884

En la jaro 884 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
Yozei detronigita, Koko iĝis imperiestro de Japanio;
Adriano la 3-a iĝis papo;
Karlo la 3-a (Francio) surtroniĝis;

Unuaj dokumentaj mencioj 
Péry kiel villam Bedericam (hodiaŭ komunumo en Kantono Berno en Svislando).
Reconvilier kiel Roconis villare (hodiaŭ komunumo en Kantono Berno en Svislando).

Naskiĝoj

Mortoj 
Papo Mareno
893

En la jaro 893 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj

Unuaj dokumentaj mencioj 
Ammerswil kiel Onpretiswilare (hodiaŭ komunumo en Kantono Argovio en Svislando).
Auw kaj Rüstenschwil kiel Houva kaj Rustiniswilare (hodiaŭ vilaĝoj en la komunumo Auw de Kantono Argovio en Svislando).
Brittnau kiel Pritinouva (hodiaŭ komunumo en Kantono Argovio en Svislando).
Dintikon kiel Tintinchowa (hodiaŭ komunumo en Kantono Argovio en Svislando).
Dürrenäsch kiel Aske inferior (hodiaŭ komunumo en Kantono Argovio en Svislando).
Egliswil kiel Egirichiswilare (hodiaŭ komunumo en Kantono Argovio en Svislando).
Gettnau kiel Kepinhouva (hodiaŭ komunumo en Kantono Lucerno en Svislando).
Hirschthal kiel Hyrztale (hodiaŭ komunumo en Kantono Argovio en Svislando).
Grosswangen kiel Wanga (hodiaŭ komunumo en Kantono Lucerno en Svislando).
Nebikon kiel Nevinchova (hodiaŭ komunumo en Kantono Lucerno en Svislando). 
Neudorf kiel Niwidorf (hodiaŭ komunumo en Kantono Lucerno en Svislando).
Pfaffnau kiel Fafanhaa (hodiaŭ komunumo en Kantono Lucerno en Svislando).
Safenwil kiel Sabenewilare (hodiaŭ komunumo en Kantono Argovio en Svislando).
Seengen kiel Seynga (hodiaŭ komunumo en Kantono Argovio en Svislando).
Seon kiel Sewa (hodiaŭ komunumo en Kantono Argovio en Svislando).
Uerkheim kiel Urtihun (hodiaŭ komunumo en Kantono Argovio en Svislando).
Uffikon kiel Uffinchova (hodiaŭ vilaĝo de la komunumo Dagmersellen en Kantono Lucerno en Svislando).
Wohlenschwil kiel Woleeswilare (hodiaŭ komunumo en Kantono Argovio en Svislando).

Naskiĝoj 
 Vilhelmo la 1-a, grafo de Normandio (m. 942)

Mortoj
894

En la jaro 894 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 Lamberto el Spoleto iĝis imperiestro de la Sankta Romia Imperio

Unuaj dokumentaj mencioj 
 Bichelsee kiel Pichelense (hodiaŭ municipo de la komunumo Bichelsee-Balterswil en Kantono Turgovio en Svislando).
 Biglen Pigiluna (hodiaŭ komunumo en Kantono Berno en Svislando)..
 Berlingen kiel Perenwang (hodiaŭ komunumo en Kantono Turgovio en Svislando).
 Lyssach kiel Lihsacho (hodiaŭ komunumo en Kantono Berno en Svislando).
 Radelfingen kiel Ratolingun (hodiaŭ komunumo en Kantono Berno en Svislando).
 Uttigen kiel Utingun (hodiaŭ komunumo en Kantono Berno en Svislando).

Naskiĝoj

Mortoj 
 Guido el Spoleto imperiestro de la Sankta Romia Imperio
895

En la jaro 895 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 Atelstano iĝis reĝo de Anglio.
 Bohemio apartiĝis de Grandmoravia regno.
 Komenciĝas la hungara patrujokupo.

Naskiĝoj

Mortoj
799

En la jaro 799 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj

Unuaj dokumentaj mencioj 
 Amriswil kiel Amalgeriswilare (hodiaŭ komunumo en Kantono Turgovio en Svislando).

Naskiĝoj

Mortoj 
 Osbald, reĝo de Northumbria dum 27 tagoj en 796 (n. nekonata)
794

En la jaro 794 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
La skota insulo Iona estas atakata de vikingoj
Post Nara, Heian-kyo, la hodiaŭa Kioto iĝas ĉefurbo de Japanio. Ekas periodo Heian.
Koncilio de Frankfurto - plej malnova konata mencio pri Frankfurto.
En 794 komenciĝis la Heian-epoko en Japanio.

Unuaj dokumentaj mencioj
Möhlin kiel Melina (hodiaŭ komunumo en Kantono Argovio en Svislando).
Frankfurto ĉe Majno kiel Villa Franconofurd, tiam imperiestra loĝloko kaj imperia kunvenloko en la Franka Imperio, hodiaŭ granda urbo en Germanujo.

Naskiĝoj

Mortoj 
 20-a de majo: Aethelberht la 2-a, reĝo de East Anglia, Anglio
789

En la jaro 789 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
Karolo la Granda organizis sian sekretarion.
Ibris la unua de Maroko sanĝis la ĉefurbon de Volubilis al Fezo
La vikingoj unue atakis Anglion

Unuaj dokumentaj mencioj 
Goldach kiel Goldaha (hodiaŭ komunumo en Kantono Sankt-Galo en Svislando).

Naskiĝoj

Mortoj 
Willehad, sanktulo kaj misiisto al la saksoj (n. ĉirkaŭ 745)
784

En la jaro 784 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj

Unuaj dokumentaj mencioj 
Lügde (hodiaŭ urbo en Germanio).

Naskiĝoj

Mortoj
780

En la jaro 780 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 Konstantino la 6-a iĝis orient-romia imperiestro.
 Osnabrück estas fondita de Karolo la Granda.
 Servio uniĝitaj kiel regno.
 Unua dokumenta mencio de Kornwestheim, komunumo en la distrikto Ludwigsburg en Baden-Virtembergo, Germanio, kiel Westheim.

Naskiĝoj

Mortoj 
 Leo la 4-a orient-romia imperiestro
 8-a de novembro: Ethelbert, ĉefepiskopo de Jorko, Anglio (n. nekonata)
775

En la jaro 775 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
Leo la 4-a iĝis orient-romia imperiestro

Unuaj dokumentaj mencioj 
Egg kiel Echa (hodiaŭ komunumo en Kantono Zuriko en Svislando).
Münsingen (Virtembergo) (hodiaŭ urbo en la distrikto Reutlingen de la federacia lando Baden-Virtembergo en Germanio).
Russikon kiel Ruadgisinchova, sed ne estas tute certigita, ke en tiu mencio efektive temis pri la hodiaŭa komunumo Russikon en Kantono Zuriko, Svislando.

Naskiĝoj 
Leo la 5-a orient-romia imperiestro

Mortoj 
Konstantino la 5-a orient-romia imperiestro
770

En la jaro 770 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 Konin iĝis Imperiestro de Japanio

Naskiĝoj 
 Mikaelo la 2-a orient-romia imperiestro
 Eginhard, franca nobelulo, kronikisto, fondinto de la abatejo de Seligenstadt, privata sekretario kaj biografiisto de Karolo la Granda. (m. 840)

Mortoj 
 Du Fu, ĉina poeto
 Koken/Shotoku japana imperiestrino
765

En la jaro 765 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj

Unuaj dokumentaj mencioj 
 Andiast kiel Andeste (hodiaŭ komunumo en Kantono Grizono en Svislando).
 Bensheim kiel Basinsheim (hodiaŭ komunumo en Hesio en Germanio).
 Breil/Brigels kiel in Bregelo (hodiaŭ komunumo en Kantono Grizono en Svislando).
 Castrisch kiel Castrices (hodiaŭ komunumo en Kantono Grizono en Svislando).
 Disentis kiel Desertina (hodiaŭ komunumo Disentis/Mustér en Kantono Grizono, Svislando).
 Domat/Ems kiel Amedes (hodiaŭ komunumo en Kantono Grizono en Svislando).
 Falera kiel Falariae (hodiaŭ komunumo en Kantono Grizono en Svislando).
 Flims kiel Fleme (hodiaŭ komunumo en Kantono Grizono en Svislando).
 Ilanz kiel Iliande (hodiaŭ komunumo en Kantono Grizono en Svislando).
 Luven kiel Lobene (hodiaŭ komunumo en Kantono Grizono en Svislando).
 Obersaxen kiel Supersaxa (hodiaŭ komunumo en Kantono Grizono en Svislando).
 Riein kiel Renino (hodiaŭ komunumo en Kantono Grizono en Svislando).
 Rueun kiel Ruane (hodiaŭ komunumo en Kantono Grizono en Svislando).
 Ruschein kiel Rucene (hodiaŭ komunumo en Kantono Grizono en Svislando).
 Sagogn kiel Secanio (hodiaŭ komunumo en Kantono Grizono en Svislando).
 Sargans kiel Senegaune (hodiaŭ urbo en Sarganslando en Kantono Sankt-Galo, Svislando).
 Schlans kiel Selaunum (hodiaŭ komunumo en Kantono Grizono en Svislando).
 Trimmis kiel Tremine (hodiaŭ komunumo en Kantono Grizono en Svislando).
 Trun kiel Tauronto (hodiaŭ komunumo en Kantono Grizono en Svislando).
 Valendas kiel in Valendano (hodiaŭ komunumo en Kantono Grizono en Svislando).
 Waltensburg/Vuorz kiel Vorce (hodiaŭ komunumo en Kantono Grizono en Svislando).

Naskiĝoj

Mortoj 
 Junnin Imperiestro de Japanio
760

En la jaro 760 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj

Unuaj dokumentaj mencioj 
Elgg kiel Ailaghoga (hodiaŭ komunum en Kantono Zuriko en Svislando).

Naskiĝoj

Mortoj
Pariza Komunumo

La Pariza Komunumo estas la nomo de du revoluciaj registaroj :
 La Pariza Komunumo (1792) kiu regis la urbon de 1789 ĝis 1795 kaj ekhavis unuaplanan rolon en le Franca Revolucio de la eventoj de aŭgusto 1792.
 La Pariza Komunumo (1871) kiu regis la urbon de la 26-a de marto ĝis la 20-a de majo 1871

Historio de Francio
Parizo
791

En la jaro 791 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
Alfonso la 2-a (Asturio) konkeris la suda bordo de Douro al maŭroj.

Naskiĝoj

Mortoj
790

En la jaro 790 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj

Unuaj dokumentaj mencioj 
Sirnach (hodiaŭ politika komunumo en Kantono Turgovio en Svislando).
Sulz am Neckar villa publica Sulza (hodiaŭ urbo en distrikto Rottweil en Germanio).

Naskiĝoj

Mortoj
792

En la jaro 792 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
Unua dokumenta mencio de Helmstadt (hodiaŭ parto de la urbo Helmstadt-Bargen en Baden-Virtembergo en Germanio) en la Kodekso de Lorsch.
Unua dokumenta mencio de Helmstadt (hodiaŭ parto de la urbo Helmstadt-Bargen en Baden-Virtembergo en Germanio en la Kodekso de Lorsch.

Naskiĝoj

Mortoj 
 12-a de aŭgusto: Jaenbert, ĉefepiskopo de Canterbury, Anglio (n. nekonata)
 14-a de septembro: Osred la 2-a, reĝo de Northumbria, Anglio de 788 al 790 (n. nekonata)
793

En la jaro 793 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
Vikingoj invadis Skotlandon kaj disrabis Lindisfarne;
Laŭ Anglo-Saxon Chronicle oni vidis drakojn sur Anglio;

Naskiĝoj

Mortoj 
 22-a de februaro: Sicga, nobelo de Northumbria, Anglio kiu murdis Aelfwald la 1-an reĝon de Northumbria (n. nekonata)
795

En la jaro 795 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
Leono la 3-a iĝis papo

Unuaj dokumentaj mencioj 
Madiswil kiel Madalestwilare (hodiaŭ komunumo de Kantono Berno en Svislando).
Rohrbach kiel Roorbah (hodiaŭ komunumo de Kantono Berno en Svislando).

Naskiĝoj

Mortoj 
Papo Adriano la 1-a
796

En la jaro 796 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj

Unuaj dokumentaj mencioj 
Berg SG kiel ad Berga (hodiaŭ komunumo en Kantono Sankt-Galo en Svislando.)
Berg TG kiel Berga (hodiaŭ komunumo en Kantono Turgovio en Svislando.)

Naskiĝoj

Mortoj 
 Julio: Offa, reĝo de Mercia, Anglio
 18-a de aprilo: Aethelred la 1-a, reĝo de Northumbria, Anglio (n. nekonata)
 10-a de aŭgusto: Eanbald la 1-a, ĉefepiskopo de Jorko, Anglio (n. nekonata)
797

En la jaro 797 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
Ireno (Bizanco) surtroniĝis.
Komenco de ŝogunismo en Japanio, Otomo no Otomaro iĝis la unua ŝoguno.

Unuaj dokumentaj mencioj 
Alle JU kiel Walo (hodiaŭ komunumo en Kantono Ĵuraso en Svislando).

Naskiĝoj

Mortoj 
Konstantino la 6-a orient-romia imperiestro
798

En la jaro 798 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj

Unuaj dokumentaj mencioj 
Endingen kiel Entingas (hodiaŭ komunumo en Kantono Argovio en Svislando).
Lengnau kiel Lenginwanc (hodiaŭ komunumo en Kantono Argovio en Svislando).

Naskiĝoj

Mortoj
788

En la jaro 788 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj

Naskiĝoj

Mortoj 
 23-a de septembro: Aelfwald la 1-a, reĝo de Northumbria, Anglio (n. nekonata)
787

En la jaro 787 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 Eko de 2-a Koncilio de Niceo

Unuaj dokumentaj mencioj 
 Altnau kiel Althinouva (hodiaŭ komunumo en Kantono Turgovio en Svislando).
 Sitterdorf kiel Sidruna (hodiaŭ municipo de la komunumo Zihlschlacht-Sitterdorf en Kantono Turgovio en Svislando).

Naskiĝoj 

 Abu Mashar

Mortoj

Referencoj
786

En la jaro 786 post Kristo okazis, interalie:

Naskiĝoj 
 7-a de septembro: Saga, imperiestro de Japanio (m. 842)
 Imperiestro de Japanio Junna;

Mortoj 
 Cynewulf, reĝo de Wessex, Anglio
 16-a de oktobro: Lull, sanktulo kaj ĉefepiskopo de Majenco, Germanio (n. ĉirkaŭ 710)
785

En la jaro 785 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
Frisoj estis submetitaj de Karolo la Granda.

Naskiĝoj

Mortoj
783

En la jaro 783 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 Maŭregato la 1-a (Asturio) surtroniĝis.
 Finis milito inter Tibeto kaj Ĉinio, la tibetanoj konkeris la oazojn de centra Azio, ĉefe Dunhuangon.
 Karolo la Granda konkeris Saxe kaj edziĝis al Frastade.
 Staurakios atakis slavojn en sudo de Grekio.

Naskiĝoj

Mortoj 
 Bertrada patrino de Karolo la Granda.
 Silo la 1-a (Asturio)
 Hildegarde edzino de Karolo la Granda.
782

En la jaro 782 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj

Naskiĝoj

Mortoj 
Konin Imperiestro de Japanio
781

En la jaro 781 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 Komenco de Heian epoko: Konin detronigita, Kammu iĝis Imperiestro de Japanio;
 Ludoviko la 1-a iĝis reĝo de Akvitanio;

Naskiĝoj

Mortoj
Oktopieduloj

Oktopieduloj (Octopoda) estas ordo de okbrakaj kapopieduloj, plejparte nomataj polpoj (kvankam la veraj polpoj estas nur tiuj de la genro Octopus).

Priskribo 
Ĉiu brako de tiuj moluskoj estas nomata tentaklo kaj havas ordinare du vicojn de suĉiloj (ĉe kelkaj genroj nur unu vicon), per kiuj ili povas gustumi, sensi, grimpi kaj kapti predojn. Polpo estas relative inteligenta kaj ludema.

La tuta korpo de oktopieduloj estas ordinare mola, krom beko komparebla al tiu de papago. Estas tamen familioj kiuj enhavas internan konketon (subordo Cirrina) kaj aliaj kiuj enhavas malinternan konksimilan organon (Argonautidae, nur se inaj - fakte la konko estas ovujo).

Oktopieduloj de la subordo Incirrina kapablas ŝprucigi inkosimilan substancon (konsistanta el melanino) por malatentigi predantojn.

Familioj 

La ordo enhavas du subordojn, Cirrina kaj Incirrina. La unua grupo, male al la dua, havas internan konketon, du naĝilojn sur la kapo kaj fadenetojn ("ĉirojn") apud suĉiloj; nur la dua tamen havas ujon por inko.

La familioj de Oktopieduloj estas:

 subordo Cirrina

 familio Opisthoteuthidae
 familio Cirroteuthidae
 familio Stauroteuthidae
 familio Cirroctopodidae

 subordo Incirrina

 familio Amphitretidae
 familio Bathypolypodidae
 familio Eledonidae 
 familio Enteroctopodidae
 familio Megaleledonidae
 familio Octopodidae (veraj polpoj)
 familio Alloposidae
 familio Argonautidae
 familio Ocythoidae
 familio Tremoctopodidae

Vidu ankaŭ
 Polpa luktado

Kapopieduloj
779

En la jaro 779 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
16-a de aŭgusto: Totala suneklipso en Alĝerio kaj suda Hispanio.

Unuaj dokumentaj mencioj 
Bütschwil kiel Bucinesvilare (hodiaŭ komunumo en Kantono Sankt-Galo en Svislando).
Ganterschwil kiel Cantrichesvilare (hodiaŭ komunumo en Kantono Sankt-Galo en Svislando).
Matzingen kiel Mazcingas (hodiaŭ komunumo en Kantono Turgovio en Svislando).
Affeltrangen kiel Affaltrawangas (hodiaŭ komunumo en Kantono Turgovio en Svislando).

Naskiĝoj 
 Hrabano Maŭro

Mortoj 
 Sankta Valburga
 Sankta Lioba la Germanino
778

En la jaro 778 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 Frankoj invadis Iberion.
 Laŭ la legendo en 778 fondiĝis la Monaĥejo Rejnaŭo en la urbeto Rejnaŭo ZH, Kantono Zuriko, Svislando.

Unuaj dokumentaj mencioj 
 Gretzenbach kiel Grezzinbach (hodiaŭ komunumo en Kantono Soloturno en Svislando).
 Schönenwerd kiel Werith (hodiaŭ komunumo en Kantono Soloturno en Svislando).

Naskiĝoj

Mortoj
777

En la jaro 777 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
Karolo la Granda venkas la Saksojn. Saksa estro Widukind fuĝas al Danio.

Unuaj dokumentaj mencioj 
Bettingen (hodiaŭ komunumo en Kantono Bazelo Urba en Svislando).

Naskiĝoj

Mortoj
776

En la jaro 776 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 la Annales Laurissenses diris ke en Sigiburg, Francio, oni vidis multajn lumajn objektojn en la ĉielo.

Naskiĝoj

Mortoj
774

En la jaro 774 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 Karolo la Granda korfimi donacon de Papaj Ŝtatoj ao Papo.
 Karolo la Granda forprenis Milanon el Lombardoj.
 Laŭ Historia Anglorum oni vidis drakojn sur Sudsexe.

Naskiĝoj 
 Imperiestro de Japanio Heizei

Mortoj 

 Desiderio reĝo de Lombardoj.
773

En la jaro 773 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 Transirinta la Alpojn Karlo la Granda invadas la reĝlandon de la Lombardoj

Naskiĝoj

Mortoj
772

En la jaro 772 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
Adriano la 1-a iĝis papo;

Naskiĝoj

Mortoj 
Papo Stefano la 3-a
771

En la jaro 771 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 

Karolo la Granda eksedziĝis al Geperga

Naskiĝoj 
Konstantino la 6-a orient-romia imperiestro

Mortoj
769

En la jaro 769 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj

Unuaj dokumentaj mencioj 
Steinach (hodiaŭ komunumo en Kantono Sankt-Galo en Svislando).
Vermes kiel Verteme (hodiaŭ komunumo en Kantono Ĵuraso en Svislando).

Naskiĝoj

Mortoj
768

En la jaro 768 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 Stefano la 3-a iĝis papo;
 Filipo iĝis kontraŭpapo;
 Karolo la Granda iĝis reĝo de Francio;

Unuaj dokumentaj mencioj 
 Untervaz kiel Uaze (hodiaŭ komunumo en Kantono Grizono en Svislando).

Naskiĝoj

Mortoj 
 2-a de aŭgusto: Eadbert, reĝo de Northumbria, Anglio (n. nekonata)
767

En la jaro 767 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 Teofilato iĝis kontraŭpapo;
 Konstantino la 2-a iĝis kontraŭpapo;

Naskiĝoj

Mortoj 
 Abu Hanifah, islama teologo kaj filozofo
 Papo Paŭlo la 1-a
766

En la jaro 766 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 Eŭropo: Moderna germanurbo Mannheim unuafoje aperas en dokumento kiel Mannenheim.

Naskiĝoj

Mortoj 
 19-a de novembro: Egbert, ĉefepiskopo de Jorko, Anglio (n. nekonata)
764

En la jaro 764 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 Junnin detronigita, Koken/Shotoku iĝis Imperiestrino de Japanio

Naskiĝoj

Mortoj 
 Ceolwulf, reĝo de Northumbria, Anglio 729-737 (n. nekonata)
763

En la jaro 763 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj

Naskiĝoj 
 17-a de marto: Harun ar-Raŝid, granda kalifo de Bagdado (m. 809)

Mortoj
762

En la jaro 762 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 Fondo de Bagdado;
 Uiguroj invadis Ĉinion;
 Frankoj disrabis Touraine kaj Limousin;

Unuaj dokumentaj mencioj 
 Biberist kiel Biberussa (hodiaŭ komunumo en Kantono Soloturno en Svislando).
 Braunau kiel Pramacunauia (hodiaŭ komunumo en Kantono Turgovio en Svislando).
 Spiez kielSpiets.

Naskiĝoj

Mortoj 
 Li Bai, ĉina poeto
761

En la jaro 761 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 Unua dokumenta mencio de Basadingen (hodiaŭ municip de la politika komunumo Basadingen-Schlattingen en Kantono Turgovio en Svislando) kiel Pasnandingas.

Naskiĝoj

Mortoj
759

En la jaro 759 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj

Unuaj dokumentaj mencioj 
Heldswil kiel Heidolviswilare (hodiaŭ municipo en la komunumo Hohentannen en Kantono Turgovio en Svislando).

Naskiĝoj

Mortoj 
 24-a de julio: Oswulf, reĝo de Northumbria, Anglio (n. nekonata)
758

En la jaro 758 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
Imperiestrino Koken detronigita, Junnin iĝis Imperiestro de Japanio

Naskiĝoj

Mortoj
757

En la jaro 757 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
Paŭlo la 1-a iĝis papo
Unua dokumenta mencio de Diessenhofen (hodiaŭ urbo en Kantono Turgovio en Svislando) kiel Deozincova.

Mortoj 
Aethelbald, reĝo de Mercia, Anglio
Papo Stefano la 2-a
756

En la jaro 756 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
Papaj ŝtatoj starigitaj.
Paco de Pavio.

Naskiĝoj

Mortoj 

Shomu imperiestro de Japanio (* 701)
Cuthred, reĝo de Wessex, Anglio
Decembro: Aistulfo, reĝo de Lombardoj
755

En la jaro 755 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 Lu Yen verkis Gin Dan Giau

Naskiĝoj 
Ireno (Bizanco)

Mortoj
754

En la jaro 754 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
Pipino la 3-a redonis la mezitalajn teritoriojn al la roma episkopeco.
Nanchaon atakita de Ĉinio.

Unuaj dokumentaj mencioj 
6-a de aŭgusto: Rickenbach kiel Richinbach (hodiaŭ komunumo en Kantono Turgovio en Svislando).
Dussnang kiel Tuzzinwang kaj Oberwangen kiel Wangas (ambaŭ hodiaŭ municipoj de la komunumo Fischingen en Kantono Turgovio en Svislando).
Schlatt kiel Slâte (hodiaŭ komunumo en Kantono Zuriko en Svislando).

Naskiĝoj

Mortoj 
5-a de junio: Sankta Bonifacio, la apostolo de Germanio
Aro de Cantor

La aro de Cantor estas matematika aro inventita de Georg Cantor. Ĝi konstruiĝas jene:

 prenu intervalon [0,1]
 partigu la intervalon en trionojn
 la mezan trionon forĵetu, por ke restu [0, 1/3] kaj [2/3, 1].
 por ĉiu parto agu same.

Finfine restas nur aro (la aro de Cantor) kun lebega mezuro 0,
ĉar la sumo de la mezuroj de la forĵetitaj intervaloj estas 1.

Tamen la aro estas kompakta kaj nenombrebla (havas saman grandecon kiel la originala intervalo [0,1]).

Kelkfoje oni ankaŭ uzas la nomon Cantor-polvo, ĉar la aro
aspektas kiel nura polvo.

La konstrua principo de la aro de Cantor estas ĝeneraligebla al pli altaj dimensioj. La responda objekto du-dimensia nomiĝas tapiŝo de Sjerpinski (pole Sierpiński), la tri-dimensia spongo de Menger. Krom ĉi tiuj, eblas konstrui karteziajn produtojn de pluraj kopioj de la aro de Cantor.

Vidu ankaŭ 
 Aro de Smith-Volterra-Cantor

Eksteraj ligiloj 

 http://www.cut-the-knot.org/do_you_know/cantor.shtml Aro kaj funkcio de Cantor 

Mezura teorio
11

En la jaro 11 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 Artabano la 3-a fariĝis imperiestro de partoj;
 Tiberio edziniĝas al Julia Caesar;

Naskiĝoj

Mortoj 
 Vonono la 1-a de Partio

als:10er#11
12

En la jaro 12 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj

Naskiĝoj

Mortoj 
als:10er#12
13

En la jaro 13 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj

Naskiĝoj

Mortoj 
als:10er#13
15

En la jaro 15 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj

Naskiĝoj

Mortoj 
 Propercio, romia poeto

als:10er#15
16

En la jaro 16 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj

Naskiĝoj

Mortoj 
als:10er#16
17

En la jaro 17 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 Urbo Sardis detruita de tertremo.

Naskiĝoj

Mortoj 
 Ovidio
 Gaius Julius Hyginus, romia erudiciulo.

als:10er#17
18

En la jaro 18 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 Taemusin Wang iĝis reĝo de Kogurjo.

Naskiĝoj

Mortoj 
 Yuri(myong) WANG reĝo de Kogurjo.
 Ovidio.

als:10er#18
19

En la jaro 19 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj

Naskiĝoj

Mortoj 
als:10er#19
20

En la jaro 20 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj

Naskiĝoj

Mortoj 
als:20er#20
Karl Landsteiner

Karl LANDSTEINER  (naskiĝis la  en Vieno, mortis la  en Novjorko) estis aŭstra kemiisto kaj bakteriologo.

Li studis medicinon en sia hejmurbo Vieno kaj kemion en Würzburg, Munkeno kaj Zuriko.

En la tago 14-an de novembro de jaro 1901 li malkovris la klasikajn sangogrupojn A-B-0. Unu jaron poste li kune kun Max Richter evoluigis metodon por eltrovi la sangogrupojn el sangomakuloj. Pro tiu ĉi eltrovo li en 1930 gajnis la Premion Nobel de Fiziologio aŭ Medicino. En 1937 li kune kun Alexander Salomon Wiener malkovris la resusfaktoron.

Nobel-premiitoj pri fiziologio aŭ medicino
Aŭstraj kemiistoj
Kazaĥa lingvo

Kazaĥa lingvo (, ) estas nordokcidenta tjurka lingvo parolata ĉefe de kazaĥoj. Ĝi estas kun rusa lingvo unu el naciaj lingvoj de Kazaĥio. Ĝiaj ISO 639 kodoj estas kaz kaj kk. Ĝi estas simila al kirgiza lingvo kaj karakalpaka lingvo.

Kazaĥa lingvo estas ankaŭ parolata en Afganio, Ĉinio, Irano, Kirgizio, Mongolio, Rusio, Taĝikio, Turkio, Turkmenio, Ukrainio kaj Uzbekio, entute estas proksimume 10 milionoj da parolantoj. Signifa parto de parolantoj loĝas en Germanio. Pri Rusio vidu artikolon Kazaĥa lingvo en Rusio.

Kazaĥa lingvo uzas modifitan cirilan alfabeton, modifitan araban (en Ĉinio, Irano, Afganio) kaj la latinan alfabeton (en Turkio). Estas antaŭvidata (dekreto, leĝo) ke en 2025 ankaŭ Kazaĥio enkondukos la latinan skribon kiu konsistos el 32 literoj. Per tiu decido Kazaĥio volus malproksimiĝi de la rusa intelekta kaj kultura spacoj, laŭ la rusa magazino Expert

Kazaĥa lingvo en Rusio 
Laŭ tutrusia popolnombrado de 2010 kazaĥan lingvon en Rusio konas 401 455 loĝantoj (0,29 % de la tuta respondintaro).

Vidu ankaŭ: Lingva lernejo en Muzeono.

Vidu ankaŭ 
 Kazaĥio
 Kazaĥoj
 Listo de lingvoj

Referencoj 

 
Lingvoj laŭ alfabeto
21

En la jaro 21 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj

Naskiĝoj

Mortoj 
 Arminius, princo de Ĉeruskeroj.

als:20er#21
22

En la jaro 22 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj

Naskiĝoj

Mortoj 
als:20er#22
23

En la jaro 23 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj

Naskiĝoj

Mortoj 
 Drusus Julius Caesar filio de imperiestro Tiberio.

als:20er#23
24

Por la usona televidserio, vidu 24 (televidserio).

En la jaro 24 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj

Naskiĝoj

Mortoj 
als:20er#24
25

En la jaro 25 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj

Naskiĝoj

Mortoj 
als:20er#25
26

En la jaro 26 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj

Naskiĝoj

Mortoj 
als:20er#26
27

En la jaro 27 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj

Naskiĝoj 
 Petronio, romia verkisto (m. 66)

Mortoj 
als:20er#27
28

En la jaro 28 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj

Naskiĝoj

Mortoj 
als:20er#28
29

En la jaro 29 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj

Naskiĝoj

Mortoj 
als:20er#29
30

En la jaro 30 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj

Naskiĝoj 
 Popea Sabina, edzino de Nero, imperiestro de Romio (m. 65)
 30-a de decembro: Tito, imperiestro de Romio (m. 81)

Mortoj 

als:30er#30
31

En la jaro 31 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj

Naskiĝoj

Mortoj 
als:30er#31
32

En la jaro 32 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
Sankta Stefano estis la unua kristana martiro

Naskiĝoj 
 Oto, Romia imperiestro (m. 69)

Mortoj 
 Sankta Stefano, martiro de frua kristanismo (naskiĝis ĉirkaŭ 1 p.K.)

als:30er#32
34

En la jaro 34 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj

Naskiĝoj

Mortoj 
als:30er#34
35

En la jaro 35 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 Konstruita la "Arko de Tiberio" en nuna Libio.

Naskiĝoj

Mortoj 
als:30er#35
36

En la jaro 36 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj

Naskiĝoj

Mortoj 

als:30er#36
38

En la jaro 38 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 Gotarzo la 2-a iĝis estro de partoj

Naskiĝoj

Mortoj 
 Artabano la 3-a de Partio

als:30er#38
39

En la jaro 39 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 Politika krizo en Partio, Gotarzo la 2-a kaj Vardano iĝis kun-imperiestroj.

Naskiĝoj 
 3-a de Novembro Lukano, romia poeto (m. 65)

Mortoj 
als:30er#39
40

En la jaro 40 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 2-a de januaro Mario, la Virgulino, aperus en karno al apostolo Sankta Iakobo kaj al grupo de kristanoj kio preĝis je bordoj de l' rivero Ebro kaj al ili manifestis sian desiro de esti homaĝita por ĉiam tie, kie hodiaŭe estas Zaragoza .

Naskiĝoj

Mortoj 
als:40er#40
42

En la jaro 42 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 Romio posedprenas Ceŭton, (Hispanio).
 Romia imperiestro Klaŭdio estas ankaŭ Romia Konsulo.
 Suro iĝas la unua reĝo de Geumgwan Gaya en la Koreia duoninsulo.
 En Ĉinio, ĝeneralo Ma Yuan subpremas la rebelon de la fratinoj Trung (fino en 43).

Naskiĝoj

Mortoj 
als:40er#42
100

En la jaro 100 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj

Kulturo 
 En la roma imperio, oni jam havas varion de 80 diversaj specoj de vino

Naskiĝoj 
 Sankta Justino Martiro.

Mortoj 
 Plutarko
99

En la jaro 99 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj

Naskiĝoj

Mortoj 
als:90er#Johr 99
97

En la jaro 97 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 Evaristo iĝis papo

Naskiĝoj

Mortoj 
 Klemento la 1-a;
 Sankta Johano la Evangeliisto;

als:90er#Johr 97
John Maclean

John MACLEAN (la  – la ) estis skota marksista politikisto kaj aktivulo.

Maclean naskiĝis ĉe Pollokshaws apud Glasgovo, la filo de potisto kiu mortis pro silikozo en 1887.

Maclean finfine doktoriĝis ĉe Glasgova Universitato dum li laboris kiel instruisto.

Li aliĝis al la Sociala Demokratia Federacio (SDF) en 1902 kaj fariĝis unu el ĝiaj ĉefaj propagandistoj en Skotlando.

Li kontraŭstaris la kreskantan ŝovinismon de la gvidantaro de SDF en 1910 kaj ĉe la komenco de la milito en 1914 li asertis ke necesas krei klaspatriotismon, kaj rifuzi murdi reciproke por malnobla kapitalisma mondo.

Li starigis la tagĵurnalon Vanguard en kiu li deklaris en la unua eldono ke la milito montras ke la tagoj de reformo jam pasis. Oni malliberigis lin en 1915, 1916 kaj 1918 por tiaj opinioj.

Li estis brilega propagandisto kaj konvinkis multajn laboristojn pri marksismaj principoj sed ne sukcesis interveni efike en la grandegaj klasbataloj en la Glasgova regiono dum la milito aŭ ŝanĝi la antaŭjuĝojn de la sindikataj aktivuloj en pli politika direkto.
Lia kuraĝa lukto kontraŭ la milito ricevis internacian rekonon kaj en 1918 li fariĝis honora soveta konsulo en Glasgovo. Tamen li rifuzis subteni la Trian Komunist-Internacion aŭ aliĝi al la Komunista Partio de Britio kaj turnis sin al kampanjado por skota sendependismo.

MacLean starigis edukan organizon por la skota laboristaro, la Scottish Labour College (Skota Laboristaro-Kolegio). Inter la studobjektoj estis Esperanto.

En 1922 li starigis novan partion kiu subtenis skotan respublikisman vidpunkton, Scottish Workers Republican Party (Skota Laborista Respublikisma Partio). Ĝi forvelkis post kelkaj jaroj, sed samnoma politika partio restariĝis dum mallonga tempo dum la 1970-aj jaroj honore al li.

Tiu sama John MacLean aperas kiel rolulo Ĝon Maclean en la romano La Granda Kaldrono de John Francis.

Maclean, John
Maclean, John
Emil Adolf von Behring

Emil Adolf von Behring (naskiĝis la  en Hansdorf, Okcidenta Prusio, sub la nomo Emil Adolf Behring; mortis la  en Marburg) estis germana bakteriologo kaj serologo. Li estis la unua Nobel-premiito pri fiziologio aŭ medicino.

Aparte pro siaj esploroj pri la malsano difterio, kiu meze de la 19-a jarcento kaŭzis la morton de preskaŭ duono el ĉiuj infanoj, li iĝis siaepoke famega sciencisto.

Vivo 
Emil Behring naskiĝis kiel infano de instruisto en baza lernejo. Stipendio de la prusia ŝtato ebligis al li atingi la abituron. Amiko de la familio financis lian studadon de medicino. Dum 1878 li doktoriĝis en la universitato de Berlino. Sekve li estis kuracisto en la prusia armeo.
Li spertiĝis pri higieno de armeaj malsanulejoj, kuracado de vundiĝoj kaj la limigoj de epidemioj de infektaj malsanoj. En Berlino li estis asistanto de Robert Koch en ties instituto pri infektaj malsanoj. Fine de 1891 Emil Behring sukcesis kuraci du infanojn suferantaj pro difterio per kontraŭveneno havigita el ŝafa sango, per studado kum Kitasato Shibasaburo. Jaron poste estrarano de ĥemia entrepreno en Frankfurto-ĉe-Majno-Höchst komprenis la gravecon de la esploraj rezultoj, kaj ekde la jaro 1894 la kontraŭ-difteria kuracilo amase produktiĝis. Jam unu jaron pli frue, dum 1983, Behring estis nomumita profesoro pri medicino en la universitato de Halle.

Dum 1895 la prusia ŝtato nomumis Emil Behring profesoro pri higieno en la universitato de Marburg. Per subteno de la farboproduktejo Frankfurto-Höchst kaj per mono gajnita per ricevo de francia scienca premio, li krome instalis ampleksan privatan laboratorion. Dum 1901 li iĝis la unua Nobel-premiito pri medicino, kaj samjare estis nobeligita (ekde tiam li portis la vorteton "von" en sia nomo). Li aĉetis plurajn konstruaĵojn proksime de la laboratorio, kaj fine de la jaro 1904 ekestis propra farmacia entrepreno.

Komence de la Unua Mondmilito amplekse grandiĝis la produktado de la entrepreno, ĉar la armeo de la Germana Regno amase mendis vakcinojn kontraŭ la malsano tetanoso. Sed ankaŭ aliaj vakcinoj estis grandkvante produktataj. Emil von Behring mortis antaŭ la fino de la Unua Mondmilito, la 31-an de marto 1917, en aĝo de 63 jaroj en Marburg.

Eksteraj ligiloj 

 anglalingva informeto de la nobel-premia fondaĵo pri la atribuo de la premio al Emil Behring
 

Bakteriologoj
Germanaj kuracistoj
Nobel-premiitoj pri fiziologio aŭ medicino
Naskiĝintoj en 1854
Mortintoj en 1917
Lotte Lenya

Lotte LENYA [lote lenja] (realnome: Karoline Wilhelmine Charlotte BLAMAUER; naskiĝis la 18-an de oktobro 1898; mortis la 27-an de novembro 1981) estis aŭstra aktorino kaj kantistino.

Ŝi naskiĝis en Vieno. Laborinte dum kelkaj jarojn en Zuriko, ŝi ekde 1920 agis en Berlino. Tie ŝi konatiĝis kun la komponisto Kurt Weill, kiu en la jaro 1926 fariĝis ŝia edzo.

Famon ŝi gajnis pro siaj roloj en teatraĵoj de Bertolt Brecht kaj ŝia plej granda sukceso estis la rolo de Jenny en la Dreigroschenoper ("Trigroŝa Opero"), kies muzikon Kurt Weill komponis. Ankaŭ en la filmversio (1931) ŝi prezentis tiun ĉi rolon.

En la jaro 1933 la geedzoj forlasis Germanion: unue ili vivis en Parizo kaj ekde 1935 en Usono. Tie ŝi daŭrigis sian karieron en la Broadway-teatro kaj ekde la 1960-aj jaroj ŝi ankaŭ en Germanio reaperis sur la scenejoj. Lotte Lenya mortis en Novjorko.

Eksteraj ligiloj 

 http://www.fembio.org/frauen-biographie/lotte-lenya.shtml  
 http://www.fembio.org/women/lotte-lenya.shtml  
 http://german.imdb.com/name/nm0502322 
 http://www.mek.iif.hu/porta/szint/human/filmszin/weill/weill2.hun 

Aŭstraj aktoroj
Aŭstraj kantistoj
Vidiadhar Surajprasad Naipaul

Vidiadhar Surajprasad NAIPAUL (naskiĝis la 17-an de aŭgusto 1932, mortis ) estis anglalingva verkisto.

Li naskiĝis en Chaguanas (Trinidado), kiel filo de hindaj enmigrintoj. La unuajn vivojarojn li pasigis en la familio de sia patrino. Nur kiel ses-jarulo li ekkonis sian patron, kiu laboris kiel ĵurnalisto en Port of Spain. Tie la patro sukcesas aĉeti domon kaj la familio reunuiĝis. La historion de sia infanaĝo kaj tiun de sia patro li redonis en sia romano A House for Mr. Biswas.

En la jaro 1950 li gajnis stipendion por studi en Oxford (Anglio) anglan literaturon. Post la ekzameno li laboris por la BBC, sed post mallonga tempo li decidis dediĉi sin plene al la verkado.

Krom pro siaj romanoj Naipaul estas konata pro siaj kritike analizaj raportoj pri vojaĝoj tra multaj landoj kun diversaj kulturoj. En la jaro 1971 li gajnis la Premion Booker kaj en 2001 la Premion Nobel de Literaturo. En 1990 li ricevis la nobeltitolon Sir.

Listo de verkoj 

 The Mystic Masseur (romano, 1957)
 The Suffrage of Elvira (romano, 1958)
 Miguel Street (romano, 1959)
 A House for Mr. Biswas (romano, 1961)
 The Middle Passage (vojaĝraporto, 1962)
 An Area of Darkness (vojaĝraporto, 1964)
 A Flag on the Island (rakontoj, 1967)
 The Mimic Men (romano, 1967)
 In a Free State (novelaro, 1971)
 Guerrillas (romano, 1975)
 India. A Wounded Civilization (vojaĝraporto, 1977)
 A Bend in the River (romano, 1979)
 Among the Believers (raporto pri la islamo, 1981)
 The Enigma of Arrival (romano, 1987)
 A Turn in the South (vojaĝraporto, 1989)
 India: A Million Mutinies Now (1990) 
 Homeless by Choice (1992), kun R. Jhabvala kaj Salman Rushdie

Nobel-premiitoj pri literaturo
Britaj verkistoj
Anglalingvaj verkistoj
Fabiola

Fabiola () estas romano pri la katakomboj de la brita kardinalo Nicholas Wiseman.

Temas pri interesa rakonto, kiu priskribas la morojn de la romianoj kaj de la unuaj kristanoj.

La ĉefrolulino estas virino nomata Fabiola kiu nuntempe estas honorata en la Katolika Eklezio kiel sanktulino.

En Esperanto aperis 
La romanon esperantigis, el la angla, la verkistino Maria Milsom (Rano) en 1911; la dua eldono estis reviziita de Emmanuel Robert, ampleksis 437 paĝojn kaj enhavis 24 bildojn. Ĝi estis Kronita verko de la Akademio.

Romanoj
Gaetano Facchi

Gaetano FACCHI (fakki) (naskiĝis la  en Brescia, mortis tie en 1979) estis itala esperantisto, administranto kaj sekretario de Faŝista Instituto de Kulturo de Brescia.

Facchi estis esperantisto de 1920. En 1922 li fondis grupon en Brescia. Li gvidis multajn kursojn ĉe diversaj asocioj, ankaŭ por instruistoj. En 1925 li instigis la Komercan Ĉambron de sia urbo dissendi Esperantalingvan cirkuleron pri la itala komerco kaj industrio al ĉiuj delegitoj de UEA; la cirkuleron oni tradukis en naciajn lingvojn kaj aperigis en multaj ĵurnaloj kaj dokumentaroj de komercaj ĉambroj. Depost 1926 li estis delegito de itala Esperanto-movado por eksterlando. De 1931 li estis estrarano de IEF; profesoro de Esperanto ktp. Li verkis lingvistajn, literaturajn kaj historiajn artikolojn en Esperantaj gazetoj. Traduko: la komedio "Naskiĝo" de Dario Niccodemi (1874-1934), prezentita en Udine dum la nacia Esperanta kongreso, 1929. Li verkis prelegon Sankta Francisko kaj Budho, 1930, kaj estis ĉefkunlaboranto de la Enciklopedio de Esperanto.

Literaturo 
 1982: Migliorini, Elio. Pionieri dell’Esperanto in Italia [Esperanto-Pioniroj en Italio]. Roma 1982 (en la itala)

FACCHI, Gaetano
Facila Legolibro

Facila Legolibro de K. R. C. Sturmer estas unuafoje eldonita en 1923, en amplekso de 64 paĝoj. Temas pri simple verkitaj resumoj de naŭ originalaj Esperanto-romanoj. Estas aldonita artikolo de W. Bohnson pri la literaturo de Esperanto.

Eksteraj ligiloj 
 Enciklopedio de Esperanto en sia originala formo en la Interreto
 Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
 Katalogo "Erfgoedbib" en LibraryThing

Verkoj el la originala esperantlingva literaturo
Antverpena Fikcio-libraro
Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
Josif Fadenhecht

D-ro Josif Fadenhecht estis bulgara esperantisto de juda kredo kaj universitata profesoro de juro, membro de la Radikala Partio kaj en 1918 nacia ministro de juĝaferoj. Li prezidis publikan kunvenon dum verda propaganda Esperanto-semajno en Sofio en 1924.

Piednotoj 

Fadenhecht, Josif
Alice-Leontine Farges

Alice-Leontine FARGES (farĵ), francino. Naskiĝis en la 22-a de januaro 1869 en Couloutre (apud Nevers). Fondis en Liono (1910) la "E-istan Hejmon", malfermitan al ĉiuj E-istoj. Direktas E-Oficejon de 1908. Eldonis E-ajn glumarkojn, juvelojn E-ajn ktp. Propagandis ĉe komercistoj. Enirigis uzadon de E kaj organizis prop. budon ĉe Foiro de Liono.

Vidu ankaŭ 
 E-bildkartoj eldonitaj de S-ino Farges

Referencoj 

Farges, Alice-Leontine
Ferenc Farkas (esperantisto)

Farkas Ferenc (farkaŝ), hungaro, elektromuntisto. Naskiĝis 1903 en Nagyvárad (nun Oradea Mare en Rumanujo). Esperantisto de 1923. Estis tre fervora laboranto, plurfoje centra sekretario, vicprezidanto de HESL en la postmilitaj jaroj. Multaj kursoj, paroladoj.

Hungaraj esperantistoj
Faŭsto, parto 1

Faŭsto I estas drama poemo de Johann Wolfgang von Goethe, el la germana tradukis Norberto Bartelmes, eldonis SAT, 1923, 153 p.

 aŭtoro: Johann Wolfgang von Goethe
 tradukisto: Norberto Bartelmes
 eldonejo: SAT
 jaro de kompono kaj unua eldono: 1923
 jaro de la reeldono: 1949 (ties kovrilpaĝo estas prezentata)
 presejo:
 formato: 153 paĝoj (1923), 190 paĝoj (1949)
Ekzemplero de la libro situas interalie en la privata biblioteko de P. Fiŝo.

Rigardu Faŭsto. Konciza komentario al Faŭsto, 1-a parto

Eksteraj ligiloj 

 Enciklopedio de Esperanto/F en sia originala formo en la Interreto
 Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
 Katalogo "Erfgoedbib" en LibraryThing

Faŭsto
Verkoj el la esperantigita germanlingva literaturo
Esperanto-libroj aperintaj en 1949
Libroj aperintaj en 1949
Eldonaĵoj de SAT
Libroj de Norbert Barthelmess
Antverpena Fikcio-libraro
Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
Leon Fauvart-Bastoul

Leon FAUVART-BASTOUL [fovar-bastul] (naskiĝis la 27-an de julio 1845 en Anĝevo, mortis en 1922) estis franca esperantisto, skadronestro en kavalerio. Li esperantistiĝis en 1900 kaj fariĝis ano de la fama Dijona Grupo. Li helpis al Boirac pri lia Plena Vortaro (1909). En 1911 li fariĝis membro de la Lingva Komitato.

Verkoj 
 Ŝlosilvortoj (1909) – franclingva studo pri 200 oftaj vortoj
 Triope (kunverkis kun siaj edzino kaj filo)
 Pri la gramatika specifikeco de la fundamentaj radikoj (1914)

Francaj esperantistoj
Marcelle Fauvart-Bastoul

Marcelle FAUVART-BASTOUL (naskiĝis la 14-an de novembro 1859 en Autry-le-Chatel apud Orléans) estis franca esperantistino, edzino de Leon Fauvart-Bastoul. Ŝi estis prezidantino de la Diĵona grupo, ŝi gvidis multajn kursojn speciale por blinduloj. Ŝi helpis al Boirac pri lia Plena Vortaro.

Verkoj

Esperanto sen profesoro, 1912
Luksa dometo, 1918
Triope (kunverkis)

Francaj esperantistoj
Louis Fauvart-Bastoul

Louis FAUVART-BASTOUL (naskiĝis la 19-an de septembro 1877 en Blois, mortis la 5-an de septembro 1914 pro mortpafiĝo ĉe la Marna batalo) estis franca esperantisto, filo de Leon Fauvart-Bastoul kaj Marcelle Fauvart-Bastoul, doktoro de leĝoscienco. Li skribis en juraj revuoj kaj ankaŭ okupis sin pri muziko.

Verkoj 
 D'une langue aŭiliaire au point de vue du droit des gens (1906)
 Triope (kunverkis)

Francaj esperantistoj
Henri Favrel

Henri FAVREL, franco, inĝeniero E. C. P. Naskiĝis en la 16-a de julio 1877 en Parizo. Gen. sekr. de la Radio-Klubo Esperantista de Francujo. (530 anoj ĝis 1932), red. de Radio-Esperanto, trimonata organo de la Klubo. Prez. de la Radio-Komisiono dum la UK en l932. Estis adm. de Esperanta Centra Librejo, ktp. Multaj artikoloj kaj raportoj; paroladoj, ankaŭ per radio. Gvidis korespondajn kursojn.

Francaj esperantistoj
John H. Fazel

John Henry FAZEL (naskiĝis la  en Viskonsino; mortis la  en San Antonio, Teksaso) estis usona esperantisto.

En 1882 li transloĝiĝis al Wichita (Kansaso). Tie li laboris en advokata oficejo kaj studis juron. Tamen anstataŭ trapasi ekzamenon por mem fariĝi advokato, li fariĝis pastro de presbiteriana preĝejo en Wichita (Murdock Avenue Presbyterian Church). En 1907 li transloĝiĝis al Topeko, kie li estis pastro de Oakland Presbyterian Church and First Presbyterian Church. Ekde 1911 li tie organizis skoltajn grupojn. En 1936 li transloĝiĝis al San Antonio (Teksaso).

John H. Fazel unue estis volapukisto, poste ekde 1908 esperantisto. Li estis delegito de UEA en Wichita. Kiel armea pastro en 1917 li instruis Esperanton al oficiroj kaj al simplaj soldatoj. En 1919 li fariĝis reprezentanto de Skolta Esperanto-Ligo en Usono. En 1921 li fondis Topekan Esperanto-Klubon. Li estis direktoro de la Esperanta Societo YPD (kun ĉirkaŭ 1000 anoj), kiu apartenis al EANA. Artikoloj liaj aperis ĉefe en skoltaj gazetoj.

Kun sia edzino Phebe (1846–1928) li havis ses infanojn.

Referencoj 

Usonaj esperantistoj
Volapukistoj de Usono
Mortintoj en 1938
Paro Fels

Isidoro (Izraelo, Izak) FELS, doktoro kaj lia edzino Regina estis hebreaj esperantistoj el Lwów. Li estas kuracisto, naskita en 1870, ŝi en 1877. En sia hejmurbo ili laŭvice prezidadis multajn jarojn la Esperanto-Grupon. La infanoj parolis Esperanton antaŭ ol sian gepatran lingvon.

La geedzoj estis murditaj de germanoj en 1941 en Lvivo.

Referencoj

FELS, Paro
FELS, Paro
F
Murditaj esperantistoj
Viktimoj de la naziismo
Mortintoj en 1941
Hubert Ferez

Hubert FEREZ (ferez) (naskiĝis la 15-an de marto 1896 en Voyenne, apud Laon - mortis meze de septembro 1977 en Nico, Francio), estis franca instruisto, unu el la plej viglaj propagandistoj de Esperanto en Francio.

Li starigis kaj prezidis dum 10 jaroj la Orientfrancan Federacion. Loĝante en Strasbourg, li faris sian tutan eblon por komprenigi al la germanlingvuloj la animon kaj kulturon de Francujo, kaj tiamaniere labori por la paco, per interpenetrado de tiuj ambaŭ civilizacioj. Li Kreis la plej gravan Esperantan propagando-gazeton, en granda formato: La Tribune Espérantiste, redaktita en franca lingvo (20.000 ekzempleroj). Li laboris por ke en ĉiu nacio stariĝu simila organo nacilingva grandformata. Li kreis la Asocion Groupement Espérantiste de l' Enseignement kaj Les Légions Espérantistes, kaj fondis la organizon de tiuj Asocioj sur nova fundamento: neniam okazas balotoj; estas nur direktantoj, kiuj administras, kaj anoj, kiuj subtenas ilian agadon; neniuj statutoj; neniuj diskutoj.

Li laboris por la fondo de similaj lingvaj gazetoj ankaŭ en aliaj landoj. Multan energion li dediĉis al la proksimigo de germanaj kaj francaj rondoj en Strasburgo, kie li antaŭe vivis. Ferez ankaŭ multe instruis la Internacian Lingvon, i.a. en popol-universitatoj.

Verkoj 
 Cours d' Esperanto (Paris: Association Française des Cheminots Esperantistes, 1958)
 Beethoven, Ludwig van: Himno al paco (muziko de Beethoven. Paroloj de Hubert Ferez. (Trad. en Esp. de Lucien Thévenin)

Tradukoj 
 Virk, Bernard: Noel des enfants sages (paroles de Jean Rioseco. Esperanta trad. de H. Ferez. Musique de Virk)

Ferez, Hubert
Ilonka Fiedler

FIEDLER Ilonka (fidler), hungarino, oficistino de keramikfabriko. Naskiĝis en Pécs. Paroladoj kaj kursoj. Artikoloj precipe en Katolika Mondo, Espero Katolika kaj Katolika Vivo. Plej persista propagandisto en Pécs. (V. H. Heroldo, 1930. N-o 6.)

Hungaraj esperantistoj
Naskiĝjaro nekonata
Mortojaro nekonata