Nordio

Nordio aŭ Nordlandoj (svede, norvege kaj dane Norden, finne Pohjola (POHjola); ”La Nordo” kaj ”Nordo”) estas komuna nomo por la nord-eŭropaj landoj, kiuj estas historie ligitaj pro la Unio de Kalmar kaj nun membras en la Nordia Konsilantaro, do por la sendependaj landoj Norvegio, Svedio, Finnlando, Danio kaj Islando kaj la memregaj regionoj Gronlando (Danio), Feroaj Insuloj (Danio) kaj Alando (Finnlando).

 Areo: 1.257.477 km2
 Loĝantaro: 24,061 milionoj (ĉ. 2001)
 Lingvoj parolataj:
 ĝermanaj: islanda, feroa, norvega, sveda (en Svedio kaj ankaŭ en regioj de Finnlando), dana, kaj la platdiĉa kaj la germana (ĉe la dan-germana limo)
 finn-ugraj: finna, tornival-finna, sameaj lingvoj
 kaj cigana inter kelkaj aliaj tradiciaj kaj novaj minoritat-lingvoj.

Difinoj 

Jena regionigo estas parte geografia, parte historia, parte politika. Geografie, pro la aparteco kaj distanco al la kultura kaj milita centro de Eŭropo (Grekio, Italio, Francio, Germanio, Rusio, ktp).

Historie, ĉar la skandinavoj kaj la islandanoj kaj la svedlingvaj finnlandanoj kaj la feroanoj ĉiuj idas de la ĝermanaj vikingoj, parolante pranordlandidan kaj tial parte interkompreneblaj, precipe en Skandinavio, kie danoj, norvegoj kaj svedoj plej ofte ne bezonas kroman interlingvon. La alia lingvaro de Nordio estas la finn-ugra, parolata fare de finnoj kaj sameoj en la tuta plejnordejo kontinenta de Nordio (kaj iom en najbara provinco de Rusio). La kulturoj kaj regaj sistemoj de la nordiaj landoj tre similas unu la alian. Ĉiuj landoj de Nordio krom Finnlando, kaj ankaŭ Estonio (kaj aliaj landoj), uzas kronon kiel valuton. Finnlande uzatas Eŭron.

Politike, pere de la Nordia Konsilantaro, kiu seĝas en Islando. Tie kunvenas la nordiaj ĉefpolitikistoj de temp' al tempo, sed nur temas pri ideumejo, ne pri potenca organizo kiel Eŭropa Unio (EU). Danio, Svedio kaj Finnlando ankaŭ membras en EU.

Norvegio kaj Islando membras en NATO kune kun Danio, dum Svedio internacie neŭtralas, kaj Finnlando iom dubemas pro la proksimeco al eksa Soveta Unio. La tri Skandinavaj landoj havas simbolajn gereĝojn, dum la du eksterskandinaviaj estas respublikoj.

Politike, oni ankaŭ kalkulas Nord-Amerikan insulegon Gronlandon al Nordio (pro ties aparteneco al Danio). Geografie kaj historie, oni ofte kunkalkulas la Ŝetlandajn Insulojn kaj Gronlandon kaj Baltion (ĉiuj iam kun vikingidaj loĝantoj) kaj la finn-ugrajn regionojn de Rusio (Karelio kaj certajn partojn de la duoninsulo Kola).

Historio 

Antaŭ pli ol mil jaroj, la nordianoj multe ĝenis al la mondo, vikingumante tra Eŭropo, ĉeeŭropaj Azio kaj , kaj eĉ en Gronlando kaj Nordameriko, kiujn ili kiel la unuaj eŭropanoj malkovris. Hodiaŭ, la kvin landoj estas fame konataj tra la mondo kiel pacamaj demokratioj kopiindaj.

Dum la mezepoko kaj la 16-a ĝis 17-a jarcento, la historion de Nordio markis longedaŭraj militoj kaj malvarmaj kaj realaj inter la partoj okcidenta, kun partoj periode en la regado de Danio kaj periode la regado de Svedio, kaj ankaŭ de Norvegio. La Unio de Kalmar, fondita de Margareta la 1-a, dum iom pli ol unu jarcento en la fino de la nordia mezepoko kunligis la nordiajn landojn. Oni komencis uzi komunan regno-flagon por iom da tempo.

Simboloj 
Ĉiuj flagoj de Nordio, krom tiuj de Sameio kaj Gronlando, havas komunan trajton: unukoloran fonon sub Skandinava kruco – krista kruco maldekstren turnita ĝishorizontale.

Kronologio pri la nordiaj landoj

Superrigardo 
Tiu ĉi estas multe ne-kompleta superrigardo de Nordio.

Kulturo 
 la alkoholaĵ-zono/vodko-zono
 somermeza festo
 julo, la kristnaska festo
 ĝenerale, egalecaj valoroj

Verkistoj 
 H. C. Andersen, Karen Blixen (ankaŭ kun pseudonomoj kiel Isak Dinesen, Tania Blixen)
 Henrik Ibsen, Bjørnstjerne Bjørnson, Knut Hamsun
 Carl Jonas Love Almqvist, Verner von Heidenstam, August Strindberg, Selma Lagerlöf, Karin Boye, Astrid Lindgren, Vilhelm Moberg, Sara Lidman
 Mikael Agricola, Johan Ludvig Runeberg, Väinö Linna, Tove Jansson (ankaŭ desegnisto)

Aliaj 
 Ingmar Bergman kaj Bille August, reĝisoroj
 Greta Garbo, Ingrid Bergman, Max von Sydow kaj Pernilla August, aktoroj
 Ingemar Johansson, boksisto, Björn Borg, tenisisto, Jan-Ove Waldner, tablotenisisto

Muzikistoj 
 Nordia popolmuziko
 Lasse Lucidor, Bengt Lidner (poeto kaj verkisto), Carl Michael Bellman, Evert Taube, Cornelis Vreeswijk, verkistoj kaj musikistoj
 Edvard Grieg, komponisto kaj musikisto
 Jenny Lind, Birgit Nilsson, kantistoj
 ABBA, grupo
 Sanne Salomonsen

Bildoj

Arto

Vidu ankaŭ 
 Thule
 Fenoskandio
 Skandinavio
 Nordiismo
 Baltio
 Skandinava modelo de ekonomio, Socialema ŝtato
 Norda Kantaro, kolekto de esperantigitaj kantoj de Nordio

Eŭropaj landoj
Skandinavio