alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Aleksandr Fadejev

Aleksandr Aleksandroviĉ FADEJEV (naskiĝis la 11-an de decembro, 1901, mortis la 13-an de majo, 1956). Li estas rusa verkisto kaj revoluciisto. Fadejev eklernis la komercan faklernejon en Vladivostoko, sed ne finis ĝin. En la ĵurnalo "Juna gvardio" ("Молодая Гвардия") je la jaro 1923 estis publikita unuan rakonton de Fadejev "Kontraŭ fluo" ("Против течения"). Dum la milittempo li gvidis la Konsilion de verkistoj. Tri monatoj li estis en la blokada urbo Leningrado kaj fine je la jaro 1944 li verkis libron "Leningrado dum la tagoj de la blokado" ("Ленинград в дни блокады").

Jare 1956 li sentis maleblecon daŭrigi lian artan vivon kaj memmortigis. Nekropsio, gvidinte de registaro, ellaboris la rezulton, ke Fadejev memmortigis kaŭze de alkoholismo, sed jare 1990 estis publikigita la antaŭmorta mesaĝo de verkisto, en kiu li skribis: "Mi jam ne vidis eblecon daŭrigi mian vivon, ĉar la arto, al kiu mi dediĉis mian vivon estis detruita per gvidantaro de partio…".

Rusiaj verkistoj
Sovetiaj ĵurnalistoj
Sovetiaj verkistoj
Sovetiaj komunistoj
Naskiĝintoj en Tverja provinco
Mortintoj en Peredelkino
Homoj de la Rusia enlanda milito
Sinmortigintoj
Homs

Homs (aŭ Hims, arabe: حمص) estas siria urbo, kia ekestis pli ol antaŭ 2300 jaroj antaŭ Kristo kaj nomiĝis Emesa. Hodiaŭ Hims estas industria, agrokultura kaj komerca urbo, kaj administra centro de samnoma gubernio. Akvon el lago Kattina, kiu situas 15 kilometroj for de urbo, loĝantoj uzis por irigacio. Apud tia-ĉi lago troviĝas arĥeologia altaĵo Tal al-Nabi Mando, sur kia okazis historia batalo inter ĥititoj kaj egiptianoj 13 jarcentoj antaŭ Kristo. En Hims situas ankaŭ tre grava kastelo Qalaat al-Hossn, kia funkciis kiel strategia gvatejo. Alia grava konstruaĵo en Hims estas Moskeo de Khaled Ibn Al-Walid kun metalo kupolo, kia reflektas sonlumon. Oni povas trovi ankoraŭ ekleziojn: Kaneesat Um Zunnar kaj Kaneesat Mar Elian.

La Akvobaraĵo Homs estas rom-konstruita akvobaraĵo ĉe la urbo Homs, kiu estas uzata ĝis nuntempe.

Bazaj faktoj 

 horzono: GMT+2h
 loĝantaro: 650 mil (taksito en 2003)

Lokanoj 
 Sarya el Sawas

Eksteraj ligiloj 
 Retpaĝo de Homs (arabe kaj iomete angle)
 Retpaĝo de Homs (angle)
 Turista retpaĝo de Homs (germane) 

Urboj de Sirio
Latakio

Latakio (Lattakia, Ladiqiya, en la latina Laodicea ad Mare aŭ Laodikeia (greke: Λαοδίκεια, france: Lattaquié  turke: Lazkiye, arabe: اللاذقية, DMG al-Lāḏiqiyya), estas la sola granda siria havenurbo (arabe: ميناء اللاذقية) je la mediteraneo. 

Seleŭko la 1-a fondis Latakian (greke Λαοδίκεια Laodikea) antaŭ du jarcentoj antaŭ K.E. Malmulto da antikvaj konstruaĵoj travivis, sed hodiaŭ oni povas trovi konstruaĵon nomitan Khan Al-Dukhan, kia funkcias kiel muzeo. 

Oni diras, ke Latakia estas pordego al Sirio. En Latakia situas du grekaj ortodoksaj preĝejoj: eklezio de Virgo kaj eklezio de Sankta Nikolao. En Latakia estas ankaŭ kelkaj moskeoj: Masĝid Al-Kabir, Masĝid Al-Ĝadid, kiuj estas konstruitaj je la 16-a jarcento. 

La urbo estas la administra centro de samnoma siria gubernio. Universitato Tishreen (arabe: جامعة تشرين‎, lit. 'Oktobro- Universitato') estas la tria plej granda de Sirio.

 Koordinatoj: 
 Loĝantaro: 431 606 (2005)
La 17-an de aŭgusto 2011, centoj da loĝantoj de la urbo estis arestitaj de siriaj soldatoj kaj enfermitaj en stadiono.

Ene de la urbaj limoj estas "neoficiala" rifuĝinata tendaro, establita en 1956, kie vivas ĉ. 6 354 palestinaj rifuĝintoj, plejparte de Jafo kaj Galileo.

Vidindaĵoj 
La ĉefa vidindaĵo situas 16km norde de Latakio, la iama reĝlando Ugurito. Alia vidindaĵo en la regiono estas Ras Ibn Hani, elfosoj de iama fortikaĵa urbo.

Konataj civitanoj 
Bashar Al-Asad, nuna prezidento de Sirio

Adonis (verkisto), naskiĝis en Qassabin apud Latakio

Maram al-Masri, poetino vivanta en Parizo

Hanna Mina (1924–2018), verkistino

Michel Kilo, verkisto kaj homrajta aktivisto

Vidu ankaŭ 
Siria Enlanda Milito

Ekstera ligilo 
(de) Klimata diagramo de Latakio

Referencoj 
Urboj de Sirio
Baŝar al-Asad

Baŝar AL-ASAD (arabe: بشار الاسد, ankaŭ trovebla sub la latinigo Bashar al-Assad) estas la nuna prezidento de Sirio.

Li naskiĝis la 11-an de septembro 1965 en Damasko, kiel dua filo de Hafiz al-Asad. Li lernis en la franca-araba lernejo al-Hurrijet en Damasko. Poste li studis en la medicina fakultato en la Universitato de Damasko kaj specialiĝis en oftalmologio. Li daŭrigis sian klerigadon en Britio.

En la jaro 1994 doktoro Baŝar al-Asad eniris la Armean Akademion en Homs. Poste, en januaro (1999) tra la rango de la siria armeo li estiĝis kolonelo.

Post la forpaso de sia patro, kaj la akcidenta morto de sia frato, kiu estis destinita fariĝi prezidento de la lando, li plirangiĝis al generalo kaj ĉefkomandanto de la Armeaj Fortoj. Post nomumo kiel kandidato de la partio Baazo, li estis elektita elektita nova prezidento de la Respubliko per referendumo la 10-an de julio de 2000. Li estis reelektita en nova referendumo la 27-an de majo de 2007.

La  usona prezidanto Donald Trump rakontis ke en 2017 oni proponis al li murdi Baŝar al-Asad, sed li rezignis je la plano pro opono de la tiama Usona Sekretario de Defendo Jim Mattis. Li aldonis diris ke li ne bedaŭras ke li ne ordonis mortigi sian sirian kolegon kaj ke li povus fari tion iam ajn se li dezirus. En 2018 Trump publike neis tion.

Prezidentoj de Sirio
Nuntempaj ŝtatestroj
Diktatoroj
Basra

Basra (aŭ Bassora, Bussora, Busra, ), estas dua laŭ grandeco urbo de Irako. Ĝi estas grava havenurbo, kia situas 550 kilometroj for Bagdado. Jare 637 kalifo Omar fundamentis la urbon kiel armea bazo kaj dum la 16-a centjaro ĝi estiĝis la grava haveno por komercaj ŝipoj.

Dank al situo, Basra estis la centro de diversaj bataloj. Atako de persoj jare 1624 estis kontraŭstarita de kalifo Ali Paŝa kaj poste stariĝis periodo de trankvilo kaj paco. Dum tia periodo Basra estiĝis grava centro de pensuloj kaj poetoj. Pro atakoj de Marŝaj araboj, periodo de paco daŭriĝis mallonge.
Loĝantaro de Basra tre malgrandiĝis kaŭze de milito en Araba golfo (el 900 al 400 miloj). Post la milito en Araba golfo kaŭzis rebelo kontraŭ Saddam Hussein, sed estis sufokita. Poste la ĉefa komerca agado de Basra estis forŝovita al Umm-Kasr. En 2003 dum la atako de Usono kaj Britio Basra estis multe detruita.

Moderna Basra konsistas el tri ĉefaj kvartaloj:
 Aŝar - maljuna komerca centro, lokado de bazaroj.
 Margil - inkludas havenon kaj modernajn rezidejajn areojn.
 Sama Basra - estas la plej malnova rezideja loko, kie troviĝas belegaj, de antikva stilo domoj.

Oni povas trovi tri muzeojn en Basra: Naĝanta mararmea muzeo, muzeo de Basra kaj Muzeo de Martiroj. La universitato de Basra estis fondita en la jaro 1964.

Klimato 
Jare pluvas en Basra 152 mm. Inter junio-septembro ne pluvas. La averaĝa temperaturo estas 24 °C. Inter junio-aŭgusto foje oni mezuras 50 °C, inter decembro-februaro malofte iomete frostas.

Vidu ankaŭ 
 Listo de urboj de Irako

Eksteraj ligiloj 

 Mapo de Basra (2003)

Urboj de Irako
Milionurboj
Ĝafar Panahi

Ĝafar PANAHI, (perse: جعفر پناهي), naskiĝis je la 11-a de julio jare 1960 en Mianeh, Irano kaj estas konata irana reĝisoro. De frua infaneco li regule vizitadis Kanun (instruistejo por intelekta disvolviĝo de infanoj). Tie li konatiĝis kun filmoj de Abbas Kiarostami kaj persone ili interkonatiĝis en la jaro 1994. Poste Ĝafar eklernis la institucion de kino kaj teatro en Teherano. Unuaj filmoj de Ĝafar estis filmetoj (Jarali baŝlar, Hegah-dovom), sed poste longaj filmoj estis verkitaj. Ĝafar mem diras, ke lia kino estas sociologia. Laŭ liaj vortoj li provas montri ĉiutagan vivon.

Filmoj 
 Jarali baŝlar (1988) (Vunditaj kapoj)
 Negah-e dovom (1989) (la dua rigardo)
 Kiŝ (1991)
 Doust (1992) (Amiko)
 Aĥarin emtehan (1992)
 Badkonake sefid (1995) (Blanka balono)
 Ajneh (1997) (Spegulo)
 Ardekoul (1997)
 Dajereh (2000) (La cirklo)
 Talaje sorĥ (2003) (Karmina oro)

Eksteraj ligiloj 
 Ĵafar Panahi ĉe IMDb (angle)
 Ĵafar Panahi ĉe AlloCiné (france)

Iranaj reĝisoroj
kinproduktoroj‎
Verkistoj de la 20-a jarcento
Malliberuloj de konscienco laŭ Amnestio Internacia
Iranaj malliberuloj
Iranaj scenaristoj
Saĥarov-Premio gajnintoj
Serov

Serov (ruse Серов) estas urbo en Sverdlovska provinco en Rusio.

 loko: 
 horzono: UTC+5h (diferenco de la loka kaj moskva tempoj estas 2 horoj (en jaro 2005).)
 loĝantaro:
 98 mil (1959)
 99 mil (2001)

En jaro 2002 la urbo havis 99,8 mil loĝantojn.

Serov estis fondita jare 1894 kiel loĝejo dum konstruado de fera uzino, sed akiris statuton de urbo nur jare 1926. La urbo nomiĝis malsame dum lia historio:

de 1926 ĝis 1934: Nadeĵdinsk (Espera, Надеждинск)
de 1934 ĝis 1937: Kabakovsk (Drinkeja, Кабаковск)
de 1937 ĝis 1939: Nadeĵdinsk (Espera, Надеждинск)

La urbo troviĝas sur orienta deklivo de norda Uralo sur la rivero Kakva (Каква), en 9 km de ĝia enenfluo en riveron Sosjva (Сосьва) (baseno de rivero Obj). Jare 1894 la vilaĝo estis fondita rilate al fundamento de Nadeĵdinska metalurgia fabriko. Jare 1926 la vilaĝo estiĝis urbo. Serov estas la lasta nomo de la urbo. Serov estis familia nomo de aviadisto kaj nacia heroo de Sovetio.

En la urbo estas fervoja stacio.

Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 65492.

La interurba telefona kodo estas 34315, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj (en jaro 2005).

Eksteraj ligiloj 
 http://port.a2tec.ru 
 http://www.serov1.ru  
 http://www.serov.agava.ru  
 http://maps.yandex.ru/map_search.xml?map=5&lay=28&layer=city_a&id=951&text=%D1%E5%F0%EE%E2 
 http://www.kostyatszyu.com

Urboj de Sverdlovska provinco
Sibaj

Sibaj (ruse Сибай) estas urbo en Baŝkirio en Rusio.

Loĝantaro:
 28,8 mil (1959)
 58.9 mil (2001)
 67,2 mil (2009)

Sibaj estis fondita je la jaro 1939, sed statuton de urbo ĝi akiris jare 1955.

La urbo estas sur orienta deklivo de suda Uralo.

Jare 1913 apud la vilaĝo Starosibajevo oni trovis kupro-mineralon, kaj poste tie fondis metalurgian vilaĝon Sibaj. Sibaj estas persona nomo. En la urbo funkcias Kupra-sulfura kombinato (t.e. fabriko), viandkombinato, bierfarejo kaj teatro.

En la urbo estas fervoja stacio.

Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 80443.

La interurba telefona kodo estas 34775, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj (en jaro 2005).

Eksteraj ligiloj 
 http://www.sibay.ru 
 http://sibaymk.narod.ru 
 http://sibaybook.narod.ru 
 http://papirussibay.narod.ru 

Urboj de Baŝkirio
Vestfalio

Vestfalio aŭ Vestfalujo estas la nomo de historia germana regiono, de historia reĝolando, de prusa provinco kaj nun parto de la moderna federacia lando Nordrejn-Vestfalio de Federacia Respubliko Germanio.

La historia regiono dividiĝas inter la nunaj federaciaj landoj Nordrejn-Vestfalio kaj Malsupra Saksio, temas do pri nordokcidenta Germanio. Kelkaj gravaj urboj estis Münster, Dortmund kaj Osnabrück.

Duklando Vestfalio 
Vidu ĉefartikolon: Duklando Vestfalio
Duklando Vestfalio estis historia teritorio en la Sankta Romia Imperio kaj apartenis ĝis 1803 al la elektoepiskopujo Kolonjo.

Reĝlando Vestfalio 
Vidu ĉefartikolon: Reĝlando Vestfalio
La Reĝolando Vestfalio estis kreita de Napoleono, kaj ĝi ekzistis de 1807 ĝis 1813 kaj membris en la Rejna Konfederacio. Fakte tiu reĝolando, kun Ĵeromo (frato de Napoleono) kiel reĝo, ne entenis plurajn historiajn partojn de Vestfalio sed aliflanke ja havis plurajn regionojn de nuna norda Hesio.

Prusia provinco 
Vidu ĉefartikolon: Provinco Vestfalio
En 1815, Vestfalio fariĝis provinco de Prusio kaj ricevis la nunan formon.

Parto de Nordrejn-Vestfalio 
En 1946 Vestfalio fariĝis parto de la nova federacia lando Nordrejn-Vestfalio. Tiu ŝtato konsistas el du "landopartoj", nome (norda) Rejnlando kaj Vestfalio-Lippe, cetere el kvin provincoj (germane Regierungsbezirke), el kiuj tri estas partoj de Vestfalio-Lippe: Okcidenta Vestfalio (Münster), Orienta-Vestfalio-Lippe (Detmold), Suda Vestfalio (Arnsberg).

Geografio 
La Vestfala Golfo, ankaŭ Monasterlanda Golfo, estas ebena pejzaĝo, kiu esence lokas en Vestfalujo kaj nur malgrandegaparte en norda Rejnlando (ekstrema sudokcidento) kaj Malsupra Saksujo (randaj regionoj en la nordo). Ĝi estas, post la Kolonja Golfo kaj kune kun la okcidente alligiĝa Malsuprorejna Malaltebenaĵo, la dua plej suda parto de la Nordgermana Malaltebenaĵo.

Lingvo 
Noto: PIV (ankaŭ la nova) enhavas kiel radikon nur Vestfali', dum la vestfaloj mem uzas ankaŭ la radikon vestfal' (por homo).

Vidu ankaŭ 

 Unuiĝintaj Duklandoj Jülich-Kleve-Berg
 De Galen
 930 Westphalia

 
Nordrejn-Vestfalio
Historiaj germanaj teritorioj
Germanio
Prusio
Omsko

Omsko estas ĉefurbo de la Omska provinco en Siberio (Rusio. Ĝi situas laŭ la Transsiberia fervojo.

Historio 
Omsko estis fondita kiel fortikaĵo en 1716 de ekspedicia taĉmento gvidita de subkolonelo Ivan Buĥoljc. Tiun taĉmenton ekspedis Petro la Granda en Siberion por konstruado de novaj fortikaĵoj kaj por serĉado de novaj vojoj al Ĉinio kaj Barato.

La urbo havas la statuson de urbo ekde la jaro 1782. Somere 1832 al Omsk estis ekziligitaj ĉ. 2500 poloj, pro partopreno en la novembra ribelo kontraŭ la Rusa Imperio. Post laŭvica pola ribelo – la januara ribelo - al Okcidenta Siberio alvenis ĉ. 10 779 ekziligitoj. En la regiono de Omsk tiutempe jam estis 2 128 poloj. En 1895 fervoja ponto konstruiĝis. En 1941 multe da fabrikoj estis translokitaj tien.

Komence de la 19-a jarcento Omsko fariĝis centro pri komerco kaj agroscienco. Post la revolucio de 1917 Omsko estis politika centro de la sovetia partio en Siberio. Dum Rusia Enlanda milito poloj batalis ambaŭflanke, flanke de Blanka armeo kaj bolŝevikoj. Novembre 1919 Ruĝa Armeo eniris al la urbo, kiu estis ĉefurbo de la registaro de Aleksandr Kolĉak. Komence de la 50-aj jaroj Omsko iĝis centro de la naftreciklada kaj naftĥemia grandindustrio. Dum la 90-aj jaroj disvolviĝis malŝtata sektoro de merkato. Privataj entreprenoj kreitis, kaj nun produktaĵoj de la omskaj fabrikoj konkurencas sur la Rusiaj merkatoj.

Priskribo 
Kodo de OKATO de la urbo (en la jaro 2005) estas 52401.

La interurba telefona kodo estas 3812, la enurbaj telefonnumeroj estas sesciferaj (en la jaro 2005).

Diferenco de la loka kaj moskva tempoj estas 3 horoj (UTC + 7 horoj).

Geografio 
La urbo estas ĉe la enenfluo de la rivero Omj (Омь) en la riveron Irtiŝo (Иртыш).

Omsko estas industria urbo, bazo de naftoindustrio.

En la urbo estas Metroo, fervoja stacidomo (konstruita en jaroj 1894 - 1895) kaj haveno.

Ĝemelurboj 
  Púchov, Slovakio
  Petropavlovsk Kazaĥio
  Karlovy Vary, Ĉeĥio
  Kaifeng, Ĉinio
  Jinju, Sud-Koreio
  Pavlodar, Kazaĥio
  Novosibirsk, Rusio
  Kaliningrad, Rusio
  Ĉeljabinsk, Rusio
  Milwaukee, Usono
  Ontario, Kanado
  Lublin, Pollando
  Gdańsk, Pollando

Esperanto en Omsko 
En 1929, V. N. Engelhardt en Omsko, publikigis ruslingve stenan sistemon „Internacional Stenografio“ bazitan sur Esperanto. Li en 1929-35 instruis multajn rusojn laŭ tiu ĉi sistemo.

Estas gastiganto de Pasporta Servo tie.

Vidu ankaŭ 
 Listo de milionurboj
 Metroo de Omsko
 Konspiro de Omsk
 Pola operaco de NKVD

 
Urboj de Omska provinco
Milionurboj
Tripolo (Libano)

Ekde 1920 Tripolo, (], estiĝis libana urbo. La greka nomo Tripolis () litere signifas tri urboj.

La loĝantaro estis de 229 398 personoj en 2005.

La urbo estas dividita je du partoj: El-Mina (inkludas havenon kaj antikvan areon) kaj la sama Tripolo urbo, kia estas centro de komerco, banka industrio kaj refreŝiĝo. Tripolo estas konata per siaj bombonoj, oliva oleo kaj komercaj bazaroj, kie oni povas favorpreze aĉeti oraĵojn. Ekonomiko de Tripolo baziĝas sur agronomio kaj nutraĵindustrio.

En Tripolo estas plimulto da sunaismo (80%). 

La Graflando de Tripolo estis la lasta kreita de la kvar grandaj Krucistaj ŝtatoj en Levantenio. Kelkaj el ties ĉefaj urboj estis Safita, Tartus kaj Tripolo. La komenco de la Graflando datas el 1102, kiam la grafo Rajmondo la 4-a de Tuluzo, unu de la estroj de la Unua krucmilito, startigis longan militon kontraŭ la Banu Ammar, emiroj de Tripolo.

Urboj de Libano
Petrozavodsk

Petrozavodsk (, ) estas urbo en Rusio, ĉefurbo de respubliko Karelio.

Historio 
La urbo estis fondita de caro Petro la Granda en la jaro 1703 rilate al konstruado de kanonfandejo por Nordia Milito, ĉar tie troviĝis grandaj fer-ercoj. Dum la Turka-Rusa Milito (1773-1774) en Petrozavodsk estis fondita Aleksandra fabriko.

Statuson de urbo Petrozavodsk akiris en la jaro 1777. En la jaro 1786 estis fondita unua Ĉefa Popola Lernejo. Regula vaporŝipa komunikaĵo inter kun Peterburgo estis estigita jare 1861. Komence de 20-a jarcento en Petrozavodsk funkciis 21 instruejoj inklude gimnazioj, faklernejoj, klerika seminario, ktp. Dum la 17-a jarcento Petrozavodsk estiĝis fabrika urbo. Je la jaro 1835 tie loĝis nur 3352 homoj. Unua kinoteatro aperis en la urbo en 1911.

La urbo estas sur bordo de lago Oneĵskoje (cirile Онежское). Tra la urbo fluas tri riveroj: Neglinka, Lososinka kaj Ŝuja.

Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 86401.

La interurba telefona kodo estas 8142, la enurbaj telefonnumeroj estas sesciferaj (en jaro 2005).

Ekonomio 
Ekonomio de la urbo estas bazita sur peza industrio (konstruado de traktoroj, ŝipoj), energio, teksindustrio, kaj tipografio. En Petrozavodsk funkcias du alkoholaĵfabrikoj, viandkombinato, du laktkombinatoj, ktp.

En la urbo estas haveno, fervoja stacio (ekde 1916) kaj flughaveno.

Nun Petrozavodsk estas ne nur industria centro de Nordrusio, sed ankaŭ scienca kaj kultura centro. En Petrozavodsk funkcias 5 universitatoj kaj multo da aliaj instruistejoj.

Ĝemelurboj 
Petrozavodsk havas kelkajn ĝemelurbojn: Varkaus (Finnlando), Duluth (Usono), La Rochelle (Francio), Mo i Rana

Esperantistoj en Petrozavodsk 
Vladimir Romanov, RUS-185034, Petrozavodsk, Nojbrandenburgskaja 14A-51. Retpoŝto: pilumib@mail.ru

Urboj de Karelio
Tripolo

Tiu ĉi artikolo temas pri urbo en Libio. Pri aliaj signifoj temas artikolo Tripolo (apartigilo).

Tripolo, arabe: (طرابلس (الغرب, estas la ĉefurbo de Libio kaj la plej grava haveno de la lando. Por fari diferencon de la sama urbo en Libano, oni ankaŭ nomas la libian urbon "Okcidenta Tripolo".

Historio 
La urbo fondiĝis 7 jarcentojn antaŭ Kristo. Ankaŭ la romianoj havis tie gravan havenon. Dum la epoko de la itala kolonio 1911-1943 ĝi estis administrejo. Dum la 2-a mondmilito Tripolo estis parto de milita fronto en Afriko. Baldaŭe pro la nafto la ĉefurbo multe evoluis, nuntempe apartenanta al la plej gravaj afrikaj urboj.

Vidindaĵoj 
 triumfa arko de Marcus Aurelius
 fortikaĵo ruĝa
 moskeo Gurgi de 1833
 moskeo Karamanli
 moskeo Ĝama en-Naga el la 10-a jarcento
 Bab al-Azizia, la eksa bazo de Muamar Kadafi

Ĝemelurboj 

  Alĝero, Alĝerio
  Beogrado, Serbio
  Belo Horizonte, Brazilo 
  Madrido, Hispanio
  Sarajevo, Bosnio kaj Hercegovino

Vidu ankaŭ 
 Listo de milionurboj

 
Ĉefurboj de Afriko
Urboj de Libio
Marhavenaj urboj
Milionurboj
Bejruto

Bejruto ( [bejrUt], ) estas la ĉefurbo de Libano kaj kun 2,1 milionoj da loĝantoj (2007). Ĝi estas la plej granda kaj grava urbo de la lando, situanta sur duoninsulo ĉe la mezpunkto de la marbordo de Libano kun la mediteranea maro, kiuj funkcias kiel la ĉefa marhaveno kaj ĝi ankaŭ formas la metropolitan areon de Bejruto, kiu konsistas el la ĉefurbo kaj antaŭurboj. La unua mencio de tiu metropolo estas trovita en letero de la antikva egipta Amarna, kiu datiĝas el la 15-a jarcento a.K., kaj la urbo estis ade enloĝata poste.

Bejruto gastigas la registarejon kaj ludas gravan rolon en la libana ekonomio kun ĝia urbocentro, Hamra, Verduno, kaj Ashrafieh gastigis kompaniajn firmaojn kaj bankojn. La urbo estas la fokuso de la kultura vivo de la regiono, fama pro la gazetaro, teatroj, kulturaj agadoj, kaj nokta vivo. Post la detruiga libana interna milito, Bejruto spertis rekonstruadon de la historia urbocentro, jaĥtejo, drinkejoj kaj nokta vivo-distriktoj denove igis ĝin vidindaĵo. Oni nomis Bejruton kiel pintolokon por viziti en 2009 de New York Times. Ĝi ankaŭ estis enlistigita kiel unu el la dek plej viglaj ĉefurboj en la mondo fare de Lonely Planet en 2009.

Historio 
La 4-an de Aŭgusto 2020 en Bejruto eksplodis 2750 tunoj da amonia nitrato, kio kaŭzis morton de pli ol 100 homoj, vundigojn de pli ol 4 000 homoj kaj detruon de multaj konstruaĵoj.

Geografio 
Bejruto situas sur ebenaĵo, sur duoninsulo laŭ Mediteranea Maro, laŭ ĉefvojo kaj fervojo inter Turkio kaj Izraelo.

Klimato 
Bejruto havas mediteranean klimaton. Jare pluvas po 860 mm. Precipe inter novembro-februaro pluvas (tre malofte neĝas). Inter junio-septembro ne pluvas, tiam la temperaturo proksimiĝas al 30 °C. Vintre la temperaturo varias ĉirkaŭ 10 °C.

Servoj 
 Instituto por Palestinaj Studoj
 Universitato Sankta Jozefo
 Usona universitato de Bejruto

Famuloj 
 Amin Maalouf
 Ernst von Wildenbruch, verkisto
 Ibrahim Maalouf

Ĝemelurboj 
  Amano, Jordanio
  Ateno, Grekio
  Bagdado, Irako
  Bogoto, Kolombio de 2010
  Brest, Francio
  Kairo, Egipto de 2008
  Damasko, Sirio
  Tripolo, Libio
  Dubajurbo, Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj
  Esfahano, Irano
  Istanbulo, Turkio
  Kuvajturbo, Kuvajto
  Los-Anĝeleso, Usono
  Lyon, Francio
  Marseille, Francio
  Meksikurbo, Meksiko
  Moskvo, Rusio
  Nikozio, Kipro de 2008
  Kebeko, Kanado
  Rio-de-Ĵanejro, Brazilo
  Split, Kroatio de 2008
  Strasbourg, Francio
  Erevano, Armenio

Vidu ankaŭ 
 Listo de milionurboj

Eksteraj ligiloj 
 Camille Ammoun, “Bejruto estas batalanta urbo, vundita urbo, laca urbo“, Oceano: Estas tempo por turni la tajdon Januaro-Marto 2021 de Unesko-Kuriero pp. 38-41. El la angla esperantigis Renato Corsetti (Italio)

 Fotoj
 Bejruto 
 Bejruto
 Fenicia Roma jur-lernejo

 
Ĉefurboj de Azio
Marhavenaj urboj
Milionurboj
Banlokoj
Reza Mir-Karimi

Seyyed Reza MIR-KARIMI, perse: سيد رضا مير کريمي,  estas irana reĝisoro, naskita en Teherano, Irano. Liaj fruaj filmetoj estas: "Por li", "La pluva tago", "Koko". Li ankaŭ verkis kelkaj tv-filmojn por infanoj ("Infanoj de lernejo Hemmat", "Aftab kaj Aziz Khanum"). Jare 2001 Reza Mir Karimi verkis la filmon "Sub lunlumo", kia akiris arĝentan premion je la Internacia Filma Festivalo de Barato kaj aliaj premioj en festivaloj en Francio kaj Kanado.

Referencoj 

Teherananoj
Iranaj reĝisoroj
Khosrow Sinai

Khosrow Sinai (, n. la  1941, Sari, Irano, mortis la 1-an de aŭgusto 2020) — estis irana reĝisoro kaj scenaristo. Jare 1967 li finstudis Vienan Akademion de Artoj kiel reĝisoro por kino kaj televizio. Antaŭe, je la jaro 1966 li finstudis konservatorion en Viena, kie li studis muzikan teorion kaj muzikan klerigon. Kiam li revenis al Irano de jaro 1967 ĝis jaro 1975 li estis aktivulo labore en la ministrejo de klerigo. Dum tia mallonga periodo li verkis pli ol 100 dokumentajn filmojn por televidio. De jaro 1965 ĝis jaro 1992 Sinai instruis en diversaj instruejoj (Teherana universitato, Lernejo de dramo, Lernejo de televido, ktp). De jaro 1968 li estis ĵuriestro en diversaj filmaj festivaloj. Li ankaŭ ricevis multo da premioj por liaj dokumentaj filmoj kaj filmetoj. Lia lasta verko «La fianĉino de fajro» akiris 17 premiojn en naciaj kaj internaciaj filmaj festivaloj.

Iranaj reĝisoroj
Kamal Tabrizi

Kamal Mosaffaj Tabrizi, aŭ kiel ĉiam citite Kamal Tabrizi perse:  كمال تبريزي, estas irana reĝisoro. Li naskiĝis en Teherano, Irano en la 27a de septembro 1959. Finstudinte la fakon Kino kaj Televido en la Universitato de Artoj (Daneŝgahe Honar), li komencis sian karieron kiel fotografisto, scenaristo kaj reĝisoro de mallongaj filmoj elde la jaro 1979. Lia filmo "Patrina amo" (Mehre Madari) akiris kelkajn premiojn en diversaj filmfestivaloj.

Filmetoj 
 Revolucio pli granda ol la unua revolucio (1979)
 Ĉi tie estas universitato (1980)
 Serĉantoj de martireco (1981)
 Infanoj de gajujo (1981)
 La filmo kiun ni verkis

Filmoj 
 La pasado (1988)
 Sur altaro de amo (1990)
 Fino de infaneco (1993)
 Patrina amo (1999)
 Ŝejda (2000)
 Ĉielen rigardu de temp' al tempo (2002)
 La vent-tapiŝo (komuna produkto de Irano kaj Japanio) (2002)
 Lacerto (2003)
 Panpeco (2004)
 Ĉiam virino enestas la aferon (2007)
 De la prezidanto ne prenu premion (2008) (sed surekraniĝis nur en 2015)
 Kuranto de la Tero (komuna produkto de Irano kaj Japanio) (2009)
 Trankvilaj stratoj (2010)
 La sentema klaso (2013)
 Dolĉa gusto de fantazio (2014)

Televiziaj serioj 
 Lejli estas kun mi (1995)

Tabrizi, Kamal
Bahram Bejzai

Bahram BEJZAI, perse: بهرام بيضائي estas irana reĝisoro. Li naskiĝis la  en Teherano, Irano. Li estas scenariisto ka reĝisoro kaj liaj filmoj ligas ĉiutagan vivon kun mitologio. Bahram Beizai kunlaboris kun aktorino Sussan Taslimi kaj rezulte li verkis filmon "Baŝu".

Filmoj 
 Ragbar (1971, Pluvego)
 Vojo (1972)
 Marg Yazdgerd (1982 Morto de Jazdgerd)
 Baŝu (1989)
 Vojaĝantoj (1992)
 Sagkoŝi (2001 Mortante rabiajn hundojn)

Ligilo 
 Bahram Beizai (perse) 

Iranaj reĝisoroj
Tahmine Milani

Tahmine Milani, perse: , estas irana reĝisorino, naskita en Tabrizo jare 1960. Ŝi estas instruita arĥitektino, sed ŝi decidis daŭrigi ŝian karieron kiel reĝisorino, komencinte kun verkado de scenarioj je la jaro 1979.

Filmoj
 Infanoj de divorco (1989)
 La legendo de Ah (1990)
 Kio ankoraŭ estas nova? (1991)
 Kakadu (1994)
 Du virinoj (1999)
 Kaŝita duono (2001)
 La kvina reago (2003)
 Superflua virino (2004)

Referencoj 

Iranaj reĝisoroj
virinrajtaj aktivuloj‎
Maŭroj

La maŭroj (el la romia provinco Mauretania Caesariensis) estis indiĝena berbera popolo, kiu dum la 7-a jarcento islamiĝis.

Historio 
Araboj kaj maŭroj invadis en la jaro 711 la kristanan Iberion, regatan de okcidentaj gotoj (visigotoj). Ili konkeris grandan parton de la lando regitaj de Tariq ibn-Ziyad en okjara batalo. Ili perdis la batalon ĉe Tours en la jaro 732 kontraŭ la franka reganto Karlo Martel, kiam ili volis transpasi la Pireneojn. La maŭroj regis Hispanion dum jarcentoj (escepte de kelkaj malgrandaj partoj en la nord-okcidento, la eŭska regiono de la Pireneoj. En 750-aj jaroj skuis intercivitana milito la maŭran ŝtaton. La lando dispartiĝis al muslimaj feŭdoj de la Kaliflando de Kordovo. La kristanoj dumtempe ekspansiis, okupis norde kaj okcidente partojn de Hispanio. Tiel ili konkeris, rekristanigis dum la venontaj jarcentoj Galegion, Leonon, Navaron, Aragonon, Katalunion kaj laste Kastilion. Tiu ĉi periodo estas konata pri la paca kunekzisto, tolero de kristanoj, judoj, islamanoj.

La Kaliflando de Kordovo kolapsis en 1031 kaj komenciĝis denove la regado de la nordafrikaj maŭroj. La alianco de la kristanaj reĝoj sub la gvido de Alfonso la 8-a de Kastilio forpelis en la jaro 1212 la islamanojn el centra Hispanio. Tamen la maŭra Reĝlando de Granado prosperis ankoraŭ en la 3 sekvontaj jarcentoj. Tiu ĉi reĝlando iĝis konata pro siaj miraklaj arkitekturaĵoj kiel Alhambra.

La 2-an de januaro, en 1492 konkeris la trupoj de la tiam unuiĝanta kristana Hispanio la lastan granadan fortikaĵon. La restantaj islamanoj kaj la hispanaj judoj (sefardoj) devis fuĝi aŭ kristaniĝi. La posteulojn de la kristaniĝintaj islamanoj oni nomis moriskoj. Ili formis gravan parton de la vilaĝa loĝantaro, precipe en Aragono, Valencio aŭ Andaluzio ĝis la 17-a jarcento, kiam oni sisteme forpelis ilin (inter 1609-1614 pli ol 300 mil loĝantojn).

Kulturo 
Laŭ Francisko Azorín Maŭra arto estas Araba arto disvolviĝinta en Maroko, Hispanio, Tunesio, Algerio [tiele ambaŭ] k. Sicilio. Li indikas etimologion el la latina maurus (nord-afrikano).

Vidu ankaŭ 
 Historio de Hispanio
 Rozkrucismo
 Alhambro
 Reconquista
 Aljamia

Bildaro

Referencoj

Eksteraj ligiloj 

 http://www.muslimheritage.com/features/default.cfm?ArticleID=404
 http://www.fonsvitae.com/MOORISH.HTML  
 http://www.fonsvitae.com/CRESCENT.HTML  
 http://www.reconquista.wisis.de  

Historio de Hispanio
Etnoj
Historio de Eŭropo
Historio de Islamo
Fenikso (Arizono)

Tiu ĉi paĝo priskribas la urbon Fenikso. Por legi pri la aliaj signifoj de la vorto, vidu ĉe Fenikso.

Fenikso ( [fi:niks]) estas la ĉefurbo, la plej granda urbo, kaj la plej granda metropola areo en la ŝtato Arizono en Usono. Ĝi estas ankaŭ la ĉefurbo de la konteo Maricopa. La tereno, kie situas hodiaŭ la urbo, estis aĉetita en oktobro 1870. Ĝi laŭleĝe urbiĝis la 5-an de februaro 1881. Laŭ la censo de 2000, Fenikso estas:
 la sesa plej granda urbo en Usono, kun loĝantaro de , kaj
 la dekkvara plej granda metropola areo en Usono, kun loĝantaro de .

Ĝi kuŝas en la koro de la Sonora-dezerto en la Valo de la suno (Valley of the Sun). La metropola areo inkluzivas la urbojn Mesa, Scottsdale (Arizono), Glendale (Arizono), Tempe (Arizono), Chandler (Arizono), Gilbert (Arizono), Peoria (Arizono), kaj multajn aliajn komunumojn.

Vidindaĵoj 
 Feniksa Bestoĝardeno

Urboj de Arizono
Ĉefurboj de Usono
Milionurboj
Mohammad Davoudi

Mohammad DAVOUDI, perse: محمد داوودي, estas irana reĝisoro. Li naskiĝis en Teherano, Irano jare 1958 kaj finstudis Televizia kaj Kina universitato. Li estis ankaŭ instruisto de fotografiscienco kaj kinarto. Liaj filmoj ricevis premioj en Fajro, Holy Defense, Seda kaj Sima, kaj en aliaj filmaj festivaloj.

Filmoj
 Alia Batalo
 La fosto
 Naskiĝo de papilio
 La koloro de Dio
 Larmoj de Dio

Irananoj
Cinematografoj
Vahid Mousaiian

Vahid Mousaiian, perse  وحيد موساييان, estas irana reĝisoro. Li naskiĝis en Khorram-Abad, Irano jare 1969. Li finstudis universitaton de Azad kaj komencis lian karieron  je la jaro 1986 en gejunularcentro de Khorram-Abad. Lia unua filmo estis "La deziro de Tero" (2002) kaj lia dua verko estas "La silento de la maro" (2003). Lia verkaro ankaŭ inkludas kelkajn televidprogramojn kaj mallongajn filmojn.

Iranaj reĝisoroj
Naskiĝintoj en 1969
Plauen

Plauen [Plaŭen] estas urbo en la sudoriento de Germanio, kaj administra centro de la distrikto Vogtland. Fine de  ĝi havis  loĝantojn. Plauen estas la plej granda urbo de la saksa geografia kaj kultura regiono Vogtland [Fogtlant], kaj krome la kvina plej granda urbo de la federacia lando Saksio (post Lepsiko, Dresdeno, Chemnitz kaj Zwickau). Ĝis la jaro 2008 temis pri eksterdistrikta urbo, kvankam ankaŭ tiam la samnoma distrikto, kiu preskaŭ komplete ĉirkaŭis la urbon, administriĝis en Plauen.

La urbo situas borde de la rivero Blanka Elster.

Esperanto-movado 
En la germanlingva verko "cent jaroj da lerneja historio de la distrikta urbo Plauen" el 1941 legeblas la jen tradukita ĉapitro pri aparta "Esperanto-lernejo" de la urbo:

Kiel en la resto de la Germana Regno, ekde 1933 la nazioj malpermesis aktivadon de laboristaj esperantistoj, ekde 1936 ĉiun aktivadon por Esperanto. Post la dua mondmilito la lokaj esperantistoj iom post iom reorganiziĝis kaj partoprenis la esperantistan agadon en la socialisma ŝtato GDR. Nun aktivas pluraj urbaj esperantistoj, kaj interalie estas gastiganto de Pasporta Servo en la urbo.

Personoj ligitaj al Plauen
Christian Helfer, juristo kaj sociologo
Hannelore Henze, arĥitektino

Referencoj

Eksteraj ligiloj 
  ()

Urboj de Saksio
Distrikto Vogtland
Iamaj eksterdistriktaj urboj de Saksio
Ebrahim Farouzeŝ

Ebrahim Forouzeŝ (perse: ابراهيم فروزش) estas irana reĝisoro. Li naskiĝis je la jaro 1939 en Teherano, Irano. Liaj filmoj estas interkunligitaj.

Filmoj 
 Ŝlosilo (1986)
 Kruĉo (1992)
 La hometo (1998)
 Infanoj de nafto (2001)

Iranaj reĝisoroj
Iranaj scenaristoj
Tyler (Teksaso)

Tyler estas la ĉefurbo de Kantono Smith, Teksaso, Usono en orienta Teksaso proksimume 160 km oriente de Dalaso. 

Dum Tyler laŭleĝe urbiĝis la  1-an de aprilo dum 1846, sed fakte urbiĝis la  6-an de februaro 1847 kiam la tero por la urbocentro aĉetiĝis.

Geografio  
Laŭ la Usona Censa Buroo, la urbo havas tutan areon de 128,0 km². 127,7 km² estas tera kaj 0.3 km² estas akva.

Demografio

Laŭ la Usona Censo de 2000, estas 83 650 homoj, 32 525 T, kaj 21 076 familioj loĝantaj en la urbo. La homa denseco estas 655,1 km². Estas 35 337 loĝejoj kun averaĝa denseco de 276,7/km². 

La rasa konsisto de la urbo estas 61,92% blanka, 26,63% Afrikusona, 0,34% Indiana, 0,96% Azia, 0,04% Pacifikinsulanoj, 8,46% de aliaj rasoj, kaj 1,65% de du au pli rasoj. 15,82% de la loĝantaro estas Hispana de iu ajn raso.

Urboj de Teksaso
Genocido

Genocido estas la sistema kaj planita ekstermado de popolo, de etna grupo aŭ de difinita homa grupo. Ĉi tiun fakvorton ekuzis en 1944 la poldevena juda advokato Raphael Lemkin prenante kiel ekzemplon la planitan amasmortigon de la Junaj Turkoj kontraŭ la Armenoj.

Genocidoj okazis multfoje dum Historio, unu genocido povas esti kaŭzo de morto de kelkaj milionoj da homoj.

Kiel regulo en la historio, indiĝenaj popoloj ŝajne estas ĉiam celitaj esti viktimoj de tutetna-kontraŭaj klopodoj de centrala registaro fare de armeo.

Parta listo de la plu elstaraj genocidoj 
 La Biblia genocido en Kanaano, en kiu malaperis la kanaanaj gentoj post la invado de Hebreoj, kiel rakontita en la libro de Josuo kaj en Readmono.
Genocido de la Adigoj, oni taksas, ke pli ol miliono da adigoj pereis inter 1864-1860.
 Konga genocido farita de belga reĝo
Germana genocido de hereroj kaj namoj
Armena genocido, farita de Otomana Imperio
Asiria genocido
Genocido de la grekoj de la Ponto
Holodomoro, soveta genocido farita de NKVD per malsatigo de kelkaj milionoj de ukrainoj
Genocido de la ingriaj finnoj
Genocido de Josif Stalin en Sovetunio, konata kiel la Granda purigo. Laŭ la konkludoj de la komisiono instalita de Boris Jelcin, en la jaro 1937 estis arestitaj 136.000 ekleziuloj kaj je ili 85.000 estis mortigitaj; en la sekvanta jaro estis arestitaj kaj deportitaj 28.000 ekleziuloj kaj je ili 21.500 estis mortigitaj... vidu Gulago.
 Masakro de Katin de kelkdek miloj de polaj oficiroj fare de NKVD
 Holokaŭsto, la tuteŭropa genocido de judoj fare de germanaj nazioj
"Porajmos", la tuteŭropa genocido de ciganoj fare de Tria Regno
Volinia masakro de poloj fare de ukrainaj naciistoj
Dispartigo de Hindio
 Japana amasbuĉo de Nankino
 Genocido farita de Mao Zedong en Ĉinio dum la Kultura Revolucio
 Bangladeŝa genocido
Kamboĝa Genocido 
Operaco Anfal, en Irako kontraŭ la kurdoj
 Ruanda genocido
Genocido en la Balkano, Kosovo Masakro de Srebrenico
 Palestinanoj taksas sian Napha (mortigo, forfuĝigo kaj diasporigo) kiel genocido
Milito en Darfuro
La etna purigo de la Jezidoj fare de la Islama Ŝtato
Birmo akuziĝas ĉe la Internacia Kortumo pri genocido kontraŭ la rohinĝoj

Vidu ankaŭ 
 Krimoj kontraŭ la homaro
 Rasismo
Socia darvinismo
Etna purigado
 Internacia Krima Kortumo
 Sven Lindqvist
 Koncentrejo
Ekstermejo
Holokaŭsto
Kultura genocido
Koro de Mallumo

Eksteraj ligiloj 

 http://www.genocidewatch.org 
 http://www.armenian-genocide.org 

Politiko
Militoj
Internacia juro
Ĝardenado

Ĝardenado estas aktiveco kreskigi plantojn en ĝardeno, ofte ĉe la loĝdomo, plejofte por ornamaj celoj sed foje ankaŭ por manĝado. Ĝardenado estas farata pro ekonomia, hobia aŭ estetika motivoj. 

La termino povas rilati al konservado de ĝardeno sur malgranda skalo kiel ekzemple privata ĝardeno en la korto de domo al publikaj ĝardenoj kiuj disvastiĝas sur granda areo.

La grado de implikiĝo de la homoj kiuj konservas la plantojn en sia ĝardeno kaj la uzado de la ĝardeno en la urbaj kaj kamparaj lokoj diferencas ĝardenlaboron de agrikulturo kaj forstado. Ĝardenado pro ekonomia motivo diferencas de agrikulturo je intenseco kaj grandeco de areo. Specoj de ĝardenado:
 legoma
 aromherba
 flora
 roka
Plani kaj desegni ĝardenojn estis populara arto ĉefe en Japanio, Francio kaj Anglio, kie aliroj kaj stiloj de pejzaĝa arkitekturo nomitaj " japana ĝardeno ", " franca ĝardeno " kaj " angla ĝardeno " ankaŭ estis evoluigitaj.

La ĝardenisto devas prizorgi kaj purigi la ĝardenon. Pritondado de folioj kaj branĉoj, purigado de la ĝardeno (per balailo aŭ folioblovilo), traktado de fiherboj kaj plantado de novaj plantoj estas parto de la ĉiutaga prizorgado de la ĝardeno.

La ĝardenindustrio inkluzivas profesiulojn kaj servojn kiel ekzemple ĝardenistoj, produktante plantvartejojn, vendante ĉe plantvartejojn, ĝardenlaboristajn entreprenistojn, pejzaĝajn arkitektojn, kaj manaĝerojn de ĝardenlaborejoj en aŭtoritatoj kaj publikaj institucioj.

Ĝardenadaj iloj 
 Akvumilo
 Ĉarumo
 Falĉilo
 Forko
 Hojo
 Motorsegilo
 Rastilo
 Rastro
 Senveprigilo
 Serpo
 Stucilo
 Ŝovelilo
 Ŝpato
 Traktoro

Vidu ankaŭ 
 Arbarĝardenado
 Gerila ĝardenado
 Ĝardenekspozicio
Gloso

La termino Gloso povas signifi la jenajn:
Gloso, leksikologia vorto
Gloso, planlingvo

Vidu ankaŭ 
 Glosaro
 Glosolalio
Beaumont (Teksaso)

Beaumont - france, prononco , "bela monto", angle prononcata  - estas grandurbo kaj diocezo en Usono, en subŝtato Teksaso, en kantono Jefferson, kie ĝi estas ĉefurbo de la kantono.

Geografio 

Beaumont situas sur la marborda ebenaĵo laŭ navigebla rivero en la suda landparto de Usono, en la sudorienta parto de Teksaso. La urbego estas 48 km de la maro.

Historio 
En 1824 oni fondis bienon laŭ la riverbordo. Baldaŭe malgranda komunumo kreskis ĉirkaŭ la bieno, kiu estis nomita Tevis Bluff. En 1835 oni komencis plani urbon. Tiu urbo estis nomita jam Beaumont, laŭ Jefferson Beaumont, kiu estis parenco de la urbofondinto. Beaumont iĝis urbo la 16-an de decembro 1838. En la 1880-aj jaroj la urbeto iĝis grava centro por ligno- kaj rizoprilaboroj.
 
La 10-an de  Januaro 1901 nafto malkovriĝis ĉe Spindletop apud la urbo. Spindletop fariĝis la unua maĵora naftokampo. Pro tio fondiĝis multaj petrolaj firmaoj, kaj rafinado de nafto fariĝis la ĉefa industrio en la regiono. La grandurbo iĝis grava centro por ŝipkonstruado dum 2-a mondmilito.

Klimato 

Beaumont situas en humida subtropika klimato. La temperaturo averaĝe varias inter 15-26 °C. La varmo kulminas en junio kaj aŭgusto (registrita rekordo: 42 °C), la malvarmo kulminas en januaro kun frostoj. Jare pluvas po 1533 mm, en ĉiuj monatoj pluvas. Plej ofte pluvas en junio, plej malofte en aprilo. Grandaj ŝtormoj ofte trafas la urbegon, ekzemple Galveston en 1900, Rita en 2005, Ike en 2008.

Trafiko 
La Regiona Flughaveno de Sudorienta Teksaso en Nederland, Teksaso servas Beaumont kaj Port Arthur, Teksaso. El Beaumont ĉefvojoj kaj fervojaj linioj kuras al Baton Rouge kaj Houston. En la urbego aŭtobusoj liveras la pasaĝerojn.

Eduko 
Lamar Universitato - Beaumont situas en la urbo.

Vidindaĵoj 
 Art Museum dediĉis en memoro pri pioniro, malriĉa juda enmigrinto Hyman Asher Perlstein
 Zaharias muzeo dediĉita al vivo de Beaumont
 Clifton Steamboat Muzeo
 Universitata Arta Muzeo prezentas eŭropan kaj amerikan artojn
 Muzeo pri Thomas Alva Edison 
 Fajrobrigada Muzeo de Teksaso
 teatro Jefferson de 1927
 teatro Julie Rogers
 historia mara muzeo de Red Lobster 
 baptista preĝejo en 1903, nun biblioteko
 botanika ĝardeno
 hotelo Edson en 1928
 juĝejo

Fontoj 
 Képes Világatlasz ISBN 963 8475 38 2
 Anglalingva Vikipedio

Urboj de Teksaso
Havenurboj
Ekvatoro

La ekvatoro de Tero estas imaga ronda linio, egaldistanca al la
norda kaj suda polusoj, kiu dividas la tersurfacon en nordan kaj sudan
duonsferojn (kiuj estas nomataj ankaŭ hemisferoj). Ĝi kuŝas en ebeno, kiu estas orta al la rotacia akso de Tero kaj trapasanta la tercentron. La ekvatoro estas  kilometrojn longa. Sur la ekvatorlinio tago kaj nokto estas egale longaj.

Vidu ankaŭ 

 Tropiko de Kaprikorno (suda tropiko)
 Tropiko de Kankro (norda tropiko)
 Termika ekvatoro
 Magneta ekvatoro
 Ĉielekvatoro
 Polusa cirklo

0° N
0° S
Geografia terminologio
Cinologio

Cinologio (termino el la du grekaj vortoj κύων kýōn „hundo“, kaj λόγος logos „vorto“, „rakonto“) estas la scienco pri hundoj. Cinologio esploras anatomion, fiziologion, konduton de hundoj.

Hundoj
Mamuloscienco
Fungoscienco

Fungoscienco aŭ mikologio estas scienco pri fungoj, pri ilia taksonomio, morfologio, biologio, fiziologio, biogeografio, ilia rolo en la naturo kaj en la vivo de homoj.

Charles de l'Écluse, "Rariorum plantarum historia : Fungorum in Pannoniis observatorum brevia historia" (1601). En tiu libro aperis bildoj de 117 fungoj el okcidenta Hungario. La fungosciencisto Jean-Jacques Paulet proponis en 1795 la nomon «mikologio» (france mycologie), oni favoris ĉi-tiun nomon kontraŭ «fungologio» (france fungologie).

Fitopatologio estas grava fako de fungoscienco. Jam en la notoj de antikvaj popoloj (asiroj, babilonianoj, grekoj) kaj en skriboj de la judoj aperas mencio de malsaniĝo de plantoj, ĉefe de cerealoj. Ili tiam ne konis la fungon mem kiel damaĝulon, sed mallaŭdis la pli superajn fortojn, parte la malfavoran veteron.

19a Jarcento 
Christian Hendrik Persoon (1761–1836), Lewis David von Schweinitz (1780–1834), Elias Magnus Fries (1794–1878) kaj Harald Othmar Lenz estis patroj de la nova fungoscienco.

Aliaj sciencistoj estis :
 Samuel Frederick Gray - Taksonomio
 Petter Adolph Karsten
 Joseph-Henri Léveillé - Taksonomio
 Lucien Quélet - Taksonomio
 Paul Kummer - Taksonomio
 Narcisse Théophile Patouillard - Taksonomio
 Edmond Tulasne - rusto-, karbo-, askofungoj
 Julius Oscar Brefeld
 Miles Joseph Berkeley - Biologio kaj ekologio
 Anton de Bary
 Pier Andrea Saccardo - Taksonomio
La verko de Anton de Bary Morphologie und Physiologie der Pilze, Flechten und Myxomyceten (1866) estas certe la unua libro de fungoscienco.

Fungoscienco de la 19a jarcento rolis grave en la institucio de la sciencaj nomoj.

20a Jarcento 
Gravaj fungistoj estis:
 William Alphonso Murrill
 Hans Kniep
 Ernst Gäumann
 Rolf Singer
 Gustav Gassner
 Hans Burgeff - Mykorrhiza ĉe la Orchidaceae kaj la Ericaceae
 Roger Heim
 Kumagusu Minakata
 David Aurora

Dum la 20a jarcento, la studoj de la formoj de la askofruktoj, de la sporoj, la formado de la konidio kaj finfine DNA kriterioj (kun la inventaĵo de la PĈR) ebligis novan taksonomion.

21a Jarcento 
En 2007, Hibbett kaj 66 aŭtoroj interalie Klaŭdo Roux  priskribis novan konsentan taksonomion.

Fontoj 
Germana kaj franca vikipedio

Notoj kaj referencoj 
 

Fungoj
Scienco
Mikologio
Labormerkato

Labormerkato estas sistemo de socialaj rilatoj, konektita kun mendado kaj ofertado de laborforto. La prezo de laboro estas determinita rezulte de renkontiĝo de mendado kaj ofertado.

Sur labormerkato ĉe la unua flanko estas laborserĉantoj, kiuj vendas sian laborforton. La alia flanko estas reprezentita de labordonantoj, kiuj aĉetas laborforton. Inter salajruloj kaj labordonantoj ekzistas laboraj rilatoj. Do, labormerkato ĉiam movadis kaj ŝanĝiĝis.

Labormerkato funkcias pere de:
 ŝtataj kaj komerciaj borsoj de laboro;
 personaraj fakoj de institucioj;
 rektaj interkonsentoj inter salajruloj kaj labordonantoj.

Rilataj temoj 
 mendado kaj ofertado teorio
 Laborforto
 Senlaboreco

Eksteraj ligiloj 

 http://www.nber.org/%7Efreeman  
 http://www.law.harvard.edu/programs/lwp/LWPclmp.html 
 http://www.destatis.de/themen/d/thm_erwerbs.htm 
 http://stellenabbau.i-n.de/stats.php

Vidu ankaŭ 
 Mikroekonomiko
 Sindikato

Laboro
Ekonomiko
Laborforto

Laborforto estas tuta kvanto de laborkapabluloj, aŭ senlaboruloj aŭ okupataj. En la marksisma ekonomiko laborforto estas difinita kiel aro de fizikaj kaj mensaj kapabloj de homo, uzataj por produktado de varoj aŭ servoj. La nomo de la prezo de la laborforto estas la salajro. Ĝi tion reprezentas, kion la laborulo bezonas por reprodukti sian laborforton: nutraĵo, vestoj, loĝejo, edukado, sano, emerita pensio, kaj tiel plu.

Rilataj temoj
 Homa kapitalo
 Kapitalo
 Labormerkato
 Marksismo
 mendado  kaj ofertado teorio
 Plusvaloro

Laboro
Ekonomiko
Salajro

Salajro, aŭ laborpago, sur labormerkato estas prezo de laboro rilate al renkontiĝo de mendado kaj ofertado al laboro sur labormerkato. Etimologie, la nomo venas de la latina sal (salo), ĉar la unuaj salajroj estis ĝuste pagitaj pere de salo.

Laŭ Karlo Markso, "La salajreco estas la ekzistanta burĝa organizo de la laboro. Sen ĝi, neniu kapitalo, neniu burĝaro, neniu burĝa socio." La komunismo celas aboli la salajrecon, konsiderata kiel la bazo de la ekspluatado kaj subigo de la proletaro.

Salajrosklaveco temas pri situacio, kie la vivrimedoj de homo dependas de salajro, precipe kiam tiu dependeco estas tuta kaj tuja. Ĝi ĉiam estas uzata en negativa senco por fari analogion inter sklaveco, salajrosklaveco kaj salajra laboro, koncentrante sin al similaĵoj inter posedo kaj luado de homo. La terminon oni uzas por kritiki la ekspluatadon de laboro kaj socian tavoliĝon.

La Fera Leĝo de Salajroj estas proponita leĝo en ekonomiko, redaktita aparte de Ferdinando Lasalo kaj David Ricardo. Laŭ ĉi tiu leĝo, la reala salajro emas, kun la tempo, atingi la minimuman salajron necesan por la vivtenaj bezonoj de la dungito.

Vidu ankaŭ 
 Dumviva salajro
 Minimuma salajro
 Senlaboreco
 Pay Day (filmo de 1922)
 Tago de Samrajta Pago

Eksteraj ligiloj 
 Bardhyl SELIMI: EŬROPO: Kontrastaj salajroj el Monato (2005/05, p.18)

Referencoj 

Ekonomio
Laboro
Ĉevaltira veturado

Uzo de ĉevaloj kiel tirforto de veturiloj

Ĉevaltiritaj Veturiloj
 Berlina kaleŝo
 breko
 kupea kaleŝo
 kariolo
 kabrioleto
 kaleŝo
 landaŭo
 ĉevalomnibuso
 faetono
 diliĝenco
 tilburo
 trojko
 droŝko
 fiakro
 tendoĉaro

Militista uzo de ĉaroj dum antikveco
Mezopotamio
Egiptio
Helenoj
ktp

Teknikaj progresoj
En antikveco la jungometodo estis per rimeno pasante antaŭ la kolo, tiel la ĉevalo estis sufokita kaj ne kapablis forte tiri. De fino de la 10-a jarcento en mezepoka Eŭropo oni inventis la jungado per ŝultrokoliero, kiu korektis tiun malvirton, kaj ebligis tirigis multe pli pezajn ŝarĝojn; tio konsistigis vera revolucio en la tiutempaj transportoj.
Tamen, ĉar la vojoj, ĉefe terkovritaj, estis maloportunaj kaj foje tute ne uzeblaj, oni favoris laŭeble akvajn vojojn.

Alia progreso estis kiam oni kreis por la rapidaj veturoj, komence poŝto kaj poste  ĉiuj vojaĝantoj (vidu diligence )  ĉevalŝanĝejojn, regulspace lokitaj, kie la vojaĝantoj povis ŝanĝi siajn lacajn ĉevalojn per freŝajn, ripozitajn aliajn, kaj tiel iri tutan tagon kun pleja rapido. Tiun veturmetodo ebligis en ties "glora" epoko, t. e. ĉ. jaro 1800 vojaĝi po 120 kilometroj  tage.

Uzo en agrikulturo

''en Eŭropo ĉevaltirado estis la ĉefa tirmetodo en agrikulturo ĝis la unuaj jaroj post fino de Dua mondmilito, ĉi tie en jaro 1946 en norda Francio.

Literaturo
Eivhholz, R.: Esperanta Bildvortaro,Esperanto Press, Bailieboro, Ontario, Kanado,p. 322 - 323

Transportaj rimedoj
Kvanta teorio de mono

Ekonomiko > Mono > Kvanta teorio de mono

Enteno de kvanta teorio de mono estas kvanta interrilato inter ŝanĝo de monstoko kaj preznivelo koncerne de certaj kondiĉoj. La bazo de tia teorio estas Fiŝera ekvacio (alia nomo: ekvacio de interŝanĝo):

MV=PT
M - monstoko
V - rapido de cirkulado
P - preznivelo
T - nombro de transakcioj

La plej pura formo de kvanta teorio de mono ekspektas, ke T kaj V estas konstantaj, do monstoko rekte rilatas al preznivelo. Alivorte, plialtigo de ofertado de mono kaŭzos inflacion.

Grava pensisto de la kvanta teorio de mono estis Milton Friedman.

Mono