Michael Jackson

Michael Joe JACKSON  (naskiĝis la 29-an de aŭgusto 1958 en Gary, Indianao, Usono; mortis la 25-an de junio 2009) estis pop-muzikisto, kantisto, spektaklisto, dancisto, mirinfano. Li estis inter la plej famaj kaj skandalopersekutitaj steluloj de la mondo.

La oka infano de la Jackson-familio, Mikaelo faris sian profesian debuton en 1964 kun siaj pli aĝaj fratoj Jackie, Tito, Jermaine, kaj Marlon kiel membro de la bando Jackson 5. Li komencis sian solokarieron en 1971 en Motown Records. En la fruaj 1980-aj jaroj, Jackson iĝis domina figuro en populara muziko. Liaj muzikfilmetoj, inkluzive de tiuj de "Beat it", "Billie Jean", kaj "Thriller" de lia albumo Thriller de 1982, meritis rompadon de rasaj barieroj kaj ŝanĝado de la komunikado en artan ĝenron kaj varban ilon. La populareco de tiuj vidbendoj helpis alporti al la televidstacio MTV al famo.

Li daŭre novkreis per vidbendoj dum la 1990-aj jaroj, kaj forĝis reputacion kiel vojaĝanta soloartisto. Tra scenejo kaj videoprezentoj, Jackson popularigis kelkajn komplikajn dancteknikojn, kiel ekzemple la roboto kaj la lunpaŝado, al kiuj li donis la nomon. Lia karakteriza sono kaj stilo influis multajn artistojn de diversaj muzikĝenroj.

Thriller estas la plej bone vendita albumo de ĉiuj tempoj, kun laŭtaksa vendo de 65 milionoj da ekzempleroj tutmonde. La aliaj albumoj de Jackson, inkluzive de Off the Wall (1979), Bad (1987), Dangerous (1991), kaj HIStory (1995), ankaŭ rangas inter la furorantaj albumoj de la mondo. Li estas unu el la malmultaj artistoj enmetitaj en la Rock and Roll Hall of Fame dufoje, kaj ankaŭ estis enmetita en la Songwriters Hall of Fame (Halo de Famo de Kantverkistoj) kaj la Dance Hall of Fame (Danco Halo de Famo) kiel la nura dancisto de popmuziko kaj rok-muziko. Liaj aliaj atingoj inkludas multoblajn Guinness-librajn rekordojn kiel la Plej Sukcesa Distristo de Ĉia Tempo, 13 Grammy-Premio'jn, la Grammy Legend Award, la Grammy Lifetime Achievement Award, 26 American Music Awards - pli ol iu alia artisto - inkluzive de la "Artisto de la Jarcento" kaj "Artisto de la 1980-aj jaroj", 13 unuo-unuopaĵojn en Usono dum lia solokariero - pli ol iu alia vira artisto en la sia epoko - kaj laŭtaksa vendo de pli ol 350 milionoj da diskoj tutmonde. Jackson gajnis centojn da premioj, igante lin la plej aljuĝita registra artisto en la historio de populara muziko. Li iĝis la unua artisto en historio se temas pri havi furordekunuopaĵon en la Afiŝtabulo Varmega 100 el kvin malsamaj jardekoj kiam "Never Felt So Good" atingis numeron naŭan en 2014. Jackson krome vojaĝis tra la mondo partoprenante okazaĵojn honorantajn sian humanitarismon, kaj, en 2000, la Guinness-libro de rekordoj rekonis lin pro apogado de 39 bonfaradoj, pli ol iu alia distristo.

Aspektoj de la persona vivo de Jackson, inkluzive de lia varia aspekto, personaj rilatoj, kaj konduto, generis konflikton. En 1993, li estis akuzita je pedofilio, sed la juĝa kazo estis aranĝita el tribunalo per sekreta monkvanto kaj neniuj formalaj akuzoj estis vortumitaj. En 2005, li estis testita kaj absolvita de pliaj pedofiliaj akuzoj kaj pluraj aliaj pagendaĵoj post kiam la ĵurio malkondamnis lin koncerne ĉiujn punktojn. Preparante por siaj revenaj koncertserioj, This Is It, Jackson mortis pro akuta trodokso de Propofolo kaj Benzodiazepino la 25-an de junio 2009, post suferado de korhalto. La Los Angeles County Coroner taksis sian morton hommortigo, kaj lia persona kuracisto, Conrad Murray, estis juĝita pro kontraŭvola mortigo. La morto de Jackson ekigis tutmondan elfluon de funebro, kaj viva elsendo de lia publika funebra ceremonio estis spektita ĉirkaŭ la mondo. Forbes vicigis Jackson la pint-gajna mortinta famulo, kun gajno de 825 milionoj da usonaj dolaroj en 2016, la plej alta ĉiujara kvanto iam registrite per la publikigo. Jackson ankaŭ estas memorita por sia malavara filantropio kaj liaj pioniraj klopodoj en bonfara kvesto ene de la distra industrio. En oktobro 2017, Forbes sciigis, ke Jackson pintis la liston de la publikigo de pint-gajnaj mortintaj famuloj dum la kvina rekta jaro kun ĉiujara gajno de 75 milionoj da usonaj dolaroj.

Formortinta krustaco, malkovrita la tagon kiam li mortis, estis prsikribita kaj nomita en honoro de Michael Jackson, nome la Mesoparapylocheles michaeljacksoni.

Vivo kaj kariero

Frua vivo kaj Jackson 5 (1958–1975) 

Michael Joseph Jackson naskiĝis en Gary, Indianao, la 29an de Aŭgusto, 1958. Li estis la oka el dek filoj en la familio Jackson, nome de laborist-klasaj afrik-usonanoj kiuj loĝis en du-dormoĉambra hejmo ĉe Jackson Street. Lia patrino, Katherine Esther Jackson (denaske Scruse), ludis klarneton kaj pianon, estis aspirinta esti kontrea muzikisto, kaj laboris part-tempe ĉe vendejo Sears. Ŝi estis Atestanto de Jehovo. Lia patro, nome Joe Jackson, iama boksisto, estis gruisto ĉe entrepreno U.S. Steel kaj ludis gitaron kun loka ritmenblusa bando, nome Falcons, por suplementi la enspezojn de la familio. Praavo de Joe, nome July "Jack" Gale, estis esploristo de la Usona Armeo; familia rakonto asertis, ke li estis ankaŭ indiana kuraculo. Michael kreskiĝis kun tri fratinoj (nome Rebbie, La Toya, kaj Janet) kaj kvin fratoj (nome Jackie, Tito, Jermaine, Marlon kaj Randy). Sesa frato, ĝemelo de Marlon nome Brandon, mortis tuj post nasko.

En 1964, Michael kaj Marlon aliĝis al la bando the Jackson Brothers — formita de ilia patro kiu inkludis Jackie, Tito, kaj Jermaine — kiel helpaj muzikistoj kiuj ludis kongaojn kaj tamburinojn. Michael diris, ke lia patro estis dirinta el li, ke li havas "dikan nazon", kaj fizike kaj emocie mistraktis lin dum provludoj. Li rememeoris, ke Joe ofte sidis sur seĝo kun zono en sia mano dum li kaj liaj fratoj provludis, preta puni ajnajn erarojn. Joe konfesis, ke li regule vipis Michael. Katherine diris, ke kvankam vipado iĝos konsiderata fitraktado, ĝi estis ofta rimedo disciplini infnojn kiam Michael estis kreskanta. Jackie, Tito, Jermaine kaj Marlon neis, ke ilia patro estis fitraktanto kaj diris, ke la vipado, kiu estis pli forta ĉe Michael ĉar li estis pli juna, tenis ilin disciplinita kaj for de problemoj. Jackson diris, ke lia junaĝo estis soleca kaj izolita.

Poste en 1964, Michael ekkunfaris ĉefajn voĉojn kun Jermaine, kaj la nomo de la grupo estis ŝanĝita al the Jackson 5. En 1965, la grupo venkis en talenta spektaklo; Michael faris la dancon por kanto de Robert Parker de 1965 nome "Barefootin'" kaj kantis "My Girl" (Mia junulino) de the Temptations. El 1966 ĝis 1968, the Jacksons 5 turneis tra la Mez-Okcidento; ili ofte ludis ĉe serio de kluboj por nigruloj konata kiel Chitlin' Circuit kiel la malferma spektaklero por artistoj kiaj Sam & Dave, the O'Jays, Gladys Knight, kaj Etta James. The Jackson 5 ludis ankaŭ ĉe kluboj kaj trinkejoj, kie foje okazis ankaŭ spektakloj de striptizo, en lokaj scenejoj kaj en dancejoj de altlernejoj. En Aŭgusto 1967, estante dum turneo ĉe la Orienta Marbordo, ili venkis en ĉiusemajna amatora noktokoncerto en la Apollo Theater en Harlem.

The Jackson 5 registris kelkajn kantojn por diskentrepreno de Gary, nome Steeltown Records; ilia unua unuopaĵo, nome "Big Boy", estis publikigita en 1968. Bobby Taylor de Bobby Taylor & the Vancouvers portis la Jackson 5 al Motown post ili malfermis la sepektaklon de Taylor en la Regal Theater de Ĉikago en 1968. Taylor produktis kelkajn el iliaj fruaj registraĵoj ĉe Motown, kiel versio de "Who's Lovin' You" (Kiu amas vin). Kantinte ĉe Motown, la familio Jackson translokiĝis al Los-Anĝeleso. En 1969, stabanoj de Motown decidis, ke Diana Ross enkonduku the Jackson 5 al la publiko — parte por akceli sian karieron en televido — elsendante tion kio estis konsiderita la lasta produkto de la "produktolinio" de Motown. The Jackson 5 tiukadre faris sian unuan televidan aperon en 1969 por la surscenejigo de Miss Black America, ludante adaptaĵon de "It's Your Thing". La gazeto Rolling Stone post priskribis la junan Michael kiel "mirindaĵo" kun "superajn muzikajn kapablojn" kiu "tuj aperis kiel ĉefa akso kaj ĉefkantisto".

En Januaro 1970, "I Want You Back" iĝis la unua kanto de Jackson 5 kiu atingis la numeron unuan en la usona Billboard Hot 100; ĝi restis tie dum kvar semajnoj. Tri pliaj unuopaĵoj ĉe Motown pintis en la pintolisto: nome "ABC", "The Love You Save", kaj "I'll Be There". En Majo 1971, la familio Jackson translokiĝis al granda domo en Hayvenhurst, du-akrea bieno en Encino, Los-Anĝeleso, Kalifornio. Dum tiu periodo, Michael disvolviĝis el infana ludisto al junulara idolo. Inter 1972 kaj 1975, li publikigis kvar soloajn studialbumojn kun Motown: nome Got to Be There (1972), Ben (1972), Music & Me (1973), kaj Forever, Michael] (1975). "Got to Be There" kaj "Ben", la titoligaj pecoj de siaj unuaj du soloaj albumoj, bone vendiĝis kiel unuopaĵoj, same kiel adaptaĵo de peco de Bobby Day nome "Rockin' Robin".

Michael plutenis ligilojn kun the Jackson 5. The Jackson 5 estis poste priskribita kiel "a cutting-edge example of black crossover artists" (elrompa ekzemplo de nigrulaj fuziaj artistoj). Ili frustriĝis pro la malakcepto de Motown permesi al ili kreivan produktadon. la ludado fare de Jackson de sia kvinpinta unuopaĵo "Dancing Machine" en Soul Train popularigis la robotdancon.

Al Epic kaj Off the Wall (1975–1981) 

The Jackson 5 lasis Motown en 1975, subskribante kontrakton kun Epic Records kaj alinomigante sin the Jacksons. Ilia pli juna frato Randy aliĝis al la bando en tiu epoko; Jermaine restis ĉe Motown kaj entreprenis soloan karieron. The Jacksons plue turneis internacie, kaj publikigis ses pliajn albumojn inter 1976 kaj 1984. Michael, la ĉefa kantoverkisto de la grupo dum tiu tempo, verkis kantojn kiel "Shake Your Body (Down to the Ground)" (1978), "This Place Hotel" (1980), kaj "Can You Feel It" (1980).

En 1977, Jackson translokiĝis al Novjorko por steluli kiel la Birdotimigilo de La mirinda sorĉisto de Oz en The Wiz, muzikala filmo reĝisorita de Sidney Lumet, kun Diana Ross, Nipsey Russell kaj Ted Ross. La filmo estis malsukcesa pri biletvendado. Ties kantaro estis aranĝita de Quincy Jones, kiu poste produktis tri el la soloalbumoj de Jackson. Dum sia restado en Novjorko, Jackson oftiĝis ĉe la noktoklubo Studio 54, kie li aŭdis fruan hiphopon; tio influis al sia "beatboxing" (voĉodrumado) en estontaj kantoj kiel "Working Day and Night". En 1978, Jackson rompis sian nazon dum dancprovludado. Rinoplastio rezultis en spiraj malfacilaĵoj kiuj poste malhelpis sian karieron. Li estis rekomendita al plastik-kuracisto Steven Hoefflin, kiu realixis operaciojn al Jackson.

La kvina soloa albumo de Jackson, nome Off the Wall (1979), establis sin kiel soloisto kaj helpis lin foriri el la muziko bubblegum de sia junaĝo al pli kompleksaj sonoj. Ĝi produktis kvar dek-pintajn pecojn en Usono: "Off the Wall", "She's Out of My Life", kaj la pintajn soloaĵojn "Don't Stop 'Til You Get Enough" kaj "Rock with You". Tiu albumo atingis la numeron trian en la usona Billboard 200 kaj vendiĝis je ĉirkaŭ 20 milionoj da ekzempleroj tutmonde. En 1980, Jackson ricevis tri premiojn American Music Award pro sia soloa verko: nome Favorite Soul/R&B Album, Favorite Soul/R&B Male Artist, kaj Favorite Soul/R&B Single pro "Don't Stop 'Til You Get Enough". Li ricevis ankaŭ Grammy Premion pro Plej Bonkvalita Maskla R&B Voĉo de 1979 pro "Don't Stop 'Til You Get Enough". En 1981, Jackson estis venkinto en la American Music Awards en kategorioj de Preferata Soul/R&B Albumo kaj Preferata Soul/R&B virartisto. Jackson sentis, ke Off the Wall estu okazinta pli grandan efikon, kaj estis determinita superi atenditaĵojn per sia venonta publikigaĵo. En 1980, li sekurigis la plej altajn tantiemojn en la muzikindustrio: 37 procento de la tuta albumprofito.

Thriller kaj Motown 25: Yesterday, Today, Forever (1982–1983) 

Jackson registris kun la kantisto de Queen nome Freddie Mercury el 1981 ĝis 1983, registrante provoskizojn de la kantoj "State of Shock", "Victory" kaj "There Must Be More to Life Than This". La registraĵoj celis albumon de duetoj sed, laŭ la manaĝero de Queen nome Jim Beach, la rilato frakasiĝis kiam Jackson alportis lamaon en la registran studion, kaj Jackson wamalkontentis pro la droguzado fare de Mercury. La kantoj estis publikigitaj en 2014. Jackson pluigis por registri "State of Shock" kun Mick Jagger por la albumo de The Jacksons nome Victory (1984). En 1982, Jackson kontribuis per "Someone in the Dark" al la sonlibro por la filmo E.T. the Extra-Terrestrial. La sesa albumo de Jackson, nome Thriller, estis publikigita fine de 1982. Ĝi estis la plej bone vendita albumo tutmonde en 1983, kaj iĝis la plej bone vendita albumo el ĉiuj tempoj en Usono kaj la plej bone vendita albumo el ĉiuj tempoj tutmonde, ĉar oni vendis ĉirkaŭkalkulitajn 70 milionojn da ekzempleroj. Ĝi pintis en la listo de Billboard de 200 sukcesoj dum 37 semajnoj kaj estis en la pintaj 10 de la 200 sukcesoj dum 80 sinsekvaj semajnoj. Ĝi estis la unua albumo kiu produktis sep pintaj unuopaĵoj en Billboard 100 , kiel "Billie Jean", "Beat It", kaj "Wanna Be Startin' Somethin'".

La 25an de Marto, 1983, Jackson reunuiĝis kun siaj fratoj por Motown 25: Yesterday, Today, Forever, speciala televida programo de NBC. La spektaklo estis elsendita la 16an de Majo por ĉirkaŭkalkulita spektantaro de 47 milionoj de personoj, kaj aperigis the Jacksons kaj aliajn stelulojn de Motown. La soloa ludado fare de Jackson de "Billie Jean" havigis al li sian unuan nomumon al Premio Emmy. Vestante ganton ornamitan per strasoj, li debutis sian lunpaŝadan dancon, kiun Jeffrey Daniel estis instruinta al li tri jarojn pli frue, kaj tio iĝis lia subskriba danco en lia repertorio. Jackson dekomence estis malakceptinta la inviton al la spektaklo, en la ideo ke li estis farinta tro multan televidon. Sed je peto de la fondinto de Motown nome Berry Gordy, li partoprenis kondiĉe ke li havu ŝancon fari soloan ludon. La reportisto de Rolling Stone nome Mikal Gilmore taksis la ludon "eksterordinara". La ludo de Jackson vekis komparojn kun la aperoj de Elvis Presley kaj de the Beatles iam en la programo The Ed Sullivan Show. Anna Kisselgoff de The New York Times laŭdis la perfektan tempon kaj teknikon uzitajn en la danco. Gordy priskribis sin kiel "mesmerized" (fascinita) per la ludado.

En la 26a okazo de la Grammy Awards, Thriller ricevis ok premiojn, kaj Jackson ricevis unu premion pro la sonlibro E.T. the Extra-Terrestrial. Atingi ok premiojn Grammy en unusola ceremonio estas rekordo kiun li kunhavas nur kun la bando Santana. Jackson kaj Quincy Jones ricevis la premion al la Produktoro de la Jaro (Ne-Klasika). Thriller ricevis la premion Albumo de la Jaro (kun Jackson kiel la albuma artisto kaj Jones kiel ties kunproduktoro), kaj la unuopaĵo ricevis la premion por Plej Bonkvalita Pop-Voĉa Ludado (maskla) por Jackson. "Beat It" ricevis la premion Disko de la Jaro kaj Plej Bonkvalita Rok-Voĉa Ludado (maskla). "Billie Jean" ricevis du premiojn Grammy: nome Plej Bonkvalita R&B Kanto kaj Plaj Bonkvalita R&B Voĉa Ludado (maskla), kun Jackson kiel kantoverkisto kaj kantisto respektive. Thriller ricevis la premion Grammy por Plej Bonkvalita Inĝenierita Registraĵo (Ne Klasika), agnoskante Bruce Swedien pro lia laboro en la albumo. Ĉe la premioj American Music Awards de 1984, Jackson ricevis pliajn ok premiojn kaj iĝis la plej juna artisto kiu ridevis la Premion de la Merito. Li ricevis ankaŭ la premiojn al Preferata Maskla Artisto, Preferata Soul/R&B Artisto, kaj Preferata Pop/Rock Artisto. "Beat It" ricevis la premiojn al Preferata Soul/R&B Video, Preferata Pop/Rock Video kaj Preferata Pop/Rock Unuopaĵo. La albumo ricevis premiojn al Preferata Soul/R&B Albumo kaj al Preferata Pop/Rock Albumo. La vendoj de Thriller duobliĝis post la publikigo de etendigita muzikfilmleto, Michael Jackson's Thriller, en kiu Jackson dancas kun hordo de zombioj.

La sukceso transformis Jackson en dominanta forto en tutmonda pop-kulturo, kaj cementis sian statuson kiel la "reĝo de pop". Jackson havis la plej altajn tantiemojn en la muzikindustrio en tiu momento, kun ĉirkaŭ 2 usonaj dolaroj el ĉiu albumo vendita (egalvalora al 5 usonaj dolaroj de 2021), kaj faris rekord-rompajn profitojn. Oni fabrikis pupojn modelitajn laŭ Jackson, kiuj aperis en vendejoj en Majo 1984 kontraŭ prezo de po 12 usonaj dolaroj. Samjare, The Making of Michael Jackson's Thriller, nome dokumentara filmo pri la muzik-filmeto, ricevis premion Grammy al la Plej Bonkvalita Muzik-filmo (Longformata). Time priskribis la influon de Jackson en tiu momento kiel "star of records, radio, rock video. A one-man rescue team for the music business. A songwriter who sets the beat for a decade. A dancer with the fanciest feet on the street. A singer who cuts across all boundaries of taste and style and color too" (stelulo de diskoj, radio, rok-filmeto. Unuhoma savteamo por la muzikindustrio. Kantoverkisto kiu pintis dum jardeko. Dancisto kun la plej prilaboritaj piedoj surstrate. Kantisto kiuj rompis ĉiajn limojn de gusto kaj stile kaj ankaŭ de koloro). The New York Times verkis "in the world of pop music, there is Michael Jackson and there is everybody else" (en la mondo de pop-muziko, estas Michael Jackson kaj estas aliaj).

La 14an de Majo, 1984, Prezidento Ronald Reagan donis al Jackson premion agnoskante lian helpon al bonfarado kontraŭ misuzado de alkoholo kaj drogoj, kaj agnoskante lian apogon al la kampanjo kontraŭ dumebria ŝoforado fare de Ad Council kaj de la National Highway Traffic Safety Administration. Jackson rajtigis al la kampanjo uzi "Beat It" por siaj publikaj reklamaĵoj.

Pepsi afero kaj aliaj komercaj aktivecoj (1984–1985)

Pliiĝanta gazetara spekulativo (1986–1987)

Bad, membiografio, kaj Neverland (1987–1990)

Dangerous kaj publika sociala laboro (1991–1993)

Unuaj pederastiaj akuzoj kaj unua geedziĝo (1993–1995) 
En 1993 usonano Evan Chandler akuzis la kantiston pri stupro de sia 13-jara filo. La  65-jara Chandler estis trovita en sia loĝejo en Jersey City (Nov-Ĵerzejo), pafmurdita kun pistolo en mano. Oni opinias, ke temas pri sinmortigo.

HIStory, dua geedziĝo, kaj patriĝo (1995–1997)

Markodisputo kaj Invincible (1997–2002)

Duaj pederastiaj akuzoj kaj senkulpigo (2002–2005) 
En 2019 oni akuzis lin pri pederastio.

Finaj jaroj kaj This Is It (2006–2009) 
La  2009 je 04:00 UT en Londono okazis unua publika prezentado de la dokumentario «This Is It», kunmetita per scenoj kaj filmeroj en kiuj la artisto provludis por prepari sian revenon al mondaj scenejoj. La filmo estas entuziasme akceptita de la fervoruloj de Michael Jackson, sed iuj el ili diris, ke la filmo kaŝas la regresintan sanon de Jackson. Do parto da fervoruloj starigis kampanjon nomitan «This is not it», akuzas la koncertovarbanton AEG Live, ke ĝi tro ŝarĝis la stelulon dum la konstruo de lia 50-koncerta rondiro ĉe la londona «O2 Arena». Dum limigita periodo de du semajnoj la filmo estos prezentata en 110 landoj.

Esperanto 

En 1995 oni uzis Esperanton por mallonga enkonduka alparolo en varbfilmeto por la muzikdisko HIStory de Michael Jackson. Oni uzis ankaŭ la simbolon de kvinpinta stelo, kiun oni uzas ankaŭ por la internacia lingvo, sed ne en verda koloro.

Listo de albumoj 
 Got To Be There, Motown 1972
 Ben, Motown 1973
 Music & Me, Motown 1973
 Forever, Michael, Motown 1975
 The Best Of Michael Jackson, Motown 1975
 Off The Wall, Epic 1979
 One Day In Your Life (Greatest Hits), Motown 1981
 Thriller, Epic 1982
 E.T. The Extra-terrestrial, MCA 1982 (kiel rakontanto)
 Ain't No Sunshine (Greatest Hits), Motown UK 1982
 Farewell My Summer Love, Motown 1984
 The Great Love Songs Of Michael Jackson (Greatest Hits), Motown 1984
 Motown Legends - Michael Jackson (Greatest Hits), Motown 1985
 Michael Jackson Anthology (2 CD Greatest Hits), Motown 1986
 Looking Back To Yesterday, Motown 1986
 Bad, Epic 1987
 The Michael Jackson Mix (2LP/2CD Greatest Hits mixes), Motown UK 1987
 The Original Soul Of Michael Jackson (Greatest Hits), Motown 1988
 Dangerous, Epic 1991
 HIStory The Past Present & Future, Epic 1995
 Blood On The Dancefloor, Epic 1997
 Invincible, Epic 2001
 Number Ones, Epic 2003
 The Essential Michael Jackson, Epic 2005

Filmoj 
 The Wiz (1978)
 Captain EO (1986)
 Moonwalker (1988)
 Michael Jackson's Ghosts (1997)
 Men in Black II (2002)
 Miss Cast Away and the Island Girls (2004)
 Michael Jackson's This Is It (2009)
 Bad 25 (2012)
 Michael Jackson's Journey from Motown to Off the Wall (2016)

Turneoj 
 Bad (1987–1989)
 Dangerous World Tour (1992–1993)
 HIStory World Tour (1996–1997)
 MJ & Friends (1999)

Notoj

Bibliografio 

 
 
 
 
 
 
 
 Nelson George, Michael Jackson: The Ultimate Collection, Sony BMG.

Vidu ankaŭ 

 Billie Jean
 Lunpaŝado
 Janet Jackson
 La Toya Jackson

Eksteraj ligiloj 
 Oficiala retejo
 Filmeto de HIStory
 Filmeto "Earth Song" (kun subtitoloj en Esperanto)

Usonaj popkantistoj
Trotuaro de famo en Holivudo
Ritmenblusaj kantistoj
Soulaj kantistoj
Grammy-laŭreatoj
Modernaj dancistoj
Usonaj dancistoj