alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Mitokondrio

Mitokondrio aŭ mitoĥondrio estas organeto de ĉeloj.

Ene de la mitokondrioj okazas la ĉela spiro: t.e. la uzado de oksigeno por obteni energion. Energio ĉeestas en nukleotido kun tri fosfatoj nomita ATP (adenozina trifosfato: trifosfata grupo de sukero kun 5 karbonoj ("ribozo") kaj "adenino", kiu estas alkalo ankaŭ ĉeestanta en la DeoksiriboNuklea Acido (DNA). Preskaŭ ĉiu biologia proceso bezonanta energion prenas ĝin el ATP. Dum la proceso, dioksido de karbono (CO2) foriras el la mitokondrio.

La manĝaĵoj estas rompataj en pli simplaj molekuloj danke la laboro de la enzimoj kiuj troviĝas en la ĉelplasmo. Tiel, ne gravas ĉu ni komencas la malkomponadon de molekuloj el lipidoj (grasoj), glucidoj (sukeroj) aŭ el proteinoj, ni alvenas al komuna produkto: Acetila Koenzimo A (Acetyl-CoA). Tiu molekulo, en la mitokondria eno, ekas la Ciklo de la Citrato (nomita tiel ĉar la citrata acido estas la unua mezprodukto sia). En tiu ciklo oni obtenas (normale, po unu molekulo de Ac.-CoA): 3 molekulojn NADH, 2 FADH2, 1 GTP kaj CO2. La CO2 estas elspirata per la pulmoj. GTP estas simila ol ATP. Ĝi ankaŭ enhavas energion utilan. NADH kaj FADH2 havas energiaj elektronoj (e−) kiuj estas enmetataj en la "Kateno de Alportado de Elektronoj" ĉeestanta en la Interna Membrano de la Mitokondrio. Tie, la energio de la elektronoj permesas la aliradoj de protonoj (H+) el la mitokondria matrico al la intermembrana spaco. Tiuj protonoj malaltigas multe la "pH" de la intermembrana spaco kaj ili bezonas reiri al la matrico ĉar ili estas multaj pozitivaj elektrikaj ŝarĝoj kune. La energio kiun ili elspezas reitante la matricon, movigas enmembranan enzimon "ATPsintaso"n (ATP faranta enzimo) kaj tiu movado havas la sufiĉan energion por enmeti fosfaton en grupo "ribozo" + "adenino" (="adenosino") por krei ATP. La uzataj elektronoj unuiĝas al hidrogeno kaj al spirata oksigeno por fari akvon. Tial, oksigeno estas necesa por vivi.

Vidu ankaŭ 
 kloroplasto
 glikolizo

Organetoj
Adenino

Adenino estas purina nitrogen-bazo, kiu povas aperi en nukleotidoj de DNA kaj RNA.

Eksteraj ligiloj 

 http://www.compchemwiki.org/index.php?title=Adenine  
 http://www.genome.gov Usona nacia esplorejo pri la genaro

Vidu ankaŭ 
 guanino, citozino, timino, uracilo (la aliaj bazoj en DNA / RNA)
 nitrogena bazo
 purino

Referencoj 

Genetiko
Biokemio
Organikaj nitrogenaj kombinaĵoj
Purinoj
Timino

Biologio > Biokemio > Nitrogena bazo > Timino

Timino (C5H6N2O2, estas pirimidina Nitrogena bazo , kiu povas aperi en nukleotidoj en DNA, sed neniam en RNA.

Sintezo

Sintezo 1
 Timino sinteziĝas per aminigo de la etokso-karbonilo-2-metokso-2-metil-akrilamido:

Sintezo 2
 Timino ankaŭ povas sinteziĝi per senhidratigo k senkarboniligo de la metil-malikata acido en ĉeesto de sulfata acido:

Vidu ankaŭ 
 adenino, citozino, guanino, uracilo

Referencoj

Genetiko
Biokemio
Kemiaj kombinaĵoj
Pirimidinoj
Citozino

Citozino aŭ citosino estas pirimidina nitrogen-bazo, kiu povas aperi en nukleotidoj de DNA kaj en RNA.

Vidu ankaŭ 
 adenino, timino, guanino, uracilo

Genetiko
Biokemio
Pirimidinoj
Guanino

Guanino aŭ 2-Amino-6-hidrokso-purino estas purina nitrogen-bazo, kiu aperas en nukleotidoj en DNA kaj RNA.
Ĝia kemia formulo estas C5H5N5O.

 Ksantino estiĝas per agado de la guanozina deaminazo sur guanino:

Vidu ankaŭ 
 Wilhelm Traube (1866-1922)
 Julius Bodo Unger (1819-1885)
 adenino, citozino, timino, uracilo
 nitrogena bazo
 purino
 Eŭropa ĝardena araneo
 Nukleotido
 Nukleozido
 Guanozino

Eksteraj ligiloj 

 http://www.compchemwiki.org/index.php?title=Guanine  
 http://www.amalnet.k12.il/sites/genetic/flash2.swf  
 http://www.genome.gov

Referencoj 

Genetiko
Biokemio
Purinoj
Uracilo

Uracilo estas pirimidina nitrogen-bazo, kiu aperas en nukleotidoj, en RNA, sed neniam en DNA.

La sola diferenco inter uracilo kaj timino estas la aldono de metila grupo (-CH) anstataŭ hidrogeno en la karbono 5 de la timino.

Sintezoj

Sintezo 1
 Uracilo estiĝas per senaminigo de la citozino:

Sintezo 2
 Uracilo sinteziĝas per kondensiĝo de malonata acido kaj ureo en ĉeesto de fumiganta sulfata acido sekvata per reduktado de la barbiturata acido:

Vidu ankaŭ 
 adenino, citozino, timino, guanino
 nitrogena bazo

Referencoj

Genetiko
Biokemio
Pirimidinoj
Jurek Becker

Jurek Becker [jurek beke] (30-an de septembro 1937 – ) estis germana verkisto. Li naskiĝis en la pola urbo Lodz, kaj mortis en Berlino.

La unuajn ses jarojn de sia vivo li pasigis en juda geto kaj en faŝismaj koncentrejoj. Post la Dua mondmilito li venis al Orienta Berlino, lernis la germanan lingvon, studis filozofion kaj laboris poste kiel scenaristo kaj verkisto. Lia ribelemo kontraŭ la reĝimo de GDR kaŭzis akrajn konfliktojn kaj fine li en la jaro 1977 decidis ekvivi en Okcidenta Berlino. Krom romanojn li sukcese verkis scenarojn, rakontojn kaj tekstojn por kabaredoj.

Famaj verkoj 
 Romantrilogio:
 Jakob, der Lügner (1969)
 Der Boxer (1976)
 Bronsteins Kinder (1986)
 Irreführung der Behörden (romano, 1973)
 Schlaflose Tage (romano, 1978)
 Nach der ersten Zukunft (rakontoj, 1980)
 Liebling-Kreuzberg (scenaro por televidserio, ekde 1986)
 Amanda herzlos (romano, 1992)

Germanaj verkistoj
Esperanto-ĉina vortaro

Esperanto-kulturo > Esperanto-vortaro > Esperanto-ĉina vortaro

Dulingvaj vortaroj
Ĉina → Esperanto
Ĉina-Esperanta vortaro. Marko Uang Bu-jung. Taipei, 1980. 26+749+69p. 19cm. Kun malnovformaj ideografiajoj, uzataj en Taivano. 
Ĉina-Esperanta vortaro. Pekino, 1985. 718p. 19cm. Kun pli ol 40000 kapvortoj, aranĝitaj lau la ĉina latinlitera alfabeto kun la ideografiajoj. Bind. Tabeloj.
Ĉina-Esperanta vortaro. Ĉefred. Yu Guojian, Anhui Eduka Eldonejo, 1985. 21+613p. Ĉirkaŭ 36000 kapvortoj.
Ĉina-Esperanta vortaro. Komp. Pekina E-Asocio. Beijing, 1982. 384p. 13cm. Poŝformata vortaro kun 14000 vortoj kaj 5 aldonaj tabeloj.
Ĉina-Esperanta vortaro.  de Wang Chongfang 2008, Eld. Ĉina Esperanto-Eldonejo, du formatoj kun la sama enhavo, nome 184×260 mm kaj 140×203 mm, bindita kaj broŝurita. 100 000 kapvortoj, 1 264 paĝoj. 
Esperanto → Ĉina
Esperanta-ĉina vortaro. Pekino, 1986. 1071p. 13cm. 
Esperanto-ĉina vortaro. Ĉefred. Honfan. Pekino, 1990. 1044p. 19cm. 18300 kapvortoj, abundaj detaligoj kaj utilaj tabeloj. Bind. 
Nova Esperanto-ĉina vortaro. Beijing, 2000. 402p. 16x8cm. Bind. 
Nova vortaro Esperanta-ĉina. Beijing, 1980 (repr.). 6+328p. 13cm. Plasta kovrilo. 
Plena vortaro Esperanta-ĉina. Feng Wenluo. Pekino, 1984. 4+915+8p. 16cm. 15000 serĉvortoj. Bind.. 
Esperanto-kurso por memlernado. Unua volumo. Li Shijun. Pekino, 1985. 330p. 19cm. 18-lecionoj por komencantoj, kun legaĵoj kaj 42-paga E-ĉina vortaro. Ilus.. 
Dudirektaj

Plurlingvaj vortaroj

Fakaj vortaroj
Ĉina Esperanta vortaro por scienco-tekniko. Zhang Jinliang. Anhui, 1988. 499p. 18cm. Unudirekta vortopara terminaro. 
Ĉina-Esperanta klasifika manlibro. Komp. Long Wen, Li Xia. Henan, 1988. 535p. 13cm. Laŭtema vortopara vortaro.
Internacia vortaro de mikroba genetiko. Ralph A. Lewin. Pekino, 1994. 117p. 19cm. Terminoj de mikroba genetiko kaj molekula biologio. Anglaj ekvivalentoj, difinoj en Esperanto kaj la ĉina.

Eksteraj ligiloj 
Vortaroj (tajvanaj) ĉe dmoz

Esperanto-vortaroj
Kinarto kaj ni

Kinarto kaj ni estas 40-minuta vidbendo eldonita de LF-koop en 1991. Ĝi konsistas el ses specimenoj de longaj filmoj (1939-1989) kie oni uzas Esperanton. Foje temas pri rekvizito en usonaj filmoj: Idiot's Delight kun Clark Gable kaj Norma Shearer, La granda diktatoro de Charlie Chaplin. Foje temas pri dublita klasikaĵo el la hungara kino: En Eŭropo ie, Mefisto. Foje temas pri originalaj Esperanto-filmoj, produktitaj en Francio: Angoroj de Lorjak, Babel' de Yvon Davis. 

La filmon akompanas diskrete historiografia komentario de Giorgio Silfer. Voĉoj de Perla Martinelli, Nikolin' kaj Giorgio Silfer.

Kinarto kaj Esperanto 
Esperanto havis sian “oran momenton” en kinarta teorio kiam Vachel Lindsay nomis “kinarta esperanto” la intertekstajn rilatojn de silentaj filmoj en la unua usona libro pri filma teorio (1915).

Referencoj

Vidu ankaŭ 
 Alexander Vaughn Miller (Alekso Miller)
 Esperanto-kulturo kaj filmoj

Esperanto-filmoj
Espere despere

Esperanto-filmo > Espere despere

Espere despere : filmo, 60-minuta, produktita de LF-koop en 1998.

En 1997 LF-koop starigis Teatrofakon, kie interalie ludis la pola aktoro Jerzy Fornal kaj la bulgaraj Teo Jurukov (ankaŭ reĝisoro), Luna Davidova, Nikolaj Uzunov, Veneta Zjumbjuleva.

Okaze de la 110-jariĝo de Esperanto ili prezentis tri humuraĵojn:

Budapesta ekzameno de Sándor Szathmári (20 min)
Lingva evoluo de Julio Baghy (10 min)
La vorta klaso de Giorgio Silfer (30 min).

El tiu prezento rezultis la filmo.

Esperanto-filmoj
Angoroj

Angoroj estas la unua longdaŭra filmo originale parolata en Esperanto. 

Jacques-Louis Mahé, konata el la amikaro de Raymond Schwartz sub la pseŭdonimo Lorjak, jam antaŭ la Dua Mondmilito iniciatis propagandan Esperanto-filmon tamen mutan: Antaŭen!

Komence de la 1960-aj Mahé, profesie foto- kaj kinofakulo, investis en la produktado de la unua fikcia filmo en la zamenhofa lingvo. Laŭ scenaro de Mahé mem, la geaktoroj de Internacia Arta Teatro (Srdjan Flego, Marc Darnault, Jana Ravšelj-Flego) prezentas krimrakonton, lokitan en la Pariza periferio de la etaj ŝtelistoj kaj trompistoj. 

En la filmo ludis ankaŭ Raymond Schwartz (la komisaro), Gaston Waringhien (la komentisto) kaj pluraj el la tiama pariza medio, inkluzive de tre juna Michel Duc-Goninaz. 

La produktado okazis en 1963/64, sed la merkato ne reagis favore. Mahé, kiu perdis grandan sumon, akuzis UEAn pri bojkoto. Kulmine de deprimiĝo, li detruis ĉiujn ekzemplerojn: restis nur du (aĉetitaj siatempe de Kastelo Grezijono kaj Brita Esperanto-Asocio) jam eluzitaj, kaj la originalo, kiun LF-koop savis en 1991, eldonante 61-minutan vidbendon.

La intrigo
En la pulbazaro de Parizo, krimulo invitas nekonaton al sia loĝejo por "rigardi aŭtografojn" por eventuale aĉeti el ili. Tio evidentiĝas kaptilo, kaj la krimulo, helpe de sia kunulo, murdas lin. Unue la du viroj kverelas pri la 50 frankoj kiujn ili ŝtelis de la murdito, sed ilia kunulino malkovras inter la havaĵojn de la murdito kelkajn malnovajn leterojn. La malnovaj leteroj rakontas pri kolero de virino pri ŝia amato, kaj ke ŝi forlasas lin por alia viro. En alia letero la virino skribis ke ŝi pardonas la viron. En la letero klaras ke la virino mortis, kaj ke post ŝia morto li estas invitata al ŝia vilao kaj trovi en la kelo specialan kofron. La krimuloj planas iri kune al la vilao kaj priŝteli la kofron. Unu el ili, tro avida, antaŭis sian partneron, kaj jam pli frue enŝteliĝis al la malplena vilao. La virino kaj la alia viro trovas la malluman kelon, kie staras ĉerko. Poste evidentiĝas la kruela sorto kiu atendis la kunulon kiu antaŭis ilin. La virino sentas ke ili estas minacitaj kaj volas forfuĝi, sed la viro estas decidita resti kaj serĉi la trezoron. Sed la virino el la malnova letero estis preparinta suprizon por sia amanto...

Personaro 
 Srdjan Flego : Karleto
 Marc Darnault : Henriko
 Jana Ravšelj-Flego : Irena
 Raymond Schwartz : Polica komisaro
 Michel Duc-Goninaz : Helpanto de la polica komisaro
 Jack-André Rousseau : Policisto
 Jean Thierry : Policisto
 Roger Bernard : Policisto
 Yvonne Florys : Nekreditita
 Germaine Faucher : Nekreditita
 Raymond Tabernat : Nekreditita
 Étienne Gaudry : Nekreditita
 Jacques-Louis Mahé : Turisto (kameo)
 Gaston Waringhien : Rakontanto (enkonduko)

Vidu ankaŭ 

 Nigra filmo

Eksteraj ligiloj 

 Cinema history’s first film in Esperanto: “Angoroj” (1964)
 Angoroj, spektebla sur la reto Malnova ligilo.
 Angoroj, videbla ĉe Jutubo

Esperanto-filmoj
Francaj dramaj filmoj
Kiam Parizo estis Parizo eĉ por ni esperantistoj

Kiam Parizo estis Parizo eĉ por ni esperantistoj estas esperanta muzika filmo kun muziko de la belga kantistino Nikolin', de 1989. 

Nikolin' tiam estis unu el la tri profesiaj franclingvaj gekantistoj kiuj akompanis sin per gurdo. Ŝi proponis al LF-koop en 1988 sian repertuaron. Naskiĝis tiam – danke al la tradukoj de diversaj verkistoj: Georges Lagrange, Perla Martinelli, Claude Piron kaj Giorgio Silfer – ĉarma Esperanto-kantaro el  Giorgio Silfer verkis tekston por interligi la diversajn kanzonojn, kaj Nikolin' realigis ĉe LF-koop kasedojn kaj disko, inter aliaj Nur per amo de 1989. UEA priskribas la kasedo kiel rekreo "de la etoso de la 'belepoka' Parizo".

La postan jaron, danke al la kunlaboro de la belga reĝisoro Sauro Santinelli, la mastra bendo de la kasedo fariĝis la sontrako de   en Parizo. Multe helpis al la teamo ankaŭ Roger Bernard. La filmon produktis LF-koop, kun la helpo de la finna entreprenisto Lasse Kivisto.

Referencoj 

Esperanto-filmoj
Esperanto-muziko
Heroldo komunikas

HeKo (Heroldo komunikas) estas novaĵagentejo, kiu dissendas informojn (precipe) el la establoj aliĝintaj al la Pakto por la Esperanta Civito,  sub la imprimaturo de ĝia konsulo aŭ lia delegito. Ĝi aperis preskaŭ ĉiusemajne ekde la fino de marto 1999, kaj aperas preskaŭ ĉiutage ekde junio 2006. Malgraŭ la simila nomo, ĝi ne estas la reta versio de Heroldo de Esperanto.

Fondite kiel servo de LF-koop, en junio 2001 "HeKo" estis donacita al la Esperanta Civito, kies unusola oficiala organo ĝi estas de tiam. Dum la proprieto de LF-koop pri la enhavo responsis precipe Judit Felszeghy, poste precipe Anna Bartek kaj Ljubomir Trifonĉovski. 

La informoj estas: oficialaj de la Civitaj instancoj, se indikitaj per la litero C; bultenaj de paktintaj establoj, se indikitaj per la litero B; alies neoficialaj, pri kio ajn utila por la evoluo de Esperantio, se indikitaj per la litero A. Kaj pri Eŭropaj institucioj, se indikitaj per la litero E. 

Eblas send komentariojn aŭ artikolojn tra la [adreso].

Publikigo estas rajto por kiu havas la esperantan civitanecon, laŭdiskrecia por la ceteraj.

Eksteraj ligiloj 
Hejmpaĝo de HeKo

Esperanto-gazetoj
Novaĵagentejoj
Esperantaj Sinonimoj

Esperantaj Sinonimoj estas sinonima vortaro surbaze de Plena Ilustrita Vortaro (PIV), kompilita de Jaan Ojalo.

Enhavo 
La libro ampleksas 1925 kapvortojn kaj indekson kun ĉirkaŭ 5500 vortoj. 

La kapvortoj estas numeritaj, kio ebligas referenci en la indekso. Ekzemple en la indekso oni legas "malbela 1855". Poste sub la numero 1855 oni trovas:

1855 turpa
malbela, hida; fia

La punktokomo signifas, ke "fia" estas malpli proksima sinonimo ol "malbela" kaj "hida". 

La kompilinto tiris la sinonimojn el PIV, tial kiel kapvorton oni trovas neologismon "turpa", kvankam en la praktiko oni serĉas sinonimojn por la plej ĝeneralaj vortoj, ne por vortoj esceptaj. Ordinara uzanto serĉos sinonimojn por "malbela", ne por "turpa". Plie la vortoj "hida, fia" ne havas siajn kapvortojn, sed en la indekso oni konstatas, ke "hida" kaj "turpa" troviĝas ankaŭ sub la numero 5, kio estas kapvorto "abomena". Tamen sub 1855 "abonema" mankas. Jen kelkaj mankoj de la vortaro (kiujn pionira verko rajtas havi).

Eldonoj de la libro
B. Berin-J. Ojalo: Esperantaj Sinonimoj, Vilnius-Tallinn-Kaunas 1985, tajpita, 50 p. (vortaro) + 32 p. (indekso)
Jaan Ojalo: Esperantaj Sinonimoj, UEA kaj Fundación Esperanto 1993, 96 p. - Dua korektita eldono
Jaan Ojalo: Esperantaj Sinonimoj,  Rotterdam, 1999 (3-a, korektita eld.). 96 paĝoj. 21 centimetroj.

Vidu ankaŭ 
 Sinonimoj en Esperanto
 Esperantonimoj

Eksteraj ligiloj 

 Katalogo de Esperantomuzeo kaj  Kolekto por Planlingvoj
 Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
 Katalogo "Erfgoedbib" en LibraryThing 
 Katalogo de Kataluna Esperanto-Asocio

Esperanto-vortaroj
Libroj aperintaj en 1993
Libroj aperintaj en 1999
Esperanto-libroj aperintaj en 1993
Esperanto-libroj aperintaj en 1999
Eldonaĵoj de UEA
Eldonaĵoj de Fundación Esperanto
Antverpena Lingvo-libraro
Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
Katalogo de Kataluna Esperanto-Asocio
Katalogo de la FEL-biblioteko
Esperanto-vortaro (diversaj)

Esperanto-kulturo > Esperanto-vortaro > Diversaj Esperanto-vortaroj 

En ĉi artikolo estas listo kaj priskribo de diversaj Esperanto-vortaroj pri kiuj ne estas aparta artikolo.

Esperanto serĉ-vortaro :
Esperanto serĉ-vortaro. (Vorto-determina per kanteblaj aforismoj). Erno Geleta. Nové Zámky, [2000]. 124p. 30cm. Pli ol 2000 "kapvortoj" serĉe-verse "difinitaj". 
Esperanto serĉ-vortaro. Volumoj 1-4. Erno Geleta. Nové Zámky, [2000]. 128+144+122+138p. 15cm. Pli ol 2000 "kapvortoj" serĉe-verse "difinitaj". 
Sinonimaj vortaroj
Esperantaj Sinonimoj. Jaan Ojalo. Rotterdam, 1999 (3a, korektita eld.). 96p. 21cm. Sinonima vortaro surbaze de PIV. 1925 kapvortoj, indekso kun c. 5500 vortoj. 
Vortaro de Esperantaj sinonimoj. Jur. Pisarev. Rostov-Don, 2002. 244p. 21cm. 4343 sinonimnestoj, ofte kun rusaj ekvivalentoj. 
Aliaj vortaroj :
Gunkela vortaro. Claus J. Günkel. Viersen, 1997 (3a eld). 43p. 21cm. 912 kapvortoj post-PIVe registritaj au nove proponataj, inkl. proprajn nomojn. 
Oportuna vortaro de ordinara Esperanto. Vilho Setälä. Helsinki, 1969, 1974 (2-a eld.). 96p. 22cm. Unulingva vortaro kun simplaj difinoj kaj multaj bildetoj. 
Sepa oficiala aldono al la Universala Vortaro. , 1958. 4p. 21cm. 118 fundamentaj radikoj. 
Tabuaj vortoj en Esperanto. Vortaro, kun ekzemploj pri praktika uzado. H. Alos, K. Velkov. Vraca, 1981. 32p. 15cm. Konciza terminaro, precipe pri seksaj aferoj, kun kelkaj maldecaj poemoj apendice. Tabuaj vortoj en Esperanto 
 Matematika vortaro kaj oklingva leksikono, M. Bavant, 2003, 231p., (EO-DE-EN-FR-RU -- CZ-HU-PL), KAVA-PECH (Ĉeĥio), ISBN 80-85853-65-5
Aliaj libroj entenantaj vortaron : 
Tesi, la testudo. Laborgrupo "Nokta Tajpejo". Bonn, 1985. 178+72p. 21cm. Sprita lernolibro. Kun aparta vortaro. Ilus.

Literaturo
 2015: Berlina Komentita Bibliografio de Vortaroj kaj Terminaroj en Esperanto 1887-2014 (BKB). 

Esperanto-vortaroj
Marseljezo

La Marseljezo estas la nacia himno de Francio. En la franca lingvo, La Marseillaise signifas "la marsejla". La vortojn verkis la strasburga kapitano Claude Joseph Rouget de Lisle (1760-1836) en 1792, t.e. en la revolucia periodo de Francio. La kanto unue nomiĝis Chant de Guerre pour l'Armée du Rhin (Militkanto por la Rejna Armeo); en 1792 marsejlaj regimentanoj eniris Parizon kantante tiun ĉi kanton... kiun la parizanoj sekve renomis La Marseillaise. Ĝin oni adoptis kiel nacian himnon unuafoje en 1795 (Unua Franca Respubliko); ekde 1879 ĝi denove fariĝis la nacia himno. Ĝi estis kanto ankaŭ de revolucianoj kaj liberanoj en Eŭropo, kelkajn unuajn monatojn de sovetia potenco en Rusio ĝia melodio (kun aliaj, netradukitaj vortoj) estis uzata kiel himno de la Soveta Rusio.

La kanto konsistas el 7 strofoj, inter kiuj la sepa estis poste verkita, kaj nur 3 nun estas ankoraŭ uzataj (1, 6 k 7).

Teksto de la Marseljezo 

Unu ĉapitro de Sternstunden der Menschheit de Stefan Zweig temas pri la ekesto de la Marseljezo.

Esperanta traduko de Jacques Manceau  
1-a strofo
O vi de patruj' la infa-(a)noj
Por la glor' alvenis la tag'!
Malamike de la tiranoj
Flirtas kontraŭ ni tiu flag'!
Flirtas kontraŭ ni tiu flag'!
Aŭdu nun sur niaj kamparoj
Muĝas la kruela soldat'
Li celas nun al morta bat'
Por la filoj kaj niaj patroj!

Rekantaĵo
Alarm, civitanar'! formiĝu regiment'!
Tuj sen atend'
Ni marŝu al patruja la defend'!

2-a strofo
Sed kion celas tiuj skla-(a)voj
Ĉu por ni estas la katen'?
Ni tuj iru al niaj glavoj
Estu for de ni tiu ĉen'!
Estu for de ni tiu ĉen'!
O Francoj estas ja insulto
Kredi nin submeti sen pen'!
Naskiĝu de ĝi l'abomen'
Kiu venkos por liber-kulto!

3-a strofo
O Francoj militistoj no-(o)blaj
Vi frapu al la perfidul'
Viaj batoj estu duoblaj
Kaj vi frapos eĉ sen makul'!
Kaj vi frapos eĉ sen makul'!
Sed malfeliĉa la viktimo
Kontraŭ ni armita sen vol'
Ni gardu de ni la kontrol'
Murdi ĝin ja estus nur krimo!

Eksteraj ligiloj 

 http://www.elysee.fr/elysee/francais/les_symboles_de_la_republique/la_marseillaise/la_marseillaise.21106.html  la Marseljezo] en la oficiala retejo de la Elizeo]
 http://news.bbc.co.uk/olmedia/995000/audio/_998481_france.ram La Marseljezo] elŝutebla
 http://marseillaise.org/english Folia muziko, historio, kaj muziko]
 Tuta teksto, sono, notoj

Referencoj 

Naciaj himnoj
Naciaj simboloj de Francio
Franca muziko
Franca Revolucio
Brainfuck (programlingvo)

Brainfuck estas minimumisma komputillingvo kreita de Urban MÜLLER ĉirkaŭ 1993. Ĉar "fuck" estas fivorto en la angla, la lingvo estas ankaŭ nomata Brainf*ck, Brainf***, (ŝerce) B****fuck, aŭ simple BF.

La celo de Müller estis krei simplan Turing-kompletan komputillingvon, kiu povus esti implementita per kiel eble plej malgranda tradukilo. La lingvo konsistas el nur ok instrukcioj. Versio 2 de la originala tradukilo, verkita por la komputilo Amiga, estis nur 240 bitojn granda.

Kiel sugestas la nomo ("Brainfuck" signifas "Cerbofiko"), programoj en Brainfuck inklinas al nekomprenebleco, kvazaŭ tiom, ke la programisto freneziĝu. Tamen, la Turing-maŝino, do tial ankaŭ Brainfuck, povas plenumi ajnan komputan taskon. Malgraŭ la malfacileco programi iajn taskojn en Brainfuck, tamen certe eblas fari tiel.

La lingvo estas bazita sur simpla maŝinmodelo, kiu konsistas el, krom la programo, tabelo komence nula, indiko al la tabelo (komence indikas al la unua bitoko de la tabelo), kaj du vicoj da bitokoj por enigo kaj eligo.

La unuaj ok instruckioj, ĉiu nur unuliteraj, estas:

(Por simetrieco, iuj diras ke ] saltas reen nur se la bitoko ĉe la referenco estas nenula, sed fine estas tute egale.)

Brainfuck-programoj povas esti transliteritaj al C per la jenaj anstataŭoj, kie ptr estas de datumtipo char*:

Ekzemploj

Saluton, mondo! 
Programo kiu eligas sur la ekrano "Hello, world!" ("Saluton, mondo!"), per unu linio de kodo kaj sen notoj, estas:

 ++++++++++[>+++++++>++++++++++>+++>+<<<<-]
 >++.>+.+++++++..+++.>++.<<+++++++++++++++.
 >.+++.------.--------.>+.>.

Brainfuck estas tre interesa pro ĉi tiu kazo, ĉar "Saluton, mondo" programo estas nek malgranda nek facile verkebla!

Enigo/eligo de signoj 
,.

Enigi unu signon de la klavaro kaj eligi ĝin al la ekrano

Simpla itero 
,[.,]

Sindaŭriga itero kiu prenas klavaran enigon kaj eĥigas ĝin al la ekrano. Rimarku ke ĉi tiu supozas ke 0 estas la signalo de enigofino; implementoj varias pri ĉi tiu temo. Versioj por -1 kaj "neniu ŝanĝo" estas ,+[-.,+] and ,[.[-],]

Manipulado de referencoj 
,[.>,]

Versio de la lasta ekzemplo kiu ankaŭ konservas ĉiun enigon en la tabelo por estonta uzo, per ĉiufoje movi la referencon.

Referencoj

Vidu ankaŭ 
 Ook

Eksteraj ligiloj 

 La Brainfuck-arĥivo (angle)
 Versio 2 de la originala tradukilo  (angle)
 Brainfucked - Brainfuck Compiler  (angle)

Programlingvoj
Alena Klementová

Alena KLEMENTOVÁ (naskigis la 30-an de julio 1932 - mortis la 21-an de decembro 2002) estis ĉeĥa esperantistino, edzino de Jaroslav Klement (1935-1986}, aŭtoro pri heraldika terminaro en Esperanto, kaj patrino de Jaroslav Krupka (29.5.1954-6.3.2008), iama junulara Esperanto-aktivisto en Ĉeĥio.

Laboro por la ideo de internacia interkompreniĝo estis la ĉefa enhavo de ŝia vivo. Rememoros pri ŝi vico da lernantoj, kiujn ŝi instruis dum kursoj de la karlovara klubo kaj en kursoj de Somera Esperanta Tendaro en Lančov. Ekde la sepdekaj jaroj ŝi aktivis kiel eminenta lektorino de la skribaj kursoj de Esperanto. Ĉi laboron ŝi modeste plenumis ĝis la lasta momento malgraŭ grava malsano. 

Alena Klementová apartenis ĉiam al kolonoj de la Esperanto-klubo en Karlovy Vary. Ŝi staris ĉe lulilo de ITREE (Internacia Turisma Renkontiĝo de Esperantistoj en Ercmontaro) en la jaroj 1979 ĝis 1991. Do dum 13 jaroj ŝi konatigis ĉeĥajn kaj eksterlandajn esperantistojn kun belaĵoj de ercmontara regiono. Ŝi faris ĉiĉeroninon ankaŭ dum internaciaj kongresoj en Karlovy Vary (ekz. dum la 1-a Ĉeĥa-Germana Esperanto Kongreso en la jaro 1993 kaj dum la SAT-kongreso en la jaro 1999).

En la daŭro de jaroj ŝi preparis aron da turismaj informoj pri karlovara regiono malgraŭ severa sanstato. Nelonge antaŭ sia forpaso ŝi preparis la kolekton por publiki en la interreto, nome en Vikipedio (pri Karlovy Vary).

(laŭ Miloš Bloudek, Karlovy Vary)

Verkoj
Terkulturado kaj ĝia influo al bonstata vivomedio (En: AEST Žilina 1981)
Karlovy Vary - tekstoj en ĉi tiu enciklopedio pri la urbo estas plejparte ŝia verko.

Ĉeĥaj esperantistoj
Nuko (Gronlando)

Nuko ( [nūk],  [ˈɡ̊ʌd̥ˌhɔb̥] "bona espero", aŭ la sama) estas la ĉefurbo de Gronlando. Ĝi havis  loĝantojn en 1996.

Nuko situas ĉe la fjordo  ĉe la okcidenta marbordo de Gronlando. Ĝiaj rimedoj estas fiŝkaptado, tenado de petrolo kaj boacaroj.

Nuko havas malgrandan flughavenon, ĵurnalojn, radi-sendejojn kaj eksterlandajn konsulejojn.

En Nuko troviĝas la Nacia Konsilio kaj la Alta Kortumo de Gronlando.

La urbon fondis en 1721 la norvega misiisto Hans Egede. Li nomis ĝin , t. e. «Bona Espero».

Ĉe la fino de la fjordo troviĝas la 10-jarcenta establiĝo Vesterbygd.

Vidu ankaŭ 
 Universitato de Gronlando
 Nacia biblioteko de Gronlando

Urboj de Gronlando
Java-multlingva

Java-multlingva estas projekto kiu celas produkti multlingvajn liberajn programojn, uzante la programlingvon Java.

La laborlingvo de la projekto estas Esperanto: Ĉiuj komentoj, dokumentoj, komunikado inter la programistoj estas en Esperanto. La programoj mem estas tiel, ke oni tre facile povas traduki ilin al
ĉiu ajn lingvo, la programlingvo Java kun sia implicita biblioteko tre helpas tie.

Kaj programado kaj traduko estas farita de volontuloj, kaj ĉiu esperantisto estas invitata kunlabori kiel programisto, tradukanto aŭ provanto de la programoj.

La projekto komenciĝis en oktobro 2002.

Libera programaro
Alfred de Musset

Alfred de MUSSET (naskiĝis la 11-an de decembro 1810 en Parizo, mortis la 2-an de majo 1857 en Parizo) estis franca aŭtoro. Li havis intiman rilaton kun George Sand.

Famaj verkoj 
 Contes d’Espagne et d’Italie (poemoj, 1830)
 Un spectacle dans un fauteuil (dramo, 1832)
 Les caprices de Marianne (komedio, 1833)
 Lorenzaccio (dramo, 1834)
 La confession d’un enfant du siècle (romano, 1836)
 Les nuits (poemciklo, 1835-1837)
 Mimi Pinson (novelo, 1845)

En Esperanto aperis 
 La du Amatinoj. La Kapricoj de Mariano. Trad. Jan Van Schoor. – Antwerpen: La Verda Velo, Antverpeno, 1929
 Mimi Pinson. Trad. M. Rethel. – Venlo: Esperanto-Instituto, 1934
 La poeto. – En: Tutmonda sonoro. Vol. 2. – p. 453

Eksteraj ligiloj 

 http://r.platteau.free.fr/TradukitajPoemoj.htm#Vespera_stel_Musset esperantigo de unu poemo "vesperstelo"
 http://32.1911encyclopedia.org/M/MU/MUSSET_LOUIS_CHARLES_ALFRED_DE.htm 
 http://www.poetes.com/musset/index.php 
 http://poesie.webnet.fr/auteurs/musset.html  

Francaj verkistoj
Francaj dramistoj
Membroj de la Franca Akademio
Perla Martinelli

Perla MARTINELLI (naskiĝis la 30-an de junio 1938) estas italdevena esperantisto de post 1953 kaj nun publicisto kaj arta direktoro ĉe LF-koop. Profesie ŝi estis tradukistino kaj lingvoinstruistino.

Vivkuro 
Ŝi aktivis ekde 1972 en la medio de La Patrolo, kaj en 1980 transprenis la ĉefredaktadon de Literatura Foiro. Lasinte la postenon ĉe Literatura Foiro, en 1997 ŝi transprenis la ĉefredaktadon de Heroldo de Esperanto por kvindek numeroj, kaj ree en 2002 dum tri jaroj kun Marie-France Conde Rey. Ekde 2006 ŝi ĉefredaktas la novan revuon Femina, kaj daŭre prizorgas la kulturan paĝon de Heroldo. Al la tri periodaĵoj ŝi ankaŭ kontribuis per multaj tekstoj, originale kaj traduke.

Akademiano de Esperanto ekde 1988, ŝi estis elektita ĝenerala sekretario de la Akademio en 1996: ĝis nun la sola virino kiu okupis estraran postenon en la lingva institucio. Prezidanto de Svisa Esperanto-Societo (1994-97) kaj de Kultura Centro Esperantista (2009-11).

Kun sia edzo Giorgio Silfer, ŝi partoprenis la fondon de pluraj gravaj iniciatoj, interalie la Esperanta PEN-Centro, kies akcepton ĉe PEN-Klubo Internacia ŝi atingis en 1993. Ili kune esperantigis la Universalan Deklaracion pri la Lingvaj Rajtoj en 1996. En 2001 ŝi estis elektita al la Senato de la Esperanta Civito, kaj reelektita en 2006.

En 2020 ŝi prezidas la Lingvan Konsultejon ene de la Esperanta Civito.

Verkaro 
Ŝi doktoriĝis pri modernaj lingvoj kaj literaturoj per disertacio pri "Edmond Privat: vivo kaj verkaro". 

Kun Gaston Waringhien ŝi tradukis la unuajn Tri Tagojn de Dekamerono de Giovanni Boccaccio.

Aliaj gravaj tradukoj: La ruza vidvino de Carlo Goldoni kaj Finalo de partio de Samuel Beckett.

Ekstera ligilo 
Verkoj de kaj pri Perla Martinelli en la Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj

Svisaj esperantistoj
Svisaj tradukistoj
Italaj esperantistoj
Prezidantoj de Svisa Esperanto-Societo
Faka Esperanto-vortaro : Telekomuniko

Esperanto-kulturo > Esperanto-vortaro > Faka Esperanto-vortaro : Telekomuniko

Angla-esperanta telekomunika vortaro. Christian Bertin. Rennes, 1983. 70p. 21cm. Kun pli ol 1600 vortoj.

Esperanto-vortaroj
Faka Esperanto-vortaro : Medicino

Esperanto-kulturo > Esperanto-vortaro > Faka Esperanto-vortaro : Medicino

Angla-Esperanta medicina terminaro. Yamazoe Saburoo. Reviziis Stevens T. Norvell Jr. Red. Wlodzimierz Opoka. Kraków, 2001. 720p. 21cm. Ampleksega vortaro de klinikaj terminoj, bazita ĉefe sur PIV kaj sur Teknika Medicina Vortaro de Briquet (1932). Okaze ĝi indikas ankaŭ germanajn, francajn kaj hispanajn terminojn. Bind.

Franca-Esperanta kaj Esperanta-franca medicina terminaro

Rusa-Esperanta kaj Esperanta-rusa medicina terminaro

Esperanto-vortaroj
Faka Esperanto-vortaro : Heraldiko

Esperanto-kulturo > Esperanto-vortaro > Faka Esperanto-vortaro : Heraldiko

Heraldiko. Veksilologio. Terminaro en Esperanto Jaroslav Klement, eldonis EK České Budějovice, Ĉeĥoslovakio 1979, 80 p. ilustrita.
Ilustrita vortaro pri heraldiko. Nikolaj Starodubcev. Doneck, 1996. 345p. 21 cm. 1005 terminoj (ĉiu kun sia bildo) en la rusa, ukraina, angla, Esperanto, franca, germana kaj latina. Bind.

Esperanto-vortaroj
Esperanto-finna vortaro

Suomi-esperanto-suomi; Taskusanakirja. - La unua eldono aperis en 1963 kun laŭdire ĉirkaŭ 20.000 kaj ĉirkaŭ 17.000 kapvortoj. La dua eldono (post morto de Joel Vilkki), reviziita de Heljä Favén aperis en 1982 (449 p.). Ĝi tamen ne atingas la amplekson de la antaŭmilitaj vortaroj de Vilho Setälä. Pri la unua eldono Harri Laine skribas:

Pri la dua eldono la sama precizigas:

Notoj kaj referencoj

Eksteraj ligiloj 
 Esperanto-suomi : taskusanakirja en Libera Bibilioteko
 La ruĝa vortaro de Vilkki kaj Reviziita ruĝa = verda, Bildoj de la vortaro kun priskriba komento en blogaĵo de Harri Laine

Esperanto-vortaroj
Libroj de Heljä Favén
Finnlingvaj vortaroj
Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Esperanto-hebrea vortaro

Esperanto-kulturo > Esperanto-vortaro > Esperanto-hebrea vortaro

Praktika vortaro hebrea-esperanta. Josef Murjan. Tel-Aviv, 1989 (nova korektita eld.). 160p. 13cm. 
Plena vortaro Esperanta-hebrea. Josef' Murjan. Tel-Aviv, 2000. 170(340)+8p. 25cm. Ĉ. 10 000 kapvortoj.

Esperanto-vortaroj
Esperanta-hispana kaj hispana-esperanta vortaroj



Antaŭ la unua mondmilito
 1899: Ramón Andreu publikigis la unuan Esperantan-hispanan vortaron en 1899.
 1903: Pastro Antonio Guinart publikigis gramatiketon kaj vortaron (1903).
 1904: Eldonejo Espasa publikigis ankaŭ gramatikon kaj Vortaron (du eldonoj) de Vicente Inglada Ors kaj Antonio López Villanueva (marto 1904)
Enciclopedia Espasa inkluzivis en sia unua eldono tradukojn al kvin lingvoj, ankaŭ Esperanto, de la ĉefaj kapvortoj.
O.RR.L.I. publikigis vortareton per reformita ortografio de la hispana.

Post la dua mondmilito
 1963: Diccionario elemental de Ernesto Tudela Flores. 1963, 71 p. 17 cm. Dudirekta baza vortaro hispana-esperanta.
Curso elemental de Esperanto. R. kaj J. Scolnik. Córdoba, 1982 (2-a eldono). 119 paĝoj. 19 cm. Elementa lernolibro, kun legaĵoj, konversacia frazaro kaj dudirekta vortaro.
Diccionario de bolsillo Esperanto-Español y Español-Esperanto J. Paluzie-Borrell. Editorial Ramón Sopena, Barcelona, 1967, 1999 (reviziita eldono). 383 p. 14 cm. Poŝvortaro kun 25000 vortoj. Malgraŭ malgranda, ĝi inkluzivas multajn biologiajn nomojn.
Diccionario 2002 Vortaro Liven Dek. Zaragoza, 2002. 474 paĝoj. 17 cm.
 2003: Gran Diccionario Español-Esperanto Fernando de Diego. Zaragoza, 2003, 1279 p. 50 000 kapvortoj.
 2010: Diccionario Amika Vortaro Español-Esperanto - Esperanto-Hispana. Miguel Gutiérrez Adúriz /mga/, 2010, 456 paĝoj. .
 2017: Diccionario pocket esperanto español-esperanto & esperanto-español, Juan Sáenz, Fluo!, San Bernardino, CA, 2017, 173 paĝoj. Este diccionario contiene material procesado que forma parte del proyecto English Wiktionary .

Eksteraj ligiloj 
 Vortaroj "Curlie" ĉe dmoz
 Hispanaj Esperanto-vortaroj  en Ockey, Edward; Sutton, Geoffrey. Bibliografio de Vortaroj kaj Terminaroj en Esperanto 1887-2002. Rotterdam: Universala Esperanto-Asocio 2003.
Leoni de León, Jorge Antonio (2018). Diccionario Elemental Español-Esperanto / Esperanto-Español. Káñina, Revista de Artes y Letras, Universidad de Costa Rica XLII(3) 2018: 31-50.

HISPANA
Esperanto-itala vortaro

Esperanto-itala vortaro estas vortaro, kiu provizas la leganton per tradukoj el la itala lingvo al Esperanto, aŭ male.

Historio 
Pasintece eldoniĝis pluraj vortaroj Esperanto-itala.

 Vocabolario esperanto-italiano. Umberto Broccatelli. Milano, 1991 (represo de 1984). 16+482 paĝoj, 21 cm. Vortaro kun preskaŭ ĉiuj radikoj de Plena Ilustrita Vortaro.
 Vocabolario italiano-esperanto. Carlo Minnaja. Milano, 1996. 1438 paĝoj, 22 cm. Probable la plej granda nacilingva-Esperanta vortaro. Tre detala distingo de signifoj, multnombraj esprimoj kaj sintagmoj. Antaŭparolo de Joshua Fishman. Bindita.
 Fotografia fakvortaro. Kun perdiskede anglaj kaj italaj ekvivalentoj. Giuseppe Valente. Triesto, 1997. 38 paĝoj, 21 cm. Ĉirkaŭ 700 kapvortoj. Libro kun diskedo.

hVortaro 

Ekde januaro 2010, danke al la dispono de la esperantista informadikisto Danio Manetta kaj al konsento de Itala Esperanto-Federacio (kiu senpage donacis sian kopirajton), haveblas komputila programo kiu enhavas la tutan radikaron de la Vocabolario italiano-esperanto de Carlo Minnaja (1996), konstante korektata kaj ĝisdatigata de pria laborgrupo. La programo estis nomita hVortaro (hipervortaro). En 2019 nova retejo kreita de Daniele Binaghi estis publikigita ene de la retejo la I.E.F., kun aldonaj funkcioj je la interreta serĉilo, kaj troviĝas ĉe la retadreso https://www.esperanto.it/hvortaro/.

Eksteraj ligiloj 
 Lasta reta versio de la Itala-Esperanto Vortaro de Carlo Minnaja https://www.esperanto.it/hvortaro/

ITALA
Esperanto-movado en Italio
Esperanto-japana vortaro

Tie ĉi estas listo de Esperanto-japanaj vortaroj.

Libroformaj vortaroj

Esperanto → Japana 
Esperanto-Japana Vortaro. Kompilis Redakta Komisiono de Esperanto-Japana Vortaro, gvidita de Konisi Gaku kiel estro kaj Gotoo Hitosi kiel vicestro. Tokio, 2006. 1327p. 18 cm. (43 814 kapvortoj)
Cent Esperantaj verboj por japanlingvanoj. Kompilis Redakta Komisiono de Esperanto-Japana Vortaro. Tokio, 1995. 236p. 21 cm.
Etimologia vortaro pragmata de Esperanto. Yamasaki Seikô. Tokio, 1991. 250p. 26 cm. Kun utila enkonduko pri la influo de la antikvaj greka kaj latina kaj la evoluo de prononco kaj ortografio en la eŭropaj lingvoj. Dulingva: Esperanta-japana.
Nova vortaro Esperanto-japana. Joŝicugu Okamoto. Pligrandigis Y. Nukina, M. Miyamoto. Tokio, 1989 (16-a eld). 399 p. 16 cm.

Japana → Esperanta 
Vortaro japana-Esperanta. Kompilis Masao Miyamoto. Tokio, 1998 (3-a eld). 1101 p. 19 cm. Ampleksa (ĉ. 70 000 kapvortoj, kun multaj ekzemploj). Plaste bindita. 
Japana-Esperanta vortaro. Kaĵi Hirokazu. Gamagori, 1978 (3a eld). 425 p. 16 cm. Laŭ Esperanta alfabeta ordo, kun transskribo de japanaj vortoj.

Dudirekta 
Vortaro de Esperanto (Esperanto-Japana, Japana-Esperanta). Kompilis Mijake Ŝihej. Tokio, 1965. 519p. 15 cm.

Reta vortaro
Praktika Esperanto-Japana Vortareto (PEJVO) 実用エスペラント小辞典, Kompilis HIROTAKA Masaaki.

Eksteraj ligiloj
Vortaroj ĉe dmoz
PEJVO (De tie alklaku je la linio 'pejv160.lzh') aŭ por japanlingva serĉ-fasado

Japana
Japana lingvo
Esperanto-rusa vortaro



Rusa-Esperanta
 Краткій Русско-Эсперантскій словарь Red N.Kabanov, 1912
 Rusa-Esperanta Vortaro Red. E.A. Bokarev. Dušanbe, 1989 (2a eld.). 544p. 16cm. Preskaŭ 24000 vortoj. 
Suplemento al Rusa-Esperanta vortaro de E.A. Bokarev. B.A.Zozulja. Rostov-Don, 1996. 103p. 21cm. Pli ol 3700 vortoj korektitaj, kompletigitaj, aldonaj.

Esperanta-rusa
Esperanto-rusa vortaro kompilita de L.T.Titov kaj eldonita en 1908 en Librejo "Esperanto"
 Esperanta-Rusa Vortareto, ordigita de V.A. Dmitriev, Librejo "Esperanto", Sankt-Peterburgo, 1914.
 Plena esperanto-rusa vortaro de Saĥarov 1918 kompilis A.Saĥarov, 1918
 Esperanta-Rusa Vortaro 1974. E.A. Bokarev. Moskvo, 1982 (repr.). 488p. 17cm. Ĝi entenas preskaŭ 26000 vortojn, kun aldono de mallonga gramatika skizo pri Esperanto.
Boris Kolker. Esperanta-rusa vortaro: ĉirkaŭ 3000 vortoj. - Moskva: Impeto, 1993. - 53 p. ISBN 5-7161-0002-3.
Esperanta-Rusa Vortaro / Slovar esperanto-russkij. A. Korĵenkov. Jekaterinburg, 1997. 30p. 20cm. Ĉ. 2000 kapvortoj. 
Esperanto-Rusa Vortaro de "falsaj amikoj de tradukisto". B.A.Zozulja. Rostov-Don, 1995. 83p. 21cm. Kvarcento da kapvortoj. 
Esperanto-Rusa Vortaro, A.Ŝevĉenko, 19 000 vortoj, Moskvo, Impeto, 2005.
Esperanto-Rusa Vortaro, kompilinto B. Kondratjev, 54 000 vortoj, finita sed ankoraŭ ne eldonita.

Plurlingva
Estona-Esperanta-Rusa Naturprotekta Vortaro. Komp. J.Eilart, F.Eisen. Tallinn, 1985. 13p. 28cm. 168 terminoj.

Faka
Esperanta-rusa tema vortaro de Igor Galiĉskij
Heraldiko : Ilustrita vortaro pri heraldiko. Nikolaj Starodubcev. Doneck, 1996. 345p. 21cm. 1005 terminoj (ĉiu kun sia bildo) en la rusa, ukraina, angla, Esperanto, franca, germana kaj latina. Bind.

Eksteraj ligiloj 
Vortaroj "Curlie" ĉe dmoz
Eletronika E-R kaj R-E vortaro
Reta R-E kaj E-R vortaroj de Bokarev
Grandaj vortaroj de Boris Kondratjev

Esperanto-vortaroj
Orienta griza kanguruo

La orienta griza kanguruo estas specio de kanguruo denaska de suda kaj orienta Aŭstralio. La scienca nomo Macropus giganteus estas mispriskriba, ĉar kvankam la griza kanguruo estas almenaŭ 2 m alta, la ruĝa kanguruo estas pli granda. Kiel ĉiuj kanguruoj, la orienta grizaj kanguruoj estas ĉefe noktumaj.

Marsupiuloj
Bestoj el la Aŭstralazia ekozono
Gepardo

Gepardo estas felisedo (specio Acinonyx jubatus), kiu povas atingi tre altajn kur-rapidojn, ekzemple dum ĉasado. Ĝi estas la plej rapida tera besto, ekzemple rapido je 93 km/h (58 mph) estis mezurita per mezurilo en kolrimeno.

Disvastiĝo 
La gepardo nuntempe precipe vivas en la afrotropisa ekozono.

Oni trovas ĝin i.a. en jenaj ekoregionoj : la angolaj mopanearoj, la angol-eskarpaj savano kaj duonarbaroj, la etoŝa-salebenaĵaj halofitaroj, la Kaoko-Dezerto, la okcident-sudana savano kaj la orient-sudana savano.

Subspecioj 

La kvin agnoskitaj subspecioj de gepardoj estas la jenaj:

 Azia gepardo (A. j. venaticus) (Griffith, 1821): nomita ankaŭ Irana aŭ Hindia gepardo. Iam ekzistanta tra sudokcidenta Azio kaj Hindio.

 Nordokcidenta afrika gepardo (A. j. hecki) Hilzheimer, 1913: nomita ankaŭ Sahara gepardo. Ekzistanta en nordokcidenta Afriko; la IUCN konfirmas ties eston en nur kvar landoj: Alĝerio, Benino, Burkino kaj Niĝero.

 Sudafrika gepardo (A. j. jubatus) (Schreber, 1775): nomita ankaŭ Namibia gepardo. Ekzistanta en sudafrikaj landoj kiaj Namibio, Bocvano, Zimbabvo, Sudafriko kaj Zambio.

 Sudana gepardo (A. j. soemmeringii) (Fitzinger, 1855): nomita ankaŭ centra aŭ nordorienta afrika gepardo. Ekzistanta en centraj kaj nordorientaj regionoj de la kontinento kaj en la Korno de Afriko.

 Tanzania gepardo (A. j. raineyii aŭ A. j. fearsoni) Heller, 1913: nomita ankaŭ orientafrika gepardo. Ekzistanta en Kenjo, Somalio, Tanzanio, kaj Ugando. La totala populacio en 2007 estis ĉirkaŭkalkulita je 2,572 plenkreskuloj krom sendependaj junuloj.

Bildaro

Referencoj

Vidu ankaŭ 
 Kvaternaro
 Leopardo

Eksteraj ligiloj 

 http://www.cheetah.org 
 http://www.csew.com/felidtag/pages/Educational/FactSheets/cheetah.htm 
 http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/4201180.stm 

Felisedoj
Afrotropisa faŭno
Palearktisa faŭno
Sanskritaj vortoj kaj esprimoj
Mamuloj de Azio
Faŭno de Irano
Faŭno de Pakistano
Mamuloj de Afriko
Faŭno de Okcidenta Afriko
Faŭno de Alĝerio
Faŭno de la Saharo
Faŭno de Sudano
Faŭno de Etiopio
Faŭno de Angolo
Faŭno de Bocvano
Faŭno de Orienta Afriko
Faŭno de Sud-Afriko
Faŭno de Namibio
Faŭno de Demokratia Respubliko Kongo
Faŭno de Kongo Brazavila
Faŭno de Zambio
Platkapa kato

Platkapa kato (Ictailurus planiceps) estas sovaĝa kato en sudorienta Azio. Ĝi longas 45 centrimetrojn, plus 15 centrimetra vosto.

En 1985 oni kredis, ke tiu specio estis forpasinta, sed oni retrovis ĝin en 1995. Ĉiaokaze tiu specio estas ege endanĝerigita.

Katoj
Karakalo (besto)

Por la romia imperiestro, vidu Karakalo.

La karakalo (science: Caracal caracal; antaŭe: Felis caracal aŭ Lynx caracal) estas feroce teritori-defenda mezgranda kato.

 Subspecioj 
 Caracal caracal caracal, Orienta, Centra kaj Suda Afriko
 Caracal caracal algira, Norda Afriko
 Caracal caracal damarensis, Namibio
 Caracal caracal limpopoensis, Bocvano
 Caracal caracal lucani, Gabono
 Caracal caracal michaelis, Turkmenio (endanĝerigita)
 Caracal caracal nubicus, Etiopio, Sudano
 Caracal caracal poecilictis, Okcidenta Afriko
 Caracal caracal schmitzi'', Okcidenta Azio, Irano, Arabio, Pakistano, Barato

Referencoj

Vidu ankaŭ 

 Afrika ora kato
 Ĝangala kato
 Klimena stenelo

Felisedoj
Afrotropisa faŭno
Orientalisa faŭno
Palearktisa faŭno
Mamuloj de Afriko
Mamuloj de Azerbajĝano
Mamuloj de Barato
Faŭno de Moroko
Faŭno de Irano
Faŭno de Alĝerio
Faŭno de la Saharo
Faŭno de Sud-Afriko
Faŭno de Okcidenta Afriko
Faŭno de Angolo
Faŭno de Namibio
Faŭno de Bocvano
Faŭno de Egiptio
Mamuloj de Pakistano
Faŭno de Pakistano
Faŭno de Orienta Afriko
Faŭno de Turkmenio
Faŭno de Zambio
Turkaj vortoj kaj esprimoj
Margajo

La Margajo aŭ Akrobata tigro-kato (Leopardus wiedii) estas la sola specio de kato kiu povas malsupreniri kap-antaŭe. Ĝi estas indiĝena al Centra Ameriko kaj Sudameriko. Ĝi estas solema, nokta besto kiu preferas pluvarbaron. La margajo similas la oceloton.

Vidu ankaŭ 
 Napaj humidaj arbaroj
 Sud-andaj jungaoj

Eksteraj ligiloj 

 http://www.tierlexikon.ch/404_margay.html  
 http://www.itis.usda.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=552469  

Felisedoj
Neotropisa faŭno
Salmarĉa oncifeliso

La salmarĉa oncifeliso (Oncifelis geoffroyi) estas sudamerika specio de katoj. Ĝi havas proksimume la grandon de ordinaraj domaj katoj (60 cm ekskluzive de vosto), sed vivas sovaĝe. Iam ĝi estis atribuata al la familio leopardus, sed nun al familio oncifelis.

La koloro de la felo estas griza aŭ bruneta kaj havas nigrajn makuletojn. Okazas nigraj ekzempleroj. Vivejo estas la plejparto de Sud-Ameriko oriente de Andoj.

Tiu neotropisa besto iam estis multe ĉasata pro la felo; ĝi nun estas protektata, ĉar minacata de ekstermo.

Subspecioj kaj iliaj vivejoj 
 Oncifelis geoffroyi geoffroyi - Centra Argentino
 Oncifelis geoffroyi eŭantha - Norda Argentino, Anda Bolivio
 Oncifelis geoffroyi leucobapta - Patagonio
 Oncifelis geoffroyi paraguae - Paragvajo, sud-orienta Brazilo, Urugvajo, norda Argentino
 Oncifelis geoffroyi salinarum - nord-okcidenta kaj centra Argentino

La specio estas nomita laŭ la franca biologo Etienne Geoffroy St. Hilaire (1772–1844), laŭ kiu estas nomitaj pluraj besto-specioj.

Vidu ankaŭ 
 Boliviaj jungaoj
 Humida Ĉako

Felisedoj
Neotropisa faŭno
Pampo-kato

La Pampo-kato (Oncifelis colocolo, ankaŭ konata kiel kolokolo) estas malgranda felisedo indiĝena al Pampo kaj apudaj regionoj de Sudameriko. Ĝi estas nur 550 al 700 mm kaj pezas 3–7 kg average.

Katoj
Afrika ora kato

La afrika ora kato (Caracal aurata) estas afrotropisa specio el la familio de la felisedoj. Senvoste ĝi longas 74 cm. Ĝia pezo sumiĝas je 14–18 kg. La vosto-longo estas 31 cm.

Ĝia scienca nomo estis antaŭe Profelis aurata, sed pro genetika esplorado en 2006 evidentiĝis, ke ĝi estas proksime parenca al karakaloj (Caracal caracal), havanta komunan praulon antaŭ proksimume 5,4 milionoj da jaroj. Pro tio oni metis la afrikan oran katon en la genron Caracal.

Vidu ankaŭ 
 Azia ora kato
 Orient-gvineaj arbaroj

Eksteraj ligiloj 

 http://www.redlist.org/search/details.php?species=18306 
 http://www.itis.usda.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=621874 
 http://www.biolib.cz/cz/taxonimage/id10422/?taxonid=1993

Referencoj 

Katoj
Felisedoj
Afrotropisa faŭno
Pumo

La pumo  (Puma concolor) estas specio el la familio de la Felisedoj. Ĝi vivas en tuta Sudameriko. Kaŭze de la homo, ĝi estas ekstermita en la orienta kaj centra partoj de Nordameriko.

Disvastiĝo 
Tiu nearktisa kaj neotropisa] specio troviĝas i.a. en jenaj ekoregionoj : la arbaroj de norda-centra Rokmontaro, la Arida Ĉako, Cerado, la Humida Ĉako, la kaskad-montaraj leaj arbaroj, la koloradiaj rokmontaraj arbaroj, la Monte-Arbedaro, la napaj humidaj arbaroj, la paranaj-paraibaaj landinternaj arbaroj, la Patagona Stepo, la sud-andaj jungaoj kaj la talamankaj montaraj arbaroj.

Subspecioj 
Ĝis la malfruaj 1990-aj jaroj, 32 subspecioj de la pumo estis konataj. Sekvante ampleksan sciencan kaj genetikan esploradon, pumoj estis rekategoriitaj en nur 6 subspeciojn :

 Argentina pumo ( Puma concolor cabrerae)
 Kostarika pumo ( Puma concolor costaricensis)
 Orienta sudamerika pumo ( Puma concolor anthonyi)
 Nordamerika pumo ( Puma concolor couguar)
 Norda sudamerika pumo ( Puma concolor concolor)
 Sudamerika pumo ( Puma concolor puma)
 Florida pumo (Puma concolor coryi) - laŭ kelkaj klasifikoj apartenas al la nordamerika subspecio .

Vidu ankaŭ 
 Orienta pumo
 Florida pumo
 Pumo (rilato)

Referencoj

Eksteraj ligiloj 

IUCN 

Felisedoj
Nearktisa faŭno
Neotropisa faŭno
Faŭno de Kanado
Faŭno de Usono
Faŭno de Nov-Meksiko
Faŭno de Teksaso
Faŭno de Arizono
Faŭno de Nevado
Faŭno de Kalifornio
Faŭno de Vaŝingtonio
Faŭno de Oregono
Faŭno de Kolorado
Faŭno de Idaho
Faŭno de Montano
Faŭno de Vajomingo
Faŭno de Sudameriko
Faŭno de Brita Kolumbio
Faŭno de Alberto
Pruntaĵoj el la keĉua lingvaro
Mensa

Mensa estas internacia klubo fondita en Oksfordo en 1946, kiu celas renkontigi la inteligentulojn ĉiunivelajn. Por membriĝi nur necesas atingi poentaron en la supra 2% de psikologia testo de intelekta kvociento.

En Mensa renkontiĝas bril-spiritaj homoj por interagi plene kaj libere konversacii sur bazo de egaleco kaj
reciproka interkompreniĝo. Tute demokratie, Mensa estas malfermata al homoj el ĉiu lando, socia origino, aĝo, klereco, kredo, pensmaniero, kulturo, raso, vivmaniero, profesio, ktp.

Mensa estas neŭtrala opinie, krede kaj politike. Estas 140 000 mensanoj en pli ol 100 landoj, kiuj opinias kaj kredas libere kaj diverse, kiuj helpas unu la alian dum vojaĝoj (orientado kaj gastigado) kaj ebligas internacian amikecon. Se ne ekzistas landa asocio, eblas individue aliĝi al Mensa.

Espermenso 
Esperanto estas uzata en Mensa. Iuj parolantoj de Esperanto formis klubon sub la nomo Espermenso. En 2020 renaskiĝis Espermenso, kiel privata grupo en Fejsbuko por membroj de Mensa kaj UEA, kaj simpatiantoj, kaj en 2021 aperis kanalo kaj grupo en Telegram.

Eksteraj ligiloj 

 Oficiala internacia retejo
 Listo de naciaj sekcioj 
 Fejsbuka privata grupo de Espermenso
 Kanalo de Espermenso en Telegram
 Grupo de Espermenso en Telegram
 Forumo UEA

Vidu ankaŭ 
 Enigmo

Referencoj 

Psikologio
Ne-registaraj organizaĵoj
Filumo

Filumo estas taksonomia rango inter regno kaj klaso. Tiu vorto ĝenerale ne estas uzata en plantoscienco. Kvankam la Internacia kodekso de planta nomsistemo (vidu dunoma nomsistemo) permesas uzi la terminon "filumo", la termino "divizio" estas preskaŭ ĉiam uzata de plantistoj. Ambaŭ vortoj estas samsignifaj. La vorto devenas el la greka filai, kiu signifas la klanaj voĉdon-grupoj de urboŝtatoj. 

Filumoj reprezentas la plej granda ĝenerale akceptata klasigo de estaĵoj kun certaj evoluaj trajtoj, kvankam la filumoj mem povas kelkfoje apartiĝi en subfilumoj aŭ kuniĝi en superfilumoj (ekz. novbuŝuloj kun ĥorduloj kaj ekinodermoj).

La filumnomoj finiĝas per -phyta ĉe la plantoj kaj la algoj, kaj -mycota ĉe la fungoj. Ili varias ĉe la bestoj.

Eksteraj ligiloj 
  Arbre de la vie 
  Treebase
  Projet Tree of Life

 
Taksonomiaj rangoj
Klaso (biologio)

Klaso estas ŝtupo de la planta kaj besta klasigoj (latine classis).

Klasnomoj 
La klasnomoj finiĝas per -opsida ĉe la plantoj, -phyceae ĉe la algoj kaj -mycetes ĉe la fungoj. Ili varias ĉe la bestoj.

Vidu ankaŭ 
 Biologia klasado
 Domanio
 Regno
 Filumo
 Ordo
 Familio
 Genro
 Specio

Eksteraj ligiloj 
 (fr)Arbre de la vie 
 (fr)Treebase 
 (fr)Projet Tree of Life
 (fr)Méthodes de Classification Phylogénétique
 TermExtractor  (en) A FREE tool for Terminology Extraction - a very useful starting point for Taxonomy/Ontology_(computer_science)|Ontology construnction.

Taksonomiaj rangoj