Raymond Schwartz

Raymond SCHWARTZ , en esperanto Rajmondo ŜVARCO (naskiĝis la  en Metz, mortis la  en Parizo) estis franca bankoficisto kaj esperanto-verkisto.

Li naskiĝis en Metz, lorena urbo tiam germana, sed en franclingva familio. Li ricevis bonegan edukadon kaj ne nur flue parolis la francan kaj la germanan, sed ankaŭ lernis la latinan kaj la grekan; tre frue li esperantistiĝis kaj revis pri paca estonteco danke al Esperanto. La unua mondmilito estis por li, kiu estis enarmeigita kaj devis batali sur la orienta fronto, terura seniluziiĝo. Post la milito li ne restis en Metz, denove franca, sed elmigris al Parizo, kie li laboris kaj fine emeritiĝis kiel kundirektoro de grava banko. Havante ian duoblan vizaĝon, li estis serioza kaj kompetenta homo en sia profesio, kaj samtempe ludis en Esperantistaj kabaredoj, kie li kreis multe da skeĉoj, tiel ke multe da Esperantistoj, kiuj lin nur supraĵe konis, lin imagis ĝoja drinkemulo.

Liaj skeĉoj kaj liaj libroj estas ege amuzaj kaj spritaj, sed ne ĉiam tre prudaj. Je la komenco de «Duoncento da fraŭlinoj» en Kun siaspeca spico:

Jen estis fraŭlin' en Parizo;
ŝi dormis sen noktoĉemizo,
feliĉe ŝi havis
- Kaj tio min ravis -
piĵamon en mia valizo.

Pliaj amuzaj poemoj plume de li estas La Diversaj Aĝoj de l' Homo kaj Liriko kaj Praktiko.

Lia romano Kiel akvo de l' rivero (1963) estas unu el la plej longaj kaj bontaksataj romanoj en Esperanto. 

En Parizo Schwartz gvidis la kabaredojn: Verda Kato (1920 - 1926), Bolanta kaldrono (1936 - 1939), Tri koboldoj (1949 - 1956). Li redaktis la ĵurnalon La Pirato kaj kontribuis per humuraĵoj interalie al la Sennacieca Revuo.

Kiel akvo de l' rivero 

Raymond Schwartz estis multe pli sentema, ol oni kredis, kaj lia humura masko eble utilis por kaŝi lian vundiĝemon. Pripensiga estas unu el liaj aforismoj: «Post riparo aĵo ne plu estas kiel antaŭe. Ankaŭ ne la amikeco.» Sed oni malinklinas konfidi sin al homoj ne kapablaj kompreni, kaj dum lia junaĝo Raymond Schwartz, kiu same amis la francan kulturon kiel la germanan, multe suferis pro la milito. Vidinte ambaŭflanke de la landlimo tro da Esperantistoj, kiuj forĵetis sian universalisman idealon kaj fariĝis ardaj patriotoj, li ne plu kredis je la sennacieco kaj poste ĉiam rifuzis aliĝi al SAT, kvankam li ĉiujare kontribuis al Sennacieca Revuo per sia artikolo «Laŭ mia ridpunkto».

Ne volante verki sian aŭtobiografion, li rakontas la historion de juna Franco, kiu estas scivolema pri la germana kulturo. Li iras al Berlino, trovas tie multe da amikoj kaj enamiĝas al berlina junulino. Finfine, post unu jaro li sentas sin tute hejma en tiu urbo. Li sin rigardas preskaŭ Germano. Subite ekokazas la milito, tuj la amikoj fuĝas de li, oni lin rigardas kiel malamikon. Li sukcesas pasi al Francujo, lasante post si la duonon de si mem. Iuj opinias, ke se tiu romano povus esti legata de Alzac-Lorenanoj, ili tuj komprenus lin. Sed Schwartz ne tradukis ĝin, kaj tiun elekton respektis lia familio.

El Enciklopedio de Esperanto

Listo de verkoj 
 Verdkata Testamento (1926) (poemaro)
 Prozo Ridetanta (1928)
 Anni kaj Montmartre (1930) (romaneto)
 La Stranga Butiko (1931) (poemaro)
 La Ĝoja Podio (1949)
 Kiel akvo de l' rivero (1963) (romano)
 Ne kiel Meier! (1964)
 ... kun siaspeca spico! (1971)
 Vole ... Novele (1971) (novelaro)

Vidu ankaŭ

Bibliografio 
 Bernard, Roger 1973 : Adiaŭ Raymond Schwartz, Esperanto, 810 (6), p. 104-105

Eksteraj ligiloj 

 La Rido kaj Vervo de Raymond Schwartz
 Pliaj rete legeblaj verkoj
 
 Heliko Recepto ;-) 
 Verkoj de kaj pri Raymond Schwartz en la Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo 
 Biografio kaj la rakonto "Nelojale"
 Voĉlegita versio de la libroj Verdkata Testamento kaj La Stranga Butiko de Raymond Schwartz estas disponeblaj en la Stano-aŭskultejo de la Germana Esperanto-Biblioteko en Aalen.

Francaj esperantistoj
Esperanto-aktoroj
Esperantaj dramverkistoj
Tradukistoj al Esperanto