alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Akritarh

Akritarsi su male organske strukture koje se pronalaze kao fosili. Općenito govoreći, svaka mala, ne-kisela otopina (npr. nekarbonska, nesilikatska) organska struktura čije se postojanje ne može na drukčiji način objasniti je akritarh. Većina akritarha su svakako ostaci jednostaničnih oblika života. Oni se mogu pronaći u sedimentnim stijenama od danas do prakambrija. Njih se lako može izolirati od vapnenca s klorovodičnom kiselinma, a također se mogu lako izolirati od silikona u silikatnim stijenama uz pomoć flourovodičke kiseline. Oni su odlični kandidati za indeks-fosile koji se koriste za određivanje datuma formacije u Paleozoiku u slučajevima kada nema drugih fosila. Također su korisni za tumačenje ekoloških prilika u drevnim razdobljima. Akritarsi uključuju ostatke različitih organizama, uključujući bakterije i dinoflagelate. Prava priroda stvorenja koje se povezuju sa starijim arkitarsima općenito gledano nije poznata, iako su većina njih vezani uz jednostanične alge.

Akritarsi datiraju od 1400Ma i prilično su se razgranali do 1300 Ma. Razgrantost je naglo prestala prilikom Sturtijsko-Varangerskog zaleđivanja oko 800Ma. Razgranatost je ponovno porasla prilikom ediakaranskog perioda. Razgranatost je naglo opala pred kraj prakambrija. Akritarsi pokazuju najveću razgranotost tokom kambrija, ordovicija, Silura i devonija. Prirodu nekih aktritarha se može odrediti na temelju strukture. Nekoliko njih se može približno identificirati zahvaljujući prisutnosti kemijskih tvari povezanih s fosilima.

Vanjske veze 
 CIMP Subcommission on Acritarchs 
 Commission Internationale de Microflore du Paléozoique (CIMP) , international commission for Palaeozoic palynology.
 Centre for Palynology, University of Sheffield, UK 
 The Micropalaeontological Society
 The American Association of Stratigraphic Palynologists (AASP)

Paleontologija
Geologija
Rodinija

U geologiji, Rodinija (, od  – rodina – "domovina", "postojbina" ili родить – rodit – "roditi"), je naziv za najstarijiji poznati superkontinent, koji je nastao i raspao se u Neoproterozoiku. Za Rodiniju se smatra da se stvorila prije otprilike 1 milijardu godina te da je sadržavala svu Zemljinu kontinentalna kora. Smatra se da se raspala na osam kontinenata prije 750 miliona godina.

Iako o detaljima ne postoji bitni konsenzus među paleogeografima, kontinentalni kratoni koji su stvorili Rodiniju su se izgleda okupili oko Laurentije (preteče današnje Sjeverne Amerike) u srži Rodinije. Izgleda da je istočna obala Laurentije ležala uz zapadnu obalu Južne Amerike. Australija se spojila s Antarktikom i obje su sležale uz zapadnu obalu drevne Sjeverne Amerike.

Ne postoje pouzdani podaci o pomicanju kontinenata prije stvaranja Rodinije. Međutim, pokreti kontinentalnih masa nakon raspada Rodinije su prilično poznati i nastavljaju biti predmetom istraživanja. Osam kontinenata koji su stvorili Rodiniju su se kasnije ponovno spojili u još jedan superkontinent zvan Panotija, a nakon toga još jedan zvan Pangea.

Povezano 
 Tektonske ploče

Vanjske veze 
 Christopher R. Scotese, "Paleomap Project"
 Palaeos Earth 
 "Dance of the Giant Continents: Washington's Earliest History"
 IGCP Special Project 440:  mapping Proterozoic supercontinents, including Rodinia

Superkontinenti
Geologija
Magnezij

Magnezij ili Magnezijum (Mg, latinski - magnesium) je zemljani alkalni metal IIAgrupe. Gradi 2+ jone. Oksidacioni broj magnezijuma u jedinjenjima je isključivo +2. Ima najnižu temperaturu topljenja u grupi zemnoalkalnih metala.

Stabilni izotopi magnezijuma su: 
 24Mg
 25Mg i
 26Mg.

Da je magnezijum poseban element prvi je utvrdio Josef Blek, a u čistom obliku je dobijen 1808 godine od strane Humphry Davy-a

Zastupljenost i dobijanje 
Magnezijum je zastupljen u zemljinoj kori u količini od 2,74%. U prirodi se magnezijum veoma često nalazi vezan u vidu silikata, ali sa stanovništa dobijanja najvažniji minerali su mu: dolomita, magnezita, karnalita, kalcita i karbonata. U morskoj vodi je zastupljen u količini od 1200 ppm (engl. parts per million), u obliku rastvora soli Mg2+.

Namirnice koje su najbogatije magnezijumom su (u 100 grama namirnica):
 semenke dinje - 520 mg
 kakao - 420 mg
 stabljika peršuna - 291 mg
 soja - 250 mg
 orasi - 130-190 mg
 boranija - 169 mg
 jabuka sa korom - 103 mg

Jedinjenja 
Najvažnija magnezijumova jedinjenja su: magnezijum oksid (MgO) magnezijum hidroksid (Mg(OH)2) i njegove soli. Vodeni rastvori u kojima je velika koncentracija Mg2+ imaju gorak ukus.

Legure magnezijuma i bakra su veoma izdržljive mehanički sa jednom od najmanjih gustina među legurama.

Hemijske osobine 
Metalni magnezijum se veoma lako oksiduje na vazduhu, ali slično kao i kod aluminijuma proces korozije magnezijuma se zaustavlja zbog pasivizacije. Kada se otstrani gornji sloj magnezijuma koji je oksidivao čist magnezijum veoma lako reaguje sa vodom gradeći hiodroksid.
Magnezijum redukuje većinu oksida čak i ugljen (IV)-oksid. Magnezijum gori u ugljenik (IV)-oksidu(koji služi za gašenje požara) i redukuje ga pri čemu se stvara MgO i oslobađa se ugljenik u vidu čađi.

Katjoni Mg2+ spadaju u V grupu katjona.

Primena 
Kao redukciono sredstvo magnezijum se koristi za dobijanje metala iz njihovih oksida, kao i za katodnu zaštitu metala od korozije.
Legure magnezijuma sa bakrom se koriste u avioindustriji kao i u kosmičkoj industriji, tamo gde su legure titanijuma i aluminijuma suviše teške. U sličnim situacijama se koriste i legure aluminijuma sa z magnezijumom

Biološki značaj 
Magnezijum ulazi u sastav hlorofila, joni magnezijuma igraju bitnu ulogu u održanju osmotskog pritiska u krvi i drugim tkivima i u prosleđivanju impulsa u nervnom sistemu. 

Dnevne potrebe za magnezijumom kod odraslog čoveka iznose između 300-400 mg i premda magnezijuma u prirodnoj sredini ima u namirnicama koje koristi čovek, magnezijuma je sve manje zbog đubrenja hemijskim jedinjenjima koja sadrže kalijum. Među uzroke nedostatka magnezijuma spadaju i: prekomerna upotreba alkohola, stres, prekomerno korišćenje masnih namirnica, propadanje bubrega.

Pokazatelji nedostatka magnezijuma mogu da biti: nagle vrtoglavice, pojačano opadanje kose, lomljenje noktiju, kvarenje i lomljenje zuba, znojenje noću, problemi sa srcem, glavobolje, klonulost. 

fff

Vidi još 
 Jedinjenja magnezijuma

Zemljani alkalni metali
Kemijski elementi
Fosfor

Fosfor (P, latinski - phosphorus) je nemetal VA grupe. Jedini stabilni izotop je29P.
Fosfor je elemenat koji je neophodan za ljudski život
Ulazi u sastav nukleinskih kiselina kao i mnogih energetskih jedinjenja unutar ćelije
Važni minerali fosfora su apatit i fosforit.

Fosfor gradi niz kiselina od kojih je najvažnija fosforna kiselina H3PO4.

Jedinjenja fosfora su neophodna za život kako životinja tako i biljaka, koriste se za proizvodnju veštačkih đubriva.

Jedinjenja fosfora 
 fosforhidrid PH3
 fosforasta kiselina H3PO3
 soli fosfornih kiselina

Nemetali
Kemijski elementi
 
Biologija i farmakologija kemijskih elemenata
Dijetetski minerali
Pirotehnička goriva
Argon

Argon (Ar, latinski - argon) je plemeniti gas (ne stupa skoro ni u kakve hemijske reakcije).
Godine 2000 je dobijeno prvo jedinjenje argona, HArF 
Stabilni izotopi su mu: 36Ar, 38Ar i 40Ar.

Argon koji se javlja na Zemlji ima veću atomsku masu od kalijuma koji se javlja posle njega. To je prouzrokovano tim da nepostojan izotop kalijuma 40K prelazi u argon (skoro sav argon na zemlji je postao na taj način), dok je dominantan izotop kalijuma 39K stabilan.

Zastupljenost 
Pošto od nastanka Zemlje na njoj postoji dosta kalijuma, a veoma malo plemenitih gasova, argon koji nastaje iz kalijuma svojom količinom nekoliko puta prevazilazi ostale plemenite gasove. Zastupljen je u atmosferi u količini od 0,934%.

Osobine 
Pod normalnim uslovima je u gasovitom agregatnom stanju. Inertan je i ne reaguje ni pod kojim standardnim tehnološkim uslovima. Na -186 °C i 1,013 bar je u tečnom stanju

Primena 
 U hemijskim reakcijama za dobijanje nereaktivne atmosfere (ako je i atmosfera azota suviše reaktivna. 
 U tehnici zavarivanja, čist ili u gasnim smesama sa CO, CO2, H2 i N2 ; 
 U metalurgiji za termičku obradu i proizvodnju visokolegiranih čelika, za zaštitu odlivaka, za desulfurizaciju ... 
 U elektronici za proizvodnju poluprovodnika, u proizvodnji rasvetnih sredstava instrumentalnoj analitici, nuklearnoj tehnici ...

Način proizvodnje i isporuke 
 Dobija se rektifikacijom tečnog vazduha (kiseonične frakcije) na temperaturi ispod -185 °C
 U čeličnim sudovima - bocama, pod pritiskom od 150 bara. Boce su pojedinačne ili u baterijama - paletama sa zajedničkim ventilom za punjenje i pražnjenje, u baterijama sudova - boca trajno ugrađenim na transportno vozilo ili u tečnom agregatnom stanju specijalnim transportnim vozilima do rezervoara korisnika argona

Postupak i materijali 
 U gasovitom stanju pod pritiskom, u tečnom stanju se treba pridržavati propisanih normi i mera zaštite.
 Za gasoviti argon se može primeniti većina uobičajenih materijala. Tečni argon zahteva primenu austenitnih legiranih čelika, aluminijuma, bakra i legura, teflon ...

Vanjske veze 
Proizvođač u Beogradu 

Plemeniti gasovi
Argon
Elementi 3. periode

Grupe 
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18

#Ime

11Na
12Mg
 
13Al
14Si
15P
16S
17Cl
18Ar
Treća perioda u sebi sadrži jedan alkalni metal, jedan zemljani alkalni metal, jedan slab metal, jedan metaloid, dva nemetala, jedan halogeni element i jedan plemeniti gas. Trećoj periodi pripadaju elementi : Natrijum, magnezijum, aluminijum, silicijum, fosfor, sumpor, hlor i argon. Ovi elementi imaju atomske brojeve između 11 i 18. U ovoj periodi ukupno se nalazi 8 hemijskih elemenata. 

hemijski elementi treće periode

Kemijske periode
Prekomorski departmani i regioni Francuske

Prekomorski departmani Francuske (francuski: Départements d'outre-mer, akronim - DOM) su ujedno i prekomorske regije (régions d'outre-mer) i imaju apsolutno isti status i prava kao i ostali francuski kontinentalni departmani i pokrajine.

Lista Prekomorskih departmana Francuske 
 /La Guadeloupe (971)
 /La Martinique (972)
 /La Guyane (973)
 /La Réunion (974)
  (976) od 2011.

Lista bivših Prekomorskih departmana Francuske 
Arhipelag Saint-Pierre i Miquelon (975) je bio prekomorski departman od 1976. do 1985. kad mu je status promjenjen u teritorijalnu zajednicu (francuski jezik:collectivité départementale), danas ima status Francuske prekomorske zajednice. 

Svi prekomorski departmani su bivše francuske kolonije, a sada integralni dijelovi Francuske. Svoj su status dobili ustavom Četvrte Republike 19. marta 1946.

U Evropskoj Uniji Prekomorski departmani (DOM) imaju status ultraperifernih regija.

Izvori

Vanjske veze 
 Ministère de l'Outre-Mer 
 Razvitak prekomorskih departmana i teritorija  

Francuski prekomorski departmani i teritorije
Regioni Francuske

Francuska je podijeljena u 18 administrativnih regiona (francuski: région) od kojh su 13 metropolitanska, a 5 prekomorska regijona. Korzika je službeno teritorijalni kolektivitet (francuski: collectivité territoriale) ali ju se danas većinski smatra regionom te se čak nalazi na službenim stranicama INSEE-ja. Kontitentalni regioni i Korzika dalje se dijele na departmane, od dva do trinaest u svakom regionu, dok su prekomorski regioni tehnički sastavljeni od jednog departmana. Termin je prvi puta upotrebljen u Zakonu o decentralizaciji (2. ožujka 1982.), koji je ujedno definirao pravni status regiona. Prvi direktni izbori za regionalne zastupnike održani su 16. ožujka 1986. godine.

Nove regije

Od 1. siječna/januara 2016. Francuska ima 18 regija.

Stare regije 
Napomena: Stanje aktualno zaključno s 25. srpnjom 2014. godine.
Do 2016. godine Francuska je bila podijeljena na 28 administrativnih regija od kojih 22 metropolitanske i 5 prekomorskih.

Reference

Vanjske veze 

 Guide to the regions of France
 Local websites by region 
 Useful information on France 
 Will 2010 regional elections lead to political shake-up? Radio France Internationale in English

 
Administrativna podjela Francuske
Francuska
Cher (razvrstavanje)

Cher je izraz koji može označavati:
 Cher, popularnu američka pjevačica;
 Chér (album, 1966), njen album iz 1966. godine;
 Gypsys, Tramps & Thieves (album), njen album iz 1971. godine, također poznat pod naslovom Cher
 Cher (album, 1987), njen album iz 1987. godine;
 Cher (TV serija), američka zabavna emisija iz 1975. godine koju je vodila Cher;
 Sonny & Cher, američki pop duo koji su od 1964. do 1975. činili Cher i Sonny Bono;
 francuski departman u regiji Centre.
 Cher (rijeka), po kojoj je departman dobio ime
 Cher Lloyd, britanska pjevačica
La Marseillaise

Marseljeza (fr. Marseillaise) je francuska državna himna.

Marseillaise je komponirao Rouget de Lisle u noći sa 25. na 26. travnja 1792. tijekom objave rata Austriji u Strasbourgu.

Prvobitno se zvala "Chant de guerre pour l'armée du Rhin", tj. Ratna pjesma Rajnske vojske i bila je posvećena grofu Nicolasu Luckneru, zapovjedniku i guverneru Strasbourga.

Dobila je ime 30. srpnja 1792. godine, zato što je pjevana prilikom ulaska 500 dobrovoljaca iz Marseillea u Pariz.

14. srpnja 1795. Marseillaise je proglašena državnom himnom Francuske.

Tekst 
Allons enfants de la Patrie,
le jour de gloire est arrivé
Contre nous de la tyrannie
L'étendard sanglant est levé.
L'étendard sanglant est levé:
Entendez-vous dans les campagnes
Mugir ces féroces soldats!
Ils viennent jusque dans vos bras
Égorger vos fils et vos compagnes.

Refrain:
Aux armes citoyens,
Formez vos bataillons.
Marchons! Marchons!
Qu'un sang impur
Abreuve nos sillons

Que veut cette horde d'esclaves
De traîtres, de rois conjurés?
Pour qui ces ignobles entraves
Ces fers dès longtemps préparés
Ces fers dès longtemps préparés
Français, pour nous, Ah quel outrage
Quel transport il doit exciter!
C'est nous qu'on ose méditer
De rendre à l'antique esclavage

Refrain

Quoi! Des cohortes étrangères
Feraient la loi dans nos foyers!
Quoi! Ces phalanges mercenaires
Terrasseraient nos fiers guerriers.
Terrasseraient nos fiers guerriers.
Grand Dieu! Par des mains enchaînées
Nos fronts, sous le joug, se ploieraient.
De vils despotes deviendraient
Les maîtres de nos destinées

Refrain

Tremblez tyrans, et vous perfides
L'opprobe de tous les partis.
Tremblez, vos projets parricides
Vont enfin recevoir leur prix!
Vont enfin recevoir leur prix!
Tout est soldat pour vous combattre.
S'ils tombent nos jeunes héros,
La terre en produit de nouveaux
Contre vous, tous prêts à se battre

Refrain

Français en guerriers magnanimes
Portez ou retenez vos coups.
Épargnez ces tristes victimes
A regrets s'armant contre nous!
A regrets s'armant contre nous!
Mais ce despote sanguinaire
Mais les complices de Bouillé
Tous les tigres qui sans pitié
Déchirent le sein de leur mère!

Refrain

Amour Sacré de la Patrie
Conduis, soutiens nos braves vengeurs.
Liberté, Liberté chérie
Combats avec tes défenseurs
Combats avec tes défenseurs
Sous nos drapeaux, que la victoire
Accoure à tes mâles accents
Que tes ennemis expirants
Voient ton triomphe et nous, notre gloire

Refrain

Nous entrerons dans la carrière
Quand nos aînés n'y seront plus
Nous y trouverons leur poussière
Et la trace de leur vertus!
Et la trace de leur vertus!
Bien moins jaloux de leur survivre
Que de partager leur cercueil.
Nous aurons le sublime orgueil
De les venger ou de les suivre

Refrain

Eksterni linkovi 

 Audio-Stream francuska državna himna(Real Player)
 Tekst und pisac francuske državne himne (fr) 
 Povijest francuske državne himne (fr) 
 suvremena inačica francuske državne himne (fr) 

Nacionalni simboli Francuske
Guadeloupe
Martinik
Saint Barthélemy
Saint-Pierre i Miquelon
Francuska Polinezija
Nova Kaledonija
Wallis i Futuna
Državne himne
Ratne pjesme
Edgar Degas

Edgar Germain Hilaire Degas (Pariz, 19. lipnja 1834. - Pariz, 26. rujna 1917.), francuski slikar, grafičar i kipar.

Isprva je slikao historijske teme i portrete u ulju, a 70-ih godina počeo je raditi u pastelu i temperi. Zanima ga prije svega pokret tijela, koji je prikazivao točno i realistički, a pritom su na njega utjecali japanski drvoresci (Utamaro i Hokusaj). Motive je tražio na konjskim trkalištima i u kazalištu, a oko 1872. počeo je crtati i slikati plesačice. Izlagao je s impresionistima, a poslije u salonu. Izradio je niz bakropisa, litografija, a bavio se i sitnom plastikom.

Rane godine 
 
Degas je rođen u Parizu, iz imućne bankarske obitelji. Sa jedanaest godina počinje svoje školovanje, u školi Lycee Louis Grand. Degas se ozbiljno počeo baviti slikarstvom, sa osamnaest godina svoju sobu je pretvorio u atelje, ali od njega se očekivalo da studira kao i od svih maldih plemića. Degas je imao druge planove te je svoje formalno školovanje napustio sa dvadeset godina, i krenuo studirati slikarstvo pod vodstvom Louisa Lamothea. Nakon par godina otputovao je u Italiju gdje je vidio radove Michelangela,Raphaela i ostalih slikara renesanse.

Kroz život 
Godine 1865. neki od njegovih radova izloženi su u Salonu (službena umjetnička izložba na akademiji Lijepih umjetnosti u Parizu). Sljedećih pet godina nekih od njegovih radova koji su bili izloženi u Salonu postupno su bili prihvaćeni u Svijetu konvecionalne umjetnosti. Poznat je po slikama konja i plesačica, počeo je sa povijesnom slikom kao što su Mladi Spartanci. U svojoj ranoj karijeri slikao je i portrete u kojima je uspio prikazati jake karakterne osobine portretiranih. Kroz svoje slikarstvo mnogo se više zanimao za teme iz realnog života nego za povijesne i mitološke teme. Godine 1870. izbio je Francusko-pruski rat i Degas je stupio u Nacionalnu gardu, branio je Pariz te mu je ostalo malo vremena za slikanje. Kroz rat otkriven mu je problem s očima što ga je tijekom života jako brinulo. Nikad se nije ženio te je svoje posljednje godine svog života proveo skoro slijep, besciljno lutajući ulicama Pariza, dok nije umro 1917.

Izvori 
 Istorija umetnosti H.W. Janson - Beograd 1982.

Vanjske veze 

 Edgar Degas - Život i djelo  (engl.)
 Degas na WebMuseum (engl.)

Francuski slikari
Slikari impresionizma
Biografije, Pariz
Guajmi

Guaymí je ime za domorodačke panamske indijance, koji žive u vlastitoj Regiji Ngäbe-Buglé i po udaljenim provincijama Bocas del Toro, Chiriquí i Veraguas. 

Guaymí se za život oslanjanju na zemljoradnju, sitno stočarstvo, lov i ribolov. Guaymí imaju jasne odredbe o tome koji su zadaci primjereni muškarcima, a koji ženema; doduše, kada dođe do potrebe, muškarci održavaju vatru, kuhaju i brinu o djeci dok žene plijeve korijenje i cijepaju drva.

Dorasque-Guaymi
Panamski Indijanci
Lenka (narod)

Lenca je naziv za mezoameričku etničku grupu vezanu uz kulturu Maya. ONi su vladali područjima koje danas sačinjavaju Honduras i El Salvador. Za vrijeme španske invazije Lenke su u istočnim dijelovima El Salvadora organizirali oružani otpor koji je trajao deset godina i završio smrću caciqa Lempire. No, bez obzira na to, dinastija Lenka nije odumrla i njeni potomci mogu ustanoviti nasljedno pravo putem usmene predaje. Dinastija Lenka u El Salvadoru je prilično aktivna i uključena je u niz programa, djeluje u kulturniom društvima, univerzitetima i mjesnim savjetima kako bi očuvala tradiciju. Njihov prijestonasljednik živi u izgnanstvu.

Salvadorski Indijanci
Honduraški Indijanci
Miskito

Miskito je indijanska etnička grupa koja živi u Centralnoj Americi. Njihova postojbina se nalazi između Cape Camerona u Hondurasu i Rio Grande u Nikaragvi.

Iako postoji domorodački Miskito jezik, većina Miskita danas govori Miskito kreolskim engleskim. 

Miskiti predstavljaju prilično neobičnu indijansku etničku grupu. Zbog nepristupačnog terena su uspjeli očuvati svoju nezavisnost od španskih osvajača, ali su zbog toga bili i omiljeno skrovište odbjeglim robovima i evropskim bjeguncima koje su rado primali u svoje redove i čiju su kulturu rado preuzimali. U 17. vijeku su Miskiti sklopili neformalno savezništvo sa Engleskom, pa su preuzeli engleski jezik, običaje i kršćansku vjeru, te čak stvorili vlastitu kraljevinu nad kojom je Britanija u 18. vijeku uvela protektorat.

Britanija je godine 1783. godine mirom u Versaillesu Španiji formalno priznala suverenitet nad Miskito područjem, ali je Miskito kraljevina očuvala de facto nezavisnost od Španije, a kasnije i od Centralnoameričke federacije i Nikaragve. Nikaragva je kontrolu nad Miskito područjem ustanovila tek godine 1894.

1980-ih godina, za vrijeme sandinističke vlasti u Nikaragvi, Miskiti su podržavali kontraše zbog čega su bili izloženi brutalnim progonima. Njihov otpor sandinistima je prestao nakon davanja autonomije godine 1987.

Indijanci
Kriogenij

Kriogenijski period (od grčkih riječi cryos – "led" i genesis – "rođenje") je drugi geološki period neoproterozojske ere koga je slijedio ediakaranski period. On uključuje Sturtijsku i Marinoansku (nekoć znanu kao Varangersku) glacijaciju, te je trajao od prije 800 Ma (miliona godina, međa određena kronometrijski) do otprilike 635 Ma.

Ime je dobio po ledenim naslagama karakterističnim za period i koje ukazuju kako je Zemlja u to doba pretrpila najteđa ledena doba u historiji s time da su se ledenjaci nekoliko puta prostirali do ekvatora. Ove glacijacije se mogu prepoznati po tilitskim naslagama u Kongu, Australiji, Kini, Sjevernoj Americi, Sahari, Omanu, Irskoj, Škotskoj, Norveškoj i mnogim drugim mjestima širom svijeta. Uglavnom se smatra da se može podijeliti na najmanje dvije svjetske glacijacije - (Sturtijsku oko 800 Ma i Marinoansku/Varangersku oko 650 Ma) uz nekoliko manjih glacijajacija lokalne prirode. Tilitske naslage se također mogu pronaći na mjestima koje su bile na niskim geografskim širinama tokom kriogenija, što je dovelo do hipoteza o Snježnoj grudi Temlji.

Populacija akritarha je naglo opala tokom ove glacijacije i tvrdi se da se razina kisika u atmosferi povećala nakon glacijacije. Postoji cijeli niz začuđujućih pojava vezanih uz ovu glacijaciju, uključujući indikacije o glacijaciji na vrlo niskim geografskim širinama te prisutstvo vapnenca -- naslaga koje se obično vezuju uz prisutstvo tople vode - zajedno s glacijalnim naslagama .

Paleomagnetizam ukazuje na prilično visoku stopu kontinentalnog pomaka, što je navelo neke geologe da se zapitaju nisu li neki od tih fenomena posljedica pomicanja Zemljinog magnetskog polja (inercijalna promjena polova: v. rad J. Kirshvinka (saopćenje Caltecha, v. link dolje) prije nego pomicanja plohi i glacijacije na niskim geografskim širinama. Po tim teorijama neobična distribucija kontinentaa je dovela da Zemljina dnevna rotacija izazove centrifugalnu silu koja je izazvala Zemlju da rotira (dok je os njene rotacije ostala u istom smjeru) sve do okupljanja kontinenata na ekvatoru; to je izgelda dovelo da se kontinentalni pomak odvija brže nego obično.

Ostale poznate svjetske glacijacije uključuju Huronij od 2400 Ma do 2100 Ma, Andsko-saharsku od 450 Ma do 420 Ma, Karoo glacijaciju od 360 Ma do 260 Ma, i kenozoičku koja je počela prije 30 Ma u Antarktici i koja još uvijek traje.

Eksterni linkovi 
 GeoWhen Database
 Scientists discover that "evolutionary big bang" may have been caused by Earth losing its balance half a billion years ago  — Caltech news release

Proterozoik
Chinantec

Chinantec je naziv za indijansko pleme koje živi u meksičkim saveznim državama Oaxaca i Puebla.

Chinantec
Chinantec
Chinantec
Masahua

Mazahua je etnička grupa koja živi u oblasti Ixtlahuaca u Meksiku. Govore Mazahua jezikom koji pripada Oto-Mangeuanskoj porodici jezika.

Narodi
Američki Indijanci
Etničke grupe Meksika‎
Masateci

Mazateci ili Masateci su domorodački narod koji živi na području države Oaxaca u južnom Meksiku, blizu granice s Pueblom i Veracruzom. Srodni su Mikstecima i Otomijima.

Ime im dolazi od relativne blizine gradu Mazatlan u državi Oaxaca pa su ih tako nazvali rani španski istraživači. Sam "Mazatlán" je Nahuatl ime koje znači "jelenovo mjesto".

Oni se smatraju i nazivaju "skromnim" ljudima.

Mazateci su najpoznatiji po uzgoju i spiritualnoj upotrebi kadulje salvia divinorum (gatarske kadulje), sjemena marihuanu i psilocybe gljiva. V. Mazatečki šamani.

Mazatečka religija je sinteza tradicionalnih vjerovanja i kršćanstva koga su donijeli španski konkvistardori. To je razlog zašto su enteogene kao salvia divinorum nazvali Ska María Pastora, pri čemu je "María" referenca na kršćansku Djevicu Mariju.

Mazateci govore Mazateco jezikom koji pripada Popoloca-Mazateco porodici jezika.

Narodi
Američki Indijanci
Mezoamerika
Etničke grupe Meksika‎
Mišteci

Mišteci (Mixtec ili Mixteca) je naziv za indijansku etničku grupu koja živi u državi Oaxaca u Meksiku.

Miksteci su poznati po tome što su imali drevnu civilizaciju u predkolumbijsko doba. Njihovo područje su osvojili Azteci 30 godina prije dolaska španskih konkvistadora. Nakon nestanka aztečke države, Mišteci su pružali žestok otpor Špancima, ali ih je na kraju pokorio Pedro de Alvarado. 

Danas Mišteka ima oko 300.000.

Eksterni linkovi 

 Mixtecan Language  (including a number of modern variants, in English and Spanish)

Mezoamerika
Pretkolumbovska era
Američki Indijanci
Etničke grupe Meksika‎
Otomi

Otomí su indijanski narod koji živi u centralnoj visoravni Meksika. Otomija, koji govore jezikom iz Oto-Mangue jezične porodice, ima otprilike 250.000. Žive na prostranoj teritoriji između 19° i 21° sjeverne geografske širine i 98° i 100° zapadne geografske dužine. Ovo područje, koje karakteriziraju snažni geografski kontrasti, prostire se od strmih planina Sierra Gorda do polusuhih Mezquital visoravni, te od doline Toluca Valley do brežuljaka Huastecan. 

Otomi su prvo indijansko pleme koje se suprotstavilo Hernanu Cortesu, ali su nakon poraza postali španski saveznici i sudjelovali u rušenju astečkog carstva.

Ime 
Ime Otomi prema jednoj teoriji nastalo je od astečkog naziva totomitl, što se prevodi kao  'flechador de pájaros'  ili  'strijlce ptica' . Jacques Soustelle smatra da je naziv došao od astečkog Otomitl, od otocac,  'onaj koji hoda'  i mitl,  'strijela' . Sami sebe oni pak nazivaju Ñañhu ili Hña-hñu, odnosno  'oni koji govore hñu'  ili  'oni koji govorne nazalno' . Među njihovim raznim grupama postoje slični nazivi kojim označavaju sebe. Grupa Otomí de la Sierra sebe zove Nąñų ili 'govornici otomi jezika', ili Nųhų (=narod Otomi).

Jezik 
Otomi govore sa devet različitih otomi jezika, i jezično pripadaju porodici Oto-Pamean, koja obuhvaća i plemena Indijanaca Pame, Ocuiltec, Matlatzinca, Chichimeca Jonaz, Quata, Matlame i Mazahua. Devet otomi jezika su: a) sierra otomi ili huehuetla otomi u Veracruzu; b) otomí del valle de mezquital, u dolini Mezquital u Hidalgu. Ima ih i iseljenih u Sjevernoj Karolini i Floridi; c) ixtenco otomi u Tlaxcali; d) otomi u državi Meksiko; e) temoaya otomi, u drćavi Meksiko; f) tenango otomi u Hidalgu i Puebli; g) texcatepec otomi u veracruzu; h) tilapa otomi; i) zapadni otomi u državama Queretaro, Guanajuato, Hidalgo i México.

Povijest i etnografija 
O porijeklu Otomíja malo je poznato, osim da su najvjerojatnije živjeli u predhispansko vrijeme u području Anáhuaca odakle su ih u 14. i 15. stoljeću rastjerali Asteci. Tijekom konkviste većina Otomíja je na strani Španjolaca u borbi protiv Asteka.

Otomí danas prakticiraju mješavinu katoličke i stare indijanske religije. Prakticirali su žrtvovanja božici zemlje i vjerovali u povratak duša mrtvih kojih su se bojali i pokušavali ih udobrovoljiti. Otomí žive od hortikulture. Vješti su i u raznim obrtima kao što su tkalaštvo, lončarstvo i košaraštvo. Compadrazgo, fiktivno srodstvo, zauzima središnje mjesto u njihovom društvu.

Vanjske poveznice 
 Otomi Cutout Figurines 

Američki Indijanci
Narodi
Etničke grupe Meksika‎
Zapoteci

Zapotec je naziv za domorodački narod u Meksiku, njihovu jezičku porodicu koja se sastoji od više od 15 jezika, te njihovu kulturu i tradiciju, uključujući pretkolumbovsku zapotečku civilizaciju. Danas je najveći broj zapotečkih jezika ugrožen.

Lokacija 
Zapoteci se nalaze u državi Oaxaca na jugu centralnog Meksika. U predkolumbijska vremena su predstavljali jednu od velikih mezoameričkih civilizacija. Arheološki dokazi pokazuju da im je kultura stara oko 2500 godina. Ostavili su arheološke doklaze u ranom i impresivnom drevnom gradu Monte Albán; u obliku zgrada, loptačkih igrališta, veličanstvenih grobnica i grobnih artefakata koji su sadržavali fini zlatni nakit. Monte Albán bio je prvi veliki grad u zapadnoj hemisferi i centar zapotečke države koja je dominirala većinom današnje države Oaxaca.

Tehnologija 
Zapoteci su razvili kalendar i logofonetički sistem pisanja koji je koristio različite simbole za različite slogove u jeziku. Ovaj sistem se smatra osnovom drugih mezoameričkih pisama koje su kasnije razvile civilizacije Maja, Mištekai Asteka. U astečkom glavnom gradu Tenochtitlanu su živjeli zapotečki i mištečki obrtnici čiji je posao bila izrada nakita za aztečke Tlatoanije ili vladare. To je uključivalo i slavnog Motecuhzomu II. Odnosi s centralnim Meksikom su još stariji i mogu se pronaći u arehološkim ostacima zapotečkom naselja unutar Teotihuacana i "gostinskoj kući" u stolu Teotihuacana koja se nalazi u Monte Albánu. Ostala važna prekolumbijska nalazišta Zapteka uključuju Lambityeco, Dainzu, Mitla, Yagul, San Jose Mogote i Zaachilu.

Religija 
Imali su vrlo složen religijski sistem koji je uključivao i prinošenje ljudskih žrtava.

Osvajanje Meksika 
U doba osvajanja Meksika Zapoteci su bili nezavisni od the Asteka kojima su sličili po običajima. Porazili su ih Španci tek nakon nekoliko pohoda između 1522. i 1527., a konačno pokorili tek 1551. Bili su sjedilački narod vrlo razvijene civilizacije koji je živio u velikim selima i gradovima, u kućama sagrađenim od kamena i žbuke. Najvažnije događaje svoje historije su bilježili hijeroglifima, a u borbi su koristili oklop od pamuka. Pripisuju im se slavne ruševine Mitla i Zapoteci smatraju da su tamo grobovi njihovih predaka.

Zapoteci danas 
Danas u Meksiku živi izmežu 300.000 i 400.000 Zapoteka. Većina njih govori isključivo domorodačkim jezikom. Iako su danas uglavnom katolici, među njima su ostala i drevna vjerovanja i običaji, poput sahranjivanja novca s mrtvacima. Prvi misionari među Zapotecima bili su Bartolomé de Olmeda, Mercedarijanac i Juan Díaz, svećenik laik, koji je postao mučenikom nakon što su ga domoroci u Quechuli blizu Tepeace ubili zbog rušenja njihovih idola.

Najpoznatiji Zapotek svih vremena bio je Benito Juárez, koji se smatra najvećim predsjednikom u historiji Meksika.

Izvori

Vanjske veze 

 Zapotec Culture  (in English and Spanish)
 Zapotec Language  (including variants, in English and Spanish)

Američki Indijanci
Indijanske kulture
Etničke grupe Meksika‎
Mezoamerika
Snježna gruda Zemlja

Snježna gruda Zemlja je popularni naziv za hipotezu koja nastoji objasniti niz fenomena zabilježenih u geološkim nalazima tako što tvrdi da je ledeno doba u neoproterozoiku bilo tako oštro da su se Zemljini oceani u potpunosti zaledili te je samo toplina iz Zemljine kore omogućavala postojanje tekuće vode ispod ledenog pokrova debelog jedan kilometar. Opća hipoteza postoji već desetljećima. Joseph Kirschvink, profesor geologije na Kalifornijskom institutu za tehnologiju je stvorio izraz "Snježna gruda Zemlja" godine 1992. Hipoteza je kasnije preformulirana i promovirana od Paula F. Hoffman, profesora geologije na Harvardu i njegovog kolege Daniela P. Schraga.

Vanjski linkovi 
 "The Snowball Earth" Overview by Paul F. Hoffman and Daniel P. Schrag, August 8, 1999 
 One-page Snowball Earth Poster by Paul F. Hoffman  (pdf format, 7.22 MB).
 Scientific American article on snowball earth by Paul F. Hoffman and Daniel P. Schrag (subscription required).
 Melting the Snowball Earth Theory, St. Andrews University news release on research by Dan Condon, Tony Prave and Doug Benn 
 Gabrielle Walker, 'Snowball Earth" in Muse 2004 

Glaciologija
Historija klime
Proterozoik
Međunarodna unija geoloških nauka

Međunarodna unija geoloških nauka (engleski: International Union of Geological Sciences, IUGS) je stvorena godine 1961. i predstavlja naučnu uniju, odnosno članicu Međunarodnog savjeta za nauku (ICSU), koga priznaje kao koordinacijsko tijelo međunarodnih naučnih organizacija.

Eksterni linkovi 
 International Union of Geological Sciences Website

Nastanci 1961.
Geološke organizacije
Internacionalne naučne organizacije
Ediacara Hills

Ediacara Hills je lanac brežuljaka u sjevernom Flinders Lancu u Južnoj Australijioko 650 km sjeverno od Adelaidea. Postoji veliki broj rudnika u oblasti, od čega najviše rudnika bakra i srebra| čije iskopavanje datira iz kasnog 19. vijeka.

Ediacara Hills predstavljaju lagerstätte, te su dali ime ediakaranskom geološkom period i grupi drevnih životnih oblika.

Vanjske veze 
 University of California page on the Ediacara Hills

Planinski masivi u Australiji
Nad Tatrou sa blýska

Nad Tatrou sa blýska (srpskohrvatskom: "Nad Tatrama sijeva") himna je Slovačke. Povijesni korijeni himne su u srednjeeuropskom romantičnom nacionalizmu 19. stoljeća. Oluja nad Tatrama simbolizira opasnost koja se nadvila nad slovački narod.

Stihove je 1844. napisao student Janko Matúška, na glazbu stare slovačke narodne pjesme "Kopala studienku", što mu je predložio kolega Jozef Podhradský. Prva je strofa pjesme postala dio himne Čehoslovačke 1918. godine. Prve se dvije strofe od 1993. smatraju službenom himnom Slovačke.

Stihovi na slovačkom 

Nad Tatrou sa blýska 
hromy divo bijú.
Zastavme ich bratia,
ved' sa ony stratia,
Slováci ožijú.

To Slovensko naše
posiaľ tvrdo spalo.
Ale blesky hromu
vzbudzujú ho k tomu,
aby sa prebralo.

Stihovi na srpskohrvatskom 

Iznad Tatra sijeva 
tutnji gromovina.
Braćo, to će stati,
nemojmo se dati,
još Slovaka ima.

Slovačka je naša
dosad tvrdo spala,
ali bljeskom ljuta
groma potaknuta,
Buditi se stala.

Vanjski linkovi 
 Slovakia National Anthem(WMA File)

Slovačka
Kekči

Kekchi ili K'ekchi je naziv za indijansku etničku grupu srodnu Majama koja govori kekči jezikom i živi u Gvatemali i Belizeu.

Vanjske veze 

 Kekchi

Mayan
Indijanci, Belize‎
Gvatemalski Indijanci
Salvadorski Indijanci
Mam

Mam se može odnositi:
 na indijanski narod koji živi u Gvatemali i govori mam-jezikom iz porodice majanskih jezika.
 na skraćenicu za britanski Pokret protiv monarhije (Movement Against the Monarchy).
 na pretkolumbijskog boga Maja.
Mam (narod)

Mam (Mame, Zaklohpakap), pleme američkih Indijanaca šire grupe Mama kojoj su dali svoje ime. Pripadaju porodici Mayan i naseljeni su u gvatemalskim departmanima San Marcos, Quetzaltenango, Retalhuleu i Huehuetenango, te u susjednim područjima Meksika po državama Chiapas, Campeche i Quintana Roo.

Mame su podijeljeni po brojnim grupama koje se služe posebnim mame-jezicima, ali imaju malo ili ništa plemenskog identiteta. Na području zapadne Gvatemale Mame su naseljeni najmanje 2000 godina, a od Španaca su podčinjeni oko 1500-ih.

Suvremeni Mame 1940-ih počinju migrirati na plantaže kave u potrazi za poslom. Danas su oni pretežno farmeri koji žive od uzgoja kukuruza, graha i raznih vrsta tikava. U periodima van sezona poljoprivrednih radova, mamske žene zauzete su izradom odjeće na tradicionalnim razbojima i lončarstvom. Glavnina populacije živi po malenim zaselcima s manje od 500 stanovnika, a kod Tajumulco Mama javlja se manja obiteljska kuća s zemljanim podom, zidovima od blata, s metalnim krovom, bez prozora i vratima koje služe i za izlazak dima od vatre za kuhanje.

Vjera Mama je katolicizam s primjesama animizma (neživi objekti imaju dušu) i šamanizma, a katolički sveci drže se za veoma moćne duhove. Šaman, kod njih poznat kao chmaan i dalje ima jak utjecaj na Mame-Indijanca. Marimba, ksilofonu nalik muzički instrument, prisutan je na skoro svim javnim događajima. Na području Gvatemale ima ih preko 500.000 (prema popisu iz 1981).

Plemena 
Tektiteko i Tacaneco dvije su skupine koje im jezično pripadaju.

Vanjske veze 
 Mam
 The Mam of Guatemala 

Mayan
Gvatemalski Indijanci
Meksički Indijanci
Indijanska plemena
Kakčikeli

Kakčikeli (Cakchiquiel) su grupa domorodačkih naroda koji vode porijeklo od Maja i koji žive u zapadnim visoravnima Gvatemale. Uglavnom se bave zemljoradnjom a kultura im predstavlja fuziju majanskih i španjolskih utjecaja. Cakchiquiel se također odnosi na ime njihovog jezika.

Kakčikeli su predstavljali jedno od kraljevstava Maja pokoreno od strane Pedra de Alvarada 1520-ih. U to doba su bili neprijatelji Quichéa, drugog kraljevstva Maja.

Mayan
Gvatemalski Indijanci
Quiché

K'iche'  (ili Quiché na španskom jeziku) predstavljaju ameroindijanski narod, odnosno dio šire etničke skupine Maja. Isti izraz se također koristi za njihov maternji jezik, odnosno njihovu državu iz prekolumbijskog perioda koja je bila dio drevne civilizacije Maja. El Quiché je također naziv za departman u modernoj Gvatemali. Rigoberta Menchú, aktivist za prava domorodačkog stanovništva koja je godine 1992. dobila Nobelovu nagradu za mir, možda je najpoznatija Quiche u historiji.

Narod Quiché 
Narod Quiché uglavnom živi u visoravnima Gvatemale. Većina njegovih pripadnika govori Quiché jezik, iako većina također imaju barem elementarno poznavanje španskog, osim u najzabačenijim selima. Departamen El Quiché u Gvatemali je prozvan po narodu Quiche. Departman je središte njihovog područja, iako su prošlosti bili daleko rašireniji po visoravnima Gvatemale.

Historija Quiché 
U prekolumbijsko doba Quiché su imali jednu od najmoćnijih država u regiji. Graničili su se s Cakchiquelima. Quiché je pokorio konkvistador Pedro de Alvarado godine 1524. Njihov posljednji kralj, Tecún Umán, koji je poginuo boreći se protiv Alvarada, dan-danas se smatra narodnim herojem i mitskom figurom. Umán je poginuo boreći se protiv Alvaradove vojske u dolini Quetzaltenango, i zajedno s njim je poginulo 10.000 Quichéa. Nakon bitke su se Quiché predale i pozvale Alvarada u svoj glavni grad Gumarcaj, ali je Alvarado, bojeći se zasjede, dao grad spaliti. Ruševine grada se dan-danas mogu vidjeti nedaleko od Santa Cruz del Quichéa.

Quiche su napisali Popol Vuh, najopsežniji i najpotpuniji književni tekst iz prekolumbijskog perioda. On govori kako su svijet i ljude stvorili bogovi, priču o božanskoj braći te historiju Quichea od njihovog dolaska u današnju domovinu do španskog osvajanja.

Mayan
Gvatemalski Indijanci
Mezoamerika
Mihe

Mije ili Mixe je naziv za amerindijansku etničku grupu koja živi u južnom dijelu meksičke savezne države Oaxaca. Njihovo područje je prilično brdovito i izolirano od svijeta, pa su Mije uspjeli održati nezavisnost od Asteka i Zapoteka, a nakon formalnog španskog osvajanja godine 1524. se dugo opirali uvođenju kršćanstva i drugih zapadnih običaja.

Mije su jedan od najizoliranijih indijanskih naroda, koji se prilično malo miješao sa Špancima i drugim indijanskim plemenima. Iako formalno katolici, kod sebe su očuvali veliki dio tradicionalnih vjerovanja, pa neki izvori spominju nekoliko slučaja ritualnog kanibalizma čak i u moderno doba.

Narodi
Američki Indijanci
Etničke grupe Meksika‎
Čoli

Chol je naziv plemena Maya Indijanaca nastanjenih u sjeverozapadnom Chiapasu i susjednom predjelu Tabasco u Meksiku. Sami sebe oni nazivaju Winik, što je majanska riječ za 'čovjeka'. Vjera im je rimokatolička ali u sebi sadržava i stara vjerovanja: obožavanje svetih planina i pećina, sunca, mjeseca i kamenih idola.

Privreda 

Chol Indijanci su agrikulturan narod koji se bavi uzgojem kukuruza, riže, šećerne trske, kave i voća. Uzgoj peradi i svinja danas ima za njih najveću ekonomsku vrijednost.

Povijest 

Prema Johnu Schmal-u Choli su nastanjivali područje današnjeg Hondurasa i Gvatemale dvije ili više tisuća godina. Dio ih se odvojio i pod imenom Chol nastanio u području Chiapasa. Pleme koje danas znamo kao Chorti ostalo je do danas živjeti u Gvatemali.

Jezik 

Jezik ima dvije varijante (Tumbalá i Tila) i njime se služi (2000) preko 140,000 govornika starijih od 5 godina. 
Chol djeca 

Etničke grupe Meksika‎
Američki Indijanci
Narodi
Sterling srebro

Sterling srebro ili 925 srebro je legura 92,5% srebra i 7,5% drugih metala (otuda naziv 925), obično bakra.

Konvencijom se stotinama godina nakit sačinjen od legure sa minimum 92,5% srebra označava žigom 925.

Naziv dijeli sa kovanim engleskim novcem iz srednjeg vijeka. (Coins of the pound sterling)

Sterling srebro će trajati dugo ako ga čuvamo pravilno, za razliku od posrebrenih predmeta koji ne traju duže od 20 godina.

Kako čuvati i čistiti nakit od srebra? 
Ukoliko duže vrijeme nećete nositi određeni komad nakita od srebra odložite ga u platnenu vrećicu ili kutijicu, koju je moguće hermetički zatvoriti, i to na mjestu koje nije izloženo sunčevoj svjetlosti. Kada dođe u dodir sa sunčevom svjetlošću ili toplinom, vrlo često se događa da počne žutiti.

Što se tiče čišćenja srebra, postoje najrazličitije metode. U većini slučajeva će vam biti dovolja krpica za poliranje. 

Njome ćete povratiti sjaj i skinuti prljavštinu sa nakita.

Vanjske veze 
 Cleaning Silver FAQ's  on DoItYourself
 Storage and Care of Silver on JBSilverware
 How to Understand Sterling Silver British Hallmarks on Buzzle

Srebro
Legure
Sterling

Sterling NIJE originalni naziv za peni, nego legura 92,5% srebra i 7,5% drugih metala, obično (ali ne obavezno) bakra.

Može značiti:
 Funta sterlinga
 Sterling srebro
Huasteci

Huasteci (Huastec), isto tako poznati kao Huaxtec i Huastecos, su domorodački narod u Meksiku, koji su u prošlosti živjeli u državama Hidalgo, Veracruz, San Luis Potosí i Tamaulipas duž toka rijeke Panuco i duž obale Meksičkog zaljeva. Huasteci se također nazivaju (naročito između sebe) Teenek.

U prekolumbijsko vrijeme Huasteci su bili dio mezoameričke kulture te su poznati po stepenastim piramidama, gradovima i grnčarstvu. Od ostalih mezoameričkih civilizacija su se razlikovali po tome što nisu nosili odjeću. Među ostalim mezoameričkim narodima i civilizacijama su bili cijenjeni po muzičkoj nadarenosti.

Godine 1450. su Huasteke pokorili Asteci pod vodstvom Moctezume I. Između 1519. i 1530. su ih pokorili Španci. S time je došla i katolička vjera te su prisiljeni nositi odjeću.

Danas Huasteka ima oko 80.000. Govore Huastec jezikom iz porodice Maja jezika.

Narodi
Američki Indijanci
Mezoamerika
Etničke grupe Meksika‎
Cocili

Tsotsil je naziv za amerindijansku etničku grupu koja živi u meksičkoj državi Chiapas. Srodni su Majama i njihov jezik - isto poznat pod nazivom Chenalho - se uči na teritorijama pod kontrolom zapatističkih pobunjenika.

Narodi
Američki Indijanci
Etničke grupe Meksika‎
Totonaci

Totonaci su narod koji je živio u istočnim primorskim i planinskim oblastima Meksika u doba španskog dolaska godine 1519. Danas uglavnom žive u državi Veracruz. Sagradili su prekolumbijski grad El Tajíni sve do sredine 19. vijeka bili su glavni svjetski proizvođači vanile.

Njihova oblast, poznata po Totonapacan, bilo je poznato po razvijenoj poljoprivredi i velikom bogatstvu stanovnika. Zbog toga su u 15. vijeku bili predmetom napada Asteka. Zbog toga su Hernana Cortesa dočekali kao saveznike i zdušno im pomagali u napadu na astečki glavni grad Tenochtitlan. Pod špansku vlast su došli bez nasilja, ali su teško stradali od raznih epidemija u 16. vijeku.

Danas Totonaka ima oko 90.000.

Vanjski linkovi 

 Catholic encyclopedia entry
 Totonac art

Mezoamerika
Narodi
Američki Indijanci
Etničke grupe Meksika‎
Perušić

Perušić je općina u Hrvatskoj. Nalazi se u Ličko-senjskoj županiji.

Geografija

Stanovništvo

Uprava

Historija

Gospodarstvo

Znameniti ljudi
 Slavko Štimac, poznati glumac

Spomenici i znamenitosti 
 Spilja Samograd, 240 metara duga spilja, 2 km od centra Perušića

Obrazovanje

Kultura

Sport 
 nogometni klub Perušić

Vanjske veze 

Ličko-senjska županija
Tlapaneci

Mepha ili Tlapanec (Tlappanec, Yope) je zajednički naziv za srodne indijanske etničke grupe koje žive u meksičkoj državi Guerrero, Nikaragvi i Salvadoru, a zastupljeni su od plemena Tlapanec (Yope) u Meksiku, Subtiaba ili Maribio iz Nikaragve, i manjeg ogranka plemena Subtiaba u Salvadoru, poznatih kao Maribichicoa.

Tlapaneka ima oko 75.000. Govore Mepha jezikom koji je izvor lingvističke kontroverze. Neki ga lingvisti smatraju dijelom Hoku, a neki Otomangejske jezične porodice.

Vanjski link 

 Tlapanecan family 

Narodi
Američki Indijanci
Etničke grupe Meksika‎
Fanerozoik

Fanerozoički ili fanerozojski (ponekad fenerozoički) eon je period geološkog vremena tokom koga je postojalo bogatstvo životinjskih oblika. Otprilike pokriva 545 miliona godina i započinje u doba kada su se prvi put pojavile raznolike životinje s tvrdim ljuskama. Fanerozoički eon još uvijek traje. Vrijeme prije početka fanerozoika se zove prakamabrij. Točno vrijeme koje označava među između fanerozoika i prakambrija još uvijek nije najjasnije. U 19. vijeku je međa bila određena s pojavom prvih raširenih metazojskih fosila. Ali nekiliko stotina taxa prakambrijskih metazoa je identificirano otkad je počelo njihovo sistematsko proučavanje 1950-ih. Većina geologa i paleontologa bi vjerojatno kao prakambrijsko-fanerozoičku među odredilo ili klasičnu točku gdje se pojavljuju prvi trilobiti i arheocijate; na prvu pojavu složenih jazbina za prehranu zvanih Phycodes pedum; ili na prvu pojavu malih, uglavnom neartikulaarnih, oklopljenih oblika zvanih mala školjkasta fauna'. Te tri razdjelne točke su međusobno udaljene nekoliko miliona godina jedna od druge.

Fanerozoik je podijeljen u tri ere — paleozoik, mezozoik i kenozoik. U starijoj literaturi se izraz fanerozoik uglavnom koristi kao period koji zanima paleontologe. Izraz je u tom smislu počeo iščezavati iz moderne literature.

Vremenski period fanerozoika uključuje naglu pojavu različitih vrsta životinjskog stabla; evoluciju tog stabla u različite oblike; pojavu kopnenih biljaka; razvitak složenih biljaka; evoluciju riba; pojavu kopnenih životinja; i razvitak modernih fauna. Tokom tog perioda su se kontinenti razdvojili, ponovno skupili u jedinstvenu kopnenu masu zvanu Pangea i konačno razdvojili u šest različitih kontinentalnih masa.

Povezano 
 Tektonske ploče

 
Geološka doba
Kri

Cree su domorodački narod Sjeverne Amerike čija se domovina prostire od Stjenovitih planina do Atlantskoh oceana u Kanadi i Sjedinjenim Državama. Danas predstavljaju najveću skupinu Prvih naroda u Kanadi, dok se u SAD tretiraju kao Domorodački Amerikanci. Cree jezik je algonkvinski jezik koji je jednom bio najrasprostranjeniji jezik Sjeverne Amerike. Danas, pak, svi Cree ne mogu s njim govoriti, odnosno više se koriste s engleskim i francuskim.

Kao vješti lovci na bufale i konjanici, Cree su bili u savezništvu s klanom Assiniboine naroda Sioux prije nego što su sreli engleske i francuske doseljenike u 16. vijeku. 

Trenutno Cree u SAD žive u rezervatu Rocky Boy, kojeg dijele s narodom Chippewa. 

U Kanadi ih ima 200.000. Tradicionalno su živjeli u miru s bijelcima, s obzirom da im je zemlja relativno slabo naseljena i nezanimljiva evropskim doseljenicima. No, to se promijenilo 1970-ih kada je kvebečka vlada pokrenula ambiciozni hidroenergetski James Bay projekt. Pleme Cree je, uz pomoć grupa za zaštitu okoline, vodila spor s vladom koje je sporazumo riješen tek nedavno.

Vanjske veze 

 Grand Council of the Crees (GCC) website
 Lac La Ronge Band website 
 Dammed river  from Canadian Geographic

Kanadski Indijanci
Quebec
Međunarodni biro za težine i mere

Međunarodni biro za tegove i mere (francuski: Bureau International des Poids et Mesures, engleski: International Bureau of Weights and Measures), BIPM, jest organizacija za standarde, jedna od tri organizacije uspostavljene kako bi se održao Internacionalni sistem jedinica (SI) pod uslovima Konvencije o metru.

Bazira se na Pavillon de Breteuil u Sevru u Francuskoj, gde ima vanteritorijalni status.

Prema zvaničnom sajtu:

Zadatak BIPM-a je da osigura jednolikost jedinica za merenje širom sveta i njihovu mogućnost praćenja do Internacionalnog sistema jedinica (SI).

To čini sa autoritetom Konvencije o metru, diplomatskog sporazuma između pedesetjedne nacije (od 2005), i upravlja kroz brojne Konsultacione komitete, čiji su članovi nacionalne meteorološke laboratorije zemalja članica konvencije, kao i kroz sopstvene laboratorijeske radove.

BIPM sprovodi istraživanja vezana za mere. Organizuje i učestvuje u međunarodnim poređenjima nacionalnih standarda merenja, i sprovodi kalibracije za zemlje članice.

Ostale organizacije koje održavaju SI sistem su:
 Generalna konferencija tegove i mere (CGPM, Conférence générale des poids et mesures ili General Conference on Weights and Measures)
 Međunarodni komitet za tegove i mere (CIPM, Comité international des poids et mesures ili International Committee for Weights and Measures)

Reference 

Mjerenje
Organizacije za standarde