Kneževo (Bosna i Hercegovina)

Kneževo (do 1992. Skender-Vakuf), gradić i općina u Bosni i Hercegovini, na obroncima planine Vlašić. Administrativno pripada Republici Srpskoj.

Geografija 
Opština Skender Vakuf/Kneževo se nalazi 50 km jugoistočno od Banja Luke s kojom je povezana magistralnim putem m56. Prostire se na površini od 25000 km2, na kojoj je nastanjeno 17350 stanovnika. Nalazi se na nadmorskoj visini od 864 m, i vrlo je bogata kao crnogoričnom tako i bjelogoričnom šumom.

Istorija 
Skender Vakuf je osnovan drugom polovinom 17. vijeka. Osnivačem grada se smatra Hadži Ali-dedo. Temlik-zemlje Skender Vakufa uknjižene su 1105. godine (islamsko računanje vremena?) , o čemu govori ferman iz sidžila jajačkog kadije (1690-1692. godine), uništen u urbicidnoj destrukciji Orijentalnog Instituta u Sarajevu.

U Skender-Vakufu se nalazila jedna od najstarijih džamija u Bosni i Hercegovini, Hadži Ali-dedina džamija, u narodu poznata kao Stara džamija, prva džamija na Balkanu i u Bosni i Hercegovini koja je u unutrašnosti sadržavala kabur. 

Dio područja opštine sa naseljenim mjestima: Bregovi, Brnjići, Bunar, Čarići, Davidovići, Dobratići, Donji Orašac, Gornji Orašac, Kostići, Kričići-Jejići, Melina, Mijatovići, Milaševci, Pavlovići, Prisika, Slipčevići, Vitovlje Malo, Vukovići, Zapeće, Zasavica i Zubovići Dejtonskim sporazumom pripao je Srednjobosanskom kantonu u FBiH.

Stanovništvo

Skender Vakuf (naseljeno mjesto), nacionalni sastav

Stanovništvo po općinama Sreza Kotor Varoš, 1953.

Privreda 
U bivšoj Jugoslaviji Općina Kneževo poznata je po Vazdušnoj banji a.d. Skender Vakuf.

Kultura 
Skender Vakuf je bosanski toponim. Potiče od Turske riječi Iskender, od Iskenderije - kraja iz kojeg je Hadži Ali-Dedo došao u Bosnu. Rijeka što teče u blizini Skender Vakufa zove se Ugar. Većinu stanovništva Skender Vakufa činili su Muslimani sve do 1971. godine, kada jugoslavenski projekat naseljavanja pravoslavaca u čaršiju tu skupinu prevata u većinu. U 1950im su naseljavanja krenula sa sela kao Bastaji, Bokani, Borak, Bregovi, Čarići, Ćukovac, Golo Brdo, Imljani, Javorani, Kobilja, Kostići, Mokri Lug, Paunovići, Rađići, Šolaji, Vlatkovići i Živinice. 

Na području opstine Skender Vakuf, nalazi se znamenit stećak, kameni spomenik iz srednjovjekovne Bosne. Najpoznatiji je na Vukovoj baštini, nedaleko od grada. Iz 17. i 18. vijeka nalazimo veći broj drvenih crkava, zanimljive lokalne arhitekture. Najpoznatije su one u Javoranima (Sv.Nikole) i u Imljanima (Sv.Ilije), koje je zavod za zaštitu spomenika kulture BiH uknjižio kao kulturnu baštinu. U crkvi Sv.Ilije u Imljanima čuva se vrijedna relikvija, poznata kao đedovski štap, za koju lokalno stanovništvo vjeruje da je štap svetitelja po kome je crkva dobila ime.

Obrazovanje 
U Skender Vakufu/Kneževu postoji jedna osnovna i jedna srednja škola. Poslije srednje škole, učenici nastavljaju obrazovanje u Banjoj Luci.

Sport 
Fudbalski Klub iz Kneževa "Progres", je osnovan u junu 1971 godine.

Slavni ljudi 
Starosjedilačke familije u Skender Vakufu su Imamović, Hadžić, Mušanović, Alibegović, Dedić, Krkić, Šapan, Ćelić.
Prof. dr. Momir Ćelić je među najpoznatijim elektrotehničarima i matematičarima na Balkanu.
Ljubomir Vranješ - proslavljeni švedski rukometni reprezentativac 
Željko Kopanja je osnovao Nezavisne Novine.
Nevenko Vranješ, oficir, doktor pravnih i doktor političkih nauka, univerzitetski profesor.

Reference

Vanjske veze 
 Općina Kneževo 
 Dom za njegu Kneževo - dom za njegu starijih lica
 

Naseljena mjesta u Republici Srpskoj
Kneževo