alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Beta-lameno

Dua stabila aranĝo de polipeptidaj ĉenoj estas la etendita ĉeno, aŭ beta-plisita lameno.  En ĉi tiu strukturo, pluraj paralelaj polipeptidaj ĉenoj, plene etenditaj, estas tenataj en lamen-simila aranĝo per hidrogen-ligoj de la tipo

                         \       /
                          N-H:O=C
                         /       \  

En ĉi tiu aranĝo, la hidrogen-ligoj estas inter ĉenoj prefere al inter
aminoacidoj en unuopa ĉeno, kiel en la alfa-helico.
Lamenoj povas esti paralelaj aŭ kontraŭparalelaj, depende de tio, ĉu la N-finlokaj aminoacidoj estas ĉe la sama finaĵo (paralelaj), aŭ ĉe malaj finaĵoj (kontraŭparalelaj).  

Oni trovas la beta-plisitan lamenon ofte nur en la proteino de silko.  Se
oni vaporumas la lanan proteinon, alfa-keratinon, kaj poste sekigas ĝin
dum ĝi estas streĉata, ĝi daŭre tenas la streĉitan formon.  La proteino
alprenas la aranĝon de la beta-plisita lameno en la streĉitaj lanaj fibroj.
Oni konas kelkajn ekzemplojn kie unuopa polipeptida ĉeno formas mallongajn sekciojn de kontraŭparalela beta-plisita lameno per refaldo sur sin.

Ĉi-tiuj strukturoj similas al lamenoj, kun la ĉefĉeno(j) plate interligita(j) kaj kun la flankaj grupoj de aminoacidoj direktitaj perpendike kaj al la ekstero de la lameno supren kaj malsupren.

    N          C      N          C            N           N           N
     \_      _/        \_      _/              \_          \_          \_
      Cα     Cα         Cα     Cα               Cα          Cα          Cα
     /        \        /        \              /           /           /
  O=C          N-H::O=C          N-H        O=C       ::O=C       ::O=C
     \_      _/        \_      _/              \_   :::    \_    ::    \_
      N-H::O=C          N-H::O=C                N-H::       N-H::       N-H
     /        \        /        \              /           /           /
    Cα        Cα      Cα        Cα            Cα          Cα          Cα
     \_      _/        \_      _/              \_          \_          \_
      C=O::H-N          C=O::H-N                C=O::       C=O::       C=O         
     /        \        /        \              /    :::    /    :::    /
  H-N          C=O::H-N          C=O        H-N       ::H-N       ::H-N
     \_      _/        \_      _/              \_          \_          \_
      Cα     Cα         Cα     Cα               Cα          Cα          Cα
     /        \        /        \              /           /           /
    C          N      C          N            C           C           C
    

       kontraŭparalelaj ĉenoj                     paralelaj ĉenoj

Proteomiko
Buster Keaton

Buster KEATON , realnome: Joseph Francis KEATON (naskiĝis la 4-an de oktobro 1895, mortis la 1-an de februaro 1966) estis usona aktoro, reĝisoro, scenaristo kaj produktoro.

Buster Keaton naskiĝis en Piqua , Kansaso. La sinprezenton antaŭ publiko li lernis ege frue: jam kiel 3-jarulo li kune kun siaj gepatroj agadis sur la scenejo de varieteo. En la jaro 1917 li forlasis sian familion por komenci kinokarieron. Laborante kun la komikisto Roscoe “Fatty” Arbuckle li en aro da mallongaj mutfilmoj povis montri sian grandan komikan kaj akrobatan talenton. Lia roloskemo estis ĉiam la sama: kvankam konfrontita al sinsekvo da tumultaj situacioj, li neniam ŝanĝis sian vizaĝesprimon, kaj baldaŭ pro tio ricevis la kromnomon "Stone Face" (“Ŝtona Vizaĝo”).

En 1920 Keaton fondis sian propran filmfirmaon kaj elprovis sin ankaŭ en longaj filmoj. La filmoj produktitaj dum tiu ĉi tempo atingis kvaliton kompareblan al tiuj de Charlie Chaplin.

En la jaro 1928 la firmao de Keaton estis aĉetita de MGM. Keaton tie daŭrigis sian laboron, sed la novaj kondiĉoj limigis liajn esprimrimedojn; krome la transiro al la sontekniko kaŭzis al li problemojn. Post kelkaj personaj krizoj li finfine preskaŭ plene forlasis la aktoradon kaj dediĉis sin ĉefe al la verkado de scenaroj.

En la 1950-aj kaj 1960-aj jaroj li povis sperti reviviĝon de siaj malnovaj mutfilmoj, kiuj subite reaperis en la televido kaj en kinejoj. En la jaro 1960 li publikigis siajn memoraĵojn. Buster Keaton mortis en Hollywood, Kalifornio.

Listo de filmoj 

 One week (1920)
 The Paleface (1921)
 The Playhouse (1921)
 Cops (1922)
 The Electric House (1922)
 Our Hospitality (1923)
 The Navigator (1924)
 Battling Butler (1926)
 The General (1926)
 Steamboat Bill Jr. (1928)
 The Cameraman (1928)
 Sunset Boulevard (1950)
 Limelight (1952)

Aliaj projektoj

Vidu ankaŭ 
 Muta kino
 100 Jaroj... 100 Steluloj de AFI
 2712 Keaton

Usonaj reĝisoroj
Usonaj aktoroj
Aktoroj de mutaj filmoj
Naskiĝintoj la 4-an de oktobro
Mortintoj la 1-an de februaro
Béziers

Béziers [bezJE] (okcitanlingve Besièrs [bezjes], Esperantigita al Bitero aŭ Beziero), estas la dua plej granda urbo de la franca departemento Hérault, kun iom pli ol 80 000 loĝantoj, kiuj oni france kutime nomas Biterrois [biterŭa].

Geografio 
Béziers estas trafluata de la rivero Orb kaj de la Canal du Midi (Suda Kanalo), konstruita dum la 17-a jarcento. Ĝi situas nur 20 kilometrojn de la Mediteraneo kaj ĉirkaŭ 50 kilometrojn de mezaltaj montoj kiel la monto Caroux (1002 m).

Historio 
Béziers multe suferis dum la krucmilito kontraŭ la kataroj en 1209: la tuta urbo estis detruita kaj bruligita de la katolikaj armeoj kaj la tuta loĝantaro masakrita.

Vidindaĵoj 
La ĉefa vidindaĵo estas la mezepoka katedralo (13-a kaj 14-a jarcentoj).

Ekonomio 
Béziers estas grava komerca centro, precipe pri la vinoj de Langvedoko (Languedoc).

Vidu ankaŭ 
 Komunumoj de Hérault
 Listo de urboj de Francio
 Béziers (stacidomo)

Eksteraj ligiloj 

 Oficiala TTT-ejo de la urbo
 Bildoj de Béziers kaj Langvedoko
Benjamin Harrison

Benjamin HARRISON [BEN-ĝa-men HER-es'n], la dudek-tria prezidento de Usono, naskiĝis je la 20-a de aŭgusto 1833, en North Bend, Ohio. Li mortis 67-jaraĝa, je la 13-a de marto 1901, en Indianapolis, Indianao, pro pneŭmonio.Harrison estis dikmalalta, kaj la nepo de William H. Harrison, la naŭa prezidento. Lia unua edzino, Caroline Lavinia Scott mortis pro tuberkulozo, kaj lia dua edzino estis Mary Scott Lord Dimmick. Harrison estis presbiteriano. Antaŭ ol li fariĝis prezidento, Harrison estis advokato. Dum la Usona Enlanda Milito li estis generalo.

Dum lia administrado (1889-1893) okazis;

 1890 Antitrusta Akto de Sherman
 1890 Akto de Aĉeto de Arĝento de Sherman. -Arĝentaj Monbiletoj aĉeteblaj kontraŭ oro
 1890 Akto de la McKinley-tarifo.

Harrison, Benjamin
Bulgara lingvo

La bulgara lingvo (, bălgarski) al la sudslava branĉo de la hindeŭropaj lingvoj. La nombron de la parolantaro oni taksas je 9 milionoj. La plej granda parto (ĉ. 7,3 milionoj) vivas en Bulgario, kromaj parolantoj vivas en aliaj orienteŭropaj landoj, en Grekio, Turkio kaj en Nordameriko.

La vorttrezoro konsistas ĉefe el slavaj radikoj, sed ankaŭ la influoj el la greka kaj la turka estas rimarkeblaj. Ekde la 19-a jarcento oni klopodis anstataŭigi turkismojn per slavismoj ĉefe prenataj el la rusa lingvo. Tiuj klopodoj ĉefe influis la skribitan bulgaran lingvon, en la ĉiutaga lingvaĵo ankoraŭ abundas turkdevenaj elementoj.

La bulgara lingvo havas du bazajn dialektojn: la okcident-bulgaran kaj la orient-bulgaran, kiuj ambaŭ havas aron da subdialektoj. Uzatas la cirila alfabeto.

La Stiligita Sistemo por la latinigo de la bulgara lingvo estis kreita de L. Ivanov en la Instituto de Matematiko kaj Informatiko ĉe la Bulgara Akademio de Sciencoj en 1995

 Learn Bulgarian Language Online - includes Romantic phrases - Audio

Vidu ankaŭ 

 Lingvistiko
 Listo de lingvoj
 Lingva familio
 Esperanto-Bulgara Konversacilibro

 
Lingvoj laŭ alfabeto
Lingvoj de Bulgario
Lingvoj de Grekio
Lingvoj de Nord-Makedonio
Lingvoj de Rumanio
Lingvoj de Serbio
Lingvoj de Turkio
Bigorre

Bigorre (, okcitanlingve Bigòrra ), estas la nomo de malnova franca provinco el antaŭ la Franca Revolucio. La nuna departemento Hautes-Pyrénées reprenas la malnovajn limojn de tiu provinco kaj ĝian ĉefurbon Tarbes.

Vidu ankaŭ 

 Alto-Pireneoj
 Pic du Midi de Bigorre

Historio de Francio
Boro

Boro aŭ Borio estas kemia elemento de la perioda tabelo kun la simbolo B kaj atomnumero 5. Ĝi estas duvalenta metaloido.

Ĝi abundas en la naturo en la mineralo borakso (Na2B4O7•10H2O).

Historio 
Mineraloj enhavantaj boron estas ekspluatitaj ekde antikveco ekde pluraj civilizacioj, interalie por fabriki vitron.

Boro estis izolita en 1808 (sed ne kiel aparta elemento) de Sir Humphry Davy, Louis Joseph Gay-Lussac kaj la barono Louis-Jacques Thénard (1777-1857). Jöns Jacob Berzelius malkovris boron kiel elementon en 1824.

Uzoj 
Oni uzas boron interalie...
 por fabriki vitrofibron,
 por fabriki vitron (el Pirekso),
 en pirotekniko (artfajraĵoj) pro ties verda flamo.

Komponaĵoj
 Borato
 Kalia cianoborohidrido

Bildaro

Referencoj

Vidu ankaŭ 

 Kemio
 Perioda tabelo
 Listo de kemiaj elementoj laŭ nomo
 Listo de kemiaj elementoj laŭ simbolo
 Listo de kemiaj elementoj laŭ atomnumero

Kemiaj elementoj
Boro
Bjørnstjerne Bjørnson

Bjørnstjerne BJØRNSON (naskiĝis  en Kvikne, mortis  en Parizo) estis norvega verkisto, poeto kaj sociodebatisto, kiu en la jaro 1903 gajnis la Nobel-premion pri literaturo.

Al lia verkaro ankaŭ apartenas la teksto de la Nacia Himno de Norvegio: , kiun muzikigis de Rikard Nordraak. Aliaj verkoj de Bjørnson ankaŭ estis muzikigitaj, de Nordraak, Edvard Grieg, kaj Halfdan Kjerulf, inter aliaj. Li ankaŭ fondis Riksmålsforbundet – lingvopolitikan organizon por sukcesigo por la riksmål-normo de la norvega lingvo.

Lia poemo "Ho, ni amas ĉi tiun landon" fariĝis la nacia himno de Norvegio en 1864.

Verkoj 
Listoj de verkoj de Bjørnson.

Teatraĵoj 
 Mellem Slagene ("Inter la bataloj") 1856
 Halte-Hulda ("Lama Hulda") 1858
 Kong Sverre ("Reĝo Sverre") 1861
 Sigurd Slembe 1862
 Maria Stuart i Skotland ("Mary Stuart en Skotlando") 1864
 De Nygifte ("La novaj geedzoj") 1865
 Sigurd Jorsalfar 1872
 Redaktören ("La redaktoro") 1874
 En Fallit ("Bankroto") 1875
 Kongen ("La reĝo") 1877
 Leonarda 1879
 Det Ny System ("La nova sistemo") 1879
 En Hanske ("Ferganto") 1883
 Over Ævne ("Superante kapablon") 1883
 Geografi og Kjærlighed ("Geografio kaj Amo")
 Over Ævne II 1895
 Paul Lange og Tora Parsberg 1898
 Laboremus 1901
 Paa Storhove ("En Storehove") 1902
 Daglandet ("Taglando") 1904
 Naar den ny Vin blomstrer ("Kiam la nova vino floriĝas") 1909 (komedio)

Romanoj kaj rakontoj 
 Thrond (1857)
 Synnøve Solbakken (romano, 1857)
 Arne (1859)
 Smaastykker (1860)
 En glad Gut ("Gaja knabo", 1860)
 Faderen ("La patro", 1861)
 Jernbanen og Kirkegaarden (1866)
 Fiskerjenten (1868)
 Arnljot Gelline (eposo, 1870)
 Fortællinger I-II (1872)
 Kong Eystejn (1873)
 Magnhild (1877)
 Kaptejn Mansana (1879)
 Støv (1882)
 Det flager i Byen og paa Havnen (1884)
 Paa Guds Veje (1889)
 Nye Fortællinger (1894)
 Lyset (1895)
 To Fortællinger (1901)
 Mary (1906)

 Aliaj verkoj 
 Dikte og Sange ("Poemoj kaj kantoj", 1870)
 Brude-Slaatten (1872)

 En Esperanto aperis 

 Elekto / Traduko de Antoni Grabowski, El Parnaso de Popoloj, 1913.
 Synnøve Solbakken : norvega rakonto / En Esperanto de Edith kaj August Weide. - Aarhus: Weide, 1939. - 96 p.
  ”La kanto de Ingrid” (ankaŭ ”Og reven lå under birkerot” en la norvega), de Synnøve Solbakken.
 Gaja knabo'' / El la norvega trad. Liv Sandberg kaj Dordi Johansen. - Oslo: Norvega Esperantista Ligo, 1934. - 89 p. : ilustr.

Eksteraj ligiloj 
 

Norvegaj verkistoj
Nobel-premiitoj pri literaturo
Bram Stoker

Abraham STOKER (normale mallongita kiel Bram STOKER, naskiĝis la 8-an de novembro 1847 apud Dublino, mortis la 20-an de aprilo 1912 en Londono) estis Irlanda verkisto, i.a. fama pro la rakonto Drakulo, la ĉefa verko pri la vampirmito. Li iĝis majstro en 1875 kaj estis teatro-kritikisto de la ĵurnalo Dublin Eventing Mail. En 1878 li edziĝis kun Florence Balcombe, eksa pretendanto de Oscar Wilde. Li kaj lia edzino translokiĝis al Parizo, kie ili laboris en la kompanio de la teatro Irving Noel Thornley Stoker. Laborante por la aktoro Henry Irving, li vizitis multajn landojn, sed neniun landon de Eŭropo Orienta, scenaro de lia ĉefa verkado. Dum li estis en la Lyceum Theatre de Londono, li ekverkis romanojn kaj laboris en la literaturgrupo de la londona ĵurnalo Daily Telegraph, verkante fikcitekstojn kaj aliajn ĝenrojn. Antaŭ ol verki Drakulon, Stokes serĉis folkloron eŭropan kaj vampirmitojn dum multaj jaroj. Stokes mortis pro multaj akcidentoj cerbovaskulaj.

La rakonto Drakulo inspiris eĉ generaciojn poste al teatraĵoj, radiodramoj kaj filmoj.

Aliaj verkoj de la aŭtoro 

The Jewel of Seven Stars (1903)
Personal Reminiscences of Henry Irving (1906)
The Lair of the White Worm (1911)
Dracula's Guest (1914)

Eksteraj ligiloj 

 Bram Stoker, kreinto de Dracula, artikolo de Garbhan MacAoidh en Monato 2005/11, p. 15

Irlandaj verkistoj
Anglalingvaj verkistoj
Drakulo
Kardifo

Tiu ĉi artikolo temas pri la ĉefurbo de Kimrio. Por la samnoma urbo en Kanado, vd. Cardiff (Ontario)

Kardifo (ˈkɑːdɪf;  aŭ Caerdydd (kaɪrˈdɨːð — kimre) estas la ĉefurbo de Kimrio. La urbo situas ĉe la Sud-Kimria marbordo, ambaŭflanke de la rivero Taff. La nomo de la urbo en la kimra lingvo signifas Fortikaĵo en la Taff, de kiu venas ankaŭ la angla nomo.

Historio 
Kardifo estiĝis en 1093 ĉirkaŭ kastelo de la vikingoj. En la sama loko antaŭe troviĝis Romia kastelo. Ĝis la 19-a jarcento Kardifo estis relative malgranda urbo. Danke al la industriigo kaj la karbominejo la urbo forte kreskis. En 1883 fondiĝis en Kardifo universitato; la urbodomo estis konstruita en 1904. Jaron poste Kardifo ekhavis urbajn rajtojn (1905). Kvindek jarojn poste Kardifo iĝis la ĉefurbo de Kimrio (1955). En la 1980-aj jaroj la havena areo malpligraviĝis pro la karbokrizo. Intertempe en tiu loko troviĝas kontoroj kaj libertempejoj.

Ekde 1999 en Kardifo troviĝas la stadiono Millennium Stadium, lastatempe renomita Principality Stadium. Ĝis kiam estis preta la nova stadiono de Wembley, tiu en Kardifo estis la plej granda de Britio. Ĝi estas 93 metrojn alta kaj la plej alta konstruaĵo de tuta Kimrio.

Religio 
Kardifo estas la sidejo de la anglikana Episkopo de Llandaff (nun Mary Stallard) kaj de la katolika Ĉefepiskopo de Kardifo (nun Mark O'Toole).

Turismo 

Grava turisma allogaĵo de la regiono estas la Kastelo de Cardiff. Krome en Kardifo troviĝas la Nacia Asembleo de Kimrio, nacia muzeo kaj la parko Cathays. La Nacia Operejo de Kimrio en novembro 2004 iĝis parto en la Wales Millennium Centre.

Servoj
 Kardifa Universitato

Bildaro

Urboj de Kimrio
Carl Woese

Carl WOESE (naskigita je 15-a de julio, 1928; mortis la 30-an de decembro 2012) [karl vos] estas usona mikrobisto kiu famiĝis pro la eltrovo de la Arĥeoj (nova "regno" de vivularo) en 1977 tra filogenetika analizo de 16S ribosoma RNA, metodon kiun Woese inventis kaj kiu estas nun tre ofte uzata.

La agnosko de la ekzisto de la Arĥeoj, kiuj estas prokariotoj sed ne bakterioj, estis malrapida kaj dolora proceso. Tiaj famuloj kiel Salvador Luria kaj Ernst Mayr malaprobis ilian disigon de la prokariotoj, kaj ne ĉiuj kritikoj estis sur la scienca nivelo. Pro tiaj kritikoj la scienca revuo "Science" nomis Woese "la cikatrita revoluciisto de mikrobiologio". Woese estis tre kuraĝa kaj ne
forĵetis sian revolucian ideon. Nuntempe la mezurado de kompletaj
genaroj de kelkaj arĥeoj subtenas la fruan genetikan
esploradon de Woese.

Woese estis elektita al la (usona) Nacia Akademio de Sciencoj en 1988, gajnis
la Leeuwenhoek-Medalon (la plej alta honoro en mikrobiologio) en 1992,
kaj gajnis la (usonan) Nacian Medalon de Scienco en 2000. En 2003, li gajnis
la premion Crafoord de la Reĝa Sveda Akademio de Sciencoj.

Eksteraj ligiloj 

 Hejmpaĝo de Woese  (angla)

Usonaj biologoj
Ĉuvaŝio

Ĉuvaŝio (), aŭ Ĉuvaŝujo, Ĉuvaŝa Respubliko, en Rusio. Teritorio: 18,3 mil kv.km. En la respubliko loĝas 1,3149 milionoj loĝantoj (2002), inter ili 906 mil ĉuvaŝoj (vidu ankaŭ ĉuvaŝa lingvo), la aliaj - rusoj, tataroj, mordovoj, ukrainoj, marioj. La respubliko havas 9 urbojn, 21 regionajn distriktojn (rajonojn) kaj 1 727 vilaĝojn.

En la cara Rusio la teritorio de la nuntempa Ĉuvaŝio troviĝis en du gubernioj: Simbirska kaj Kazana. La 24-an de junio 1920 estis fondita Ĉuvaŝa Aŭtonoma Regiono, kiu la 21-an de junio 1925 estis transformita je Ĉuvaŝa Aŭtonoma Soveta Socialisma Respubliko kaj en ekde 1992 - Ĉuvaŝa Respubliko. En 1993 en la Respubliko estis elektita la unua prezidento - Nikolaj Fedorov. Li funkcias kiel prezidento ekde la 21-a de januaro 1994 kaj estas reelektita en la elektoj de 1997 kaj 2001 kaj refoje nomumita laŭ la dekreto de la rusia prezidento en 2004 por sekva 4-jara periodo.

En novembro 1994 estis elektita la Ŝtata Konsilio de la Ĉuvaŝa Respubliko. Ekde tiam ekzistas certa konflikto inter la prezidento kaj la Ŝtata Konsilio.

La ĉefaj sektoroj de la industrio estas: maŝinkonstruado kaj metalprilaborado (44,1%), energetiko (12%), nutra industrio (14,2%), kemio (9,8%), leĝera industrio (8 %).

Ekde la 25a de aprilo 2009 (la tago de la ĉuvaŝa lingvo) funkcias Nacia Radio de Ĉuvaŝio.

Urboj de la Ĉuvaŝa Respubliko:
 Ĉeboksaro (440 800) - ĉefurbo
 Alatir (46 900)
 Civilsk (11 200)
 Jadrin (11 100)
 Kanaŝ (53 100)
 Kozlovka (12 700)
 Mariinskij Posad (10 900)
 Novoĉeboksarsk (123 100)
 Ŝumerlja (40 200)

Distriktoj de la Ĉuvaŝa Respubliko:
 Alatir (Алатырский)
 Alikovo (Аликовский)
 Batirevo (Батыревский)
 Civilsk (Цивильский)
 Ĉeboksari (Чебоксарский)
 Ibresi (Ибресинский)
 Jadrin (Ядринский)
 Jalĉiki (Яльчикский)
 Jantikovo (Янтиковский)
 Kanaŝ (Канашский)
 Komsomolskoje (Комсомольский)
 Kozlovka (Козловский)
 Krasnoarmejskoje (Красноармейский)
 Krasnie Ĉetai (Красночетайский)
 Mariinskij Posad (Мариинско-Посадский)
 Morgauŝi (Моргаушский)
 Poreckoje (Порецкий)
 Ŝemurŝa (Шемуршинский)
 Ŝumerlja (Шумерлинский)
 Urmari (Урмарский)
 Vurnari (Вурнарский)

Famaj homoj 
 Andrian Nikolajev
 Gennadij Ajgi
 Ivan Jakovlev
 Nikita Biĉurin
 Boris Markov, fondinto de la Teatro de Opero kaj Baleto de Ĉuvaŝio en 1960
 Pjotr Egorov

Esperanto en Ĉuvaŝio 
Junulara Esperanto-Asocio de Ĉuvaŝa Respubliko (JEAĈR) estas konata en la Esperanto-mondo pro grandaj regularaj Lingvaj Festivaloj, kiujn ĝi organizas en Ĉeboksaro ekde 1996-a jaro kaj helpas okazigi en la tuta mondo. Ekde novembro 2009 Asocio havas ankaŭ plenkreskulan branĉon

Referencoj

Eksteraj ligiloj

Eksteraj ligiloj 
 ĉuvaŝa popola retejo (jen , sed legebla ankaŭ ,  kaj )
 JEAĈR 
 retejo de JEAĈR pri la Lingva Festivalo en Ĉeboksaro
 Komerc-Industria Ĉambro de la Ĉuvaŝio en esperanto
Ĉemara regiono

Ĉemara regiono ( ) aŭ Usurilando estas regiono de Rusio ĉe la Pacifiko.

 Ĉefurbo: Vladivostoko.
 Areo: 165,9 kv. km.

La regiono havas limon kun Ĥabarovska regiono, Ĉinio kaj KPDR.

Vidu ankaŭ
 Haveno Vostoĉnij
 Montaro Siĥote-Alin

Eksteraj ligiloj
Ĉita (Rusio)

Ĉita () estas rusia urbo, ĉefurbo de Transbajkala regiono.
 loko: 
 horzono: GMT+9h (diferenco de la loka kaj moskva tempoj estas 6 horoj (en jaro 2005))
 loĝantaro:
 172 mil (en 1959).
 306.5 mil (en la aglomeraĵo en 2001)

Ĉita estas granda industria urbo kaj kultura centro de orienta Siberio. En la jaro 1653 rusa eltrovanto Pjotr Beketov kun taĉmento de kozakoj konstruis Ingodinan vintrejon. Unua konstanta vilaĝo estiĝis nur en la jaro 1675. Ĝis la jaro 1687 ĝi nomiĝis Sloboda. Post la konstruado de ĉita fervojo, la urbo estiĝis granda transporta centro. Ekonomiko de la urbo baziĝas sur stablkonstruado kaj ferreciklado.

Ĝi havas statuson de urbo ekde jaro 1851.

Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 76401.

La interurba telefona kodo estas 3022, la enurbaj telefonnumeroj estas sesciferaj (en jaro 2005).

La urbo estas ĉe enenfluo de rivero Ĉita (Чита) en riveron Ingoda (Ингода).

En la urbo estas fervoja stacio (ekde 1900) kaj flughaveno.

Urboj de Zabajkala regiono
Ĉukotko

Ĉukotko () estas duoninsulo en fora orienta parto de Azio, proksime al bordo de Nord-Ameriko.

Ĉukotko estas loko de Ĉukotka aŭtonoma distrikto () - ero de Rusio.

En tiu distrikto estas raportoj pri vidadoj de Restaĵa homeculoj, kiuj estas de la lamutoj nomitaj "mirygdy" t.e. "larĝaŝultruloj", aliaj nomigoj sencas : "dikokululoj", "rapidege kuras" kaj "pintverticakapulo". (reportoj kaj studoj faritaj de Aleksandra Burceva).

Bibliografioj 

 Eroshenko no shiberia monogatari. Vasiri Eroshenko. En la japanan trad. Takasuki Itiro. Toyonaka-si: Japana Esperanta Librokooperativo, 2021. 113p. 18cm. (ISBN 9784930785787). Kvar noveloj inspiritaj de la restado de la aŭtoro sur la Ĉukĉa duoninsulo

Vidu ankaŭ
 Golfo de Anadir

Eksteraj ligiloj 
 TTT-paĝo pri la Ĉukĉa popolo (angle)
 TTT-paĝo pri la Evena, aŭ Lamuta, popolo (angle)
 Factbytes: Chukotka.

Terformoj en Ĉukotka aŭtonoma distrikto
Duoninsuloj en Rusio
Ĉefverkoj de la mondliteraturo

Literaturo > Ĉefverkoj de la Mondliteraturo

Rimarko: Oni povas korekti kaj pliĝustigi la nomojn de la verkoj kaj aŭtoroj.

Antikva epoko

Mezepoko

Moderna epoko

20-a kaj 21-a jarcentoj 

Mondliteraturo
Listoj de libroj
Ĉinotibeta lingvaro

Tibetobirma
 Nevara (Nepala) - Birma - Ŝerpa - Tibeta - Dzonka
 Ĉina
 Hakaa - Kantona - Mandarena (Pekina) - Hokla (Tajvana)- Vua (Ŝanhaja)

Lingvofamilio de popoloj, dividiĝas je (1) Ĉina kaj (2) Tibetobirma grupoj. Totala kvanto: 1149 milionoj. Etnogeografia distribuo de la familio estas jena (en milionoj):

SU - Teritorio de iama Sovetunio sen baltaj landoj.

Vidu ankaŭ
 Ĉina-Urala lingvaro

Aliaj projektoj 

 
Ĉinio
Tibeto
Ĉukĉa-kamĉatka lingvaro

La  ĉukĉa-kamĉatka lingvaro estas la lingvofamilio de popoloj. Totala kvanto: 23 mil. Konsistas el Ĉukĉoj, Korjakoj, Aljutoroj kaj Itelmenoj.

Aljutoroj 

 Nomo: [f] Alutores; [r] aljutorci 
 Popoleto en Rusia Federacio (ĉ. 3 mil, 1992), en sudorienta bordo de Kamĉatka duoninsulo. 
 Lingvo: aljutora.

Ĉukĉoj 

 Nomoj: [f] Tchouktches; [r] ĉukĉi 
 Popolo en Ĉukotka (ĉ. 12 mil) kaj Korjaka (1,5 mil) aŭtonomaj distriktoj. Entute en Rusia Federacio 15,1 mil (1992). 
 Lingvo: ĉukotka. 
 Kredantoj: ortodoksuloj.

Itelmenoj 

 Nomo: [f] Itelmenes; [r] itelmeni 
 Popolo en Rusia Federacio, en Kamĉatka regiono; 2,4 mil (1992). 
 Lingvo: itelmena. 
 Kredantoj: ortodoksuloj.

Korjakoj 

 Nomo: [f] Koriaks; [r] korjaki 
 Popolo, ĉefloĝantoj de Korjaka aŭtonoma regiono de Rusia Federacio (7 mil). Loĝas ankaŭ en najbaraj regionoj. Totala kvanto: 9 mil (1992). 
 Lingvo: korjaka. 
 Kredantoj: ortodoksuloj.

 
 Kamĉatka regiono
 Ĉukotka aŭtonoma distrikto
Ĉina grupo

La Ĉina grupo estas prezentita de Ĉinoj kaj Hujoj.

Ĉinoj 

Nomo: [m] ĥan, ĥanĵen; [f] Chinois; [r] kitajci 
La plej multnombra popolo de la mondo, ĉefloĝantoj de Ĉinio (pli ol 1,093 mln). Grandaj ĉinaj komunumoj estas en Malajzio (5.2 mln), Indonezio (5.2 mln), Singapuro (2.0 mln), Vjetnamo (1.0 mln). Totala kvanto: ĉ. 1,125 mln (1992). *Apartenas al pacifika branĉo de mongoloida raso. 
Lingvo: ĉina. 
Kredantoj: budhistoj, daosistoj, konfuceanoj, estas ankaŭ kristanoj k.a.

Hujoj 

Nomoj: [f] Hui; [r] huei, tungan, dungan) 
Popolo en Ĉinio (precipe en Ninsja-Hueja aŭtonoma distrikto); 8,9 mln (1992). 
Lingvo: dialekto de ĉina lingvo. 
Kredantoj: muzulmanoj-sunaistoj.

 
Etnoj
Ĉinio
Ĉada Grupo

Grupo de popoloj parolantaj lingvojn en la Afrikazia lingvaro. La plej multnombraj popoloj de la grupo: Hausoj, Bouroj, Mandaroj.
 
HAUSOJ

 Nomoj: [f] Haoussas; [r] ĥausa 
 Popolo en Niĝerio (26 mln), Niĝero (4,3 mln) k.a. Totala kvanto: 30,8 mln (1992). 
 Plejparte apartenas al negroida raso. 
 Lingvo: hausa. 
 Kredantoj: precipe muzulmanoj-sunaistoj.

 Etnoj
Ĉefurbo

Ĉefurbo estas la centro por registaro de lando aŭ landero.

Ne ĉiam ĉefurbo estas la plej granda urbo en tiu lando. Pro historiaj kialoj, ĉefurbo povas esti urbo iam grava. Federacio povas elekti aŭ eĉ krei malgrandan urbon por ne favori iun el la gravaj federacieroj. Ekzemple, Usono fondis Vaŝingtonon kaj Brazilo, Braziljon. Kelkaj landoj kiel ekzemple Svislando, kiu laŭ sia konstitucio ne posedas ĉefurbon, distribuas la ejojn de ŝtataj fakoj al pluraj urboj. En iu landoj, vetero povas instigi ŝanĝi la ĉefurbon laŭ sezono. Ekzemple, Brita Hindio havis Delhion kiel ĉefurbo sed, somere, la vicreĝa kortego migris himalajen al somera ĉefurbo Simla, pli malvarma pro alteco. Antaŭ ol la apero de moderna ŝtato, eblis ke la kortego ne havis fiksan lokon. Reĝo (ekzemple, Karlo la 5-a (imperiestro de la Sankta Romia Imperio)) iris al alia regiono, laŭ militaj bezonoj, ribeloj aŭ monakireblo.

Listo de ĉefurboj

Planitaj ĉefurboj

Landoj kun pluraj ĉefurboj 

 Svislando (sidejo de la registaro kaj parlamento estas Berno, kiu estas nomita federacia urbo, de la nacia banko Zuriko kaj de la federacia tribunalo Laŭzano)

Landoj sen ĉefurboj 
Monako, Singapuro kaj la Vatikano estas urboŝtatoj, kaj tial ne havas ĉefurbon malsaman de la tuta lando.

Vidu ankaŭ 
 Urboj
 Listo de ĉefurboj
 Listo de ĉefurboj kaj plej grandaj urboj

Urbo
Kembriĝo (Masaĉuseco)

Kembriĝo [kejmbreĝ] (, esperantigo: Kembriĝo) estas urbo en
Masaĉuseco, Usono, apartigita de Bostono per la Rivero Charles. En 2000, loĝis 101.355 homoj en Kembriĝo. Kiel Kembriĝo (Britio), ĝi estas universitata urbo. Ĝi estas la hejmo de Harvard kaj MIT, inter aliaj.

Kembriĝo estis fondita de elmigrintoj kiuj eliris Brition en 1630. Ĝi havis la nomon Newtowne ("nova urbo") ĝis 1638 kiam la nomo iĝis Kembriĝo. En 1846 ĝi iĝis urbo, kuniginte tri vilaĝojn: Malnova Kembriĝo, «Cambridgeport,» kaj Orienta Kembriĝo.

Hodiaŭ, Kembriĝo estas la hejmo de kulture diversa loĝantaro. Pli ol 50lingvoj aŭdiĝas dur la strato de la urbo, inkluzive la hispana, la kreola, la portugala, la ĉina, la amhara, kaj la korea. Infanoj el 82 malsamaj landoj ĉeestas la publikajn lernejojn. Studentoj el la tuta mondo studas ĉe Universitato Harvard, la Instituto Radcliffe por Altnivela Studo, la Masaĉuseca Instituto de teknologio, kaj Universitato Lesley. La pezajn industriojn de la 19-a kaj frua 20-a jarcentoj anstataŭiĝis la entreprenoj teknologie bazitaj, inkluzive de elektroniko, la mem-rivelantaj filmoj kaj fotiloj de la firmao Polaroid, softvaro, kaj bioteknologia esplorado.

La ŝtato Masaĉuseco estas politike interesa loko nuntempe. Estas du signifaj politikaj partioj en Usono kaj oni malofte aŭdas pri aliaj. Sed en Kembriĝo, en la voĉdonado por prezidento de Usono en 2000, la kandidato por la Verda Partio de Usono gajnis la duan lokon, kaj George W. Bush (kiu fine gajnis la postenon) estis la tria laŭ kvanto de voĉdonoj.

Vidindaĵoj

Servoj 

 La Usona Akademio de Artoj kaj Sciencoj estas ĉefsidejita en Kembriĝo.
 Instituto Radcliffe por Altnivela Studo
 Universitato Lesley

Famuloj 
En Kembriĝo mortis:
 hungardevena fizikisto László Tisza
 hungardevena universitata instruisto József Hollósi Somogyi.

Ĝemelaj urboj 
Inter la ĝemelaj urboj de Kembriĝo estas Coimbra, Portugalio; Gaeta, Italio; Galway, Irlando; San Jose Las Flores, Salvadoro; Cukubo, Japanio; kaj Jerevano, Armenio.

Vidu ankaŭ 
 Muzeo de Kompara Zoologio

Eksteraj ligiloj 
 La TTT-ejo de Kembriĝo en la angla https://www.cambridgema.gov/

Urboj de Masaĉuseco
Ĉelkerno

La ĉelkerno (aŭ nukleo) estas organeto en eŭkariotaj ĉelo. Ĝi havas du ĉefajn funkciojn:
 regi ĥemiajn reakciojn en la ĉelplasmo
 enteni informon necesan por kiam la ĉelo dividiĝas.

La ĉelkerno regas reakciojn per komandi la formiĝon de proteinoj kaj enzimoj. Ĝi estas ankaŭ la loko kie okazas transskribado de genoj kaj splisado de mRNA.

Strukturo 

Bildo el la servilo de Nupedia.

La diametro de la nukleo varias inter 10 kaj 20 mikrometroj. Ĉirkaŭas ĝin duobla membrano formante la nuklean tegaĵon, ĉirkaŭ 30 milimetrojn larĝe. Tiu ĉi tegaĵo selekteme permesas molekulojn eniri kaj eliri la nukleon, kaj apartigas la ĥemiajn reakciojn okazantajn en la citoplasmo de la reakcioj okazantaj en la nukleo. La ekstera membrano havas ribosomojn. La interna kaj ekstera membranoj kuniĝas je regulaj lokoj, formante nukleajn porojn.

Simile al la ĉelplasmo de ĉelo, la nukleo enhavas nukleoplasmon -- tre viskoza likvaĵo enhavanta la kromosomojn kaj nukleolojn. Kromosomo enhavas informon enkodigitan en DNA fiksita al proteinoj nomitaj histonoj kaj kiuj estas kutime aranĝitaj en densan reton nomitan kromatino. Nukleoloj estas granulecaj strukturoj kiuj faras ribonukleatan DNA (rDNA) kaj kunmetigas ĝin per proteinoj.

Organetoj
Citoplasmo

Citoplasmo (en PIV 2005 la vorto estis anstataŭita per pli esperanta ĉelplasmo) estas la akveca likvaĵo interne de ĉeloj. Ĝi enhavas mineralojn, proteinojn, mikrotubetojn, organetoj, kaj tiel plu, sed ne la ĉelkerno (la materialo interne de la ĉelkerno nomiĝas nukleoplasmo). La likvaĵo de la citoplasmo, kie troviĝas la organetojn, estas la citosolo (do, la citosolo estas la citoplasmo sen la organetoj).

Partoj 

Distingeblas du partoj en la citplasmo:
 ektoplasmo, la plej ekstera parto, apud la plasm-membrano. Ĝi estas pli densa konsisto ol la endoplasmo, kaj ne enhavas organetojn, sed povas enhavi mikrotubetojn kaj aliajn komponaĵojn de la ĉelskeleto.
 endoplasmo, la plej interna (kaj malplej densa) parto, ĉirkaŭ la ĉelkerno. Tie troveblas la golĝa aparato, la mitokondrioj aŭ kloroplastoj, la lizosomoj, la endoplasma retikulo, la ribosomoj, la vakuoloj kaj la peroksisomoj.

Ĉela anatomio
Citosolo

Citosolo aŭ ĉelsolo (male al citoplasmo, kiu inkluzivas ankaŭ la organelojn) estas la interna likvaĵo de la ĉelo, kaj granda parto de ĉela metabolo okazas tie. Proteinoj en la citosolo grave rolas en signal-transdonaj procesoj kaj glikolizo kaj agas kiel ĉel-internaj riceviloj kaj ribosomoj. En prokariotoj, ĉiuj kemiaj reakcioj okazas en la citosolo. En eŭkariotoj, la citozolo enhavas la organelojn de la ĉelo. En plantoj, la kvanto de citosolo povas esti malpli pro la granda tonoplasto (centra vakuolo) kiu okupas la plejparto de la spaco en la ĉelo.

La citosolo ne estas fluaĵo kun libere flosantaj korpuskloj, sed tre organizita je la molekula nivelo. La citozolo ankaŭ enhavas la citoskeleton. Ĝi konsistas el fibrecaj proteinoj kaj (en multaj organismoj) tenas la formon de la ĉelo, ankras la organelojn, kaj komandas la internan moviĝon de strukturoj, ekzemple, de transportaj veziketoj.

Kiel la koncentreco de solveblaj molekuloj pligrandiĝas en la citozolo, osmoza gradiento pliiĝas direkte al la ekstero de la ĉelo. Akvo fluas en la ĉelon, pligrandigante ĝin. Por eviti eksplodon de la ĉelo, molekulaj pumpiloj en la plasma membrano, la citoskeleto, la tonoplasto, aŭ ĉelmuro (se ekzistas) uziĝas por kontraŭagi la osmozan premon.

Ĉelbiologio
Ĉelo

Ĉelo estas malgranda spaco ĉiuflanke fermita. Ĉelo povas esti:

Biologio (kiel unuo de vivo) 
 Ĉelo (biologio) - ero de la organika teksaĵo, kiu konsistigas organismon
 Ĉelteorio

Geometrio kaj konstruado 
 Ĉelo (geometrio)
 Plurĉelo
 Ĉelo-transitiva
 en ŝakludo ĉelo estas ero de la ŝakluda tabulo
 vaksa ĉelo de abeloj
 ĉelo de monaĥo
 prizona ĉelo

Tekniko 
 Fotoĉelo
 Sunĉelo
 Fuelpilo (fuelĉelo)
 En movtelefonio, ĉelo estas la areo kovrata de la signaloj de unu anteno-turo

Socio 
 terorĉelo

Ceteraj 
Ĉelo ankaŭ uzatas en:
 ĉelecaj aŭtomatoj - matematika sistemo konsistanta el aro da ĉeloj kiuj interagas sisteme kun nur la najbaraj ĉeloj
 sterntabelo - ĉeloj estas la tabelanoj kiuj entenas nombrojn, signoĉenojn, aŭ formulon
Ĉinlingva literaturo

Ĉinlingva literaturo estas la literaturo verkita en ĉina lingvo, kaj ĝenerale konsiderita la literaturo de Ĉinio kaj de la ĉinaj komunumoj tutmonde.

Laŭlum en sia artikolo Ĉina klasika beletro en Esperanto disvolvigas detalan priskribon de la tuta panoramo de la klasika ĉina literaturo. "La libro de poezio" de Konfucio estis la unua antologio de ĉinaj poemoj. Qu Yuan (340-278 a.K.) metis la fundamenton de la ĉina romantikismo. En Han Dinastio (206-220) aperis nova poezia formo "jŭefu"-o; en Jin Dinastio (265-420) aperis Tao Yuanming, majstro de idilioj; en Tang Dinastio (618-907) aperis poetoj kiel Li Bai kaj Du Fu. En Song Dinastio (960-1279) prosperis la versoj laŭmelodiaj. Pri prozo en Jin aperis "Romano pri la Tri Regnoj", "Ĉe akvorando" kaj "Pilgrimo al la okcidento"; en Ming Dinastio (1368-1644) Feng Menglong kolektis rakontojn kaj verkis "Parabola novelaro"; en Qing Dinastio (1665-1911) aperis "Ruĝdoma sonĝo" de Cao Xueqin kaj Gao E kaj "Mirrakontoj de Liaozhai" de Pu Songling pri "fantomoj, feoj, spiritoj de vulpoj kaj aliaj bestoj" por eviti politikan subpremadon. Por teatro la Yuan Dinastio (1279-1368) estis prospera epoko por operoj.

Famaj verkoj 
 Ĉe akvorando
 Daŭdeĝingo
 Ruĝdoma sonĝo
 Tin Pching Mej

Ĉinaj verkistoj

Prozistoj 
 Pu Songling
 Ba Jin
 Cao Xueqin
 Lao Ŝe
 LU SIN

Ĉinaj poetoj (epokvice) 
 Shujing (= libro de poezio)
 Song Zihou
 Cao Cao
 Cao Zhi (caŭ ĝi)
 Tao Qian (taŭ ĉjan)
 Hulujin (huljuĝin)
 Li Bai (li baj)
 Du Fu
 Wang Han (ŭang han)
 Zhang Juiling (ĝang ĝiuling)
 He Zhingzhang (He ĝiĝang)
 Meng Haoran (meng haŭjang)
 Wang Wei (ŭang ŭej)
 Gao Shi (gaŭ ŝi)
 Qian Qi (ĉjan ĉji)
 Jin Chanĝu (ĝin ĉangŝju)
 Li Yi
 Bai Juyi (baj ĝuji)
 Li Shen (li ŝen)
 Liu Yŭi (liŭ juŝji)
 Meng jiao (meng ĝjaŭ)
 Yong Tao (jong taŭ)
 Zhang Ji (ĝang ĝji)
 Li He
 Du Mu
 Li Shangyin
 Su Ŝi
 Cui Hu
 Xu Hun
 Wei Zhuang
 Guo Moruo (ĝŭo mojŭo)
 Wen Yiduo
 Xu Zhimo (ŝju ĝimo)
 Liu Yanling
 Dai Wangshu
 Zang Kejia
 He Qifang (heĉjifang)
 Li Guangtian - Bian Zhilin

Vjetnamaj verkistoj 
 Ngujen Traj

Vidu ankaŭ
 Ĉinologio

Notoj 

 
Literaturo
CGI

CGI signifas angle Common Gateway Interface (komuna kluza interfaco). Per ĝi, TTT-legilo povas konektiĝi al programoj rulantaj en TTT-servilo. Tiuj programoj ĝenerale generas HTML-paĝojn dinamike, kiujn la reta servprogramo pasigas al la legilo. La CGI-normo ankaŭ permesas transdoni informojn de la TTT-legilo al la programo en la servilo. CGI ne necesas, kiam la enhavo petita de la TTT-legilo troviĝas jam preta en la TTT-servilo (ekzemple en formo de HTML-dosieroj aŭ bilddosieroj).

Ekzemplo de CGI-programaro estas Vikipedio. Uzantoj povas per TTT-legilo verki artikolon, pasigante ĝin al la vikiprogramo per CGI. Ricevinte la artikolon, la vikiprogramo konservas la enhavon en datumbazo kaj generas respondan paĝon, kiun la servilo pasigas al la legilo. Kiam TTT-legilo petas artikolon de Vikiepdio, la CGI-programo legas ĝin el la datumbazo kaj konvertas ĝin al HTML-kodo. Pro la oftaj modifoj en vikipaĝoj, la vikiservilo ne konservas la enhavon en formo de HTML-paĝoj, sed generas ĝin ĉiun fojon, kiam kliento ĝin petas.

CGI-programoj estas ofte skribitaj en lingvo PHP (kio foje videblas en la adreso de la retpaĝo, ekz. "index.php"), sed tio ne estas necesa. Ankaŭ uzataj estas Perl, Python, Ŝela programetoj kaj eĉ Lispo.

Eksteraj ligiloj 

 La CGI-normo ĉe W3C 

Interreto
W3C-normoj
Claude Shannon

Claude Elwood SHANNON (naskiĝis la 30-an de aprilo 1916, mortis la 24-an de februaro 2001) estis usona matematikisto, kiu estas ofte nomata la "patro de la informteorio".

Vivo
Li studis elektran inĝenierarton kaj matematikon ĉe la Universitato de Miĉigano en 1932. Li ĉeestis la Masaĉusecan Instituton de Teknologio, kie li ricevis magistran diplomon de elektronika inĝenierarto kaj doktoran diplomon de matematiko en 1940. En sia magistra tezo, Simbola Analizo de Relajsaj kaj Ŝaltaj Cirkvitoj, li uzis bulean algebron por analizi kaj optimumigi relajsajn ŝalt-cirkvitojn. Lia doktora tezo temis pri
teoria genetiko.

Ĉe MIT, Shannon laboris pri la diferenciala analizilo, frua speco de meĥanika komputilo kreita de Vannevar BUSH por akiri nombrajn solvojn al ordinaraj diferencialaj ekvacioj.

Shannon eklaboris ĉe AT&T Bell Telephones en Nov-Ĵerzejo en 1941 kiel esplora matematikisto kaj restis ĉe la Laboratorio Bell ĝis 1972.

Shannon aperigis Matematika Teorio de Komunikado en 1948. Tiu referaĵo fondis la fakon de informteorio kun entropio. En ĝi li proponis sendi ne elektromagnetajn ondojn tra drato, sed fluon de 1-oj kaj 0-oj, kio ŝajnas memkomprenebla al ni nun, sed estis fundamente nova ideo tiutempe. En la referaĵo, kiu enkondukis la anglan vorton bit (en Esperanto: "bito") por la unua fojo, Shannon montris, ke per aldoni pliajn bitojn al signalo eblas rimarki aŭ eĉ korekti erarojn de sendado.

Alia rimarkinda referaĵo de Shannon estas Komunikada Teorio de Sekretaj Sistemoj (1949).

Shannon estis vizitanta profesoro de komunikada scienco kaj matematiko ĉe MIT en 1956. En 1957 li ricevis postenon en la fakultato tie.

Lia posta laboro esploris la ideojn de artefarita intelekto. Li elpensis programojn por ludi ŝakon kaj elektronikan muson, kiu povus solvi labirintajn problemojn. La ŝak-ludanta programo aperis en la referaĵo Programi komputilon por ludi ŝakon en 1950. Tiu propono kondukis al la unua ludo de la komputilo MANIAC ĉe Los Alamos en 1956. Tio estis la jaro, kiam Shannon aperigis referaĵon montrantan, ke universala maŝino turinga povas esti konstruita kun nur du statoj.

Shannon ricevis multajn honorojn pro lia laboro. Inter la longa listo de premioj estas la Usona Inĝeniera Premio de la Usona Instituto Alfred Nobel en 1940, la Nacia Medalo de Scienco (Usona) en 1966, kaj la Ora Medalo de la Son-Inĝeniera Societo en 1985.

Shannon estis fama por veturi per unuciklo.

Usonaj matematikistoj
Usonaj komputikistoj
Kontroloteoriistoj
Ludteoriistoj
Komunikadoteoriistoj
Usonaj informoteoriistoj
Usonaj elektroinĝenieroj‎
Usonaj inĝenieroj
Usonaj kriptologoj
Historio de Interreto
Usonaj ateistoj
Pioniraj komputikistoj
Ĉ

Ĉ, minuskle ĉ, estas la 4-a litero de la esperanta alfabeto, kies nomo estas "ĉo".

Litero Ĉ 
"Ĉ" estas invento de L. L. Zamenhofo, modifo de c per cirkumflekso.

"Ĉ" kune kun la parenca esperantlingva litero Ŝ trovis vojon ankaŭ ekster Esperantion: en hispana fonemskribo ĝi povas esti uzata por montri la sonon [ĉ].

Sono [ĉ] 
La sono reprezentata esperante per Ĉ havas multajn alialingvajn simbolojn aŭ kombinajn formojn:

 C haŭse (cìka pleniĝi, màcè virino)
 Ċ malte (ċoff banto)
 Ç albane (çek ĉeko), turke (çok tre)
 TX katalune (cotxe [koĉe] aŭto), eŭske (etxe [eĉe] domo)
 CH angle (church preĝejo), svahile (mchawi sorĉisto), hispane (charlar [ĉarlar'] babili), Transskribado Hepburn (cha ちゃ[ĉa],chi ち[ĉi], chu ちゅ[ĉu], che ちぇ[ĉe], cho ちょ[ĉo])
 TCH france (tchèque ĉeĥa, atchoum! aĉi!
 TSCH germane (tschechisch ĉeĥa)
 TSJ nederlande (Tsjaad Ĉado, Tsjechië Ĉeĥio)
 Č ĉeĥe (česky ĉeĥe), slovene (čaj teo), kroate (čaj [ĉaj] teo, četvrtak ĵaŭdo), litove  (ačiū dankon), latve (četri kvar), nord-samee (čakča aŭtuno), beloruse (čatyry kvar), slovake (čučoriedka [ĉuĉorĭetka] mirtelo)
 Ч ruse kaj en aliaj lingvoj uzantaj la cirilan alfabeton
 T(i) Kunrei-Transskribo de la japana lingvo (ti ち [ĉi])
 TJ afrikanse (tjekboek ĉeklibro)
 TY Kunrei-Transskribo de la japana lingvo (tya ちゃ[ĉa], tyu ちゅ[ĉu], tye ちぇ[ĉe], tyo ちょ[ĉo])
 CZ pole (czekolada ĉokolado, czwartek ĵaŭdo)
 CE/CI rumane (ceai teo) aŭ itale (caccia [kaĉa] ĉaso, )
 CS hungare (csokoládé ĉokolado, csütörtök ĵaŭdo)
 ZH ĉine (zhōngguŏ Ĉinujo)
 ჩ kartvele

Multaj lingvoj ne nature uzas ĉi tiun sonon, sed nure imitas ĝin por prononci vortojn el aliaj lingvoj.  La franca uzas tch, la germana tsch, la norvega tsj, la moderna hebrea צ' (cadi+gereŝ).

Mallongigo ĉirkaŭ 
"ĉ." estas la kutima mallongigo de ĉirkaŭ.

Surogataj skribosistemoj 
Kiel surogata skribosistemo, eblas eviti la ĉapelan signon en situacioj kiam uzo de la normala litero ĉ teknike problemas (historie en nacilingvaj tajpiloj aŭ en telegramoj, moderne ekzemple en poŝtelefonaj mesaĝetoj aŭ iuj retpoŝtaj programoj): tradicia helpa kodo en Esperanto estas la h-sistemo, do reprezentigo de la litero per kombino "ch", kvankam en la 20-a jarcento pli kaj pli uziĝis la x-sistemo, do reprezentigo de la litero per kombino "cx" (avantaĝa por aŭtomata anstataŭigo per la vera ĉapelita litero). Aliaj sistemoj malpli ofte uzatas: el ili menciindas la uzo de la kombinoj cˆ kaj c'.

En komputiloj 
En Unikodo, Ĉ kaj ĉ havas la kodojn 264 (deksesume U+0108) kaj 265 (deksesume U+0109), respektive.

Esperanta alfabeto

id:Sirkumfleks#Ĉĉ
Ĉapelitaj literoj

Ĉapelitaj literoj estas populara termino por la Esperantaj literoj kiuj "portas" ĉapel-aspektan supersignon cirkumflekso aŭ hoketo (^): Ĉ, ĉ; Ĝ, ĝ; Ĥ, ĥ; Ĵ, ĵ; Ŝ, ŝ.
Ĝin prenis Zamenhof el Franca ortografio, kvankam tie ĝi uzatas nur super vokaloj.

Malgraŭ la preskaŭ mala formo de la signo super Ŭ, ŭ, ofte ankaŭ tiun literon oni konsideras "ĉapelita".

La Unikodaj nombroj de ili videblas ĉi tie.

Fama tekstero enhavanta ilin ĉiujn estas «Eĥoŝanĝo ĉiuĵaŭde».

Resumo

Vidu ankaŭ 
 Surogata skribosistemo
 H-sistemo
 X-sistemo
 Ĉapelilo
 Linukso#Tajpi Esperanton per Linukso

 Esperanta alfabeto
Esperanto
Alfabeto
Cahiers du cinéma

Cahiers du Cinéma (Kajeroj de Kino) estis influa franca film-gazeto.

Ĝi fondiĝis en 1951 de André Bazin, Jacques Doniol-Valcroze, kaj Lo DUCA. Ĝi evoluis el la pli frua gazeto Revue du Cinéma (Revuo de Kino) kaj la membroj de du parizaj film-kluboj, Objectif 49 (kies membraro inkluzivis inter aliaj Robert Bresson, Jean Cocteau, kaj Alexandre Astruc) kaj Ciné-Club du Quartier Latin.
Redaktite de Maurice Scherer (pli konata kiel Éric Rohmer), la gazeto de la klubo Gazette du Cinéma prezentis la verkojn de tri junaj viroj kiuj fariĝis tre gravaj al Cahiers: Jacques Rivette, Jean-Luc Godard, kaj Claude Chabrol. Kuniĝis kun ili Francois Truffaut, iama juna deliktulo al kiu amikiĝis Bazin kaj lia edzino Janine.

La unua eldono dediĉiĝis al Jean-Georges Auriol (kiu mortis en aŭto-akcidento), kaj Sunset Boulevard prezentiĝis sur la kovrilo.

La kritikemaj verkaĵoj de Cahiers re-inventis la bazajn doktrinojn de film-kritikado (auteur, mise-en-scène, la critique des beautés, ktp) kaj film-erudicio. La gazeto kreis ankaŭ la Francan Novan Ondon, kiu estis plejparte gvidita de eks-verkistoj de la gazeto.

Franca kino
Francaj gazetoj
Franclingvaj gazetoj
Artaj gazetoj
Centro-Valo de Luaro

Centro-Valo de Luaro () antaŭe nomita Centro () estas regiono en centr-okcidenta Francio apud Pariza Regiono. Fine de  en la regiono vivis .

Ĝi konsistas el la ses departementoj:
 Cher;
 Eure-et-Loir;
 Indre;
 Indre-et-Loire;
 Loir-et-Cher;
 Loiret.

Temas pri fama turisma regiono pro la Valo de Luaro kun multaj kasteloj. La denseco en rimarkindaj monumentoj en tiu regiono ĝustigis la registradon de Valo de Luaro en la monda heredaĵo de la homaro de Unesko, inter Sully-sur-Loire (Loiret) kaj Chalonnes-sur-Loire (Maine-et-Loire).

Ĉefurbo de la regiono estas Orleano Orléans. Aliaj aparte gravaj urboj estas Tours, Bourges kaj Blois. ISO-kodo de la regiono estas FR-F.

Regionoj de Francio
Ĉampanjo-Ardenoj

Ĉampanjo-Ardenoj ( ) estas eksa administra regiono de orienta Francio, inter Pariza Regiono kaj Loreno. Ĝi konsistas el kvar departementoj Ardennes (8), Aube (10), Marne (51) kaj Haute-Marne (52). La regiono entenas la malnovan provincon Ĉampanjo, kies limojn ĝi ne precize sekvas.

Ĉefurbo de la regiono estas Châlons-en-Champagne. Inter pliaj aparte gravaj urboj menciindas Reims, Charleville-Mézières, Chaumont kaj Troyes. ISO-kodo de la regiono estas FR-G.

Ekde la 1-a de januaro 2016 Ĉampanjo-Ardenoj estas kunligita al Alzaco kaj Loreno por formi la nunan regionon Grand Est.

Laŭ la malnova provinco Ĉampanjo nomatas la fama ŝaŭmvino ĉampano.

 
Regionoj de Francio
CSS

CSS, aŭ laŭtemaj stilfolioj estas normo por priskribi la aspektigon aŭ prezentadon de interretaj dokumentoj. Ĝia nomo estas mallongigo de la angla termino , laŭlitere “kaskadaj stilfolioj”. Venko de CSS estas disigi la enhavo de dokumento de ĝia etoso.

Ekzemple, la HTML-elemento  indikas, ke tekstobloko estas titolo, kaj ke ĝi estas pli grava ol -tekstobloko. HTML permesas kromajn atributojn ene de la malferma markilo por specifigi aranĝon aŭ aspekton, ekzemple koloron kaj grandecon. Tamen, ĉiu -markilo devas enhavi ĉi tiun informon, se oni deziras koheran grafikan aspekton ĉe paĝo, kaj krome homo, kiu legas la paĝon per retumilo, perdas regadon pri la aspektigo de la teksto.

Kiam oni uzas CSS, la markilo  ne devas doni informon pri kiel aspektigi la tekstoblokon; ĝi anstataŭe nur markas la strukturon de la dokumento. Tiam apartaj stilaj informoj specifigas, kiel montriĝos : koloro, tiparo, grandeco, kaj ankaŭ nevida aranĝado, ekzemple la rapideco, je kiu paĝo estas voĉlegata per ekranlegilo.

Stilfolio povas esti aŭ kunligitaj en aparta dokumento aŭ metitaj en la HTML-dokumento mem. Unu HTML-dokumento povas alvoki plurajn CSS-dokumentojn.

Avantaĝoj de CSS estas:
 aspektigaj informoj por tuta retpaĝaro troviĝas en unu loko, kaj povas esti ĝisdatigitaj rapide kaj facile
 malsamaj uzantoj povas havi malsamajn stilfoliojn: ekzemple kaj ekranlegilo kaj grandaj tiparoj, retumiloj ebligas al uzantoj specifigi propran, lokan stilfolion por apliki al ĉiu HTML-dokumento vidata
 HTML-dokumentoj estas pli klaraj kaj facile kompreneblaj

Estas kelkaj versioj: CSS1 kaj CSS2, kaj CSS3 estas prilaborata ĉe la World Wide Web Consortium aŭ W3C. Lastatempaj retumiloj bone subtenas la versiojn CSS1 kaj CSS2, sed CSS3 estas nur parte realigita en la plej lastaj retumiloj.

Rekomendoj

CSS1 
CSS nivelo 1 estis unue eldonita en 1996:
 Tiparoj
 Koloroj malfonaj kaj fonaj
 Tekstaj ecoj
 spacigo inter vortoj
 teksto-ĝisrandigo
 Skatolaj ecoj
 Marĝenoj
 Limoj
 remburado
 Klasifikaj propraĵoj
 vidigo
 listoj

CSS2 
CSS nivelo 2 estis unue eldonita kiel rekomendo en 1998:
Pri la relativaj kaj absolutaj lokadoj de elementoj.

CSS3 
CSS3 estas ankoraŭ prilaborata. Ĝi estas apartigita en pluraj moduloj, ĉiu modulo aldonante novan kapablon aŭ etendante konduton difinitan en CSS2, sed konservante retrokongruon.

Pro la moduligo, malsamaj moduloj havas malsamajn stabilecon kaj subtenon. Laŭ 2017, estis preskaŭ 100CSS-moduloj eldonitaj de la CSS-laborgrupo, inkluzive de CSS4-moduloj.

Referencoj

Eksteraj ligiloj 

 Kiel fari TTT-paĝojn de Bertilo Wennergren
  W3C-kontrolilo de stilfolia valideco

Interreto
Lingvoj de priskribo de paĝoj
W3C-normoj
Cifero

Cifero estas signo uzata por skribi nombrojn.

La eŭropaj ciferoj estas 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8 kaj 9.

Iliaj modernaj formoj en la plej uzata Araba skribo : ٩ ٨ ٧ ٦ ٥ ٤ ٣ ٢ ١ ٠

Iliaj modernaj formoj en la plej uzata Hindia skribo : ॰ १ २ ३ ४ ५ ६ ७ ८ ९

Iliaj modernaj formoj en la plej uzata Ĉina skribo : 零 一 二 三 四 五 六 七 八 九

La romiaj ciferoj estas I, V, X, L, C, D kaj M.

Vidu ankaŭ 
 Nombrosistemo
 Pozicia nombrosistemo
 Ciferaro
 Cifereca
Ĉinaj vortoj enkondukitaj el aliaj lingvoj

Multe da ĉinaj vortoj estas enkondukitaj el aliaj lingvoj. Jen iuj ekzemploj:

Ĉina lingvaro
Christian Morgenstern

Christian Morgenstern [Kristjan MOgenŝten] (*  en Munkeno, †  en Merano) estis germana verkisto.

Listo de verkoj 
 In Phantas Schloss (1895)
 Ich und die Welt (1898)
 Ein Sommer (1900)
 Galgenlieder (1905)
 Palmström (1910)
 Einkehr (1910)
 Ich und du (1911)
 Wir fanden einen Pfad (1914)
 Der Gingganz (eld. 1919)

En Esperanto aperis 
 Pendumilaj Lidoj (1980). Trad. Richard Schulz.
 Palmŝtrojmo (1983). Trad. Richard SCHULZ.
 Elektitaj Poemoj kaj Aforismoj(2006) trad. Willy Nüesch

Jeno estas rete legebla 
 Ses Lupfantomoj / trad. Bertilo Wennergren - aŭ en la viki-artikolo pri lupfantomo.
 Diversaj poemtradukoj en la rubriko verkistoj / trad. de Cezar

Morgenstern
Literaturo de Svisio
Ĉebordaj Antiloj

Ĉebordaj Antiloj (, , ) estas grupo de insuloj ĉe la norda marbordo de Sudameriko en Karibio kaj la suda parto de la Malgrandaj Antiloj. Kvankam oni ofte pro konveno ("ĉiuj Antiloj samkontinentumu!") konsideras ilin nordamerikaj. ili vere estas sudamerikaj, ĉar ili situas tre proksime al la sudamerika kontinento.

Ili havas multe pli sekan klimaton ĉar ili ne estas sub la influo de la nordorientaj pasatoj kiel la Deventaj Insuloj kiuj konsistads el Angvilo (brita), Antigvo kaj Barbudo, Gvadelupo (franca), Moncerato (brita), Sabo (nederlanda), Sint-Eustatius (nederlanda), Sankta Marteno (franca kaj nederlanda partoj), Sankta Kristofo kaj Neviso, Virgulininsuloj (brita kaj usona partoj).

Iuj insuloj havas aktivajn vulkanojn kaj preskaŭ ĉiuj estas ĉirkaŭitaj de koralaj rifoj.

Loĝantaro 
Loĝantaro konsistas el ĉirkaŭ 0,7 milionoj da homoj (2009), ĉefe nigruloj kaj mulatoj. Blankuloj estas plejparte nederlandanoj.

La ĉefa urbo estas la haveno Vllemstad sur la insulo Kuracao (Curaçao).

Lingvoj 
Estas grava diferenco en la parolataj lingvoj inter la Deventaj insuloj kaj la Ĉebordaj Antiloj. Sur la Deventaj insuloj oni parolas la anglan kaj aliflanke la hispana, papiamento kaj nederlanda sur la Ĉebordaj Antiloj.

Insularo 
Ili inkluzivas jenajn insulojn kaj insularojn:

La tiel nomataj "ABC-Insuloj" (Aruba, Bonaire kaj Curaçao) apartenas al Nederlando. 

La aliaj insuloj apartenas kune kun la Insulo Aves, la insularo Las Roques, la insularo Los Monjes, insularo Los Hermanos, la insularo Los Frailes kaj la insularo Los Testigos al la ĉirkaŭ 600 insuloj de la Federalaj Dependaj Federaciaj Teritorioj de Venezuelo.

La insuloj Margarita, Cubagua kaj Coche konsistigas la venezuelan ŝtaton Nueva Esparta.

Vidu ankaŭ 

 Antiloj
 Grandaj Antiloj
 Nederlandaj Antiloj

Malgrandaj Antiloj
Insularoj de la Kariba Maro