alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Capitoline Grounds

Capitoline Grounds je bio bejzbolski stadion (park) u Brooklynu na kome su se održavale utakmice 1860-ih i 1870-ih. Također je bio poznat i pod nazivom Capitoline Skating Lake and Base Ball Ground (Capitoline jezero za klizanje i bejzbol igralište). Pretpostavlja se da se zimi punio vodom kako bi se zaledio i služio kao klizalište, kao što je to bio slučaj sa susjednim Union Groundsom, kao i istoimenim stadionom u Cincinnatiju.

Na njemu su domaće utakmice igrali lokalni bejzbol klubovi od kojih je najpoznatiji Brooklyn Atlantics.

Najvažniji događaj je bila utakmica između Cincinnati Red Stockingsa i Brooklyn Atlanticsa 2.7. 1870. na kojoj je prekinut dotle nezabilježen niz od 84 pobjede Stockingsa. 

Istog ljeta je na stadionu prvi put demonstrirana tehnika zvana curveball.

Sportski objekti u New Yorku
Bivši bejzbol stadioni
Historija New Yorka
Brooklyn
Bob Ferguson (bejzbol)

Robert Vavasour Ferguson (31.1. 1845 – 3.5. 1894.), poznat kao "Death to Flying Thing" (Smrt leteće stvari) bio američki igrač na položaju infieldera te menadžer u ranim danima bejzbol, koji je igrao prije i poslije profesionalizacije sporta.

Rodom iz [Brooklyn]a, Ferguson je ranih 1870-ih igrao za tamošnje poluprofesionalne klubove New York Mutuals i Brooklyn Atlantics. Poznat je po tome što je kao igrač Atlanticsa postao prvi switch-hitter i tako pomogao da se prekine pobjednički niz Cincinnati Red Stockingsa 14.6. 1870. Godine 1876. je kao igrač-menadžer Hartforda sudjelovao u prvoj sezoni Nacionalne lige da bi igraću karijeru završio 1884. u redovima Pittsburgh Piratesa.

Kao igrač je nastupio u 562 utakmice, i imao prosjek pogodaka 0,271.

Kao menadžer je pobijedio u 299 i izgubio 373 utakmice. 

U dobi od 49 godina je umro od apopleksije.

Vanjske veze 
 Bob Ferguson's record at baseball-reference.com

Ferguson, Bob
Ferguson, Bob
George Zettlein

George Zettlein (18.7. 1844. u Brooklynu - 23.5. 1905.), je bio profesionalni igrač bejzbola na položaju pitchera, koji je igrao u američkim profesionalnim ligama u periodu 1871-1876. Zettlein je igrao za Chicago White Stockings, Troy Haymakers, Brooklyn Eckfords, Philadelphia White Stockings i Athletic of Philadelphia.

Statistike bacanja 
 250 igara
 129 pobjeda
 112 poraza
 115 strikeouta
 3.17 ERA

Izvori 
 Baseball Reference

Zettlein, George
Dexter Park

Dexter Park se može odnositi na dva hipodroma u SAD:
 Dexter Park (Chicago)
 Dexter Park (Brooklyn)
AIM

Pri la aliaj signifoj de AIM rigardu en AIM (apartigilo).
AIM (angla mallongigo de AOL Instant Messenger, "Tujmesaĝilo de AOL") estas
tujmesaĝilo por babili kun iu alia per la Interreto.
Oni ne devas aliĝi al AOL por uzi la programon. AIM funkcias per Vindozo, Makintoŝo
kaj Linukso. Per AIM, oni ne povas sendi mesaĝon al iu kiu uzas MSN mesaĝilo aŭ
Yahoo mesaĝilo. Oni ja povas sendi mesaĝon al iu kiu uzas ICQ kaj ricevi mesaĝon de ili se oni havas novan version de AIM kaj ICQ.

AIM estas elŝutebla ĉe: http://www.aim.com/ (en la angla).

GNU-a versio de AIM ankaŭ estas elŝutebla, ĉe http://gaim.sourceforge.net/ (en la angla).

Vidu ankaŭ 
 Gaim
 Listo de tujmesaĝantaj vikipediistoj
 Trillian

Tujmesaĝiloj
Andreo

Andreo estas grekdevena vira nomo, el Άνδρέας (Andreas), kiu signifas vira.

La formo Andreo troviĝas en PIV1970 kaj PIV2002.

PIV1970 havas ankaŭ la inan formon Andrea. Andrea estas ina nomo en pluraj lingvoj, sed en la itala ĝi estas vira nomo.

Nacilingvaj formoj 
 Andalea (svahile)
 Andereas (indonezie)
 Anders (dane, norvege)
 András (hungare)
 interalie András Buzási, András Hábetler, András Korpos, András L. Áchim
 André (france, portugale)
 interalie André Fabre, André Zucca
 Andrea (itale)
 Andreas (finne, germane, kimre, latine, nederlande, norvege, turke)
 interalie Andreas Bechtolsheim, Andreas Diemel, Andreas Emmerich, Andreas Grassl, Andreas Gryphius, Andreas Hofer, Andreas Kneller, Andreas Künzli, Andreas Sigismund Marggraf, Andreas Mayer, Andreas Mylius
 Antti (finne)
 Andrei kaj Andor (rumane)
 interalie Andor Osztie
 Andrés (hispane, islande)
 interalie Andrés Díaz Venero de Leyva
 Andreu (katalune)
 interalie Andreu Nin, Andreu Buenafuente, Andreu Arbona Oliver
 Andrew 
 interalie Andrew Bird, Andrew Carnegie, Andrew Garfield, Andrew Gordon, Andrew Jackson Andrew Johnson, Andrew Lam, Andrew Lang, Andrew Plummer, Andrew Smith, Andrew Wakefield
 Andriejus kaj Andrius (litove)
 interalie Andrius Kubilius, Andrius Mamontovas
 Андрій (ukraine)
 Andrija (kroate)
 Andrzej (pole)
 Anekelea (havaje)
 Anh-rê (vjetname)
 Anndra (gaele)
 Handrij (suprasorabe)
 Ondřej (ĉeĥe)
 Андрей (ruse)
 interalie Andrej Petroviĉ Andrejev, Andrej Arŝavin, Andrej Ĉemodanov, Andrej Grigorjevskij, Andrej Grubačić, Andrej Hlinka, Andrej Ĵdanov, Andrej Karlov, Andrej Kiska, Andrej Kolmogorov, Andrej Korobejnikov, Andrej Korotajev, Andrej Kurkov, Andrej Kumov, Andrej Liskov, Andrej Lunjov, Andrej Makajonak, Andrej Markov, Andrej Obrezkov, Andrej Okunkov, Andrej Parfentjev, Andrej Platonov, Andrej Rublev, Andrej Rymsza, Andrej Saĥarov, Andrej Sanikovo, Andrej Semjonov, Andrej Sládkovič, Andrej Tarkovskij, Andrej Tupolev, Andrej Turkin, Andrej Andrejeviĉ Vlasov, Andrej Voroniĥin kaj Andrej Anatoljeviĉ Zaliznjak
 Андрија (serbe)
 Андрiй (ukraine)
 안드레 (koree)
 アンドリュー, アンドレア (japane)
 อนครว์ (taje)
 اندراوس (arabe)
 אנדרי (hebree)

Famaj nomportantoj 
 Sankta Andreo

Esperantistoj 
 Andreo Rogov
 Andreo Cseh katolika pastro, instruisto, Esperantisto

Vidu ankaŭ 
 Esperantaj personaj nomoj

Eksteraj ligiloj 

 http://www.stat.si/imena.asp
 http://jonasz2000.webpark.pl/slowniki/slimion.html 

Viraj personaj nomoj
Ave Maria


Vidu ankaŭ Ave Maria (Florido)

Ave Maria (latine por "Saluton, Maria") estas la plej populara preĝo al Sankta Maria en la Latina Eklezio. En Esperanto, oni nomas ĝin ankaŭ Saluton Maria aŭ Anĝela Saluto.

Jen la teksto uzata de okcidentaj kristanoj:

Saluton, Maria, gracoplena,
La Sinjoro estas kun vi.
Benata vi estas inter la virinoj,
kaj benata estas la frukto de via sino, Jesuo.
Sankta Maria, Dipatrino,
preĝu por ni pekuloj
nun kaj en la horo de nia morto.
Amen.

En la latina lingvo:

Ave Maria, gratia plena,Dominus tecum.
Benedicta tu in mulieribus,et benedictus fructus ventris tui, Iesus.
Sancta Maria, Mater Dei,ora pro nobis peccatoribus
nunc et in hora mortis nostrae.Amen. 

Tiu preĝo estas bazita sur la Biblio, la Evangelio laŭ Luko 1,28, en kiu la ĉefanĝelo Gabriel diras al Maria, "Saluton al vi la grace favorita, la Eternulo estas kun vi." (Tial la preĝo ankaŭ nomiĝas "la anĝela saluto".) Kaj poste, en Luko 1,42-43, Sankta Elizabeto diras al Maria: "Benata vi estas inter virinoj, kaj benata estas la frukto de via ventro. Kaj pro kio okazas al mi ĉi tio, ke la patrino de mia Sinjoro venas al mi?" (Tiu esprimo "la patrino de mia Sinjoro" samas al la "Dipatrino" de la preĝo).

La preĝo kreskis tra la jarcentoj de la simpla voko "Saluton, Maria" en la 5-a jarcento al la nuna formo de la 15-a jarcento. Ĝi estis popularigita per la rozario.

Muzikaj Aranĝoj 
Multaj komponistoj bazis muzikan verkon sur ĉi tiu preĝo kaj komponis aranĝoj al ĝi. Unu el la plej famaj kombinas melodion de Charles Gounod kun preludo en C majoro (BWV 846) de Johann Sebastian Bach. La samtitola kanto de Franz Schubert, aliflanke, ne havas la tekston de la preĝo sed poemon de Walter Scott, en germana traduko de Adam Storck.

Bizanca rito 
En la bizanca rito ekzistas simila preĝo, kiu komencas per la vortoj «Θεοτόκε Παρθένε, χαῖρε» (Dinaskintino Virgulino, ĝoju).

Referencoj

Fontoj 
 IKUE kaj KELI: Adoru, Ekumena Diserva Libro. eldonita de IKUE kaj KELI, Eldonejo Ponto / Ponto-Verlag, 2001. 1472 p. ISBN 3-9803793-5-3

Vidu ankaŭ 
 Anĝeluso
Anunciacio
 Patro nia
 preĝoj
 rozario

Eksteraj ligiloj 

 Bazaj preĝoj en Esperanto 

Katolikismo
Kristanaj preĝoj
Mariologio
Aglomeraĵo

Ĝeneralsence, aglomeraĵo estas densa nedisiĝema maso kunigita el pluraj aĵoj. Laŭ la fako la difino malsamas.Aglomeraĵo aŭ urbaro, estas centra urbo kaj ĝiaj najbaraj komunumoj, kiuj estas ligitaj al la centra urbo per senrompa ĉeno de urboj aŭ per multaj laborantoj, kiuj vojaĝas al la aglomeraĵo ĉiutage por labori. Aglomeraĵo povas havi pli ol unu centron (ekzemple, la aglomeraĵo de Ruhr en Germanio).Aglomeraĵo aŭ aglomerado ankaŭ estas ekonomia termino:

Internacia Komerca-Ekonomika Vortaro (IKEV) difinas jene: aglomerado''' estas kuniĝo de entreprenoj en difinitaj regionoj aŭ centroj de loĝantaro pro la el tio rezultantaj avantaĝoj, kiuj esprimiĝas speciale en malpli alta kosto de produktado.

Vidu ankaŭ 
 Ĉirkaŭurbo
 Metropolo
 Dormurbo
 Sateliturbo
 Urba ekologio
 Urbo

Eksteraj ligiloj 

Pri la plej grandaj aglomeraĵoj de la mondo (angle, germane)

Referencoj 

Urbo
Setlejo
Ekonomio
Ekonomiko
Akvitanio

Akvitanio (france  [], okcitane kaj gaskone ) estas historia regiono de sudokcidenta Francio, kaj antaŭa administria regiono de la lando. Akvitano estis en la antikva epoko regiono de Gaŭlio, post tio provinco Aquitania en la Romia Imperio, kaj poste parto de la Franka Imperio.

Akvitanio situas en sudokcidenta Francio ĉe la Atlantiko kaj la montaro Pireneoj, natura limo kun Hispanio. Ĝia areo estas  kaj ĝi havis  loĝantojn en 2011. Ĝis teritoria reformo de la francaj regionoj en 2016 ĝi estis unu el la 22 regionoj de Francio.

Julio Cezaro en sia libro pri la gaŭlia milito, De Bello Gallico, donas priskribon de Gaŭlio kaj komencas la libron per la priskribo (jen tradukita) de la loĝantaro:

Dum la Romia Imperio, ĝi estis la provinco Aquitania. Ĝi estis ankaŭ nomita Guyenne, Guienne, esperantigite Gujeno, en la okcitana Guiana (alia radiko ol Gujano aŭ Gvajano en landonomoj, kiu venas de indiĝena sudamerika lingvo).

La regiono konsistas el kvin departementoj:, Pyrénées-Atlantiques, Dordogne, Gironde, Lot-et-Garonne kaj Landes. Ĝia ĉefurbo estas Bordozo (Bordeaux). Aliaj gravaj urboj estas Agen, Mont-de-Marsan, Pau, Périgueux, kaj Lourdes. La ISO-kodo de la regiono estas FR-B. Grava geografia elemento estas la Golfo de Arcachon okcidente kaj la elfluejo de la riverego Garono nordokcidente ĉe Bordozo.

Referencoj

Vidu ankaŭ 

 Eŭska lingvo
 Eŭskio
 Okcitana lingvo
 Okcitanio
 Reĝlando Akvitanio
 Nova Akvitanio
 :Kategorio:Gujeno

Eksteraj ligiloj 
 
 Turisma retejo (arkiva kopio)

 
Regionoj de Francio
Asocio (sociologio)

Asocio (aŭ foje ankaŭ (mem)vola asocio) estas grupo de homoj, kiuj kuniĝis por komuna celo (ekzemple praktikado de hobio aŭ plibonigo de la mondo). Ĝi havas propran nomon kaj fiksas siajn celojn en statuto. Kontraŭe al firmaoj, asocioj ofte ne celas financan profiton. Tamen ekzistas ankaŭ asocioj kun financaj celoj.

Se la asocio ne pagas salairojn, repagon de elspezoj, aŭ eĉ iom vivtenaj monsumetojn, al ties aktivulojn, ĉar ili ne estas dungitoj kaj ne estas dungitaj, tiu nomigas volontula asociiĝo.

En multaj landoj ekzistas leĝoj por reguligi la laboron de asocioj.

Esperanto-asocioj

Internaciaj Asocioj 
 Internacia Organizo por Normigado (ISO)
 Internacia Konsilio de Scienco
 Internacia Astronomia Unio (IAU)
 Internacia Matematika Unio
 Internacia Unio de Pura kaj Aplikata Ĥemio

Internaciaj normigaj teknikaj asocioj 
 CCITT
 CELF
 EIA
 IEEE
 ITU-TSS
 PCI-SIG
 SATA-IO
 SCSI Trade Association - merkata asocio de interfaco SCSI
 Serial ATA Working Group
 T10
 T13

Usonaj Asocioj 
 EIA
 Ĝemelaj Urboj Internaciaj

Vidu ankaŭ 
 Sindikato
 Ne-registara organizaĵo (NRO)

Komparu kun 
 ligo
 unio (unuiĝo)

Referencoj

Eksteraj ligiloj 

 http://www.admin.ch/ch/d/sr/210/index1.html#id-1-2-2 
 http://www.eleves.ens.fr/home/mlnguyen/divers/BOF/associations  
 http://www.legifrance.gouv.fr/texteconsolide/AAEBG.htm  
 http://www.associations.gouv.fr 

Asocioj
Sociologio
Privata juro
Fiska juro
Arĝenta Libro

La Arĝenta Libro (latine, Codex Argenteus) aŭ Arĝenta Biblio estas la plej fama libro en la gota lingvo, kaj estas unu el la plej antikvaj libroj en iu ajn ĝermana lingvo. Ĝi estas luksa evangeliaro, verŝajne eldonita en Raveno, Italio por la reĝo Teodoriĥo la Granda (ĉ. 455-526). Ĝi estas la plejparto el la korpo de gotaj skriboj.

La Arĝenta Libro nun restas en Upsalo, Svedio, kie 100 mil homoj vidas ĝin ĉiujare. La originala libro enhavis almenaŭ 336 foliojn; la nuna libro nur enhavas 187 foliojn. Unu alia folio troviĝis en 1970 en Speyer en Germanio.

La nomo devenas de la arĝenta kaj ora inko en kiu ĝi estas skribita (sur folio purpura). Ĝi ne estas plena Biblio, sed nur enhavas la kvar evangeliojn, kiel tradukitaj el la greka lingvo en la gotan de Vulfilo en la 4-a jarcento.

Tridek jaroj post Teodoriĥo, la gota regno en Italio disfalis kaj la libro perdiĝis ĝis la 16-a jarcento, kiam ĝi reaperis en Werden, Germanio en benediktana monaĥejo. La vojaĝo inter Raveno kaj Werden dum mil jaroj estas nekonata. Eble Karolo la Granda, kiu vizitis Ravenon kaj estis fascinato de Teodoriĥo kaj Raveno, forportis la libron al Aĥeno, kiu estas proksime de Werden.

Post Werden, la libro estis la posedaĵo de la imperiestro Rudolfo la 2-a, kiu tenis la libron kun libroj de magio en sia kastelo en Prago. En 1648, Svedio venkis la urbon kaj la libro fariĝis la posedaĵo de la sveda Reĝino Kristina. Ĝi nun estas la posedaĵo de la Universitato de Upsalo, depost 1669 (post kiam ĝi preskaŭ perdiĝis en la maro je 1662).

Eksteraj ligiloj 

 http://www.ub.uu.se/arv/codex/faksimiledition/contents.html  
 http://w3.ub.uu.se/arv/codex.cfm  
 http://w3.ub.uu.se/arv/codex/faksimiledition/jpg_files/001k_002.html  
 http://w3.ub.uu.se/arv/codex/faksimiledition/contents.html  

Biblio
Orientĝermana lingvaro
Al-Kindi

Al-Kindi, plennome Abu Ja'kub bin Ishak al-Kindi (, latinigite Alkindus; naskiĝis ĉ. 801 en Kufa; mortis 873 en Bagdado) estis araba pensulo, sciencisto, matematikisto, kuracisto, muzikisto kaj la unua ĉefa filozofo de falsafismo.

Laŭ al-Kindi, la instruoj de la Korano pri Dio kaj la animo estas paraboloj pri abstraktaj filozofiaj veroj. La Korano esprimas veron parabole ĉar la popolo ne povas pensi racie kaj abstrakte. Do religio estis fakte filozofio por la multaj.

Al-Kindi ne rigardis filozofion kiel vero pli alta ol religio, sed vero pli pura, vero sen la neeviteblaj homismoj de malkaŝita religio. Do, se ni forigas la homismojn de sankta skribo ni povos vidi la veron pli rekte kaj profunde.

La unua kriptografia algoritmo por deĉifri ĉifritan kodon estis disvolvigita de al-Kindi, en Manuskripto por deĉifri kriptografiajn mesaĝojn. Li faris la unuan prikribon de ĉifranalizo pere de analizo de literofteco, nome la plej frua deĉifra algoritmo.

Referencoj

Vidu ankaŭ 
 Islama filozofio

Islamaj filozofoj
Naskiĝintoj en la 9-a jarcento
Mortintoj en la 9-a jarcento
Arabaj kuracistoj
Araba imperio

La araba imperio (aŭ Kaliflando) (632-930) disvolviĝis kaj regnis
dum la tri jarcentoj post Mohamedo. Ĝi regis la landojn
inter Hispanio kaj Barato, disvastiginte
islamon tra ĝiajn landojn kaj forminte
islaman civilizon.

Estas tri periodoj de la imperio:

 La Kvar Justaj Kalifoj (632-661)
 La Umajada dinastio (661-750)
 La Abasida dinastio (750-930)
Sub la umajada dinastio, la imperio ekspansiis per teritoriaj konkeroj, sub la abasida la imperio islamiĝis kaj fariĝis glora civilizo.

La imperiestro estis la kalifo. La fruaj kalifoj estis piaj, sed poste la kalifoj fariĝis riĉaj, diboĉaj kaj makiavelaj.

Aldone al la du dinastioj, estis tria, subtera dinastio: la dinastio de Mohameto mem, per lia filino Fatima. La estroj de la dinastio, la Imamoj, estis la posteuloj de Mohameto, sange kaj spirite, sed, escepte de Ali, ne politike.  Ŝijaismo rigardas ĝin kiel la rajta dinastio,
la Imamo kiel la rajta estro de la islama mondo. Sed la dinastio estis venkita je la batalo de Kerbala.

Pro la tiama malforto de la persoj kaj la bizanca imperio, la araba imperio rapide konkeris la landojn inter Hispanio kaj Barato. Nur Francio povis haltigi la venkon de okcidenta Eŭropo.

Sed islamo mem ne estis disvastigita tiel rapide. La plimulto de la imperio ne estis islama ĝis la 9-a jarcento. En la fruaj jaroj de la imperio, islamo nur estis la genta religio de la arabaj regantoj. Sed la nova fido kreskis tra la imperio: ĉar islamanoj ne devis pagi imposton, ĉar la kristana
eklezio persekutis herezulojn (ekzemple, la nestorianojn). Islamo esence estis kristanismo sen Jesuo Kristo, la Jesuo Kristo kies naturon la herezuloj disputis. Zoroastrianismo kaj manikeismo ankaŭ forvelkis de Persio sub la imperio.

Inter aliaj, la imperio naskis ŝarion kaj falsafismon.

Bagdado kaj la fekunda kamparo ĉirkaŭa fariĝis la koro de la imperio sub la abasida imperio.

En la 10-a jarcento la imperio kadukiĝis kaj sendependaj komandantoj de la selĝukaj turkoj regis. Teorie la komandantoj estis sub la imperiestro, sed pro la falo de imposta enspezo, la brako de la imperiestro estis malforta. Imposta enspezo falis ĉar la imperio islamiĝis kaj la kampoj fariĝis
eluzitaj.

Imperioj
Historio de Islamo
Kaliflandoj
Agnostikismo

Agnostikismo estas la kredo ke la demando pri la ekzisto de dioj ne estas decidebla. La agnostiko kredas ke oni ne povas pruvi ĉu dio ekzistas aŭ ne ekzistas. Agnostikismo akordas kun Malforta Ateismo, sed ne kun Forta Ateismo. La terminoj agnosticism kaj agnostic estis kreitaj en la angla de Thomas Henry Huxley en 1869. Li devenigis la radikon de la greka a- ("ne") kaj gnosis ("scio").

Vidu ankaŭ 
 Listo de agnostikuloj
 Liberpensuloj
 Ateismo
 Diismo
 Gnostikismo

Agnostikismo
Religio
Ismoj
A Gamut Of Games

A Gamut of Games (Rango de Ludoj) unue skribita per Sid Sackson je 1969, enhavas regulojn por nombro de skribilo-kaj-paperaj, kartaj, kaj tabulaj ludoj. Kelkaj ludoj pripensas la libron kiel pionira verko de abstraktaj ludoj. Multaj da la ludoj en la libro antaŭe neniam publikigis. Kelkaj ludoj el la libro poste republikigis kiel apartaj ludoj.

Inter aliaj, la libro donas la regulojn al:
Lines of Action (LOAo) per Claude SOUCIE
Crossings per Robert ABBOTT, la ludo poste publikiĝis kiel Epaminondas
Tri Muskedistoj per Haar HOOLIM
Property per Sid SACKSON, la ludo poste publikiĝis kiel Acquire.

Dua eldono de la libro publikiĝis je 1982. Republikigado de tiu eldono okazis je 1992.

Vidu ankaŭ: SACKSON, Sid. A Gamut of Games ISBN 0-486-27347-4

Ludoj
Skribiloj
Listo de landaj Esperanto-asocioj en Ameriko

Asocio > Esperanto-asocio > Amerikaj Esperanto-Asocioj

Ameriko
Amerika Komisiono de UEA

Argentino
Argentina Esperanto-Ligo

Brazilo
Brazila Esperanto-Ligo
Brazila Esperantista Junulara Organizo

Kanado
 
(tutlanda) Kanada Esperanto-Asocio (KEA)
(provinca) Esperanto-societo kebekia (ESK)

Kolombio
Kolombia Esperanto-Ligo (KEL)

Kostariko
Kostarika Esperanto-Asocio (KREA)

Kubo
Kuba Esperanto-Asocio (KEA)

Meksiko
Meksika Esperanto-Federacio

Usono
Esperanto-Ligo por Norda Ameriko (ELNA)
Usona Esperantista Junularo (USEJ)
(historia) Esperanto-Asocio de Norda Ameriko (EANA)

Venezuelo
Venezuela Esperanto-Asocio (VEA)

Eksteraj ligiloj 
 Naciaj Esperanto-organizaĵoj en TTT: Amerikoj 

Esperanto-asocioj
Ovare

Ovare estas afrika semludo. La ludtabulo estas ortangula tabulo, en kiu oni elkavigis du vicojn enhavantajn po ses kavojn. Ĉe la tabulekstremoj estas du pliaj kavoj, iomete pli grandaj, kiuj estas tenejoj por la kaptitaj ludpecoj. 48 semoj aŭ ŝtonetoj estas uzataj kiel ludpecoj.

Movo 
La komencanto elektas unu el la propraj kavoj kaj prenas ĉiujn semojn kuŝantajn tie. Poste, li-ŝi portu ilin laŭ kontraŭhorloĝa direkto 'semante' ilin unuope en ĉiun kavon trovitan sur la vojo. La kontraŭulo ludos poste sammaniere. Tiel la ludantoj alternigos siajn ludvicojn.

Povas okazi, ke kavo enhavas 12 aŭ pli da semoj. Do ties semado ĉirkaŭiros la ludtabulon pli ol unu fojon. Tiuokaze, ludanto komencanta ekde tiu kavo ne semu en ĝin. Tio estas: eka kavo restu malplena post semado.

Kaptoj 
Kiam la semo laste semita dum vico falas en kontraŭulan kavon, amasigante tie 2 aŭ 3 semojn, la semanto kaptas tiujn 2 aŭ 3 semojn metante ilin en sian tenejon. Se la kavoj tuj antaŭaj aŭ malantaŭaj al la kaptejo enhavas 2 aŭ 3 semojn, ankaŭ ĉi tiujn la semanto kaptu. Tiamaniere eblas kapti ĉe sinsekvo de kavoj. Semanto haltigu sian multnombran kaptadon ĉe kavo enhavanta pli ol 3 semoj aŭ malpli ol 2. Ĉiel, memoru, ke kaptoj nur eblas ĉe malamikaj kavoj.

Ekzemplo:

Eka ekzempla pozicio sur la maldekstra bildo. Oni ludas ekde kavo 'E' semante 6 semojn...

Pozicio post movo, sur la dektra bildo. Ĉar la laste semita semo falis en kavon 'e', kio estas malamika kavo, kaj oni amasigis tie 3 semojn, seminto kaptu tiujn 3 semojn kaj ankaŭ tiujn 2 en 'f', tiujn 2 en 'd' kaj tiujn 3 en 'c'. Entute 10 semoj estas kaptitaj.

Sube, jen la rezultato de tiu movo:

Specialaj Kazoj 
 Ludanto ne rajtas tute malplenigi la malamikan kavovicon. Li ludendas ekde alia kavo por eviti tion. Sed eblas okazi, ke elektinte iun ajn kavon por komenci la semadon, ĉiel la ludanto malplenigas la kontraŭulan kavovicon. Tiuokaze, ne plu ludu: la partio finiĝas. Ĉiu ludanto aldonu al siaj tenejoj, la semojn kuŝantajn en siaj propraj kavovicoj.
 Ludanto rajtas tute malplenigi sian propran kavovicon. Tiam, kontraŭulo tuj semu ion tie, se tio eblas. Se ne, partio finiĝas kaj tiu ludanto posendanta ankoraŭ semojn sur sia kavovico aldonu ilin al sia tenejo.
 Malmultaj semoj turnirantaj la ludtabulon maloftigas kaptojn. Tiam partio finiĝas kaj ĉiu partoprenantoj aldonu al sia propra tenejo la semojn sur sia kavovico.

Kiu Venkas? 
Kiel klarigite, partio finiĝas kiam kaptoj maleblas aŭ kiam ludanto ne povas plu movi. Tiam, kalkulu la enhavon de la kavovicoj. Kiu pli da semoj posedas, tiu venkas.
Logike, indas konsenti pri fino de partio, se ludanto amasigis pli ol 24 semoj en sia tenejo.

Vidu ankaŭ 
 Bao, la plej fama semludo en Tanzanio
 Kalaho

Eksteraj ligiloj 

 http://webfacil.tinet.org/jtc 
 http://www.hut.fi/~vkorkiak/mancala/doc/html_rules/chapter1.html 
 http://awari.cs.vu.nl  
 http://www.cs.ualberta.ca/~awari/rules.html  
 http://omerkel.github.io/Oware/html5/src/ - Ovare online / offline (HTML5 offline application cache)

Semludoj
Avtandil Abuladze

Avtandil ABULADZE (; naskiĝis en 1958, mortis en septembro 2005) estis kartvela esperantisto, matematikisto kaj lingvisto. Li loĝis en la ĉefurbo de Kartvelio, Tbiliso.

Abuladze lernis Esperanton en 1978. Li estis la aŭtoro de la Monda Faktolibro (MFL). Li partoprenis en la Vikipedio en la lingvoj Esperanto kaj la kartvela. Fakte, la Kartvellingva Vikipedio estas lia iniciato. Post lia morto en la supro de la ĉefa paĝo de kartvela Vikipedio estis aranĝita morna mesaĝo (vidu bildon dekstre).

 Vikipediista paĝo de Avtandil Abuladze en ´la Kartvela Vikipedio

Referencoj 

Kartvelaj esperantistoj
Vikimedianoj
Supra Aŭstrio

Supra Aŭstrio aŭ Supra Aŭstrujo (germane Oberösterreich ) estas federacia lando de Aŭstrio, kies ĉefurbo estas Linz.

Ĝia areo estas 11 980 km², ĝia loĝantaro 1,3 milionoj; per tio ĝi estas la tria plej granda provinco de Aŭstrio (aree post Stirio kaj Aŭstrio Malsupra, loĝantare post Vieno kaj Aŭstrio Malsupra).

Ĝiaj kvartaloj estas Innviertel, Hausruckviertel, Mühlviertel, Traunviertel. Unu el la ĉefaj vidindaĵoj estas St. Florian.

Ĉe la landlimo inter Supra Aŭstrio kaj Malsupra Aŭstrio troviĝas la malgranda, sed ekonomie, historie, kaj kulture elstara, parte eĉ mondfama konata urbo Steyr .

Elstaruloj
Franz Stelzhamer, verkisto de la landa himno

 
Federaciaj landoj de Aŭstrio
Antverpeno (provinco)

La belga provinco Antverpeno troviĝas en la nordo de la lando. Ĝi estas unu el la 5 provincoj de la regiono Flandrio. Komence de  ĝi havis  loĝantojn.

 Surfaco: 2867 km²
 Provinca ĉefurbo: Antverpeno
 Plej gravaj akvovojoj: Skeldo, Rupel, Granda Neto, Malgranda Neto
 Estas 3 arondismentoj: Antverpeno, Meĥleno, Turnhout

Provinco Antverpeno: 70 municipoj 
(Sube estas distingo inter urbo (grase) kaj municipo)

Arondismento Antverpeno 

 Aartselaar
 Antverpeno
 Boechout
 Boom
 Borsbeek
 Brasschaat
 Brecht Edegem
 Essen
 Hemiksem
 Hove
 Kalmthout
 Kapellen
 Kontich
 Lint Malle
 Mortsel
 Niel
 Ranst
 Rumst
 Schelle
 Schilde
 Schoten Stabroek
 Wijnegem
 Wommelgem
 Wuustwezel
 Zandhoven
 Zoersel
 Zwijndrecht

Arondismento Meĥleno 

 Berlaar
 Bonheiden
 Bornem
 Duffel
 Heist-op-den-Berg Lier
 Meĥleno
 Nijlen
 Putte Puurs
 Sint-Amands
 Sint-Katelijne-Waver
 Willebroek

Arondismento Turnhout 

 Arendonk
 Baarle-Hertog
 Balen
 Beerse
 Dessel
 Geel
 Grobbendonk Herentals
 Herenthout
 Herselt
 Hoogstraten
 Hulshout
 Kasterlee
 Laakdal Lille
 Meerhout
 Merksplas
 Mol
 Olen
 Oud-Turnhout
 Ravels Retie
 Rijkevorsel
 Turnhout
 Vorselaar
 Vosselaar
 Westerlo

Geografia situo de la municipoj de Antverpeno

Eksteraj ligiloj 

 Retejo de la provinco Antverpeno
 Mapo pri pejzaĝoj en la provinco Antverpeno

 
Provincoj de Belgio
Provincoj de Flandrio
Aldernejo

Aldernejo ( [OLDerni] ;  aŭ Auregnais) estas la plej norda de la Manikinsuloj kaj teritorio de Britio. Ĝi estas parto de voktujo (distrikto) de Gernezejo (angle: Bailiwick of Guernsey). Ĝi estas 5 km longa kaj 2.5 km larĝa, do ĝi estas la tria plej granda insulo el la Manksinsuloj.

Bildaro

Eksteraj ligiloj 

 Oficiala retejo de Alderney
 la lingvaĵo de Alderney (variaĵo de la franca), arkivigite laŭ stato aprilo 2008
 Fortreso Alderney 
 Flugoj al Alderney
 Flugoj al Alderney

Manikinsuloj
Arianismo

Arianismo estas parto de la unitarisma aŭ kontraŭtrinitarisma branĉo de kristanismo kaj floris ekde la 4-a jarcento ĝis pli-malpli la 8-an jarcento.

La termino "Arianismo" estis kreita kiel malestima moknomo fare de episkopo Atanazio de Alexandrio kiu kontraŭbatalis la teorion de Ario kaj uzis la moknomon por diferencigi tiujn kiuj malkonsentis kun sia doktrino pri la Sankta Triunuo, eĉ se ili ne estis plene identigitaj kun la teorio de Ario. Nur ĉirkaŭ mil jarojn poste, kun la reformacio, leviĝis ne trioblaj teologioj.

Ario, pastro de Egiptio, instruis, ke Jesuo Kristo ne estas Dio sed estas supernatura kreito de Dio. Jesuo ja estas perfekta, dia, sed nek egala al Dio nek eterna (ĉar Jesuo, kiel kreito, havas ekeston). Li estas la Filo de Dio, la Logos de Dio, sed ne Dio mem. Do arianismo ne kredis je la Sankta Triunuo.

Arianismo floris ekde la 4-a jarcento precipe inter gotoj kaj aliaj ĝermanoj, dum la latinlingvanoj plejparte apartenis al la granda eklezio kiu ne ankoraŭ splitiĝis inter katolikismo kaj ortodoksismo.

Por batali kontraŭ sia "hereza" rivalo, la katolik-ortodoksa eklezio formulis la Nicean Kredon je 325 ĉe la Koncilio de Niceo, sed la arianismo ne estis tute kondamnita ĝis la Unua koncilio de Konstantinopolo je 381. Sankta Atanazio estis la ĉefa kaj la plej fama batalinto kontraŭ la arianismo.

La reakcio kontraŭ arianismo ne nur helpis difini katolikismon, sed ankaŭ naskis nestorianismon.

Post 381, la arianismo ankoraŭ daŭris, precipe ekster la imperio inter la ĝermanoj. Do, kiam la okcidenta imperio estis konkerita de la ĝermanoj en la 5-a jarcento kaj Romo disfalis, arianismo trovis duan vivon. La konkeroj de la imperiestro Justiniano meze de la 6-a jarcento reduktis la influon de la arianismo. La visigotoj regantaj Iberion havis arianismon oficialan. La lasta signifa loko de la arjoj estis en la visigota regno sur la Ibera Duoninsulo, sed en 589 la visigota kortego konvertiĝis al katolikismo kaj estis sekvita de la resto de la popolo. La frankoj konvertiĝis al ortodoksismo (kaj, ekde 1054, al katolikismo) kaj fariĝis la ĉefa potenco inter la ĝermanoj. Restis neniuj signifaj grupoj de arioj, kaj la eklezio tute malpliiĝis en Eŭropo, kaj ankaŭ en Nordafriko. La arianismo forvelkis, kaj en la 8-a jarcento ĝi estis mortinta.

La ariana eklezio ludis gravan rolon por la evoluo de la gota lingvo. Ĝia episkopo Vulfilo faris gotan tradukon de la Biblio, dum pli-malpli samtempe lia ortodoksa-katolika kolego Hieronimo faris Vulgaton. Partoj de la gota traduko restas en Codex argenteus aŭ la Arĝenta Libro.

Famaj arianoj tra la historio 
 John Milton

Vidu ankaŭ 
 Protestantismo
 Docetismo

Eksteraj ligiloj 

 retpaĝaro "Arianoj de la kvara jarcento" ()
 artikolo "Arianismo" en la katolika enciklopedio ()
 ĉapitro 22 de retlibro "eklezia historio" de la retejo de  Radio Vatikana ()
 ĉapitro 23 de retlibro "eklezia historio" de la retejo de  Radio Vatikana ()

 
Antikva kristanismo
Kristana heterodokso
Antropologio

Antropologio estas la scienca studo pri la homo, kiu celas priskribi kaj analizi ĝin laŭ aspektoj kulturaj kaj sociaj (kultura aŭ socia antropologio) aŭ biologiaj kaj fizikaj (biologia aŭ fizika antropologio). La vorto "antropologio" deriviĝas de la grekaj vortoj anthropos (homo) kaj logia (scienco).

Inter la studbranĉoj de antropologio inkludiĝas arkeologio, etnografio, etnologio, lingvistiko kaj sociologio. Subaj fakoj estas ekzemple manĝantropologio, muzika antropologio kaj aliaj.

Antropologoj 
Famaj antropologoj inkludas:
 Franz Boas
 Luigi Luca Cavalli-Sforza
 James Frazer
 Fritz Gräbner
 David Graeber
 Thor Heyerdahl
 Maurice Leenhardt
 Lucien Lévy-Bruhl
 Claude Lévi-Strauss
 Bronisław Malinowski
 Nikolaï Miklouĥo-Maklaï (la prototipo por Nikolaj Maklin, heroo de la romano Sed nur Fragmento de Trevor Steele)
 Margaret Mead
 Fernando Ortiz Fernández
 Jacques Ruffié
 Edward Sapir
 Huang Senfan
 Grafton Elliot Smith
 Germaine Tillion
 Edvard Westermarck
 Andrzej Wierciński

Institucioj
 Instituto Nacional de Antropología e Historia de Meksiko

Vidu ankaŭ 

 La ora branĉo

Eksteraj ligiloj 
 Antropologi.info
 Anthrobase
 American Anthropological Association
 Anthropology.net
Aragono

Por la historia lando vidu: Kronlando de Aragono

La hispana regiono de Aragono (hispane Aragón [aragon']; 47.650 km2) havas 1.326.000 loĝantojn. Ĝi konsistas el la provincoj de Huesca (15.613 km2); Teruel (14.785 km2); kaj Zaragozo (17.252 km 2). La duono de la loĝantaro troviĝas en la ĉefurbo, dum granda parto de la regiono, kaj ĉefe la provinco de Teruelo suferas fortan procezon de senpopoliĝo.

Historio 
Aragono estis sendependa reĝlando dum la mezepoko, en la procezo de Rekonkero de la arabe okupita teritorio fare de la kristanoj. Ĝi poste unuiĝis kun la teritorioj de la kataluna rekonkero, por formi la Kronlandon de Aragono, kiu inkludis la nunajn regionojn de Aragono, Katalunio, Valencio kaj Balearoj. Ĝi poste unuiĝis kun Kastilio por formi la hispanan reĝlandon. Tamen, Aragono plu konservis parton de aŭtonomio, ĝis la alveno de la Burbona dinastio, komence de la 18-a jarcento.

La Regiona Konsilantaro de Defendo de Aragono, en hispana Consejo Regional de Defensa de Aragón (CRDA), nomita ankaŭ Consejo de Aragón (Konsilio de Aragono), estis aŭtonoma administracia ento ekzistanta de 1936 ĝis 1937 dum la Hispana Enlanda Milito ene de la teritorio de Aragono kontrolita de la Respubliko — unue legalizita de tiu kaj poste mallegalizita de tiu — en la kunteksto de la hispana revolucio de 1936 okazinta en la komenco de la milito.

Post la nova administra organizado de Hispanio, Aragono denove havas aŭtonoman registaron kaj Parlamenton (Aragonaj Kortezoj).

Lingvoj 
La aragona, la hispana kaj la kataluna estas oficialaj lingvoj.

Gravaj aragonanoj 
Gravaj historiaj aragonanoj estas la pentristo Francisco de Goya, la filmisto Luis Buñuel kaj la sciencisto Santiago Ramón y Cajal.

Municipoj 
Menciindaj municipoj de Aragono estas interalie Biescas, Cella, Daroko, Grañén, Ĥako, Monzono, Teruelo kaj Trasmoz.

Vidu ankaŭ 

 Aragonio
 Aragonito

Eksteraj ligiloj 
 http://www.aragon.es 
 http://www.cortesaragon.es 
 esperantlingva paĝo 

 
Aŭtonomaj Komunumoj de Hispanio
Aŭvernjo

Aŭvernjo ( [overnj];  [aŭbernje], en aŭvernja lingvo Auvernho [uŭbirnjo] [oŭvirnjo]), aŭ Aŭvernio estas regiono de centra Francio, en la centra montaro. Ĝi konsistas el kvar departementoj:
 Allier
 Cantal
 Puy-de-Dôme
 Haute-Loire

Ĉefurbo de la regiono estas Clermont-Ferrand. Inter pliaj aparte gravaj urboj menciindas Aurillac kaj Le Puy-en-Velay. ISO-kodo de la regiono estas FR-C.

Aŭvernjo, kiel malriĉa regiono iĝis origino de grava laborista migrado; la aŭvernoj venitaj konsistigis grandan parton de la loĝantaro de Parizo, kie multaj venis fine de la 19-a jarcento, ĉefe por krei malgrandaj butikojn kaj trinkejoj. La Aŭvernoj iĝis tiom multaj, ke aperis kun siaj "aŭvernaj baloj", kie komence oni ludis la tradiciajn dancojn kun la tradicia ŝakŝalmo, aŭ france musette, poste sakŝalmoj estis antataŭigitaj de la nove inventita akordiono aŭ tirharmoniko; tio estis la origino de muzika popola genro musette. kiu iĝis furora dum unu jarcento, kaj ofte iĝis eksterlande simbolo de franca popola kulturo.

Vidu ankaŭ 
 Okcitanio

Eksteraj ligiloj 
 Auvergne - Wikivoyage (fr)
 http://www.cr-auvergne.fr  
 http://www.crt-auvergne.fr 
 http://auvergne-indymedia.org 

Regionoj de Francio
Abruco

Abruco ( ), ankaŭ konata kiel Abruzo aŭ Abruzoj (ekzemple laŭ Plena Ilustrita Vortaro), estas regiono de Italio kun ĉirkaŭ  loĝantoj.

Geografio 
Ĝi situas inter montaro Apenino okcidente kaj maro Adriatiko oriente, regiono Markio norde kaj regiono Moliso sude.
La najbaraj regionoj ĉe la apenina flanko estas Latio kaj Kampanio.

Ĝis 1964 ĝi formis kun Moliso unu solan regionon.

Escepte de mallarĝa marborda strio, ĝi estas regiono monta aŭ monteta, en kiu vivas sovaĝaj ursoj, lupoj kaj ĉamoj.

En ĝia teritorio situas la jenaj naturaj parkoj:
 Nacia parko de Abruco, kun humidejo Lago di Barrea
 Nacia parko Gran Sasso
 Nacia parko Majella
 Regiona parko Sirente Velino

La rivero Liri fluas tra Abruco.

Ĉefaj urboj 
Sekvas listo de la urboj kun pli ol 50 000 loĝantoj.

La plej vasta provinco estas la provinco de Chieti, kiu estas ankaŭ unu el la plej vastaj italaj provincoj. Ĝi enhavas pli ol 100 municipoj.

Historio 
 Pelignoj

Bildgalerio

Eksteraj ligiloj 

 Oficiala paĝaro de la regiona registaro 
 Porturista oficiala paĝaro 
 Porturista oficiala paĝaro  
 Nacia parko de Abruco, Latio kaj Moliso 
 Mapo de Abruco  
 Tipaj tradiciaj vestoj de Abruco

Universitatoj 
 Universitato "Gabriele d'Annunzio" de Chieti kaj Pescara 
 Universitato de L'Aquila 
 Universitato de Teramo 

 
Apeninoj
Aosta Valo

Aosta Valo ( ,  , arpitane Val d'Aoûta, loka eldiro: ) estas aŭtonoma regiono en nordokcidenta Italio, ĉe la franca kaj svisa limoj. Temas pri alpa lando: ĝiaj plej altaj pintoj estas la Blanka Monto (Mont-Blanc), Materhorno, Monte Rosa kaj Gran Paradiso.

La aostvalanoj parolas plejmulte Aostvalan, kiu estas loka dialekto de la arpitana lingvo. La itala kaj la franca estas oficialaj lingvoj en la regiono.

Ĝia ĉefurbo estas Aosto (itale Aosta [aòsta], france Aoste [aòst], arpitane Auhta [òhta]). En la valo troviĝas mondfamaj turismurboj, kiel Champoluc en la komunumo Ayas, Courmayeur kaj Breuil-Cervinia [ŝa~polü'k, kurmajö'r kaj bröj-servinjá].

En la antikveco tie loĝis la kelta popolo de la salasoj. La romianoj konkeris la valon ĉirkaŭ la jaro 25 antaŭ nia erao. Poste ĝi estis regata de gotoj, lombardoj kaj burgundoj. En la 11-a jarcento ĝin akiris la Savoja dinastio.

Vidu ankaŭ 
 Kafo laŭ maniero de Aosta Valo
 Genepì
 Aostvala

Eksteraj ligiloj 
  ( kaj )
 aldona turisma retejo ( kaj )

Valoj en Italio
Apulio

Apulio aŭ Apulujo ( ) estas sudorienta regiono de Italio, kiu konsistigas la maleolon kaj la kalkaneon de la Itala duoninsulo. Ĝi estas regiono kampara, kiu produktas fruktojn kaj vinon. Ĝiaj havenoj servas Grekion kaj Albanion.

Historio 

La unuaj prahomoj jam loĝis en Apulio antaŭ 250 000 jaroj; tion pruvis, inter aliaj, la malkovro de la restaĵoj de la tiel nomata Homo de Altamura, ekzemplero de praa Neandertala homo. Ekzistas multenombraj aliaj restaĵoj el pratempo, kiel menhiroj kaj dolmenoj.

Dum la 1-a jarmilo antaŭ Kristo alvenis la popoloj Daunianoj, Peuketianoj kaj Mesapianoj, verŝajne el Ilirio. Poste, dum la helena epoko, multajn koloniojn tie fondis la Granda Grekio, inter kiuj la sparta urbo Tarentum (Taranto).

La Romianoj rapide komprenis la gravan rolon de Apulio kiel komerca nabo, tamen ĝia konkero, dum la 3-a jarcento antaŭ Kristo, aparte malfacilis pro la rezisto de la urboj Tarentum kaj Brundisium (Brindizio). La Romianoj finfine starigis la regionon Regio II Apulia et Calabria, kiu ankaŭ inkluzivis Samnion, parto de la nuntempa Moliso kaj la orienta Basilikato. Estis konstruitaj la strato Appia kaj, dum la imperia periodo, la strato Traiana, per kiu oleo kaj greno produkitaj en Apulio povis esti transportataj.

Kiam la Okcidenta Roma Imperio disfaliĝis, Apulio travivis daŭran periodon da sufero. Post la alveno kaj foriro de multaj popoloj, la regiono iĝis posedaĵo de la Bizanca imperio.

Poste, la alveno de la Normanoj, ili forpelis la bizancojn de Suda italio kaj formigis  Reĝlando de la du Sicilioj daŭrita ĝis la 1302.

Geografio 

El geografia vidpunkto, Apulio estas longa kaj mallarĝa regiono, kies sudan parton konsistigas duoninsulo kiu etendiĝas inter la Adriatika maro, oriente, kaj la Ionia maro, okcidente kaj sude. La tradicia limo inter la du maroj estas la Markolo de Otranto, kiu disigas Apulion de Albanio.

Ĉefaj urboj 
Jenas listo de la 10 urboj kun plej da loĝantoj.

Notoj

Eksteraj ligiloj 

 Oficiala retejo de la regiona estraro
Adigeio

Adigeio aŭ Adigeujo estas respubliko en Norda Kaŭkazio, subjekto de Rusia Federacio. La respubliko formiĝis en 1922 kiel Ĉerkesa (Adiga) AO (aŭtonoma provinco aŭ oblasto). Ĝis la jaro 1928 ĝi nomiĝis Adigea (Ĉerkesa) AO, kaj ĝis 1991 Adigea AO.

 Areo: 7,6 mil kvadrataj kilometroj;
 Loĝantaro: 422 mil; inter ili adigeoj — 90 mil, rusoj — 290 mil.
 Ĉefurbo: Majkopo.

Bildaro

Referencoj

Eksteraj ligiloj 

 oficiala retejo de la respubliko Adigeio (ruse) 
 oficiala retejo de la Adigeia universitato (angle  kaj ruse) 
 oficiala retejo de la nacia muzeo de Adigeio (ruse)
Altaja regiono

Altaja regiono () — ne konfuzu kun Altaja Respubliko — estas administracia regiono (Kraj) en Rusio.

Ĝi situas en suda Siberio ĉe la supera parto de la rivero Obo. Ĝi havas sude komunan landlimon kun Kazaĥio kaj sudoriente kun Altaja Respubliko. Ĝi entenas la okcidentan parton de la montaro Altajo kaj en la okcidento parton de la Okcident-Siberia Malaltebenaĵo.

Distriktoj 
 Smolenska

Fontoj
Abĥaz-adigea lingvaro

La abĥaz-adigea, ponta, aŭ okcidenta-kaŭkaza lingvaro estas lingva familio parolata de popoloj de okcidenta Kaŭkazio, ĉefe en Abĥazio kaj en la rusaj respublikoj de Adigio, Karaĉaj-Ĉerkesio kaj Kabardio-Balkario. Signifan parolantaron ĝi havas ankaŭ en Turkio kaj Sirio.

La eroj de la abĥaz-adigea familio estas tri:
 La abĥazaj lingvoj: abĥaza kaj abaza
 La ubiĥa lingvo (formortinta)
 La ĉerkesaj lingvoj: adigea kaj kabarda. (Foje nomigata en esperanto la "adigaj" lingvoj, sed ĉerkesa estas la ĝenerala nomo.)

La abĥaz-adigeaj lingvoj karakteriziĝas je malgranda vokala fonemaro de nur du aŭ tri. Lige kun tio la kvanto de konsonantoj atingas nombrojn (ĝis 80 fonemoj, laŭ la analizo) rekordataj alie nur en la kojsanaj lingvoj.

Normala vortordo en frazo estas agento–objekto–verbo (ekz., "Knabo ŝafojn paŝtas", aŭ pli proksime, "Per knabo ŝafoj paŝtiĝas" [vidu ergativa lingvo]), tamen la vortordo (speciale en la ĉerkesaj lingvoj) ne estas fiksita kaj povas varii en parolo pro stilaj konsideroj.

Iuj lingvistoj proponas parencecon inter tiuj lingvaroj kaj la ĥata lingvo de antikva Anatolio.

Vidu ankaŭ 
 abĥazoj
 adigoj
 abazoj
 adigeoj
 ĉerkesoj
 kabardoj

Literaturo pri la lingvaro 
 Dumézil G. Études comporatives sur les langues caucasiennes du Nord-Ouest. Paris, 1932.

Eksteraj ligiloj 

 http://starling.rinet.ru 
 http://www.lib.utexas.edu/maps/commonwealth/ethnocaucasus.jpg 
 http://linguarium.iling-ran.ru/publications/caucas/alw_cau_content.shtml  

Lingvofamilio
Avesto

La Avesto estas kolekto de la sanktaj libroj de la malnova irana religio. Ĝi instruas pri Zaratuŝtrismo, pri nova religia doktrino, kies iniciatoro estis Zaratuŝtro. La rakonto koncernas al la konflikto inter Mazdao (Ahuramazda) kaj Arimano (Anhramajniu), kaj praktikata iam de la magoj kaj nun de la Parsioj. Mazdao estis patrono de paclaboro, zorganto pri hejmaj animaloj kaj kulturaj kreskaĵoj. Liaj adeptoj devis kulturi la teron, bredi brutaron kaj ekstermi sovaĝan bestaron. Arimano estis prezentita malamiko de homa artagado, patrono de rabobestoj, helpanta al militemaj nomadoj rabi pacan loĝantaron. Kaj Mazdao, kaj Arimano havis siajn demonojn, helpantaj al ili en bataloj, kiuj daŭrigadis dum jarmiloj kaj finiĝis per venko de bonkora dio.

Avesto estas verkita en lingvo zendo.

Vidu ankaŭ 
 Manikeismo

Eksteraj ligiloj 

 http://avesta.org 
 http://www.newadvent.org/cathen/02151b.htm 
 http://avesta.isatr.org/avesta.htm  
 http://www.zarathushtra.com/z/gatha/dji/The%20Gathas%20-%20DJI.pdf 

Sanktaj libroj
Zaratuŝtrismo
Abĥazoj

Abĥazoj estas popolo loĝanta en Kaŭkazio, ĉe la bordo de la Nigra Maro, indiĝenoj de Abĥazio (Kartvelio). Grandaj grupoj de abĥazoj loĝas ankaŭ en Turkio, Sirio kaj aliaj okcident-aziaj landoj (elmigris dum la 19-a jarcento pro religiaj kialoj). En Rusio estas 11,2 mil abĥazoj laŭ datumoj de la jaro 2010. Laŭ censo de Abĥaza Respubliko en la jaro 2011 tie loĝis 122 mil abĥazoj (51% de la loĝantaro).

Nomoj:
 memnomo: аҧсуа [ap'sua];
 kartvele: აფხაზები aŭ აფსუები [apĥazebi aŭ apsuebi];
 ruse: абхазы [abĤAZi]

Antropologie ili apartenas al balkano-kaŭkaza branĉo de granda eŭropoida raso. Famas malgranda abĥaza nigrula subetno de neklara deveno.

Abĥazoj parolas en la abĥaza lingvo, kiu apartenas al abĥaz-adiga lingvaro, kiu hipoteze estas parto de kaŭkazia lingvofamilio. Ĉe abĥazoj estas disvastigita ankaŭ la rusa kaj la kartvela lingvoj. Abĥaza skribo baziĝas sur cirila grafiko, ĉiu sono havas apartan literon en la alfabeto.

Kredantoj estas sunaismaj islamanoj (plejparto de la abĥazoj en Turkio) kaj ortodoksaj kristanoj (plejparto de la abĥazoj en Abĥazio kaj Rusio), samtempe estas disvastiĝintaj lokaj kredoj kaj antaŭkristanaj tradicioj.

Moderna historio 
Post la disfalo de Sovetunio kartvelia registaro decidis eksigi aŭtonomion de Abĥazio, sed renkontis kontraŭstaron de abĥazoj. Armita konflikto, en kiu abĥazojn helpis reprezentantoj de la parencaj etnoj el Norda Kaŭkazio, finiĝis per foriro de kartveliaj trupoj kaj etne kartvela loĝantaro (krom la plej sudaj partoj, kie kartvela etna grupo megreloj daŭre loĝas). Vd. Abĥazio.

Referencoj

Aliaj projektoj 

 
Etnoj
Altaja lingvaro

Altaja lingvaro estas proponata lingvofamilio de popoloj, en kiun inkludiĝas (1) Mongola, (2) Tunguso-Manĝura kaj (3) Turka grupoj. Totala kvanto: 132,45 mln. Etnogeografia distribuo de la familio laŭ la mondopartoj estas jena (mln):

 Mongola
 Burjata - Kalmuka - Mongola
 Tjurka
 Azerbajĝana - Ĉuvaŝa - Jakuta - Kazaĥa - Kirgiza - Tatara - Turka - Turkmena - Ujgura - Uzbeka
 Tungus-Manĉura
 Ĉakara - Evenka - Evena - manĉura

SU - Teritorio de iama Sovetunio sen baltaj landoj.

Iuj lingvistoj ankaŭ diskutas apartenon de la korea lingvo al la altaja lingvaro, sed laŭ aliaj temas pri izolita lingvo, sen ke estus klara konsento.

Lingvofamilio
Aŭstralia lingvaro

La Aŭstralia Familio estas lingvofamilio de popoloj, prezentita de aborigenaj triboj de Aŭstralio. Dum popolnombrado de 1991 ĉirkaŭ 265 mil homoj nomis sin aborigenoj de Aŭstralio.

Lingvoj 
 Djabugaja lingvo
 Ĝirbala lingvo
 Ĝivarla lingvo
 Pama-nungaa lingvaro
 Pitjantjatjara lingvo

Datumoj 
 Indiĝenaj triboj (Kamilaroj, Arabanaoj, Varamungoj k.a.) vivantaj en Aŭstralio. Grandparte estis ekstermitaj de koloniistoj. En lingva kaj rasa vidpunkto formigas apartan grupon.
 Raso: aŭstraloida;
 Kredoj: presbiterianoj kaj katolikoj, konservigas tradiciajn kultojn.

Eksteraj ligiloj 

 Aŭstraliaj indiĝenaj lingvoj
 Mapo de aŭstraliaj indiĝenaj lingvoj 
 Lingvoj de Aŭstralio

 
Aŭstralio
Lingvaj minoritatoj
Algonkenaj etnoj

Etnografio > Etno > Klasifiko de etnoj > Indianaj Familioj > Algonkeno-Mosa Familio

La algonkenaj etnoj estas grupo de indianaj etnoj, kiuj tracicie loĝas en la nordoriento de Nord-Ameriko, apud la Grandaj Lagoj kaj rivero Sankt-Laŭrenco. Reprezentantoj interalie estas la algonkenoj, seliŝoj kaj vakaŝoj. Totala kvanto: 405 mil. La etnanojn ligas la fakto ke iliaj longvoj apartenas al la algonkena lingvaro.

Etnoj 
Algonkenoj

 Nomo: [f] Algonquins; [r] algonkini
 (1) grupo de indianaj popoloj (oĝibvoj, mikmakoj, delavaroj, krioj, ĉejenoj k.a.) en Usono kaj Kanado, 260 mil (1992). Parolas algonkenajn lingvojn. Apartenas al amerika branĉo de mongoloida raso.
 (2) Indiana popolo en Kanado. Kvanto: 2.5 mil.
 Lingvo: dialekto de oĝibva lingvo.
 Religio: katolikoj.

ĈEJENOJ

 Nomoj: [m] dzi-tsis-tas; [f] Cheyennes; [r] ĉejeni
 Indiana popolo de algonkena grupo en Usono (rezervejoj en ŝtatoj Montano kaj Oklahomo), 8 mil (1992).
 Kredantoj: kristanoj (protestantoj).

KRIOJ

 Nomo: [f] Krio; [r] kri
 Popolo de algonkena grupo en Kanado (provincoj Ontario, Manitobo, Saskaĉevano, Alberto), 70 mil (1992).
 Kredantoj: katolikoj kaj protestantoj (anglikanoj).

KVAKJUTLOJ

 Nomo: [m] kvakiutl; [f] Kvakiutl; [r] kvakijutli
 Indiana popolo de vakaŝa grupo en Kanado, 1 mil (1992).
 Laŭ religio protestantoj.

MENOMINOJ

 Nomoj: [m] menomini; [f] Menomines; [r] menomini
 Indiana popolo de algonkena grupo en Usono (rezervejo en ŝtato Viskonsino, preskaŭ duono en urboj), pli ol 43 mil (1987).
 Laŭ religio katolikoj.

MIKMAKOJ

 Nomoj: [f] Micmacs; [r] mikmaki
 Indiana popolo de algonkena grupo en Kanado (rezervejoj en provincoj Kebekio, Nov-Skotio, Novlando kaj Insulo de Princo Eduardo), 12,5 mil (1987).
 Kredantoj: protestantoj kaj katolikoj.

Mohikanoj

 Nomoj: [f] Mohicanes; [r] mogikani
 Indiana popolo de algonkena grupo en Usono (kelkaj centoj homoj, loĝas en rezervejo de Viskonsina ŝtato).

MONTARAJ NASKAPOJ

 Nomoj: [f] Montagnier-Naskapi; [r] montanje-naskapi
 Indiana popolo de algonkena grupo en Kanado (provincoj Kebekio kaj Novlando), 15 mil (1992).
 Konservas tradiciajn konfesojn, estas ankaŭ kristanoj (katolikoj kaj anglikanoj).

NUTAKOJ

 Nomoj: [f] Noutaki; [r] nutka
 Indiana popolo de vakaŝa grupo en Kanado (insulo Vankuvero), parto - en Usono (ŝtato Vaŝingtono). Totala kvanto: 2 mil (1992).
 Kredantoj: kristanoj.

Oĝibvoj

 Nomoj: [m] ĉippeva; [f] Chippewa, Ogibway; [r] oĝibve
 Indiana popolo de algonkena grupo en Usono (10 mil, 1992) kaj Kanado (20 mil).
 Kredantoj: precipe katolikoj.

SELIŜOJ

 Nomoj: [f] Selichiens; [r] seliŝi
 Grupo de indianaj popoloj en sudokcidento de Kanado kaj nordokcidento de Usono, pli ol 20 mil (1992).
 Lingvoj: seliŝaj.
 Kredantoj: kristanoj.

Vidu ankaŭ 
 Vendiko

Indianaj etnoj en Nordameriko