alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Friedrich Hölderlin

(Johann Christian) Friedrich HÖLDERLIN [johan kristjan fridriĥ HELderlin] (* la 20-an de marto 1770 en Lauffen am Neckar, † la 7-an de junio 1843 en Tübingen) estis germana poeto kaj filo de la administristo Heinrich Friedrich Hölderlin. Unu lia amiko estis la diplomato Isaac von Sinclair.

Vivo 
Li studis teologion en Tübingen, sed la preme severa etoso en la konvento igis lin fuĝi al la literatura kreado. Anstataŭ iĝi pastro li eklaboris kiel instruisto: unue en la turingia urbeto Waltershausen, poste (ekde 1796) por la familio de bankisto en Frankfurto ĉe Majno. Tie li enamiĝis al Susette GONTARD, la patrino de siaj lernantoj. Li devis forlasi Frankfurton, sed liajn spertojn tie poste spegulis la romano Hyperion. La sekvajn jarojn karakterizis fruktodona kreado en diversaj urboj. En 1802 – kiam li eksciis pri la morto de Susette Gontard – trafis lin unua nervokolapso. Kvankam li pli/malpli resaniĝis, li pro plia kolapso en 1806 estis sendita al kliniko. Post la diagnozo "nekuracebla mensmalsano" li pasigis la reston de sia vivo en la domo de lignaĵisto en Tübingen.

La verkostilo de Hölderlin situas inter klasikismo kaj romantikismo. La antikvecaj idealoj de beleco kaj amo, same kiel la harmonio inter Dio, homo kaj naturo estas centraj temoj de lia kreado.

Famaj verkoj 
 Tübinger Hymnen (himnoj, 1791)
 Hyperion (romanfragmento, 1797-99)
 Der Tod des Empedokles (dramofragmento, 1798-1800)
 Gedichte (poemoj, eld. 1826)

En Esperanto aperis 
 Al rozo (An eine Rose). Sortokanto de Hiperio (Hyperions Schicksalslied). Vivotedo (Lebensüberdruss). Duono de l’ vivo (Hälfte des Lebens). En: Rikardo Ŝulco: La muzino, Paderborn: Esperanto-Centro, 1992, paĝoj 135 kaj 167–172.
 Fatalkanto de Hiperiono (Hyperions Schicksalslied). En: Wilhelm Theodor Oeste: Esperanto, Mittler der Weltliteratur, München-Pasing: Ziegler, 1952, paĝoj 84–85.
 Al la parcoj (An die Parzen). Duono de l’ vivo (Hälfte des Lebens). Sortokanto de Hiperiono (Hyperions Schicksalslied). Tradukis Guido Holz. En: Tradukoj, Messkirch: Gmeiner, 1988, paĝoj 35–38.
 Duono de l’ vivo  (Hälfte des Lebens). L’ agrablan  (Das Angenehme). Tradukis Hans-Georg Kaiser.

Eksteraj ligiloj 

 http://www.hoelderlin-gesellschaft.de
 http://bautz.de/bbkl/h/hoelderlin_f.shtml
 http://www.xlibris.de/Autoren/Hoelderlin/Hoelderlin-Biographie/Hoelderlin-Biographie.htm 
 http://www.ub.fu-berlin.de/internetquellen/fachinformation/germanistik/autoren/multi_fgh/hoelder.html 

Holderlin, Friedrich
Klasikismo
Final Fantasy

Final Fantasy (Japane:ファイナルファンタジー [fajnaru fantaĝii] ; angle [fajnl FANtasij] ; traduko: Fina Fantazio) estas unu el la plej fama serio de rolludaj videoludoj de Squaresoft, (nune Square Enix).
Ĝi estas tradukebla "Fina Fantazio". Mallongigata nomo : "FF".
Nun, ĝi estas pli ol simpla rolludo videoludo, ĉar serio de aliaj produktoj (gadĝetoj, animeoj, filmoj, mangaoj, etc.) havas ĉi tiu nomo.

Oni komparas ĝin kun Dragon Quest.

Square produktis la unuan bitvaron Final Fantasy je 18-a de decembro 1987.
Tiame evoluintoj de Square kiu malprofitis en komputilludo, pensis ke la softvaro estus fina ludo, nomis ĝin "Final (fina)". Sed ĝi sukcesis supere ilian penson.

Nefermita esperantlingva muziko 
En Fina Fantazio XI, la malferma muziko de la ludo estas en esperanto. Ĝia titolo estas "Memoro de la ŝtono"

Jen la teksto:

Fluas nun sango senkulpa
Sur Vana’diel, vasta ter’.
Tremas la tuta mond’
Pro l’ plago en desper’.

Preventas ĝin
Nenia sort’;
Haltigas ĝin
Nenia fort’.

Sed tra la nokto tempesta
Brilas jen stelo de glor’!
Kontraŭ brutala kri’
Fontas jen kant-sonor’!

Stelo brilanta, kanto sonanta:
Revu kaj preĝu por ni!

Mano kaj man’ kunpremitaj
Trans la eterno sen lim’
Ne dismetiĝos plu
Ne disligiĝos plu!

Videoluda epizodaro 
 1987: Final Fantasy I - Nintendo Entertainment System
 1988: Final Fantasy II - Nintendo Entertainment System
 1990: Final Fantasy III - Nintendo Entertainment System
 1991: Final Fantasy IV - Super Famicom/Super Nintendo Entertainment System
 1992: Final Fantasy V - Super Famicom
 1994: Final Fantasy VI - Nintendo Super Famicom/Super Nintendo Entertainment System
 1997: Final Fantasy VII - PlayStation
 1999: Final Fantasy VIII - PlayStation
 2000: Final Fantasy IX - PlayStation
 2001: Final Fantasy X - PlayStation 2
 2002: Final Fantasy XI - PlayStation 2
 2005: Final Fantasy XII - PlayStation 2
 2009: Final Fantasy XIII - PlayStation 3/Xbox 360
 2010: Final Fantasy XIV - Windows-PC
 2013: Final Fantasy XIV: A Realm Reborn - Windows-PC/PlayStation 3
 2016: Final Fantasy XV - Playstation 4/Xbox One
 2023: Final Fantasy XVI - PlayStation 5

Filmoj 
 2001 Final Fantasy: The Spirits Within
 2005 Final Fantasy VII: Advent Children

Eksteraj ligiloj 

 Paĝo kun la ROM en esperanto Tradukita de NESperanto
 Wikia.com Final Fantasy Vikio

Videoludaj serioj
Frank Wedekind

Frank WEDEKIND [frank WEdekint] (naskiĝis la 24-an de julio, 1864, mortis la 9-an de marto, 1918) estis germana verkisto.

Frank Wedekind naskiĝis en Hanovro. Sian junaĝon li pasigis en Svislando. Post studado de juro li laboris interalie kiel varbisto, ĵurnalisto, sekretario en cirko, dramaturgo kaj aktoro. La tempon de 1899 ĝis 1900 li pasigis en aresto, ĉar satira poemo lia kontraŭ Vilhelmo la 2-a en revuo Simplicissimus ofendis moŝtulon.

Liaj humuraj, satiraj verkoj direktis sin kontraŭ la konvencia moralo de la burĝaro. Siatempe forte kritikata kaj cenzurata, Frank Wedekind nuntempe estas rigardata unu el la gravaj influintoj al la Ekspresionismo kaj la Absurda Teatro. Wedekind mortis en Munkeno.

Listo de verkoj 
 Frühlings Erwachen (dramo, 1891)
 Der Erdgeist (dramo, 1895)
 Der Marquis von Keith (komedio, 1901)
 Die Büchse der Pandora (dramo, 1904)
 König Nicolo oder So ist das Leben (dramo, 1904)
 Die vier Jahreszeiten (poemoj, 1905)
 Lautenlieder (kantoj, eld. 1920)

Eksteraj ligiloj 

 http://www.frankwedekind.de  
 http://www.wedekind.fh-darmstadt.de  

Germanaj verkistoj
Germanlingvaj verkistoj
Frans Eemil Sillanpää

Frans Eemil SILLANPÄÄ [frans e:mil sil:ampæ:] (naskiĝis la 16-an de septembro, 1888 en Hämeenkyrö, Sudokcidenta Finnlando, mortis la 3-an de junio, 1964 en Helsinki) estis finna verkisto. Sillanpää estas nura finno, kiu gajnis la Premion Nobel de Literaturo.

Kun psikologia profundeco li priskribis en sia verkaro la vivon de la malriĉaj vilaĝanoj en Finnlando. En la jaro 1939 li gajnis la Premion Nobel de Literaturo.

Asteroido 1446 Sillanpää ila nomo honoras.

Listo de verkoj 
 Elämä ja aurinko (1916)
 Ihmislapsia elämän saatossa (1917)
 Hurskas kurjuus (1919)
 Rakas isänmaani (1919)
 Hiltu ja Ragnar (1923)
 Enkelten suojatit (1923)
 Omistani ja omilleni (1924)
 Maan tasalta (1924)
 Töllinmäki (1925)
 Rippi (1928)
 Kiitos hetkistä, Herra... (1930)
 Nuorena nukkunut (1931)
 Miehen tie (1932)
 Virranpohjalta (1933)
 Ihmiset suviyössä (1934)
 Viidestoista (1936)

Finnaj verkistoj
Nobel-premiitoj pri literaturo
Fobo (luno)

Fobo (Marso I) estas la plej granda kaj plej proksima el la du naturaj satelitoj de Marso. La luno estas tiel proksima al la planedo, ke ĝi dufoje tage leviĝas en la okcidento kaj subiras en la oriento. Ĝia nomo devenas de la antikva greka lingvo φόβος phóbos, kiu signifas “timo”.

Oni kredas, ke Fobo estas kaptita asteroido. La orbito de Fobo, nun 9 378 km for de la centro de Marso, sinkas je 1,8 m dum ĉiu jarcento. Post 11-12 milionoj da jaroj Fobo fariĝos planeda ringo. Post 43 milionoj da jaroj (proksime 31 milionoj da jaroj post apero) la ringo malaperos pro kolizio de eroj kun Marso.

Fobo kredeble konsistas el ŝtonoj kaj glacioj. Ĝi pezas 1,08 · 1016 kilogramojn. La plej elstara aspekto sur la luno estas pli granda kratero nomata Stiknio (Stickney).

Asaph Hall trovis Fobon la 18-an de aŭgusto 1877. La luno estas nomata laŭ la filo de la dioj Marso kaj Venuso.

Vidu ankaŭ 
 Dejmo

Eksteraj ligiloj 

 http://exp.arc.nasa.gov/downloads/celestia/data/solarsys.ssc  
 http://adsabs.harvard.edu//full/seri/AN.../0091//0000014.000.html 
 http://adsabs.harvard.edu//full/seri/Obs../0001//0000181.000.html 
 http://adsabs.harvard.edu//full/seri/MNRAS/0038//0000205.000.html 

Lunoj de Marso
Franklin Pierce

Franklin PIERCE [frank'lin pirs], la dek-kvara prezidento de Usono, naskiĝis la 23-an de novembro 1804, en Hillsborough, Nov-Hampŝiro. Li mortis 64-jaraĝa, la 8-an de oktobro 1869, en Concord, Nov-Hampŝiro, pro hidroposo aŭ (edemo) kaj pro stomakaj problemoj.

Pierce penis malfortikigi la tensiojn inter la Nordo kaj la Sudo pri sklaveco. Li estis bonaspekta, sed suferis de alkoholismo kaj de depresio. Lia edzino estis Jane Means Appleton. Pierce estis episkopano.

Dum lia administrado (1853-1859) okazis:

 1853 - La Aĉeto de Gadsen
 1854 - La Akto de Kansaso-Nebrasko
 1854 - La Manifesto de Ostend

Eksteraj ligiloj 
 http://www.eldritchpress.org/nh/fppf.html  
 http://www.whitehouse.gov/history/presidents/fp14.html  
 http://www.yale.edu/lawweb/avalon/presiden/inaug/pierce.htm  
 http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=3053843 

Prezidantoj de Usono
Friedrich Wilhelm Murnau

La germana reĝisoro Friedrich Wilhelm MURNAU [fridriĥ vilhelm murnaŭ] (aŭ realnome: Friedrich Wilhelm PLUMPE) naskiĝis je la 28-a de decembro 1888 en Bielefeld, (Nord-Rejno-Vestfalio) kaj mortis je la 11-a de marto 1931 en Santa Barbara, (Kalifornio).

Li studis arthistorion kaj literaturon en Heidelberg kaj aktoradon en Berlino, kaj laboris poste en Teatro. Post militservo li ekde 1919 dediĉis sin al kinoarto: unue en Germanio kaj ekde 1927 en Usono, kie li trapasis la transiron de mutfilmoj al la sontekniko. Antaŭ la premiero de sia lasta filmo Tabu li mortis sekve de aŭtoakcidento. Nuntempe li estas rigardata unu el la plej gravaj reĝisoroj de la 1920-aj jaroj.

Famaj filmoj 
 Satanas (Germanio, 1919)
 Der Knabe in Blau (Germanio, 1919)
 Der Bucklige und die Tänzerin (1920)
 Der Gang in die Nacht (Germanio, 1920)
 Schloss Vogelöd (Germanio, 1921)
 Nosferatu – eine Symphonie des Grauens (Germanio, 1922)
 Der letzte Mann (Germanio, 1924)
 Tartüff (Germanio, 1925)
 Faust (Germanio, 1926)
 Sunrise (Usono, 1927)
 Our daily bread (Usono, 1929)
 Tabu (Usono, 1931)

Vidu ankaŭ 
 Muta kino

Eksteraj ligiloj 

 http://internettrash.com/users/murnau/murneng.htm 
 http://www.filmportal.de/df/64/Uebersicht,,,,,,,,EFC0CAA3DC8C03C1E03053D50B372D46,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,.html 
 http://french.imdb.com/name/nm0003638 
 http://www.murnau-stiftung.de/fr/01-05-00-murnau.html  

Murnau, Friedrich Wilhelm
Foix

Foix [fŭa] (okcitanlingve Fois [fuiŝ]), en esperanto Fojso, estas urbo en Francio, la ĉefurbo de la departemento Ariège. Ĝi estas malgranda urbo (10 000 loĝantoj) kaj situas en profunda valo ĉirkaŭita de altaj montoj, la Pireneoj.

Historio 
La nomo de la urbo aperis unuafoje en la jaro 507, kiam visigotoj forportis Sanktan Volusien, episkopon de Tours, tiam jam ekzilitan en Tuluzo, kaj senkapigis lin. Lian korpon oni metis en la preĝejon dediĉitan al Sankta Nazaire. Dum la karola epoko, konstruiĝis apud ĝi abatejo kiu prenis lian nomon, kaj nun anstataŭigas ĝin la prefektejo de la regiono Ariège.

La unua mencio pri la urbo mem aperis en 988, kiam Roger la Maljuna el Carcassonne faris plurajn donacojn al la abatejo, kio igis monaĥojn starigi religiajn konstruaĵojn kaj loĝejojn.

La urbo tamen fine organiziĝis nur dum la 12-a jarcento, sub influo de Roger la 2-a, reveninta el krucmilito.

La kastelo de Foix jam ekzistis en la 10-a jarcento kiel posedaĵo de grafo Roger la 2-a. Roger-Bernard la 3-a, unu el liaj filoj, heredis la regionon de Foix je lia morto kaj fariĝis la unua grafo de Foix. Ekde la memstariĝo de Andoro, en 1278, la grafo de Foix estis unu el ĝiaj kunprincoj. Hodiaŭ, Foix estas ĝemelurbo de Andoro la Malnova.

Vidindaĵoj 
Foix posedas grandan mezepokan fortikigitan kastelon kiu staras sur monteto kaj superregas la tutan urbon.

Turismo 
Foix estas bonega startloko por ekskursado en la regiono: montoj, prahistoriaj grotoj, mezepokaj fortresoj kaj montaraj vilaĝetoj.

Esperanta vivo 
Okaze de la eŭropaj balotoj, Eŭropo - Demokratio - Esperanto ricevis 3 voĉdonojn (0,11% de voĉoj) en 2004, kaj 8 voĉdonojn (0,28% de voĉoj) en 2009.
De pluraj jaroj Esperanto-kursoj ekzistas en FOIX ; unue en asocia kunvenejo-restoracio "L'EQUI-TABLE" kun Viktor, Kinou kaj aliaj ; poste en Foyer LEO LAGRANGE kun René (Vice-Prezidanto de C.E.E.A. <http://esperanto.ariege.free.fr/index.php>), Viktor, Monik', Fabris' k.a.
Ankaŭ dum pluraj jaroj dissendiĝis radio-elsendoj el RADIO TRANSPARENCE danke al René, Nathalie, Pierre kaj Alain.
Kristjah LAVARENNE iam E-igis informilon pri la rom-katolika preĝejo SAINT-VOLUSIEN.
C.E.E.A. de pluraj jaroj prezentas inform-budon dum la Film-Festivalo "RésistanceS" (= Rezistadoj/Rezistanco-j).

Galerio

Referencoj

Vidu ankaŭ 
 Komunumoj de Ariège
 Foix (stacidomo)

Eksteraj ligiloj 

 Oficiala retpaĝaro de Foix
 Listo de la grafoj de Foix

 
Komunumoj de Ariège
Prefektejoj de Francio
Etapaj urboj de Tour de France
Frédéric Mistral

Frédéric MISTRAL (naskiĝis la 8-an de septembro 1830 apud Marsejlo en sudorienta Francio, mortis la 25-an de marto 1914) estis unu el la plej famaj okcitanlingvaj aŭtoroj kaj okcitana leksikografo en Provenco. Li verkis en la provenca dialekto de la okcitana lingvo.

Kune kun aliaj aŭtoroj li en la jaro 1854 fondis la tutlandan òc movadon Felibritge, kiu ankoraŭ viglas. Li provis unuigi la lingvon per tutlanda vortarego, "Lou Tresor dou Felibrige" kaj francema ortografio, kiu restas ĝis hodiaŭ la plej kompleta vortaro de la okcitana lingvo Ĝi estas dulingva okcitana-franca vortaro

En 1904 li ricevis la Nobel-Premion pri literaturo kune kun José Echegaray.

Post taskigo de la etnografo d-ro Marinhan por konstrui muzeon kiu povus konservi provencajn tradiciojn Mistral povis, danke al la mono, kiu alportis al li la Nobel-premion pri literaturo, aĉeti palacon kiu gastigas la Muzeon Arlaten en Arles (kiu malfermiĝis en 1899).

Mistral kaj literumo 
Kontraŭe al la klasika okcitana literumo, kiu uzintus la formon Mirèlha, Mistral uzis, sub la influo de sia onklino Jozefo Romanilha, literumon proksiman al la francaj kutimoj, ankaŭ nomatan Mistral-ortografio, kiu uzas ekzemple Mirèio.

Verkaro 
Lia ĉefverko estas Mirejo (okcitane: Mirèlha, en mistraleca literumo "Mirèio"), al kiu li verkadis dum 8 jaroj. Mirejo rakontas pri la amo de juna viro, Vincent, kaj juna virino Mirejo. Ĉi tiu rakonto kompareblas al tiu de Romeo kaj Julieto.

 1854 Lei Meissons
 1859 Mirèlha (Mirejo en Esperanto)
 1867 Calendau
 1867 Copa Santa <Coupo Santo>
 1876 Leis Isclas d'Aur <Lis Isclo d'Or>
 1879-1886 Lo Tresaur dau Felibritge <Lou Tresor dóu Felibrige>, vortaro okcitana-franca
 1884 Nerta <Nerto>
 1890 Reĝino Joana <La Rèino Jano>
 1899 La Poemo de la Rozo <Lou Pouèmo dóu Rose>
 1906 Memòrias e racòntes <Memòri e Raconte>
 1910 Traduko de la Genèsi
 1912 Leis Olivadas <Lis Óulivado>

Verkoj en Esperanto 
 Mirejo (tradukis: Paul Champion kaj Eugène Noël ), Parizo, Presa Esperantista Societo , 1909. 72 p.
 La poemo de Rodano el la provenca (okcitana) originalo esperantigis Rajmundo Laval, Timbaut, SAT-broŝurservo, Cercle Esperantiste de l'Agenais, 1988,134 p.
 Duran-Dal (poemo) el la provenca (okcitana) tradukis R. Laval. En: Nova Esperanta Krestomatio, 1991, 492 p.

Eksteraj ligiloj 
(en) Biografio de la laŭreatoj de la Nobel-premio pri literaturo

(en) Frederic Mistral, Nobelpremiintoj

Vidu ankaŭ 
5033 Mistral

Referencoj 

Okcitanlingvaj verkistoj
Francaj verkistoj
Nobel-premiitoj pri literaturo
Provenco
Fluoro

Fluoro estas kemia elemento de la perioda tabelo kun la simbolo F kaj atomnumero 9.

 Atompezo: 18,9984
 Kemia Serio: halogeno
 Specifa Pezo: 1,108 (likva)
 Fandopunkto: -219,67 oC
 Bolpunkto: -188,12 oC
 Eltrovinto: Moissan

Kemiaj kombinaĵoj de fluoro

Kun bildoj

Sen bildoj 

 Amonia heksafluoro-antimonato
 Amonia heksafluoro-arsenato
 Amonia heksafluoro-platenato
 Amonia kvarfluoro-aluminiato
 Amonia kvarfluoro-antimonato
 Fluoro-metano-sulfonata acido
 Fluoroetano
 Fluorosulfata acido
 Fosfora kvinfluorido
 Fosfora trifluorido
 Kalia fluoro-silikato
 Natria dufluorofosfato
 Natria heksafluoro-antimonato
 Natria heksafluoro-arsenato
 Natria unufluorofosfato
 Nitrila fluorido
 Nitrogena dufluorido
 Nitrogena trifluorido
 Nitrogena unufluorido
 Nitrozila fluorido
 Tionila fluorido
 Trifluoroacetata acido

Vidu ankaŭ 
 Kemio
 Listo de kemiaj elementoj laŭ nomo
 Listo de kemiaj elementoj laŭ simbolo
 Listo de kemiaj elementoj laŭ atomnumero

Eksteraj ligiloj 

 http://www.webelements.com/webelements/elements/text/F/index.html pri fluoro
 http://education.jlab.org/itselemental/ele009.html pri fluoro
 http://www.chemie-master.de/pse/pse.php?modul=F pri fluoro

Referencoj 

 
Kemiaj elementoj
Frekvencometro

Frekvencometro estas cifereca malofte analoga, mezurilo de frekvencoj. Kutime la aparato mezuras ankaŭ periodojn, tempon, impulsodaŭron kaj aliajn parametrojn. Kunligo de la frekvencometro estas ĉiam paralela.

Elektrotekniko
Mezuriloj
Korteza amo

La korteza amo estas tipo de amo prikantata de la mezepokaj trobadoroj en lirikaĵoj nomataj mezepokaj amkantoj, kiu ĉefe celis noblan kaj subtilan manieron rilatiĝi al la amo. Ĝi simbolas la strebon al perfekta amo dediĉita al damo ĝenerale edziniĝinta kaj nobela, do ofte neatingebla. Ĝi estas perfektigo kaj plifortigo de la animo kaj de la koro.

Oni foje uzas la vorton Fin'amor (elp. [finamur]), kiu en la okcitana lingvo baziĝis sur tri fundamentaj nocioj: "mezura", "joven", "jòi".

 La Mezura [mezüro] (= mezuro) kontrolas la rilatojn inter la homoj kaj la sentoj, kaj ordigas la mondon kaj socion.
 La Joven [ĝuben] (= juneco) estas aro da valoroj partigita de la sama socia grupo, precipe la junaj fraŭloj kiuj serĉas amon.
 La Jòi [ĝoj] (~= ĝojo) povas esti la ekstazo de la amoremulo, kaj la (eĉ fizika) ĝuo post atingo de tiu ĉi amo. Ni ne forgesu la erotikan aspekton de la trobadora literaturo !

La korteza amo karakterizas per forto de la deziro, nova maniero ami: "mi amas, do mi kantas"!

Vidu ankaŭ 
 Klera mezepoka kastilia liriko
 Korteza romano

Literaturo laŭ ĝenroj
Historio
Ĝenerala Publika Permesilo de GNU

La Ĝenerala Publika Permesilo de GNU (angle mallongigita en GNU GPL, GNU General Public License) estas aŭtorrajta permesilo por programaro kiu postulas, ke la programo estu libera kaj restu libera.

Ĝenerale, oni rajtas libere uzi, kopii kaj ŝanĝi GPLan programojn, sed oni ne rajtas krei novajn malliberajn derivaĵojn de ĝi. Oni rajtas gajni monon per GPLa programo se ĝi restas libera. (Ekzemple, iu povas pagi iun alian por plibonigi la programon aŭ provizi helpon pri ĝi).

GPL de GNU estas rajtoceda permesilo (angle, copyleft).

La GPL estis kreita de Richard Stallman (kune kun advokato) inventinto de Emakso, GNU kaj de la ideo de libera programaro, kiun GPL leĝe subtenas. Tiuj estis utopiaĵoj ĝis la apero de la operaciumkerno Linukso de Linus Torvalds, ĉar kerno estis la lasta necesa parto mankinta en GNU.

La klasika esprimo de la filozofio de GPL estas "La Manifesto de GNU" de Stallman.

Historio

Versio 1 
Unua versio estis eldonita je 25-a de Februaro 1989.

Versio 2 
Dua versio estis eldonita dum Junio 1991.

Versio 3 
Tria versio estis eldonita je 29-a de Junio 2007.

Aliaj GNU-permesiloj 
La Free Software Foundation publikigas ankaŭ aliajn permesilojn por pli specialaj celoj:
 Affero General Public License
 LGPL, por programbibliotekoj
 GFDL, por dokumentaj verkoj

Vidu ankaŭ 
  Hurd

Eksteraj ligiloj 

 
 GPL (versio 2) en Esperanto - traduko de Sergio Pokrovskij
 La GPL en aliaj lingvoj

GNU
Libera programaro
Mallongigoj
Permesiloj
Permesilo de GNU por Liberaj Dokumentoj

Permesilo de GNU por Liberaj Dokumentoj (originale , mallongigita en GFDL) estas permesilo simila al GNU GPL, sed estas por dokumentoj (instrukcioj), ne programoj. Dokumento sub la permesilo estas libera kaj rajtoceda. Kopioj de la dokumento kaj eĉ redaktaĵoj restas sub la permesilo. Oni povas vendi ekzemplerojn, sed devas libere disponigi version redakteblan. GFDL permesas marki nevariendaĵojn por, ekzemple, aŭtornotoj.

Ĉiuj tekstoj en Vikipedio estis disponeblaj laŭ GNU FDL, sed nun eblas aldoni al ĝi tekstojn disponeblajn nur laŭ alia permesilo,  3.0. Pro la rajtoceda naturo de tiuj permesiloj, Vikipedio ne povas akcepti materialon aŭtorrajte protektatan, krom tiujn ankaŭ sub la sama permesilo (aŭ originale aŭ per aparta permeso de la aŭtoro) aŭ akordigeblan kun ĝi.

GNU FDL ankoraŭ evoluas.

Pro la komplikeco de GFDL, pro ĝia uzado sed netaŭgeco por netekstaj verkoj, kaj pro tio, ke ekzemple la ebleco aldoni nevariendaĵojn estas rigardata de iuj kiel malkonvena por libera permesilo, oni
 proponis krei pli simplan version, GNU SFDL, sen la maloportunaj ebloj;
 permesis al mastroj de vikioj laŭvole aldoni al verkoj disponeblaj laŭ GFDL-1.3 kaj aldonitaj al la vikioj antaŭ difinita dato eblon disponigi ilin laŭ alia rajtoceda permesilo, " (Atribuo-Kun sama permesilo) 3.0".

Vidu ankaŭ 

 Vikipedio:GFDL
 GPL
 Aŭtorrajto
 Richard Stallman
 Publikpropraĵo
  Hurd

Eksteraj ligiloj 
 Originala teksto de la permesilo
 Liberaj permesiloj 
 Draft Debian Position Statement About The GNU Free Documentation License (GFDL)

Libera programaro
Permesiloj
Giotto

Giotto di Bondone [ĜOTo di bonDOne] (1267 – 8-a de januaro, 1337), komune nomata Giotto, estis itala pentristo en Florenco. Li estis la unua genia pentristo de la Renesanco. Li pentris sen la scioj pri perspektivo kaj anatomio, kiujn havis la Alta Renesanco, sed pentris homojn kaj bestojn naturalisme kaj trafe kaptis emocion, liberiginte la Okcidenton de la bizanca stilo de pentrado. "Li tradukis la arton de pentrado el la greka en la latinan". Kie la bizanca stilo emfazis la dian kaj idealan, Giotto emfazis la homan kaj naturan, kvankam lia temo ĉiam estis religia.

Li plejparte pentris freskojn por preĝejoj. Li pentris bildarojn, kiuj rakontas pri la vivoj de Jesuo Kristo kaj de sanktuloj kristanaj – Sankta Francisko de Assisi, Sankta Maria kaj aliaj. Ekzemple, La Subiro de la Kruco, La Funebro de Kristo kaj La Ĉieliro estas el lia bildaro pri Jesuo Kristo.

Giotto estis studento de Cimabue. Multaj imitis Giotto-n, sed neniu itala pentristo povis preterpasi lin ĝis la 15-a jarcento, kiam Masaccio teknike pludisvolvis la stilon de Giotto.

Giotto pentris la freskojn de la baziliko Sankta Kruco en Florenco, de la baziliko Sankta Francisko en Asizo kaj de la kapelo de la Scrovegni en Padovo.

La revolucio en pentrarto kreita fare de Giotto inkludis ne nur la anstataŭigon de la bizanca stilo, la establado de pentrarto kiel arto en si mem dum la venontaj ses jarcentoj kaj la restarigo de la naturalisma aliro inventita en antikvo kaj prirezignita fare de la mezepokanoj. Dank' al li inaŭguriĝis solida arta metodo bazita sur sperto kaj observado de la mondo. Giotto komprenis, ke por kompreni la mondon oni devas unue rigardi ĝin. Ĉi tiu kompreno, de li mem kaj de liaj samtempuloj, estas la komenco de la frua scienca epoko kiu poste kondukis al la aprezo de la ekzaktaj sciencoj en la Renesanco ĝenerale kaj la kreado de bilda perspektivo - unika scienca metodo por krei la iluzion de tri-dimensia spaco precipe. Tamen li ne tute dekroĉiĝis de la pasinteco kaj estis influita de ĝi. Ekzemple en lia verko "Febrante la morton de Jesuo" la roluloj alprenas pozon, kiu jam estis prezentita en la bizanca arto, ekzemple en Pieta Manarzi.

Giotto ankaŭ estis arkitekto kaj planis la faman kampanilon de Florenco en 1334. Dante Alighieri estis lia amiko.

Vidu ankaŭ 

 Renesancaj pentristoj
 Listo de pentristoj

Eksteraj ligiloj 
 http://www.italyguides.it/it/firenze/interno_torre_di_giotto.htm La Turo de Giotto en Florenco
 http://www.cappelladegliscrovegni.it/ La Kapelo degli Scrovegni en Padovo

Italaj pentristoj
Renesancaj pentristoj
Gloria Patri

La Gloria Patri aŭ Gloro al la Patro estas preĝo uzata en kristanaj eklezioj.

En Okcicento 
Ĝi devenas de la 4-a jarcento. Tiu ĉi preĝo estas ankaŭ parto de la rozario.

En la latina lingvo:
Gloria Patri, et Filio, et Spiritui Sancto. Sicut erat in principio, et
nunc, et semper, et in saecula saeculorum. Amen.

En Esperanto:
Gloro al la Patro kaj la Filo kaj la Sankta Spirito. Kiel en la komenco tiel nun kaj ĉiam, kaj en eterno. Amen.

Traduko laŭ Adoru:

Gloro al la Patro kaj al la Filo kaj al la Sankta Spirito, kiel en la komenco, tiel nun kaj ĉiam, kaj en eterno. Amen.

En Oriento 
En la bizanca rito estas uzata tiu ĉi formo:
Gloro al la Patro / kaj la Filo / kaj la Sankta Spirito / nun kaj ĉiam kaj en ĉiuj jarcentoj. Amen.

Referencoj

Fontoj 
 IKUE kaj KELI: Adoru, Ekumena Diserva Libro. eldonita de IKUE kaj KELI, Eldonejo Ponto / Ponto-Verlag, 2001. 1472 p. ISBN 3-9803793-5-3

Vidu ankaŭ 
 Doksologio

Kristanismo
Ĝingŝan-parko

Turismo > Gvidlibro pri Pekino > Ĝingŝan-parko

Vizitinte la Imperiestran Palacon oni eliras el la norda pordo Sen'u de la palaco kaj eniras en Ĝingŝan-parkon, kiu kun areo de 16 hektaroj estas ĉirkaŭita de ruĝa muro. En ĝi la arta monteto nomata Ĝingŝan havas sur siaj kvin pintoj kovritaj de cipresoj, pinoj, herboj kaj floroj kvin kioskojn forme diferencajn unu de alia.

La formiĝo de Ĝingŝan-parko strikte ligiĝis kun la feŭda regado de Jŭan-, Ming- kaj Ĉing-dinastioj.

En la 13-a jarcento p. K. la unua imperiestro de Jŭan-dinastio kublaj-Ĥano fondis sian ĉefurbon Dadu en Pekino kaj konstruigis Ĝingŝan en kortegan distrejon. Tiam en la distrejo troviĝis malgranda teramaso kun verdaj herboj, tial oni nomis ĝin Verda Monteto.

En la 15-a jarcento la imperiestro Jongle de Ming-dinastio rekonstruigis Pekinon. Laŭ lia ordono oni fosis riveron Ĉirkaŭ la Malpermesita Urbo (t.e. la Imperiestra Palaco) kaj forportis la fositan teron sur la proksiman Verdan Monteton. Tiel formiĝis monto kun kvin altaj pintoj, kiun siatempe oni nomis Monto de Longa Vivo.

En Ming-dinastio sur la monto estis multaj arboj kaj aro da gruoj kaj cervoj. Ĉirkaŭ ĝi prosperis diversaj fruktarboj. Pro tio oni nomis ĝin fruktoĝardeno. Ĉe la nord-orienta parto de la parko troviĝas halo, kiu antaŭe servis kiel loko por sagpafado.

En la 14-a jarode la regado de la imperiestro Ĉjanlong de Ĉing-dinastio (1748) oni konstruis halon ĉe la norda flanko de la monteto, por kulti la portreton de la imperiestro Kangŝji (la avo de Ĉjanlong). Poste la halo servis kiel loko por kulti la portretojn de la forpasintaj prauloj de la imperiestra familio.

En la 15-a jaro de la regado de la imperiestro Ĉjanlong oni konstruis kvin kioskojn sur la monteto, el kiuj la kiosko Ŭanĉun sur la meza pinto estas la plej granda. Ĝi havas 3-oblajn tegmentrandojn el flaveglazuritaj tegoloj. Ĝi estas la centro de la interna urbo de Pekino kaj la plej alta loko de la malnova Pekino. Starante tie, oni havas panoraman vidon de la tuta urbo.

Parkoj
Ĉinio
Ĝongŝan-parko

Turismo > Gvidlibro pri Pekino > Ĝongŝan-parko

La ĉarma parko situas okcidente de Tian An Men-pordego. Ĝi origine estis templo en Ĝin-dinastio. En ming-dinastio oni konstruis tie la altaron Ŝeĝji. Por memorigi pri s-ro Sun Ĝongŝan (konata de la Okcidente kiel Sun Jatsen), pioniro de la ĉina demokratia revolucio, oni alinomis ĝin Ĝongŝan-parko en 1928.

Enpaŝinte la sudan pordon, oni povas vidi zigzagan koridoron brilkolore pentritan, kiu etendiĝas orienten kaj okcidenten. Transe de la koridoro kuŝas placo, antaŭ kiu estas la ŝtona portalo "Defendo de Paco".

Tra tiu portalo oni povas vidi aleon, ĉe kies norda flanko vice staras sep altegaj antikvaj cipresoj, kiuj formas naturan fonon de la placo. Laŭdire tiuj arboj jam aĝas pli ol 1,000 jarojn. Inter ili kurioza estas arbo ĉe la orienta fino de la aleo. El ĝia trunko elkreskas soforo, kaj pro tio ĝi ricevis la nomon "Cipreso Brakumanta Soforon". Ĝi estas malofte videbla inter la ĝardenaj arboj.

Direktante sin okcidenten, oni venas al la suda pordo de la interna korto. En la mezo de la korto estas la kvadrata altaro Ŝeĝji. Ĝi estis tritavola teraso masonita el blanka marmoro. La supra ebeno estas sternita per grundo de kvin koloroj ruĝa, blanka, nigra, blua kaj flava en siaj centro kaj kvar punktoj montritaj de kompaso. Tio signifas, ke la tuta tero sub la ĉielo apartenas al la imperiestro. En la centro de la altaro staras kvadrata ŝtona kolono, kiun oni nmis Ŝtata Ŝtono. Ĝi signifas, ke la ŝtato estas fortika kiel ŝtono. En ĉiuj dua kaj oka monatoj la imperiestroj de Ming- kaj Ĉing-dinastioj venis tien por kulti la dion de tero kaj preĝi por riĉa rikolto. Norde de la altaro estas Bajdian-halo, kie la imperiestroj ripozi post promenado kaj faris kulton en kazo de pluvo. La halo estas eleganta ligna konstruaĵo farita antaŭ pli ol 550 jaroj en la komenca periodo de Ming-dinastio. En 1925, kiam s-ro Sun Jatsen forpasis, lia ĉerko metiĝis tie. En 1928 la halo Bajdjan estis alinomita Ĝongŝan-halo kaj pro tio la antikva ĝardeno ricevis sian nomon Ĝongŝan-parko.

Parkoj
Go

La literkombino havas plurajn signifojn:

 Goo (en multaj lingvoj "Go") estas tabulludo.
 Go estas nomo de litero "G" en Esperanto.
 GO estas kodo de provinco Gorizia de Italio.
Helenisma filozofio

Helenisma filozofio estas la lasta etapo de la historio de la antikvgreka filozofio.

Helena filozofio 
Helena filozofio estas komponita el la ĉefaj skoloj de antikva greka filozofio, kaj ĝiaj plej elstaraj disvolvigintoj, kiuj estas jenaj:

(Litero R markas romianojn)

 Elajismo:
 Parmenido, Zenono el Elajo, Meliso el Samoso
 Platonismo:
 Sokrato, Platono, Karneado, Cicerono R, Plotino, Damascius,
 Aristotelismo:
 Aristotelo
 Epikurismo:
 Epikuro, Lukrecio R, - antaŭ ili la Atomismo de Demokrito
 Cinikismo:
 Antisteno, Diogeno
 Stoikismo:
 Epikteto, Seneko (Lukio Aneo Seneko) R, Markaŭrelio R

Tiuj ĉi floris de la tempo de Sokrato ĝis 529, kiam la imperiestro Justiniano fermis la lernejojn de filozofio kiel kontraŭ-kristana.

La plej influaj skoloj estas la de Platono kaj Aristotelo, plejparte ĉar Aŭgusteno kaj Tomaso de Akvino sukcesis sintezi ilian penson kun kristanismo.
Gravas ankaŭ la Antaŭ-Sokrata Filozofio (la ĉisubaj datoj estas la proksimumaj jaroj antaŭ Kristo):

 Taleso de Mileto (ĉ.624- 546)
 Anaksimandro {ĉ.610- 547)
 Anaksimeno (6-a jarcento a.K.)
 Pitagoro (ĉ.580- 500)
 Alkmeono
 Heraklito de Efeso (ĉ.535- 475)
 Ksenofano de Kolofono (ĉ. 580- 500)
 Parmenido de Elajo (ĉ. 515)
 Zenono el Elajo (ĉ. )
 Meliso el Samoso (ĉ. 441)
 Anaksagoro (ĉ.500- 428)
 Empedoklo (ĉ.495- 435)
 Demokrito el Abdero (ĉ. 470-370)
 la Sofistoj (Protagoro, Gorgio, Prodiko el Keos)

Inter ĉi tiuj, Pitagoro estas la giganto. Taleso gravas ĉar li semis la ideojn, kiuj naskis modernan sciencon kaj Parmenido ĉar li estis la unua diri "Per la rezonado oni decidu la problemojn.Nur unu vojo estas kuraĝa", liaj ŝajne strangaj cerbumadoj fakte estis la semo de aplikado racion al la mondo kaj rigora kaj senkompromisa rezonado kaj estis la sprono al ĉiuj la sekvantoj, kiuj provis elŝoviĝi el tiuj malfacilaĵoj.

Antaŭ Sokrato, greka filozofio precipe atentis pri la demandoj pri fiziko kaj kosmologio. Post Sokrato, etiko estis la ĉefa koncerno.

Ĝenerale, greka filozofio estimis racion super ĉio kaj aplikis ĝin al la mondo por kompreni ĝin. La grekoj aplikis racion ne nur al natura fenomeno, sed eĉ ankaŭ al moralo kaj al la grandaj demandoj de vivo. Al la grekoj, filozofio ne estis intelekta ludo, sed afero serioza por sciiĝi ne nur pri la luno kaj la steloj, sed ankaŭ pri vivmaniero.

En aliaj landoj, tiaj demandoj estis la fako de sacerdotoj kaj religio, sed en la antikva greka mondo (kiel en la moderna Okcidento), sacerdotoj ne posedis politikan rolon aŭ potencon. Ofte la sacerdoto estis elektita per loto kaj lia rolo estis limigita sole al rito.

En la romia imperio, greka filozofio ofte anstataŭigis religion. Ekzemple, por Marko Bruto, la mortiganto de Julio Cezaro, platonismo estis efektive lia religio. La limo inter religio kaj filozofio ofte estis tre nebula -- ekzemple, la limo inter novplatonismo kaj gnostikismo en la 3-a jarcento.

....

Eksteraj ligiloj 
 http://www.epistemelinks.com/Main/Topics.aspx?TopiCode=Anci  
 http://plato.stanford.edu/entries/ethics-ancient 
 http://buecherei.philo.at/antike.htm  
 http://www.ganph.de
Ĝermana lingvaro

La ĝermana lingvaro estas familio apartenanta al la hindeŭropa lingvaro kaj fontanta el la ĝermana lingvo, pralingvo de centra Eŭropo kaj parolita de la ĝermanoj. Ĝi konsistas el tri ĉefaj branĉoj:

 okcidenta ĝermana: afrikansa, angla, frisa, germana, jida, antikva lombarda , nederlanda, skota
 orienta ĝermana (mortinta branĉo): burgunda, gota, vandala
 norda ĝermana (el praskandinavia): dana, sveda, gotlanda; (el Norena:), feroa, islanda, norvega, norna (mortinta)

Antaŭ 2000 jaroj, en norda Germanio, Danio, kaj suda Skandinavio, multaj triboj parolis la ĝermanan, aŭ la teŭtonan pralingvon de la modernaj ĝermanaj lingvoj. Dum 50 generacioj la ĝermanaj dialektoj ŝanĝiĝis tre malrapide, kaj hodiaŭ, en okcidenta Eŭropo, oni parolas la germanan, la anglan kaj la svedan, inter aliaj.

La ĝermanaj lingvoj nun floras en Nordameriko, norda Eŭropo, Sud-Afriko kaj Oceanio kaj estas parolataj de ĉirkaŭ 650 milionoj kiel unua aŭ dua lingvo. El tiuj, ĉirkaŭ 75% parolas la anglan kaj 25% la germanan.

Eĉ hodiaŭ, estas multaj similaĵoj inter la nuntempaj germana kaj angla, ekzemple, en la leksiko, ni trovas: Arm/arm (brako), Finger/finger (fingro), Hand/hand (mano), Land/land (lando), bitter (amara), wild (sovaĝa), Wind/wind (vento), warm (varmeta), Winter/winter (vintro), Bier/beer (biero), Butter/butter (butero), Brot/bread (pano), Haus/house (domo), Maus/mouse (muso), See/sea(maro), Mann/man(viro).

La plej antikvaj skriboj de la ĝermana estas en la gota lingvo en greksimila skribo. La plej fama el la gotaj skriboj estas la Arĝenta Libro, luksa evangeliaro en la gota el la 6-a jarcento.

La norda branĉo devenas de la praskandinavia lingvo. El la modernaj lingvoj, la islanda lingvo estas la plej proksima al la dialektoj de la vikingoj, konataj ankaŭ kiel la Norena.

Klasifiko

Bibliografio 
 Antonsen, E. H., On Defining Stages in Prehistoric Germanic, Language, 41, 1965, 19ff.
 Bennett, William H., An Introduction to the Gothic Language. New York, Modern Language Association of America, 1980
 Campbell, A. Old English Grammar. London, Oxford University Press, 1959
 Cercignani, Fausto, Indo-European ē in Germanic, en Zeitschrift für vergleichende Sprachforschung, 86/1, 1972, 104-110.
 Cercignani, Fausto, Proto-Germanic */i/ and */e/ Revisited, en Journal of English and Germanic Philology, 78/1, 1979, 72-82.
 Cercignani, Fausto, Indo-European eu in Germanic, en Indogermanische Forschungen, 78, 1973, 106-112.
 Cercignani, Fausto, Early Umlaut Phenomena in the Germanic Languages, en Language, 56/1, 1980, 126-136.
 Krahe, Hans - Meid, Wolfgang, Germanische Sprachwissenschaft, Berlin, de Gruyter, 1969
 Lehmann, W. P., A Definition of Proto-Germanic, Language, 37, 1961, 67ff.
 Voyles, Joseph B., Early Germanic Grammar. London, Academic Press, 1992, ISBN 0-12-728270-X.

Eksteraj ligiloj 
 Klasifiko de la ĝermanaj lingvoj en ethnologue.com
Gota lingvo

La gota lingvo - sialingve 𐌲𐌿𐍄𐌹𐍃𐌺𐍉 𐍂𐌰𐌶𐌳𐌰 (gutisko razda), aŭ pli koncize 𐌲𐌿𐍄𐌰𐍂𐌰𐌶𐌳𐌰 (gutarazda) respektive 𐌲𐌿𐍄𐌹𐍃𐌺 (gutisk) - estis antikva ĝermana lingvo kiu floris en la 6-a jarcento post la disfalo de la romia imperio, kiam la gotoj regis Iberion, Septimanion (sudan Gaŭlion) kaj Italion, inter aliaj. Nun mortinta, ĝi estas antikva kuzo de la moderna angla kaj germana lingvoj.

La gota lingvo restas en nur deko de dokumentoj, sed tiuj estas la plej antikvaj skriboj de iu ajn ĝermana lingvo. Tial ĝia studo multe helpis lingvosciencon. La plej fama el la dokumentoj estas la Arĝenta Libro, luksa evangeliaro.

Ĉar la gotoj estis kristanigitaj de Vulfilo, misiisto el Konstantinopolo, la gota estas skribita en skribo grekeca kun aldonaj runoj, ne latina. Antaŭ la gotoj kristaniĝis, ili skribis per runoj. Pli da informo pri la gota alfabeto troviĝas ĉe Skriboj de la Mondo.

Familinomoj hispanaj kun finaĵo de -ez (ekzemple, Fernández, González) estas el gota origino.

Specimeno de la lingvo 
La Patro Nia:

Krimea gota lingvo 
Simila lingvo kiun oni nomas krimea gota aŭ krime-gota lingvo lingvo estis registrita de nederlanda ambasadestro en Krimeo en la 17-a jarcento. Li rimarkis similaĵon al sia nederlanda en loka parolo kaj notis glosojn. Tio estas ĉio dokumentita de tiu branĉo.

Bibliografio 
 Wiliam Holmes Bennett, An Introduction to the Gothic Language, unua publikigo 1960, represo New York, 1980 (rete)
 Wilhelm Braune (d:Q76195) - Ernst Ebbinghaus, Gotische Grammatik, 1966, Tübingen
 Fausto Cercignani, The Reduplicating Syllable and Internal Open Juncture in Gothic, en Zeitschrift für vergleichende Sprachforschung, 93/1, 1979, 126-132
 Fausto Cercignani, The Development of the Gothic Short/Lax Subsystem, en Zeitschrift für vergleichende Sprachforschung, 93/2, 1979, 272-278
 Fausto Cercignani, Alleged Gothic Umlauts, en Indogermanische Forschungen, 85, 1980, 207-213
 Fausto Cercignani, The Enfants Terribles of Gothic Breaking: hiri, aiþþau, etc., en The Journal of Indo-European Studies, 12/3-4, 1984, 315-344
 Fausto Cercignani, The Development of the Gothic Vocalic System, en Germanic Dialects: Linguistic and Philological Investigations, zorge de Bela Brogyanyi kaj Thomas Krömmelbein, Amsterdam/Philadelphia, Benjamins, 1986, 121-151.
 Wilhelm Krause (d:Q110071517), Handbuch des Gotischen, 1968, München.
 Fernand Mossé, Manuel de la langue gotique, Aubier Éditions Montaigne, 1942 (guglo libroj)
 Walter William Skeat (d:Q322106), A Moeso-Gothic glossary, London, 1868
 Irmengard Rauch (d:Q6072131), Gothic Language: Grammar, Genetic Provenance and Typology. Readings, Peter Lang Publishing Inc., 2011
 Wilhelm Streitberg (d:Q76193), Die gotische Bibel , 1965, Heidelberg
 Joseph Wright, Grammar of the Gothic language, Oxford, 1981

Vidu ankaŭ 
 Gotlanda lingvo
 Leĝo de Grimm

Eksteraj ligiloj 

 http://www.reimar.de/gotisch.html  
 http://www.wulfila.be 
 http://www.wulfila.be/gothic/manuscripts 

Orientĝermana lingvaro
Lingvoj laŭ alfabeto
Lingvoj de Hispanio
Lingvoj de Portugalio
GIEB

La GIEB (Granda Interligita Esperanto-Babilejaro) estas unu de la plej konataj esperantaj babilejoj interrete. Ĝin konsistas Karelia, la VEKejo, kaj IRC. Interretaj robotoj konektas la babilejojn per la VEKejo. La GIEB robotaro nuntempe ĉefe estas programita de Michiel Meeuwissen (babileje: miĥil) kaj Lars Sözüer (babileje: sencay). La unuan version de la Karelia roboto faris Joost Witteveen (babileje: joosteto), ĉirkaŭ januaro 2001 (sed lia kodo ne plu uziĝas).

Estas pli ol 250 babilemuloj de pli ol 40 landoj kiuj partoprenas en iu babilejo. Oni povas vidi la aktualajn partoprenantojn en monda mapo. Ankaŭ, oni povas vidi la plenan galerion kiu enhavas pli ol 200 bildojn de babilemuloj. La Galerio de babilemuloj unue estis farita de sencay (februare/marte 2001), kaj poste joosteto transprenis, kaj faris la paĝon.

Eksteraj ligiloj 
 Babilejo kaj galerio

Interreto
Esperanto-kulturo
Graco

Graco estas kristana ideo: homo, pro origina peko estas nature pekema, bezonas la helpon de Dio por vivi morale kaj sankte. Tiun helpon aŭ potencon de Dio Sankta Paŭlo nomis graco. La ideo de graco apartigas kristanismon de judismo kaj greka filozofio. Dio donas gracon al ni kiel senmeritan donacon, ne kiel ŝuldon. Sed la sakramentoj, preĝado kaj koro malfermita al Dio, ĉiuj helpas nin ricevi pli da graco.
La teologia motivo pro kiu necesas la dia graco por ricevi la donon de la partopreno en la dia vivo, kuŝas ĝute en la fakto ne kapablas atingi la transcenda Dion se li netransformas la homon finitan. Tia graco la teologio nomas Sanktiga Graco.
Teologoj parolas ankaŭ pri helpanta graco, kiu helpas agdi laŭ la dia ordono kaj por konsenti praktike al lia senpaga kaj senfina amo.

Laŭ kristanismo, kredanto bezonas la helpan dian gracon por meriti la finan savon (metafore, iri al la ĉileo) post morto kaj eviti la perdon de la fina dia amikeco. Per la graco de Dio, ni estas savitaj.

Grava diferenco inter protestantismo kaj katolikismo estas, ke laŭ la protestanta teologio la homo ne povas meriti la sanktigan gracon dum katolikoj instruus ke la homo ĝin povas meriti per bonagado. Sed, post jarcentoj de teologiaj reciprokaj akuzoj, nun katolika kaj luterana eklezioj konsciiĝas, ke temas plie afero de lingvaĵo kaj ke efektive la du eklezioj konfesas la saman doktrinon.

Vidu ankaŭ
 Gracobildo

Kristanismo
Postmorto
Gnaeus Iulius Agricola

Gnaeus Julius AGRICOLA [gnajus JUlius aGRIkola], (ĉ. 40 - 93 p. K.: Romia generalo, bopatro de fama historiisto romia Tacito, invadinta Skotlandon (liavorte: Kaledonion) en la jaro 80 p. K. Samkiel la plejmulto de sia kunmilitistaro, li havis kamparanajn radikojn - Agricola latine signifas "kamparano".
Pri li, verkis Publius Cornelius Tacitus libron "De vita et moribus Iulii Agricolae".

Eksteraj ligiloj 

 http://la.wikisource.org/wiki/De_vita_et_moribus_Iulii_Agricola_(Agricola 
 https://web.archive.org/web/20010804043830/http://members.aol.com/antoninus1/piety/agricola.htm 
 http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus:text:1999.02.0084:text=Agr:chapter=1
Gernezejo

La distrikto (voktujo) Gernezejo () estas teritorio en la Manika Markolo apud la marlimo de Normandio, ligita al la brita krono. Ĝi enhavas proksime 65.573 loĝantojn (laŭ takso de 2007).

Kune kun la samnoma insulo, ĝi inkluzivas ankaŭ Alderney, Sark, Herm, Jethou, Brecqhou, Burhou, Lihou kaj aliajn insuletojn. Kvankam la defendo de ĉi insuloj estas la respondeco de Britio, Gernezejo ne estas parto de Britio, sed estas aparta posedaĵo de la Brita Krono, simila al Manksinsulo. Gernezejo ankaŭ ne estas membro de Eŭropa Unio.

La Manikinsuloj 

Al la Manikinsuloj apartenas:

 voktujo Gernezejo: insuloj Gernezejo, Alderney, Brechou, Herm, Jethou, Sark
 voktujo Ĵerzejo: insuloj Jersey, Minquiers, Ecréhous

Eksteraj ligiloj 

 http://www.gov.gg 
 http://www.guernseytouristboard.com  
 http://www.thisisguernsey.com 
 http://www.mapquest.com/maps/map.adp?formtype=address&searchtype=address&country=GB&addtohistory=&address=&city=guernsey&zipcode= 

 
Manikinsuloj
Britio
Krondependaĵoj de la brita monarkio
Gernezejo (insulo)

Gernezejo (, ) estas la ĉefa insulo de la samnoma distrikto Gernezejo.

Geografio 
Ĉe koordinatoj 49,28,N kaj 2,35, Okcid., Aldernejo, Gernezejo, Herm, Sark, kaj aliaj pli malgrandaj insuloj havas totalan areon de 78 km² kaj marbordon de ĉirkaŭ 50 km. Per si mem, la insulo de Gernezejo havas totalan areon de 25 63 km². Gernezejo situas je nur 48 km okcidente de la marbordo de franca Normandio  kaj je 121 km sude de Weymouth en Anglio kaj en la Golfo de Saint-Malo. Lihou, tajda insulo, estas ligita al Gernezejo de digvojo malkovrita dum malalta tajdo; la tereno estas ĉefe ebena kun kelkaj montetoj sudokcidente.

Altaĵoj varias tra la insularo el marnivelo ĝis 114 m) ĉe Le Moulin de Sark. La plej alta punkto en Gernezejo estas Hautnez (110 m), en Aldernejo ĉe Le Rond But (93 m), en Jethou (75.6 m) kaj en Herm (98 m).

Gernezejo mem enhavas du ĉefajn geografiajn regionojn, la Haut Pas [oPA] (Alta Pasejo), alta suda ebenaĵo, kaj la Bas Pas [baPA] (Malalta Pasejo), malalta kaj sabla norda regiono. Ĝenerale, la Haut Pas estas la plej kampara el ambaŭ, kaj la Bas Pas estas pli loĝeja kaj industria. Estas granda haveno de profunda akvo ĉe Sanktpeterporto (St Peter Port).

La klimato estas mezvarma kun mildaj vintroj kaj freŝaj, sunaj someroj. La plej varmaj monatoj estas aŭgusto kaj septembro, kiam temperaturoj estas ĝenerale ĉirkaŭ 20°C. Mezaveraĝe, la plej malvarma monato estas februaro, kun mezaveraĝe semajna ĉefa aertemperaturo de 6°C. Mezaveraĝa semajna ĉefa aertemperaturo atingas 16°C en aŭgusto. Neĝo apenaŭ falas kaj rarege restas, sed ĉiukaze ĉio okazus en februaro. La temperaturo rare malsupreniras sub frosto, kvankam frostaj ventoj el Arkto povas veni. La plej humidaj monatoj laŭpluve estas mezaveraĝe decembro (averaĝe 108mm), novembro (averaĝe 98mm) kaj januaro (averaĝe 89mm). Julio estas averaĝe la plej suna monato kun kalkulitaj 250 horoj de suno; decembro la malpli kun nur 50 sunaj horoj. 50% de la tagoj estas nubaj.

La Casquets, grupo da insuletoj okcidente de Aldernejo (Alderney), estas notinda pro la lumturo tie konstruita.

Notoj 

Gernezejo
Manikinsuloj
Britio
Gelderlando

Gelderlando (nederlande Gelderland [ĤELderlant]) estas provinco de Nederlando.

Ĉefurbo de la provinco estas Arnhemo.

Aliaj urboj aŭ vilaĝoj en Gelderland estas:
 Arnhem
 Doornspijk
 Ede
 Huissen
 Lunteren
 Nijmegen
 Wageningen

La Achterhoek [Aĥterhuk] (malaltsakse: Achterhook) estas la plej orienta parto de la provinco Gelderland. Doetinchem estas la plej granda urbo kun 56 000 loĝantoj.

Historie ligita al la provinco Gelderlando estas la iama duklando Geldern.

Referencoj

Eksteraj ligiloj 

 Oficiala retejo

 
Provincoj de Nederlando
Groningo (provinco)

Groningo aŭ Groningeno (nederlande Groningen [ĤROningen], loke: Grönnen aŭ Grunn'n) estas provinco en la nordo de Nederlando kun proksimume 575.000 loĝantoj.

Priskribo 
Groningo limas en la nordo je la Vadamaro, en la oriento je Orient-Frislando (Malsupra Saksio), en la sudo je Drento kaj en la okcidento je la provinco Frislando.

Al la provinco apartenas du etaj kaj neloĝataj insuloj: Rottumeroog kaj Rottumerplaat. Al ĉi tiuj insuloj kelkfoje en la jaro, oni organizas vadpromenojn.

La Westerkwartier estas historia regiono en la nederlanda provinco Groningo, ĉe la limo kun la provinco Frislando. Hunsingo (groninge: Hunzego aŭ Hunzengo) estas regiono en la provinco Groningo situanta inter la riveroj Reitdiep kaj la Maarvliet. Sudoriente de Hunsingo estas Fivelingo. Oldambt estas regiono inter la malnova Ommelanden kaj Westerwolde. Ommelanden (nederlande por "ĉirkaŭaj landoj") estis la partoj de la provinco Groningo kiuj ĉirkaŭas la urbon Groningo.

Geografiaj elementoj 
 Kanalo Boterdiep
 Geografia pozicio: 
 Rivero Fivel
 Duurswold (regiono)

Municipoj
Groningo ekzistas ekde 2021 el 10 municipoj.

 Oldambt
 Veendam
 Groningo (enhavas la ĉefurbon)
 Eemsdelta
 Het Hogeland
 Midden-Groningen
 Pekela
 Stadskanaal
 Westerkwartier
 Westerwolde

Esperantistoj
En Groningo naskiĝis:
 G. Abbas-de Hoop 
 Cornelis Jacob Baart de la Faille 
 Johannes Westen

Vidindaĵoj
 Fortresvilaĝo Bourtange

Referencoj

Vidu ankaŭ 
 Grönnens laid
 Flago de Groningen (provinco)
 Midden-Groningen
 Visvliet

Eksteraj ligiloj 
 http://www.provinciegroningen.nl 
 http://www.provgron.nl  
 http://www.groningen.nl 
 http://www.prvgron.nl 

 
Provincoj de Nederlando