alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Öç ayaqlı at (film)

«Öç ayaqlı at» - Aydar Hälim äsäre buyınça töşerelğän film. Film IV Altın Minbär Xalıqara Möselman kinosı festivalendä Xalıqara bäygesendä qatnaştı. Rejissör Nuraniya Camali.

Eçtälek
Film awıl malayı Käbirneñ, änisen törmädän qotqarır öçen, yaratqan atı Bambuk belän zur sınawlar uzuwı turında. Waqıyğalar kolxozlaşu çorı afäten kürsätä. İdarägä kilgän xäyerçeneñ xäyerçeseneñ awıl xalqın izep totuwı sürätlänä.

Çıganaqlar
 Nuraniya hanım belän ängämä

Татарстанда кино
Татарстан фильмнары
Төньяк диңгез

Төньяк диңгез (алм. Nordsee, нидерл. Noordzee, фриз. Noardsee, ингл. North Sea, норв. Nordsjøen, Даниядә: Nordsøen) - Атлантик океанның өлеше булган, Төньяк Аурупада урнашкан диңгез.

Атлантик океан диңгезләре
Әлифба буенча диңгезләр
Төньяк диңгез
Босния һәм Герцеговина

Бо́сния һәм Герцегови́на (Босна һәм Һерцеговина, Бүснә-Һәрсәк, босн. һәм , BiH, , БиХ) – Балкан ярымутравының үзәгендә урнашкан дәүләт.

Тарих 
Халык саны — 3,53 млн кеше (2013). Территориясе: 51 200 км². Төньяктан, көнбатыштан һәм көньяктан Хорватия белән, көнчыгыштан Сербия белән көньяк-көнчыгыштан Каратау белән чикләнгән. Көньяк-көнбатышта Әдрән диңгезенә чыгыш бар. Дәүләт телләре босна теле, хорват теле һәм серб теле. Башкаласы — Сараево.

Идарә итү формасы — парламент җөмһүрияте. 1992 елдан БМО әгъзасы. 2016 елның февраль аенда Европа берлегенә керү гаризасын җибәрә.

Төп тышкы икътисади хезмәттәшләр - Европа берлеге дәүләтләре. Акча берәмлеге — алмаштырыла торган (конвертацияләнә торган) марка.

Босний дәүләте X—XI гасырларда барлыкка килә. Беренче патшалар католиклар булганнар. 1463 елда Госман дәүләте Боснияне яулап ала. Халыкның шактый зур өлеше Исламны кабул итә.

Дин 
2013 елда мөселманнар ил халкының 50.7 % ын, православныйлар 30.75 % ын, католиклар 15.19 % ын, башка диннәр тарафдарлары 1.15 % ын, атеистлар 0.79 % ын тәшкил иткән.
 Босния һәм Герцеговинада ислам

Исемнең этимологиясе 

Босния хакында беренче яхшы сакланган искәртмә  «Империя белән идарә итү» исемле хезмәттә ясалган (948 һәм 952 еллар арасында Константин VII тарафыннан язылган сәяси-географик белешмәлек). Анда «кечкенә җир» (юнан телендә χωρίον) "Босона" (Βοσώνα) дип атала. Бу исем гидроним (Босна елгасыннан нигез ала). Антон Майер фикеренчә, Босна исеме юнан телендәге «Bass-an-as» тамырыннан килә ала, мәгънәсе «агым су» дигәнне аңлата («bos» яки «bogh»).

Һерцеговина исеме (алман телендәге «duke» сүзеннән («hерцогның җире» булып чыга) Степан Вукчич дигән босния магнатының исеменнән алынган . Госман империясе бу җирдә идарә иткән вакытта аны баштан «Һерцоговина сәнҗагы» () дип атыйлар, соңрак «Һерцоговина әйәләте» дип әйтелә. Һәм инде 1850-елларда аны «Босна һәм Һерцеговина» исеме белән таный башлыйлар.

1992 нче елда бәйсезлек игълан итү белән «Босния һәм Һерцеговина җөмһүрияте» исемен ала. Әмма 1995 нче елда Дайтон килешүе һәм аның белән бергә кабл ителгән яңа конституциясе нигезендә исеме рәсми рәвештә «Босния һәм Һерцеговина»га үзгәртелә.

География 
осна көнбатыш Балканнарда урнашкан. Төньякта һәм көнбатышта Хорватия белән (932 км), көнчыгышта Сербия белән (302 км) һәм көньяк-көнчыгышта Каратау белән (225 км) чикләшә. 20 километрга якын яр юлы бар. Ул Неум шәһәрен чолгап ала. 

Илнең исеме ике төбәктән нигез ала - Босна һәм Һерцоговина. Алар арасындагы чик бик төгәл түгел. Территориянең биштән дүртен төньяктагы Босна төбәге алып тора. Калган көньяк җирләрдә Һерцеговина урнашкан.

Моны да карагыз 
 Босния һәм Һерцеговина Социалистик Җөмһүрияте

Искәрмәләр 

Европа дәүләтләре
Җөмһүриятләр
 
Федератив дәүләтләр
Һомер

Һомер (грек. Ὅμηρος) (яшәгән заманы — б.э.к. XII гасыр һәм б.э.к. VII гасыр арасы) — легендар Борынгы Греция язучысы. «Илиада» һәм «Одиссея» эпик поэмаларын иҗат итүче булып исәпләнә. Риваятьләр буенча ул сукыр булган. Смирнада (Измир) туган дип санала. Шулай ук туу урыннары дип Родос, Колофон, Саламина, Хиос, Арг һәм Афина дигән юрамалар бар.

Тормышы 
Яшәве турында бик әз билгеле булган Һомерның исеме борынгы юнан теленнән "кол" дигәнне аңлата. Аңа кадәр 4 гасыр элек булган Микен цивилизациясенең тәфсилле аңлатуына күрә классик чор язулары буенча Троя сугышы вакытында яшәгән дигән риваятькә китергән. Инглиз галиме Дҗордҗ Томсон аның мөмкин булган туу урыны Хиос утравы дип раслый. Шуннан соң тагын бер юрама булып Смирна (хәзерге Измирны) китерә. Шулай ук "Илиада"ның һәм "Одиссея"ның ионик һәм эолик диалекталь аермалары шик уята. Аның тормышы турында тагын бер хәбәр булып сукыр булуы тора.

Әсәрләре 
Иҗат иткән дастаннары Классик Чор Юнан Әдәбияты һәм Мифологиясенә тәэсир иткән һәм алар аша бөтен Көнбатыш әдәбиятына тәэсир иткән. Ирландияле язучы Дҗеймс Дҗойсның "Улисс"ы, инглиз язучы Шекспирның "Троил һәм Крессида"сы, Римлы язучы Вергилийның "Энеидасы"на Һомер эпосы зур йогынты ясаган.
Борынгы Анатолия һәм Грециядә халык Илиада һәм Одиссеяны яттан белгән һәм тере энциклопедия буларак үзе белән йөрткән. Гаскәр эше, медицина, технология, хокук һәм дин белемнәренең чыганагы бу китапларда булган. Һомер әсәрләрендә каһарманнарның яхшы анализ бирелүе хасият булып тора.

Иҗат иткән әсәрләре 
Бүгенге көндә бары тик Илиада һәм Одиссея Һомер исеме белән бәйләнә. Антик чор Һомер Илаһиләре, Һомер һәм Һесиод ярышмасы, Кече Илиада, Ностой, Тебаид, Киприя, Эпигони, комик мини дастан Батрачомйомачиа ("Бакалар һәм тычканнар Сугышы"), Эхалиянең алынуы һәм Фокей башка авторларга карый дип санала.

Борынгы биографияләре 
Һомерның иң яхшы мәгълүм ике биографиясе булып Псевдо-Һеродотның "Һомер тормышы" һәм "Һомер һәм Һесиодның ярышуы" булып тора.

Аның хөрмәтенә аталган урын һәм җисем 
Һомер хөрмәтенә Меркурийда Һомер кратеры һәм 5700 Һомер астероиды аталган.

Искәрмәләр

Сылтамалар 

Борынгы язучылар
Борынгы греклар
Шәһәр-дәүләт

Шәһәр-дәүләт – бәйсез дәүләт булган, шәһәр белән идарә ителгән кечкенә регион.

Шәһәр-дәүләтләр тарихта 
Һамбург
Бремен

Хәзерге шәһәр-дәүләтләр 
 Сингапур, 
 Монако, 
 Ватикан.

Шәһәр-дәүләтләр
Дәүләт формалары
Арча

Арча (, ) — Татарстандагы шәһәр, Арча районының үзəгe.

Халык саны — 20 046 мең кеше (2016).

География 
Казансу елгасында урнашкан, Казаннан төньяк-көнчыгышка таба 65 км ераклыкта тора. Казан — Ижау тимер юлының станциясе.

Тарих 
Риваять буенча, Арча XIII гасырда Батый хан тарафыннан нигезләнә. Рус елъязмаларында Арча турында беренче мәртәбә 1497 елда мәгълүмат очрый.

1552 елда руслар тарафыннан алына, 1606 елдан — рус ныгытмасы. 1781 елдан — Казан калгайлыгы Арча өязе үзәге, 1796 елдан — өяз үзәге булмаган шәһәр.

1856 елда Арча шәһәрендә 2 чиркәү, 265 йорт һәм 30 лавка (кибет) булган.

1926 елда Арча шәһәр статусын югалта.

1920—1930 елларда — ТАССРның Арча кантоны үзәге, 1930 елдан Арча районы үзәге булып тора.

2008 елда Арчага шәһәр статусы кайтарыла.

Халык 

Төп милләтләр: 
 1989 елгы җанисәп буенча: татарлар — 83,7%, руслар — 15,0%.
 2002 елгы җанисәп буенча: татарлар — 88,2%, руслар — 10,7%.

Икътисад 
Кирпеч заводы, крахмал заводы, бәрәңге киптерү заводы, асфальт заводы, төзү материаллар комбинаты, мех фабрикасы, сөт комбинаты.

Мәгариф 
 Арча педагогика көллияте
 Арча агросәнәгать һөнәри көллияте

Мәдәният 
 «Казан арты» тарих-этнография музее
 Әдәбият һәм сәнгать музее
 «Әлифба» музее

Шәхесләр 
 Эрнест Дышаев (1938-2017), рәссам-карикатурачы.
 Ленар Сафин (1969), ТР  транспорт һәм юл хуҗалыгы министры (2010 елның 22 апреленнән).
 Гөлнара Габдрахманова (1971), Татарстанның архив эше буенча дәүләт комитеты рәисе (2018 елның 4 маеннан).  Татарстанның атказанган укытучысы (2016).
 Марат Гатин (1976), Россотрудничествоның Мисырдагы вәкиллеге башлыгы урынбасары.

Галерея

Моны да карагыз 
 Арча кыры
 Арча даругасы
 Пошалым чаналары

Искәрмәләр 

Татарстан шәһәрләре
Татарстан район үзәкләре
Россиянең федератив төзелеше

Бүгенге Россия РСФСР-нан төбәкләр исемлеген мирас итеп ала. 2014 елның 18 мартыннан бирле Кырым Җөмһүрияте һәм Акъяр Россия Федерациясе составына керү сәбәпле Россия федерациясе субъектларының саны — 85.

2014 елның 24 мартына Россиянең федератив төзелеше  

Исемлектә федерация субъектлары Россия Федерациясе Конституциясенең 65нче мәкаләсендәге  тәртиптә бирелгән.

Искәрмәләр

Шулай ук карагыз 
Россия Федерациясе субьектларының КПҮИ күрсәткечләре

Tөркем:Википедия:География проектлары
Татарстан икътисады

Татарстан – Россиядә икътисади яктан алга киткән төбәкләренең берсе. Республика Россия Федерациясенең эре индустриаль районы үзәгенә урнашкан. Көнчыгыш һәм көнбатыш, төньяк һәм көньяк илләрен тоташтыручы төп төбәк булып тора. 

ТР файдалы казылмаларга, эре һәм диверсификацияләнгән сәнәгать, югары интелектуаль потенциалга һәм квалификацияле эшче көчләргә ия булган төбәк. Бәйсез федераль органнар үткәргән төбәкара социаль-икътисади күрсәткечләр рейтингынннан күренгәнчә Татарстан Республикасы иң яхшы алты төбәк арасына кергән. Мәскәү, Санкт-Питербург, Ленинград, Свердловск, Ярославь өлкәләре янәшәсендә Татарстан да бар.

2000нче елда Татарстан ТРПсының 50,5%н сәнәгат, 9,3% – хезмәт күрсәтү өлкәсе, 8,7% – төзелеш, 7,2% – авыл хуҗалыгы, транспорт – 3,9%.

Сәнәгать тармаклары: 35,8% – ягулык, машина төзү һәм металл эшкәртү, химия һәм нефт химиясе, электр энергетикасы сәнәгате.

Сәнәгатьнең урынлашуы
2012 елда Россиянең иң зур 250 сәнәгать үзәге исемлеге төзелде. Әлеге рейтингка Татарстанның 6 шәһәре кертелде. Гомуми исемлектә Әлмәт шәһәре 8нче урында тора. Узган ел йомгаклары буенча сәнәгатьтә җитештерү күләме 348,8 миллиард сум тәшкил иткән. 2нче (14нче) урында Түбән Кама шәһәре – 304,4 млрд сум. Чаллы өченче урында (24нче) 192,7 млрд сумлык товар җитештереп. Казан – Татарстанның сәнәгать җитештерү күләме буенча дүртенче шәһәре (гомуми исемлектә – 34нче), биредә елга 159,5 млрд сумлык товар җитештерелде. Әлеге исемлеккә Татарстаннан шулай ук Алабуга һәм Яшел Үзән шәһәрләре керде.

Искәрмәләр
Гыйнвар

Гыйнвар  (tat.lat.  Ğinwar (Qırlaç)) (шулай ук Кырлач, Агам кырлач, кайбер җирдә  Суыгай )   — Милади тәкъвимендә елның беренче ае. Бу айның исеме борынгы рим мифологиясендә вакыт тәңресе дип саналган Янус белән бәйле. 

Инкыйлабка кадәр татар иске дәверлеге буенча Кырлач ае (21.12 — 21.1), Акман ае (21.1-21.2) , (кайбер җирдә Суыгай) дип йөртелә.

 1.1 -21.1 дәвере — Агам Кырлач
 21.1 -31.1 дәвере — Энем Акман дип йөртелә



1 гыйнвар — Яңа ел.
 11 гыйнвар — Халыкара «рәхмәт» көне.
 26 гыйнвар:
 Халыкара таможенник көне.
 Бөтендөнья махау (йогышлы тире авыруы) көне (en, 1954 елдан бирле, чаралар иң якын якшәмбе уза).

Икенче шимбәсе:  Таиланд – Балалар көне.
 Өченче дүшәмбесе:  АКШ – Мартин Лютер Кинг (көчесе) көне, рәсми бәйрәм көне (en).

Гыйнварның-февральның бар шимбәләре һәм мартның беренчесендә:  Аргентина – Гуалегуячу шәһәрендә дөньяның иң озын (2 айлык) бөтен ил карнавалы (en).
 Өченче атнасы:  — Ати-Атихан бәйрәме (en), айның 3нче якшәмбесендә тәмамлана.
 Өченче җомгасы: Халыкара фетиш көне (en).
 22 гыйнварга иң якын дүшәмбесе: ның Веллингтон шәһәре һәм провинциясе көне бәйрәме (1840)

Татарстан





Шулай ук карагыз

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Татар дәверлеге кайчан югалды?
Февраль

Февраль (tat.lat.  Fevral' (Aqman)) (фиврал, фибрал, шулай ук  Акман һәм Шөбат)  — Милади тәкъвимендә елның икенче ае.

Инкыйлабка кадәр татар иске дәверлеге буенча Акман ае (21.1-21.2), Бушай (21.2-21.3) һәм Шөбат дип йөртелә.

 1.2 - 21.2 дәвере - Агам Акман
 21.2 -28(29).2 дәвере - Энем Бушай дип йөртелә



Айның беренче якшәмбедән башланган атнасы —  Бөтендөнья диннәрара һармония атнасы (en).



8 февральгә яки алданрак көнгә төшкән якшәмбесе һәм аннан соң килгән шимбәсе —  Америка егет скаутларда (en) Скаут якшәмбесе һәм Скаут шимбәсе (), .
 Айның өченче дүшәмбесе — лы мәдәни мирасына багышланган халыкара көне ()





Сынамышлар 
 Февраль карга бай, апрель суга бай.
 Февральдә каен ботагында карлар алка-алка булып асылынып торса, ул елда иген уңар.

Шулай ук карагыз

Чыганаклар 
 Без бер тамырдан: Керәшен татарларының этногенезын һәм этнографиясен өйрәнү буенча урта гомуми белем мәктәпләре өчен уку ярдәмлеге/Төзүчесе Н.В. Максимов. – Казан: Мәгариф, 2002. – 223б. ISBN 5-7761-1255-9

Искәрмәләр

Сылтамалар 
Татар дәверлеге кайчан югалды?
Көньяк Аурупа

Көньяк Европа - Европаның көньягында урнашкан бу дөнья кисәгенең бер өлеше. Гадәттә, Көньяк Европага Урта диңгезнең буенда урнашкан дәүләтләрне кертәләр - Пиреней ярымутравының илләре (Португалия, Испания, Андорра), Монако, Апеннинском ярымутравында урнашкан дәүләтләр (Италия, Ватикан, Сан-Марино), Греция, шулай ук утрауларда урнашкан Мальта һәм Кипр. Кайсы бер вакытларда Көньяк Европа исемлегенә шулай ук Хорватия, Монтенегро, Сербия, Албания, Босния һәм Герцеговина һәм Төркиянең Европа өлешен кертәләр.

Дәүләтләр һәм башкалалар 
Илләрнең һәм аларның башкаларның исемлеге:

 Португалия — Лиссабон
 Испания — Мадрид
 Андорра — Андорра-ла-Велья
 Монако — Монако
 Италия — Рум
 Ватикан — Ватикан
 Сан-Марино — Сан-Марино
 Греция — Афины
 Мальта — Валлетта
 Кипр — Никосия
 Төркия — Әнкара
Тарих

Тарих – кеше, аның эшчәнлеген, карашларын, үткәнен өйрәнгән гуманитар белемнең бер сферасын өйрәнгән фәнне һәм шул өлкәгә караган процессларның берлеген билгеләгән термин. 

Бу өлкәдә эшләгән галимнәрне тарихчылар дип атыйлар.

Шулай ук карагыз 
Татар тарихы
Татарстан тарихы
Дөнья тарихы
Галәмнең тарихы

Чыганаклар 
 http://kitap.net.ru/ishboldin.php  Борис Ишболдин аль Бекри. Татар халкы тарихыннан өзекләр.

Гуманитар фәннәр
Конституцияле монархия

Конституцияле монархия – патшаның хакимлеге Конституция белән чикләнгән монархия төре. Конституцияле монархияләрдә чын хакимлек парламент белән хөкүмәт кулларында.

Конституцияле монархияле илләр 

Конституцияле монархияле дәүләтләр:
 Бөек Британия, 
 Нидерландлар, 
 Бельгия, 
 Дания, 
 Норвегия, 
 Швеция, 
 Испания,
 Лихтенштейн, 
 Монако,
 Андорра, 
 Япония, 
 Камбоджа, 
 Малайзия, 
 Таиланд, 
 Бутан, 
 Үрдүн, 
 Кувейт, 
 БГЭ, 
 Марокко, 
 Лесото.

Дәүләт формалары

hu:Monarchia#Alkotmányos monarchia
Көнчыгыш Аурупа

Көнчыгыш Европа — бер регион Европа һәм Урта Авразиядә. Көнчыгыш Европа илләре — Pəcəй, Эстония, Украина, Литва, Латвия, Молдавия, Беларусия.

Географик урнашу

Дәүләтләр һәм башкалалар 
Илләрнең һәм аларның башкаларның исемлеге:

 Pəcəй — Мәскәү
 Эстония — Таллин
 Украина — Киев
 Литва — Вилнүс

Шулай ук карагыз 
 Төньяк Европа
 Көнбатыш Европа
 Көньяк Европа
 Үзәк Европа

Искәрмәләр 

Көнчыгыш Европа
Төньяк Атлантик килешү оешмасы

Төньяк Атлантик килешү оешмасы, НА́ТО, Төньяк-Атлантик Альянс (ингл. North Atlantic Treaty Organization, NATO; фр. Organisation du traité de l'Atlantique nord, OTAN) – хәрби-сәяси оешма. 1949 елның 4 апрелендә АКШда барлыкка килә. Шул вакытта НАТОга АКШ, Канада, Исландия, Бөек Британия, Франция, Бельгия, Нидерландлар, Люксембург, Норвегия, Дания, Италия һәм Португалия керәләр.

1954 елда ССРБ да НАТОга әгъза ил буларак керергә теләген белдерә, тик аның дипломатик нотасы кире кагыла һәм ул үз иминлеген саклау өчен Варшава килешүе оешмасын булдырырга мәҗбүр була.

НАТО дәүләтләре 

Төп мәкалә: НАТО дәүләтләре.

Шулай ук карагыз

 НАТО код билгеләре

Искәрмәләр

Тышкы сылтамалар 
Төньяк Атлантик килешү оешмасы 2018 елдагы ултырышы ачылыу тантанасы

НАТО
Амстердам

Амстерда́м (нидерл. Amsterdam) — Нидерландларның башкаласы. Төньяк Голландия провинциясендә урнашкан. Амстердам канал ярдәмендә Төньяк диңгез белән тоташа.

2009 елның 31 маена Амстердам халкы саны 761 395 кешене тәшкил итте. Амстердам биеклеге буенча Европада алтынчы булган Рандстад агломерациясе өлеше булып тора.

Шәһәр исеме ике сүздән барлыкка килде: Амстел һәм дам. Амстел шәһәр урнашкан елга исеме булса, дам сүзе тәрҗемәдә «дамба» дигәнне аңлата.

Амстердамда Гринписның төп офисы урнашкан.

Рейксмюзеум, Винсент Ван Гог музее, шәһәр музее, Амстельдә Эрмитаж, Кызыл фонарьлар кварталы (Де Валлен) — ел саен шәһәргә 4,2 миллион турист җәлеп ителә.

Кардәш шәһәрләр 
  Пекин (), Кытай
  Каһирә (), Мисыр
  Монреаль (, ), Канада
  Рига (), Латвия
  Вашингтон, АКШ
  Нью-Йорк, Нью-Йорк (штат), АКШ
  Майами, Флорида, АКШ
  Чикаго, Иллинойс, АКШ
  Лос Анджелес, Калифорния, АКШ
  Сан-Франциско, Калифорния, АКШ

Дин

Христианлык

Протестантлык

Католиклык

Православие

Ислам 
 Зәңгәр мәчет

Сылтамалар 
 I Amsterdam

Искәрмәләр 

Европа башкалалары
Нидерланд шәһәрләре
Амстердам
Үзәк Аурупа

Үзәк Европа — Көнбатыш һәм Көнчыгыш Европа арасындагы Европаның шартлы өлеше. Аның чикләре турындагы сорау һаманда ачык әле.

Үзәк Европаның дәүләтләре 
Илләрнең исемлеге:
 Алмания (Германия),
 Австрия,
 Маҗарстан,
 Лихтенштейн,
 Польша,
 Словакия,
 Словения,
 Чехия,
 Швейцария.

Башка илләр 
 Россия (Калининград өлкәсе генә).

Искәрмәләр
Төньяк Аурупа

Төньяк Европа илләре:
 Дания, башкаласы Копенһаген;
 Исландия, башкаласы Рейкьявик;
 Норвегия, башкаласы Осло;
 Финляндия, башкаласы Һелсинки;
 Швеция, башкаласы Стокһольм.
 Латвия, башкаласы Рига;
 Литва, башкаласы Вилнүс;
 Эстония, башкаласы Таллин.
Төньяк Европа үз эченә Скандинавия, Ютландия ярымутрауларын, Фенноскандия тигезлекләрен, Россиянең бер өлешен һәм Исландия белән Шпицберген утрауларын ала.

Халык

Милли состав 
Төньяк Европада шведлар, исландлылар, саамнар, финнар, эскимослар, фарерлылар, норвеглылар, датлылар, чегәннәр, руслар, латышлар, литвалылар, эстоннар һәм башка кече милләтләр яшиләр.

Халык тыгызлыгы 
 Дания — 125,3 кеше/км²
 Исландия — 2,7 кеше/км²
 Норвегия — 12 кеше/км²
 Финляндия — 17 кеше/км²
 Швеция — 21 кеше/км²
 Латвия — 35 кеше/км²
 Литва — 55 кеше/км²
 Эстония — 29 кеше./км²

Төньяк Европа
Green Day

Green Day (Яшел көн) - Америка панк-рок төркеме. Өч катнашучыдан тора: Билли Джо Армстронг (вокал, гитара), Майкл Дирнт (бас гитара, бэк вокал), Тре Кул (барабанлар).

Группа 1987нче елда Калифорниядә оешты.

Альбомнар

Kerplunk һәм Dookie (1992—1994)

Nimrod һәм Warning (1997—2000)

American idiot (2004)

The Simpsons Theme (2007)

21st Century Breakdown (2009)

¡Uno! (2012)

¡Dos! (2012)

¡Tre! (2012)
Төркемнең соңгы альбомы 2012нчы елның 7 декабрьндә чыкты.

Дискография

Студия альбомнары 

 1991: 1,039/Smoothed Out Slappy Hours
 1992: Kerplunk!
 1994: Dookie
 1995: Insomniac
 1997: Nimrod.
 2000: Warning:
 2002: Shenanigans
 2004: American Idiot
 2005: Bullet in a bible[LIVE]
 2009: 21st Century Breakdown
 2012: ¡Uno!
 2012: ¡Dos!
 2012: ¡Tré!

Сингллар 

 1994: Longview
 1994: Basket Case
 1994: When I come around
 1995: Geek Stink Breath
 1995: Stuck With Me
 1995: Brain Stew /Jaded
 1996: Walking Contradiction
 1997: Hitchin' A Ride
 1997: Good Riddance (Time of your life)
 1998: Redundant
 1998: Nice Guys Finish Last
 2000: Minority
 2001: Warning
 2001: Waiting
 2001: Macy’s Day Parade
 2002: Poprocks & Coke
 2004: American Idiot
 2004: Holiday
 2004: Boulevard Of Broken Dreams
 2005: Wake Me Up When September Ends
 2005: Jesus of Suburbia
 2007: Working Class Hero(Cover John Lennon)
 2009: Know Your Enemy
 2009: 21 Guns
 2012: Oh love
 2012: Kill the DJ
 2012: Let yourself go
 2012: Stray heart

DVD 

 2001: International Supervideos
 2002: Pogo Paradise
 2005: Bullet In A Bible
 2005: Suburbia Bomb
 2005: American Idiot:The Ultimate Critical Review

Музыкаль төркемнәр
Панк-рок
Этнограф көне

Этнограф көне — этнография өлкәсендә эшләүчеләрнең һөнәри бәйрәмнәре. Бәйрәм танылган этнограф һәм сәяхәтче Николай Миклухо-Маклай туган көнендә, 17 июль көнне, уздырыла.

Рәсми булмаган бәйрәмнәр
Һөнәри бәйрәмнәр
Европа Берлеге

Европа Берлеге яки Аурупа Берлеге — Европа килешүен имзалаган 28 Европа дәүләтенең берлеге. АБ – уникаль халыкара оешма, ул формаль рәвештә дәүләт тә, оешма да түгел, ләкин икесенең дә сыйфатларына ия. Берлек халыкара хокукның субъекты түгел, ләкин аның халыкара мөнәсәбәтләрдә катнашырга хокукы бар, һәм ул аларда бик әһәмиятле роль уйный. 2012 елда Тынычлык өчен Нобель премиясенә лаек була.
 
2020 елның 31 гыйнварында Гринвич буенча 23:00 сәгатьтә (Казан вакыты белән 1 февральдә төнге 2:00 сәгатьтә) Бөекбритания Европа берлегеннән чыкты.

Европа Берлеге әгъзалары
Европа Берлеге составында 27 дәүләт бар:

Карта

Документлар
Дублин регламенты (The Dublin Regulation, Regulation No. 604/2013) кайчакта Дублин 3-чө регламенты (the Dublin III Regulation) элегрәк Дублин 2-че регламенты (Dublin II Regulation, Dublin Convention) –Женева Конвенция нигезендә сыену эзләүче Европа берлеге кануны.

Искәрмәләр

Сылтамалар

Моны да карагыз 
 Европа Берлеге гимны
Португалия

Португа́лия (порт. Portugal), тулы рәсми исем Португа́лия Җөмһүрияте́ (порт. República Portuguesa) – Европа кыйтгасының иң көнбатышында урнашкан дәүләт.

Европа берлегенә һәм Еврозонага керә.

Тарих 
 1500 ел 22 апрель — / Португал империясе сәяхәтчесе Педру Кабрал Бразилияне ача (башта ул аны утрау дип уйлаган).
 1529 ел 22 апрель —  һәм / Португал империясе үз арасында Көнчыгыш ярымшарны бүләләр.
 1668 ел 13 февраль —  Испания белән  Португалия арасында төзелгән  халыкара солых килешүе нәтиҗәсендә Португалия бәйсезлеккә ирешә.

Икътисад
Португалия — индустриаль-аграр ил. Традицион сәнәгатенең төп тармагы — йон, кәгазь, тегү, шәраб (аеруча билгеле портвейн җитештерү), зәйтүн мае җитештерү, балык консервалары, бөке кабыгын эшкәртү (дөньяда алдынгы урын), төсле һәм кара металлургия, машина төзүчелек (суднолар төзү һәм ремонтлау, автомобилләрне җыю, электротехник); химия, карамай (нефть) эшкәртү һәм карамай химиясе, цемент сәнәгате. Авыл хуҗалыгынында игенчелек өстенлек итә. Эшкәртелә торган җирләрнең якынча яртысын сөрүлекләр тәшкил итә; йөземчелек, җимешчелек, зәйтүн утыртыла. Эре мөгезле мал үрчетелә. Терлекчелек, сарыкчылык, дуңгызчылык, балыкчылык.

Төп тышкы сәүдә партнерлары — Европа берләшмәсе илләре.

Чит ил туризмы — 10 млн. кеше тирәсе.

2016 елдан тирән һәм дәвамлы көрчектән соң бу илнең икътисади структур реформалар үткәрүе сөземтәсендә кискен якшыра төште, эшсезләр саны шактый кимеде, экспорт күләме артты. Халыкара икътисади хезмәттәшлек һәм үсеш оешмасы бу ил буенча әзерләгән соңгы күзәтү раславынча, үсешне алга таба дәвам итү өчен бу илгә дәүләтнең һәм хосусый даирәнең бүген югары кимәлдә булган бурычын киметү, кредитларның йогынтылылыгын арттыру кирәк. Финанс өлкәсендә табыш китерә алмаган кредитның гомуми күләмдәге өлеше 12% ка җитә, һәм бу Европа илләре арасында иң югары күрсәткеч булып тора. Табыш китерә алмаган кредит – димәк, банкта "тик яткан" һәм бер оешма яки кеше дә көтү алмаган акча. Португалия өчен икътисади үсешне тизләтү юлындагы тагын бер киртә – илдәге эш көченең осталыгы (квалификациясе) кыйтганың башка илләре белән чагыштырганда түбәнрәк булуы

Университетлар
Лиссабон университеты
Порту университеты (Universidade do Porto) - португал иҗтимагый университеты. Порту шәһәрендә урнашкан.

Шулай ук карагыз
Португалиядә Һинд дине

Сылтамалар 
 Official Travel and Tourism office website
 Weather forecast

Европа дәүләтләре
Социалистик дәүләтләр
Җөмһүриятләр
Аурупа башкалалары

Европа башкалалары — Европада урнашкан дәүләтләрнең башкалалары.

Исемлек

Шулай ук карагыз 
 Европа дәүләтләре
 Азия башкалалары

Европа
Регионнар буенча шәһәрләр
Гарри Поттер һәм катнаш канлы шаһзадә (фильм)

Гарри Поттер һәм катнаш канлы шаһзадә () — Гарри Поттер һәм катнаш канлы шаһзадә буенча төшерелгән Гарри Поттер турындагы алтынчы фильм.

Дөнья күрү 
Фильмның премьерасын 2008 елның ноябреннән 2009 елның 15 июленә күчерделәр.

 Премьералар (дөнья): 6 июль (Токио), 7 июль (Лондон), 8 июль (Нью-Йорк) 2009;
 Премьера (Россия): 16 июль 2009;

Ни кызганыч, фильм татар теленә тәрҗемә ителмәде һәм Татарстан кинотеатрларында бары тик рус телендә күрсәтелде.

Эчтәлеге

Актёрлар

Сылтамалар 
 
 Гарри Поттер һәм катнаш канлы шаһзадә рәсми HarryPotter.com сайтында
 Warner Brothers сайтында фильмның бите

Инглиз кинолары
Андорра-ла-Велья

Андорра-ла-Велья (тат. лат. Andorra la Vella, ) яки Андорра-ла-Вьеха () — Андорра башкаласы һәм илнең җиде вилаятенең берсе.

Шәһәр Пиреней тауларында, ике елга кисешкән урында урнаша.

Шәһәргә IX гасырда нигез салына. 1278 елдан — Андорра кенәзлеге үзәге. 1993 елдан биредә канун чыгару, үтәү һәм мәхкәмә хакимиятләре урын ала.

Фотосурәтләр

Сылтамалар 

 Шәһәр хакимияте 

Андорра шәһәрләре
Белград

Белград  () — Сербиянең башкаласы һәм иң зур шәһәре. Монда 1 281 801 кеше яши (теркәлмәгән затларны да исәпләгәч, 2 млн арта). 1403 елдан Сербиянең башкаласы, 1918 елдан 2003 елгача Югославиянең, 2003 елдан 2006 елгача Сербия һәм Черногориянең башкаласы була. Сербиянең эре икътисади, сәнәгый һәм мәдәни үзәге. Шәһәр дәүләтнең үзәк өлешендә, Сава елгасының Дунайга койган җирендә урнашкан. Белград шәһәре округының мәйданы 3227 км². Шәһәрдән көнбатышта Никола Тесла аэропорты урнашкан. Шәһәр 1999 елда НАТО гаскәрләренең вәхшиләрчә бомбалавыннан бик нык зыян күрә.

География 
Белград ике елгада, Савада һәм Дунайда урнашкан. Сава нәкъ менә Белградта Дунайга коя. Шәһәр диңгез өсте дәрәҗәсеннән 116, 75 метр биеклегендә урнашкан. Белградның тарихи үзәге дә Савада.

Шәһәр бер юлы Балканнарда һәм Үзәк Европада ята, чөнки Нови-Белград һәм Земун районннары географик яктан Сремда урнашканнар, һәм аның җирләренә керәләр (бер үк вакытта бу ике район Белградның өлешләре булып торалар). Палилула районының бер өлеше Банатта урнашкан, ләкин аның җирләрен керми. Срем һәм Банат – ул Үзәк Европа, ә көньяктарак булган җирләр – Балканнар. Чыннан да, Балкан ярымутравының һәм Үзәк Европаның чикләре нәкъ Белград аша уза.

Дин

Христианлык

Православие 
 Изге Савва җәмигы

Католиклык 
 Изге Марк чиркәве

Протестантизм 
 Белград ирекле чиркәве

Ислам 
 Байраклы мәчете

Яһүд дине 
 Белград синагогасы

Фотогалерея

Искәрмәләр һәм чыганаклар

Сылтамалар 
 Град Београд   
 serbija.info: Белград  
 Портал о странах: Свидетели исторических событий — дворцы Белграда (Мемориал Тито, королевские дворцы, скупщина) 
 Postcards of the Past: Belgrade, Serbia 
 Белград  Wikitravel'да 
 Белградның электрон харитасы

Моны да карагыз 
 Владислав Рибникар исемендәге мәктәптә атыш

Европа башкалалары
Белград
Башкалалар
Берн

Берн (алм. Bern, фр. Berne, итал. Berna) – Швейцария башкаласы.

Европа башкалалары
Швейцария шәһәрләре
Берн
Урта диңгез

Урта диңгез – Атлантик океанның бассейнына караган һәм аның белән Гибралтар бугазы ярдәмендә тоташкан материкара диңгез. Ул Альборан, Балеар, Лигурий, Тиррен, Әдрән, Ионик һәм Эгей диңгезләрен үз эченә ала. Аның бассейнына шулай ук Мәрмәр, Азак диңгезләрен һәм Кара диңгезне кертәләр.

Тарих 
Бүгенге көндәге Урта диңгез борынгы Тетис океанының калдыгы булып санала. Тетис океаны Урта диңгездән күпкә киңрәк һәм көнчыгышка таба җәелгән булган. Арал, Каспий, Кара диңгез һәм Мәрмәр диңгезләре шулай ук Тетисның калдыклары булып торалар. Ихтимал, элек Тетис бар яктан да коры җир белән әйләндереп алынган булгандыр, Пиреней ярымутравын Африка белән исә коры җир тоташтырып торгандыр.

Физик-географик белешмә 
Урта диңгез 21 илнең ярларын юа: 
Аурупада (көнбатыштан көнчыгышка): Бөек Британия (Гибралтар), Испания, Франция, Монако, Италия, Мальта (ил), Греция, Төркия (Аурупадагы өлеше), Черногория, Хорватия, Албания, Словения;
 Азияда (төньяктан көньякка): Төркия (Азиядагы өлеше), Сирия, Кипр Җөмһүрияте, Лөбнан, Исраил һәм Мисыр (Азиядагы өлеше);
 Африкада (көнчыгыштан көнбатышка): Мисыр (Африка өлеше), Ливия, Тунис, Алжир, Марокко һәм Испания.

Мәйданы 2 500 мең км².

Суының күләме 3 839 мең км³.

Уртача тирәнлек 1 541 м, максимум — 5 121 м.

Иң эре утраулар: Балеар утраулары, Корсика, Сардиния, Сицилия, Крит һәм Кипр.

Атлантик океан диңгезләре
25 июль

25 июль — Милади тәкъвимендә җиденче айның егерме бишенче көне. Ел ахырына кадәр 159 көн кала.





Дания — Истед cугышы.
  — Инкыйлаб алды көне.
  Тунис — Җөмһүрият көне.
  Пуэрто-Рико — Конституция көне.

— Янгын сүндерүчеләр хезмәте көне.
  — машина йөртүчеләр, урнашучылар һәм язучылар көннәре.
    Суссекс графлыгы — Эберно Мөгезе ярминкәсе.
  Испания —  Галисия автоном җәмгыяте көне.
  —  (Сантьяго-де-Леон-де-Каракас) шәһәренә нигез салына.
  —  (Сантьяго-де-Кали) шәһәренә нигез салына.
  Коста-Рика —  Гуанакасте провинциясе көне.
  —  (Сантьяго-де-Гуаякиль) шәһәренә нигез салына.
  Рим империясе — Фурриналия.

1934 — Татарстан язучылар берлеге оештырыла.
 1984 — хатын-кызлардан беренче булып, Светлана Савицкая ачык космоска чыга.
 2004 — Лэнс Армстронг алтынчы тапкыр рәттән Тур-де-Франс ярышында җиңү яулый.

1867 — Владимир Ивановский, 
 1884 — Әминә Сыртланова, 
 1905 — Низам Карипов, 
 1905 — Элиас Канетти, 
 1910 — Хәниф Кәрим, башкорт шагыйре.
 1911 — Иван Шапошников, 
 1912 — Рахманкол Корбанов, 
 1914 — Солтан Яруллин, 
 1917 — Николай Морев, 
 1920 — Александр Афанасьев, 
 1921 — Ольга Семихатова, 
 1921 — Яков Харитонов, 
 1923 — Леонтий Гавриленко,
 1923 — Нурулла Сафин, Бөек Ватан сугышы чоры Кызыл Гаскәре миномёт полкы расчёты командиры, Советлар Берлеге каһарманы.
 1924 — Фатыйх Сөләйманов,
 1925 — Владимир Крупин,
 1925 — Нәҗип Зыятдинов,
 1934 — Марат Кафиатуллин,
 1936 — Валентин Сорокин,
 1943 — Мөнәвәр Ибраһимов, 
 1944 — Михаил Чванов, 
 1946 — Борис Журавлёв, 
 1953 — Мирсәет Сөнгатуллин, җырчы, РФ атказанган, ТР халык артисты.
 1954 — Альбина Имаева, 
 1955 — Искәндәр Сәйфуллин, татар архитекторы.
 1956 — Фрәнсис Арнольд, 
 1959 — Евгений Сухов, 
 1967 — Андрей Иляскин, 
 1972 — Алсу Хасавнех, 
 1972 — Равил Госманов, 
 1975 — Евгений Варламов, 
 1976 — Тимур Муцураев, чечен барды.
 1977 — Сергей Кузнецов, 
 1984 — Алексей Вяткин, 
 1990 — Мөбарәк Вакасо,

1739 — Бенедетто Марчелло, итальян композиторы.
 1943 — Михаил Силантьев, 
 1944 — Александр Афанасьев, 
 1950 — Георгий Белоновский, 
 1956 — Дмитрий Татаринов, 
 1958 — Андрей Захаров, 
 1963 — Лев Карташёв, 
 1968 — Евгений Спангенберг, 
 1980 — Владимир Высоцкий, рус шагыйре, актёр.
 1992 — Василий Прохоров, 
 1996 — Микаэл Таривердиев, 
 1996 — Рәис Беляев, 
 1997 — Наталья Арсеньева, 
 2000 — Ильяс Бахшиш, 
 2007 — Лидия Смирнова, 
 2007 — Таһир Сәйфуллин, 
 2010 — Андрей Банников, 
 2014 — Анатолий Емелин, 
 2017 — Джеффри Гуррумул Юнупингу,





Шулай ук карагыз

Искәрмәләр

Ел көннәре
25 июль
Грузия

Грузия ( Сакартвело, шулай ук Гөрҗистан) — Алгы Азиядә (күпчелек инглизтелле чыганаклар дәүләтне Көнчыгыш Европага кертәләр), Кавказ артының көнбатыш өлешендә, Кара диңгезнең көнчыгыш ярында урнашкан дәүләт.

Гөрҗистан көньякта Әрмәнстан һәм Төркия, көньяк-көнчыгышта Азәрбайҗан һәм төньякта Россия белән чиктәш.

Абхазия һәм Көньяк Осетия территорияләре грузин хөкүмәте тарафыннан идарә ителми һәм Гөрҗистан хөкүмәте буенча Россия тарафыннан басып алынган Гөрҗистан өлешләре дип саналалар. Россия һәм БМО-ның башка дәүләтләре 2008—2009 елларда Абхазия һәм Көньяк Осетияне бәйсез дәүләт сыйфатында таныдылар. Күпчелек көнбатыш дәүләтләре Россиянең гамәлләрен сүгеп, Гөрҗистанның территориаль бөтенлеген яклап чыгыш ясадылар. Гөрҗистан хакимиятләре тарафыннан идарә ителүче территория көнбатышта Абхазия, төньякта Көньяк Осетия белән чиктәш.

Абхазиядә һәм Көньяк Осетиядә үткәрелгән бөтен халкы референдумда Гөрҗистаннан мөстәкыйльлеген якланган.

Россия Федерациясе белән дипломатик мөнәсәбәтләр 2008 елда Гөрҗистан тарафыннан өзелде. Россия белән дипломатик элемтәләр Швейцария илчелеге аша үткәрелә.

Гөрҗистан 2008 елгы сугыштан соң БДБ оешмасыннан чыгып китте.

Географиясе 
Гөрҗистан табигате күп төрле. Территориясе биек вә урта биеклектәге таулар, калулыклар, түбәнлеләр, яссытаулык вә платолардан гыйбарәт. Җөмһүриятнең төньягын Зур Кавказның урта өлеше биләп тора. Гөрҗистанның иң биек ноктасы — Шһара тавы (5068 м). Зур Кавказның Гөрҗистандагы көнбатыш өлешендә карст киң таралган, көнчыгышта яшь янартау корылмалар бар.

Дәүләт төзелеше 
Гөрҗистан — демократик җөмһүрият. 1995 елда кабул ителгән конституция нигезендә дәүләт вә башкарма хакимият башлыгы — президент. Ул гомумхалык тавыш бирү юлы белән биш елга сайланыла. Иң югары канун чыгаручы хакимият органы — парламент.

2017 елда кабул ителгән ил Конституциясе нигезендә, 2018 елгы сайлаулар Гөрҗистан президентын туры тавыш бирү юлы белән соңгы сайлаулар булып тора. 2024 елда булачак сайлауларда Сайлау Коллегиясенең 300 әгъзасы тавыш бирәчәк. Сайланган президентның вәкаләтләре чикле булачак.

Искәрмәләр

Сылтамалар 

 Гөрҗистан президенты сайты
 Гөрҗистан хөкүмәте сайты  
 Department of Tourism and Resorts  
 Сайт About Georgia 

Европа дәүләтләре
Гөрҗистан
Җөмһүриятләр
Кипр Республикасы

Бу терминның башка аңламнары да бар, Кипр (мәгънәләр) битен карагыз.
Кипр (Кыпрыс) Җөмһүрияте – ( ) - Урта диңгезнең көнчыгыш өлешендә урнашкан утрау-дәүләт. 2004 елның 1 маеннан Европа берлеге әгъзасы.

Территориясе 
Рәсми рәвештә Кипр Җөмһүрияте территориясе үз эченә Кипр утравының 98% (калган 2%ында британ хәрби базалары – Акротири һәм Декелия) территориясен һәм якында урнашучы Агиос Георгиос, Гернисос, Глюкиотисса, Кила, Киедес, Кордилия һәм Мазаки утрауларын алып тора.

Яңа тарих 
1974 елдан соң утрау ике өлешкә бүленгән, 60% территория Кипр Җөмһүрияте идарәсе астында булса (күбесенчә греклар яши), калган өлеш Төньяк Кипрның Төрек Җөмһүриятенә карый (ул якта күбесенчә төрекләр яши). Ул дәүләтне Төркия һәм Абхазия бәйсез дәүләт буларак таныйлар.

Илдә 1 141 166 (2013) яши. Башкаласы — Никосия шәһәре.

Дин 

1960 елгы Конституция (19нчы ) һәр кешенең сүз, вөҗдан һәм дин ирегенә хокукы бар дип карар бирә. Барлык диннәр дә закон каршында тигез, республиканың бер генә закон чыгару, башкарма яки административ акты да нинди дә булса дини институтны яки дини оешманы дискриминацияли алмый. Һәр кешенең дин тоту ирегенә хокукы бар, ул үз динен индивидуаль яки коллектив рәвештә өйрәнә ала. Халыкның аз өлешен тәшкил иткән ике дини төркемнең (католиклар һәм маронитлар) хокуклары гарантияләнә.

Грекларның күбесе — рәсми дәүләт чиркәве статусына ия Кипр православие чиркәве тарафдарлары. Мөселманнар (төрекләр, гарәпләр һ. б.) Кипр халкының 25—30 % ын, католиклар — 3 % ын тәшкил итә. Яһүд динен 1 800 кеше, һинд динен 2 мең кеше тота.

Моны да карагыз 
 Кыпырда ислам
 Акротири һәм Декелия
 Төньяк Кыпырның Төрек Җөмһүрияте
 Хала Солтан Ханәге

Тышкы сылтамалар

Искәрмәләр 

Кипр
Җөмһүриятләр
Көньяк-Көнчыгыш Европа илләре
Латвия

Латвия (латыш. Latvija), рәсми исеме — Латвия Җөмһүрияте (латыш. Latvijas Republika) — Төньяк Европада урнашкан дәүләт. Башкала – Рига шәһәре.

Европа берлеге һәм НАТОга керә.

География 
Латвия Балтыйк диңгезе буенда, Көнчыгыш Европа тигезлегенең көнбатышында урнаша. Көнбатышта Балтыйк диңгезе һәм Рига култыгы белән юыла.

Көнчыгышта Россия һәм Белорусия, төньякта — Эстония, һәм көньякта — Литва дәүләтләре белән чиктәш. Чикләр озынлыгы — 1382 км, яр буе сызыгы озынлыгы — 498 км, мәйданы 64589 км²ны тәшкил итә.

Иң биек нокта — 311 м (Гайзинькалнс тавы), иң түбән нокта — Балтыйк диңгезе (0 м).

Климат 
Латвия климаты уртача, диңгез климаты континенталь климаты белән арасында. Июльнең урта температурасы — +15...+17 °С, гыйнварның урта температурасы — -3...-7 °С. Еллык явым-төшем күләме 500—800 мм.

Елгалар

Халык

Эре калалар 
Таблицада 10000 кешедән артык яшәгән торак пункттар күрсәтелгән (01.01.2012). Латвиядә 76 пункт кала статусын йөртә (ул арасынан 9 – республика әһәмиятендәге калалар). Республика әһәмиятендәге калалар калын язылыш белән күрсәтелгән.

Милли состав

Дин 
Латвиядә өстенлек итүче дин булып христианлык тора. Лютеранлык — этник латышлар арасында күпчелекне тәшкил итүче төп христиан динаминациясе, бу Төньяк Европа һәм Төньяк Алмания белән көчле тарихи элемтәләргә бәйле. Шул ук вакытта католиклык, нигездә, Польша йогынтысы аркасында Көнчыгыш Латвиядә (Латгале өлкәсендә) киң таралган. Латвия православие чиркәве зурлыгы буенча Латвиядә өченче конфессия булып тора, аның тарафдарлары, нигездә, рус телле халык. Шулай ук Иске йолалык, буддизм, яһүд дине, Һинд дине, ислам һ. б. диннәр тарафдарлары бар.
 Латвиядә ислам

Искәрмәләр 

Европа дәүләтләре
Лихтенштейн

Лихтенштейн [ɪlɪçtn̩ˌʃtaɪ̯n] (рәсми рәвештә Лихтенштейн Кенәзлеге) - Үзәк Европаның Альп төбәгендә диңгезгә чыгучы һәм дөньяда халык саны буенча алтынчы иң кечкенә ил. Конституция буенча, ул демократик-парламент нигезендә оешкан конституцион нәсел монархиясе булган кенәзлек. Лихтенштейн Йорты ил кенәзләрен куя, суверенитет тигез итеп кенәз һәм халык арасында бүленә.
Альпларда Рейн көнбатышта Лихтенштейн һәм Швейцария дәүләтләре арасында чик булып тора; көнчыгышта кенәзлек Австрия белән чиктәш. Дәүләт ике округ һәм унбер муниципалитетка бүленгән. Төп һәм кенәз резиденциясе урнашкан урын булып Вадуц тора. Мәйданы буенча иң зур урын булып Тризенберг тора, халык саны буенча Шаан. Бергә кушылган Шаан, Вадуц һәм Тризен якынча 16 900 кеше булган агломерацияне тәшкил итә. Нык үзләштерелгән төньяк (Түбәнге Җир) һәм әзрәк үзләштерелгән көньяк (Өске Җир) кенәзлекнең ландшафтының хасиятләре булып. 38650 яшәүчесе белән Лихтенштейн алман телендә сөйләшүче пространствода иң кечкенә дәүләт булып тора. Рәсми тел булып алман теле булып тора, ул көн саен сөйләшелә торган Лихтенштейн диалектлары алеман теленә керә. Чит ил кешеләре өлеше якынча 34% тәшкил итә.

Сылтамалар 
   Алман Википедиясендәге "Лихтенштейн" мәкаләсе

Искәрмәләр 

Европа дәүләтләре
Кәрлә дәүләтләр
Лихтенштейн
«Үзебез» яңа буын хәрәкәте

"Үзебез" яңа буын хәрәкәте – Казанда Оештырылган актив эшчәнлекле яшьләр хәрәкәте. Соңгы елларда "Үзебез" яңа буын хәрәкәтенең күп акцияләре оештырылды, алар арасында "Мин татарча сөйләшәм" акциясе, татар теленә Русиядә икенче дәүләт теле статусы бирү өчен кампания һ. б.

Хәрәкәт тарихы

Хәрәкәт эшчәнлеге

Хәрәкәт структурасы 
Хәрәкәтнең координаторлык үзәге бар, аңа иң актив кешеләр – координаторлар керә. Бу – журналистлар, галимнәр, педагоглар.

Җитәкчеләр

Моны да карагыз 
 Тел яңарышы
 «Азатлык» Татар яшьләре берлеге

Контактлар

Сылтамалар 

Татар милли хәрәкәте
«Мин татарча сөйләшәм» акциясе

«Мин татарча сөйләшәм» акциясе — һәр ел Татарстанда һәм татар дөньясында уза торган акция. Гадәттә, төп чаралар апрель аенда уза. Акция оештыручылары — Үзебез яңа буын хәрәкәте һәм Бөтендөнья татар яшьләре форумы. Акциягә Татарстан Министрлар кабинеты, Казан мэриясе, ТР Мәгариф һәм фән министрлыгы, Бөтендөнья татар конгрессы теләктәшлек белдерә.

Акциянең төп максаты — шәһәр мохитендә татар теленең кулланыш даирәсен киңәйтү, шәһәрдә яңа татар мәдәниятын формалаштыру эшендә ярдәм итү. Беренче тапкыр «Мин татарча сөйләшәм» 2006 елда киләчәктә «Үзебез» хәрәкәтенә берләшәчәк яшь татар галимнәре, иҗади яшьләр тарафыннан уздырылган. Акция татар телнең кулланылышын популярлаштыруга юнәлгән иң үзенчәлекле һәм халыкта зур кызыксыну уяткан чараларның берсе. Әлегә ул бердәнбер гражданлык инициативасы күрсәткече булып тора.

Концерт 
Акциянең төп чарасы — 26 апрель көнне Бауман урамында уза торган концерт. Биредә яңа агым музыкасы вәкилләре, яшь шагыйрьләр чыгыш ясый, төрле бәйгеләр оештырыла, «Синең беренче 150 татар сүзең» сүзлекләре, акция логотиплары төшерелгән футболкалар, түштамгалар таратыла.

2020 нче елда онлайн-формат узган. 2022-2023 нче елларда Камал театры каршында узган.

Татар-дозор 
2010 елда акция кысаларында беренче тапкыр "Татар-дозор" уены оештырылды. Биредә 6-10 кешелек дистәгә якын команда катнаша. Берничә сәгать эчендә алар 5 биремне үтәргә тиеш. Мәсәлән биремнәр арасында халыкны татарча сөйләштерү, кибетләрдә татар телен куллану белән танышу, транспортта Казан турында сөйләү, Бауманда татарча биергә өйрәтү кебек чаралар бар. Иң яхшы командаларга бүләкләр тапшырыла.

2011 елда Татар-дозорның спонсоры булып Билайн катнашты.

Интернет татарча сөйләшә 
2011 елда «Мин татарча сөйләшәм» кысаларында «Интернет татарча сөйләшә» чарасы да уздырыла башлады. Акциянең максаты — кулланучылар арасында Интернетта татарча аралашуны популярлаштыру.

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 «Үзебез» хәрәкәтенең рәсми сайты 
 «Мин татарча сөйләшәм - 2011» промо-ролигы

Татар милли хәрәкәте чаралары
Америка (дөнья кисәге)

Бу терминның башка аңлатмалары да бар, аларны карау өчен Америка (мәгънәләр) битенә күчегез.

Америка — ике кыйтганы, Төньяк һәм Көньяк Американы һәм якында яткан утрауларны берләштеркән дөнья кисәге. 

Бу дөнья кисәген шулай ук Яңа дөнья дип атыйлар. Америка исеме Америго Веспуччи исеменнән килә, дип саныйлар. 

Американы гадәттә Төньяк Америкага, Көньяк Америкага, Латин Америкага, Үзәк Америкага һәм Кариб бассейнына бүлиләр.

Моны да карагыз 
 Колумбка кадәр булган мәдәниятләр
 Америка ачу тарихы

Искәрмәләр

Сылтамалар 

Америка
Дөнья кисәкләре
Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы

Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы (Татарстан АССР, ТАССР, Татарстан; , , ) — Россия Совет Федератив Социалистик Республикасы эчендә булган автономияле республика.

География 
ТАССР хәзерге Татарстан Республикасы территориясендә урнашкан.

ТАССР курамына кергән җирләр (%):

Тарих 

1920 елның мартында Владимир Ленин Мәскәү кирмәнендә Борһан Мансуров, Сәхибгәрәй Сәетгалиев һәм башкалар белән Татарстан республикасы оештыру мәсьәләсе турында фикер алыша.

ТАССР () БҮБК һәм РСФСР Халык Комиссарлар Шурасы карары белән 1920 елның 27 маенда игълан ителгән.

1990 елның 30 августында ТАССР Югары Шурасы «Татарстанның дәүләт суверенитеты турында» декларациясен кабул итте һәм ТАССР исемене Татарстан Совет Социалистик Республикасы — Татарстан Республикасы исеменә үзгәртеп корды. 1991 елның 24 маенда РСФСР халык депутатлары җыены бу атаманы раслаган һәм РСФСР Төп канунына тиешле үзгәртүлерне керткән.

Идарә-җир төзелеше 
Иң башта ТАССР ун кантонга бүленгән булган: Арча, Бөгелмә, Буа, Лаеш, Мамадыш, Минзәлә, Зөя, Спас, Тәтеш һәм Чистай. 1921 елда тагын өч кантон (Алабуга, Әгерҗе һәм Чаллы) оештырылган.

1924 елдан кантоннарны юкка чыгару һәм районнар белән алмаштыру процессы башланган, ул 1930 елның 23 июлендә тәмамланган.

1940-еллар уртасына кадәр районнар саны арта барган; мәсәлән, 1948 елда ТАССР 70 районга һәм 3 республика карамагындагы шәһәргә бүленгән.

1950-еллар башында Татарстан һәм Башкорт АССРларны өлкәләргә бүлү проекты тормышка ашырыла башлаган. 1952 елның 8 маенда ТАССР эчендә ике өлкә (Казан һәм Чистай) оештырылган. 1953 елның 21 февралендә Бөгелмә өлкәсе барлыкка килә. Ләкин Сталин үлеменнән соң бу проект туктатылган һәм 1953 елның 30 апрелендә үк барлык өлкәләр юкка чыгарылганнар.

Моннан соң һәм 1963 елга кадәр районнарны зурайту процессы алып барылган. 1963 елдан кайбер бетерелгән районнарның торгызуы башланды.

Сәнгатьтә чагылышы

Моны да карагыз 
 Казан өлкәсе
 Чистай өлкәсе
 Бөгелмә өлкәсе
 Татарстан

Сылтамалар 
 1920 елның 27 маендагы Автономияле Татарстан Социалистик Совет Республикасы турында Бөтенроссия Үзәк Башкарма Комитеты һәм Халык Комиссарлары Советы декреты

Искәрмәләр 

РСФСР республикалары
Татарстан тарихы
ТАССР
Цинь Шихуанди

Цинь Шихуан-ди (кыт. 秦始皇, пиньинь Qín Shǐ Huáng; 259—210 еллар б. э. кадәр) - Цинь дәүләте башлыгы.

Цинь дәүләтенең беренче көчле патшасы Цинь-шихуан-ди булган (яңа эрага кадәр 221—209 нчы еллар). Ул зур реформалар уздырган дип уйлыйлар. Ул аерым идарәчеләрнең һәм сановникларның мөстәкыйльлеген бетергән, аларны үз хакимлегенә буйсындырган. Патша хакимлеге астында берләштерелгән бөтен жирне 36 административ округка бүлгән. Цинь-шихуан-ди һәр округка наместниклар куйган. Наместниклар өстеннән аерым ышанычлы кешеләр күзәтеп торганнар, алар анда булган хәл¬ләр турында патшага хәбәр итеп торганнар.

Цинь-шихуанди хәрби реформа да уздырган. Кытай дәүләтен үзләренең һөжүмнәре белән төньяктан һуннар һәм шулай ук Урта Азия халыклары һәрвакыт борчып торганнар. Авыр арбалы иске гаскәр күчмә халыкларга каршы тора алмаган. Цинь-ши-хуанди жиңел һәм тиз йөрешле кавалерия төзегән.
Электән үк салына башлаган Бөек Кытай дивары төзелешенә дә ул шулай ук зур игътибар иткән. Бу дивар төньяктагы күчмә халыклардан саклану өчен салынган. Аны төзү өчен, борынгы әкиятләргә караганда, 400 меңнән артык кеше кирәк булган. Крестьяннарга авыр йөкләмәләр салынган: төзелеш вакытында шулай ук коллар хезмәтеннән дә нык рәвештә файдаланганнар. 

Цинь-ши-хуанди үзенен югары хакимлеген көчәйтү өчен, борынгы риваятьләр әйтүенчә, иске кануннар язылган бөтен китапларны яндырырга боерык биргән. Тик игенчелек, медицина һәм астрономия буенча язылган кулланма китаплар гына калдырылган.

Бу чорда эре жирбиләүчеләр тагын да көчәйгәннәр; жирләреннән мәхрум ителгән крестьяннар һәм коллар саны һаман үсә барган. Жир мәйданнары эре колбиләүчеләр кулында туплана килгән, алар аны сата, арендага бирә яки үзләренең якыннарына бүләк итә алганнар.

Цинь-ши-хуанди исән вакытта ук крестьяннарның һәм колларның яңа тәртипләргә каршы киң хәрәкәте башланган. Эре жирбиләүчелек үсә барган саен, крестьяннарның жир участокларын ул үз эченә ала барган һәм крестьяннар һаман бөлә барганнар. Яңа эрага кадәр 206 нчы елда, монардан риза булмаган крестьяннар һәм коллар үзләренең юлбашчылары Лю Бан җитәкчелеге астында берләшкәннәр. Ул Цинь династиясе патшасын бәреп төшергән һәм властьны үз кулына алган. Цинь патшалыгы шулай җимерелгән.

Шушыннан соң борынгы Кытай тарихында яңа Хань чоры дип аталган чор башлана (яңа эрага кадәр 206 нчы елдан алып, яңа эраның 220 нче елына кадәр).

Чыганаклар 
Урта мәктәпнең 5-6 нчы класслары өчен дәреслек. проф. А.В.Мишулин редакциясендә. Казан, Татгосиздат, 1941.

Кытай тарихы
Сан-Марино

Сан-Мари́но (итал. San Marino), тулы рәсми исем Ак Сан-Марино Җөмһүрияте (итал. Serenissima Repubblica di San Marino) – дөньяда иң кечкенә дәүләтләрнең берсе.

Дин 

Ил үз халкының дини карашлары турында төгәл статистик мәгълүматлар бирми. Ким дигәндә, халыкның 95 % ы — Италиядәге кебек үк, католиклар, дип уйланыла, шулай ук илдә зур тарихлы яһүдләр һәм протестантлар азчылыгы да бар. Башка диннәр вәкилләренең зур булмаган төркемнәре, шул исәптән Йәхвә шаһитлары, , бик аз санда мөселманнар һ. б. яши.

Искәрмәләр 

Европа дәүләтләре
Җөмһүриятләр
Сан-Марино
Алиса могҗизалар дөньясында (фильм, 2010)

«Али́са Могҗизала́р дөньясында́» () — режиссеры Тим Бөртон булган, Линда Вулвертон сценарие буенча төшерелгән фильм. Фильм 3D-графигын кулланып төшерелгән.

Дөньяда фильм премьерасы 2010 елның 25 февралендә булды. Русиядә фильм 4 март көнне чыкты.

Эчтәлеге 

Алиса үзенең Могҗизалар иленә булган сәяхәтен оныткан. Аңа — 19 яшь. Һәм аңа кияүгә чыгу тәкъдиме белән чыгалар. Алиса Ак куянны күреп, аның артыннан йөгерә һәм Могҗизалар дөньясына эләгә...

Актёрлары

Сылтамалар 
 Рәсми сайт

Искәрмәләр 

Инглиз кинолары
Тим Бөртон фильмнары
Татар бистәсе (Мәскәү)

Татар бистәсе — Мәскәүдәге тарихи бистә. Алтын Урдадан чыккан татарлар тарафыннан нигезләнгән. XVII гасырда шәһәр эченә керә. Хәзерге Зур Татар (Большая Татарская) һәм Пятницкая урамнары районында урнашкан булган. Монда Тарихи мәчет һәм Асадуллаев йорты (бүгенге көндә татар милли-мәдәни үзәге) урнашкан.

Бүгенге көндә Мәскәү татарларын нигездә бабалары Идел буеннан күченеп килгән җирле татарлар тәшкил итә. Алар бөтен Мәскәү буенча таралып яшиләр.

Чыганак

 Д.З.Хайретдинов Мусульманская община Москвы в XIV – начале XX века. – M.: 2006.

Мәскәүнең истәлекле урыннары
Бистәләр
Мәскәү татарлары
Иж (Киров өлкәсе)

Иж () — Киров өлкәсенең Пижанка районында урнашкан авыл.

Климат 
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.

Сәгать поясы

Халык 
Халык саны динамикасы:

2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (91%).

Галерея

Искәрмәләр 

Пижанка районы торак пунктлары
Киров өлкәсе торак пунктлары
Вишера елгасы

Ви́шера — Пермь өлкәсендәге елга, Каманың сул кушылдыгы (Кама сусаклагычына коя).

Озынлыгы  — 415 км, елга бассейны мәйданы  — 31 200 км².

Озынлыгы буенча Пермь өлкәсендә бишенче елга, Уралның иң матур елгаларының берсе.

Туенуы катнаш, күбесенчә кар суларыннан тора. Октябрь ахыры — ноябрь башында туңа, боздан апрель азагында ачыла.

Пермь крае елгалары
Агыйдел (елга)

Агыйдел () - Башкортостан һәм Татарстан территорияләреннән ага торган елга, Башкортстандагы  иң зур елга һәм төп су юлы;  Каманың сул кушылдыгы (Кама сусаклагычына коя). Уралтау якларында,  Ирәмәлтау тирәсендә башлана.

Озынлыгы 1 420 км, елга бассейны майданы – 141 900 км².

Кушылдыклар 

уң яктан: Нөгеш,  Караидел, Бөре, Тере Танып;

сул яктан: Ашказар, Өршәк, Дим, Кармасан, Чәрмәсән, Сөн.

Агыйдел елгасы буенда Белорет, Мәләвез, Салават, Ишембай, Стәрлетамак, , Благовещен, Бөре, Дүртөйле, Агыйдел шәһәрләре урнашкан.

Кызыклы фактлар 
Караидел аша күпер  Караидел, Күгидел Агыйдел елгасына кушыла торган урын янында урнашкан. Казан ханлыгында Идел елгасы нәкъ шушы урында -  торган урында башлана дип саналган.

Агыйдел мәдәнияттә һәм әдәбиятта
Елга исеме татар һәм башкорт әдәбиятларында һәм мәдәниятларында еш очрый (Тала тала, Ай, былбылым, Шайморатов генерал, Гүзәл Өфем — баш калам).

Башкортстан елгалары
Татарстан елгалары
Өршәк

Өршәк, Башкортстандагы елга; Агыйделнең сул кушылдыгы. Стәрлебаш районында башлана.

Озынлыгы 193 км, елга бассейны мәйданы — 4 230 км².

Башкортстандагы Стәрлебаш, Миякә, Стәрлетамак, Авыргазы,  Дәүләкән, Чишмә, Уфа районнары җирләре аша ага. Уфа шәһәренең көньягында Агыйделгә сул яктан кушыла.

Кушылдыклар
уң яктан: Авыргазы, Үзән, Эштиле;

сул яктан: Кызыл, Так-Елга, Кизәк

Башкортстан елгалары