alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Ordono de la Diino

La Ordono de la Diino estas tradicia inspiriga teksto uzata en la novpaganisma religio Viko.  Pluraj versioj ekzistas, tamen ĉiuj havas la saman temon, ke Ordono doniĝis de Diino al siaj admirantoj.  La plej bone konata versio estas tiu, kiun skribis Gerald Gardner, kaj reskribis Doreen Valiente dum la 1950-aj jaroj.  Ĝi estas parto de la Libro de Ombroj de Gardnerian tradicio de Viko.

Kelkaj nesamaj versioj de vika Ordono de la Dio kreiiĝis por esti akompananto de la Ordono de la Diino.

La Ordono de la Diino estas senkopirajta teksto, kaj ekzistas Esperanta traduko, kiun faris Meteo MCLAUGHLIN.

Traduko
La Ordono de la Diino konsistas el du partoj: La Vortoj de la Patrino, kaj La Vortoj de la Stel-Diino.

Sekvas la traduko kiun faris Mateo MCLAUGHLIN.

La Vortoj de la Patrino
Aŭskultu la vortojn de la Granda Patrino, kiu estas nomita inter homoj Artemis, Astarta, Diona, Melusina, Afrodita, Keridven, Diana, Arionrod, Briĝid, kaj per multaj aliaj nomoj:

"Kiam ajn vi bezonas ion, unufoje en la monato, prefere en plenluno, vi kunvenu en iun sekretan lokon kaj adoru la spiriton de Mi, Kiu estas la Reĝino de ĉiuj saĝuloj. Vi estu liberaj de sklaveco, kaj kiel pruvo, ke vi estas liberaj, vi estu nudaj dum viaj ritoj. Kantu, bankedu, dancu, muziku, kaj amoru, en Mia ĉeesto, ĉar Mia estas la ekstazo de la spirito kaj Mia estas ankaŭ ĝojo sur la Tero. Ĉar Mia leĝo estas amo al ĉiuj estuloj, kaj Mia estas la sekreto, kiu malfermas la pordon de juneco, kaj Mia estas la kaliko de vino de vivo, kiu estas la Kaldrono de Keridven, kiu estas la Sankta Gralo de senmorteco. Mi donas la scion de la eterna spirito, kaj trans morto Mi donas pacon kaj liberecon kaj reunuiĝon kun tiuj, kiuj iris antaŭe. Mi postulas neniun oferon, ĉar Mi estas la patrino de ĉio kaj Mia amo estas verŝata sur la Teron."

La Vortoj de la Stel-Diino
Aŭskultu la vortojn de la Stel-Diino, kies piedpolvo estas la civitanoj de la ĉielo, kies korpo ĉirkaŭas la universon:

"Mi, Kiu estas la beleco de la verda Tero, kaj la blanka Luno inter la steloj, kaj la misteroj de la akvoj, Mi vokas viajn animojn leviĝi kaj veni al Mi. Ĉar Mi estas la animo de naturo, kiu donas vivon al la universo. Ĉiuj aĵoj devenas el Mi, kaj ili devas reiri al Mi. Adorado de mi estu en la koro kiu ĝojas, ĉar ĉiuj agoj de amo kaj plezuro estas Miaj ritoj. Beleco, forteco, potenco, kompato, honoro, humileco, ridado, kaj fido estu en vi. Vi kiu serĉas koni Min, sciu, ke viaj serĉadoj kaj sopiroj ne sukcesos, krom se vi scias la Misteron: se tion, kion vi serĉas, vi ne trovas en vi mem, vi neniam ĝin trovos ekstere. Ĉar Mi estis kun vi depost la eko, kaj Mi estas tio, kiu estas atinginta fine de la deziro."

Vidu ankaŭ
Viko
Vika Sentenco
Novpaganismo

Viko
Oktobro

Oktobro () estas la deka monato de la Gregoria kalendaro. Ĝi enhavas 31 tagojn. Ĝia nomo devenas de la fakto, ke ĝi estis la oka monato de la romia kalendaro, dum marto estis la unua, antaŭ la aldono de januaro kaj februaro.

Oktobro estas monato de la aŭtuno en la Norda hemisfero kaj de la printempo en la Suda hemisfero. La signoj de la Zodiako en oktobro estas Pesilo kaj Skorpio.

Oktobro venas post septembro kaj antaŭ novembro.

Oktobro komenciĝas per la sama semajntago kiel januaro, krom en superjaro.

Monatoj
Orinda (Kalifornio)

Orinda estas malgranda urbo en norda Kalifornio, situanta oriente de la Golfo de San-Francisko, en Kantono Contra Costa. Ĝi estas orienta de Berklio kaj okcidenta de Walnut Creek.La urbo estas hejmo de malgranda aro de komputilaj firmaoj. Ekzemple, SIM-CITY konstruiĝis en Orinda-o, kiam MAXXIS havis oficejojn en la teatra kvadrato. DANTZ havis fondan oficejon en la urbeto.

Vojaĝado al Orinda estas simpla. Rapida fervojo (BART) iras al Orinda-o de San-Francisko, Walnut Creek, la Flughaveno Oakland kaj la Flughaveno San-Francisko. Granda senpaga ŝoseo (la 24) iras tra la urbo.

Geografio 
La urbo havas tutan areon de 32,7 km² (12,6 mejloj²). 32,6 km² (12,6 mejloj²) de ĝi estas tero kaj 0,1 km² (0,04 mejloj²) de ĝi estas akvo. De la tuta areo estas 0,32 % akvo.

Demografioj 
Laŭ la popolnombrado de 2000 17.599 homoj, 6.596 domanaroj kaj 5.243 familioj loĝas en la urbo. La loĝantara denseco estas 539,7/km² (1.398,2/mejlo²). Estas 6.744 komadaj unitoj ĉe mezanombra denseco de 206,8/km² (535,8/mejlo²). La rasa konsisto de la urbo estas 86,63 % da blankuloj, 0,47 % da nigruloj aŭ (afroamerikuloj), 0,15 % da indiĝenoj, 9,24 % da azianoj, 0,68 % de aliaj rasaj kaj 2,84 % da du- aŭ plur-rasaj.

Famuloj 
 Owsley Stanley, kemiisto fabrikinda LSD.

Urboj de Kalifornio
Kantono Contra Costa
Origano

La origano (Origanum el lamiacoj) estas genro de aromaj plantoj.

Estas 36 specioj el Eŭropo, Azio kaj la mediteraneaj regionoj, pluraj kultivataj por medicino, spicado kaj ornamo, inter aliaj diktamno-origano (vidu la suban foton), majorano (vidu la suban foton) kaj la ordinara origano (vidu la suban foton).

Bildaro

Kemiaĵoj
Timolo aŭ kamforo de timiano estas kristala senkolora substanco kun karakteriza akre agrabla odoro trovata en naturo ĉefe en la esencoleoj de Thymus vulgaris kaj Origanum vulgare. Timolo apartenas al la grupo de la terpenoj. La timianoleo enhavas ĉirkaŭ 20 ĝis 30% da timolo, kiu ankaŭ estas sintezebla. Timolo estas substanco kun proprecoj baktericidaj, antisepsaj kaj antifungaj.

Majorano (Origanum majorana) botanike apartenas al la lamiacoj.

En kuirarto uzatas la folioj de la planto kiel spico. Majorano fajnigas ĉefe grasajn viandaĵojn, kolbasojn, terpomaĵojn (ekz. rostitajn terpomojn) kaj saŭcojn.

Bildgalerio 

Lamiacoj
Okcidento

Okcidento estas unu el la kvar kompasdirektoj. Ĝi estas la direkto kontraŭa al la turniĝo de la tero, do la direkto en kiu okazas la sunsubiro. Ĝi estas la direkto kontraŭa al oriento.

La esprimo "okcidento" foje estas uzata en kultura aŭ politika kunteksto rilate al la "Okcidenta civilizo".

Apud la Fundamenta vorto "okcidento" kelkaj esperantistoj uzas ankaŭ la esprimon "uesto" (kaj simile uzas "eosto" anstataŭ "oriento"). Tiuj du novradikaj vortoj ebligas mallongigi la kvar kompasdirektojn per kvar malsamaj literoj (E-S-U-N).  tiuj du vortoj ankaŭ havas la avantaĝon, ke ili ne portas la aldonan kulturan signifon, kiun la vortoj "okcidento" kaj "oriento" havas (en la angla krom la ĉefaj "" kaj "" oni fojfoje uzas "" kaj "", do kelkaj erare pensas, ke "okcidento" kaj "oriento" estas tradukoj pli ĝuste de tiuj vortoj, ol de la ordinaraj).

Tamen tiuj du vortoj estas konsiderataj superfluaj . La fakto, ke oni en multaj lingvoj mallongigas la kompasdirektojn per unu litero, ja devenas de tio, ke tiuj lingvoj havas malsamajn komencliterojn por tiuj direktoj. Ne ekzistas efektiva kontraŭargumento al la uzado de dulitera mallongigo en Esperanto: Or-Su-Ok-No. La vortoj "nordo" kaj "sudo" nun ankaŭ havas politikan kromsignifon, sed tio ne estu kialo por enkonduki novajn vortojn sen tiu kromsignifo.

Vidu ankaŭ 
 Kompasdirektoj
 Okcidenta civilizo

Terscienco
Otto von Guericke

Otto von GUERICKE , origine Otto von GERICKE, (naskiĝis la  en Magdeburgo, mortis la  en Hamburgo) estis germana fizikisto kaj inĝeniero. Li unue studis juron en Leipzig, Helmstedt kaj Jena, poste li transloĝiĝis al Leiden por studi tie krom juro ankaŭ matematikon, natursciencon kaj la konstruadon de fortikaĵoj. En la jaro 1626 li revenis al Magdeburgo, kie li ekde 1646 estis unu el la kvar urbestroj. En 1681, kiam en sia hejmurbo disvastiĝis la pesto, li transloĝiĝis al Hamburgo.

Granda merito de Otto von Guericke estas la invento de la aerpumpilo. Li donis la pruvon ke vakuo ekzistas kaj povas esti produktata. El multaj eksperimentoj, per kiuj li publike montris la ecojn de la vakuo, plej famaj estas tiuj de la du duongloboj ("Magdeburgaj duongloboj"): li kunigis ilin, elpumpis la aeron kaj po ok (poste 12 kaj 20) ĉevaloj ligitaj al ĉiu flanko ne povis disigi ilin.

La Universitato de Magdeburgo estas nomata laŭ Otto von Guericke.

Germanaj fizikistoj
Germanaj politikistoj
Germanaj inĝenieroj
Magdeburgo
Leĝo de Omo

La leĝo de Omo (nomita por ĝia elkovrinto Georg Ohm) konstatas, ke la proporcio de la elektra tensio (diferenco de la potencialoj) inter la ekstremaĵoj de konduktilo (aŭ rezistilo) rilate al la elektra kurento trafluanta ĝin estas konstanta, se la temperaturo ne ŝanĝiĝas.

Georg Ohm formulis du leĝojn kiuj estas nomataj leĝoj de Omo.

Unua leĝo de Omo 
La unua leĝo de Omo esprimas la proporcion inter la elektra tensio kaj la elektra kurento. Ĝi estas priskribita per la matematika formulo:

kie  estas la tensio (esprimita en Volto) inter la ekstremaĵoj de la konduktilo, kaj  estas la elektra kurento trafluanta ĝin.

Dua leĝo de Omo 
La dua leĝo de Omo permesas kalkuli la elektran rezistancon de konduktilo, se vi scias la karakterizojn fizikan kaj ĝeometran. Ĝi estas priskribita per la matematika formulo:

kie  estas la longo de la konduktilo (esprimita de metroj),  ĝia sekcio (esprimita de la kvadratoj de metroj ), kaj  estas parametro, kiu dependas je la konduktilo kaj la temperaturo.

Vidu ankaŭ 
 Elektra rezistanco

Eksteraj ligiloj 

 "La oma leĝo"  kun reta kalkulo (dane)
 "Malmulto pri la oma leĝo kaj nombroj"  (dane)
  (angle)

Fiziko
Elektrotekniko
Flughaveno O'Hare

Flughaveno O'Hare (Chicago-O'Hare International Airport) estas la plej uzata flughaveno en Usono, de tempo al tempo eĉ en la mondo. Malfermiĝis dum la 1930-aj jaroj sub la nomo Orchard Field. Urbo Ĉikago aĉetis la flughavenon kaj renomis ĝin "O'Hare" laŭ heroo de la Dua mondmilito, Edward "Butch" O'Hare, en 1949.

En la epoko de la transoceana aviadilo 747 O'Hare estas oportuna pro esti unu el la malmultaj lokoj en Usono, el kie oni povas flugi rekte al kaj Azio kaj Eŭropo.

 IATA-kodo: ORD
 ICAO-kodo: KORD
 Alto super maro: 203,6 m (668 futoj)
 Retloko: http://www.ohare.com

Eksteraj ligiloj 

 http://www.ohare.com/ohare/home.asp  
 http://modernization.ohare.com/program.htm 
 http://www.suburban-ohare.org ) 

Ohare
Ĉikago
Oriento

Oriento estas unu el la kvar kompasdirektoj. Ĝi estas la direkto kontraŭa al okcidento, do la direkto kiun sekvas la terglobo dum sia turniĝo kaj la direkto, en kiu okazas la sunleviĝo.

Kvankam orienteco estas relativa afero, oni ofte subkomprenas orienta kiel orient-eŭrazia, aŭ pli simple Azio precipe kiam temas pri kulturo.

La esprimojn "Proksima Oriento", "Meza Oriento" kaj "Fora Oriento" multaj esperantistoj konsideras evitindaj en internaciaj kuntekstoj, ĉar ili devenas de la eŭropa perspektivo, do ne estas internaciaj. Anstataŭe eblas uzi "okcidenta Azio" kaj "orienta Azio" (tia internaciigita uzo ankaŭ estas rekomendita en la Esperanta Vikipedio kaj uzata ĉe UN).

Astronomie oni vastigas la nocion "oriento" aŭ "eosto" al aliaj planedoj aŭ lunoj.

En kelkaj landoj, framasonoj nomas siajn landajn grandajn loĝiojn Oriento, kiel, ekzemple la Granda Oriento de Brazilo.

La sciencfikcia aŭtoro Harry Harrison en sia novelo "The stainless steel rat gets drafted" (ŝtalrato rekrutiĝas) priskribas planedon, sur kiu la suno leviĝas ne oriente, sed okcidente. Tio teorie eblas, se la ĉirkaŭsuna rotacio de la planedo estas malpli rapida ol la ĉirkaŭaksa (do se la tago estas pli longa ol la jaro).

"Eosto" 
Apud la Fundamenta vorto "oriento" kelkaj esperantistoj uzas ankaŭ la esprimon "eosto" (kaj simile uzas "uesto" anstataŭ "okcidento"). Tiuj du novradikaj vortoj ebligas mallongigi la kvar kompasdirektojn per kvar malsamaj literoj (E-S-U-N).  tiuj du vortoj ankaŭ havas la avantaĝon, ke ili ne portas la aldonan kulturan signifon, kiun la vortoj "okcidento" kaj "oriento" havas (en la angla krom la ĉefaj "" kaj "" oni fojfoje uzas "" kaj "", do kelkaj erare pensas, ke "okcidento" kaj "oriento" estas tradukoj pli ĝuste de tiuj vortoj, ol de la ordinaraj).

Tamen tiuj du vortoj estas konsiderataj superfluaj de . La fakto, ke oni en multaj lingvoj mallongigas la kompasdirektojn per unu litero, ja devenas de tio, ke tiuj lingvoj havas malsamajn komencliterojn por tiuj direktoj. Ne ekzistas efektiva kontraŭargumento al la uzado de dulitera mallongigo en Esperanto: Or-Su-Ok-No. La vortoj "nordo" kaj "sudo" nun ankaŭ havas politikan kromsignifon, sed tio ne estu kialo por enkonduki novajn vortojn sen tiu kromsignifo.

Vidu ankaŭ 
 Kompasdirektoj
 Orientaj religioj
 Orientalistiko
 Orientismo (ideologio)
 Orientalismo
 "Orientaj" Civilizoj: Islama civilizo, Ĉina civilizo, Hinda civilizo ktp.

Bildaro 

Astronomio
Geografio
Oscar Wilde

Oscar Fingal O'Flaherty Wills WILDE  (naskiĝis la  en Dublino; mortis la  en Parizo) estis irlanda dramverkisto, poeto kaj romanisto.

Post studado en Dublino kaj Oksfordo li de post 1879 vivis en Londono, kie li rapide famiĝis pro sia spriteco kaj pro sia ekscentra vivostilo. Post la unuaj literaturaj sukcesoj li faris prelegvojaĝon tra Usono kaj Kanado. Kiel publika figuro en viktori-epoka Londono li estis grava pensulo kaj praktikanto de la loka arta movado konata kiel estetikismo kaj dekadencismo. En 1895 li pro samseksemo estis juĝita al dujara malliberigo; siajn spertojn en la malliberejo li poste priskribis en The Ballad of Reading Gaol ("La Balado pri malliberejo Reding"). Wilde mortis malriĉa, soleca kaj alkoholmalsana. Mallonge antaŭ sia morto li konvertiĝis al katolikismo.

Listo de verkoj 
 Ravenna (1878)
 The Happy Prince and Other Tales (1888)
 The Picture of Dorian Gray (1891)
 A House of Pomegranates (1892)
 Lady Windermere’s Fan (1893)
 A Woman of No Importance (1893)
 Salome (1893 en franca lingvo, 1894 en la angla)
 An Ideal Husband (1895)
 The Importance of Being Earnest (1895)

En Esperanto aperis 
 La najtingalo kaj la rozo (tr. Otto Simon, Lingvo Internacia, 1906, p. 284-289)
 Salome, dramo en unu akto (= Esperanta Teatro Internacia 1). Tradukis Hendrik Bulthuis. Amsterdamo: Veldt, 1910. 39 paĝoj.
 Salome, dramo en unu akto. Tradukis CHIF Toshio. Japana Esperanta Esperantokooperativo, 1973. 51 paĝoj.
 La graveco de la fideliĝo (The Importance of Being Earnest) (= Esperantaj Kajeroj 9). Tradukis William Auld. Manĉestro 1987. 79 paĝoj. ISBN 0-9505323-7-1
 La balado de prizono Reding (The Ballad of Reading Gaol) (= Fonto-Serio 25). Tradukis Leopoldo Knoedt. Ŝapekoo: Fonto, 1993. 77 paĝoj.
 La homa animo sub socialismo; El “De profundis”; Frazoj kaj filozofioj por uzado far junuloj. Tradukis Kris Long. En: Liberecanaj pensoj. Beauville: SAT-Broŝurservo, 1999.
 La feliĉa princo (The Happy Prince). Tradukis Nikolao Griŝin.
 La sindonema amiko (The devoted friend). Tradukis Barry Friedman.
 [http://eo-literaturo.wikispaces.com/LA+MODELA+MILIONULO+(WILDE,O.) La Modela Milionulo] (The Model Millionaire) tradukis Detlef Karthaus
 Salomeo, bildstria parodio de Serge Sire, La KancerKliniko-103. unua paĝo dua paĝo tria paĝo kvara paĝo
 La portreto de Dorian Gray (The Picture of Dorian Gray) tradukis Aitor Arana, Amorebieta, 2012 ISBN 978-84-15-50819-9

 Vidu ankaŭ 
 De Profundis'', letero al lia iama amulo Lordo Alfred Douglas
 Telenio atribuita al Oscar Wilde
 Bohemiismo
 Estetikismo
 Uranismo

 
Irlandaj verkistoj
Anglalingvaj verkistoj
Irlandaj socialistoj
GLAT-historio
GLAT-personoj
GLAT-verkistoj
Orson Welles

Orson WELLES (naskiĝis la 6-an de majo 1915 en Kenosha, Viskonsino, mortis la 10-an de oktobro 1985 en Losanĝeleso) estis usona aktoro, scenaristo kaj reĝisoro.

Lia kariero komenciĝis en la Dublina Teatro Gate Theatre en la jaro 1931. Ekde 1933 li laboris ĉe Novjorka radiostacio. La atenton de Hollywood li kaptis per sia radiodramo War of the Worlds (adaptita laŭ verko de H. G. Wells). Li tiel genie prezentis ĝin, ke tiuj aŭskultantoj, kiuj elektis lian programon anstataŭ tiu de Edgar Bergen, vere kredis, ke eksterteranoj el Marso ekatakis la teron.

Mondfamon Welles gajnis pro la filmo Citizen Kane, al kiu li kontribuis kiel scenaristo, aktoro kaj reĝisoro. Kvankam la filmo ne portis grandan financan gajnon kaj eĉ estis bojkotata de la eldonisto William Randolph Hearst, kiu en ĝi vidis paralelojn al sia propra vivo, la senkonvenciaj eksperimentoj pri sonoj, kameraumado kaj filmotondado igis kritikantojn paroli pri majstroverko. Dum jaroj Citizen Kane estas sur la unua loko de la listo de la plej gravaj / famaj usonaj filmoj .

Li geedziĝis kun usona aktorino Rita Hayworth, kiu rolis en lia The Lady from Shanghai.

Orson Welles, kiu ankaŭ famas pro siaj filmigoj de Ŝekspiraj verkoj, en 1971 gajnis Honor-Oskarpremion. Nuntempe li estas rigardata unu el la plej gravaj filmistoj de la kinohistorio.

Famaj filmoj 
 Citizen Kane (Usono, 1941)
 The Magnificent Ambersons (Usono, 1942)
 The Stranger (1946)
 The Lady from Shanghai (Usono, 1947)
 Macbeth (Usono, 1948)
 The Third Man (Britio, 1950)
 Othello (Usono/Francio/Italio, 1952)
 Moby Dick (Usono, 1956)
 Touch of Evil (Usono, 1958)
 The Long, Hot Summer (Usono, 1958)
 Der Prozess (Germanio/Francio/Italio, 1962), kun Romy Schneider
 Casino Royale (Britio, 1966)
 Paris brûle-t-il ? (Francio/Usono, 1966) (aktoro)
 Catch 22 (Usono, 1970)

Porokazaj aperoj 
 The Black Rose

Vidu ankaŭ 
 100 Jaroj... 100 Steluloj de AFI

Homoj el Viskonsino
Oskaro
Usonaj aktoroj
Usonaj reĝisoroj
Origamio

Origamio (折り紙, de  ori 折り ‘faldo’ + kami 紙 ‘papero’), foje nomata origamo, estas tradicia japana arto de paperfaldado. Oni uzas paperfolion kaj faldas el ĝi figuron, sen tondi la materialon. La figuroj povas esti bestoj, (ankaŭ homoj), transportoj, abstraktaj figuroj ktp.

La vorto origamio venas de la japana oru „faldi“, kaj kami „papero“. Kelkaj opinias, ke ĉi tiu arto disvolviĝis en la periodo nomata Edo (1603-1867), aliaj — ke ĝi estis enkondukita en Japanion de germana instruistino dum Meiji epoko.

Guruoj kaj gravaj artistoj 

 Akira Yoshizawa - la patro de moderna origamio.
 Robert J. Lang - evoluinta algoritmojn por desegnado de kompleksaj origamimodeloj kaj kelkaj origami-bazitaj patentoj.
 Samuel Randlett - unu el la fondintoj de moderna origamio.
 Robert Harbin - populara origamimagiisto kaj artisto kiu direktis britan programon pri origamio.
 Kunihiko Kasahara - origamimajstro kaj aŭtoro de multaj libroj.
 Koshiro Hatori - origamimajstro kaj preleganto pri origamio ĉe la Universitato de Tokio.
 Toshikazu Kawasaki - japana matematikisto, evoluigis teorion por egallatera faldado.
 Éric Joisel - franca skulptisto, spertulo pri dezajnado de realismaj maskoj kaj figuroj.
 John Montroll - usona origamiartisto kaj verkinto de libroj pri origamio.

Vidu ankaŭ 

 Arto de Japanio
 Orizuru
 Kusudama
 Modulara origamio
 Mil gruoj
 Papera aviadilo
 Papera metio (Krafto)
 Matematiko de paperfaldado
 Papera modelo
 Lampiono
 Origamio de DNA
 Fleksagono
 Paktuko
 Papera aŭguristo (japane Kaŭa-Kaŭa)

Eksteraj ligiloj 
 Ekzemploj kun klarigo 
 Prezento dum AMO-seminario (Esperanto)
 Day 4/30 - Beating heart Origami ASMR (Eo)

Referencoj
Premio Turing

Premio Turing () estas fondita en 1966 de la Association for Computing Machinery ("Asocio pri Komputila Maŝinaro"), donita ĉiujare al gravaj kontribuantoj de daŭra valoro al komputoscienco. La premio nomiĝas por memorigi la pioniron de komputado, anglan scienciston Alan Turing. Ĝi estas la plej grava premio en la kampo.

Ĝis 13-a de novembro 2014, Intel kaj Guglo kune kontribuadis mondonacon de 250 000 USD. Intel poste ĉesis kontribuadon. Guglo anstataŭe pliigis sian kontribuon ĝis 1 000 000 USD, monsumo proksima al tiu de Nobel-premio.

Ricevintoj de la premio

Eksteraj ligiloj 

 Listo de ricevintoj de premio Turing

Notoj 

 
Premioj
Premioj en scienco aŭ tekniko
Komputiko
Listo de preĝoj

Iuj gravaj kristanaj, precipe
katolikaj, preĝoj en Esperanto kaj en
la latina:

Pater Noster

Signum Crucis

Gloria

Symbolum Apostolorum

Symbolum Nicænum

Symbolum Nicænum Constantinopolitanum

Gloria Patri

Ave Maria

Salve Regina

Danko Ĉemanĝa 

Antaŭ la manĝo:

Post la manĝo:

O Bone Jesu

Vidu ankaŭ 
ADORU (Kristana preĝ- kaj kantlibro publikigita ankaŭ rete)
Rozario
Via crucis (Kalvaria vojo)
La Verda Standardo

Eksteraj ligiloj 
Bazaj preĝoj (kristanaj) en Esperanto 

Kristanismo
Ptolemeo

Tiu ĉi artikolo temas pri la sciencisto Ptolemeo. Por aliaj Ptolemeoj vidu la apartigilon.

Ptolemeo (87-150, floris 130-150), (Κλαύδιος Πτολεμαῖος greke, Klaudios Ptolemaios) greka sciencisto kaj frua astronomo de Aleksandrio, kies verkoj pri la Tero kaj la Universo informis la mondbildon de Eŭropo dum la sekvantaj 1500
jaroj. La plej fama el liaj verkoj estas la Almagesto, verko belega sed difekta, en kiu li tezis ke la
Suno kaj la planedoj iras ĉirkaŭ la Tero - geocentrismo. Ĉi tiu teorio daŭris ĝis la 17-a jarcento kiam Galileo kaj Keplero pruvis la kontraŭan teorion de Koperniko (kun ŝanĝoj). Ptolemeo ankaŭ verkis tre influan libron pri geografio.

La radika eraro de Ptolemeo ne estas la loko por la Tero: malgraŭ ĉio, se movo estas relativa, sekve oni povus konstrui precizan teorion kiu metas la Teron en la centron. Kontraŭe, lia radika eraro estis, ke li uzis cirklojn kaj ne elipsojn. Eraro kiun ne ĝustigis Koperniko sed Keplero.

Ptolemeo uzis cirklojn kaj metis la Teron en la centron ĉar li uzis fizikon aristotelan. Pro tio, li vidis la ĉielon kiel loko sendifekta kaj eterna, kaj tial loko ne de la difekta elipsa movo sed de perfekta cirkla movo. Kaj pro Aristotelo, Ptolemeo ankaŭ kredis ke ĉia solida materio nature movas al la centro de la universo, el kio fariĝis la Tero. Tial la geocentrismo de Ptolemeo ne devenis de lia observado, sed de la aristotela fiziko kiun li antaŭsupozis. Antaŭsupozinte geocentrismon, nur poste Ptolemeo akordigis siajn observadojn al ĝi.

Kvankam Ptolemeo ŝajnas eksmoda kaj ridinda al modernuloj, li staras kiel timinda averto: teorio scienca povas esti tute preciza en siaj antaŭdiroj sed esti tute malprava. Pri Ptolemeo esploris ekz. la germano Friedrich Lammert.

Vidu ankaŭ 

 4001 Ptolemeo

Romianoj de la 1-a jarcento
Romianoj de la 2-a jarcento
Naskiĝintoj en 87
Mortintoj en 150
Historio de Egiptio
Personoj cititaj en La Dia Komedio (Infero)
Egiptaj astronomoj
Egiptaj matematikistoj
Helenaj astronomoj
Helenaj matematikistoj
Helenaj geografoj
Astrologiaj verkistoj
Helenaj muzikteoriistoj
Helenaj astrologoj
Egipta kalendaro
Plutono

134340 Plutono estas nanplanedo rondiranta Sunon plejparte ekster la orbito de la oka planedo Neptuno. Ĝis la jaro 2006 ĝi estis klasata kiel la naŭa planedo de Suno, sed la 24-an de aŭgusto 2006 la ĝenerala asembleo de Internacia Astronomia Unio tiel precizigis la difinojn de klasoj de objektoj en la suna sistemo, ke Plutono perdis la epiteton planedo. Ekde tiam ĝi estas membro de la grupo planedoidoj, al kiuj komence apartenas ankaŭ la plej granda konata asteroido Cereso kaj la trans-Neptuna objekto Eriso. Tiu grupo verŝajne kreskos.

<li>Loko: ekster la 8-a planedo: meze 5,9 × 1012 m for de Suno (39,5 AU).
<li>Aĝo: 4,6×109 jaroj.

Plutono iam estas pli proksima al Suno ol Neptuno estas. Povas esti, ke ĝi iam estis luno de Neptuno. Lastan fojon Plutono troviĝis interne de la orbito de Neptuno ekde la 7-a de februaro 1979 ĝis la 11-a de februaro 1999.

Plutono havas atmosferon el maldensaj metano kaj nitrogeno, kaj, sur la grundo, glacion el metano. Kiel Tero kaj Marso, Plutono havas sezonojn ("vintro" kaj "vintrego") kaj polusajn glaciojn.

Oni malkovris du novajn satelitojn Nikso kaj Hidro en 2005, la kvaran provizore nomatan S/2011 P 1 aŭ P4 en 2011 kaj la kvinan (Stikso) en 2012.

Statuso 

Plutono estas tre malgranda: la plej malgranda el la klasikaj planedoj, Merkuro, estas dudekoble pli granda, laŭ maso, kaj eĉ Luno estas kvinoble pli granda. Sep lunoj (Luno, Iono, Eŭropo, Ganimedo, Kalisto, Titano kaj Tritono) estas pli grandaj ol Plutono. Aldone, Plutono similas al Tritono, luno de Neptuno. Aliflanke, Plutono povas esti konsiderata nur granda objekto de la malproksima Kujpera zono, arego da trans-Neptunaj objektoj (inter 30 AU kaj 100 AU for de Suno), estante frato de Haŭmeo kaj Makemako. Aldone, la orbito de Plutono estas tre nekutima por planedoj: ĝi vagas ekster la ekliptiko, for de la zodiako, kaj eĉ transiras la orbiton de Neptuno. – La decida afero por forigi Plutonon el la listo de planedoj estis la tria el la novaj planedo-kriterioj de IAU (2006): nur tia objekto povas esti nomata planedo, kiu "regas sian vojon", t.e. kiu forbalais aliajn objektojn el la ĉirkaŭaĵo de sia orbito.

Bildaro

Referencoj

Literaturo 
 Jones, Barrie William, Pluto: sentinel of the outer solar system / Barrie W. Jones, Cambridge; Cambridge University Press, 2010, 231 paĝoj. : Ill. Bibliografio; Includes bibliographical references and index; ISBN 978-0-521-19436-5 (hardback); ISBN 0-521-19436-9 (hardback)

Vidu ankaŭ 

 Plutono - dio
 Pluto (Disney)

Eksteraj ligiloj 

 Pluton (Le système solaire à portée de votre souris – La Sunsistemo musklake atingebla)
Paŭlo

Paŭlo estas vira nomo devenanta el la latina Paulus. La virina paro estas  Paŭla. Tiu nomo apartenas al la oftaj nomoj.

Nomtagoj 
 15-a, 18-a, 25-a de januaro 
 10-a kaj 22-a de februaro  
 1-a kaj 28-a de aprilo  
 26-a, 29-a, 30-a de junio  
 19-a októbro

Paŭlo en aliaj lingvoj 
 Pau (ca)
 Pablo (es)
 Pál (hu), karesnomo: Pali
 Paolo (it)
 Paul (en, fr, de, ru, sv)
 Paulus (nl)
 Pavel, Павел (be, cz, ru)
 Pavlo (uk)
 Pavol (sk)
 Paweł (pl)
 Poul (da)

Famaj nomportantoj

Papoj 
 Paŭlo la 1-a (papo)
 Paŭlo la 2-a
 Paŭlo la 3-a
 Paŭlo la 4-a
 Paŭlo la 5-a
 Paŭlo la 6-a
 Johano Paŭlo la 1-a
 Johano Paŭlo la 2-a

Sanktuloj 
 Sankta Paŭlo
 Sankta Paŭlo la Ermito
 Sankta Vincento de Paul

Famaj kristanoj 
 Paŭlo de Tarso, apostolo
 Paŭlo Diakono, monaĥo
paŭlanoj

Regantoj 
 Paŭlo la 1-a (Rusio), rusa caro

Esperantistoj
 Paŭlo Lengyel
 Paŭlo Mikaelo Kirjuŝin
 Paul Ariste

Famaj Paŭloj 

 Pál Ábrahám, komponisto
 Pál Ányos, poeto
 Pál Bedő, episkopo
 Pál Bornemisza (episkopo)
 Pál Bugát, kuracisto
 Pau Casals, violonisto
 Paul Cézanne, pentristo
 Pavel Ĉerenkov, fizikisto
 Paŭlo Erdős, matematikisto
 Paul Gauguin, pentristo
 Pál Gombás, fizikisto
 Pál Heim, kuracisto
 Paul Hindemith, komponisto
 Pál Jávor, aktoro
 Pál Kadosa, pianisto
 Paŭlo Kinizsi, militestro
 Pál Kitaibel, botanikisto
 Paul Klee, pentristo
 Pál Losonczi, ŝtatestro
 Paul Lauterbur, kemiisto
 Pál Maléter, ministro
 Paul McCartney, gitaristo
 Pablo Neruda, poeto
 Paul Newman, aktoro
 Pál Nyáry, politikisto
 Pier Paolo Pasolini, reĝisoro
 Pablo Picasso, pentristo
 Peter Paul Rubens, pentristo
 Pál Schmitt, ŝtatestro
 Pál Teleki, ĉefministro
 Paŭlo Tomori, militestro
 Paul Valéry, poeto
 Pál Várdai, ĉefepiskopo
 Pál Vasvári, politikisto
 Paul Verlaine, poeto

Familia nomo 
La hungara nomo Pál estas ankaŭ familia nomo, ekzemple András Pál, András Pál (aktoro), Árpád Pál, Hunor Pál.

Vidu ankaŭ 
Paŭlo (polpo)
 Esperantaj personaj nomoj
 1314 Paŭlo, asteroido

Viraj personaj nomoj
Plena Manlibro de Esperanta Gramatiko

La Plena Manlibro de Esperanta Gramatiko (PMEG) estas libro, kiu klarigas la Esperanto-gramatikon en facile komprenebla maniero. Ĝi estas verkita ĉefe de Bertilo Wennergren. La mallongigon PMEG multaj elparolas kiel "pomego". Ĝi celas ordinarajn Esperantistojn, kiuj volas studi la gramatikon, vortfaradon, skribon, kaj elparolon de tiu lingvo. Pri la enhavo de PMEG respondecas nur Wennergren, sed helpis en la verkado multaj aliaj personoj.

Por plifaciligi la komprenon, ĝi ne uzas tradiciajn gramatikajn terminojn. Ekzemploj de la uzataj terminoj estas O-vorto anstataŭ “substantivo” kaj “rolvorteto” anstataŭ “prepozicio”. Tiuj novspecaj gramatikaj terminoj aldone pli taŭgas por priskribi Esperanton ol la tradiciaj terminoj. Ekzemple, laŭ la tradiciaj terminaro, la vortoj “tiu”, “ambaŭ” kaj “ties” estus adjektivoj, sed ili kondutas tre malsame al la adjektivoj finiĝantaj per “a”; la termino A-vorto kungrupigas vortojn, kiuj kondutas simile.

La libro difinas sin kiel konserveman verkon, kiu multloke defendas la Fundamentan kaj Zamenhofan lingvaĵon kontraŭ diversaj reformemaj ideoj kaj uzoj, sed ĝi ankaŭ prezentas modernajn uzojn kaj evoluojn, eĉ tiajn, kiujn iuj eble opinias tro drastaj.

PMEG estas ĉefe praktika lernilo, do ĝi ne celas esti teoria verko por lingvistoj, male de la Plena Analiza Gramatiko, kiun oni taksis la plej granda esplora projekto pri Esperanta gramatiko ĝis la eldono de PMEG.

Paperaj eldonoj 
De 1995 ĝis 2006, PMEG ekzistis nur en interreto, sed ekde 2006 ankaŭ aĉeteblas la papera versio, eldonita de Esperanto‑USA. En 2020 E@I, kunlabore kun La Ranetoj, publikigis novan paperan eldonon. La unua eldono (nun elĉerpita) aperis en 2005. Ĝin eldonis Esperanto-Ligo por Norda Ameriko, nun nomata Esperanto-USA.

Referencoj

Eksteraj ligiloj 

 

 Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience : entajpu la vortojn "plena manlibro".

Gramatiko de Esperanto
Esperantlingvaj retejoj
Antverpena Lingvo-libraro
Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
Pensilvanio

Pensilvanio ( [pensilvejnja], pensilvanigermane Pennsilfaani) estas usona ŝtato. Ĝi estis brita kolonio de Nordameriko (1682-1776) kaj nun estas unu el la 50 ŝtatoj de Usono, havante 12,3 milionojn homojn kaj 119.290 km² da areo. Ĝi estas en la nordoriento de la lando, inter Nov-Jorkio kaj Marilando; kaj Nov-Ĵerzejo kaj Ohio.

Pensilvanio havas du grandajn urbegojn: Filadelfio en la oriento kaj Picburgo en la okcidento. La ĉefurbo estas malgranda urbo en la centro: Harrisburg. La ŝtato estas plejparte montara kaj arbara.

Pensilvanio estis fondita de William Penn en 1682 kiel kolonio de la brita imperio. PENN ricevis la nordamerikan terpecon de La Brita Reĝo kiel donacon, sed li elektis krome pagi al la lokaj indianoj, al kiuj ĝi vere apartenis. "Pensilvanio" en la latina signifas "la arbaro de Penn". La kolonio toleris religiojn, eĉ judismon kaj katolikismon, kaj fariĝis loko de rifuĝejo interalie de kvakeroj kaj de parolantoj de la pensilvanigermana lingvo (inkluzive amananoj ("amiŝoj") kaj menonanoj).

En 1776, Pensilvanio, kun 12 aliaj kolonioj, ribelis kontraŭ la reĝo por fondi Usonon. Pensilvanio fariĝis la 2-a ŝtato de Usono je la 12-a de decembro 1787. Antaŭ la konstruado de Vaŝingtono, Filadelfio estis la ĉefurbo de la nova nacio. La batalo de Gettysburg okazis je Julio 1,2,3 1863 ĉe Gettysburg. Ĝi estis la plej grava batalo de la Usona Enlanda Milito. 

Dum 1850-1950, Pensilvanio produktis multe de la ŝtalo kaj karbo de Usono. Ĝi estas fama kiel produktanto de la ĉokolado de Hershey's Chocolate (ĉokolado de Hershey), kompanio fondita de la menonano Milton Hershey.

Kantonoj

Estas 67 kantonoj en Pensilvanio.

Adams, Allegheny,  Armstrong,  Beaver,  Bedford,  Berks, Blair, Bradford, Bucks,
Butler, Cambria, Cameron, Carbon, Centre,  Chester,  Clarion,  Clearfield,  Clinton,  Columbia, Crawford, Cumberland, Dauphin, 
Delaware, Elk, Erie, Fayette, Forest, Franklin, Fulton, Greene, Huntingdon, Indiana, Jefferson, Juniata, Lackawanna, Lancaster, 
Lawrence, Lebanon, Lehigh, Luzerne, Lycoming, McKean, Mercer, Mifflin, Monroe, Montgomery, Montour, Northampton, Northumberland,
Perry, Philadelphia, Pike, Potter, Schuylkill, Snyder, Somerset, Sullivan, Susquehanna, Tioga, Union, Venango, Warren, Washington,
Wayne, Westmoreland, Wyoming, kaj York

Setlejoj
 Fort Washington

Servoj 
 Sankt-Jozefa Universitato

Bildaro

Vidu ankaŭ
 Pensilvania Kanalo

Subŝtatoj de Usono
Piramida stilo

Piramida stilo estas stilo de skribado uzata de ĵurnaloj: la plej grava informo estas en la komenco de la artikolo, malpli grava informo estas posta. Kutime, la unua alineo estas resumo de la artikolo, la postaj alineoj plenigas la detalojn. La inversa ordo de ŝerco aŭ romano. 

La piramida stilo strebas respondi al la kvin demandoj: Kiu? Kie? Kiam? Kiel? Kial?

Ĵurnalismo
Protelo

{{Taksonomio
|nomo = Protelo
|dosiero = Aardwolf25.JPG
|dosiero larĝo = 300px
|priskribo de dosiero = Protelo
|regno = Animaloj Animalia
|regno2 = animalo
|filumo = Ĥorduloj Chordata
|klaso = Mamuloj Mammalia
|ordo = Karnovoroj Carnivora
|familio = Hienedoj Hyaenidae
|genro = Protelo Proteles
|statuso = LR/lc
|statuso ref = 
|dunomo = Proteles cristata|dunomo aŭtoritato = Sparrman 1783
|mapo de vivoteritorioj =
|mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px
|priskribo de mapo de vivoteritorioj = Vivregiono de Proteles cristata|vikispecio = 
|komunejo = 
}}
Protelo (Proteles cristata) estas genro de afrika mamulo parenca al la hieno, kiu fosas kaŝejojn en la tero (aŭ tre ofte okupas la jam fositajn nestojn de orikteropoj). Tiel ĝia originala nomo aardwolf'' en la afrikansa/nederlanda lingvo signifas ter-lupo.

Kvankam membro de la hienedoj, la protelo estas multe malpli feroca, malpli fortika, kaj malpli granda ol la tipaj hienoj. Ĝi povas manĝi malgrandajn mamulojn aŭ birdojn, sed preferas insektojn, ĉefe termitojn, ne predaĵojn aŭ kadavrojn kiel siaj kuzaj hienedoj. Matura protelo tipe longas 55–80 cm (sen enkalkuli la 20–30 cm da vosto) kaj altas 45–50 cm ĉe la ŝultroj. Pro la sinkaŝemo kaj ĉefe dumnokta aktiveco, la protelo ne estas multe esplorita. Ili vivas dise, unuope, kvankam kelkfoje pluraj patrinoj dividas komunan neston (kaj laŭraporte suĉigas ankaŭ la idojn de la samnestaninoj).

Notoj kaj referencoj 

Hienedoj
Afrotropisa faŭno
Mamuloj de Afriko
Faŭno de Egiptio
Faŭno de Sudano
Faŭno de Etiopio
Faŭno de Orienta Afriko
Faŭno de Kenjo
Faŭno de Tanzanio
Faŭno de Bocvano
Faŭno de Zambio
Faŭno de Angolo
Faŭno de Namibio
Faŭno de Sud-Afriko
Perlo (globeto)

Perlo estas brilblanka globeto formiĝinta en kelkaj specoj de konkuloj (konkoportaj moluskoj).

Kiam fremdaĵo (ekzemple sablero) envenas aperturon de konko, tio kaŭzas la konkulon ekkovradi ĝin per perlaĵo, por malpliigi la iritiĝon. Post multaj jaroj, la grajno estas tiel dike kovrita, ke ĝi bele briletas. Perlo ekestis.

Krom naturaj perloj disponeblas ankaŭ kultivitaj perloj. Tiucele oni intence enmetas fremdaĵon en la konkulon kaj atendas la kovradon per perlaĵo.

Perloj troviĝas kun multaj diversaj farboj, plej ofte oni uzas blankajn aŭ eventuale helgrizajn.

Pro la perceptado de perlo kiel tre bela, malofta objekteto, oni ankaŭ povas nomi elstare belan artoverk(et)on perlo.

Proverbo 
Ekzistas proverbo pri perlo en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof:

Referencoj

Vidu ankaŭ 
 Vitroperlo
 Kultivita perlo
 Bido
 Gemo

Biologio
Juveloj
Pärnumaa

La distrikto Pärnumaa (estone  aŭ ) estas distrikto () en Estonio. Ĉefurbo estas Pärnu.

Geografio 
Pärnumaa situas en la sudokcidento de la lando.

Politiko 
La ĉefo de la distrikta registaro () estas distriktestro (), kiun enpostenigas la estona registaro por oficperiodo de 5 jaroj.

Urboj kaj Komunumoj 
 La distrikto konsistas el tri urboj () kaj 20 landkomunumoj ( aŭ ).

Distriktoj de Estonio
Põlvamaa

Põlvamaa (estone ankaŭ  = distrikto de Põlva) estas unu el la 15 distriktoj de Estonio. Ĝi situas sud-oriente en la lando. Ĝi havas  kaj en 2004 havis  loĝantojn (15/km²).

Ĝi limas al la distriktoj Tartumaa, Valgamaa kaj Võrumaa kaj al Rusio. Parto de la limo al Rusio ne estas traktate fiksita, kaj kelkaj vilaĝoj en la distrikto estas atingeblaj nur tra rusia teritorio, ekzemple Lutepää kaj Saatse.

 Administra centro: Põlva
 Kamparaj municipoj:
 Ahja
 Kanepi
 Kõlleste
 Laheda
 Mikitamäe
 Mooste
 Orava
 Põlva
 Räpina
 Valgjärve
 Vastse-Kuuste
 Veriora
 Värska

Distriktoj de Estonio
Publikaferoj

La ĝenerala vorto publikaferoj signifas aferoj, kiujn prizorgas la publiko. Ĝi rilatas al publika politiko, leĝoj influantaj ĉiutagan vivon, nia medio, ktp.

Ofte, registaroj, firmaoj kaj organizaĵoj havas oficejon agantan pro publikaj aferoj. Tiuj oficejoj interkomunikas inter la firmao kaj la publiko.

 Ŝtato, Registaro, Formoj de registaro
 Mediprotektado
 Greenpeace
 Sanitarado
 Publika politiko
 Publikaj transportoj
 Regado
 Buĝeto
 Socia sekureco
 Impostado
 Ekonomio
 Socialismo
 Sindikatoj

Socio
Regado
Politiko
Ekonomio
Planken

Planken estas la plej malgranda komunumo de Liĥtenŝtejno, kun nur 374 loĝantoj (2005).

En Planken loĝas Hanni Wenzel, ĉampiono pri skiado.

Komunumoj de Liĥtenŝtejno
Pikardio

Pikardio ( [pikardi']) estas regiono de norda Francio apud la Pariza Regiono suden.

Ĝi konsistas el tri departementoj:
 02 Aisne
 60 Oise
 80 Somme.

Ĉefurbo de la regiono estas Amiens. Inter pliaj urboj aparte menciindas Compiègne kaj Laon. ISO-kodo de la regiono estas FR-S.

Esperanto-movado: La regionon kovras la Nordfrancia Esperanto-Federacio (Nordo-Kaleza Markolo kaj Pikardio).

Vidu ankaŭ 
 Pikardoj

 
Regionoj de Francio
Francilio

Francilio ( [il dəˈfʁɑ̃s], laŭvorte "insulo de Francio"), aŭ Pariza Regiono, aŭ Parizio estas la parto de Francio ĉirkaŭ la ĉefurbo Parizo, do iusence la "koro de Francio". Franclingve ĝi ankaŭ nomatas Région parisienne [reĵjõ parizjen]. Temas pri la plej loĝata regiono de Francio kun 11,6 milionoj da loĝantoj, kaj ankaŭ ekonomie pri la plej forta regiono de la lando.

La regiono Francilio konsistas el ok departementoj: Parizo (kiu estas samtempe urbo kaj departemento), Seine-et-Marne, Yvelines, Essonne, Hauts-de-Seine, Seine-Saint-Denis, Val-de-Marne kaj Val-d'Oise. ISO-kodo de la regiono estas FR-J.

Referencoj

Vidu ankaŭ 
 Francilia distrikto (Francio)
 Metropolo Granda Parizo
 Metroo de Parizo
 RER de Francilio
 Tramtransporto en Parizo
 Transilien

 
Regionoj de Francio
Piemonto

Piemonto ( , kiu signifas piedon de la montoj) estas regiono de nord-okcidenta Italio. Ĝi areas  km² kaj enhavas proksimume 4,3 milionojn da loĝantoj. Ĝia ĉefurbo estas Torino. Oficiala lingvo estas la itala lingvo, sed preskaŭ duono de la loĝantaro, pli-malpli 2 milionoj, parolas ankaŭ la piemontan lingvon, kiu estas latinida lingvo fakte pli simila al la franca aŭ okcitana lingvoj ol al la norma itala.

Geografio 
Fakte Piemonto triflanke estas limigata de la Alpoj, alta montoĉeno, kiu enhavas Monvison, kie fontas la rivero Po, la plej longa de Italio. Piemonto samlimas kun Svislando (norde), Aosta Valo kaj Francio (okcidente), Ligurio (sude), Lombardio kaj Emilio-Romanjo (oriente).

La regiono enhavas ok provincojn (Alessandria, Asti, Biella, Cuneo, Novara, Vercelli, Verbano Cusio Ossola kaj Torino). Aliaj gravaj urboj estas Moncalieri, Rivoli, Bardonecchia, Susa kaj Ivrea.

La Piemonta ebenaĵo estas fekunda agrara lando, kiu produktas tritikon, rizon, maizon kaj valorajn vinberojn, de kiuj devenas famaj vinoj (precipe en la provincoj de Asti, Torino, Cuneo kaj Alessandria). Tiu regiono enhavas ankaŭ plej gravajn industriajn centrojn, elstare Torino, kie estas la fabriko de aŭtomobiloj FIAT, kaj Ivrea, sidejo de la fabriko de komputiloj Olivetti.

Ĉefaj urboj 
Sekvas listo de urboj kun pli ol 50 000 loĝantoj.

Eksteraj ligiloj
Esperanto-movado en Irano

Irano, lando de Azio, antaŭe nomata Persio, havas delonge viglan esperantistan movadon.

Frua periodo 
Laŭ la Enciklopedio de Esperanto de 1934:

Nuntempe 
La Irana Esperanto-Asocio (IREA) estas la Landa Asocio de UEA en Irano. La asocion en 1996 fondis Reza Torabi, Abbas Bagestani, Fariba Nuri Maĝd, Azar (Zahra) Karimi, Abbas Ĥosroabadi kaj Hamzeh Ŝafii.
La oficiala organo de IREA estas la revuo Irana Esperantisto.

Junulara sekcio de IREA nomiĝas Irana Esperantista Junulara Organizo. La kerno de IREA baziĝas sur IREJO kaj eĉ en la jarlibro de UEA oni fondjaron konsideras 1993 (la apero de IREJO).

Vidu ankaŭ 
 Irana Esperanto-Centro
 Listo de iranaj esperantistoj
 La Idealo kaj la Realo de Internacia Lingvo
 Ĝermolisto de iranaj esperantistoj

Eksteraj ligiloj 
   – li instruas Esperanton en la Ferdoŭsi-universitato
 http://www.sabzandishan.com  Informo pri la asocio (persalingva):
 http://groups.yahoo.com/group/iranaj-esperantistoj/  (Jahu-grupo)
 http://www.esperanto.blogfa.com (E-novaĵoj en la persa)

Notoj
Listo de etnoj laŭ populo

Listo de etnoj kun pli ol 10 miliona nombro.

Etnoj Nombro (mln) LandojĈinoj 1093Ĉinio - 98%Hindoj245 Hindio - 99%Usonanoj194 Usono - 99%Bengaloj190 Bangladeŝo - 60%, Hindio - 40%Brazilanoj149 Brazilo - 99%Rusoj146 Rusio - 82%, Ukrainio - 8%, Kazaĥio - 4%Japanoj126 Japanio - 99%Biharoj97 Hindio - 94%, Nepalo - 4%Meksikanoj91 Meksiko - 89%, Usono - 11%Panĝabanoj90 Pakistano - 71%, Hindio - 28%Javanoj90 Indonezio - 99%Germanoj86 Germanio - 91%, Usono - 6%Teluguoj75 Hindio - 100%Koreoj70 Sud-Koreio - 65%, Nord-Koreio - 30%, Ĉinio - 3%Italoj67 Italio - 84%, Usono - 7%, Argentino - 2%Maratoj67 Hindio - 100%Tamiloj61 Hindio - 92%, Sri-Lanko - 6%Vjetnamoj62 Vjetnamio - 99%Egiptoj55 Egiptio - 99%Angloj48 Britio - 90%, Sud-Afriko - 3%Francoj48 Francio - 97%Guĝaratanoj47 Hindio - 99%Ukrainoj46 Ukrainio - 80%, Rusio - 10%Poloj44 Pollando - 88%, Usono - 6%Turkoj40 Turkio - 64%, Germanio - 3%Kanaroj35 Hindio - 100%Kolombianoj35 Kolombio - 98%Malajaloj35 Hindio - 100%Kurdoj35 Turkio - 30%, Irano - 11%, Irako - 25%, Sirio - 10%Orijoj32 Hindio - 100%Haŭsoj31 Niĝerio 84%, Niĝero - 14%Birmanoj30 Birmo - 100%Tajoj30 Tajlando - 100%Afganoj29 Pakistano - 60%, Afganio - 40%Hispanoj29 Hispanio - 92%, Francio - 2%Argentinanoj28 Argentino - 99%Bisajoj27 Filipinoj - 100%Joruboj26 Niĝerio - 96%, Benino - 2%Sundanoj25 Indonezio - 100%Persoj22 Irano - 97%Alĝerianoj22 Alĝerio - 94%, Francio - 6%Iboj22 Niĝerio - 99%Amharoj21 Etiopio - 100%Oromoj21 Etiopio - 99%Rumanoj21 Rumanio - 98%Marokanoj20 Maroko - 97%, Francio - 2%Raĝastanoj20 Hindio - 97%Uzbekoj19 Uzbekio - 78%, Afganio - 9%, Taĝikio - 7%Sindoj19 Pakistano - 85%, Hindio - 15%Laosanoj18 Tajlando - 84%, Laoso - 16%Venezuelanoj17 Venezuelo 99%Azerbajĝananoj17 Irano - 52%, Azerbajĝano - 46%Cvanoj16 Ĉinio - 100%Asamoj15 Hindio - 98%Keĉuoj15 Peruo - 55%, Ekvadoro - 30%, Bolivio - 13%Hungaroj14 Hungario - 74%, Rumanio - 12%, Usono - 4%Portugaloj14 Portugalio - 84%, Francio - 7%, Usono - 3%Singaloj13 Sri-Lanko - 100%Anglo-Aŭstralianoj13 Australio - 99%Judoj12 Usono, IzraeloAnglo-Kanadanoj12 Kanado - 93%, Usono - 6%Nederlandanoj12 Nederlando - 91%, Usono - 3%Grekoj12 Grekio - 83%, Usono - 5%Kubanoj11 Kubo - 93%, Usono - 7%Ĉilianoj11 Ĉilio - 98%Ĉeĥoj10 Ĉeĥio - 95%

RIMARKO. Ciferaj datumoj povas varii laŭ fontoj kaj jaroj.

Etnoj
Perm-Komi

Post referendumo en 2004 tiu distrikto estis unuigita kun la Permja provinco la 1-an de decembro 2005.

Geografio de Permja regiono
Historio de Permja regiono
Eksaj subjektoj de Rusia Federacio
Administraj unuoj fonditaj en 1925
Administraj unuoj malfonditaj en 2005
Publicista verko



Felietono 

Felietono estas literatura-publicista verko de gazeta-revua ĝenro.  Ĝia specifikeco estas akra-kritika rilato pri alskribataj temoj, eventoj, personoj. Oni publikigas ĝin popece romanon, daŭrigante ĝin en pluraj sinsekvaj numeroj, aŭ kiu entenas periodajn artikolojn pri literaturo, scienco kc. Unue aperis en Francio en apartaj folioj (de tie la nomo: “feuille” france - folio). Moderna felietono enhavas elementojn de la satiro kaj humuro.

Pamfleto 
Pamfleto estas publicista verketo pri aktuala problemo, en kiu oni akre atakas iun aŭ ion, precipe por celo de civitana, socia aŭ politika senvualigo. Ĝia publikeco ofte kongruas al arta merito de satiro. Pamfleta stilo ofte penetras en diversaj literaturaj ĝenroj, pro tio ekzistas romano-pamfleto, teatraĵo-pamfleto.

Paskvilo 
Paskvilo estas ofenda aŭ kalumnia verketo en publicista aŭ beletra formo. Estas proksima al pamfleto. La termino devenas de Pasquino, itala ŝuisto de la 15-a jarcento, kalumnianta altrangulojn.

Literaturo laŭ ĝenroj
Poemo

Poemo estas versa verko, ordinare altstila kaj relative grandampleksa. Kvankam pluraj esperantistoj uzas la vorton "poemo" por ĉia versaĵo/poeziaĵo, ĉi tiu artikolo traktas nur la pli striktan sencon de "poemo", laŭ kiu poemo estas grandforma versaĵo ofte disdividita en ĉapitrojn aŭ, kiel Kabe difinis ĝin, "romano en versoj". Por la pli ĝenerala signifo, vidu la artikolon poezio. 

En antikvo kaj mezepoko poemo estis prezentita en la formo de heroa epopeo. La du ĉefaj epikaj poemoj de okcidenta literaturo estas antikvaj grekaj poemoj “Iliado” kaj “Odiseado”, priskribitaj al Homero. Ŝajne ili estis plenumataj kantante dum festoj po partoj.  Tio montras genetike epikan naturon de la ĝenro. Per tio klarigeblas kelkaj “heredaj” trajtoj de poemo - historieca kaj heroika enhavo, legenda karaktero. 
En moderna poemo epikaj postuloj de la eventoj akordigas kun la lirika patoso.

Specoj de poemoj

Inter la specoj de poemoj aparte elstaras la epopeo, kiu celebras miton aŭ gravan eventon, kaj plej ofte rakontas la aventurojn de herooj, kiuj reprezentas iel unu genton, unu popolon, unu civiliz-epokon, el patruja, religia aŭ mora vidpunkto.

Aparte ankaŭ staras la japandevenaj renko kaj rengao, kaŭze de (1) la tradicio de verki ilin kune, de pluraj poetoj, kaj (2) iliaj netemeco. Ili verkiĝas laŭ la kerna principo de “ligi kaj formovi”, per kiu ĉiu strofo ligiĝas kun la antaŭa, sed devas formovi de la strofo antaŭ tiu. La rezulta poemo spegulas la koncepton de poemo kiel mandalo, kosma ekzegezo, aŭ alia formo de metafizika esprimo de “unueco en diverseco”. Ilia longeco povas esti iu ajn inter 12 kaj 1000 strofoj.

Proza poemo estas formo de hibrida teksto kiu estas nek rakonto nek poemo en la tradicia senco, kio komplikas ĝian difinon. Oni konsideras, tamen, je ĝi konstituas unuon en literaturo. Tiu proza poemo povas havi elementojn de rakonto aŭ de aliaj prozaj , ĉefe ĉe la strukturo, kaj de poezio, ĉefe ĉe la enhavo.

Ekzemploj de poemoj en esperanta literaturo
 La infana raso de William Auld. 
 Poemo de Utnoa de Abel Montagut

Vidu ankaŭ

 metriko 
 piedo
 strofo 
 verso 
liriko
balado
cio
elegio
gazalo
hajko
koplo
limeriko
pantuno
rengao
renko (aŭ haikai no renga)
robaio aŭ robajo
rondelo
sapfoa strofo
soneto
sonetoido
stornelo
tankao
tercino
trioleto
trobo aŭ truvo
vladimiro
ŭakao

Referencoj
Popolaj eposoj

Popola eposo oni nomas eposon, kiu por la identeco de etno respektive popolo aŭ nacio estas tiom elstare grava, ke ĝi rigardeblas esenca konsistero aŭ almenaŭ reprezentanto de la kulturhistorio.

Laŭ la Nova PIV:

epopeo Verko plej tipe epika, poezie rakontanta la aventurojn de herooj, kiuj reprezentas tutan popolon aŭ tutan epokon el patruja, religia, mora vidpunkto. [...] Kalevala [...]

eposo La rakonta poezio, sen speciale heroa signifo: la kavaliraj eposoj; el malnovaj eposaj kantoj Lönnrot kompilis la epopeon "Kalevala".

Eposoj
Taja lingvaro

La taja lingvaro (ภาษาไต p̣hās̛̄ātay) estas branĉo de la kradaja lingvaro. Parolantoj nombras ĉirkaŭ 70 milionoj. La plej multnombraj popoloj de la familio estas tajoj, laŭoj, ĝŭangoj kaj ŝanoj.

Nomo 
Tai, Taja, kaj Dai estas ofte uzata de parolantoj de multaj tajaj lingvoj. Laŭaj lingvistoj, tamen, emas opinii ke la siama-taja apartenas al la laŭa lingvo. Kelkaj lingvistoj ŝatas nomi la norman tajan "siama lingvo". Same, aliaj povus nomi la taj-kadajan lingvaron "daja lingvo". 

La lingvaro foje nomatas "ĝŭanga lingvaro" en Ĉinio kaj "Nung" en Vjetnamio.

Etnogeografia distribuo

Laŭ Ethnologue 
Jen la listo de subgrupaj lingvoj laŭ Ethnologue:
 Kuan (lingvo de Laoso)
 Rien (lingvo de Laoso)
 Tai Do (lingvo de Vjetnamio)
 Tai Pao (lingvo de Laoso)
 Tay Lhang (lingvo de Laoso)
 Centra taja lingvaro (Central Tai languages)
  6 diversaj ĝŭangaj (Ĉinio) kaj 4 aliaj lingoj (Vjetnamio)
 Nord-taja lingvaro (Northern Tai languages)
 10 diversaj ĝŭangaj kaj la bujia (Ĉinio), la Saek kaj Tai Mène (Laoso), kaj la Yoy (Tajlando)
 Sudokcidenta-taja lingvaro (Southwestern Tai languages)
 33 lingvoj (Barato, Birmo, Laoso, Ĉinio kaj Vjetnamio)

Li (1977) 
La propono de Li (1977) (norma kategorio).

La propono de Gedney (1989).

La propono de Haudricourt (1957).

Alia 

Etnogeografia distribuo estas jena (mln):

Ĝŭangoj

Popolo en Ĉinio (Gŭangŝjio-ĝŭanga aŭtonoma distrikto kaj provinco Junano), 16 mln (1992). 
Lingvo: La ĝŭanga. 
Tradiciaj konfuceistoj kaj taoistoj. 

Laŭoj

Popolo, ĉefloĝantoj de Laoso (2,95 mln). Loĝas ankaŭ en nordo kaj nordoriento de Tajlando (15 mln) kaj en aliaj landoj kiuj estis en Hindoĉinio. Totala kvanto: 18 mln (1992).
Lingvo: laŭa. 
Kredantoj: budhistoj. 

Siamaj tajoj

Popolo de taja grupo, ĉefloĝantoj de Tajlando (29,5 mln). Totala kvanto: 29,7 mln (1992). 
Lingvo: La siama. 
Kredantoj: budhistoj. 

Ŝanoj

Popolo de taja grupo en sudoriento de Birmo (2,85 mln), en Tajlando kaj Laoso. Totala kvanto: 2,93 mln (1987). 
Kredantoj: precipe budhistoj.

Referencoj