Ĝakarto

Ĝakarto aŭ (, oficiale konata kiel Speciala Ĉefurba Regiono Ĝakarto (), estas ĉefurbo kaj havenurbo de respubliko Indonezio. Ĝi estas la plej loĝata urbo en Indonezio kaj unu el plej loĝataj aglomeraĵoj en la mondo. Ĝi estas same la ekonomia, kultura kaj politika centro de la lando.

Ĝi situas ĉe la Ĝakarta golfo sur la nordokcidenta marbordo de insulo Javo. En decembro de 2012 la urbo havis 9'761'407 loĝantojn en la propra urbo  kaj 13'194'000 kun la aglomeraĵo. Ĝi estas ne nur la plej loĝata urbo en Indonezio sed ankaŭ la plej loĝata en Sudorienta Azio. La oficiala metropola areo, konata kiel Jabodetabek (nomo formita per la kombino de la komencaj silaboj de Jakarta, Bogor, Depok, Tangerang kaj Bekasi), estas la dua plej granda en la mondo.

Establita en la 4a jarcento, la urbo iĝis grava komerca havenurbo por la Sunda Regno. Ĝi estis de facto ĉefurbo de la Nederlanda Hindio (konata kiel Batavia tiam, respektive Batavio). Nuntempe la ĉefurbo pluestis la ĉefurbo de Indonezio ekde la sendependeco de la lando esti deklarita en 1945. La urbo estas nune la sidejo de la Sekretariaro de ASEAN.

Ĝakarto estis listita kiel mondurbo en la esplorado de 2008 fare de la Globalization and World Cities Study Group and Network (GaWC). Baze sur esplorado fare de la Brooking Institute, en 2011 la ekonomia kresko en Ĝakarto rangis la 17a inter la 200 plej grandaj urboj de la mondo, saltinte el ĝis rango de 2007 kiel la 171a. Ĝakarto kreskis pli rapide ol Kuala Lumpur, Pekino kaj Bangkoko.

Historio 
La pli frua setlejo, Jaĝakarta ("venkoriĉa urbo"), estis detruita en 1619 far Nederlanda Orienthinda Kompanio. La Kompanio fondis samloke lokon Batavia (en Esperanto Batavio) kiel havenon por la floranta spicokomerco. (Pri la nomo vidu: "Batavoj".)

La urbo estis alinomita dum la dua mondmilito al Ĝakarto. Je la pli frua nomo atentigas nur la valida regiona aŭtokodo "B".

Geografio

Administraj dividoj 
Sunda Kelapa, pliposte nomata Jayakarta, estas la malnova haveno de Ĝakarto. Sunda Kelapa estis la origina loko el kio ekestis Ĝakarto.

Kulturo

Ekonomio

Demografio

Transporto 
Ĝakarto havas egan sistemon de rapidaj busoj nomitan TransJakarta kiun oni lastatempe fervore pligrandigis kaj plidensigis. Sistemo de urbaj fervojlinioj nomita KRL Commuter Line aŭ KRL Jabotabek, kurtigo KRL estas kereta rel listrik kio siavice signifas "elektra fervojo", ekzistas kaj ekzistis delonge kaj estas en iomete uzebla stato sed suferas je nesufiĉa kapacito. Nuntempe oni konstruas du pliajn sistemojn, MRT Jakarta (parte subtera malpeza fervojo) kaj LRT Jabodebek (malpeza fervojo).

Urba pejzaĵo 
En Ĝakarto troviĝas jam 107 ĉielskrapantoj pli altaj ol 150 m kaj ties kvanto kreskadas rapide. Oni planas konstrui turon Signature Tower Jakarta aŭ Menara Signature Jakarta altan je 638 m. Onidire, ĝi estu plenumita en jaro 2022 .

Turismaj interesaĵoj 
Ĉe Ĝakarto troviĝas la plej granda – ankoraŭ ekzistanta – haveno por kargo-velŝipo, Tanjung Priok.

Naskiĝintoj 
 Tonke Dragt, verkisto de infanlibroj
 Hella Haasse, verkisto

Ĝemelurboj 

  Novjorko, Usono
  Los Angeles, Usono
  Ĉikago, Usono
  Vaŝingtono, Usono
  San Francisco, Usono
  Johannesburg, Sud-Afriko
  Kaburbo, Sud-Afriko
  Pretoria, Sud-Afriko
  Nov-Delhio, Barato
  Navi Mumbai, Barato
  Mumbai, Barato
  Dubajo, Emirlandoj
  Abu Dabio, Emirlandoj
  Ĝido, Saud-Arabio
  Rijado, Saud-Arabio
  Amsterdamo, Nederlando
  Roterdamo, Nederlando
  Tokio, Japanio
  Osako, Japanio
  Kingstono, Jamajko
  Meksikurbo, Meksiko
  Sao Paulo, Brazilo
  Montevideo, Urugvajo
  Istanbulo, Turkio
  Berlino, Germanio
  Pjongjango, Nord-Koreio
 , Singapuro
  Manilo, Filipinoj
  Kuala Lumpur, Malajzio
  Seulo, Sud-Koreio
  Teherano, Irano
  Pekino, Ĉinio
  Parizo, Francio
  Londono, Anglio
  Budapeŝto, Hungario
  Kairo, Egipto

Referencoj

Vidu ankaŭ 
 Listo de milionurboj
 Plej grandaj urboj (laŭ loĝantaro)

Eksteraj ligiloj 
 

 
Ĉefurboj de Azio
Milionurboj
Marhavenaj urboj
Urboj de Indonezio
Javo