alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Margaret Rutherford

Margaret RUTHERFORD (naskiĝis la 11-an de majo 1892, mortis la 22-an de majo, 1972) estis brita aktorino.

Post sukcesa teatra kariero ŝi en la jaro 1936 unuafoje aperis en filmoj: plej ofte en karakteraj roloj, kiuj bone montris ŝian grandan komedian talenton.

Mondfamon ŝi gajnis kiel Miss Marple, la fama protagonistino en pluraj krimromanoj de Agatha Christie, kiun ŝi prezentis en kvin filmoj. La rolon de ŝia filmpartnero, la iom timema helpanto de la detektivino, cetere transprenis ŝia realviva edzo: la aktoro Stringer Davis.

En la jaro 1963 Margaret Rutherford gajnis Oskaron : por la plej bona epizoda rolo en la filmo The V.I.P.s.

Listo de filmoj 
 Dusty Ermine (1936)
 Troubled Waters (1936)
 Talk of the Devil (1937)
 Spring Meeting (1940)
 Quiet wedding (1940)
 Blithe Spirit (1946)
 While the Sun Shines (1947)
 Meet me at Dawn (1947)
 Miranda (1948)
 Her Favourite Husband (1949)
 Passport to Pimlico (1949)
 The Happiest Days of your Life (1950)
 The Magic Box (1951)
 Castle in the Air (1952)
 The Importance of Being Earnest (1952)
 Curtain up (1953)
 Trouble in Store (1953)
 The Runaway Bus (1954)
 Mad about Men (1954)
 Aunt Clara (1954)
 An Alligator Named Daisy (1955)
 The Smallest Show on Earth (1957)
 I’m all right Jack (1959)
 Murder, She Said (1961)
 The V.I.P.s (1963)
 The Mouse on the Moon (1963)
 Murder at the Gallop (1963)
 Murder Most Foul (1964)
 Murder Ahoy (1964)
 Falstaff (1965)
 The Alphabet Murder (1966)
 Arabella (1967)
 A Countess from Hong Kong (1967)

Eksteraj ligiloj 

 http://www.thepeerage.com/p18244.htm#i182436
 http://www.thegoldenyears.org/rutherfm.html  

Britaj aktoroj
Akademia Premio por plej bona subtena aktorino
Meksika Esperanto-Federacio

La Meksika Esperanto-Federacio (MEF) estas la landa Esperanto-asocio de Meksiko.
Kvankam Esperanto alvenis en Meksikon jam en 1903, la armita etapo de la revolucio en la lando (1910-1917) forviŝis ĉiajn organizaĵojn de la unuaj jaroj. Nur en la posta etapo, kiam la situacio estabiliĝis, kelkaj pioniroj rekomencis la poresperantan agadon, inter kiuj elstaras M.C. Rodríguez, la plej aktiva de tiu tempo.

La alfluo de hispanoj ekzilitaj de la frankisma diktaturo injektis novan sangon ankaŭ en la meksika Esperanto-movado. Juan de Oyarzábal kaj Francisco Azorín Izquierdo eble estas la plej konataj el la esperantistoj de tiu epoko.

La organizaj klopodoj kulminis en 1950, per la fondo de Meksika Esperanto-Asocio (hispane Asociación Mexicana de Esperanto), kiu poste ŝanĝis sian nomon al Meksika Esperanto-Federacio (MEF). Kelkaj membroj estis: Angel Luna Cárdenas, Fidel Figueroa, Jorge Luis Gutiérrez, Ricardo Ruiz Carrillo kaj aliaj. Prezidanto de MEF estis profesoro Emilio Arias García, kiu eldonis la revuo "La Espero" kun Ricardo Ruiz Carrillo kaj Kyoko Matsumoto. La ĵurnalisto Ricardo Ruiz ankaŭ eldonis tradukojn de Tibor Sekelj, Miyamoto Masao kaj aliaj poetoj en la ĵurnalo "El Periódico de Mexico". La MEF tamen postrestis depost 1984 kaj kelkaj aktivuloj fondis la Meksikan Asocion por Progresado de Internacia Lingvo. Poste, tamen, ĝi kunfandiĝis kun MEF. Juan Jacobo Schmitter estis ties prezidanto en tiu nova epoko.

En 1996 estis reorganizita la Federacio; estis kunvokata fondkunveno por pridiskuti la statuton kaj elekti novan estraron. Tiel estis elektita profesorino Leonora Torres kiel prezidantino. Ankaŭ tiun jaron la organizaĵo estis oficiale registrita antaŭ la registaro. MEF organizis la Kvinan Tut-Amerikan Kongreson de Esperanto en 2001.

Post tiu Kongreso, Jorge Luis Gutiérrez estis elektita prezidanto. Li rezignis komence de 2003 kaj, dum la Sepa Nacia Kongreso de Esperanto (okazigita en majo, en Meksikurbo), Luis Raudón estis elektita prezidanto. Li prezidis la asocion ĝis la jaro 2008. Dum la 9-a Nacia Kongreso de Esperanto kiel prezidanto elektiĝis Mallely Martínez Mateos.

Ni ĉiuj estas la gazeto de MEF.

Vidu ankaŭ 
 Esperanto-movado en Meksiko
 Listo de meksikaj esperantistoj

Eksteraj ligiloj 
 MEF, interreta paĝaro

Meksikaj Esperanto-asocioj
Malgranda Kvartalo (Prago)

Malgranda Kvartalo aŭ Malgranda Urbo () estas la dua plej malnova urbo de Prago (Ĉeĥio). Vivas ĉi tie  (). Fondis ĝin reĝo Přemysl Otakar la 2-a en la jaro 1257. Ĝian centron reprezentas la Granda Placo, hodiaŭ nomata Malgrandkvartala placo. En la tempo de Karolo la 4-a oni plukonstruis la urbon kontraŭ la fluo ĝis la nova "Malsata" muro, la altaĵo Strahov kaj ĝis Kastelo Hradčany. La Malgranda Kvartalo apartenas al la plej allogaj partoj de Prago kaj ravas ĉiun vizitanton per siaj pitoreskaj anguloj kaj sia riĉa arkitekturo el la 17-a kaj 18-a jarcentoj.

Vidu ankaŭ

Placoj 
 Malgrandkvartala placo
 Maltana Placo
 Grandpriora Placo

Stratoj 
 Karmelitská
 Banstrato
 Parlamenta strato
 Thun-Strato
 Neruda-strato
 Itala Strato

Konstruaĵoj 
 Saksa Domo
 Domo Ĉe la Tri Strutoj
 Preĝejo Sankta Johano
 Domo de Tyrš
 Preĝejo Sankta Maria sub la Ĉeno
 Preĝejo de Sankta Jozefo
 Preĝejo Sankta Tomaso
 Palaco de Wallenstein
 Palacoj en Wallenstein-strato
 Malsanulejo sub Petřín

Aliaj 
 Ĉertovka
 Kampa
 Nova kastela ŝtuparo
 Malgrandkvartala Foiro
 Petřín

Bildgalerio 

 
Kvartaloj de Prago
Maltana Placo

Maltana Placo () estas placo en Prago. Ĝi havas neregulan planon. Meze de la norda parto staras 'statuo de Sta Johano Baptisto' (1715), origine parto de baroka fontano el la verkejo de la familio Brokoff. Notinda estas la domo el la tempo de Rudolfo la 2-a, ĝis 1723 ejo de la unua poŝto en Prago. Je la orienta flanko staras kelkaj domoj kun arkadoj, el kiuj la plej menciinda estas la estinta 'palaco de Straka de Nedabylice' (hodiaŭ blindula instituto), konstruita je la fino de l' 17-a jarcento. Kontraŭflanke staras 'rokokstila palaco de la Kavaliroj de Turba' el la jaroj 1766-1777. La plej signifa domo de la placo estas la sudflanke staranta fama 'Nostic-palaco', baroka konstruaĵo el ĉirkaŭ la jaro 1660, hodiaŭ ejo de Ministerio por instruado kaj kulturo. La frontono estis renovigita en la unua duono de la 18-a jarcento en altbaroka stilo. La imperiestraj statuoj estas kopiaĵoj de la originaloj de M. J. Brokoff. - La impona ĉefa portalo estas baroka, el la jaro 1760. Al la palaco aligas ĝardeno etendiganta ambaŭflanke de "Čertovka", hodiaŭ publike alirebla. (Eniro el la komenco de la strato "Nosticova ulice".)

Placoj en Prago
Malgranda Kvartalo (Prago)
Preĝejo Sankta Maria sub la Ĉeno

Preĝejo Sankta Maria sub la Ĉeno () estas unu el la plej malnovaj kaj plej interesaj preĝejoj de la Malgranda Kvartalo en Prago. En la pasinteco ĝi apartenis al la ordeno de la Maltanaj Kavaliroj. Fondita jam en la 12-a jarcento, pligrandigita en la 13-a jarcento. La front-flankoj kun du turoj devenas el la dua duono de la 14-a jarcento; la antaŭhalo estas belega ekzemplo de la alta gotiko el epoko de Petr Parléř. La husanaj militoj malebligis la finkonstruon de la planita trinava konstruaĵo. La preĝejo, pli ĝuste dirite, la sacerdotejo, estis barokigita dum la jaroj 1840-1860. Al ĝi oni aligis en la jaroj 1728-1731 barokstilan monaĥejon, kie nun troviĝas la Orienta instituto.

Kristanaj preĝejoj en Prago
Preĝejoj sub patroneco de Sankta Maria
Konstruaĵoj en Malgranda Kvartalo (Prago)
Romanikaj preĝejoj en Ĉeĥio
Kulturaj memorindaĵoj en Prago
Malgrandkvartala Foiro

Geografio > Eŭropo > Ĉeĥio > Prago > Malgranda Kvartalo >  Malgrandkvartala Foiro < Turismo

Malgrandkvartala Foiro (). Ĉi tie la plej interesa konstruaĵo estas la 'Schönborn-palaco'. La bel-ega baroka konstruaĵo el la jaroj 1643-1658 estis rekonstruita en 1715 fare de J. Santini. (Hodiaŭ ambasadejo de Usono). La palaco estas ĉirkaŭita per granda stila ĝardeno, fondita jam en la 17-a jarcento.

Konstruaĵoj en Prago
Malgranda Kvartalo (Prago)
Malsanulejo sub Petřín

Malsanulejo sub Petřín (), origine malsanulejo de la Bonfaraj fratulinoj de Sta Karolo Boromea, estas konstruaĵo en la Malgranda Kvartalo de Prago, Ĉeĥio. Ĝi estis konstruata en la jaroj 1851-1854. Al ĝi estas aligita la malfruempira preĝejo de Sankta Karolo Boromea (1855).

Ekstreraj ligiloj 

Konstruaĵoj en Prago
Malsanulejoj en Ĉeĥio
Konstruaĵoj en Malgranda Kvartalo (Prago)
Konstruaĵoj finitaj en 1850-1859
Aperis en 1854
Marc Okrand

Marc OKRAND (elparolata /mɑrk ˈoʊkrænd/) estas usona lingvisto, kaj la kreinto de la klingona lingvo. Li estis dungita de Paramount Pictures por disvolvi la lingvon kaj trejni la geaktorojn en la filmoj Star Trek II: The Wrath of Khan ("Stela Vojaĝo 2: La Kolero de Khan"), Star Trek III: The Search for Spock ("Stela Vojaĝo 3: La Serĉado por Spock"), Star Trek V: The Final Frontier (Stela Vojaĝo 5: La Fina Limo"), Star Trek VI: The Undiscovered Country ("Stela Vojaĝo 6: La Nemalkovrita Lando") kaj en la serio Star Trek: The Next Generation ("Stela Vojaĝo: La Sekvanta Generacio"). Lia unua laboro estis dubli vulkanlingvan dialogon por The Wrath of Khan, ĉar la geaktoroj jam estis filmitaj parolinte en la angla.

Marc Okrand estas pli fama kiel la verkisto de La Klingona Vortaro (anglalingve "The Klingon Dictionary") kaj ĉiuj ĝiaj aldonoj.

Okrand antaŭe laboris kun nordamerikaj indiĝenaj lingvoj. Li gajnis bakalaŭran gradon el la Universitato de Kalifornio ĉe Santa Cruz en 1972. Lia 1977-a doktora disetaĵo el la Universitato de Kalifornio, Berklio, estis pri la gramatiko de Mutsun, dialekto de Ohlone, kiu estas estinga de la indiĝena utiana lingva familio estinte parolita en la nordcentraj kaliforniaj marbordaj areoj el Norda-Kostanoano malsupren 30 mejloj suden de Salinas. La tlh sonaĵo kiun li enkorpigis en la klingona, nekutima por anglalinvaj parolantoj, estas ordinara en Norda kaj Centramerikaj indiĝenaj lingvoj, en kiuj ĝi estas kutime transskribita kiel tl, tł aŭ ƛ (senvoĉa alveola afrikato kun laterala ellaso); ĉi tiu estas la sono en la fino de Nahuatl.

Okrand instruis subgradajn lingvistikajn kursojn ĉe la Universitato de Kalifornio, Sankta-Barbaro, de 1975 al 1978.

Lastatempe, Okrand kreis la atlantan lingvon por la Disney-a filmo Atlantis: The Lost Empire ("Atlantio: La Perdita Imperio").

Okrand nuntempe servas kiel unu el la reĝisoroj por la Live Captioning ĉe National Captioning Institute kaj kiel Prezidanto de la tabulo de reĝisoroj de la Washington Shakespeare Company en Arlingtono, Virĝinio.

Eksteraj ligiloj 
  Marc Okrand pri kreante la klingonan 
  gazeta lanĉaĵo pri Marc Okrand  ĉe National Captioning Institute-a retpaĝo
 
  Marc Okrand  ĉe startrek.com

Usonaj lingvistoj
Inventintoj de skribsistemoj
Lingvokreintoj
Klingona lingvo
Marc Andreessen

Marc ANDREESSEN [an-DRI-sen] (naskiĝis la 9-an de julio 1971) estas usona komputikisto kiu verkis en 1993 la unuan popularan grafikan TTT-legilon, Mosaic.

En 1994 li kunfondis la kompanion Netscape por produkti la legilon kiel la komerca produkto, la Netscape Navigilo (angle, Netscape Navigator). Pro Andreessen, la TTT kaj la Interreto jam ne estas afero de komputikistoj, sed fakto de moderna vivo.

Usonaj komputikistoj
Memzorga Lagumado

Memzorga Lagumado (MELA) estas ĉiujara internacia Esperanta renkontiĝo en Hungario.

Dum julio/aŭgusto renkontiĝas aro da ĉefe junaj esperantistoj apud la vilaĝo Délegyháza, 34 kilometrojn sude de Budapeŝto. La programo de la renkontiĝo konsistas interalie el sunumado, banado (laŭplaĉe kun aŭ sen banvestoj), babilado, diboĉado kaj ekskursoj. Speciala amuzaĵo: ŝlimbanado.

Oni tranoktas en propraj tendoj rekte apud lago. Ĉar tie ne estas oficiala tendumejo, la tranoktado ja kostas nenion, tamen tio ankaŭ signifas, ke oni ne trovas duŝejojn, necesejojn kaj vendejojn en la rekta najbareco. Tamen la loko bonege atingeblas per publika transporto: Piede estas dekdu minutoj al la stacidomo kaj la vendejoj tie.

Eksteraj ligiloj 
Oficiala paĝaro

Esperanto-renkontiĝoj en Hungario
Majorano

Majorano (Origanum majorana) botanike apartenas al la lamiacoj.

En kuirarto uzatas la folioj de la planto kiel spico. Majorano fajnigas ĉefe grasajn viandaĵojn, kolbasojn, terpomaĵojn (ekz. rostitajn terpomojn) kaj saŭcojn.

Bildgalerio

Aliaj projektoj

Eksteraj ligiloj 
 http://www.ars-grin.gov/~sbmljw/cgi-bin/taxon.pl?25912 
 http://www.tela-botanica.org/nn46387  
 http://www.toildepices.com/fr/plantes/angio_dic/lamiacee/origanum/_sp.html  

Lamiacoj
Spicoj
Kuracplantoj
Meliso

La meliso (Melissa) estas genro apartenanta al la lamiacoj. Ĝia plej konata specio estas la citronmeliso (Melissa officinalis), ankaŭ konata kiel oficina meliso, kiu uziĝas kiel spicherbo.

Temas pri plurjara herbo kun citrona odoro, alta ĝis unu metro, kun kvar-edra tigo. La folioj estas ovo- aŭ kor-formaj, sur la randoj denthavaj. Sub akseloj de la folioj estas blankaj aŭ rozetaj (flavetaj) floroj. En balkanaj landoj ĝi kreskas sovaĝe, en aliaj eŭropaj landoj oni kultivas ĝin en ĝardenoj.

Kuracado 
Meliso estas tre malnova kuracplanto. Ĝi estis uzata ankaŭ kiel spicaĵo kaj en likvoroj. Tre fama estas tiel nomata karmelia alkoholo aŭ karmeliaj gutoj. Foliojn kaj trunkon de meliso oni kolektas nur antaŭ la florado. Poste ili perdas la kuracan forton kaj la tipan odoron. Melisaj folioj enhavas eteroleon, aldehidojn, tanacidon, amarajn substancojn kaj vitaminon C. Tizano de meliso (kulereto por taso) bone efikas kontraŭ malsanoj de la nerva sistemo, kontraŭ maldormo, kiel sedativo kontraŭ neŭrozoj, kapdoloroj, hipertonio, melankolio, migreno, kapturniĝo, vomado, plifortigo de vidkapablo, gargarado helpas ĉe tonsilito kaj gingivaj inflamoj. Trinkado de melisa tizanoo forigas kor-dolorojn, lacecon, ĝi malrapidigas la spiradon kaj malaltigas la sangopremon. Krome ĝi liberigas intestajn gasojn.

Bildaro

Referencoj 

Lamiacoj
Palearktisa flaŭro
Kuracplantoj
Makvora Insulo

La Makvora insulo ( estas aŭstralia insulo, kiu apartenas al la federacia ŝtato Tasmanio.

 Macquarie Island

Dependa teritorio de Aŭstralio.

 Politika statuso: ekstera teritorio.
 Areo: 176 kv.km.
 Loĝantaro: sen konstantaj loĝantoj.

La insulo estas enskribita en la listo de Mondheredaĵoj de UNESKO en 1997.

Biogeografe ĝi estas parto de la ekoregiono "antipoda-subantarktinsula tundro".

Vidu ankaŭ 
 Listo de maraj ekoregionoj
 Makvora tufkormorano
 Sudorienta Kabo

Aŭstralio
Insuloj
Mondaj heredaĵoj en Aŭstralio
Maraj ekoregionoj
Marie von Ebner-Eschenbach

Marie VON EBNER-ESCHENBACH, grafino Dubská, aŭ plennome: Marie Freifrau von Ebner-Eschenbach (naskiĝis la 13-an de septembro 1830 en Zdislavice; mortis la 12-an de marto 1916 en Vieno) estis aŭstra verkistino. Ŝi estis dufoje nomumita por Nobel-premio pri literaturo.

Marie von Ebner-Eschenbach naskiĝis en la kastelo Zdislavice. Ŝiaj antaŭuloj estis ĉeĥaj nobeloj. Post sia edziniĝo al Moritz Freiherr von Ebner-Eschenbach ŝi transloĝiĝis al Vieno, kie ŝi konatiĝis interalie kun la verkistoj Friedrich Hebbel kaj Franz Grillparzer.

La verkaro de Marie von Ebner-Eschenbach priskribas la vivon de la Viena nobelaro/burĝaro kaj de la morava kamparanaro. La aŭtorino admonas al respondeco kaj humaneco; ŝi montras la socian malegalecon, tamen ne vokas al la ŝanĝo de la sociaj strukturoj.

Krom per rakontoj ŝi atingis grandan famon per siaj koncizaj kaj spritaj aforismoj. Marie von Ebner-Eschenbach mortis en Vieno.

Listo de verkoj 

 Erzählungen (rakontoj, 1875)
 Aphorismen (aforismoj, 1880)
 Neue Erzählungen (rakontoj, 1881)
 Neue Dorf- und Schlossgeschichten (rakontoj, 1883)
 Das Gemeindekind (rakonto, 1887)
 Meine Kinderjahre (membiografio, 1906)
 Meine Erinnerungen an Grillparzer (membiografio, 1916)

En Esperanto aperis 

Renkonto = Eine Begegnung / Marie von Ebner-Eschenbach. Trad. Frieda Feichtinger. - En: Austria antologio ; p.58 - 59, kajeroj 1 - 4

Eksteraj ligiloj 
 http://www.dhm.de/lemo/html/biografien/EbnerEschenbachMarie  
 http://gutenberg.spiegel.de/autoren/ebnresch.htm 
 http://www.ebook-bibliothek.org/data/Ebner-Eschenbach,%20Marie%20von%20-%20Aphorismen.pdf
 http://www.aeiou.at/aeiou.encyclop.e/e073995.htm;internal&action=_setlanguage.action?LANGUAGE=en 

Aŭstraj verkistoj
Germanlingvaj verkistoj
Meißen

Meissen aŭ Meißen  estas germana urbo, kiu situas ĉe la rivero Elbo en la federacia lando Saksio. Ĝi estiĝis el la slava burgo Misni en la jaro 929. En 1150 Meißen unuafoje estis dokumente menciita kiel urbo. Historie ĝi estis ĉefurbo de la iama margraflando Meißen, kiu fariĝis la kernlando kaj antaŭulo de la hodiaŭa Saksio. Nuntempe ĝi famas ĉefe pro vitkultivado kaj la porcelano produktata tie. La urbo estas la administra centro de samnoma distrikto Meißen. Fine de la jaro  la urba komunumo havis  loĝantojn.

Faktoj 

 Loĝantaro: proksimume 29.000 (en 2002)
 Alteco: averaĝe 109 m super la marnivelo
 Horzono: GMT+1h (+2h de aprilo ĝis oktobro)
 Areo: proksimume 30,9 km²

Famaj homoj de la urbo 
 Benno el Meißen, sanktulo kaj episkopo
 Johann Adolf Schlegel, verkisto
 Johano la Konstanta, saksia princo-elektisto
 Louise Otto-Peters, feministino
 Samuel Hahnemann, iniciatinto de la homeopatio

Esperanto en Meissen 
Ekzistas Esperanto-grupo en Meissen. Okaze de la 4-a Universala Kongreso de Esperanto en 1908 la urbo estis celo de ekskurso.

Vidu ankaŭ 
 margraflando Meißen
 distrikto Meißen
 Saksa Svislando

Eksteraj ligiloj 

 oficialaj paĝoj de la urbo (germanlingvaj)
 ĉio pri la porcelano de Meißen
 fonto pri la statistikaj informoj
 Ligo al la Esperanto-Grupo en Meißen 

 
 
Distrikto Meißen
Urboj de Saksio
Iamaj eksterdistriktaj urboj de Saksio
Setlejoj sur Elbo
Modela UN

En kluboj, teamoj, kaj programoj de Modela UN (MUN) tra la mondo, junuloj envolvas sin en simulataj organoj de la Unuiĝintaj Nacioj kaj similaj internaciaj organizaĵoj, diskutante la problemojn de la mondo kaj klopodante eltrovi solvojn. "Delegitoj" devas respekte reprezenti la efektivajn dezirojn de la nacioj al ili elektigitaj, kaj oni instigas al ili plene esplori la aferon, eĉ ĝis kontakto al loka ambasadejo por peti informon.

MUN-kluboj kaj teamoj modiĝas ĉe liceoj kaj universitatoj, ĉar ili donas utilegan sperton pri esplorado kaj prelegado, kaj fundan konon de mondaferoj. Ĉe multaj lernejoj, MUN-programoj evoluas je ia altnivela konkurenca akademia sporto, defiante tiajn pli tradiciajn konkurencojn, kiaj debatoteamoj ktp.

Neniu ĉeforganizo estras aŭ regas la diversan aron de kluboj, teamoj kaj organizaĵoj de MUN, kaj tial parlamentaj reguloj kaj premisistemoj ege varias de unu kongreso al la sekva. Liston de la plejmulto de MUN-kongresoj tra la mondo prizorgas la Unuiĝintaj Nacioj-Asocio de Usono (UNA-USA).

Vidu ankaŭ 

 Euroscola
 ECOSOC
 Internacia Kortumo
 THINK Global School
 Tutmonda edukado

Eksteraj ligiloj 

 "Stabejo de Modela UN" ĉe la UN-a ttt-ejo 
 Harvard Model United Nations
 The Hague International Model United Nations
 Berlin Model United Nations
 Vienna Model United Nations 
 Warsaw Model United Nations
 Rome Model United Nations

Fotaro 

Akademioj
Unuiĝintaj Nacioj
Martin Van Buren

Martin VAN BUREN [mar'tin van bjer'n] la oka prezidanto de Usono, naskiĝis en la 5-a de decembro 1782, en Kinderhook, Nov-Jorkio. Li mortis 79-jaraĝa, en la 24-a de julio 1862, en Kinderhook pro bronka astmo.

Van Buren estas la sola prezidento, kies unua lingvo ne estas la angla. Lia familio parolis nederlande. Li estis la unua prezidanto, kiu estis denaska usona civitano.

Van Buren kredis, ke la federala registaro ne rajtas interveni en la aferoj de la sklavoj en iu ŝtato. Li estis malalta (168 cm). Hannah HOES estis lia edzino, kaj ili havis 4 filojn. Laŭ religio, li estis Nederlanda Reformita kaj Episkopana kristano.

Dum lia administrado (1837–1841) okazis;

 1837 – La Financa Paniko de 1837
 1839 – La Milito de Aroostook
 1842 – La Dua Milito de la Seminolaj Indianoj

Usonaj politikistoj
Prezidantoj de Usono
Ŝtatestroj de Nov-Jorkio
Usonaj Sekretarioj de Ŝtato
Membroj de la Reĝa Nederlanda Akademio de Artoj kaj Sciencoj
Vicprezidantoj de Usono
Personoj de Nov-Jorkio
Marparolo

Modifita angla
Lingvo > Planlingvoj > Marparolo

Nomo: Seaspeak
Parolantoj: 0
Landoj: 0
Origino: komerca planlingvo kreita en 1982 por mara komerco

Marparolo, aŭ Seaspeak [si-spik, angle] estas ankaŭ konata kiel "angla por mara komunikado". Ĝi estas kreita de Edward Johnson.  En 1988, la UN fako, Internacia Mara Organizo adoptis ĝin kiel oficialan lingvon de interŝipa kaj ŝipo-al-marborda komunikado.

Lingvistoj kaj maraj ekspertoj kreis Marparolon ĉe Plymouth Universitato kaj Cambridge Universitato.  La Brita registaro kaj Pergamon Press pagis por la evoluado de la sistemo.  La celo de Marparolo estas havi sekuran, klaran, neambiguan lingvon por mara komunikado.

Oni kritikas marparolon ĉar 80% de maraj komunikoj per radio ne estas en la angla lingvo.

Ekzemplo:

"Warning; buoy number two five and buoy number two six have no lights.

Warning; received. Two five and two six, no lights.

Question; what is your estimated time of arrival at buoy number two five? 

Answer; estimated time of arrival at buoy number two five, one four three zero UTC."

Traduko: 

"Atentu; buo nombro du kvin kaj buo nombro du ses ne havas lumojn

Atentu ricevita. Du kvin kaj du ses, sen lumoj.

Demando: kiu estas via estima tempo por alveno al buo nombro du kvin?

Respondo: estima tempo de alveno al buo nombro du kvin, unu kvar tri zero UTC."
Princlando Moldavio

La Princlando Moldavio aŭ Princlando Moldavujo () estis historia regno en la sudorienta Eŭropo, kiu en 1859 kuniĝis kun Princlando Valaĥio () al Unuiĝintaj Princlandoj, formante en 1861 Rumanion.

Historio 
La princlando ekestis ĉirkaŭ 1354 el pluraj regnetoj kaj estis feŭdaĵo de la hungaraj reĝoj.
En 1359 ĝi sendependiĝis de Hungario.
En 1812 okazis divido, la orienta parto Besarabio estis cedita de la otomanoj al Rusio. El tiu ĉi, parto estis cedita al Ukrainio en 1944. El tio fontas la nuna divido.

Hodiaŭa aparteno 

Ĝia teritorio nun dividiĝas al du regnoj:
 La parto oriente de rivero Prut estas sendependa lando nomata Moldavio (proksimume egala al la historia regiono Besarabio).
 La okcidenta parto apartenas al Rumanio kaj tie same estas nomata Moldavio, sed ne formas propran administran unuon.
 Aldone, malpli granda parto de la iama princlando nun apartenas al Ukrainio.

Referencoj

Vidu ankaŭ 

 Moldavio
 Besarabio

 
Moldavio
Historiaj teritorioj
Eksaj landoj de Eŭropo
Historio de Moldavio
Historio de Rumanio
Historio de Ukrainio
Administraj unuoj fonditaj en 1340-1349
Aperis en 1346
Administraj unuoj malfonditaj en 1859
Margaret Mitchell

La usona ĵurnalistino kaj verkistino Margaret MITCHELL naskiĝis je la 8-a de novembro 1900 en Atlanta, Georgio kaj mortis je la 16-a de aŭgusto 1949 dum trafikakcidento en sia naskiĝurbo.

Ŝi fariĝis mondfama per nur unu verko: la historia romano Gone With the Wind. Eldonita en 1936, la libro en 1937 estis honorita per la Premio Pulitzer. En 1939 ĝi estis tre sukcese filmigita, kun Clark Gable kaj Vivien Leigh en la ĉefroloj.

Eksteraj ligiloj 

 http://www.ourgeorgiahistory.com/chronpop/2293 (angle) tempolinio pri vivo kaj verko de Margaret Mitchell
 http://www.gwtw.org  (angle) Muzeo pri Margaret Mitchell

Usonaj verkistoj
Gajnintoj de Premio Pulitzer
Mata Hari

Mata Hari, realnome Margareta Gertruda Zelle (naskiĝis la 7-an de aŭgusto 1876 en Leeuwarden, Frislando/Nederlando, mortis la 15-an de oktobro 1917) estis dancistino kaj spionino de nederlanda deveno. Ŝia artistnomo Mata Hari signifas 'sunon' en la malaja lingvo aŭ laŭvorte 'okulon de la tago'. 

En la jaro 1895 ŝi edziniĝis al la nederlanda oficiro Campbell MacLeod, du jarojn poste ambaŭ ekloĝas en Javo kaj Sumatro. Tie ŝi lernis la azian dancarton. Post la disiĝo kun sia edzo ŝi revenis al Eŭropo kie ŝi famiĝis precipe en Francio kiel erotika dancistino en Parizo. 

Dum la Unua mondmilito Mata Hari pro financaj malfacilaĵoj ekspionis kaj por Germanio kaj por Francio. En la jaro 1917 la franca sekreta servo observis kaj arestis ŝin. La tribunalo deklaris ŝin kulpa pri ŝtatperfido kaj kondamnis ŝin al morto. Estiĝis multaj flustroj kaj onidiroj pri ŝia rolo en la socio kaj je la 15-a de oktobro 1917 Mata Hari estis mortpafita en Vincennes apud Parizo.

Ŝia vivo estis plurfoje filmigita, i.a. kun Greta Garbo en la ĉefrolo.

Filmoj 
 1920: Mata Hari, Germanio, reĝisoro: Ludwig Wolff, ĉefrolo: Asta Nielsen
 1927: Mata Hari, die rote Tänzerin (la ruĝa dancistino), Germanio, reĝisoro: Friedrich Fehér, ĉefrolo: Magda Sonja
 1931: Mata Hari, Usono, reĝisoro: George Fitzmaurice, ĉefrolo: Greta Garbo
 1964: Mata-Hari, Francio/Italio, reĝisoro: Jean-Louis Richard, ĉefrolo: Jeanne Moreau, libro: Sam Waagenaar
 1966: Der Fall Mata Hari (La kazo Mata Hari) (televida filmo), Germanio, reĝisoro: Paul Verhoeven, ĉefrolo: Louise Martini
 2003: Mata Hari, la vraie histoire (Mata Hari, la vera historio) (televida filmo), Francio, reĝisoro: Alain Tasmam, ĉefrolo: Maruschka Detmers.

Bildgalerio

Referencoj

Eksteraj ligiloj 
 http://www.fembio.org/women/mata-hari.shtml 
 http://www.crimelibrary.com/terrorists_spies/spies/hari/1.html?sect=23 
 http://www.crimelibrary.com/terrorists_spies/spies/hari/2.html?sect=23  
 http://www.twoop.com/people/archives/2005/10/mata_hari.html 
 http://www.imdb.com/title/tt0361891/ 

Dancistoj
Nederlandanoj
Spionoj
Artistnomoj
Pafekzekutitoj
Miller (bierfarejo)

Miller [mila] estas la dua plej granda bierfarejo en Usono.
Ĝia sidejo situas en Milwaukee, Viskonsino. Inter la konataj bieroj de Miller estas:
 High Life
 Lite
 MGD (Miller Genuine Draft)
 Red Dog
 Icehouse
 Lienenkugel's
 SKYY Blue

Ili importas ankaŭ:
 Foster's

Viziti la bierfarejon 
Oni spektas filmon pri la historio de Miller kaj pri bierfarado. Oni vidas lokojn, kie boteloj pleniĝas kaj enskatoliĝas por dissendo tra la mezo de Usono. Post vizito al kavo, kie oni malvarmigis la bieron dum epoko antaŭ elektraj fridujoj, oni povas gustumi la varojn senkoste. Ili donas tri 250 ml bierojn, dum 20 minutoj. Bierfarado iam estis la plej grava industrio en Milwaukee, do restas ankoraŭ multaj aliaj bierfarejoj por viziti tie.

Eksteraj ligiloj 

 Oficiala retpaĝo  (angle).

Bierfarejoj
Usonaj firmaoj
Futbala Mondpokalo

La Futbala Mondpokalo (ankaŭ simple Mondopokalo aŭ Mondo-Pokalo) estas ĉiukvarajara turniro de futbalo okazigata de FIFA, konkursata inter teamoj reprezentantaj landojn kaj teritoriojn. La unua Mondopokalo ludis en 1930 en Urugvajo kun nur 13 teamoj. Ekde 1998, 32 teamoj el la ses piedopilkaj federacioj ludas en diversaj stadionoj en unu lando (en du landoj en 2002 kaj en tri landoj (planita) en 2026) por dufaza turniro. En la unua fazo, ĉiu teamo ludas po unu matĉon kontraŭ ĉiu el la ceteraj tri teamoj en sia grupo. La du plej sukcesaj teamoj el ĉiu de la ok grupoj rajtas konkursi en la branĉturniro en kiu post ĉiu matĉo la malvenkanto elturniriĝas, dum la venkantoj reludas ĝis ĉampiono estiĝas. Brazilo gajnis kvin Mondopokalojn, la plej granda nombro inter ĉiuj teamoj. Eŭropaj teamoj gajnis la pokalon naŭfoje kaj sudamerikaj teamoj gajnis ĝin ankaŭ naŭfoje. Teamoj el Nordameriko, Afriko, Azio aŭ Oceanio neniam gajnis la pokalon.

La rezultoj de ĉiu Mond-Pokalo ĉi-subas. La turniro ne okazis nek 1942 nek 1946 pro Dua mondmilito.

Vidu ankaŭ 
 Naciaj futbalaj mondĉampionoj FIFA
 Stratinfana Mondpokalo

Eksteraj ligiloj 
 Kanalo Mondopokalo - Ĝangalo
 oficiala retpaĝo de FIFA 

 
Tutmondaj sportaj konkursoj
Ekvacioj de Maxwell

La ekvacioj de Maxwell estas kvar ekvacioj kiuj priskribas la konduton de elektraj kaj magnetaj kampoj. Ili estis eltrovitaj de James Clerk Maxwell en 1864.
Konsekvence al la leĝo de Lenz-Faraday pri la variado de magneta flukso , la laboro W de la elektromagneta forto (de Lorentz/Laplace) sur elektra konduktilo, kiu estas trairita de elektra kurento I, estas :

 estas la variado de la magneta fluo, kiu trairis la surfacon de la elektra konduktilo, aŭ kiun trapasas la elektra konduktilo.

En la sekvantaj ekvacioj, dikliteraj simboloj reprezentas vektorojn, dum kursivaj simboloj reprezentas skalarojn.

La ekvacioj de Maxwell estas ĝeneralaj, sed sekvas iliaj aplikoj laŭ la konsiderataj medioj.

Formulado pri liberaj ŝargoj kaj kurentoj 
Tiuj ĉi ekvacioj aplikiĝas aparte al konduktanta medio.

Pri lokala formo :

kie
 estas diverĝenco de N kaj
 estas kirlo de N, konsiderante
 la ŝargodenso de liberaj ŝargoj, kaj
 la libera kurenta denseco.

La kurenta denseco estas proporcia al la trairantaj elektraj ŝargoj, kiuj estas proporciaj al la elektra kampo E, la proporcia koeficiento nomiĝas elektra konduktivo σ :

Se oni integras la kvar ĉisuprajn ekvaciojn de Maxwell, la integralaj formoj deduktiĝas tiel :

kie
 estas skalara produto inter N kaj n ,
 estas la sumo de liberaj elektraj ŝargoj tra la fermita volumeno V ,
 estas la sumo de liberaj elektraj kurentoj tra la surfaco S ,
 estas la magneta flukso de la magneta indukdenso B kaj
 estas la elektra flukso de la elektra ŝovodenso D.

Formulado pri tutaj ŝargoj kaj kurentoj 
Tiuj ĉi ekvacioj aplikiĝas aparte al konduktanta medio kun dielektraj aŭ/kaj magnetaj propraĵoj.

kie
 estas la tuta la ŝarga denseco de liberaj ŝargoj kaj baraj ŝargoj ,
 la tuta kurenta denseco, ,
 estas la dielektra permeableco (povus esti kompleksa) de la medio kaj
 estas la permeableco (povus esti kompleksa) de la medio ;
sciante ke
 estas la permitiveco de vakuo kaj
 estas la permeableco de vakuo.

Se oni integras la ĉisuprajn ekvaciojn:

kie
 estas la tutaj elektraj ŝargoj en la fermita volumeno V ,
 estas la tutaj kurentoj tra la surfaco S limigita per la kurbo C, kaj
 estas la elektra fluo.

Aparta kazo de konstanta frekvenco kaj kompleksaj komponantoj :

kie
, kaj  estas la angula frekvenco .

Formulado pri linearaj medioj 
Tiu ĉi ekvacioj aplikiĝas aparte al linearaj, izotropaj kaj tempo-invariantaj medioj.

kie
 estas la relativa permitiveco (reela valoro) de la materio,
 estas la relativa permeableco (reela valoro) de la materio.

Se oni integras la ĉisuprajn ekvaciojn:

Formulado pri vakuo 
En vakuo, la relativa permitiveco egalas al unu (), same kiel la relativa permeableco (), plie estas neniuj ŝargoj () kaj neniu kurento ().

La formuloj simpliĝas :

La integralaj formoj estas facile dedukteblaj.

Vidu ankaŭ 
 Oliver Heaviside
 Elektrostatiko
 Magnetostatiko
 Elektromagnetismo
 Klasika elektromagnetismo

Elektromagnetismo
Fiziko
Ministro

Ministro, el  "(= malpli alta) servisto", nun membro de ŝtata registaro estranta difinitan fakon de la ŝtataj aferoj. Tiu fako estas kutime nomata ministerio.
En kelkaj ŝtatoj, ekz. Usono, Filipinoj aŭ Unuiĝinta Reĝlando, oni uzas la titolon "sekretario" (secretary). En kelkaj orientaj ŝtatoj la vorto "veziro" estas uzata.

Vidu plie 
 Ĉefministro
 Ministro de Financoj
 Ministro pri internaj aferoj
 Ministro pri eksteraj rilatoj

Proverbo 
Ekzistas pluraj proverboj pri ministro en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili:

Referencoj 

 
Profesioj

id:Menteri#Menteri di Indonesia
Miguel Ángel Asturias

Miguel Ángel ASTURIAS (naskiĝis la 19-an de oktobro 1899, en Gvatemalurbo, mortis la 9-an de junio 1974, en Madrido) estis gvatemala verkisto, li naskiĝis en Gvatemalurbo, studis juron en sia hejmurbo, poste etnologion en Parizo. Ekde la 1940-aj jaroj li laboris ankaŭ kiel ambasadoro en Meksiko, Argentino kaj Francio.

La verkaro de Asturias forte respegulas la politikan engaĝiĝon de la aŭtoro, same kiel la magiajn tradiciojn de lia patrujo. En la jaro 1967 la grava reprezentanto de la magia realismo estis honorata per la Premio Nobel de Literaturo.

Listo de verkoj 
 Leyendas de Guatemala (legendoj, 1930)
 El señor Presidente (romano, 1946)
 Hombres de maíz (romano, 1949)

 Trilogio:
 Viento fuerte (1950)
 El papa verde (1954)
 Los ojos de los enterrados (1960)

 Week-end en Guatemala (rakonto, 1956)
 Mulata de tal (romano, 1963)
 Viernes de dolores (romano, 1972)

Eksteraj ligiloj 

 Lia vivpriskribo, en la oficiala paĝaro de la Nobelpremio  
 Alia vivpriskribo  
 La legendo de Tatuana , esperantigita el la hispana de Antonio González Fernández 

Nobel-premiitoj pri literaturo
Entombigitoj en la tombejo Père-Lachaise
Ambasadoroj en Argentino
Ambasadoroj en Francio
Gvatemalaj verkistoj
Magia realismo
Mjeŝko la 1-a (Pollando)

Mjeŝko la 1-a,  Mieszko (naskiĝis 922-945, mortis la 25-an de majo 992) – princo de Pollando el la dinastio Piastoj reganta de ĉirkaŭ 960. Filo de Siemomysł, nepo de Lestek. Patro de Boleslao la 1-a kaj la filino Sigrid. Frato de Czcibor (). Laŭ patrina parenceco avo de Knuto la Granda. Nepoj de Mjeŝko la 1-a lernis jam la grekan lingvon kaj la latinan en Krakovo.

Vivo 
Mjeŝko la 1-a estas unua historia reganto de polanoj (konjektata antikva tribo, antaŭuloj de la nunaj poloj), konsiderata fakta kreinto de la pola ŝtateco. Li daŭrigis politikon de sia patro kaj avo, kiuj kiel regantoj de pagana princlando troviĝanta sur la terenoj de la nuntempa Grandpolujo, pere de aliancoj kaj militforto subordigis al si Kujavion kaj verŝajne Orientan Pomerion kaj Mazovion. Dum pli granda periodo de sia regado li batalis pri Okcidenta Pomerio, okupante ĝin ĝis la rivero Odro. Dum siaj lastaj vivojaroj ekmilitis kun Ĉeĥio konkerante Silezion kaj verŝajne Malgrandpolujon.

Danke al kristanigo en 966 kaj edziĝo (en 965) kun Dobrava Mjeŝko enigis sian ŝtaton en la kulturon de okcidenta kristanismo. Krom konkerado grandan signifon por estonteco de la princlando estis internaj reformoj por plua konstruo kaj plibonigo de la ŝtato.

Konservitaj fontoj permesas aserti, ke Mjeŝko estis lerta politikisto, talenta militisto kaj karisma reganto. Li lertis en diplomatio ligante aliancojn unue kun Ĉeĥio, poste kun Svedio kaj Sankta Romia Imperio de Germana Nacio. En eksterlanda politiko gvidis sin antaŭ ĉio laŭ naciaj aferoj paktante eĉ kun siaj pli fruaj malamikoj. Al siaj filoj postlasis la ŝtaton kun pli alta pozicio en Eŭropo kaj almenaŭ duobligita teritorio.

Bibliografio 
Fontaj tekstoj
 Gall Anonim, Kronika polska (Pola kroniko), tradukis Roman Grodecki, enkonduko kaj prilaboro Marian Plezia, Eldonejo Ossolineum, Wrocław 2003, ISBN 83-04-04610-5
 Thietmar, Kronika, Wrocław 2004.

Literaturo
 Jerzy Strzelczyk, Mieszko I (Mjeŝko la 1-a), Wydawnictwo Poznańskie, Poznań, 2013, p. 232
 Philip Earl Steele, Nawrócenie i chrzest Mieszka I (Konverto kaj bapto de Mjeŝko la 1-a), Wydawnictwo Avalon 2005, p. 152

Vidu ankaŭ 
 Katedralo de Poznano
 Boleslao la 1-a (Pollando), lia filo
 Boleslao la 1-a (Bohemio), lia bopatro
 Sven Forkbarba, lia bofilo

Eksteraj ligiloj 

 Raport z odkrycia palatium Mieszka I raporto pri malkovro de la mezepoka ĉefsidejo de Mjeŝko la 1-a sur paĝoj de la Instituto de Prahistorio ĉe Universitato Adam Mickiewicz
 http://www.slavia.org/index.php?go=lednica 

Poloj
Dukoj
Margrafoj
Piastoj
Mortintoj en 992
Naskiĝintoj en 930-939
Naskiĝintoj en la 10-a jarcento
Polaj kristanoj
Konvertitoj de paganismo al kristanismo
Motoro

Motoro estas ilo, kiu transigas iuspecan energion en mekanikan energion, cele al la realigo de mekanika laboro.

Plejofte la motoroj turnas ŝafton, per kiu oni aktivigas transmisiilon.

Ekzistas diversaj tipoj de motoro, kiuj diferencas depende de la  energio uzata kaj de la transformprocezo.
 Eksplodmotoroj, funkcias per brulo interna de brulaĵo. Tiamaniere la  kemia energio transformiĝas en termika energio, kiu estas utiligata por fari laboron. Antaŭ la ekbruligado la motora fluido estas miksaĵo aero/brulaĵo. La brulaĵo povas esti benzino, dizeloleo, tergaso, hidrogeno, ktp. 
 Motoroj kun ekstera brulo de brulaĵo, estas tiuj en kiuj ne estas bruligata la motora fluido. La brulaĵo estas bruligata en aparta brulkamero kaj la termika energio estas transmisiata al la motora fluido tra la pareto. Tiuspecaj motoroj estas ekzemple la vapormaŝino, la vaporturbino, kaj la Stirling-motoro.
 Kvartaktaj motoroj estas piŝtomotoroj kun unu laborpaŝo en du rotacioj de la kranko.
 Elektromotoroj, utiligas la fakton, ke al konduktiloj troviĝantaj en magneta kampo kaj trafluataj per elektra kurento efikas forto. Tiu forto produktas tordomomanton, kiu turnigas la ŝafton.
 Hidraŭlikaj motoroj funkcias laŭ principoj de hidraŭliko. 

Motoro ne povas esti cent-el-cente efika, ĉar parto de la energio perdiĝas pro froto aŭ aliaj fenomenoj. Precipe ĉe varmo-motoroj la leĝoj de termodinamiko ege limigas la efikecon.

Literaturo 
 Heinz Grohe, Gerald Russ; Otto- kaj Dizelaj motoroj; (faklibro en germana lingvo): Otto- und Dieselmotoren : Arbeitsweise, Aufbau und Berechnung von Zweitakt- und Viertakt-Verbrennungsmotoren; (reĝimo, konstruo kaj kalkulado de (dutakta motoro) kaj (kvartakta motoro) / Heinz Grohe, Gerald Russ; 15-a eldono, loko: Würzburg : Eldonejo Vogel, 2010; 261 p. : il. serio: (Kamprath-Reihe); Vogel-faklibro: (Vogel-Fachbuch) ISBN 978-3-8343-3186-1 (k.); 3-8343-3186-4

Referencoj

 
Inĝenierarto
Maŝinoj
Industria revolucio
propulso
Multipliko

En matematiko, multipliko aŭ obligo estas duvalenta operacio.

Ĝi povas esti aplikata al diversaj objektoj.

La argumentoj/operandoj de multipliko nomiĝas faktoroj kaj la rezulto estas produto.

En aritmetiko 
En aritmetiko multipliko estas unu el operacioj per nombroj, kiu estas la inverso de divido, kaj en rudimenta aritmetiko, povas esti interpretita kiel ripetata adicio.

En ĝia plej simpla formo, multipliko estas la sumo de identaj nombroj. Ekzemple, la produto 7 × 4 (legita "sep oble kvar") estas 7 + 7 + 7 + 7 estas 28.

Notacio 
Multipliko povas esti skribata per kelkaj manieroj. Ekzemple multipliko de 5 kaj 2:

5×2
5·2
5*2

La asterisko (*) estas ofte uzata en komputiloj ĉar ĝi estas simbolo sur ĉiu klavaro, sed ĝi estas malofte uzata kiam oni skribas permane. Ĉi tiu uzado devenis en la programlingvo Fortrano.

Ofte, multipliko estas subkomprenata sen uzo de aparta signo. Ĉi tiu estas normo en algebro, ekzemple:
5x
xy

Ĉi tiu potenciale povas misigi se nomoj de variabloj povas havi pli ol unu literon. Ĉi tiu skribmaniero estas ne uzata inter nombroj sola: 52 ne estas 5 × 2.

Kodo de la multiplika signo × estas deksesuma D7 en unikodo, en HTML ĝi povas esti skribata kiel ×.

Kun aliaj argumentoj 
Vidu en:
 Multipliko de vektoroj
 Multipliko de matricoj
 Multipliko de tensoroj

Vidu ankaŭ 
 Algoritmo de multiplikado
 Produto
 Faktoro
 Faktorado
 Derivaĵo de produto
 Divido

Rudimenta aritmetiko
Aritmetiko
Dulokaj operacioj
Mannheim

La urbo Mannheim  (en Esperanto Manhejmo) situas apud la kunfluejo de la riveroj Rejno kaj Nekaro. Administre temas pri eksterdistrikta urbo en la federacia lando Baden-Virtembergo de Germanio. Fine de  ĝi havis  loĝantojn. En la jaro 766 post Kristo kiel Mannenheim (hejmo de [la viro] Manno) unuafoje dokumente menciita, ĝi ekde 1607 rajtis nomi sin urbo. En la 17-a kaj 18-a jarcento la urbo (post du-foja detruo) estis rekonstruita en la formo de 136 rektanguloj. Ĝis nun la Manhejma urbocentro ne havas stratnomojn, sed ĉiu dombloko estas retrovebla per po unu litero kaj unu nombro.

Vidindaĵoj
 Arthalo de Mannheim
 Luiza Parko Mannheim
 Ĉina ĝardeno Mannheim

Rilatoj al Esperanto 
En la urbo ekde la fino de la 19-a jarcento kontinue aktivis esperantistoj kaj ekzistis diversaj Esperanto-grupoj. Kutime ili proksime kunlaboris respektive kunlaboras kun la geografie tre proksimaj samcelaj grupoj en Ludwigshafen kaj Heidelberg. En la norda urboparto Käfertal estas strato nomata "Zamenhofstraße".

Manhejmo estas naskiĝloko de Vlado Jukl.

Gefiloj kaj homoj rilataj al la urbo
Moritz Cantor, matematikisto
 Paul Händel, klasika filologo

Partneraj urboj 
  Swansea, Britio (ekde 1957)
  Toulon, Francio (ekde 1959)
  la urbodistrikto Charlottenburg-Wilmersdorf de Berlino (ekde 1961 partneraj rilatoj kun la urboparto Charlottenburg)
  Windsor, Kanado (ekde 1980)
  Riesa, Saksio (ekde 1988, tiam ankoraŭ en GDR)
  Chişinău, Moldavio (ekde 1989)
  Bydgoszcz (germane Bromberg), Pollando (ekde 1991)
  Klaipėda, Litovio (ekde 2002, partneraj rilatoj ekzistis ekde 1915)
  Zhenjiang, Ĉinio (ekde 2004)
  Ĥajfo, Israelo (ekde 2008)

Vidu ankaŭ 
 Itinero memoriga pri Bertha Benz (Mannheim-Pforzheim-Mannheim)

Eksteraj ligiloj 

  ()
 vidindaĵoj de Mannheim (germane, kun bildoj)
 Bertha retejo pri la Itinero memoriga pri Bertha Benz (en la germana kaj 11 pliaj lingvoj)

 
Eksterdistriktaj urboj de Baden-Virtembergo
Urboj ĉe Rejnbordo
Metriko

La gloso metriko povas signifi la jenajn:

 metriko, laŭ matematiko, estas la distanco inter membroj de aro
Metriko (poetiko) estas la arto pritraktanta la regulojn, mezurojn kaj tipojn de versoj.
Metrika spaco

Metrika spaco estas duopo (M, d), kie M estas aro kaj d estas ia metriko en tiu aro.

Granda parto de analizo baziĝas sur metrikaj
spacoj.

Ĉiu metrika spaco estas ankaŭ topologia spaco.

Vidu ankaŭ 
 Glosaro de Rimana kaj metrika geometrio
 Triangula neegalaĵo
 Izometrio
 Kategorio de metrikaj spacoj
 Normo (matematiko)

Eksteraj ligiloj 

 http://www.cut-the-knot.org/do_you_know/far_near.shtml 
 http://mathworld.wolfram.com/MetricSpace.html 
 http://kvant.mccme.ru/1990/01/metricheskie_prostranstva.htm 
 http://kvant.mccme.ru/1970/10/metricheskie_prostranstva.htm 

Metrika geometrio
Topologio
Muzeo

Muzeo estas konstanta ekspozicio de dokumentoj kaj objektoj, kiuj atestas la evoluon de la homa kulturo. Oni kaj la domon de la ekspozicio kaj la kolektaĵojn ekspoziciatajn nomas muzeo. Karakterize la aĵoj en muzeo estas bondataj, kaj efektive reprezentas la kulturon de la pasintaj personoj/periodo de historio.

Laŭ Francisko Azorín muzeo estas Edifico por konservi k. elmontri grandan kolekton de sciencaj aŭ artaj objektoj. Li indikas etimologion el la greka muzeion (muzejo) kaj de tie la latina museum. Kaj li aldonas liston de muzetipoj: nome arkeologia, etnografia, belarta, naturscienca, milita.

Arta muzeo aŭ arta galerio estas konstruaĵo aŭ alitipa spaco por ekspozicioj de arto, plej ofte de vidaj artoj.

Pri muzeoj estas kelkaj internaciaj rezolucioj. La unuaj estas la "Ĉartoj de Ateno" de Ligo de Nacioj de 1931, poste Unesko aprobis la rekomendan Ĉarton de Nov-Delhio en 1956, ankaŭ estas aliaj regionaj rezolucioj.

Famaj muzeoj
 Brita Muzeo en Londono
 Ekomuseum Bergslagen en Svedio
 Ermitejo en Sankt-Peterburgo
 Louvre en Parizo
 Franca Nacia Muzeo De Renesanco
 Egipta Muzeo de Berlino
 Pergamo-Muzeo kaj la Alte Nationalgalerie
 Nacia Muzeo de Tanzanio
 Prado en Madrido
 Muzeo Guggenheim Bilbao
 Smithsonian Institution en Vaŝingtono
 Muzeo de Moderna Arto de Novjorko (MOMA)
 Kanada Muzeo de Homaj Rajtoj en Vinipego

Bildaro

Referencoj

Vidu ankaŭ 

 Esperanto-Muzeoj
 Internacia Konsilio de Muzeoj
 Listo de muzeoj
 Muzeologio

Eksteraj ligiloj 
 Artikoloj pri muzeoj 
 Muzeologia vortaro en 20 lingvoj, inkluzive Esperanton. Laŭ komisio de "Internacia Konsilio de Internacia Komitato de Muzeoj" aperis en 1986 en Hungario, ampleksa, 774-paĝa, 20-lingva vortaro kun 1623 nocioj pri muzeologiaj sciencoj kaj laboroj. Redaktintoj: Éri István kaj Végh Béla, eksperto pri la Esperanta vorto-grupo: Bernard Golden.
Marlon Brando

La usona aktoro Marlon BRANDO naskiĝis je la 3-a de aprilo 1924 en Omaha, Nebrasko kaj mortis en Los Angeles, Kalifornio, 1-a de julio 2004.

Li famiĝis en la jaro 1947 pro la Broadway-spektaklo A Streetcar Named Desire. Ĝia filmigo en 1951 estis la komenco de lia internacia kinokariero. Oskarojn li gajnis en 1954 (pro On the waterfront) kaj en 1973 pro The godfather; ĉi lastan li tamen rifuzis pro protesto kontraŭ la subpremo de la indianoj en Usono.

Tarita Teriipaia estas Franc-Polinezia aktorino kaj la tria edzino de Marlon Brando.

Kvankam li ŝajnis morti en mizero, postlasante grandajn ŝuldojn, fakte li postlasis posedaĵon en valoro de 20 milionoj da US-Dolaro, inkluzive insul-ĉenon en la Suda maro. (Li ŝajnigis esti mizerulo, por eviti la daŭrajn procesojn pro infan-alimento.)

Brando estis aktiva radioamatoro, kun la voksignoj KE6PZH kaj FO5GJ (ĉi-lasta de lia insulo). Li estis listigita en la Federacia Komisiono pri Komunikado (FCC) kiel Martin Brandeaux por konservi sian privatecon.

Famaj filmoj 

 A Streetcar Named Desire (Usono, 1951)
 Viva Zapata (Usono, 1952)
 Julius Caesar (Usono, 1953)
 The wild one (Usono, 1953)
 On the Waterfront (Usono, 1954)
 The young lions (Usono, 1958)
 The fugitive kind (Usono, 1960)
 Mutiny on the Bounty (Ribelo sur la Bounty) (Usono, 1962)
 The countess from Hong Kong (Britio, 1967)
 The Godfather (Usono, 1971)
 Ultimo tango a Parigi (Lasta tango en Parizo) (Italio/Francio, 1972)
 Superman (Britio, 1978)
 Apocalypse Now (Usono, 1979)

Referencoj

Vidu ankaŭ 
 100 Jaroj... 100 Steluloj de AFI
 Tetiaroa

Eksteraj ligiloj 

 http://brando.crosscity.com  
 http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A23157-2004Jul2.html 
 http://www.msnbc.msn.com/id/5351267  
 http://www.twoop.com/people/archives/2005/10/marlon_brando.html  

Usonaj aktoroj
Akademia Premio por plej bona aktoro
Radioamatoroj‎
Mary Shelley

Mary SHELLEY [meri ŝeli] (naskiĝis la 30-an de aŭgusto 1797 en Londono; mortis la 1-an de februaro 1851 en Londono) estis angla verkistino.

Biografio 
Mary Shelley estis filino de la filozofo William Godwin kaj ties edzino Mary Wollstonecraft. La patro estis fama iniciatinto de la utopia socialisma movado kaj unu el la unuaj teoriistoj de la anarkiismo. La patrino estis unu el la unuaj feministoj, ege revolucia en sia epoko, ĉar ŝi defendis, ke edukado estu egaliga por ĉiu homa estaĵo ĉu viro ĉu virino, ke tiu egaleco devus esti agnoskita de la leĝaro kaj ke virinoj agadu en politiko. Tamen la patrino mortis nur 11 tagojn post la nasko de la estonta verkistino, kiu pro tio neniam ekkonis ŝin. La patro reedziĝis al vidvino, kiu ne bone traktis Mary; ŝi tamen bone rilatis al la patro kaj ricevis de li bonan edukadon. En 1816 ŝi edziniĝis al la poeto Percy Bysshe Shelley. La rilato komenciĝis en 1814, kiam Mary estis nur 16-jara kaj Shelley estis jam edzo, sed malkontenta pri sia edza vivo. Ambaŭ geedzoj estis tre interligitaj kaj kunhavis saman intelektan viglon, estis vegetaranoj kaj bestodefendantoj. Nur la ideo pri libera amo estis lia kaj ne ŝia. Ili havis gefilojn kaj loĝis en diversaj lokoj de Anglio kaj Italio. La unua filino supervivis nur unu monaton, kio deprimis ŝin. En 1819 ankaŭ la filo William, 3-jara, mortis pro paludismo; samjare naskiĝis la ununura filo, kiu supervivis, nome Percy Florence Shelley. En 1822 la edzo mortis drone, kiam li estis nur 30-jara. Tiam ŝi dediĉis sin al la aranĝo kaj publikigo de lia verkaro. Ŝi forpasis en Londono pro cerba kancero februare de 1851, estante 53-jara.

Verkoj 
Ŝi verkis romanojn, rakontojn kaj biografiojn. Ŝia plej fama verko, la romano Frankenstein, or the Modern Prometheus, estiĝis en la vilao de Lord Byron en Svislando en la jaro 1816. Inspirite de hororaj fantaziaĵoj rakontataj dum noktaj fulmotondroj, ŝi elpensis la figuron de la sciencisto Victor Frankenstein, kiu el korpopartoj de mortintoj faris novan homon. En 1818 la verko unuafoje publikiĝis. El ŝiaj pliaj verkoj nur The Last Man (1844), inteligenta romano pri fora estonto, elstaras. Krome Matilda estas novelo, kiu ne publikiĝis ĝis 1850. Ŝi nuntempe estas foje rigardata kiel la unua verkistino de sciencfikcio.

Vidu ankaŭ 
 Anglalingva literaturo

Eksteraj ligiloj 

 Verkoj de Mary Shelley kadre de la Projekto Gutenberg

Anglaj verkistoj
Lord Byron
Verkistinoj
Frankenŝtejno
Maria Callas

Maria CALLAS [maria kalas], aŭ realnome: Maria Anna Sofia Cecilia KALOGEROPOULOS (naskiĝis la 2-an de decembro 1923, mortis la 16-an de septembro 1977) estis operkantistino.

Ŝi naskiĝis en Novjorko, kiel filino de grekaj enmigrintoj. En la jaro 1936 la gepatroj disiĝis kaj Maria kun sia patrino transloĝiĝis al Ateno, Grekio, kie ŝi poste studis kantadon. Sian debuton kiel operkantistino ŝi havis en la jaro 1939, en la rolo de Santuzza en la opero Cavalleria Rusticana.

Pro sia grandioza voĉo, la esprimoplena aktorado kaj teknika perfekteco Maria Callas nuntempe estas rigardata unu el la plej famaj sopranuloj en la historio de la opero. Ŝi kantis en ĉiuj renomaj teatroj de Eŭropo kaj Ameriko kaj transprenis en 1969 la ĉefrolon en la filmo Medea. Maria Callas mortis en Parizo.

Eksteraj ligiloj 
 http://www.callas.it  
 http://sopranos.freeservers.com/callas.htm 
 http://www.callasmaria.com  

Operkantistoj
Usonaj kantistoj
Usonaj operkantistoj
Naskiĝintoj la 2-an de decembro
Mortintoj la 16-an de septembro