alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Сүрия

Сүрия — Азиядә урнашкан дәүләт.

Халык 
Илдә нигездә гарәпләр, көрдләр, төрекмәннәр, әрмәннәр, әссүриялеләр һәм чиркәсләр яши.

Дин 
Сүрия — күбесенчә ислам иле; 2007 ел мәгълүматлары буенча, ил халкының 87 % ын мөселманнар тәшкил иткән. Аларның 74 % ы сөннилар (шәфигый, хәнәфи, хәнбәли мәзһәбләре), 13 % ы — шигыйлар (әләвияләр, исмәгыйлиләр, уникечеләр). Бүген Сүриядә 2 миллионга якын (халыкның 11 % ы тирәсе) әләвия исәпләнә, һәм бу дини төркем вәкилләре Сүрия сәясәтендә һәм Сүрия хәрбиләрендә өстенлек итә. Сүриянең хәзерге президенты Бәшәр Әсәд — әләвия нәселеннән шигый.
Азчылык диннәр вәкилләренә христианнар (0,5 млн кеше) керә; шуның эченнән православлар (Антиохия (260 мең), Сүрия (195 мең), Рус православие чиркәүләре); Әрмән апостол чиркәве (150 мең); Ассирия Көнчыгыш чиркәве (70 мең); Католиклар (430 мең), протестантлар (40 мең). Кайчандыр зур җәмгыяте булган яһүд дине 90 кешегә калган. Бәһаи вәкилләре — 180, зәрдөштлек — 40 кеше.
 Сүриядә ислам

Идарә-җир төзелеше 
14 губерния.

Тарих 
 VII нче гасыр — Гарәп хәлифәтенә керә
 1516–1918 — Госманлы империясе составында
 1920–1943 — Франция мандатында 
 1958 елда — Мисыр белән берләшә
 1961 елдан аерым республика
 1967 елда Исраил аның кайбер жирләрен яулап ала. Озакламый алар кире кайтарыла.

Мәдәнияте

Әдәбияты

X—XI гасырлар 
 Әбүләла әл-Мүәрри (973—1057)

Ватандашлар сугышы (2011 елдан) 
2011 елның мартыннан Сүриядә Ватандашлар сугышы башлана. Башта Дәрья шәһәрендә, соңрак башка калаларда хакимияткә каршы чуалышлар башланып, соңрак алар сугышка әверелә.

2013 елда сугыш авыр кораллар белән дәвам итә. 500 мең сүрияле илдән качып китергә мәҗбүр була. Август аенда химик корал кулланылганы да билгеле.

Чыганаклар 

Сүрия
Социалистик дәүләтләр
Җөмһүриятләр
26 ноябрь

26 ноябрь — Милади тәкъвимендә унберенче айның егерме алтынчы көне. Ел ахырына кадәр 35 көн кала.





— уңыш бәйрәме..
  — илнең милли гимны көне

-  Kонституция көне, (1949).

1394 —  шәһәре Корея башкаласы буларак игълан ителә.
 1965 — «Asterix» беренче француз ясалма иярчене җибәрелә.

1607 — Джон Гарвард, АКШ колонисты.
 1732 — Иоһанн Петер Фальк, 
 1824 — Николай Смирнов, 
 1835 — Николай Боратынский, 
 1878 — Николай Крашенинников, 
 1888 — Иван Разенков, 
 1889 — Николай Шубуччынни, 
 1894 — Иван Папанин, 
 1895 — Георгий Тал-Морза, 
 1896 — Николай Сиротинин, 
 1898 — Карл Циглер, 
 1903 — Юрий Пименов, 
 1911 — Яков Ухсай, чуаш шагыйре, драматург.
 1913 — Фрума Арест, 
 1914 — Екатерина Ефремова, 
 1914 — Хәбра Рахман, татар шагыйре, язучы.
 1920 — Наталья Ковшова, 
 1921 — Сергей Бармин, 
 1926 — Маргарита Назарова, циркта юлбарыслар буйсындыручы, РСФСР халык артисты.
 1929 — Евгений Иванов, 
 1929 — Сергей Военушкин, 
 1929 — Шәриф Хөсәенов, татар драматургы.
 1932 — Камил Мостафин, татар шагыйре.
 1935 — Касыйм Йосыпов, татар икътисад галиме, профессор.
 1938 — Анна Шатилова, 
 1941 — Сәйфихан Нәфиев, 
 1946 — Николай Грахов, 
 1948 — Галина Прозуменщикова, 
 1948 — Элизабет Бләкбөрн, 
 1949 — Иван Пацайкин, 
 1952 — Асия Миңнуллина, рәссам-сынчы, Тукай премиясе лауреаты (2010).
 1954 — Игорь Александров, 
 1959 — Эрдни Эльдышев, 
 1966 — Сергей Доронченко, 
 1969 — Вадим Хамутцких, 
 1971 — Лилиана Палихович, 
 1976 — Александр Гуськов, 
 1983 — Андрей Михнов, 
 1987 — Рөстәм Галиуллин, язучы, галим.
 1989 — Алмаз Борһанов, драма актеры, Камал театры артисты.

1842 — Роберт Смит, 
 1855 — Адам Мицкевич, поляк шагыйре.
 1910 — Владимир Аленицын,
 1930 — Отто Свердруп, Норвегия диңгез сәяхәтчесе.
 1937 — Данила Волкович, беларус совет дәүләт эшлеклесе.
 1965 — Зыя Ярмәки, татар шагыйре.
 1970 — Сергей Конобеевский,
 1972 — Борис Поршнев,
 1989 — Гали Ибраһимов, башкорт язучысы.
 1994 — Гений Панков,
 2004 — Берҗан Баемов, 
 2004 — Семён Рыжков, 
 2006 — Мөдәррис Әгъләм, Татарстанның халык шагыйре
 2018 — Михаил Рокицкий, 
 2020 — Гөлнар Юлдыбаева, 
 2021 — Герман Зонин,





Шулай ук карагыз

Искәрмәләр 

Ел көннәре
26 ноябрь
1914 ел



Вакыйгалар 
 28 июль — Беренче дөнья сугышы башлана.
 1 август — Алмания Россия империясенә сугыш игълан итә.
 3 август — Алмания Франциягә сугыш игълан итә.
 4 август — Бөекбритания Алманиягә сугыш игълан итә.
 18 август — Николай II фәрманы буенча Санкт-Петербург шәһәренә Петроград исеме бирелә.
 5 ноябрь — Бөекбритания Кипрны аннексияли.

Туулар 

 3 февраль — Әнвәр Ахунҗанов, тел белгече, филология фәннәре докторы. 
 19 февраль – Тайфур Кичүбаев, Татарстанның атказанган артисты (1914-1991).
 28 февраль — Хөснул Вәлиуллин, композитор, Татарстанның Г. Тукай исемендәге Дәүләт бүләге лауреаты (1914-1993).
 26 март — Сөләйман Еникиев, физиолог, авыл хуҗалыгы фәннәре докторы.
 29 март — Рәмзия Вәлитова, «Әлифба» авторы.
 14 апрель — Әхмәтҗан Касыйми, Көнчыгыш Төркистан президенты (1946-1949).
 9 август — Туве Янссон, фин язучысы.
 4 сентябрь — Рәшидә Дәүләткилдиева, КазССР атказанган укытучысы.
 9 сентябрь — Халидә Зәбирова, җырчы, Татарстанның атказанган артисты.
 17 сентябрь — Салих Япиев, ТАССР эчке эшләр министры.
 6 октябрь — Тур Хейердал, Норвегия сәяхәтчесе.
 15 октябрь — Мөхәммәт Заһир Шаһ,  Әфганстан короле.
 17 ноябрь — Әкрам Даутов, Башкортстанда яшәп иҗат иткән татар композиторы һәм шагыйре. 
 26 ноябрь – Хәбра Рахман, шагыйрь, язучы.

Вафатлар 

 12 март — Джордж Вестингауз (George Westinghouse), Америкадагы тимер юлы тормозын уйлап чыгаручы.
 24 сентябрь — Исмәгыйль Гаспринский, кырымтатар мәгърифәтчесе, нәшир, сәясәтче.

1914 ел
Еллар
1929 ел



Вакыйгалар 
 27 июнь — Төркия президенты Кемаль Ататөрк коммунистик пропаганда белән көрәшә башлый.
 15 июль — Ненец АО барлыкка килде.
 30 сентябрь — «Би-би-си»-ның инглиз хезмәте беренче телетрансляциягә чыкты.
 16 октябрь — Таҗик ССР-ы төзелә.
 24 октябрь — АКШ-да «Кара пәнҗешәмбе» Бөек депрессияне башлый.

Туулар 
Шулай ук карагыз: :Төркем:1929 елда туганнар
 11 гыйнвар — Роберт Бикмөхәммәтов, татар әдәбият галиме,
 15 гыйнвар — Мартин Лютер Кинг, АКШ-ның мәшһүр кара тәнле рухание.
 18 гыйнвар — Саре Абдуллина, КФУ профессоры.
 6 март — Фазыл Искәндәр, язучы.
 9 март — Габделхәннан Сафа, Япония кино һәм телевидение актеры, теле- һәм радиоалыпбаручы. 
 10 март — Равил Низаметдинов, Тукай районы «Весенний» совхозы директоры.
 16 март — Геннадий Бухарин, спортчы (каноэда ишүче), дөнья һәм Европа чемпионы.
 20 март —  Сәләм Алишев, тарихчы-галим, тарих фәннәре докторы, ТР атказанган фән эшлеклесе.
 25 май — Мәсгуд Гайнетдин, әдәбиятчы-галим. 
 30 май — Альфред Халиков, татар тарихчысы, галим.
 31 май — Октай Зүлфүкаров, азәрбайҗан композиторы.
 2 июнь — Анатолий Луппов, композитор, Тукай премиясе лауреаты (1999).
 10 июнь — Людмила Зыкина, рус җырчысы.
 25 июнь — Кыям Миңлебаев, татар тәрҗемәчесе.
 18 июль — Хикмәт Биккинин, укытучы һәм дипломат.
 22 август — Яхъя Халитов, татар тәрҗемәчесе.
 26 август — Асылгәрәй Япиев, медицина фәннәре докторы, профессор (Ижау).
 23 сентябрь — Шамил Рәкыйпов, татар язучысы.
 24 сентябрь — Харис Йосыпов, атаклы көрәшче.
 5 октябрь — Искәндәр Рафиков, татар рәссамы.
 5 октябрь — Алимҗан Орлов (Түбәншәһәр), татар тарихчысы, төбәкне өйрәнүче. 
 15 ноябрь — Фәния Гайнанова, татар тәрҗемәчесе, журналист.
 26 ноябрь — Шәриф Хөсәенов, драматург.
 10 декабрь — Заһидулла Сюняев, нефтехимик һәм нефть эшкәртүче галим.
 15 декабрь — Гомәр Әбделмәнов, җырчы.
 16 декабрь — Бибигөл Түләгәнова, җырчы, ССРБ халык артисты.

Вафатлар 
Шулай ук карагыз: :Төркем:1929 елда вафатлар

1929 ел
Еллар
Үрдүн

Үрдүн Һәшими Мәмләкәте (, әл-Мәмләка з-Үрдүни́я аль-Һәшими́я) яки Иорда́ния, Үрдүн (, Әл-Үрдүн) – Якын Көнчыгышта урнашкан гарәп дәүләте. Төньякта Сүрия, төньяк-көнчыгышта Гыйрак, көнчыгышта һәм көньякта Согуд Гарәбстаны, көнбатышта Исраил һәм Фәләстин милли идарәсе белән чиктәш. Үрдүн Исраил һәм Фәләстин милли идарәсе белән Үле диңгезнең һәм Исраил, Согуд Гарәбстаны һәм Мисыр белән Гәкабә култыгы яр сызыкларын бүлешә.

Биләмәләрнең 90 % тирәсен чүл һәм ярым чүл алып торалар.

Үрдүнгә туристлар Гакәбә култыгының рифларын һәм комлыкларын, Үле диңгезне һәм дөньяның яңа җиде могҗизасының берсе – Петраны күрер өчен киләләр.

Тарих 
 7 гасырдан Гарәп хәлифәлеге составында.
 16 гасыр-1918 Госманлы империясе составында
 Беренче бөтендөнья сугышыннан соң Фалыйстыйн Бөекбритания мандат территориясе дип атала.
 1921 елда Трансиордания әмирлеге буларак Бөекбританиягә буйсына.
 1946 елдан бәйсез дәүләт итеп игълан ителә
 Беренче гарәп-исраил сугышы вакытында элегрәк Исраил яулап алган җирләре кире кайтарыла.
 Озак вакытлар Исраил белән дошманлашып тора. Еш кына конфликтлар була.
 1994 елда Исраил белән тынычлык килешүе төзи.

Дәүләт төзелеше 
Ил белән король җитәкчелек итә.Закон чыгару органы - Ике палаталы парламент: Сенат - аны король билгели, һәм Депутатлар палатасы.

Административ бүленеш 
Ил 10 мөхәфәзәгә бүленгән.

Табигать 
Илнен зур өлеше-тигезлекләр.Климат коры, субтропик. Уртача температура-гыйнварда-+8-14 градус,июльдә 24-30 градус. Явым-төшем уртача. Иң зур елга-Иордан елгасы, күл - Үле диңгез.

Халкы 
Төп халкы - иордан гарәпләре. Бүгенге көндә Иордания халкының 95-97 % ы — гарәпләр, илдә башка этник төркемнәр дә бар. Төньяк Иорданиядә якынча 20 00 — 32 000 друз яши. Ассирия христианнары халыкның 0,8 % ын тәшкил итә, аларның күбесе качаклар. Биредә шулай ук 30 мең көрд бар, аларның күбесе Төркиядән, Иран һәм Гыйрактан качкан качаклар. Иорданиядә 5 мең әрмән яши. Илдә кайчандыр күпләп яшәгән яһүдләрнең саны нибары 300 кеше тәшкил итә.

Дин 
Мөселманнар ил халкының 94-97 % ын тәшкил итә. Аларның 93 % ы сөнниләр — дөньяда сөнниләрнең иң югары проценты. Христиан азчылыгы 4 %.
 Иорданиядә ислам

Искәрмәләр 

Үрдүн
Мөслимә Гарифуллина

Мөслимә Гарифуллина — татар театры артисткасы.

Тәрҗемәи хәле
1925 елда туа. 1950 елда Казан театр училищесын тәмамлаганнан соң, Минзәлә театрына килә һәм 1990 елга кадәр шунда эшли. Ул бик актив табигатьле кеше, авыр шартларда эшләгән артистларга һәрвакыт ярдәм кулын сузып яши. Артистка күп уйный, күбрәк рус һәм чит ил драматургиясе әсәрләрендә чыгыш ясый. Алар арасында кемнәр генә юк: Ф.Шиллерның «Мәкер вә мәхәбәт»ендә Луиза, Н.Гогольнең «Өйләнү»ендә Арина Пантелеймонова, Н.Арбанның «Кара бүре»сендә Павка Куба, А.Дударевның «Упкын»ында Маланья һ.б. Татар драматурглары әсәрләрен дә читкә куймый ул – Ю.Әминовның «Гөлчәчәк» спектаклендә Гөлчәчәк, «Язылмаган законнар»ында Әминә, Җәмилә, Г.Насрыйның «Кадерле минутлар»ында Айсылу һәм башка бик күп рольләрдә уйный.

М.Гарифуллина күп тапкырлар Татарстанның һәм Русиянең Мактау грамоталары, дипломнары белән бүләкләнә.

Искәрмәләр

Татар артистлары
Корбан бәйрәме

Корбан бәйрәме яки корбан гаете (гайде корбан —  ‘әйд-е қорбан, гайд әзха —  ‘ид әл-’әзха) — хаҗ тәмамлануын билгеләгән Ислам бәйрәме. Ураза бәйрәме тәмамлангач 70 көн узуга, Зөлхиҗҗә аеның унынчы көнендә билгеләнә. Мөселманнарның иң зур бәйрәме булып санала.

Корбан бәйрәме күпчелек мөселман илләрендә дәүләт күләмендә билгеләнә. Россия Федерациясенең Татарстан, Башкортстан, Адыгея, Чечня, Ингушетия, Кабарда-Балкария, Карачай-Чиркәсия һәм Дагстан республикаларында — рәсми ял көне.

Бәйрәм тарихы 

Ислам диненә күрә, Аллаһ Тәгалә ике пәйгамбәрне зур сынау белән сыный Ибраһим пәйгамбәрдән улы Исмәгыйль пәйгамбәрне корбан китерүне сорый. Моны икесе дә тыныч кабул итә, Ибраһим пәйгамбәр улын корбанлыкка китерергә әзерләнә. Тик Ходай аларны бу эштән азат итә, корбан итәр өчен Исмәгыйль пәйгамбәр урынына бер сарык җибәргән. Шуның белән Ул кешеләрне корбан итүне тыя һәм кешеләргә җанварларны корбан итәргә тәкъдим итә, кеше каны акмасын дия. Шушы вакыйганы истә тотып, мөселманнар Аллаһ тәгаләгә ел саен корбан китерәләр.

Бәйрәм итү 
Бәйрәм ир кешеләр өчен госел алып, чиста-пакь киемнәрне киеп, мәчеткә гает намазын уку өчен бару белән башлана. Гадәт буенча, мәчеткә барганда тәкбир — «Аллаh әкбәр, Аллаh әкбәр, Лә иләhә иллә Лләhү вә-Ллаh әкбәр, Аллаh әкбәр вә-ли-Лләhи-ль-хәмд» — сүзләре әйтелә. Гает намазыннан соң корбан чалына. Аннан соң туганнарны, танышларны зиярәт кылу, табыннар әзерләү, бүләкләр тарату кабул ителгән.

Милади тәкъвим буенча билгеләү көне 
Һиҗри тәкъвимнең миладидән якынча 11 көн кыска булганга күрә Корбан бәйрәменең датасы һәр ел төрле датага тап килә.
 2013 — 15 октябрь
 2014 — 4 октябрь
 2015 — 24 сентябрь
 2016 — 13 сентябрь
 2017 — 2 сентябрь
 2018 — 22 август
 2019 — 12 август
 2020 — 31 июль
 2021 — 20 июль
 2022 — 9 июль
 2023 — 28 июнь

Шулай ук карагыз 
 Ид мөбарәк

Сылтамалар 
 Корбан бәйрәме — Видео
 Кем һәм ничек корбан чалырга тиеш? 
 Мөселман дөньясы Корбан гаетен бәйрәм итә

Искәрмәләр 

 

Татар бәйрәмнәре
Ислам бәйрәмнәре
28 ноябрь

28 ноябрь — Милади тәкъвимендә унберенче айның егерме сигезенче көне. Ел ахырына кадәр 33 көн кала.





Албания — бәйсезлек көне (1912)
  — билгесез солдат көне.
  — республика көне.
  — хәрби диңгез флоты көне.
  Мавритания — бәйсезлек көне (1960)..
  Панама — бәйсезлек көне (1821).
  — республика көне.



1912 — нең IV чакырылыш Дәүләт Думасы үз эшен башлый.
 1943 — Тәһран конференциясе башлана. Анда 3 союздаш ил җитәкчеләре катнаша:  (И. Сталин),  (Ф. Рузвельт) һәм  (У. Черчилль).

1820 — Фридрих Энгельс, алман фәлсәфәчесе.
 1826 — Матвей Гусев, 
 1857 — Александр Смирнов, 
 1880 — Александр Блок, рус шагыйре.
 1882 — Кәрим Хәкимов, күренекле совет дипломаты
 1888 — Николай Пунин, 
 1890 — Нурлыгаян Байтирәков, 
 1899 — Мишши Чечпел, 
 1903 — Гадел Кутуй, татар язучысы.
 1911 — Тәүфыйк Йосыф Гаувәд, 
 1913 — Абдрахман Кумысников, балет артисты, балетмейстер, педагог.
 1913 — Николай Воробьев, 
 1916 — Мика Шпиляк, 
 1918 — Мигъдәт Хәнҗәров, 
 1920 — Евгения Дембская, 
 1923 — Ирина Дубинина, 
 1930 — Игорь Золотусский, 
 1931 — Рифкать Гарифуллин, 
 1932 — Илдус Садыйков, химия инженеры, җитәкче.
 1938 — Аксар Сантар, 
 1940 — Леонид Попов, 
 1942 — Николай Чаругин, 
 1950 — Рассел Алан Һалс, 
 1961 — Марис Кучинскис, 
 1962 — Илмирә Галиева, 
 1963 — Әсхәт Якушев, татар грек-рим көрәше остасы.
 1965 — Рөстәм Давытов, 
 1966 — Эдуард Вәлиуллин, 
 1967 — Тимур Музаев, 
 1969 — Әсхәт Якушев, 
 1971 — Павел Шеремет, беларус тележурналисты.
 1976 — Җафәс Яфаров, 
 1983 — Нельсон Вальдес, 
 1986 — Светлана Шуваева,

1852 — Мирзә Вазеһ, 
 1909 — Пётр Лесгафт, педагог һәм табиб.
 1916 — Генри Джеймс, АКШ язучысы.
 1922 — Яков, 
 1928 — Флориан Федорович, 
 1954 — Энрико Ферми, итальян физика галиме.
 1962 — Вилһелмина,  Нидерландлар патшабикәсе (1890-1948 елларда).
 1973 — Николай Вороновский, совет дәүләт эшлеклесе.
 1976 — Владислав Равдоникас, 
 1978 — Ксения Бахтадзе, 
 1988 — Леонид Лубенников, совет дәүләт эшлеклесе.
 1995 — Сохан Бабаев, 
 2008 — Шамил Тереголов, 
 2011 — Анте Маркович, 
 2012 — Августа Лысенина, 
 2012 — Зөфәр Солтанов, 
 2013 — Митя Рибичич, 
 2014 — Винир Җанбәков, 
 2015 — Валентин Беркутов, 
 2021 — Александр Градский,





Шулай ук карагыз

Искәрмәләр 

Ел көннәре
28 ноябрь
Александр Блок

Александр Александр улы Блок (рус. Алекса́ндр Алекса́ндрович Блок, 1880 елның 28 ноябре – 1921 елның 7 августы) – рус шагыйре. Символизм тарафдары.

Сылтамалар 
 Александр Блок татарларны ничек тасвирлаган (русча)

Рус шагыйрьләре
Рус символизмы
Санкт-Петербург дәүләт университетын тәмамлаучылар
Мавритания

Маврита́ния (гарәпчә موريتانيا‎‎;  тулы исем Исла́м Маврита́ния Җөмһүрияте́) – көнбатыш Африкада  урнашкан дәүләт. Көнбатышта Атлантик океан белән юыла, Көнбатыш Сахара, Сенегал, Алжир, Мали белән чиктәш.

Тарих 
4—11 гасырларда Мавританиянең көньяк өлеше Көнбатыш Африка (Гана һ.б.) дәүләтләре составында булган. 13—14 гасырларда Мавританиянең көньяк өлеше Мали дәүләтенә кушылганнан соң гарәпләр хакимлеге көчәйде.

15 гасырдан Мавританиягә португаллар, испаннар, һолландлар, инглизләр, французлар килә башлаган. 1783 елгы Версаль шартнамәсе буенча, Мавритания тәмамән Франциягә буйсынып калган. 1903 елда Франция Мавританияне үз протекторатына әйләндергән. 1920 елда рәсми рәвештә Франсия мөстәмләкәсе дип игълан ителгән.

Икенче бөтендөнья сугышыннан соң Мавританиядә азатлык хәрәкәте көчәйгән. 1946 елдан Мавритания Франциянең "диңгезарты терриориясе". 1960 елның 28 ноябреннән — мөстәкыйль дәүләт.

Дин 
Мавританиядә ислам ― дәүләт дине. Ил халкының (4,4 млн кеше, 2018 елга) 99,2 % ы ― мөселманнар.
Аларның күбесе Мәлики мәзһәбе сөнниләре . Шулай ук Суфичылык тәгълимате вәкилләре, әхмәдияләр бар . 1960 елда бәйсезлеккә ирешкәч, Мавритания Ислам республикасы дип игълан ителә. 1985 ел Конституциясе исламны дәүләт дине дип игълан итә һәм Мавританиядә шәригать кануннарын урнаштыра.

Илдә 4500гә якын католик динендәге чит ил кешесе исәпләнә, шулай ук яһүд динендәге берничә кеше дә эшли.
 Мавританиядә ислам

Искәрмәләр 

Африка дәүләтләре
Унитар дәүләтләр
Җөмһүриятләр
Мавритания
1859 ел



Вакыйгалар 
 16 сентябрь — Инглиз сәяхәтчесе Давид Ливингстон Ньяса күлен ача (Африка).
 Leptinotarsa decemlineata Колорадо штатындагы бәрәңге басуларын кырып чыга.

Туулар 
 
 13 гыйнвар — Ризаэтдин Фәхретдин, тарихчы, педагог, әдип.
 22 май — Артур Конан Дойль, инглиз язучысы.
 20 июль — Иван Харитонов, нәшир,  хуҗасы.
 23 ноябрь — Дәрдемәнд, татар шагыйре.
 26 декабрь — Сэн Катаяма (), япон коммунисты.

Вафатлар 

 4 май — Ираклий Боратынский, Казан губернаторы (1846-1857).
 6 май — Александр фон Гумбольдт, алман фәлсәфәчесе.
 28 сентябрь — Карл Риттер, алман мәгрифәтчесе, хәзерге географиягә нигез салучы.

1859 ел
Еллар
23 ноябрь

23 ноябрь — Милади тәкъвимендә унберенче айның егерме өченче көне. Ел ахырына кадәр 38 көн кала.





— Гиоргоба/გიორგობა
  — Юл полициясе көне.
  — Día de la Armada (xärbi diñgez köçläre köne).
  — Рудолф Майстер көне.
  — 勤労感謝の日/ Kinrō Kansha no Hi (xezmätkä räxmätlelek köne)..

— Электротехника көне.

1852 — дә беренче почта ящиклары кертелде.
 1971 —  ның Иминлек Шурасында даими урын ала.

1804 — Фрәңклин Пирс, 
 1805 — Эрнест Кнорр, 
 1823 — Михаил Навроцкий, 
 1837 — Йоханнес Ван дер Ваальс, голландияле галим, Физика өлкәсендә Нобель премиясе.
 1851 — Йонас Басанавичюс, 
 1859 — Дәрдемәнд, татар шагыйре.
 1860 — Карл Яльмар Брантинг, социаль-демократик фиркадан нең  беренче премьер-министры.
 1875 — Анатолий Луначарский, инкыйлабчы, совет дәүләт эшлеклесе, язучы, тәрҗәмәче.
 1875 — Йенө Ландлер, 
 1883 — Герман, 
 1891 — Надежда Мельникова-Папоушкова, 
 1892 — Рудольф Сиверс, совет хәрби эшлеклесе.
 1896 — Клемент Готвальд, Чехословакия дәүләт эшлеклесе.
 1898 — Александр Логачёв, 
 1902 — Ангия Бочоришвили, 
 1903 — Сәгыйть Галибаев, 
 1906 — Сәет Фаикъ Абасыянык, төрек язучысы.
 1908 — Николай Носов, рус совет балалар язучысы.
 1909 — Иракли Абашидзе, грузин шагыйре һәм дәүләт эшлеклесе.
 1910 — Анатолий Нефедьев, 
 1915 — Тоушан Эсенова, 
 1916 — Геннадий Калинин, 
 1926 — Әлфия Бикбаева, 
 1927 — Әхмәд Искәндәров, 
 1928 — Наил Гобәйдуллин, 
 1937 — Максим Глухов, 
 1938 — Илида Бәширова, 
 1942 — Владимир Киселёв, 
 1953 — Михаил Галицкий, Россиянең атказанган (2013), Татарстанның халык (2011) артисты, Тукай премиясе лауреаты (2000).
 1957 — Фәридә Мөэминова, татар кино һәм театр актрисасы.
 1959 — Хөрмәтулла Үтәшев, драма театры артисты, куючы режиссёр.
 1962 — Николас Мадуро, Венесуэла дәүләт һәм сәясәт эшлеклесе.
 1963 — Дмитрий Таюрский, 
 1985 — Виктор Ан, кореялы милләтле  шорт-трекчысы.
 1976 — Җүнәйт Чакир, 
 1978 — Владимир Васильев, җырчы, педагог.
 1984 — Антон Богданов, 
 1985 — Александр Кутузов,

1924 — Борис Станкевич, 
 1936 — Борис Пинсон, 
 1937 — Августин, 
 1940 — Яков Окуневский,
 1948 — Гозәир Хаҗибәков, композитор, ССРБ халык артисты.
 1949 — Рәхим Максутов,
 1960 — Михаил Хандамиров, рус галиме, тәрҗемәче.
 1969 — Сирин Батыршин, татар шагыйре.
 1971 — Андрей Кузнецов, 
 1973 — Борис Машковцев, 
 1974 — Александр Таняев, 
 1983 — Мыкола Бажан, украин шагыйре һәм җәмәгать эшлеклесе.
 1984 — Алексей Минх, 
 1988 — Газиз Балтаев, 
 1990 — Роальд Даль, 
 1993 — Рөстәм Яхин, татар композиторы.
 1993 — Хәмит Зәйдуллин, 
 1999 — Ләйлә Бәдирбәйли, 
 2000 — Софроний Мочалов,
 2005 — Госман Әхмәтҗанов, татар режиссеры.
 2007 — Марсил Габдуллов, 
 2011 — Алексей Насакин, 
 2012 — Виктор Филимонов, 
 2014 — Нинель Юлтыева, балет биючесе, мөгаллим.
 2015 — Ирек Баһманов, татар театры актеры.
 2018 — Фәнис Фәтхи, журналист.
 2020 — Эрик Галимов,





Шулай ук карагыз

Искәрмәләр 

Ел көннәре
23 ноябрь
1921 ел



Вакыйгалар 
 13 март — Монголия Кытайдан үз бәйсезлеген игълан итте.
 Җәй коры килү сәбәпле Идел буенда коточкыч ачлык башлана.

Туулар 
Шулай ук карагыз: :Төркем:1921 елда туганнар
 20 гыйнвар — Фатыйх Шәрипов, Советлар Берлеге Каһарманы (1944).
 28 февраль — Геннадий Паушкин, язучы. 
15 май — Фуат Вәлиев, тарихчы.
 21 май — Андрей Сахаров, совет физигы.
 23 май — Гамил Афзал, шагыйрь.
 13 июнь — Гарәфи Хәсәнов, татар язучысы.
 15 июнь — Асия Хәйруллина, татар артисткасы, Тукай премиясе лауреаты (1958). 
 11 июль — Әдһәм Тенишев, дөньякүләм танылган тюрколог-галим.
 20 август — Гази Заһитов, Рейхстаг өстендә Җиңү байрагын куючыларның берсе. 
 15 сентябрь — Васил Булатов, Советлар Берлеге Каһарманы.
 15 сентябрь — Иван Кочнев, Советлар Берлеге Каһарманы.
1 октябрь — Шәүкәт Вәлиев, журналист.
 23 октябрь — Фәхри Насретдинов, татар җырчысы, артист.
 3 ноябрь — Чарльз Бронсон, АКШ актеры.
 30 ноябрь — Әхәт Нигъмәтуллин, татар әдәбият белгече, шагыйрь.
 1 декабрь — Юныс Әминов, драматург.
 1 декабрь — Әсгать Исхаков, Шеңҗан азатлык хәрәкәте юлбашчысы. 
 15 декабрь — Динис Исламов, язучы, журналист. 
 24 декабрь — Зәки Нури, шагыйрь.
 28 декабрь — Әнвәр Кәримов, хәрби очучы-сынаучы.

Вафатлар 
Шулай ук карагыз: :Төркем:1921 елда вафатлар
 6 гыйнвар — Лев Карпов, инкыйлабчы, Бондюг химия заводы директоры (1915-1918 елларда). 
 5 июнь — Жорж Фейдо, француз драматургы.
 7 август — Александр Блок, рус шагыйре.
 24 август — Николай Гумилёв, рус шагыйре.
 9 октябрь — Дәрдемәнд, татар шагыйре.
 22 ноябрь — Ибраһим Терегулов, мәгърифәтче.
 25 декабрь — Владимир Короленко, язучы.

1921 ел
Еллар
29 ноябрь

29 ноябрь — Милади тәкъвимендә унберенче айның егерме тугызынчы көне. Ел ахырына кадәр 32 көн кала.



Халыкара Фәлистин халкына теләктәшлек көне.

Албания — азат итү көне.
  — бердәмлек көне.
  — язучы көне.
  — Уильям Табмен туган көне.

— хәрби курсантлар көне (1830).
 :
 «Ё» хәрефе көне (1783)
  Татарстан — Татарстан байрагы көне.

1917 — да Милләт Мәҗлесе Идел-Урал штаты формасында татар һәм башкорт халыкларының милли дәүләтчелеге төзелү турында карар кабул итә.
 1930 — Сталино шәһәрендә профсоюзларның бөтенукраина шурасы, Украина КП(б)ның Сталино өлкә комитеты органы «Пролетар» (соңыннан «Донбасс эшчесе») гәзите чыга башлый. 
 1946 —   әгъзасы була.
 2009 — дә узган референдум нәтиҗәсендә илдә манаралар төзү тыелды.
 2017 — Татарстан Дәүләт шурасы бердәм рәвештә дәүләт татар телен ихтыяри рәвештә укыту өчен тавыш бирде (Кара ноябрь).

1815 — Александр Попов, 
 1834 — Николай Головкинский, 
 1862 — Владимир Бурцев, 
 1872 — Анна фон Мильденбург, 
 1876 — Йосыф Акчура, татар нәшире, язучы.
 1878 — Николай Авксентьев, 
 1881 — Александр Ивановский, 
 1883 — Лев Галлер, 
 1886 — Евгений Геркен, 
 1889 — Дмитрий Сабинин, 
 1891 — Михаил Заводовский, 
 1892 — Иван Башилов, 
 1894 — Борис Черепахин, 
 1894 — Георгий Вахрушев, 
 1898 — Клайв Льюис, инглиз язучысы.
 1908 — Афет Инан, 
 1920 — Маннур Саттар, татар сатирик-шагыйрь.
 1920 — Мансур Гобәйдуллин, 
 1922 — Вадим Александров, 
 1925 — Шакир Янбаев, башкорт язучысы.
 1926 — Дильхан Эрюрт, 
 1927 — Әхәт Фазылҗанов, журналист, язучы.
 1928 — Таһир Сәләхов, 
 1931 — Пётр Грищенко, 
 1932 — Жак Ширак, Франция президенты (1995-2007).
 1937 — Герман Качин, 
 1947 — Фәрит Галиев, 
 1950 — Фаил Ибраһимов, 
 1954 — Нияз Габдүшев, 
 1955 — Александр Аринин, 
 1959 — Анатолий Помыкалов, 
 1960 — Гөлнур Бохарова, 
 1977 — Диана Машкова, 
 1980 — Александр Сазонов, 
 1983 — Александр Орехов,

1875 — Иван Куратов, коми шагыйре.
 1915 — Константин Рукавишников, 
 1918 — Николай Феноменов, 
 1937 — Григорий, 
 1937 — Сергий, 
 1941 — Михаил Кузьмин, Советлар Берлеге каһарманы.
 1941 — Фәйзи Вәлиев, 
 1942 — Максим Кончаловский, 
 1955 — Михаил Петров, 
 1964 — Рәшит Рәхмәти Арат, тарихчы, Төркия һәм Алмания Фәннәр Академияләренең хокукый әгъзасы.
 1977 — Хәй Хисмәтуллин, татар әдәбият галиме.
 1983 — Латыйф Хәмиди, татар композиторы, Казакъ ССР гимны авторы.
 1992 — Марат Ураков, 
 1999 — Юрий Акатьев, 
 2007 — Алексей Дедков, 
 2010 — Белла Әхмәдуллина, Россия шагыйрәсе, язучы һәм тәрҗемәчесе.
 2015 — Уткир Солтанов, 
 2019 — Алексей Бакулин, 
 2019 — Рафаэль Сәхәбиев, татар опера җырчысы.





Шулай ук карагыз

Искәрмәләр 

Ел көннәре
29 ноябрь
Әхәт Фазылҗанов

Әхәт Хәбри улы Фазылҗанов — татар язучысы, журналист, Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәре (1977), РСФСРның атказанган мәдәният хезмәткәре (1987), «Алманияне җиңгән өчен» медале иясе.

Ул 1927 елның 29 ноябрендә Татарстанның Әтнә районы Комыргуҗа авылында дөньяга килә. Шушында җидееллык мәктәпне тәмамлый, аннары ике ел колхозда эшли.

1944 елның декабрь аенда Әхәт хәрби хезмәткә чакырыла һәм шул китүдән 1951 елның маенда гына туган ягына әйләнеп кайта.

1951—1957 елларда ул Әтнә районы саклык кассасында инспектор, аннары баш бухгалтер булып эшли. Шушы ук елларда кичке мәктәптә укып урта белем ала. 1957—1962 елларда Әтнә район газетасында әдәби хезмәткәр, бүлек мөдире, мөхәррир урынбасары вазыйфаларын башкара. 1962—1967 елларда Арча район газетасында мөхәррир урынбасары булып эшли. Шушы чорда Әхәт Фазылҗанов читтән торып укып Казан дәүләт университетының татар теле һәм әдәбияты факультетын тәмамлый.

1967—1972 елларда Әхәт Фазылҗанов «Социалистик Татарстан» газетасының зона корреспонденты булып эшли.

1972 елда Әхәт Фазылҗанов Балтач районында чыга торган «Хезмәт» газетасы редакторы итеп билгеләнә. Аның шуннан соңгы гомере тулысы белән Балтач төбәгенә бәйле. Тирән фикерле, киң энциклопедик мәгълүматлы, югары зәвыклы шәхес булуы, гади авыл кешеләрен ихлас күңеле белән яратуы аңа Балтач халкының тирән ихтирамын китерде. Әнә шул күркәм сыйфатлары белән редактор буларак район газетасын чын халык трибунасы югарылыгына күтәрүгә иреште. Ул әле бүген дә газетадан аерылмый — газета битләрендә аның актуаль язмалары басылып чыга. Әхәт Фазылҗанов республика газета-журналларының да даими авторы.

Әхәт Фазылҗанов — гаять үзенчәлекле язучы. Аның хикәләренең геройлары да беркатлы, ихлас күңелле, гыйбрәтле язмышлы авыл кешеләре. Ул берничә хикәяләр җыентыгы авторы. «Күкчәчәк бөресе», «Яшисе килә», «Үрдәкләр нәрсәдән көләләр?», «Көтелмәгән очрашу» исемле җыентыклары укучылар тарафыннан гаять җылы кабул ителде. Күп тапкырлар төрле иҗади конкурсларда җиңеп, дипломнар һәм премияләр яулады.

Әхәт Фазылҗанов хәзер дә актив җәмәгать эшендә, иҗат эшчәнлеген дәвам итә.

Татар язучылары
Татар журналистлары
1927 ел



Вакыйгалар 
 11 әпрᴎл — Белорусия конституциясе кабул ителде.
 3 июль — Татар теленең латин әлифбасына күчүе турында игълан ителә.
 7 ноябрь — беренче тапкыр эфирга «Татарстан» радиосы чыга.

Туулар 
Шулай ук карагыз: :Төркем:1927 елда туганнар
 7 фиврәл — Галия Таһирова, Татарстанның атказанган артисты.
 23 фиврәл — Мәхмүт Даутов, юллар төзүче, Социалистик Хезмәт Каһарманы (1966).
 28 фиврәл — Мәрди Рафиков, язучы һәм журналист.
 28 фиврәл — Юныс Әхмәтҗанов, татар ашчысы.
 3 март – Равил Балтанов, татар галиме, философ һәм социолог.
 8 март — Габриэль Гарсиа Маркес, Колумбия язучы-прозаигы, журналист, матбагачы һәм сәяси эшлекле.
 18 март — Валентин Ерашов, язучы.
 16 май — 
 Җәүдәт Вилкиев, КДПИ профессоры.
 Рөстәм Башкуров, татар әдәбияты белгече.
 25 май — Миргазыян Юныс, татар язучысы.
 28 июль — Рәшит Ибраһимов, язучы, пилот-очучы. 
 30 июль — Харис Салихҗан, татар дин эшлеклесе.
 25 ауᴦыс — Зәет Мәҗитов, татар шагыйре.
 12 сиʜтәбер — Сафуан Муллагалиев, татар шагыйре.
 15 сентябрь — Зилфәт Басыйров, рәссам, сынчы.
 9 үкᴛәбер — Празат Исәнбәт, татар режиссеры.
 28 үкᴛәбер — Роза Макагонова, кино актрисасы, РСФСР атказанган артисты.
 21 ноябрь — Тамара Носова, РФ кино актрисасы, РФ халык артисты.
 29 ноябрь — Әхәт Фазылҗанов, журналист, язучы.
 5 дикәбеp — Әкъдәс Бикколов, химик.
 8 дикәбеp — Әхсән Баян, шагыйрь.
 21 дикәбеp — Мәхмүт Хәсәнов, язучы.
 25 дикәбеp — Мөсәгыйть Хәбибуллин, язучы.
 27 дикәбеp — Венера Шәрипова, җырчы.

Вафатлар 
Шулай ук карагыз: :Төркем:1927 елда вафатлар
 28 февраль — Нури Сакаев, актер һәм режиссер.
 24 июль — Акутагава Рюноскэ, япон язучысы.
 27 август — Иван Харитонов, нәшир,  хуҗасы.
 27 октябрь — Ольга Александрова-Гейнс, меценат, Казанның шәрәфле гражданы (1914).
 24 декабрь — Владимир Бехтерев, табиб.

1927 ел
Еллар
Жак Ширак

Жак Рене́ Шира́к (, 1932 елның 29 ноябре, Париж — 2019 елның 26 сентябре, Париж) — Франция сәясәтчесе, 22-нче Франция президенты.

Франция президентлары
Гейдар Алиев ордены кавалерлары
Мәгариф, фән һәм мәдәният сораулары буенча Берләшкән Милләтләр Оешмасы

ЮНЕСКО (UNESCO — United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization) — Мәгариф, фән һәм мәдәният сораулары буенча Берләшкән Милләтләр Оешмасы.

1945 елның 16 ноябрендә ның дагы конференциясендә ,  һәм  арасында мәгариф, фән һәм мәдәният өлкәләрендә хезмәттәшлекне үстерү буенча халыкара махсус оешма булдыру турында карар кылына. Икенче бөтендөнья сугышыннан соң, ЮНЕСКО БМО оешмасы кысаларында тынычлыкны саклау фикерен алга сөрә.

Бүгенге көндә шушы халыкара оешмада 194 дәүләт һәм 7 хезмәткәр әгъза бар. ЮНЕСКО-ның баш-фатиры да урнашкан. Оешманың генераль мөдире — Ирина Бокова (Болгария), башкарма шурасы рәисе — Элеонора Митрофанова (Россия).

ЮНЕСКО-ның алты рәсми теле бар: инглиз, испан, рус, француз, кытай, гарәп.

Шулай ук карагыз 
 Бөтендөнья мирасы

Сылтамалар 
 

БМО оешмалары
ЮНЕСКО
Татарстан байрагы

Татарстан Республикасының дәүләт байрагы – Татарстан дәүләт символы. Дәүләт флагы белән куллану кагыйдәләре "Татарстан Республикасының дәүләт символлары" канунында күрсәтелгән.

Татарстан байрагының авторы Татарстан Республикасының халык рәссамы һәм Г. Тукай исемендәге дәүләт премиясенең лауреаты Тавил Гиният улы Хаҗиәхмәтов .

Тарих 

Тарихи чыганаклар буенча Бөек Татарстанның берничә байраклары булган. Һоланд тарихчысы Карл Алярд китабына караганда "Бөек Татарстан патшасының" ике байрагы булган:

"Бөек Татарстанның байрагында аждаһа (Бараҗ) сурәтләнә, икенче сары төсле байракның үзәгендә кара ябалак сурәтләнә"

Бараҗ (риваятьтәге болгарлар аҗдаһасы) хәзер Казанның гербында һәм байрагында Зилант буларак сурәтләнә, ә ябалак Чирмешәннең гербында бар, шулай ук литва татарларында очрый.

Сурәтләү 
Татарстан Җөмһүриятенең Дәүләт байрагы яшел, ак һәм кызыл төстәге аркылы буйлардан торган туры почмаклы тукымадан гыйбарәт. Ак буй байрак киңлегенең 1/15 өлешен тәшкил итә һәм тигез киңлектәге яшел һәм кызыл төстәге буйлар уртасында урнашкан. Яшел буй – өстә. Байракның киңлеге озынлыгына карата 1:2 нисбәтендә.

Татарстан Җөмһүрияте Дәүләт байрагының яшел төсе – язның яшеллеген, агы – чисталыкны, кызылы – дәртне, көчне, тормышны аңлата.

Моны да карагыз 
 Татарстан байраклары
 Татарстан гимны
 Татарстан илтуграсы
 Татарстан конституциясе

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Татарстан дәүләт символикасы

Россия регионнары байраклары
Татарстан символлары
Каракалпаклар

Иранда һәм Төркиядә яшәүче карапапахлар белән бутамаска

Каракалпаклар () – казакълар һәм нугайларга якын булган төрки халык. Язуда латин әлифбасын кулланалар. Гомуми саннары якынча 600 мең кеше.

Сылтамалар 
 http://karstars.com/
 http://jaslar.org/ 

Төрки халыклар
Сөнничелек

Сөнничелек (гар.: أهل السنة – Әһл әс-сүннә), Ислам юнәлешләре арасында иң киң бер тармакның аталышы. Ислам динендәге өч сәяси юнәлешнең берсе (шигыйлек һәм хариҗилек белән беррәттән). Сөнничелек эчендә дә төрле мәзһәбләр һәм юнәлешләр бар.

Сөнниләр Сөннәне Коръәннең өстәмәсе дип саныйлар. Ул Мөхәммәд һәм башка пәйгамбәрләрнең кылган эшләре турында риваятьләрдән (хәдисләрдән) гыйбарәт. Сөннә VII гасырда туып, тагын ике гасыр дәвамында тулылана. Ул диндәге карашлар үзгәрешен чагылдыра. IX гасырда хәдисләрнең зур өлеше (мөселман феодалларына, шулай ук руханиларына ошап җитмәгән хәдисләр) Сөннәдән алып ташлана.

Сөнни мәзһәбләр дүртәү:
 Хәнәфи
 Шәфигый
 Мәлики
 Хәнбәли

Искәрмәләр

Чыганаклар 
Гыйззәтов К.Т., Философия: 2 кит. 2 нче китап: Социаль философия: Югары уку йортлары өчен д-лек.

Сылтамалар

Моны да карагыз 

Сөнничелек
30 ноябрь

30 ноябрь — Милади тәкъвимендә унберенче айның утызынчы көне. Ел ахырына кадәр 31 көн кала.



Халыкара филләр көне.
  Санак (дижиталь мәгълүмат) иминлеге көне (, )
 "Шәһәрләр - тормыш өчен" көне () — үлем җәзасын юкка чыгаруга юнәлгән

һәм  — Аргентина-Бразилия дуслыгы көне  (, ).
  Барбадос — Бәйсезлек көне ().
  — БГӘ өчен хезмәт иткәндә җанын биргән хәрбиләрне искә алу көне (, )
  — Җир турында нигезнәмәсе көне ().
  — Яһүдләрнең гарәп илләреннән һәм Ираннан куылуын искә алу көне (, )
  — бәйсезлек көне
  — Regina Mundi көне () (апартеидка каршы көрәш үзәге булган чиркәү исеме буенча, 1997)
  — Андрес Бонифацио көне ()

:
 Аргентин театрлары милли көне (Día Nacional del Teatro Argentino, Teatro de la Ranchería (исп). театрының барлыкка килүе, 1783)  
 Бәйсез театр милли көне (Día Nacional del Teatro Independiente, Teatro del Pueblo (исп). театрының барлыкка килүе, 1930)
 :
 Теологлар (милли) көне (1991).
 Протестантлар (милли) көне (2010).
 Күп фатирлы йортлар идарәчеләренең (милли) көне. 
  /  Тоскана  — Тоскана бәйрәме 
  — Украина хәрби һава көчләренең радиотехника гаскәрләре көне, (2010)
  — Изге Андрей көне (, )

1609 — Галилео Галилей беренче ай өслеге харитасын төзи.
 1872 — да футбол буенча беренче рәсми халыкара матч узды. (Шотландия — Англия 0:0)
 1917 — Россия Учредительный җыелышына сайлау. Зур өстенлек белән социал-революционерлар фиркасе җиңә.

1667 — Джонатан Свифт, инглиз язучысы (1745 елда вафат).
 1816 — Эрнест Баллион, 
 1817 — Теодор Моммзен, 
 1823 — Тереза Эльффорсс, 
 1835 — Марк Твен, АКШ язучысы (1910 елда вафат).
 1846 — Корбангали Хәлиди, 
 1869 — Нилс Густаф Дален, 
 1874 — Уинстон Черчилль, Бөекбританиянең дәүләт һәм сәясәт эшлеклесе, премьер-министры.
 1882 — Павел Злобин,
 1915 — Һенри Таубе, 
 1915 — Һидаят Солтанов, татар актеры.
 1921 — Әхәт Нигъмәтуллин, татар әдәбият белгече, шагыйрь.
 1934 — Гөлсем Минһаҗева-Шәмгунова, 
 1936 — Дмитрий Аносов, 
 1936 — Мәгъсүм Исмәгыйлев, 
 1944 — Венера Латыйпова, 
 1944 — Елена Лыкова, 
 1946 — Александр Ефремов, 
 1954 — Гүзәл Мостафина, 
 1958 — Фәрит Бәшир, татар әдәбият галиме, тәнкыйтьче.
 1960 — Дина Садыйкова, хокукчы, Чуашстан юстиция министры, аппеляция казые.
 1965 — Рамил Заһидуллин, тимераякта шуучы.
 1986 — Сальваторе Боккетти, 
 1992 — Абзал Бәйсәбәков,

762 — Ли Бай, 
 1900 — Оскар Уайльд, ирланд язучысы.
 1906 — Галимәтелбәнат Биктимерия, 
 1907 — Яков Шамов, 
 1932 — Җамал Вәлиди, татар тел галиме, тәнкыйтьче, әдәбият тарихчысы.
 1937 — Борис Герасимович, 
 1944 — Аркадий Лаврский, 
 1948 — Усман Хөсни, 
 1965 — Сергей Фильченков, 
 1971 — Григорий Растёгин, совет фирка-дәүләт эшлеклесе.
 1973 — Александр Курынов, 
 1976 — Иосиф Маневич, 
 1980 — Елизавета Шуматова, 
 1987 — Лев Кертман, 
 1996 — Алексей Хованский, 
 2001 ― Михаил Шляпников, Дан орденының тулы кавалеры.
 2007 ― Вилләр Давытов, 
 2009 ― Суфиян Сафуанов, татар галиме, әдәби тәнкыйтьче.
 2018 ― Джордж Буш, АКШның 41нче президенты (1989—1993).
 2020 ― Борис Александров, 
 2020 ― Игорь Гатауллин,





Шулай ук карагыз

Искәрмәләр 

Ел көннәре
30 ноябрь
1609 ел



Вакыйгалар 
 30 ноябрь — Галилео Галилей Ай өслегенең беренче харитасын төзи.

Туулар

Вафатлар 

Еллар
1667 ел



Вакыйгалар

Туулар 

 30 ноябрь — Джонатан Свифт, инглиз язучысы (1745 елда вафат булды).

Вафатлар 

Еллар
1835 ел



Вакыйгалар

Туулар 

 23 гыйнвар — Евфимий Малов, рус миссионеры, этнограф, археолог. 
 30 ноябрь — Марк Твен, Америка язучысы (1910 елда вафат булды).

Вафатлар 

1835 ел
Еллар
1915 ел



Вакыйгалар 
 30 гыйнвар — Алмания беренче тапкыр су асты корабларын куллана.
 февраль — керәшеннәр өчен беренче газета («Сугыш хабярляре») чыга башлый (Вятка).
 3 июль — Төркиядә беренче тапкыр кәгазь акча чыга.

Туулар 

 27 гыйнвар — Мәлих Харис, татар шагыйре.
 14 март — Зөлфия, шагыйрә. 
 15 март — Фәтислам Абилов, Советлар Берлеге Каһарманы, полковник.
 22 апрель — Мөхәммәт Хәмзин, артист.
 1 май — Тимер Арслан, татар һәм башкорт шагыйре.
 22 май — Гали Шәмсетдинов, Советлар Берлеге Каһарманы, танк ротасы командиры.
23 май — Әхмәтҗан Биктимерев, язучы.
 10 июнь — Әхмәт Галиәкбәров, татар артисты.
 26 июнь — Гали Халит, татар әдәбият галиме һәм тәнкыйтьчесе.
6 июль — Мөхәммәтзакир Җәмалетдинев, мөселман дин эшлеклесе.
 19 август — Сафа Сабиров, татар язучысы.
 31 август — Шакир Абилов, татар әдәбият галиме.
 7 сентябрь — Кийоси Ито, япон математигы.
 20 ноябрь — Вәдүт Мифтах, татар шагыйре.
 23 ноябрь — Артур Льюис, инглиз икътисадчысы.
 30 ноябрь — Һидаят Солтанов, актер.
 24 декабрь — Абдул Тәйфук, Советлар Берлеге каһарманы, майор.

Вафатлар 

 26 март — Константин Иванов, чуаш мәгърифәтчесе, шагыйрь.

1915 ел
Еллар
Джонатан Свифт

Джо́натан Свифт (; 1667 елның 30 ноябре, Дублин, Ирландия – 1745 елның 19 октябре, Дублин, Ирландия) – Ирландиядә яшәгән инглиз язучы, шагыйрь, публицист, җәмгыять эшлеклесе. «Гулливер сәяхәте» тетралогиясенә күрә мәшһүр булды. Үзенең милләтенә карамастан, гади ирландлар хокукларын яклаган, шуңа хөрмәтле кеше булган.

Шулай ук карагыз 

Инглиз язучылары
Ирландия язучылары
Инглиз телле язучылар
Марк Твен

Марк Твен (ингл. Mark Twain, чын исем Сэ́мюэл Лэ́нгхорн Кле́менс (ингл. Samuel Langhorne Clemens); 1835 елның 30 ноябре – 1910 елның 21 апреле) – күренекле американ язучысы, журналисты, җәмәгать эшлеклесе.

Сылтамалар 
 Том Сойер маҗараларын татарча укырга 

АКШ язучылары
Оскар Уайлд

О́ска́р Фи́нгал О’Фла́эрти Уи́ллс Уа́йлд (ингл. Oscar Fingal O’Flahertie Wills Wilde, 1854 елның 16 октябре — 1900 елның 30 ноябре) — мәшһүр ирланд язучысы, шагыйре.

Шулай ук карагыз   

Ирландия шагыйрьләре
Ирландия язучылары
Инглиз телле язучылар
XIX гасыр язучылары
Сабантуй (журнал)

«Сабантуй» — татар телендә чыгучы балалар журналы (2014 елга кадәр — «Сабантуй» газетасы, 1990 елга кадәр — «Яшь ленинчы» газетасы).

Исемнәре һәм статусы 
 1924 елның 10 октябреннән 1991 елның 3 гыйнварына кадәр «Яшь ленинчы» газетасы чыкты.
 1991 елдан 2014 елга кадәр «Сабантуй» газетасы булып чыга.
 «Сабантуй» газетасы чорында веб-сайты http://sabantuy.net  адресы буенча урнашты. 
 2014 елда айлык журнал буларак үзгәртелде.

Тарих  
1924 елның 10 октябрендә “Яшь ленинчы”ның 1 500 данә тираж белән беренче саны чыкты. Баш мәкаләдә газетаның максатлары һәм бурычлары турында болай диелгән: “Яшь ленинчы” барлык пионерларга һәм эшчән–крестьян балаларына ничек яхшырак эшләргә, ничек берләшергә, ничек пионер сафларына басарга икәнлеген күрсәтәчәк.” Газетаның беренче редакторы Шәһит Шаммазов булды. Беренче хәбәрчеләр арасында Муса Җәлил, Абдулла Алиш, Фатих Кәрим, Әмирхан Еники, Хатыйп Госман һ.б. лар бар иде. Яшь хәбәрчеләрдән Мөхәммәт Садри, Зәки Нури, Шәрәф Мөдәррис, Гали Хуҗиев, Мәхмүт Хөсәен, Мифтах Вәдүт, Мансур Гаяз соңыннан күренекле язучылар булып киттеләр.

1988-2014 елларда басманың әдәби хезмәткәре, җаваплы сәркатибе, баш мөхәррир урынбасары, 1995—2014 елларда баш мөхәррире булып Ләлә Нәгыйм кызы Сабирова эшләгән. 2014 елдан баш мөхәррир — Алмаз Гыймадиев, 2020 елның мартыннан баш мөхәррир — Зилә Хөснетдинова. Филиал җитәкчесе ― Зиннур Хөснияр.

Искәрмәләр

Сылтамалар
 «Сабантуй»да кунакта Авторы: 1 нче категорияле татар теле һәм әдәбияты укытучысы Сәләхова С.Р.

Татарча журналлар
Татарстан журналлары
Абдулла Алиш премиясе лауреатлары
Валентина Матвиенко

Валентина Иван кызы Матвиенко — Россия Федерациясе шурасының Федерация Советы рәисе (2011 елдан). Элекке Санкт-Петербург шәһәренең губернаторы (2003-2011).

Моны да карагыз

Искәрмәләр

Сылтамалар 

Әлифба буенча шәхесләр
Бердәм Россия фиркасе әгъзалары
Санкт-Петербург губернаторлары
Шәхесләр:Украинадагы низаг аркасында шәхси санкцияләргә дучар булганнары
Илчеләр
Рабит Батулла

Рабит Батулла (чын исем Роберт Мөхлис улы Батуллин, 1938 елның 26 мартында туды) – күренекле татар язучысы, драматург, публицист, җәмәгать эшлеклесе.

Биография
Роберт Батуллин 1938 елның 26 мартында Татарстанның Зәй районы Түбән Олыҗы авылында туа. 1956-1961 елларда Мәскәүдә М.С. Щепкин исемендәге театр училищесында укый, аны тәмамлагач, ике ел Татар дәүләт академия театрында актер булып эшли, шул ук вакытта режиссерлык эше белән дә шөгыльләнә.

Иҗат
Рабит Батулла әдәбиятның төрле жанрларында ижат итә. Иҗатының беренче чорында ул күбрәк курчак театры өчен яза. Аның «Төш вакытындагы могҗиза», «Курай уйный бер малай» һ.б. пьесалары Казан, Донецк, Сарытау, Кемерово, Барнавыл курчак театрлары сәхнәләрендә куела. Әбугалисина кыйссасы нигезендә язылган «Тылсымчы белән сихерче» (1966) пьесасы аеруча зур уңыш казана: курчак театрларының Бөтенрусия конкурсында икенче дәрәҗә диплом алуга ирешә. Тирән эчтәлекле, актуаль проблемаларны чагылдырган «Кичер мине, әнкәй!», «Өчәү юлга чыктык», «Туйлар узгач», «Сират күпере», «Мин Америка ачтым» һ.б. драма әсәрләре тамашачы һәм укучы тарафыннан яратып кабул ителә.

Рабит Батулла драматург буларак кына түгел, ә прозаик, балалар язучысы буларак та танылды.

Фильмография 
 2023 ― «Ядәч! Истә!» (режиссер Байбулат Батуллин) ― Рәсим бабай (төп рольләрнең берсе).

Бүләкләр
 1985 елда «Татарстанның атказанган сәнгать эшлеклесе» дигән мактаулы исем бирелә. 
Әдәбият өлкәсендә ирешкән уңышлары һәм иҗтимагый эшчәнлеге өчен ул:
 1991 елда Гаяз Исхакый исемендәге һәм 
 2006 елда Татарстан Республикасының Габдулла Тукай исемендәге премияләренә лаеклы булды.

Хөрмәтләү 
 2023 елның февралендә Зәй районының Түбән Биш авылы мәктәбендә язучының музей-бүлмәсе ачыла.

Искәрмәләр

Сылтамалар

 Әдәби мирас сайты
 Китапханә сайты 
 Батулланың официаль сайты

Шулай ук карагыз
  

Татар язучылары
Татар драматурглары
Татар милли хәрәкәте шәхесләре
Татар режиссёрлары
Тукай премиясе лауреатлары
ТАССР атказанган сәнгать эшлеклеләре
Тинчурин театры режиссерлары
Гаяз Исхакый премиясе лауреатлары
Эритрея

Эритрея – Африка кыйтгасына керүче дәүләт. Кызыл диңгез ярында урнашкан.

География 
Ил территориясе күбесенчә таулы. Климат субэкваториал. Җирнең иң кызу җирләренең берсе.

Дәүләт төзелеше 
 Дәүләт башлыгы-Президент
 Канун чыгару органы – Милли Ассамблея
Эритрея Африка Берлеге, Берләшкән Милләтләр әгъзасы һәм Гарәп Лигасында Бразилия, Венесуэла, Һиндстан һәм Төркия белән беррәттән күзәтүче булып тора.

Халык

Милли состав 
 тигринья – 50 %, 	 
 тигре һәм кунама – 40 %, 	 
 афарлар – 4 %, 	 
 сахо – 3 %, 	 
 башкалар 3 %.

Диннәр 
Христиан-монофистлар һәм мөселманнар. Шулай ук католиклар һәм протестантлар бар.

Илнең 1997 елда кабул ителгән Конституциясе буенча Эритреяда дини ирек гарантияләнергә тиеш булса да, 2002 елда хөкүмәт дүрт төп диннән (ислам, Эритрея Православие Чиркәве, Эритрея Евангелие (Лютеран) чиркәве һәм Рим—католик чиркәве) башка дини төркемнәрне теркәүне таләп итә. Теркәлү үтмәгән дини төркемнәр законнан тыш дип игълан ителә, эзәрлекләнә, активистлары төрмәгә озатылган һәм җәзаларга дучар ителгән .

АКШ Дәүләт департаменты мәгълүматы буенча, 2011 елда ил халкының чама белән яртысы ― ислам дине тарафдары , яртысы ― христианнар (Эритрея православие чиркәве тарафдарлары 30 %, католиклар 13 %, протестантлар 5 %). 
 Эритреяда ислам
  

Африка дәүләтләре
1866 ел



Вакыйгалар 
 30 май — Праһада Бедржих Сметананың «Сатылган кәләш» операсы куела.

Туулар 

 21 сентябрь — Герберт Уэллс, инглиз язучысы, фантаст.
 25 сентябрь — Томас Морган, АКШ биологы, генетик.

Вафатлар 

 2 апрель — Надежда Дурова, хәрби, соңыннан язучы.
 11 май — Җамалетдин әс-Сабави (1866 елда вафат), имам, шагыйрь, дини китаплар авторы.
 1 декабрь — Джордж Эверест (), инглиз геодезисты.

Еллар
1866 ел
2 декабрь

2 декабрь — Милади тәкъвимендә уникенче айның икенче көне. Ел ахырына кадәр 29 көн кала.



Халыкара коллык белән көрәшү көне.

Берләшкән Гарәб Әмирлекләре — Бәйсезлек көне.
  — хәрби көчләр көне.
  Лаос — Бәйсезлек көне.

Пан-американ сәламәтлек көне.
 :
 астрономнар көне.
 иҗтимагый элемтәләр көне.
 самба биюе көне.
  Россия — банк хезмәткәре көне.

1804 — Наполеон Бонапарт үзен император дип игълан итә.
 1823 — президент Джеймс Монро АКШ Конгрессына мөрәҗәгатендә Монро доктринасын яңгырата.
 1939 — Нью-Йоркта Фиорелло Лагуардии исемендәге һава аланы ачыла.
 1971 — алты гарәп әмирлеге федератив дәүләткә берләшә.
 2004 — Инглиз Викихәбәрләре эшли башлый.

1854 — Эрнест Радлов, 
 1888 — Измаил Фирдәүс, кырымтатар сәясәтчесе, революционер.
 1894 — Хормасҗи Ваҗифдар, 
 1918 — Даниил Зимин, 
 1918 — Хәй Вахит, татар драматургы.
 1924 — Александр Хейг, 
 1925 — Юрий Савченко, 
 1926 — Гүрги Мәмәков, 
 1937 — Айвенго Галиев,
 1937 — Александр Андреев,
 1937 — Юрий Ракша,
 1940 — Александр Мигунов,
 1944 — Ибраһим Ругова,
 1947 — Әнвәр Хәйри, татар галиме, язучы, тәрҗемәче.
 1952 — Фәнил Күзбәков,
 1956 — Камил Ногаев,
 1957 — Басыйр Кадыйров,
 1958 — Игорь Груднов,
 1958 — Наил Шәймәрдәнов,
 1964 — Илдар Гарифуллин,
 1966 — Фәнис Мөсәгыйтов,
 1975 — Азат Хәбибрахманов, 
 1987 — Мари-Леэн Каселаан,

1547 — Эрнан Кортес, испан конкистадоры.
 1859 — Владимир Панаев, 
 1868 — Михаил Ляпунов, 
 1913 — Николай Сазонов, 
 1918 — Эдмон Ростан, француз шагыйре, драматург.
 1937 — Иоасаф, 
 1966 — Витольд Орловски, 
 1967 — Василий Козлов, совет дәүләт эшлеклесе.
 1969 — Климент Ворошилов, совет гаскәр башлыгы, дәүләт һәм сәясәт эшлеклесе.
 1977 — Илья Векуа, 
 1980 — Залман Малкин, 
 1985 — Михаил Суднишников, 
 1987 — Луис Федерико Лелуар, 
 1989 — Игорь Смирнов, балет куючы, мөгаллим.
 1989 — Серафим Исаев, 
 1993 — Иван Кобяков, 
 1993 — Мәхмүт Урматов, ның Балык Бистәсе районы физика һәм математика укытучысы, мәктәп директоры.
 1998 — Александр Рочегов, 
 1999 — Петер Куцка,
 2001 — Николай Мальцев, 
 2013 — Әхмәтзаһит Вәлиев, 
 2014 — Ацо Петрович, 
 2018 — Рөстәм Зәкуан, язучы, Тукай премиясе (2018).
 2020 — Валери Жискар д’Эстен, 
 2020 — Фәрит Шиһапов,





Шулай ук карагыз

Искәрмәләр 

Ел көннәре
2 декабрь
Хәй Вахит

Хәй Вахит, чын исеме Габделхәй Каюм улы Вахитов (1918 елның 2 декабре, Казан губернасы, Арча кантоны, Мәмдәл — 1978 елның 7 июле, РФ, ТР, Казан) — татар драматургы, шагыйрь, Татарстанның һәм Россия Федерациясенең атказанган сәнгать эшлеклесе.

Тәрҗемәи хәле 
Ул 1918 елның 2 декабрендә Татарстанның Биектау районы Мәмдәл авылында урта хәлле крестьян гаиләсендә туа. 1934 елда җидееллык мәктәпне тәмамлый. Аннары, Казанга килеп, театр техникумына укырга керә. Ләкин ике елдан соң техникум ябыла. Габделхәй Чистай районының Яңа Роман авылына укытучы булып китә.

1937-1940 елларда Казанда сәнгатьләр техникумында укый. Уку йортын тәмамлагач, республиканың җыр-бию ансамблендә җырчы булып эшли. Башыннан ахырына хәтле Бөек Ватан сугышында катнаша.

Сугыштан соң Казан дәүләт консерваториясенең теория-тарих факультетын тәмамлый. 1956–1958 елларда Мәскәүдә югары әдәби курсларда укый. Шул вакыттан алып гомеренең соңгы көннәренә кадәр ул язучылык эше белән генә шөгыльләнә.

Хәй Вахит сугышка кадәр иҗат итә башлый. 1938-1939 елларда аның «Сорыкортлар» исемле пьесасы һәм «Дулкыннар» дигән шигырьләр җыентыгы басылып чыга.

Язучы шулай ук балалар өчен шигырьләр һәм, халык иҗаты әсәрләренә нигезләп, поэмалар да яза.

Ләкин Xәй Вахитны язучы итеп таныткан жанр – драматургия. Аның «Беренче мәхәббәт» (1960), «Кайда соң син?» (1963), «Соңгы хат» (1966), «Туй алдыннан» (1969), «Ике килен-килендәш» (1976) һәм башка әсәрләре театр сәнгатендә зур уңыш яулый һәм тамашачыларның мәхәббәтен казана.

Хәй Вахит опера либреттолары һәм музыкаль комедияләр авторы буларак та билгеле. Аның «Самат», «Дим буенда», «Җиһангир», «Наёмщик» дигән опера либреттолары һәм «Мәхәббәт җыры», «Кияүләр» исемле музыкаль комедияләре бар.

Хәй Вахит опера либреттолары һәм музыкаль комедияләр авторы буларак та билгеле. Аның «Самат» (1957, Х.Вәлиуллин музыкасы), «Дим буенда» (1965, Х.Вәлиуллин музыкасы), «Җиһангир» (1976, Р.Гобәйдуллин музыкасы) операларына язган либреттолары һәм «Мәхәббәт җыры» (1971, Сара Садыйкова һәм Р.Гобәйдуллин музыкасы), «Кияүләр» (1972, Сара Садыйкова һәм Р.Гобәйдуллин музыкасы) исемле музыкаль комедияләре бар.

1956 елдан ул СССР Язучылар берлеге әгъзасы.

1960 елда «Беренче мәхәббәт» драмасы өчен Хәй Вахит Татарстан Республикасының Г. Тукай исемендәге Дәүләт премиясенә лаек була.

Татар драматургиясен һәм татар театр сәнгатен үстерүдәге хезмәтләре өчен Хәй Вахитка 1968 елда Татарстанның, ә 1978 елда «Россия Федерациясенең атказанган сәнгать эшлеклесе» дигән мактаулы исемнәр бирелә.

Хәй Вахит 1978 елның 7 июлендә вафат була.

Хәтер 
Биектау районы Мәмдәл мәктәбенә исеме бирелгән.

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Тулы биографиясе
 Хәй Вахит сүзләренә язылган җырлар
 Мирас сайтында Хәй Вахит

Шулай ук карагыз 

Татар драматурглары
Тукай премиясе лауреатлары
ТАССР атказанган сәнгать эшлеклеләре
РСФСР атказанган сәнгать эшлеклеләре
Казан театр укуханәсен тәмамлаучылар
1804 ел



Вакыйгалар 
 9 март — Франция рәсми рәвештә Луизиананы АКШ-га бирде.
 11 август — Австрия империя булды.
 17 ноябрь — Казан дәүләт университеты нигезләнә.
 2 декабрь — Наполеон Бонапарт үзен император буларак игълан итте.

Туулар 

 16 февраль — Жүл Жанен, француз язучысы, тәнкыйтьче һәм журналист.
 14 март — Иоганн Штраус (), Австрия композиторы, дирижёр.
 1 июнь — Михаил Глинка, рус композиторы.

Вафатлар 

 10 июль — Канзафар Усаев, Е. Пугачев җитәкчелегендәге хәрәкәт юлбашчыларының берсе.

1804 ел
Еллар