Laŭzano

Laŭzano (france Lausanne, itale kaj romanĉe Losanna, arpitane Losena ) estas urbo situanta okcidente de Svislando sur la norda bordo de la lago Lemano. Ĉefurbo de la svisa kantono Vaŭdo kaj de la Distrikto Laŭzano, ĝi estas la kvara urbo de Svislando laŭ grandeco (post Zuriko, Ĝenevo kaj Bazelo) kun 136 514 loĝantoj en januaro 2012.

La ĉirkaŭlaŭzana regiono, kiu entenas la okcidentajn komunumojn Bussigny, Chavannes, Crissier, Ecublens, Prilly, Renens, Saint-Sulpice, Villars-Sainte-Croix, la nordajn, Boussens, Bretigny, Cheseaux, Cugy, Froideville, Jouxtens-Mézery, Le Mont-sur-Lausanne, Morrens, Romanel, Sullens), la orientajn (Lutry, Belmont, Paudex, Pully asociiĝis en 2007 kun la regiono de Morges) Chigny, Denges, Echandens, Echichens, Lonay, Lully, Morges, Préverenges, Saint-Prex, Tolochenaz, celante la Komunumaran Projekton Lausanne-Morges (Projet d’agglomération Lausanne-Morges, PALM) por realigi ĝis 2023 regionan disvolviĝon pli efikan.

Tiu ĉi komunumara regiono grupigis ĉirkaŭ 278 000 loĝantojn, tio estas 40% de la tutkantonaj loĝantoj kaj 60% de la laborlokoj en 2012.

Geografio 
La koordinatoj de la urbo estas 46°31'N; 6°38'E. Laŭzano situas norde de la Lago Lemano ĉe kruta deklivo, kaj etendiĝas en nordo ĝis al la altebenaĵo de Gros-de-Vaud. En nordo je la suda flanko de Gros-de-Vaud troviĝas la eksklavo Bel-Air, kiu apartenas al la urba teritorio.

Vidindaĵoj 
 Katedralo de Laŭzano

Urbo de Kulturo kaj scienco 
Laŭzano estas grava centro de scienco kaj kulturo. En la urbo troviĝas la Universitato de Laŭzano kaj la Svisa Federacia Instituto pri Teknologio Laŭzano, la sidejo de la du institucioj tamen troviĝas ekster la urba teritorio en la komunumo Ecublens

. En Laŭzano troviĝas ankaŭ la sidejo de la Internacia Olimpika Komitato.

Trafiko 
Pro ĝia kruta dekliveco la ĉefa linio de la metroo de Laŭzano komence funkciis en formo de funikularo, nome subtera kablotramo. Krome la urbo disponas pri densa bus- kaj trolejbusreto kaj tramlinio al la universitatoj en Ecublens. La ĉefstacidomo de Laŭzano estas grava fervojlinio kun ĉefaj trajnlinioj al Ĝenevo, Valezo, Friburgo kaj Berno. Al Laŭzano kondukas pluraj kantonaj ĉefvojoj inter kiuj la kantona ĉefvojo n-ro 1, 5 kaj 9 kaj la svisa aŭtovojo A1, la svisa aŭtovojo A9 kaj la laŭzana urboaŭtovojo, kiu estas branĉo de la svisa aŭtovojo A1. Transports publics de la région lausannoise (TL) estas la ĉefa funkciigisto de publika transporto en Laŭzano kaj la pli larĝa aglomeraĵo.

Historio kaj politiko 
En la urbo estis subskribita la Traktato de Lausanne, en kiu post la Unua mondmilito estis fiksitaj la landlimoj de Turkio.

Gefiloj 
 Albert-Louis Chappuis, verkisto kaj eldonisto
 En la urbo mortis hungara pentristo Ferenc Hatvany.

Esperanto en Laŭzano 
En 1923 reprezentanton sendis IAES al la Internacia Kongreso de Stenografio en Laŭzano. En Laŭzano ekzistas aktiva Esperanto-klubo, nome la Laŭzana Esperanto-Societo (reta ligilo sube).

Referencoj

Vidu ankaŭ 
 Palaco de Beaulieu
 Lausanne (stacidomo)
 Lausanne-Sébeillon (stacidomo)
 Laŭzano-Echallens-Bercher
 Lausanne-Chauderon (stacidomo)
 Lausanne-Flon (stacidomo)
 Bel-Air LEB (stacidomo)
 Montétan (stacidomo)
 Vernand-Camarès (stacidomo)
 Metroo de Laŭzano
 Bessières (metrostacio)
 Bourdonnette (metrostacio)
 CHUV (metrostacio)
 Délices (metrostacio)
 Fourmi (metrostacio)
 Grancy (metrostacio)
 Jordils (metrostacio)
 Lausanne-Flon (metrostacio)
 Lausanne-Gare (metrostacio)
 Malley (metrostacio)
 Montelly (metrostacio)
 Ouchy-Olympique (metrostacio)
 Ours (metrostacio)
 Provence (metrostacio)
 Riponne-Maurice Béjart (metrostacio)
 Sallaz (metrostacio)
 Vennes (metrostacio)
 Vigie (metrostacio)

Eksteraj ligiloj 

 
 Oficiala retejo de la urbo Laŭzano (,  kaj )
 paĝaro de la Laŭzana Esperanto-Societo en la retejo Facebook ()
 ĉarma filma prezento de la urbo somere 2020 en la retejo jutubo ()

 
Kantonĉefkomunumoj de Svislando
Kantono Vaŭdo
Esperanto-movado en Svislando laŭ lokoj