Ljubljana

Ljubljana je glavni grad Slovenije od 274.826 stanovnika.

Grad se nalazi u centralnom delu Slovenije, u Ljubljanskoj kotlini, između Alpa i Jadranskog mora, na reci Ljubljanici približno 10 km od njenog ušća u Savu.

Ljubljana je kulturni, naučni, ekonomski, politički i administrativni centar Slovenije. Grad je podeljen u nekoliko kvartova, bivših opština, od koje su najveće Šiška, Bežigrad, Vič, Moste-Polje i Centar. Simbol grada je Ljubljanski zmaj.

Ime 

Istoričari se ne slažu o izvoru imena Ljubljana. Po mišljenju nekih izvor treba tražiti u reči ljubljena, drugi smatraju da je u pitanju staro božanstvo Laburus, treći tvrde da je reč došla iz latinskog izraza za reku koja poplavljuje: aluviana, neki pak misle da potiče od nemačkog Laibach – mlačni potok.

Geografija 
Ljubljana se nalazi na 46,03° SGŠ, 14.30°IGD u Ljubljanskoj kotlini, blizu ušća reke Ljubljanice u Savu na prosečnoj nadmorskoj visini od 288 -{m}-. Prosečna temperatura varira od 0 °C u decembru i 21,9 °C u julu. Prosečna količina padavina u godini je 1350 mm.

Klima 
{| class="wikitable"
! style="background: #99CCCC; color: #000080" height="17" | Mesec
! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Jan
! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Feb
! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Mart
! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Apr
! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Maj
! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Jun
! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Jul
! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Avg
! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Sep
! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Okt
! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Nov
! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Dec
! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Leto
|-
! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Prosečne visoke temperature (°C)
| style="background: #FFFFFF; color:#000000;" | 2
| style="background: #DDDDDD; color:#000000;" | 4
| style="background: #FFFFCC; color:#000000;" | 10
| style="background: #FFFF99; color:#000000;" | 13
| style="background: #FFCC66; color:#000000;" | 19
| style="background: #FF8000; color:#000000;" | 22
| style="background: #FF8000; color:#000000;" | 25
| style="background: #FF8000; color:#000000;" | 25
| style="background: #FFCC66; color:#000000;" | 20
| style="background: #FFFF99; color:#000000;" | 14
| style="background: #FFFFCC; color:#000000;" | 6
| style="background: #DDDDDD; color:#000000;" | 2
| style="background: #FFFF99; color:#000000;" | 13
|-
! style="background: #99CCCC; color:#000080;" height="16;" | Prosečne niske temperature (°C)
| style="background: #80FFFF; color: black;" | -5
| style="background: #80FFFF; color: black;" | -3
| style="background: #80FFFF; color: black;" | -1
| style="background: #DDDDDD; color: black;" | 2
| style="background: #FFFFCC; color: black;" | 7
| style="background: #FFFF99; color: black;" | 11
| style="background: #FFFF99; color: black;" | 12
| style="background: #FFFF99; color: black;" | 12
| style="background: #FFFF99; color: black;" | 9
| style="background: #DDDDDD; color: black;" | 5
| style="background: #DDDDDD; color: black;" | 1
| style="background: #80FFFF; color: black;" | -3
| style="background: #DDDDDD; color: black;" | 3
|-
! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Broj dana sa padavinama
| style="background: #30FF80;" | 14
| style="background: #30FF80;" | 14
| style="background: #30FF80;" | 15
| style="background: #20E020;" | 17
| style="background: #20E020;" | 18
| style="background: #20E020;" | 19
| style="background: #20E020;" | 16
| style="background: #30FF80;" | 14
| style="background: #30FF80;" | 13
| style="background: #30FF80;" | 15
| style="background: #30FF80;" | 15
| style="background: #20E020;" | 16
| style="background: #30FF80;" | 186
|-
| colspan="14" style="text-align:center;font-size:90%;"|Izvor: Weatherbase
|}

 Istorija Ljubljane 

Ljubljansko polje i Barje večita su raskrsnica puteva između Alpa, Krasa i Panonije ka Jadranu i dolinom Save u unutrašnjost Balkana, a zapadno prema Italiji. Zato tragovi čoveka sežu unazad oko pet hiljada godina, smenjuju po epohama do rimske vojničke i trgovačke Emone (1-6. vek naše ere), pa dalje do doseljavanja Slovena.

Nemačko ime Lajbah () navodi se 1144. godine, kasnije dve godine latinizirano (slovenačko?) ime Luwigana, a ubrzo ovo sadašnje. Grad-tvrđava na brdu spominje se 1220. godine; uništen 1511. godine u zemljotresu, pa obnovljen i 1848. godine dograđena kula sa vidikovcem. U posedu goričkih grofova 13/14. vek, a od 1335. godine Habsburga, pod čijom je vlašću ostala do kraja Prvog svetskog rata. Tokom tih godina grad je bio sedište vojvodstva Kranjska. Turci ga prvi put napadaju 1415. godine.

Od polovine 16. veka Ljubljana je jak centar reformacije, čija je centralna ličnost Primož Trubar (1508-1586). Prve dve knjige na slovenačkom jeziku objavljene su 1550, godine; 1563. godine otvorena latinska škola; od 1575. godine radi prva štamparija, koju je vodio Janez Mandelc () ().

Francuzi je prvi put osvajaju 1797. godine (ostaju do 1813. g.). Tada je središte Ilirskih provincija, a slovenački jezik ozakonjen u školama i administraciji. U Ljubljani je 1821. održan Lajbaški kongres, na kom su velike sile pokušale da reše svoje probleme nakon Napoleonovih ratova.

Ljubljana u sebi nosi sklad celine – smenjuju se staro i novo poštujući uzajamne vrednosti, pa je lišena haotičnosti. Teško je nastradala u zemljotresu 1895. godine. Posle je podizana po urbanističkom planu, a gradsko jezgro stalno obogaćivano, ali ne i sužavano, iako je po broju stanovnika nekoliko puta veće.

Nakon raspada Austro-Ugarske 1918, Ljubljana je postala nezvanična prestonica Slovenije u Kraljevini Srba, Hrvata i Slovenaca, a od 1929. je postala sedište Savske banovine u Kraljevini Jugoslaviji. Aprila 1941. Ljubljanu su okupirale snage fašističke Italije, a 23. februara 1942. su kompletno okružili grad sa 32 -{km}- bodljikave žice. Septembra 1943. nacistička Nemačka je zamenila Italiju na mestu okupacione sile. Grad je oslobođen maja 1945. godine.

Ljubljana je 7. maja 1970. godine odlikovana Ordenom narodnog heroja Jugoslavije i proglašena za grad-heroj, za hrabrost koju su pokazali njeni stanovnici tokom Drugog svetskog rata.

Grad je nakon rata postao glavni grad jugoslovenske republike Slovenije. 1991. Ljubljana je postala glavni grad 'samostalne' Slovenije.

 Kultura 
U Ljubljani se nalaze Narodna galerija Slovenije i Moderna galerija Ljubljane, u kojima su izložena dela najvećih slovenačkih umetnika. U Metelkovoj ulici je velik centar kontrakulture, smešten u bivšem kompleksu JNA. Tu se prikazju filmovi i održavaju predavanja, kao i koncerti uglavnom alternativne muzike.

Ljubljana je domaćin Ljubljanskom letnjem festivalu i festivalu svetske muzike Druga godba. Tokom 1980-ih Ljubljana je bila centar pokreta Nova slovenačka umetnost (), koji je uključivao grupu Lajbah, sa kojima je bio povezan teoretičat Slavoj Žižek.

 Muzeji 
 Obrazovanje 

U Ljubljani je 1693. osnovano Učeno društvo (). Društvo, koje je ugašeno 1801, je bilo prethodnica današnjoj Slovenačkoj akademiji nauke i umetnosti koja je osnovana 1938.

Univerzitet u Ljubljani, jedini univerzitet u gradu, je osnovan 1919. Grad je takođe dom Filharmonijskog društva () jedne od najstarije filharmonije u Evropi, koja je osnovana 1701.

 Arhitektura 
U mnoštvu starih građevina su Biskupska palata (iz 1512. g.), Stiški dvorac (1629), Katedrala Sv. Nikolaja (1708), župna crkva Sv. Jakoba (1615), franjevačka crkva (17. vek), Rotovž-većnica (1484), Semenište (1785), Auerspregova palata (polovina 17. veka), Lontvož (1786), Opera (1892). Naročito su lepe barokne kule.

Ljubljanu odlikuje mnoštvo zgrada arhitekte Jožeta Plečnika.

Gradska posebnost je Tromostovje na reci Ljubljanici (strogi centar). Tu je Prešernov spomenik u spomen najvećem slovenačkom pesniku Francetu Prešernu (1800-1849). S druge strane reke je glavna gradska pijaca (), a duž obala niz prijatnih malih kafana i restorana, uređenih u starim kućama. Sve zajedno ima svoju ugodnu atmosferu.

 Sport 
Najveći sportski klubovi u Ljubljani su HK Ljubljana (desetostruki prvak Slovenije i osmostruki prvak Jugoslavije u hokeju na ledu, KK Union Olimpija, stalni učesnik košarkaške Evroliga i fudbalski klubovi NK Olimpija Ljubljana i Interblok Ljubljana.

Ljubljanska dvorana Tivoli je bila domaćin Svetskog prvenstva u košarci 1970. Glavni gradski stadion je Plečnikov stadion u Bežigradu, koji je dotrajan i ima kapacitet 10000 ljudi. U planu gradonačelnika Zorana Jankovića je izgradnja novog stadiona i obnova sadašnjeg.

 Kvartovi 

Trenutano Ljubljana ima 17 kvartova.
 Bežigrad (1)
 Centar (2)
 Črnuče (3)
 Dravlje (4)
 Golovec (5)
 Jarše (6)
 Moste (7)
 Polje (8)
 Posavje (9)
 Rožnik (10)
 Rudnik (11)
 Sostro (12)
 Šentvid (13)
 Šiška (14)
 Šmarna gora (15)
 Trnovo (16)
 Vič (17)

 Saobraćaj 
Ljubljana je važan međunarodni saobraćajni čvor u području južno od Alpa, u kom se ukrštaju putevi koji vode od Italije do Mađarske i od Austrije do Hrvatske. Ovde se nalaze obilaznica i četiri završene magistrale prema Jesenicama, Kopru, RijeciMariboru i Zagrebu.

Međunarodni aerodrom Jože Pučnik Ljubljana se nalazi u Brniku, 15 -{km}- severno od Ljubljane.

Ljubljana se nalazi na železničkoj trasi Maribor - Trst (bivša austrijska "južna pruga") kao i na trasi prema Jesenicama, koji se preko tunela Karavanke produžuje prema Villachu u Austriji. Obe trase su elektrificirane i omogućuju vezu brzim vozovima, sa hrvatskim gradovima Zagreb, Rijeka i Pula. Osim toga postoji i neelektrificirana železnička trasa prema Karlovcu i Kamniku.

Gradski i prigradski saobraćaj se obavlja isključivo autobusima, tzv. trolama'' (po ugledu na naziv, 60-tih godina 20. veka čestih trolejbusa). Tramvaji, uvedeni u gradski saobraćaj 1901. su 1961. godine ukinuti. Već duže godina se rade planovi za ponovnu izgradnju šinskog gradskog i prigradskog saobraćaja.

Biciklistički saobraćaj je ljeti veoma izražen, ali i prilično ograničen, zbog čestih ograničenja saobraćaja za ovo prevozno sredstvo, na mnogim važnijim saobraćajnicama. Godine 2000. je osnovano udruženje biciklista amatera.

Slavni ljudi 

 Slavko Špan
 Franc Hafner
 Branko"Brane"Oblak, poznati bivši nogometaš
 Srečko Katanec, poznati bivši nogometaš
 Samir Handanović, poznati nogometaš
 Edvard Kardelj, poznati političar
 Erazem Lorbek, poznati košarkaš
 Rok Petrovič, poznati skijaš i najbolji sportista Jugoslavije
 Ida Šurbek, atletičarka
 Primož Peterka, poznati skijaš
 Mojca Platner, poznata Miss Slovenije i poznata manekenka u bivšoj Jugoslaviji
 Moni Kovačič (Monique De Haviland), poznata pop pjevačica i prva žena Slovenka koja se slikala za "Playboy"
 Marko Elsner, poznati nogometaš
 Žan Rudolf, atletičar
 Goran Dragić, poznati košarkaš
 Zoran Dragić, poznati košarkaš 
 [Mitar Trivunovic] poznati ko
 Jaka Lakovič, poznati košarkaš
 Aleš Pipan, poznati košarkaški trener
 Maruša Mišmaš, atletičarka
 Svjetlan Vujasin, atletski trener
 Stane Dolanc, poznati jugoslovenski političar
 Stevo Žigon, poznati glumac
 Jure Balažič, poznati košarkaš
 Matjaž Brumen, poznati rukometaš
 Beno Lapajne, poznati rukometaš
 Mitja Ribičič, slovenski komunista i političar
 Jure Natek, poznati rukometaš
 Savina Geršak, poznata glumica
 Uroš Slokar, poznati košarkaš 
 Josip Primožič (Tošo), slovenski i jugoslovenski gimnastičar i slikar
 Miha Marinko, slovenski partizan i narodni heroj
 Boštjan Cesar, poznati nogometaš
 Edvard Režonja, projekt menadžer
 Boris Breskvar, poznati teniser
 Edo Murić, košarkaš
 Gašper Vidmar, poznati košarkaš
 Vida Tomšič(Bernot), političarka,komunistkinja i narodni heroj
 Vesna Rožič, šahistkinja
 Primož Ulaga, poznati skijaš skakač

Gradovi prijatelji

Izvori

Vanjske veze 

 Službene stranice Općine Ljubljana 

 
Gradovi u Sloveniji
Vikiprojekat geografija/Naselja u Sloveniji