Мостай Кәрим

Мостай Кәрим (20 октябрь, 1919 ел, Башкортстан, Чишмә районы, Келәш авылы - 21 сентябрь, 2005 ел, Башкортстан, Уфа) - башкорт, татар язучысы, шагыйре һәм драматургы. Башкортстанның халык шагыйре. Салават Юлаев премиясе лауреаты (1967).

Тормыш юлы 
1919 елның 20 октябрендә Башкортстанның хәзерге Чишмә районының Келәш исемле татар авылында крестьян гаиләсендә туа. Милләте буенча татар, әмма соңрак милләтен «алыштыра».

1941 елда Башкорт дәүләт университетының тел һәм әдәбият факультетын тәмамлый. Бөек Ватан сугышы башлану белән фронтка китә, сугышта элемтә башлыгы һәм артиллерия штабы башлыгы булып хезмәт итә. Сугышта мина ярчыгы күкрәгенә тиеп, чак кына йөрәгенә барып җитми.

Госпитальдә ятып дәваланып чыккач, Воронеж фронтына башкорт телендә чыгарга тиешле газетада эшләргә дип җибәрелә. Шул ук фронтның «За честь Родины» (Ватан намусы өчен) рус газетасында эшли башлый. Алдынгы эшелон гаскәрләренә бара, мәкаләләр, очерклар һәм новеллалар яза. «Ватан намусы өчен» татар газетасында эшләүче Әхмәт Ерикәй, Гали Хуҗи һәм Риза Ишморат белән таныша һәм алар белән гомер буена дус булып кала. Башкорт газетасы чыгарылмаячак дигән карар килгәч, Главпур тарафыннан 1943 елда 3нче Украина фронтының «Советский воин» (Совет сугышчысы) газетасының татар редакциясенә махсус хәбәрче итеп җибәрелә. Ике ел «Совет сугышчысы» газетасы редакциясендә (мөхәррире капитан Мәхмүд Максуд) хезмәт итә.. Сугыштан кайткач ижади һәм ижтимагый эшкә бирелә.

1930 елларда ук яза башлый. Беренче шигырьләре татар телендә Чишмә районының "Сталинчы" (хәзерге "Чишмә") гәҗитендә басыла. 1938 елда «Отряд кузгалды» (башк. телендә) дигән беренче шигырь җыентыгы нәшер ителә; 1941 елда «Язгы тавышлар» (башк. телендә) дигән шигырь китабы чыга. Барысы 100дән артык шигърият һәм проза китаплары, 10нан артык пьесалары дөнья күрә.

Иң билгеле әсәрләре:
Шигърият җыентыклары: «Кара сулар», «Кайту», «Европа-Азия», «Заманалар». Повестьләре: «Безнең өйнең яме», «Өстаган», «Озын-озак балачак». «Айгөл иле», «Кыз урлау», «Ай тотылган төндә» (реж. Ш.Мортазина),  «Ташлама утны, Прометей!»  кебек драматик әсәрләре зур уңыш белән татар, башкорт театрлары  сәхнәсендә куела.

Мостай Кәримнең әсәрләре берничә дистә телгә тәрҗемә ителгән.

2005 елның 21 сентябрендә Уфада вафат була.. Уфаның мөселман зиратында җирләнгән.

 Гаиләсе 
Хатыны Рауза.
Улы Илгиз Кәримов (1942—2019), тәрҗемәче, ССРБ язучылар берлеге әгъзасы, Мостай Кәрим фондын оештыручыларның берсе (2013). Илгизнең хатыны Нәзифә Кәримова (1947), язучы, журналист. 
 оныклары: Айгөл, Нияз.
Кызы Әлфия Кәримова (Балабан).
 оныгы Тимербулат Кәримов (Тимербулат Балабан, 1974), эшмәкәр, миллиардер. Тимербулатның хатыны Инга (1982), Роснефть башлыгы Игорь Сечинның кызы.

 Хәтер 
 Уфада (2006), Мәскәүдә (2018), Алматыда (2019), Казанда (2019) урамнарга исеме бирелгән.
 Уфада (2013) һәм Казанда (2020) һәйкәлләр куелган.
 Уфаның Милли яшьләр театрына исеме бирелгән.
 2019 — РФ Президенты указы белән Уфа халыкара һава аланына Мостай Кәрим исеме бирелгән
 2019 — Нижгарның «Кызыл Сормово» заводында төзелгән круиз лайнерына (5 йолдызлы кунакханә дәрәҗәсендә'') исеме бирелгән. Лайнер Идел елгасы буенча йөзәчәк.
 2023 ел ― Россия Федерациясе Мәдәният министрлыгы һәм Мостай Кәрим исемендәге фонд ярдәмендә «Мотор фильм студия» кинокомпаниясе язучының «Ярлыкау» повесте буенча «Помилование» («Ярлыкау») кинокартинасы (хәрби драма) төшергән (Фильмның сценаристы Айдар Акманов; фильмның режиссеры Айнур Әскаров, фильмның продюсерлары Михаил Курбатов, Тимербулат Кәримов, Дмитрий Фикс; төп рольне башкаручы актер Александр Новиков).
 2023 елның 29 июнендә Кавказда, Кабарда-Балкариядәге исемсез тау түбәсенә исеме бирелгән. Түбәнең биеклеге — 3703 метр.

Искәрмәләр

Чыганаклар 
Башкорт Википедиясе

Сылтанмалар 
 Башкортостан Республикасының Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге Милли китапханәсенең электрон бүлегендә 
 башкорт телендәге әсәрләре
 рус телендәге әсәрләре
 башка телләрдәге әсәрләре
 

Башкорт язучылары
Башкорт шагыйрьләре
Башкорт драматурглары
Башкортстан халык шагыйрьләре
Станиславский исемендәге Дәүләт премиясе лауреатлары
ССРБ дәүләт премиясе лауреатлары
Татар язучылары
Татар шагыйрьләре
Татар драматурглары
Фронтовик язучылар
Салават Юлаев премиясе лауреатлары
Мостай Кәрим