alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Japanoj

La japanoj () estas popolo de izolita lingvofamilio, ĉefloĝantoj de Japanio (123,6 milionoj). Japanoj loĝas ankaŭ en Usono (Kalifornio, Havaja insularo, Gvamo), Kanado, Brazilo, Palaŭo kaj Peruo. Entute estas ĉirkaŭ 125,6 milionoj da japanoj (1992).

 Lingvo: japana.
 Apartenas al aparta transira rasa grupo.
 Religio: precipe ŝintoistoj kaj budhistoj, estas ankaŭ kristanoj kaj adeptoj de sinkretismaj kultoj.

Konserviĝas apartaj etnografiaj grupoj (ekz. loĝantoj de Rjukju-insularo) kun aparta kulturo - vestaĵoj, kutimoj, dialekto. Speciala etnografia fenomeno estas Eta aŭ Burakumin - posteuloj de popolo de malnoblaj profesioj, kiuj dum feŭda Japanio havis neniajn rajtojn kaj loĝis en apartaj urbetoj (kaj loĝas ĝis hodiaŭ). Ilia nombro estas ĉirkaŭ 2-3 milionoj.

Japanoj formiĝis kiel grupo de triboj dum 1-a jarmilo a.K. migrinte de la Korea duoninsulo al la Japanaj insuloj, kie loĝis Ajnoj kaj aliaj aŭstroneziaj popoloj. Dum la procezo de intermiksiĝo, la lingvo de la nov-venintoj super-regis. En 4 jc p.K. finiĝis kunmiksiĝo de antikvaj japanaj triboj kaj popoloj, kreante la unuan tutjapanan ŝtaton - la Jamato-Regno. Poste pro la izolita situo, japanoj trairis diferencan de aliaj popoloj de kontinenta Azio vojon de sia evoluo. Nur post la dua mondmilito okazis gravaj ŝanĝoj direkte al alproksimiĝo al moderna kulturo.

La bazo de ilia tradicia ekonomio estas riz-kulturado. Oni kulturas ankaŭ teon, legomojn, citrusojn, kaj diversajn fruktojn, kaj oni praktikas bredadon de silkraŭpoj kaj fiŝkaptadon. Modernaj japanoj laboras precipe en industrio kaj servoj, kaj loĝas en urboj.

Japanoj sin vestas laŭ eŭropa stilo, sed en hejmo aŭ dum ripozo ili portas ankaŭ nacian kostumon - kimono. Ili bone konas eŭropan kuirarton, sed multaj preferas la nacian. Nefermentita kuirita rizo estas ĉefa manĝaĵo, kiun oni manĝas per specialaj bastonetoj, nomitaj haŝioj. Spicoj kaj supoj estas tre diferencaj.

Klasika poezio, pentroarto, arkitekturo de dekoraj ĝardenoj, aranĝado de floroj - ikebana, diversaj specoj de teatro - opero noo, pupteatro bunraku, kortega teatro bugaku, templa teatro - dengaku kaj kagura, k.a. - ĉi tiu diverseco de kulturaj tradicioj prezentas originan parton de moderna kultura vivo de japanoj.
Jukagiroj

Jukagiroj estas lingve izolita grupo de popoloj. Ĝi estas prezentita de jukagiroj kaj ĉuvanoj.

Jukagiroj 

 Nomoj: [m] detkil; [f] Youkaghirs; [r] jukagiri 
 Popolo de (eble) izolita Jukagira lingvaro en Jakutio kaj Magadana provinco (Rusia Federacio). Kvanto: 1,1 mil (1992). 
 Lingvo: jukagira.

Ĉuvanoj 

 Nomoj: [m] etel; [f] Tchouvanes; [r] ĉuvanci, ŝelagi 
 Popolo en Ĉukotka duoninsulo (Rusia Federacio), ĉirkaŭ 1,5 mil (1992). 
 Parolas en dialekto de jukagira lingvo. 
 Kredantoj: ortodoksuloj.

Etnoj en Jakutio
Etnoj en Fora Oriento (Rusio)
Magadana provinco
Ĉukotka aŭtonoma distrikto
Jehovo

Javeo (aŭ: Jehovo) estas la propra nomo de Dio en la Biblio, aŭ pli ekzakte en la Hebrea Biblio, la Tanaĥo, ĉar ĝi ne aperas en la Nova Testamento kristana. Tiu nomo havas en la hebrea lingvo la formon kvarliteran יהוה (JHVH), kiun oni nomas la Tetragramo.

La antikva hebrea skribo ne montras vokalojn. Kiam oni inventis signojn por indiki la vokalojn, oni aldonis al יהוה (JHVH) en la teksto de la Biblio la vokalsignojn de la vorto אֲדֹנָי (Adonaj), kiu signifas "la Sinjoro", aŭ malpli ofte tiujn de אֱלהִים (Elohim), kiu signifas "Dio", por indiki ke oni legu ĉi tiujn parolojn anstataŭ יהוה, nomo kiun respektegeme la judoj neniam elparolas. Rezulte, anstataŭ יהוה aperas aŭ יְהֹוָה aŭ יֱהֹוִה.

Pro misinterpreto de la kombinaĵo יְהֹוָה (t.e., יהוה kun la vokalaj signoj de אֲדֹנָי) fontas la nomo Jehovo, kiun dum kelkaj jarcentoj oni kredis en kristanaj medioj esti la prononco de la Tetragramo. Sed ekde pli ol ducent jaroj la fakuloj opinias, ke la originala prononco de יהוה (JHVH) similis al "Ja-ŭe", Esperantigite, "Javeo".

La Biblio rilatigas la nomon יהוה kun la frazo, "Mi estas/estos tio, kio mi estas/estos" aŭ mi "estigas/estigos tion, kion mi estigas/estigos" (en Eliro, 3:14), kaj ĝenerale oni derivigas ĝin de la hebrea verbo kiu signifas "esti". Pro tiu interpreto de la origino de la nomo, la franco Pierre-Robert Olivétan ĝin tradukis en la jaro 1535 kiel "la Eternulo", forlasante la pli ol miljaran tradician tradukon "la Sinjoro" (greke Κύριος, latine Dominus), tradukon kiun oni trovas ankaŭ en la citaĵoj de la hebrea Biblio en la Nova Testamento.

L. L. Zamenhof uzis la vorton "Eternulo" en sia traduko de la Malnova Testamento. Li skribis:

En la Esperanta Nova Ekumena Biblio (1975) oni uzas la vorton "Javeo" anstataŭ "la Eternulo": "Laŭdu Javeon pro Lia boneco, ĉar Li estas eterne fidela." (Psalmo 136:1) (Zamenhof: "Gloru la Eternulon, ĉar Li estas bona, ĉar eterna estas Lia boneco.").

Vidu ankaŭ 

 Adonaj
 Biblia Tetragramo
 Dio
 Dio de la Abrahamaj religioj
 Elohim
 Nomoj de Dio en la Biblio
 Servisto de Javeo

Notoj kaj referencoj 

Abrahamaj religioj
Julia kalendaro

La julia kalendaro estis la ĉefa kalendaro de Romio kaj poste Eŭropo kaj kolonita Ameriko de 46 a.K. ĝis la 16-a jarcento. Ĝi estis la antikva romia kalendaro kiel reformita de Julio Cezaro. En 1582 la julia kalendaro laŭvice estis reformita de papo Gregorio la 13-a por fari la gregorian kalendaron, kiu estas la nuna ĉefa kalendaro de la mondo.

La 1-a de januaro 2000 laŭ la gregoria kalendaro estis la 19-a de decembro 1999 laŭ la julia.

Historio

Antaŭ la julia kalendaro 
Antikvaj Romianoj estis unuaj, kiuj transiris al Suna kalendaro. La jaro de la antikva Romia kalendaro konsistis el 10 monatoj, aŭ 304 tagoj. La restan tempon Romianoj atendadis ĝis veno de printempo por denove komenci tempokalkulon. La Novjaro komenciĝadis en Marto.

Dum longa tempo, la kalendaro tiel konfuziĝis ke ĝi sekvis nek sunan movon, nek lunan. Kiel oni diris, Romiaj militestroj ĉiam venkadis en militoj, sed neniu sciis kiam tio okazadis.

Reformo de Cezaro 
En la 1-a jarcento a.K. Romana ŝtatestro Julio Cezaro laŭ konsiloj de egipta astronomo Sosigeno enkondukis novan tempokalkulan sistemon. Tio okazis en 45 jaro a.K., laŭ kio jarkomenco fariĝis la 1-a de januaro.

Ĉi tiu kalendaro estis pli perfekta. Ĝi estis dividita je 365 tagoj kaj 12 monatoj simile al egipta kalendaro, sed estis unu grava diferenco: ĉiun kvaran jaron oni aldonadis la 366-an tagon. Oni nomis tiajn jarojn superjaroj. Per tio ĝia averaĝa daŭro alproksimiĝis al natura jaro kaj kalendaro fariĝis pli stabila kaj konforma al naturo. Ĉi tiu kalendaro estis nomita "Julia kalendaro".

Konfuzo post Cezaro 
Post la morto de Julio Cezaro en 44 a.K. oni erare faris superjaron en ĉiu tria jaro anstataŭ en ĉiu kvara jaro. Poste oni konstatis la eraron kaj korektis ĝin, farante neniun superjaron dum iom da tempo antaŭ ol daŭrigi kun superjaro en ĉiu kvara jaro. Bedaŭrinde mankas rekta informo pri la precizaj jaroj, kiuj estis superjaroj, inter 44 a.K. kaj 8 p.K.. Tamen, laŭ papiruso publikigita en 1999 (pOxy 61.4175) oni povas dedukti, ke plej verŝajne la superjaroj estis jenaj: 44 a.K., 41 a.K., 38 a.K., 35 a.K., 32 a.K., 29 a.K., 26 a.K., 23 a.K., 20 a.K., 17 a.K., 14 a.K., 11 a.K., 8 a.K., 4 p.K., 8 p.K., ktp. Se oni en romia kunteksto uzas daton inter 44 a.K. kaj 1 a.K., estas bone precizigi, ĉu oni uzas la hodiaŭan julian kalendaron aŭ la tiaman julian kalendaron. En aliaj kuntekstoj oni ĝenerale uzas la hodiaŭan julian kalendaron, sed kelkfoje oni estas pli certa pri la tiama dato. Ekzemple, Julio Cezaro mortis la 15-an de marto laŭ la tiama julia kalendaro; verŝajne tio estis la 14-a de marto laŭ la hodiaŭa julia kalendaro.

Ĝis 527, la julia kalendaro sekvis la romian eraon, sed poste la kristanan eraon.

Vidu ankaŭ 
 Semajno
 Erao
 30-a de februaro
Leĝo (juro)

Leĝo en juro kaj politiko estas aro de normoj kaj reguloj, kiuj difinas, preskribas aŭ permesas certajn rilatojn inter individuoj kaj organizoj. Leĝoj ebligas manieron senpartie trakti tiajn rilatojn kaj puni tiujn, kiuj malhelpas funkciadon de la tuta sistemo. Kutime la ĉefa leĝo de ŝtato estas ĝia konstitucio, ĉiuj ceteraj leĝoj devas esti konformaj al la konstitucio (por kontroli tion ekzistas konstituciaj tribunaloj). Profesie la akuzistoj estas kiuj indikas tiujn kiuj devas esti kontrolitaj ĉu ili obeas kaj sekvas la preskribojn fare de la leĝoj. Poste estos la juĝistoj kiuj pli pesilmetode decidos pri tio.

Tre ofte oni uzas preskaŭ sinonime la terminojn kaj konceptojn "leĝo" kaj "juro", foje pro kontaĝo de la angla lingvo, kiu estas unu el malmultaj eŭropaj lingvoj, kiuj havas nur unusolan vorton por du konceptoj, nome "law". Tamen klaras, ke leĝo estas ĉiu teksto kaj dokumento kiu havas juran validecon kaj eblan rezulton, dum juro estas la tuta justica sistemo.

Juro
Juro estas la aro de reguloj aŭ normoj, kiujn difinas kaj akceptas la homoj por regi la sociajn rilatojn, kaj kiujn garantias la publika potenco, nome la ŝtato.

La devigeco de la jura regulo kaj la puno ligita kun ĝi distingigas la ĉi-lastan disde la reguloj morala kaj ĝentileca. La punon donas la ŝtato (t.e. estaĵo artefarita de la homoj), kio distingigas la juran regulon ankaŭ disde la religia regulo.

La objektiva juro estas la aro de la juraj reguloj. La pozitiva juro estas la aro de la juraj reguloj, kiuj efektivas en koncerna ŝtato je koncerna momento; la juroj ja malsamas en tiuj aŭ aliaj landoj, kaj ankaŭ ŝanĝiĝas laŭ la tempo.

Vidu ankaŭ
 Leĝdona iniciato
 Leĝo de pureco, la plej frua varoleĝo en la mondo
JEFO-Vikio

La JEFO-Vikio estas vikio por la membroj de la Junulara Esperantista Franca Organizo.

Fakte ekzistas du vikioj :
 La unua estas labor-vikio. Ĝia celo estas provizi laborejon por inviti la membrojn de la asocio kunlabori pri diversaj agadoj: redaktado de tekstoj, demandaroj kaj respondaroj, preparo de eventoj.
 La dua estas publika vikio. Temas pri kultura portalo por franclingvaj lernantoj de esperanto. Ĝi ekzistas ekde novembro 2006.

Eksteraj ligiloj 
Publika JEFO-Vikio 

Retejoj
Jakub Arbes

Jakub ARBES (naskiĝis la 12-a de junio 1840 - mortis la 8-a de aprilo 1914) estis ĉeĥa verkisto de sociaj romanoj (Kandidatoj de ekzistado, La lastaj tagoj de la homaro).

Li estas aŭtoro de nova literatura ĝenro, kiun Jan Neruda nomis romanedo. Temas pri rakontoj kun mistera timiga atmosfero, kun ŝajne supernaturaj fortoj, kiuj fine estas nature klarigataj (Sankta Ksaverio, La cerbo de Newton, La unua nokto ĉe la kadavro, Krucumitino). Romanedo similas al detektiva rakonto.

Liaj "Rakontoj" en traduko de Josef Grňa estis la unua ĉeĥa beletraĵo tradukita en Esperanton (1908). Nun proponas la Rakontojn eLibero .

Verkoj 
 Pláč koruny české neboli Nová perzekuce (Ploro de la krono bohemia aŭ Nova persekutado, pamfleto 1869)
 Lež a pravda o „svatém“ Janu Nepomuckém (Mensogo kaj vero pri la „sankta“ Johano de Nepomuk, anonima pamfleto 1970)
 Kandidáti existence (Kandidatoj de ekzistado, romanedo 1878)
 Romaneta I-II (Romanedoj I-II, 1878-1884)
 Svatý Xaverius (Sankta Ksaverio)
 Newtonův mozek (La cerbo de Newton)
 Akrobati (Akrobatoj)
 Lotr Gólo (Kanajlo Golo)
 Mravokárné románky (Moral-admonaj romanetoj, 1880)
 Mesiáš (Mesio, 1883)
 Předměstské arabesky (Antaŭurbaj arabeskoj, 1883)
 Štrajchpudlíci (Presejaj lernoknaboj, 1883)
 Povídky a kresby (Rakontoj kaj desegnoj, 1884)
 Záhadné povahy (Misteraj karakteroj, 1884)
 Český Paganini (Ĉeĥa Paganini, 1884)
 Moderní upíři (1884)
 Dva barikádníci (Du barikadistoj, 1885)
 Idyly utrpení a bídy (Idilioj de suferado kaj mizero, 1885)
 Ve službě umění (En servo de la arto, 1886)
 Miniatury (Miniaturoj, 1886)
 Etiopská lilie (Etiopia lilio, 1886)
 Poslední dnové lidstva (Lastaj tagoj de la homaro, 1895)
 Advokát chuďasů (Advokato de la malriĉuloj, 1906)

En Esperanto aperis 

 Rakontoj (PDF) aŭ Rakontoj (HTML, ISO-8859-1, ASCII iksisme) (El la vivo de Mozart en Praha, La blanka edziniĝa vesto, La unua nokto ĉe la mortinto, Moderna Magdalena), (trad. Grňa Josef, eld. Ferd. Boháček, Jevíčko)
 Apud la lito de solenaskito, trad. Grňa Josef, Český esperantista, 1909
 La unua idealo, trad. Grňa Josef, Český esperantista, 1909,
 La unua idealo, trad. František Dus, Časopis českých esperantistů, 1912
 Oranĝo, trad. Tobek V., Časopis českých esperantistů 1910
 La unua „Marseillaise“ el bohema pulmo, trad. Alexander Zahel, La Revuo 1913-1914, p. 343-353, 392-400
 Studo pri pulo, trad. Miloš Lukáš, La Progreso II 1925 4 5 42
 Ĉielarka punkto super la kapo, Čech V. Ĉs. antologio 1935

Ĉeĥlingvaj verkistoj
Ĉeĥaj verkistoj
Ĉeĥaj ĵurnalistoj
Josef Čapek

Josef ČAPEK (naskiĝis la 23-an de marto 1887 en Hronov – mortis en aprilo 1945 en la koncentrejo Bergen-Belsen), la pli aĝa frato de Karel Čapek, estas precipe klasikulo de la moderna ĉeĥa pentroarto kaj ilustrado, sed li apartenas ankaŭ al gravaj verkistoj.

Kun Karel li kunaŭtoris plurajn verkojn, aliajn li verkis memstare. Multe li verkis kaj ilustris por infanoj. Li ankaŭ elpensis la nomon roboto por artefarita homo, kiun uzis Karel Čapek en la dramo R.U.R. kaj tiel mondfamigis. Josef Čapek ilustris multajn librojn de ĉeĥaj aŭtoroj. En 1939 li estis arestita de gestapo, ses jarojn li travivis en kelkaj koncentrejoj kaj dum unu transporto li mortis pro tifo.

Listo de verkoj 

(La verkoj komunaj kun frato Karel estas signitaj per K post la dato)
 Zářivé hlubiny a jiné prózy ("Brilaj profundoj kaj aliaj prozaĵoj, 1916, K)
 Lelio ("Lelio", 1917)
 Krakonošova zahrada ("La ĝardeno de Krakonoŝ", 1918, K)
 Nejskromnější umění ("La plej modesta arto", 1920)
 Ze života hmyzu ("El la vivo de insektoj", 1922, K)
 Lásky hra osudná ("Amludo fatala", 1922, K)
 Pro delfína ("Por delfeno, 1923)
 Země mnoha jmen ("Multnoma lando", 1923)
 Umělý člověk ("Artefarita homo", 1924)
 Adam Stvořitel ("Adamo la Demiurgo", 1927, K)
 Ledacos ("Diversaĵoj", 1928)
 Povídání o pejskovi a kočičce ("Rakontado pri la hundeto kaj katineto", 1929)
 Stín kapradiny ("La ombro de filiko", 1930)
 O tlustém pradědečkovi a loupežnících ("Pri la dika praavo kaj ŝtelistoj", 1932)
 Jak pejsek s kočičkou slavili 28. říjen ("Kiel la hundeto kaj la katineto festis la 28-an de oktobro", 1933)
 Jak se dívat na moderní obrazy ("Kiel rigardi la modernajn pentraĵojn", 1935)
 Kulhavý poutník ("Lamanta pilgrimanto", 1936).
 Diletantská povídka ("Diletanta rakonto", 1937)
 Umění přírodních národů ("Arto de naturaj etnoj", 1938)

 Postmorte aperis 
 Básně z koncentračního tábora ("Poemoj el koncentrejo!, 1946)
 Co má člověk z umění ("Kiel la arto prosperas al la homo", 1946)
 Psáno do mraků ("Skribite en nubaron", 1947)
 Rozpomínky ("Ekrememoroj", 1947)
 Za bratrem Karlem ("Rememore pri frato Karel", 1948)
 Povídejme si, děti ("Ni babilu, infanoj", 1954)
 O sobě ("Pri si mem", 1958)
 Moderní výtvarný výraz ("Moderna plastik-arta esprimado", 1958)

 En Esperanto 
 La printempo (tr. Jaroslav Hladký, Ligilo 1935, p. 33–34)
 Pri la dika praavo kaj ŝtelistoj'' (tr. Josef Vondroušek, en: Karel Čapek – Naŭ fabeloj kaj ankoraŭ unu pezaldone, manuskripto)

Ĉeĥaj pentristoj
Ĉeĥlingvaj verkistoj
Ĉeĥaj dramistoj
Kubismaj pentristoj
Ĉeĥaj porinfanaj verkistoj
Sciencfikciaj verkistoj
Ĉeĥaj fotistoj
Ĉeĥaj ilustristoj
Ĉeĥaj romanistoj
Ĉeĥaj ĵurnalistoj
Necerta mortodato
Ekspresionismaj pentristoj
Mortintoj en koncentrejo Bergen-Belsen
Ĉeĥoslovakoj de la dua mondmilito
Ĉeĥaj scenejdekoraciistoj
Junulara Esperantista Semajnfino

Junulara Esperantista Semajnfino (JES) estis la nomo de regionaj Esperanto-renkontiĝoj organizataj de membroj de la Usona Esperantista Junularo (USEJ) en diversaj urboj tra Usono.  Ili havis 5-20 junulojn kiuj kunvenas por paroli Esperanton. Ĝenerale ili kantas, ludas, vizitas vidindaĵojn, ktp.

Historio 

Lancaster (marto 1995)
Filadelfio (marto 1996)
Nov-Hampŝiro (aŭgusto 1997)
Vaŝingtono (majo 1997)
Vaŝingtono (majo 1998)
Bostono (marto 2001)
San Francisco (aŭgusto 2001)
Novjorko (septembro 2001)
Filadelfio (februaro 2002)

Eksteraj ligiloj 

de USEJ-Vikio - https://tejo.org/usej/Junulara_Esperantista_Semajnfino 

Usona Esperantista Junularo
Julius Fučík (ĵurnalisto)

Julius FUČÍK (naskiĝis la 23-an de februaro, 1903,
mortis la 8-an de septembro, 1943)
estis ĉeĥa komunista ĵurnalisto ekzekutita de nazioj en Berlino-Plötzensee. En karcero li verkis danke al helpo de ĉeĥa gardisto Kolínský verkon Raporto skribita en pendumila maŝo (esperantigita de R. Hromada), kiu post la milito estis tradukita en pli ol 80 lingvojn (en la japanan tradukis ĝin fama japana esperantisto kaj bohemisto Kurisu Kei). Ĉar la verko estis misuzata por propagandaj celoj de la totalisma reĝimo en Ĉeĥoslovakio, ĉiu nova eldono aperis kun kelkaj ŝanĝetoj, kio vekis suspekton, ke la libron aŭtoris iu alia kaj ke ĉio estas granda mensogo. Nur en 1992 ekspertoj povis traesplori la manuskriptajn papervolvaĵojn, elportitajn sekrete el la karcero, kaj konstatis, ke ili estas aŭtentaj, sed la publikigata versio estis iom "korektita" (ekzemple oni sekretigis konfeson de Fučík, ke li ne eltenis torturadon kaj parolis). Do la Esperanta eldono el 1979 suferas pro la mankoj, tamen la traduko estas leginda jam pro tio, ke ĝi estas laboro de Rudolf Hromada, unu el plej bonaj stilistoj de la Esperanta literaturo.

Fučík estis ankaŭ literatura kritikisto. El liaj kritikoj pleje gravas la eseoj pri la verkistoj Karel Sabina kaj Božena Němcová kaj pri la Nacia Teatro en Prago.

Li estis la nepo de la samnoma ĉeĥa komponisto.

Vidu ankaŭ 
2345 Fučik

Ĉeĥlingvaj verkistoj
Ĉeĥoj kondamnitaj al mortpuno
Ekzekutitoj per pendumo
Personecoj sur ĉeĥoslovakaj poŝtmarkoj
Josef Rumler

Josef RUMLER (naskiĝis la 20-an de julio 1922 en Chlumec nad Cidlinou - mortis la 1-an de novembro 1999 en Prago) estis ĉeĥa poeto kaj tradukisto, verkanta ankaŭ en Esperanto. Honora membro de ĈEA.

Post la studoj de polonistiko kaj slavistiko (tradukoj en la ĉeĥan el Henryk Sienkiewicz, Andrzej Strug, Stefan Żeromski, Jerzy Pytlakowski, Maria Dąmbrowska), li lektoris ĉe Komerca altlernejo kaj en la jaroj 1952-1974 laboris kiel redaktoro en la eldonejo Československý spisovatel (Ĉeĥoslovaka verkisto). Por eldono li preparis verkojn de Miĥail Isakovskij, Vojtěch Rakous, Karel Hynek Mácha, Jan Čarek, Karel Havlíček Borovský, Rainer Maria Rilke, Jindřich Šimon Baar, Jaroslav Havlíček, multajn librojn li akompanis per antaŭ- aŭ postparoloj kaj komentarioj.

Aŭtoro de 4 ĉeĥlingvaj poemaroj.

Esperantisto li fariĝis en 1978 kaj tuj komencis aktivi literature.

Verkaro ĉeĥlingva 
 Vynášení houslí (Elportado de violonoj, 1970)
 Hrnek ranního mléka (Taso da matena lakto, 1973)
 Výstup na horu Říp (Ascendo al la monto Říp, 1978)
 Ranní dojení (Matena melkado, 1987)
 Obnovené obrazy selského živobytí v Čechách (Renovigitaj bildoj de kampula vivo en Bohemio, 1997)
 Líbánky s češtinou (Mielmonato kun la ĉeĥa lingvo)

Verkaro esperantlingva 
 Niaj aŭtoroj sin prezentas (1980),
 Kvarfolio (1985 kun Urbanová, Karen, Vidman),
 Abunde kaj redunde (1986),
 Koncepto de diversaj stiloj kaj ĝia apliko al la Esperanta leksiko (1987),
 Ranní dojení / Matena melkado (1987),
 Lasta ĉevalo (1992), eldonis Fonto.
 Vitae rusticae in Bohemia imagines renovatae / Renovigitaj bildoj de la kamparana vivado en Ĉeĥio (Fonto, Chapecó, 2011 - latina - Esperanta eldono)

Tradukoj en Esperanton 
 En la koro de Eŭropo (1983),
 52 nuntempaj ĉeĥaj poetoj en 1000 versoj (1989),
 Inoj de F. Halas (1996), eldonis Fonto
 Máj / Majo de K. H. Mácha (1999),
 Štědrý den / Kristnaska tago de K. J. Erben (1999).
 Renovigitaj bildoj de la kamparana vivado en Ĉeĥio / Vitae rusticae in Bohemia imagines renovatae. (Tradukis la aŭtoro - en Esperanto kaj en la Latina), eld. Fonto (2011).

Traduko el Esperanto ĉeĥen 
 Těžké víno / Peza vino de Eli Urbanová (1996)

Multaj tradukoj aperis en la brazila gazeto Fonto, ne nur el poetoj plej famaj (Petr Bezruč, Otakar Březina, Miroslav Florian, František Halas, Vladimír Holan, Miloš Macourek, Karel Hynek Mácha, Vítězslav Nezval, Jan Pilař, Karel Toman, Jan Skácel, Jiří Wolker, Jiří Žáček), sed ankaŭ el la malpli konataj (Karel Boušek, Lubomír Brožek, Jaroslav Čejka, Michal Černík, Kamil Mařík, Jaromír Pelc, Josef Peterka, Ivo Šmoldas, Čestmír Vidman, Alois Volkman k.a.).

Eksteraj ligiloj 
 Verkoj de kaj pri Josef Rumler en la Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo 

Ĉeĥlingvaj verkistoj
Esperanto-verkistoj
Ĉeĥaj esperantistoj
Ĉeĥaj poetoj
Tradukistoj al la latina lingvo
Honoraj membroj de ĈEA
Ĉeĥlingvaj poetoj
J

J, minuskle j, estas la 13-a litero de la esperanta alfabeto kaj 10-a litero de la alfabetoj angla, franca, germana, nederlanda kaj skandinavaj.

En Esperanto, ĝi havas la prononcojn (laŭ IFA) aŭ konsonantan [j] aŭ duonvokalan [i], kaj la nomon jo. Ĝi duonvokale rilatas al I same kiel Ŭ al U. Ĝia gramatika funkcio estas estigi pluralojn (unu gaja homo > unuj gajaj homoj). Ĝia duonvokala funkcio estas estigi diftongojn (aj, ja, ej, je, oj, jo, uj, ju).

J ne estas origina parto de la latina alfabeto, kiu prae uzis la saman literon I por ambaŭ sonoj  kaj  (ekzemple en la nomo IVLIVS, modernskribe "Julius"), sed evoluis en verkoj de mezepokaj monakoj en Eŭropo, kiuj por distingi inter vokala kaj konsonanteca i ekskribis du i, unu super la alia, por la lasta. Poste la du i kunfandiĝis al J/j.

La originan prononcon pli-malpli konservis la modernaj alfabetoj de Esperanto, de la germana, de la nederlanda, de la latinliteraj slavaj lingvoj kaj de la lingvoj de Nordio.

En aliaj alfabetoj, la signoj I aŭ Y prenis tiun funkcion, dum j ricevis novajn taskojn. En la hispana ĝi estas legata kiel  aŭ , en la franca kaj la portugala kiel , en la okcitana kaj en la angla, kaj en multaj kun angla-inspiritaj alfabetoj kiel .

Tamen, por diftongigi, la plejmulto de la latinskribaj ortografioj utiligas i (tiel, kun kromsigno, ankaŭ IFA) aŭ y.
Tiucele uziĝas j en Esperanto, en la dana kaj en la sveda.

En kelkaj alfabetoj, kiel tiu de la kimra, ĝi tute ne enkutimiĝis, aperante nur en fremdvortoj.

La nomo de J 
Krom son-spegulaj vok-nomoj (jo, je, ĝej), ĝi havas veran nomon en kelkaj lingvoj el la nomo de la hebrea litero samvalora jod, ekzemple Jod  (germane), jod  (dane), jodd (norvege); jota  (portugale) kaj  (hispane).

Eksteraj ligiloj 

 Sergio Pokrovskij: Duonvokaloj kaj diftongoj.

Bazaj latinaj literoj
Ĵ

Ĵ, minuskle ĵ, estas la 14-a litero de la Esperanto-alfabeto, havanta la prononcon (laŭ IFA) [ʒ] kaj la nomon "ĵo".

Ĵ estas invento de Zamenhof, modifo de J. La kaŭzo, ke li ne elektis la signon Z kiel bazon (kio estus pli logike, kiel voĉa kuzo de 'Ŝ'), probable estas influo de la franca, en kiu j prononcatas [ĵ], ekzemple la nomo Jacques [ĵak]. Ankaŭ povas faktori, ke ẑ estas grafike malbona solvo (tiom da pintaj anguloj ĝenas la legadon). Pro la ortografia simileco, ĵ estas ofte uzata eĉ por transskribi j [ĝ] de angladevenaj vortoj, spite al la ŝanĝata prononco: jeep [ĝip] > "ĵipo", jazz [ĝez] > "ĵazo".

En aliaj lingvoj 
 zs en la hungara lingvo.
 j en la franca lingvo, portugala lingvo, turka lingvo.
j kaj g antaŭ e kaj i en la kataluna lingvo.
 z(i) Kunrei Transskribo (zi じ [ĵi])
 zh en la angla (por transkribo de la rusa Ж,ж ); en kelkaj vortoj kiel s: vision [viĵen], pleasure [pleĵa].
 Ж, ж en la rusa lingvo, ukraina lingvo, serba lingvo, kaj diversaj aliaj lingvoj kiuj uzas la cirilan alfabeton.
 r silab-komence en la ĉina lingvo (preskaŭ).
 ج en la araba lingvo, kiam prononcata kun nord-okcident-afrika akcentoj kaj dialektoj inkluzive la plejparto da Levantenio, krom Egiptio.
 Ž, ž en la ĉeĥa lingvo, slovaka lingvo, slovena lingvo, kroata lingvo, litova lingvo, latva lingvo kaj aliaj.
 ჟ en la kartvela lingvo.

Surogataj skribosistemoj 
Kiel surogata skribosistemo, eblas eviti la ĉapelan signon en situacioj kiam uzo de la normala litero ĵ teknike problemas (historie en nacilingvaj tajpiloj aŭ en telegramoj, moderne ekzemple en poŝtelefonaj mesaĝetoj aŭ iuj retpoŝtaj programoj): tradicia helpa kodo en Esperanto estas la h-sistemo, do reprezentigo de la litero per kombino "jh", kvankam en la 20-a jarcento pli kaj pli uziĝis la x-sistemo, do reprezentigo de la litero per kombino "jx" (avantaĝa por aŭtomata anstataŭigo per la vera ĉapelita litero). Aliaj sistemoj malpli ofte uzatas: el ili menciindas la uzo de la kombinoj jˆ kaj j'.

Esperanta alfabeto

id:Sirkumfleks#Ĵĵ
Ĵak Yvart

Jacques YVART, en esperanto Ĵak' Ivart', estas franca kantisto kiu kantas ne nur france sed ankaŭ en Esperanto.
Li ricevis premiojn en Bulgario, Francio kaj Usono. Li ankaŭ estas verkisto kaj profesoro pri la "Historio de la franca kanzono" en la universitato de Los-Anĝeleso (Kalifornio) kaj Louisville (Kentukio). Ekde la komenco de sia kariero ĝis nun (2008), li verkis aŭ kunverkis 26 albumojn.

Diskografio

En Esperanto 
 Jacques Yvart kantas Georges Brassens (1998) (parto de Kolekto 2000)
 La geamantoj sur la verda benk' 
 La pluvombrelo 
 Kanto por la kampul'
 En akvo de la klara fonto
 Povra Marteno 
 Tuj la kompanar'
 Vinilkosmo-kompil' 1 (1995) - Li kontribuas al la kompilaĵo per unu kanto, nome: Mia Tero.
 Invito por vojaĝo
 14 titoloj daŭras 51 minutojn.
 Brassens plu aperis en 2011 ĉe Vinilkosmo
 La geamantoj sur la verda benk'
 Kanto por la Kampul'
 La pluvmbrelo
 La longa vico
 En akvo de la klara fonto
 La cxevaleto
 Povra Marteno
 La lamanta regxo
 La marista amo
 Ocxjo Leon'
 Johano la neavertino
 Tuj la kompanar'
 Milito

Eksteraj ligiloj 
 
 Jacques Yvart
 Paĝo pri Jacques Yvart  (france/angle)

Esperantlingvaj kantistoj
Francaj kantistoj
Japana miensimbolo

Japana mieno devenas el Japanio kaj havas avantaĝon antaŭ ordinara, Uson-devena mieno, ke ĝi povas rigardati ĝuste sen ajna kapklino. Samkiel masko en Noo, japana mieno emas konfuzeti ne-japanojn ne konantajn orient-aziajn esprimmanierojn.

Jen listo de la plej oftaj (plus du novaj, esperantaĵaj):

Vidu ankaŭ
 Miensimbolo

Miensimboloj
Arto ASCII
Kulturo de Japanio
Piktogramoj

de:Emoticon#Japanische Emoticons
en:Emoticon#Japanese style
Josuo

La nomo Josuo havas plurajn signifojn. Bonvolu elekti el la jenajn:

Josuo estas Biblia profeto
Josuo estas la 6-a libro de la Biblio
JoMo

JoMo (t. e. Jean-Marc LECLERCQ, naskiĝinta la ) estas franca kantisto kaj esperantisto, konata pro lia multlingva koncerto (22 kantoj en 22 lingvoj, kiu eniris la Guinness book of Records (2000).

Biografio 
Li komencis muziki en la jaro 1977 kaj ekesperantiĝis en 1988.

Li venas de Lille, sed nun loĝas en Tuluzo. Li iam estis kantisto de la grupo Les Rosemary’s Babies (La Rozmariaj Beboj) kiu eldonis du KDojn ĉe la franca diskeldonisto Boucherie et Willins Production kaj kies urĝa enscenigo leviĝis al ekstreme varmaj koncertoj tra tuta Eŭropo, el kiuj pli ol ducent estas nur en la franca.

Kariero 
Li surpiedigis sian propran tiaman grupon, La Rozmariaj Beboj, kiu ekfamiĝis komence de la 1990-aj jaroj en la franca alternativa rok-medio. La bando turneis en diversaj landoj (el kiuj Ĉinio), produkis du albumojn, kaj eĉ koncertis sur la prestiĝa pariza scenejo Olympia. Post disiĝo de la Beboj, JoMo kreis novan grupon, Liberecanoj, kun kiu li surbendigis ĉe Vinilkosmo kaj kreis unuan rekordon de multlingva koncerto (22 kantoj en 22 lingvoj), kiu aperis en 2000 en la libro Guinness book of Records. Poste kaj sole, li surbendigis tutan esperantan albumon titolitan JoMo friponas!, kiu aperis fine de 2001. Sekva disko, jOmO slavumas, aperis printempe de 2006 kun multaj muzikistoj slavstilaj. 

Li daŭre koncertas esperante kaj multlingve, sola kun gitaro, kantante ĝojajn kaj dancigajn kantojn.

Multlingveco 
Li montris rimarkeblan progreson al lingvodiverseco pere de muziko. Li havas kantrepertuaron en 22 lingvoj, interalie Esperanto. Pro tio li en 2000 estis menciita en la Guiness-libro pri rekordoj. En 2007 li kantis 25 kantojn en 25 lingvoj en la brita ĝardenurbo Letschworth, kies fondinto parolis Esperanton.

Iom pli troviĝas en la artikolo pri JoMo kaj Liberecanoj; foje li ludas kun grupeto kiel "JoMo kaj la mamutoj". Ĝenerale li adaptas nomojn kaj grupgrandecojn laŭokaze, ludante en diversaj medioj (diversnaciaj, diversaj aĝgrupoj).

Diskaro 
Li havas tradician kaj rokan kantrepertuaron.
 1998: JoMo kaj Liberecanoj
 2001: JoMo Friponas!
 2006: Jomo slavumas
 2010: Afrika Kompilo
 2012: E la Rambalh Bòx. Lo Darrèr Disc Abans la Fin del Monde.
 2016: Okcitanas

Verkaro 
 Jean-Marc Leclercq, Sèrgi Javaloyès: Le gascon de poche. Assimil, Chennevières sur Marne 2004, ISBN 2-7005-0345-7.
 Jean-Marc Leclercq: Ucraïna. Institut d’Estudis Occitans, Puylaurens 2006, ISBN 2-85910-385-6.
 Jean-Marc Leclercq: Diccionari de rimas. Per Noste, Orthez 2012, ISBN 978-2-86866-097-8.

Notoj

Eksteraj ligiloj 
 
 Ses kantoj en la arkivo de MusicExpress.org
 
 Recenzo pri JoMo kaj Liberecanoj el Monato
 Recenzo pri la disko JoMo friponas el Monato
 Radio 3ZZZ 2004-05-03 - Ĉi tiu elsendo enhavas la kanton En la IJK
 Radio 3ZZZ 2005-02-28 - Ĉi tiu elsendo enhavas la kanton Al Durruti

Esperantlingvaj kantistoj
Francaj kantistoj
Francaj gitaristoj
Artistnomoj
John Galsworthy

John GALSWORTHY  (naskiĝis la 14-an de aŭgusto 1867, mortis la 31-an de januaro 1933) estis angla verkisto kaj dramisto.

Studinte juron en Oxford kaj laborante kiel advokato John Galsworthy komencis verki hobie kiam li havis 28 jarojn. La unuajn rakontojn li publikigis sub la pseŭdonimo John Sinjohn. En la jaro 1908 li forlasis sian advokatan postenon kaj dediĉis sin plene al la verkado. En 1932 Galsworthy estis honorata per la Nobel-premio pri literaturo.

Listo de verkoj 
 The Island Pharisees (1904)
 The Forsyte Saga (plurvoluma romanciklo)
 Justice ("Justeco", 1910)
 The Dark Flower ("La malhela floro", 1913)
 The Mob ("La homamaso", 1914)
 The Skin Game ("La haŭta ludo", 1920)

En Esperanto aperis 

Vojaĝo en la inferon. Trad. C. D. A. Capp. 
En: Angla Antologio/ Vol. 2. 1987

Anglaj dramistoj
Anglaj verkistoj
Nobel-premiitoj pri literaturo
Jostein Gaarder

Jostein GAARDER (naskiĝis la 8an de aŭgusto, 1952) estas norvega verkisto. Li naskiĝis en Oslo kaj tie studis filozofion, teologion kaj literatursciencon. En la 1970-aj jaroj li verkis fakliteraturon pri filozofiaj/teologiaj temoj. 1981 li transloĝiĝis al Bergeno, kie li instruis filozofion en gimnazio kaj skribis fikciajn verkojn por infanoj kaj plenkreskuloj. Per la verko Sofies verden ("La Mondo de Sofia"), kiu estas tradukita al 54 lingvoj, Jostein Gaarder fine famiĝis tutmonde.

Listo de verkoj 
 Kabalmysteriet (1990)
 Sofies verden (1991)
 Maya (1999)

Eksteraj ligiloj 

 JosteinGaarder.net 

Norvegaj verkistoj
Junono

Junono (latine: Juno) estis la edzino de Jupitero. Simila al Hera de la greka panteono, ŝi estis la reĝino de la romiaj dioj. Simila al Hera, kiu ĵaluzas pri la malfidela Zeŭso, Junono ĵaluzas pri la malfidela Jupitero. Junono estis la protektanto kaj konsilanto de la Romia Ŝtato. Junonon kultis precipe la virinoj. Ŝia festivalo nomiĝis Matronalia (de la matronoj).Laŭ Francisko Azorín Junona estis Roma diino -simila al la greka Hera-, fratedzino de Jupitro, reprezentita ikonografie per majesta virino kun reĝa diademo. Li indikas etimologion el la latina Juno, Junonis, propra latina nomo de diino.

Kiel ĉefdiino, Junono donis sian nomon al la monato Junio.

Vidu ankaŭ 
 Junono (asteroido)
 Listo de Romiaj diaĵoj
 Moneta
 Granda Sigelo de Francio

Notoj 

Diinoj de la romia mitologio
Ĵuan-de-la-Nova Insulo

Ĵuan-de-la-Nova Insulo () estas 4,4 km² malalta, ebena, tropika insulo en la plej mallarĝa parto de Mozambika Kanalo, pli-malpli unu trionon de la distanco inter Madagaskaro kaj Mozambiko ĉe . Ĝi estas dependa teritorio de Francio en Sud-Afriko. 

La insulo havas longecon de pli-malpli ses kilometroj, kaj larĝecon de 1,6 kilometroj. Ĝi estas naturrezervejo ĉirkaŭita de koralaj rifoj. Arbaroj (ĉefe de la familio Kasuarinacoj (Casuarinaceae)) kovras preskaŭ duonon de la insulo. Grandaj nombroj de ŝternoj fekundigas de novembro al marto. Testudoj nestas en la plaĝoj ĉirkaŭ la insulo.

La insulo estas nomata laŭ João da Nova, galegia admiralo deĵorinta por Portugalio kiu malkovris la insulon en 1501. Ĝi iĝis teritorio de Francio ekde 1897.

Francaj Sudaj kaj Antarktaj Teritorioj
Insuloj en Francio
Insuloj en la Hinda Oceano
Disaj Insuloj en la Hinda Oceano
Transmara Francio
Insuloj alfabete ordigataj
Jack London

John Griffith "Jack" London ['d͡ʒæk 'lʌndən] (naskiĝinte kiel John Griffith Chaney; naskiĝis la 12-an de januaro 1876, mortis la 22-an de novembro 1916) estis Usona verkisto.

Vivo 
Li pasigis sian infanaĝon en granda malriĉeco. Kiel 14-jarulo li forlasis sian hejmon, por serĉi aventurojn. Komence li laboris en fabriko, poste kiel maristo. Pro vagabondado oni arestis lin en 1894. Unu jaron poste li jam sukcese trapasis la abiturientan ekzamenon kaj ekstudis en la Universitato de Berkeley. En 1897 Jack London ĉesigis la studadon sen diplomo, por serĉi oron en Alasko. Sensukcese li revenis post iom da tempo. Ne trovinte konstantan laborpostenon, li tiam decidis vivteni sin per verkado.

La libroj de London pritraktas la travivon de homoj kaj bestoj en la naturo, sed ankaŭ sociajn problemojn. Ili respegulas la vivon de la aŭtoro, liajn spertojn kiel vagabondo, aventuremulo, maristo, orserĉisto, verkisto kaj alkoholulo. En 1916 Jack London mortis en sia ranĉo en Kalifornio, verŝajne pro malsano, aŭ kiel pluraj esploristoj supozas eĉ pro memmortigo.

Famaj verkoj 
 The Son of the Wolf, 1900 (La Filo de la lupo)
 The Call of the Wild, 1903 (La Voko de la sovaĝo)
 The People of the Abyss, 1903 (La Popolo de la abismo)
 The Sea-Wolf, 1904 (La Marolupo)
 White Fang, 1906 (Blanka dentego, kojndento aŭ kaniko)
 The Iron Heel, 1907 (La Fera Kalkanumo)
 Martin Eden, 1909, membiografia romano
 To build a fire, 1910 (Konstrui fajron)
 The Cruise of the Snark, 1911 (La Krozado de Snark)
 The Strength of the Strong, 1914 (La Forto de la fortoj)

Aperis en Esperanto 

 La forto de la fortaj 1914. Trad. Karl Hjalmar Fröding, Internacia Socia Revuo
 Malbona ŝerco kaj ĝiaj konsekvencoj (Heroldo de Esperanto, n-ro 45/1928 (489), p. 3-4, tradukinto ne indikita)
 La fera kalkanumo 1930. Trad. Georgo Saville, SAT
 Ĥinago 1924. Trad. Kalinsky. Vidu ankaŭ la tradukon de Thierry Tailhades: La Ĉinako (2018)
 Rakonto pri Kiŝ 1922. Trad. E.H. Collinson
 Leopard-dresisto rakontas. Trad. Georgo Saville, Literatura Mondo, 3/1936, p. 79-80
 Konstrui fajron 1984. Retradukis el la franca: D. C. SAT.
 Norda odiseado kaj aliaj rakontoj 1988. Trad. Fernando de Diego.
 La balenodento. tr. William Auld; Maitland; sen eldonjaro.
 La meksikiano 2003. Trad. E. Grobe.
 Barka velado] (Tradukis Thierry Tailhades, La Gazeto 164, 2013, p. 7-13)
 Sanon al la viro sur la glitvojo (To the man on the trail) (Tradukis Thierry Tailhades, La Ondo de Esperanto, 2019-01, p. 54-61)
 Aloha Oe (Aloha Oe) (Tradukis Scott Page, La Ondo de Esperanto, numero 188, 2010 numero 6)

Tio estas rete legebla 
 Dio de liaj prapatroj (Trad. Reto Rossetti)
Jack London aŭ la nedresita potenco (en: Le Monde diplomatique en esperanto)

Vidu ankaŭ 
Jack Kerouac

Originaloj rete 
The Call of the Wild

Eksteraj ligiloj 
  

Usonaj verkistoj
Naskiĝintoj la 12-an de januaro
Mortintoj la 22-an de novembro
Jukonio

{{Informkesto kanada provinco-teritorio
| Nomo                = Jukonio 
| Alternativa nomo    = Yukon
| Plena nomo          = Jukona teritorio (ĝis 2003)
| Oficiala emblemo    =
| Flago               = Flag of Yukon.svg
| Blazono             = Coat of arms of Yukon.svg
| Devizo              = neniu 
| Mapo                = Yukon_Territory-map.png
| Oficiala lingvo     = angla, franca
| Floro               = Epilobio
| Arbo                = Monta abio
| Birdo               = Korako

| Ĉefurbo             = Whitehorse
| Plej granda urbo    = Whitehorse
| Ĉefministro         =  (en )
| Vicreĝo             =  (en )
| Vicreĝotipo         = Komisiito
| Deputitoj           = 1
| Senatanoj           = 1

| Tuta areo           = 
| Landareo            = 474 391
| Akvoareo            = 8 052
| Akvoprocentoj       = 1,7
| Rango laŭ areo      = 9-a
| Loĝantaro           = 
| Jaro de loĝantaro   = 
| Rango laŭ loĝantaro = 12-a
| Loĝdenso            = 
| Rango laŭ loĝdenso  = 11-a

| MEP-jaro            = 2005 
| MEP-tuta            = $1 522 miliardoj
| MEP_rango           = 12-a
| MEP po kapo         = $49 097
| MEP po kapo-rango   = 3-a

| Aliĝosinsekvo       = 9-a
| Aliĝodato           = 13-a de junio 1898
| Tempozono           = UTC-08:00
| Poŝta mallongigo    = YT
| Poŝtkoda prefikso   = Y
| Regiono-ISO         = CA-YT
| Retejo              = www.gov.yk.ca
}}

La kanada teritorio Jukonio, ĝis 2003 ankaŭ Jukon-teritorio' ( [JU-kan TER-i-tor-i],  [jukõ]) situas en la pleja nordokcidento de Kanado. Okcidente troviĝas Alasko, norde la Arkta Oceano, oriente la Nordokcidentaj Teritorioj kaj sude Brita Kolumbio.

Laŭ la stato de  en la teritorio vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². 

La teritorio prenas sian nomon de la Rivero Jukono, kiu venas de la kuĉina lingvo, kaj signifas "granda rivero". Jukonteritorio kuniĝis al la Kanada Konfederacio je la 13-a de junio de 1898. La ĉefurbo de Jukonio estas Whitehorse ( loĝantoj en ). Antaŭ la jaro 1953 Dawson City ( loĝantoj en ) estis la ĉefurbo. 

La nuna ĉefministro de Jukonio ekde la  estas . La komisiito, kiu formale reprezentas la britan monarkion, estas ''.

Historio 
En 1845, Robert Campbell estis la unua blankulo, kiu esploris la regionon. Je la 17a de aŭgusto 1896 George Washington Carmack malkovris oron en la Rivero Klondike, kaj baldaŭ 100.000 homoj alvenis al la teritorio. Dawson City fariĝis grava urbo. En 1942, la granda Alaska Ŝoseo inter Fairbanks (Alasko) kaj Dawson Creek (Brita Kolumbio) estas konstruita. Estas 1.110 homoj en Jukonio, kies hejma lingvo estas la franca.

Eksteraj ligiloj 

Registaro de Jukonio
John Adams

John ADAMS , la dua prezidento de Usono, naskiĝis en la  en Braintree, Masaĉuseco. Li mortis 90-jaraĝa, la  en Quincy, Masaĉuseco, pro pneŭmonio kaj kora misfunkcio.

John Adams helpis verki la Usonan Deklaron de Sendependeco, kaj estis vicprezidento en la administrado de Georgo Vaŝingtono. Li estis 168 cm alta. Abigail SMITH estis lia edzino. Li estis Unitariano.

Dum lia administrado okazis la XYZ afero kun Francio (en 1798-99) kaj la Ribelo de Fries (1799).

Aliaj projektoj 

Prezidantoj de Usono
Usonaj ambasadoroj en Francio
Kontraŭsklavistoj
Vicprezidantoj de Usono
Ĵaŭdo

Ĵaŭdo estas la kvara tago de la semajno, laŭ internacia normo ISO 8601. Tiu nomo venas el la franca jeudi, kiu siavice venas de la latina dies Iovis, tago de la dio Jovo aŭ Jupitero. El tiu venas la vortojn jueves kaj giovedì ankaŭ.

Oni kopiis la ideon en ĝermanidaj lingvoj, uzante la tondrodion Thor anstataŭ Jupitero en la angla Thursday; la germana vorto Donnerstag signifas "tondrotago".

En multaj mondpartoj, ĵaŭdo estas la kvara tago de la laborsemajno.

Ĵaŭdo sekvas merkredon kaj antaŭvenas vendredon.

Titoloj, esprimoj, eventoj, kun ĵaŭdo 
 nigra ĵaŭdo estis kolapso de la borso de la Wall Street
 sangruĝa ĵaŭdo estis la grava protesto de la hungaraj laboristoj antaŭ la unua mondmilito
 sankta ĵaŭdo estas la ĵaŭdo antaŭ Pasko

Vidu ankaŭ 

 Gregoria kalendaro

Tagoj de la semajno
Josef Mysliveček

Josef MYSLIVEČEK (naskiĝis en Prago la 9-an de marto 1737, mortis en Romo, Italio, la 4-an de februaro 1781) estis ĉeĥa komponisto.

Mysliveček naskiĝis en Prago. Li studis ĉe F. Habermann kaj J. Seger. En Italio li akiris la nomojn Il divino Boemo ("dia ĉeĥo") kaj Venatorini ("Ĉasisteto"), kiu estas traduko de lia ĉeĥa nomo. Plej sukcesa li estis en kreado de operoj, da kiuj konserviĝis trideko. Li aktivis en Napolo, Bologna, Vieno, Munkeno. Ŝatis lin ankaŭ la juna Wolfgang Amadeus Mozart. Plie li postlasis simfoniojn, uverturojn, koncertojn, piankomponaĵojn.

Mysliveček mortis en 1781 en Romo.

Listo de verkoj

Operoj 
 Bellerofonte
 Il Demofoonte
 Montezuma
 Il Gran Tamerlano
 Ezio
 Armida
 Olimpiade
 Medonte

Literaturo 
Freeman, Daniel E. Josef Mysliveček, "Il Boemo": the Man and His Music. Sterling Heights, Mich.: Harmonie Park Press, 2009.

Eksteraj ligiloj

Sondosieroj 
 Violonkoncerto G maĵor  Allegro (CZ)

Muzikaj videodosieroj 
 Uverturo al la opero „Il gran Tamerlano“
 Koncerto por violonĉelo C maĵor (1-a parto)

Klasikaj komponistoj
Klasikepokaj komponistoj
Ĉeĥaj operkomponistoj
Januaro

Januaro () estas la unua monato de la Gregoria kalendaro. Ĝi enhavas 31 tagojn. Ĝi nomiĝas laŭ Ianus, la duvizaĝa romia dio de pordoj kaj enirejoj. Januaro kaj februaro estas la lastaj monatoj aldonitaj al la kalendaro, ĉar la romianoj konsideris vintron senmonata periodo. Ĉar la konsuloj tradicie estis elektitaj en januaro, la monato fariĝis la unua de la jaro, anstataŭigante marton.

Januaro estas monato de la vintro en la Norda hemisfero kaj de la somero en la Suda hemisfero. La signoj de la Zodiako en januaro estas Kaprikorno kaj Amforo (= Akvisto).

Januaro venas inter decembro kaj februaro.

Januaro komenciĝas per la sama semajntago kiel oktobro, krom en superjaro, kiam ĝi komenciĝas samtage kiel aprilo kaj julio.

Monatoj
Junio

Junio () estas la sesa monato de la Gregoria kalendaro. Ĝi enhavas 30 tagojn. Ĝi nomiĝas laŭ Junona, edzino de Jupitero, diino de geedziĝo kaj reĝino de la romia gedioj.

Junio estas monato de la somero en la Norda hemisfero kaj de la vintro en la Suda hemisfero. Unu el la du solsticoj okazas en junio. La signoj de la Zodiako en junio estas Ĝemeloj kaj Kankro.

Junio venas post majo kaj antaŭ julio.

Neniu alia monato en jaro komenciĝas per la sama semajntago kiel junio.

Monatoj
Julio

Julio () estas la sepa monato de la Gregoria kalendaro. Ĝi enhavas 31 tagojn. Ĝi nomiĝas laŭ Julio Cezaro; ĝi antaŭe nomiĝis Quintilis, "kvina" (vidu septembro).

Julio estas monato de la somero en la Norda hemisfero kaj de la vintro en la Suda hemisfero. La signoj de la Zodiako en julio estas Kankro kaj Leono.

Julio venas post junio kaj antaŭ aŭgusto.

Julio komenciĝas per la sama semajntago kiel aprilo en ĉiu jaro, kaj kiel januaro en superjaro.

Aliaj signifoj de Julio 
Por aliaj signifoj de Julio vidu sub Julio (apartigilo).

Monatoj
James Madison

James MADISON  estis la kvara prezidento de Usono, naskiĝis en la  en Point Conway, Virginio. Li mortis 85-jaraĝa, en la  en Montpelier, Virginio, pro kormisfunkcio.

Madison estis usona ministro pri eksteraj rilatoj dum la administrado de Thomas Jefferson kaj li intertraktis la aĉeton de la Luiziana Teritorio. Dolley Payne Todd estis lia edzino. Li estis 163 cm alta, kaj pezis nur 45 kg. Li estis Episkopano.

Dum lia administrado (1809-1817) okazis;

 1812-1815- La Milito de 1812 kontraŭ Britio.

Usonaj politikistoj
Prezidantoj de Usono
Usonaj Sekretarioj de Ŝtato
James Fenimore Cooper

James Fenimore COOPER (naskiĝis la 15-an de septembro 1789, mortis la 14-an de septembro 1851) estis usona verkisto.

Li naskiĝis en Burlington, Nov-Ĵerzejo. Grandan parton de sia junaĝo li pasigis en la bieno de siaj gepatroj, apud lago kaj arbaroj. Supozeble li tie evoluigis sian profundan amon al la naturo, kiu poste retroviĝis en multaj verkoj.

Lia unua literatura sukceso estis la romano The spy, eldonita en 1821. Vere mondfama fariĝis lia serio Leatherstocking Tales, la serio "Leda ŝtrumpo". La protagonisto, Natty Bumppo, kune kun sia indiĝena amiko Chingachgook vivis liberan vivon meze en la sovaĝa naturo, kiu tamen estis minacata de la civilizacio. Ĉefe junaj homoj ŝatas tiun ĉi verkaron.

Cooper mortis en Cooperstown, urbo fondita de lia patro en la ŝtato Nov-Jorkio.

Listo de verkoj 

The spy (1821)
The Pioneers (1823)
La lasta el la Mohikanoj (The Last of the Mohicans, 1826)
The Prairie (1827)
The Bravo : a Venetian Story (1831)
The Pathfinder (1840)
The Deerslayer (1841)

En Esperanto aperis 

 La sentimulo. Rerakontita kaj mallongita versio de The Bravo: A Venetian Story fare de Roger Imbert. - Zagreb : IKS, 1982. (romaneto rerakontita per la 450 plej oftaj radikoj)

Usonaj verkistoj
Cooper
James Monroe

James MONROE  (naskiĝis la , mortis la ) estis la kvina prezidento de Usono.

Monroe naskiĝis en la kontono Westmoreland en Virginio. Li mortis en 1831 en Novjorko pro kormisfunkcio.

Monroe estis usona ministro pri eksteraj rilatoj sub la administrado de James Madison kaj dum la Milito de 1812. Li estis alta, fortika, grizhara viro. Elizabeth Kortright estis lia edzino. Monroe esis Episkopano.

Dum lia administrado (1817-1825) okazis;

 1817-1818 La Unua Milito kontraŭ la "Seminole-oj" - (indianoj en la hispana Florido). Usono fine aĉetis Floridon de Hispanio.
 1818- Traktato de Rush-Bagot - estigis la landlimon kun Kanado laŭ la Grandaj Lagoj. La Konvencio de 1818 estigis la landlimon kun Brita Nordameriko ĝis la Roka Montaro.
 1819- Traktato de Adams-Onis - estigis la landlimon kun hispana teritorio ĝis la Pacifiko.
 1820- La Kompromiso de Luiziano inter sklavaj kaj ne-sklavaj ŝtatoj.
 1823- La Doktrino de Monroe - La landoj de Eŭropo, Azio, kaj Afriko ne povas regi teritorion en Nord- kaj Sudameriko.

Usonaj politikistoj
Prezidantoj de Usono
Usonaj Sekretarioj de Ŝtato
Usonaj ambasadoroj en Francio
Usonaj ambasadoroj en Britio
Senatanoj de Usono
John Quincy Adams

John Quincy Adams [ĝan kŭin'si a'demz], la sesa prezidanto de Usono, naskiĝis je la  en Quincy, Masaĉuseco. Li mortis 80-jaraĝa, je la  en Vaŝingtono, pro apopleksio.

Adams subskribis la Traktaton de Gento, 1814, finante la Militon de 1812. Kiel usona ministro pri eksteraj rilatoj, li helpis pritrakti la landlimojn kun Kanado kaj Meksiko. Li estis 170 cm alta, kaj pezis 79 kg. Li estis Unitariano. En 1797 li edziĝis kun Louisa Catherine Johnson en Londono, Anglio. La paro havis kvar gefilojn. Adams estas la sola usona prezidento, kiu edziĝis kun virino, kiu ne naskigzis en Usono.

Dum lia administrado (1825-1829) okazis:
 1826 - La Kongreso de Panamio
 1828 - La Tarifo de Abomenaĵoj

Usonaj politikistoj
Prezidantoj de Usono
Usonaj Sekretarioj de Ŝtato
Universitato de Lejdeno
Usonaj konservativuloj
Ĵarvisinsulo

La Ĵarvisinsulo - angle Jarvis Island [ĝervis ajlen] - estas parto de la Usonaj Malgrandaj Insuloj, dependa teritorio de Usono en Oceanio. Geografie ĝi konsideratas parto de Polinezio.

 Areo: 5 km². 
 Loĝantaro: sen konstantaj loĝantoj, sed kelkfoje sciencistoj loĝas en vilaĝecaĵo Millersville.

Ĵarvisinsulo
Insuloj en Oceanio
Usonaj Malgrandaj Insuloj
Usono
Polinezio
Dependaj teritorioj
Josef Lada

Josef LADA (naskiĝis la 17-a de decembro 1887 en Hrusice - mortis la 14-a de decembro 1957 en Prago), estas ĉeĥa pentristo kaj desegnisto, ilustrinto de klasikaj satiraj verkoj Brava soldato Ŝvejk, Bapto de caro Vladimir kaj precipe de multaj libroj por infanoj (Mikŝo). Por lia arto estas karakteriza dika konturo kaj simpligitaj, sed vivaj formoj, tre facile kompreneblaj por etaj legantoj. Liaj vintraj motivoj tre ofte aperas sur bildkartoj, precipe Kristnaskaj.

La verkaro de Lada estas eksterordinare ampleksa.Li kreis 15 000 desegnaĵojn kaj ilustraĵojn, pli ol 400 bildojn. Li ilustris 121 porinfanajn librojn, 197 librojn por plenkreskuloj, li kreis skizojn por librokovertoj, teatroscenejoj, li kunlaboris kun desegno- kaj marionetfilmo.
Li ekspoziciis siajn verkojn en multaj landoj eksterlande precipe en Parizo, Vieno, Ĝenevo, Venecio, Berlino, Edinburgo, Stokholmo, Budapeŝto, plue en Bulgario, Hungario, Ĉinio, Koreio, Vjetnamio kaj aliloke. En la japana enciklopedio li estis envicigita inter centon de la tutmonde plej bonaj ilustristoj.

Lada krome agisa kiel verkisto de porinfanaj fabeloj. Kune kun Čapek, Nezval kaj Vančura li estas unu el la fondintoj de tn."moderna fabelo" en la ĉeĥa literaturo. Por siaj meritoj li ricevis en la jaro 1947 la plej prestiĝan arttitolon "nacia artisto".

Eksteraj ligiloj 

 Bildgalerio kreita de la retserĉilo "Seznam"

Ĉeĥaj pentristoj
Ĉeĥaj verkistoj
Ĉeĥaj ilustristoj
Ĉeĥaj pentristoj
Ĉeĥaj porinfanaj verkistoj
Naskiĝintoj la 17-an de decembro
Mortintoj la 14-an de decembro