alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Oksidacioni broj

Oksidacioni broj - je u hemiji definisan kao broj elektrona, koje dati atom predao ili primio od drugog atoma dok je gradio sa njim hemijsko jedinjenje.

Termin predaja ili primanje elektrona u ovom slučaju može da označava i potpunu predaju elektrona drugom atomu (ili grupe njih), što dovodi do jonske veze; ili samo delimičnu predaju elektrona što dovodi do kovalentne veze. 

Oksidacioni broj se računa kao balans svih predatih i primljenih elektrona u datom atomu. Ukoliko atom daje jedan elektron više nego što prima, njegov oksidacioni broj će biti +1, ukoliko prima jedan više nego što daje oksidacioni broj će biti -1.

Oksidacioni broj nema konstantnu vrednost. Na primeru H2PtCl6 vrednost platine iznosi 8 (jer se jedini sa osam drugih atoma pojedinim vezama), dok njen oksidacioni broj iznosi +4, jer u vezama H-Pt dolazi do davanja vodonikovih elektrona platini, a u vezama Pt-Cl obrnuto.

U nazivima hemijskih jedinjenja (Na primer oksida) oksidacioni broj se piše rimskim ciframa u zagradi, npr. sumpor(IV) oksid.

Vidi još 
 atom
 proton
 elektron
 oksidacija

Hemijske osobine
Krilatica

Krilatica, moto ili geslo se naziva izraz ili skup riječi koje predstavljaju određenu društvenu grupu ili organizaciju. Krilatica izražava namjeru ili stav grupe koja je upotrebljava.

Povezano 
 Popis državnih krilatica
 Nacionalni moto

Slogani
Evo Morales

Huan Evo Morales Aima (Juan Evo Morales Aima) (rođen 26. 10. 1959.) je bolivijski levičarski političar i vođa domorodaca koji je od 2005. do 2019. bio predsednik Bolivije. Morales, koji gro svoje podrške uživa među bolivijskim Indijancima i njihovim potomcima, kao i među kokalerosima (uzgajivači biljke koka) je takođe vođa partije MAS (pokret za socijalizam). Njegov predsednički mandat je obeležio značajan napredak na polju životnog standarda najširih slojeva stanovništva, ali i optužbe za autoritarnost, kršenje ljudskih prava i izborne prevare, uključujući kontroverzne predsedničke izbore u oktobru 2019. posle kojih je došlo do masovnih protesta i vojnog puča u kome je svrgnut.

Biografija 
Morales je rođen u porodici iz etničke grupe Ajmara   u Orinoki, rudarskom gradu u Oruru. Ranih osamdesetih njegova porodica je migrirala u tropske ravnice istočne Bolivije. Naselili su se u Čapareu gde su se bavili poljoprivredom, između ostalog i uzgajanjem koke. Tokom ekonomskih reformi devedesetih bivši rudari su počeli da se bave uzgajanjem koke i da doprinose porastu uloge Bolivije u proizvodnji i krijumčarenju droge. 

Lider kokalerosa, Morales, je izabran u parlament 1997. godine kao predstavnik provincije Čapare. Dobio je 70% glasova u provinciji. 

Na izborima 2002. godine Morales je bio drugi, što je predstavljalo uznemiravajuće iznenađenje za tradicionalne bolivijske partije. Taj njegov uspeh je proslavilo domorodačko stanovništvo u celoj Južnoj Americi. Morales je postigao relativni uspeh i pored komentara ambasadora SAD-a uperenih protiv njega tokom izborne kampanje. Kasnije je Morales tvrdio da mu je ta negativna kampanja ustvari pomogla, jer je "probudila savest naroda". 

Zbog velikog nezadovoljstva i nemira u narodu, bolivijski kongres je odlučio da izbore planirane za 2007. godinu održi u decembru 2005.

Evo Morales je bio ubedljivi pobednik ovih izbora, sa 54% glasova.

Ideologija 
Citat:
„Najveći neprijatelj čovečanstva je kapitalizam. On uzrokuje pobune poput ove naše, pobune protiv sistema, protiv neoliberalnog modela koji predstavlja divlji kapitalizam. Ako celi svet ne spozna ovu realnost, nacionalne države neće biti u stanju da obezbede minimalne uslove za zdravlje, obrazovanje i ishranu, i tada su svaki dan osnovna ljudska prava prekršena.“

Morales često spominje da Slobodna američka zona trgovine, koju su osnovale SAD, predstavljaju "sporazum kojim se legalizuje kolonizacija Amerike" 

Morales je izrazio divljenje prema Rigoberta Menčuu i Fidelu Kastru. 

Moralesovi stavovi prema drogi se mogu izraziti jednom rečenicom: "lišće koke nije droga", zapravo žvakanje lišća koke predstavlja lokalnu tradiciju, staru preko 1000 godina među domorodačkim stanovništvom. On takođe smatra da problem droge treba rešavati na strani konzumenata, a ne ne strani proizvođača.

Vanjske veze 

 Official Campaign Site Movimiento al Socialismo Bolivia   (in Spanish)
 Interview (on Counterpunch)
 Evo Morales' website  (in Spanish & English)
 MAS website (in Spanish)
 Profile: Evo Morales on BBC News
 "Bolivia's Home-Grown President"  Article in The Nation, (December 21, 2005).

Predsjednici Bolivije
Bolivijski političari
Laburistička stranka

Laburistička stranka je izraz koji se koristi za radničke stranke u zemljama engleskog govornog područja. 

Naziv dolazi od engleske riječi labour (rad, radnička klasa). 

Razlog zbog čega se ne koristi ispravniji izraz radnička stranka je nastojanje komunističkih vlasti bivše Jugoslavije da otklone svaku povezanost britanske Laburističke stranke - koja se smatrala dijelom imperijalističkog establishmenta - s radničkom klasom. 

Uz britansku, važnije laburističke stranke u svijetu su:
 Australska laburistička partija (ALP) (Australija);
 Novozelandska laburistička partija (Novi Zeland).

Godine 2010. u Hrvatskoj je osnovana politička stranka pod nazivom Hrvatski laburisti - Stranka rada.

Politika
Socijalizam
Socijaldemokracija
Laburistička stranka (Ujedinjeno Kraljevstvo)

Laburistička stranka (eng. Labour Party; hrv. Radnička stranka ili Stranka rada), jedna je od vodećih političkih stranaka u Ujedinjenom Kraljevstvu.

Osnovana je 1900. godine od strane sindikata i lijevog, socijalistički orijentiranog krila Liberalne stranke.

Nakon Prvog svjetskog rata, laburisti su se, uz konzervativce, nametnuli kao jedna od dvije vodeće političke stranke, te bili u mnogim vladama, povremeno i kao koalicija.

Laburistički politički programi su odgovarali europskoj socijaldemokraciji, a nakon Drugog svjetskog rata su mnoge od tih ideja, uključujući nacionalizaciju ključnih državnih industrijskih grana i kejnzijansku gospodarsku politiku, sprovodili u praksi.

Godine 1979. su poraženi od strane konzervativaca Margaret Thatcher i ostali u oporbi gotovo dva desetljeća.

Krajem 20. stoljeća su odbacili socijaldemokratske principe svog programa i preuzeli tačerističku gospodarsku politiku i politiku Trećeg puta, promovirajući "Nove laburiste". Tada su došli na vlast i nakon toga još dva puta dobili parlamentarne izbore. S vlasti su otišli nakon poraza na parlamentarnim izborima 2010. godine. Od tada je vođa stranke bio Ed Miliband sve do objave rezultata općih izbora Ujedinjenog Kraljevstva 2015. godine, nakon čega je dao ostavku, zbog poraza.

Trenutačni predsjednik Laburističke stranke je Jeremy Corbyn, koji se zauzima za lijevu političku platformu laburista.

Izvori

Literatura

Vanjske poveznice 

 Službena stranica 
 Labour in Northern Ireland Campaign 
 Unofficial website, with an archive of Labour electoral manifestos from 1900-present and a directory of Labour Party websites, including constituency associations
 Unofficial history website 
 SpinWatch profile - Labour Friends of Israel 
 Guardian Unlimited Politics - Special Report: Labour Party
 LookSmart - Labour Party  directory category
 Open Directory Project - Labour Party directory category

Političke stranke
Politika Ujedinjenog Kraljevstva
Giorgio Napolitano

Giorgio Napolitano (Napulj, 29. juni 1925. – Rim, 22. septembar 2023.) je talijanski političar i doživotni senator koji je 10. svibnja 2006. izabran za 11. po redu predsjednika Talijanske Republike. Ponovo je izabran 20. travnja 2013., a ostavku je podnio i odstupio 14. siječnja 2015.

Tokom studija od 1942 do 1943 godine član je Fašističke sveučilišne grupe (GUF - Gruppo universitario fascista, obvezatni oblik organiziranja studenata u fašističkoj eri) na Sveučilištu u Napulju, gdje su se kamuflirali još neki antifašisti, koji nisu ušli u članstvo PNF. Od 1944. bio je član Talijanske komunističke partije i njenih slijednica, do izbora za predsjednika Republike. 

Na talijanski "Dan sjećanja" 10. 2. 2006. istaknuo se izjavama u kojima je za stradanja Talijana u istarskim jamama (fojbama) prozvao "slavensku krvoločnu mržnju".

Reference 

Predsjednici Italije
Italijanski političari
Biografije, Napulj
Pilipenda

Pilipenda je kratka pripovijetka Sime Matavulja. Prvi put je (sa podnaslovom: "Iz gornje Dalmacije") objavljena u mostarskoj "Zori", 1901. godine, a potom je uvrštena u zbirku "S mora i s planine". "Pilipenda" govori o teškom životu siromašnog srpskog pravoslavnog seljaka, koji ne želi preći u drugu vjeru, iako bi mu to pomoglo da lakše prebrodi tešku ekonomsku situaciju u kojoj se nalazi. Pripovijetka je bazirana na istorijskim činjenicama, odnosno na unijaćenju Srba u Petrovom polju (Dalmacija), koje se odigralo u 19. vijeku, počevši od 1832. godine, u selu Kričke.

Radnja 

Radnja je smještena u selu K. u Petrovom polju, 1843. godine. Selo K. je naseljeno samo pravoslavcima, od kojih su se neki već upisali u „carsku vjeru“, odnosno postali unijati (grkokatolici). U centru sela se nalazi mala pravoslavna crkva, dok se ogromna unijatska gradi na kraju sela. Zima je i vlada glad među stanovništvom, zbog izuzetno slabe ljetine. Sreska vlast dijeli žito narodu. Katolici dobijaju na poček (otplaćuju nakon nove ljetine), dok pravoslavci dobijaju na poklon, pod uslovom da postanu unijati. 

Pilip Baklina (Pilipenda) je siromašan seljak, koji živi sa ženom Jelom, a dva sina su mu otišla na rad u Primorju. Ima starog magarca Kurijela, dvije kokoši i pijevca. Zbog teške situacije, odlučuje da proda u gradu (Drniš) jednu kokoš (Pirga) i kreće na put jašući magarca. Usput se pojavljuje lokalni mještanin, unijat Jovan Kljako. On nagovara Pilipendu da slijedi njegov primjer i da će mu tako biti lakše. Na to Pilipenda odgovara: Ja se uzdam u moga srpskoga Rista! Ako će mi pomoći, hvala mu, ako neće i onda mu hvala, jer mi je sve dao, pa mi sve može i uzeti, i dušu! Svađa imeđu njih se umalo pretvara u tuču. Jovan Kljako bježi, a Pilipenda iz bijesa udari štapom magarca Kurijela, nakon čega se posrami i zaplače.

Priče 1901.
Srpska književnost
Authority control 2
Cahuri

Cahuri su kavkaski narod, koji pretežno živi u Azerbejdžanu i Rusiji (autonomna republika Dagestan). Većinom su islamske veroispovesti, a govore cahurskim jezikom, koji spada u dagestansku grupu severnokavkaske porodice jezika.

Ukupno ih ima oko 16.000, od toga u Azerbejdžanu oko 10.000, a u Rusiji oko 5.000.

Kavkaski narodi
Etničke grupe Azerbejdžana
Etničke grupe Rusije
Rutulci

Rutulci su kavkaski narod, koji pretežno živi u Rusiji, odnosno u autonomnoj republici Dagestan, u kojoj čini 1% stanovništva, i u kojoj predstavlja jedanaesti narod po brojnosti, posle Avara (28%), Darginaca (16%), Kumika (13%), Lezgina (12%), Rusa (9%), Lakaca (5%), Tabasarana (4%), Azerbejdžanaca (4%), Čečena (3%) i Nogajaca (2%). Rutulci su većinom islamske veroispovesti, a govore rutulskim jezikom, koji spada u dagestansku grupu severnokavkaske porodice jezika.

Ukupno ih ima oko 16.000.

Vanjske veze 
 rutulia.com — Rutulskim сајт.

Etničke grupe Rusije
Kavkaz
Aguli

Aguli su kavkaski narod, koji pretežno živi u Rusiji, odnosno u autonomnoj republici Dagestan, u kojoj čini 1% stanovništva, i u kojoj predstavlja dvanaesti narod po brojnosti, posle Avara (28%), Darginaca (16%), Kumika (13%), Lezgina (12%), Rusa (9%), Lakaca (5%), Tabasarana (4%), Azerbejdžanaca (4%), Čečena (3%), Nogajaca (2%) i Rutulaca (1%). Aguli su većinom islamske veroispovesti, a govore agulskim jezikom, koji spada u dagestansku grupu severnokavkaske porodice jezika.

Ukupno ih ima oko 12.000.

Narodi
Etničke grupe Rusije
Kavkaz
Tabasarani

Tabasarani su kavkaski narod, koji pretežno živi u Rusiji, odnosno u autonomnoj republici Dagestan, u kojoj čini 4.5% stanovništva, i u kojoj predstavlja 5 narod po brojnosti, posle Avara (29%), Darginaca (16%), Kumika (14%), Lezgina (14%), Rusa (4%) i Lakaca (5%). Tabasarani su većinom islamske veroispovesti, a govore tabasaranskim jezikom, koji spada u dagestansku grupu severnokavkaske porodice jezika.

Ukupno ih ima oko 200.000. (2011)

Dagestan
Etničke grupe Rusije
Kavkaz
Lezgini

Lezgini su kavkaski narod, koji pretežno živi u Rusiji, odnosno u autonomnoj republici Dagestan, u kojoj čini 12% stanovništva, i u kojoj predstavlja četvrti narod po brojnosti, posle Avara (28%), Darginaca (16%) i Kumika (13%). Veliki broj Lezgina takođe živi i u Azerbejdžanu. Lezgini su većinom islamske veroispovesti, a govore lezginskim jezikom, koji spada u dagestansku grupu severnokavkaske porodice jezika.

Ukupno ih ima oko 600.000, od toga u Rusiji 417.000, a u Azerbejdžanu 178.000. 

Narodi
Etničke grupe Rusije
Etničke grupe Azerbejdžana
Kavkaz
Lakci

Lakci su kavkaski narod, koji pretežno živi u Rusiji, odnosno u autonomnoj republici Dagestan, u kojoj čini 5% stanovništva, i u kojoj predstavlja šesti narod po brojnosti, posle Avara (28%), Darginaca (16%), Kumika (13%), Lezgina (12%) i Rusa (9%). Lakci su većinom islamske veroispovesti, a govore lakskim jezikom, koji spada u dagestansku grupu severnokavkaske porodice jezika.

Ukupno ih ima oko 97.000. 

Etničke grupe Rusije
Kavkaz
Darginci

Darginci su kavkaski narod, koji pretežno živi u Rusiji, odnosno u autonomnoj republici Dagestan, u kojoj čini 16% stanovništva, i u kojoj predstavlja drugi narod po brojnosti, posle Avara (28%). Darginci su većinom islamske veroispovesti, a govore darginskim jezikom, koji spada u dagestansku grupu severnokavkaske porodice jezika.

Ukupno ih ima oko 288.000.

Etničke grupe Rusije
Kavkaz
Avari (Kavkaz)

Avari (kavkaski Avari), ili Avarci (), najbrojniji narod u ruskoj republici Dagestan, gde čine oko 28% stanovništva (avarskim jezikom, kao jezikom šire komunikacije, služi se većina stanovnika Dagestana). Avarski jezik pripada dagestanskoj grupi severnokavkaske porodice jezika. Avari su islamske veroispovesti, a ima ih ukupno oko 536.000, od toga u Rusiji oko 490.000, a u Azerbejdžanu oko 46.000.

Istorija 
Prvobitni Avari bili su narod turkijskog porekla iz centralne Azije. U šestom veku se jedan deo Avara naseljava u istočnoj Evropi, gde osniva Avarski kaganat na prostoru Panonske nizije. Potomci ovih Avara su Sekelji (etnička grupa Mađara u Rumuniji). Panonski Avari (karpatski Avari) bili su samo deo avarskog naroda, čija je glavnina živela u Hazariji na Kavkazu, gde su se pomešali sa kavkaskim starosedeocima. Posle propasti Hazarije, kavkaski Avari su formirali moćan kanat u 12. veku. Pored današnjih Avara, potomci kavkaskih Avara su i Kabardinci (još jedan kavkaski narod), budući da su Avar i Kabar bile dve verzije imena ovog naroda.

Vidi još 

 Avarski jezik (kavkaski) (kavkaskoavarski jezik)
 Avarski kanat

Kavkaski narodi
Kavkaz
Etničke grupe Rusije
Dagestan
Avari (razvrstavanje)

Avari se može odnositi na:
 suvremeni narod na Kavkazu
 drevne Avare ili Obre koji su početkom 7. vijeka živjeli u Panonskoj niziji
Paulingova skala

Paulingova skala - je ranije bilo dosta zastupljena. Sada se manje koristi a nasledila ju je alredova skala. Paulingova skala je napravljena od Linusa Karla Paulinga 1932 godine. 

Po ovoj skali najveću elektronegativnost ima fluor (E = 4), a najmanju cezijum i francijum (E = 0,7), ostali hemijski elementi su smešteni između (npr.: Li : 1.0, Be : 1.5, B : 2.0, C : 2.5, N : 3.0, O : 3.5, F : 4.0). Elektronegativnost raste sa sa porastom atomskog broja.

Boje:

Vidi još 
 Alredova skala.

Hemijske osobine
Etnička grupa

Etnička grupa ili etnija/narod (od  [éthnos] – etnos – "narod"), je kultura ili potkultura čiji pripadnici se jasno razlikuju od ostalih ljudi prema određenim karakteristikama baziranim na rasnim, nacionalnim, jezičkim ili vjerskim izvorima. Za pripadnike etničke grupe se smatra da su kulturno i biološki slični mada to u principu nije sasvim neophodno.

Etničke grupe dijele zajedničko porijeklo u kontinuitetu vremena tj dijele historiju i budućnost jednog naroda. Ovo se postiže kroz generacijsko predavanje i prenošenje zajedničkog jezika, institucija, vrijednosti i tradicija te osjećaja pripadnosti. Ove osobine su važne za napomenuti kako bi se etnička grupa mogla razlikovati (po definiciji) od obične grupe pojedinaca koji dijele zajedničke karakteristike kao što je porijeklo. 

Iz političkog aspekta etničke grupe se mogu razlikovati od nacija po tome što etničke grupe nemaju suverenitet.

Etničke grupe
Etnologija
Politika
Geografija
Talište

Talište je temperatura pri kojoj neka tvar prelazi iz čvrstoga u tekuće agregatno stanje. Ovisi o tlaku, ali se u tablicama za pojedine tvari obično navode vrijednosti tališta kod normiranog atmosferskoga tlaka (101 325 Pa). Pod većim tlakom talište se snizuje, a pod manjim povisuje. Talište slitina i čvrstih otopina redovito je niže od tališta pojedinih komponenata.  Temperatura skrućivanja, što je obrnuta pojava prelaska iz kapljevitog u kruto stanje, zove se krutište (za vodu se tradicionalno koristi pojam ledište). Za većinu tvari talište je jednako krutištu, na primjer kod žive su na 234,32 kelvina (−38,83 °C). Za neke se tvari razlikuju, na primjer organski se polimer agar tali iznad 85 °C, a skrućivati se počinje tek kada se temperatura spusti između 32 °C i 40 °C. Taj fenomen zovemo histereza. Kod nekih tvari, kao što je staklo, dolazi do postupnog skrućivanja bez kristalizacije pa se krutište i talište ne mogu točno odrediti. To su takozvane amorfne krutine.

Talište vode (leda) je na 0 °C (273 K). Ako u vodi ima sitnih čestica koje djeluju kao jezgre kristalizacije ledište je jednako talištu, međutim potpuno čista voda se može pothladiti do −42 °C (231 K) prije nego što se počne smrzavati. Za razliku od vrelišta, talište je relativno neosjetljivo na promjenu tlaka. Kemijski element s najvišom temperaturom tališta koja iznosi 3 695 K (3 422 °C) je volfram. S druge strane ljestvice je helij koji se pri normalnom tlaku ne skrućuje čak ni na apsolutnoj nuli.

Topljenje 

Topljenje je fazni prijelaz tvari iz čvrstog u tekuće agregatno stanje na temperaturi tališta. Kristalna se tijela tale na određenoj temperaturi na kojoj, zbog dovođenja topline prema kinetičkoj teoriji, energija vibracije elemenata kristalne rešetke postaje veća od energije vezâ koje sastojke rešetke drže na okupu, pa se rešetka naglo raspada i njezini sastojci postaju jedan prema drugomu slobodno pokretljivi. Amorfne krute tvari (kao staklo, bitumen, smole) nemaju talište, nego postaju postupno sve mekše i kontinuirano prelaze u tekuće stanje. One se zato smatraju tekućinama vrlo velike viskoznosti.

Ledište 

Ledište je temperatura pri kojoj neka tvar prelazi iz tekućega u čvrsto agregatno stanje. Ovisi o tlaku, ali se u tablicama za pojedine tvari obično navode vrijednosti ledišta kod normiranog atmosferskoga tlaka (101 325 Pa). Pod većim tlakom ledište se snizuje, a pod manjim povisuje. Ledište slitina i čvrstih otopina redovito je niže od ledišta pojedinih komponenata. Kako bi se pokusima utvrdila temperatura na kojoj postoji ravnoteža između čvrstog i tekućeg agregatnog stanja neke tvari, pogodnije je izmjeriti njezino talište, jer je pri određivanju ledišta često potrebno pothlađivanje tvari da bi započela kristalizacija. 

Smrzavanje ili zaleđivanje je hlađenje tvari na temperature niže od ledišta. Tako se na primjer živežne namirnice izlažu smrzavanju kako bi se postiglo bakteriostatsko djelovanje (konzerviranje).

Talište nekih materijala

Izvori 

Hemijske osobine
Fizika
Vrelište

Tačka ključanja ili vrelište je temperatura na kojoj, pod datim uslovima, tečnost isparava po celoj zapremini. Malo stručnije rečeno, tačka ključanja je temperatura na kojoj se napon pare tečnosti izjednačava sa spoljašnjim pritiskom. Naime, tečnost je uvek u ravnoteži sa svojom gasnom fazom (parom), dakle, tečnost uvek isparava, ali na tački ključanja do isparavanja dolazi iѕ cele zapremine. Tačka ključanja direktno zavisi od spoljašnjeg pritiska. Na datom pritisku, karakteristična je za svaku supstancu. 

Kod idealnih smeša (koje se retko sreću) tačka ključanja je propocionalna sastavu i u pari koncentracija isparljivije komponente je veća nego u tečnoj fazi. To je princip na kojem se zasniva frakciona destilacija gde se tečnosti razdvajaju na osnovu razlike u tački ključanja. Tako se peče i rakija - etanol je isparljiviji od vode i u destilatu je koncentracija alkohola veća nego u provbitnoj smeši. Pa još kada se prepeče (dvostruka destilacija)...

Često smeše tečnosti određenog sastava, imaju nižu tačku ključanja nego čiste komponente. To su azeotropne smeše koje destiluju bez promene sastava, t.j., sastav pare je isti kao i sastav tečnosti. Poznati primer je smeša etanola (95%) i vode (5%). Ma koliko puta bila destilisana smeža vode i alkohola, koncentracija alkohola u destilatu ne može da pređe 95% jer ta smeša ključa na nižoj temperaturi od čistog alkohola. Apsolutni alkohol t.j., 100% etanol dobija se destilacijom iz ternarnih smeša ili nekim drugim fizičkohemijskim metodama.

Zavisnost tačke ključanja od pritiska vrlo se često koristi u industriji u raznim procesima a u domaćinstvu za brže kuvanje hrane u tzv. 'pretis' loncu. U tom loncu teg na poklopcu održava pritisak nešto iznad atmosferskog čime se povećava tačka ključanja vode, dakle, podigne se temperatura u loncu. Na povišenoj temperaturi hemijske reakcije se brže odvijaju te otuda i jelo u tom loncu brže skuva. 

Neke supstance prelaze direktno iz čvrstog stanja u gasovito i to je sublimacija.

Tačke ključanja nekih supstanci 
 helijum -268,93 °C
 kiseonik -182,97 °C
 butan -0.5 °C
 etil alkohol 78,37 °C
 voda 100 °C
 gvožđe 2750 °C
 volfram 5555 °C

Vidi još 
 Toplota isparavanja
 Tačka topljenja
 Toplota topljenja
 Apsolutna nula

Temperatura
Hemijske osobine
Fazni prelazi
Fundamentalni koncepti fizike
Toplota isparavanja

Toplota isparavanja ili standardna entalpija isparavanja (ΔHv) količina je toplinske energije koja je potrebna jednom molu tekućine za prelazak u plin, odnosno količina toplinske energije koju ista količina plina oslobodi prilikom prelaska u tekuće agregatno stanje.

Temperatura pri kojoj tvar mijenja agregatno stanje zove se vrelište ili kapljište, ovisno o tome promatra li se tvar koja vrije ili se ukapljuje.

Toplota isparavanja se može promatrati kao energija potrebna da se svladaju kemijske veze u tekućini. Helij ima vrlo nisku toplinu isparivanja 0,0845 kJ/mol, a Van der Waalsove sile izmedu atoma helija su izuzetno slabe. S druge strane, molekule u tekućoj vodi se drže zajedno sa relativno jakim vodikovim vezama, pa je toplina isparavanja za vodu 40,65 kJ/mol i iznosi 5 puta više od energije potrebne da se voda zagrije od 0 °C to 100 °C (cp = 75,3 J K−1 mol−1).

Toplota isparavanja hemijskih elemenata 

1 nije hemijski element

Vidi još 

 toplota topljenja
 specifična toplota,

Termodinamika
Toplota topljenja

Toplota topljenja predstavlja kolčinu energije potrebnu da se istopi jedinica mase date supstancije. U SI sistemu jedinica Toplote topljenja je J/kg.

Za određivanje karakteristične toploteza datu supstancu, uslov sine qua non je to, da se proces odigrava pri stalnom pritisku, a da se količina sustance ne menja.Npr stt. za led je 340 kJ/kg.

 Q- količina toplote 
 m-masa tela
 q-toplota topljenja

Vidi još 

 toplota isparavanja 
 specifična toplota 

Termodinamika
Napon pare

Napon pare - je pritisak pare iznad tečnosti. Molekul na površini tečnosti može u sudaru sam molekulom iz unutrašnjosti (usled toplotnog kretanja) da dobije komponentu brzine normalnu na površinu tečnosti i da se tako 'otkine' sa površine. To je dobro poznati proces isparavanja. Dakle, iznad svake tečnosti postoji izvestan broj molekula (ili atoma za atomske tečnosti) u gasnoj fazi koji obrazuju paru. Kao i svaki drugi gas, para na datim uslovima vrši određeni pritisak što zovemo napon pare. 

Na isti način na koji molekuli napuštaju površinu tečnosti, mogu u nju da se vrate. Dakle, molekul usled toplotnog kretanja udara površinu tečnosti i postoji konačna verovatnoća da ga na površini zadrže privlačne međumolekulske sile. To je proces koji zovemo kondenzacija. Jasno da se isparavanje i kondenzacija istovremeno odigravaju i ako je sistem zatvoren i prepušten samome sebi nakon dovoljno dugog vremena uspostaviće se ravnoteža - broj molekula koji ispare u jedinici vremena po jedinici površine jednak je broju molekula koji se kondenzuju. Dakle, kada se uspostavi ravnoteža brzina isparavanja i brzina kondenzacije se izjednačavaju i na datoj temperaturi napon pare dostiže konstantnu vrednost, dakle, dostignut je ravnotežni napon pare ili pritisak zasićene pare.

Ravnotežni napon pare zavisi od vrste tečnosti, a za za svaku tečnost zavisi od temperature. Ukoliko temperatura raste, raste i pritisak, dobijajući maksimalnu vrednost pri kritičnoj temperaturi i tada se on naziva i kritični pritisak. Iznad svoje kritične temperature gasna faza se ne može pritiskom prevesti u tečnost. Dakle, iznad kritične temperature govorimo o gasu, a ispod o pari. Na primer kritična temperatura vode je 374 °C pa u svakodnevnom životu govorimo o vodenoj pari.

Tečnost ključa kada se njen napon pare izjednači sa spoljašnjim pritiskom.

Pritisak zasićene pare daje se kao jedan od parametara kojima se karakterišu tečnost.

Termodinamika
Lagos

Lagos je najveći grad u Nigeriji. S obzirom da su nakon dobijanja nezavisnosti provedena samo dva popisa stanovništva (1972. i 1991. godine), procjene o broju stanovnika donesene 2012 iznosi 21 milion ljudi, što Lagos čini najvećim gradom u Africi (nakon Kaira). Lagos se nalazi na .

Lagos je nastao od malog naselja Yoruba, da bi mu pečat dale dvije evropske kolonijalne sile i učinile ga komercijalnim središtem buduće Nigerije.

U prošlosti je Lagos bio glavni grad Nigerije, ali je 12.12. 1991. službeno taj status predao Abuji. No, i dan danas se smtara komercijalnim središtem Nigerije.

Eksterni linkovi 

Vladine službe
 Lagos State Government Official Site
 Lagos Chamber of Commerce
 Lagos State House of Assembly 
 Lagos State Judiciary Board

Mediji
 Nigerian Tribune daily newspaper
 The Guardian daily newspaper
 This Day  daily newspaper 
 Vanguard daily newspaper
 Daily Sun Entertainment-oriented Newspaper
 Punch daily Newspaper

Obrazovanje
 University of Lagos 
 Lagos Business School  - Pan-African University

Ostalo
 Lagos Hash House Harriers 
 Yaba College's student magazine Squash
 Pictures of the street and Wax market in lagos
 Satellite picture by Google Maps
 Lagos Live: the definitive online guide to Lagos, Nigeria
 The Guardian Christmas appeal 2005: Aids in Africa Flash movie on AIDS in the city, consisting of a photo story of 66 pictures alongside an 11-minute audio report by Jonathan Steele of The Guardian

Gradovi u Nigeriji
Naftovod

Naftovod je naziv za sistem izoliranih čeličnih cijevi koji služi za transport nafte sa naftonosnih polja do mjesta potrošnje (rafinerija), odnosno ukrcavališta (petrolejske luke), odakle se dalje transportira (najčešće tankerima).

Cijevi s promjerom od 20-75 cm obično su ukopane u zemlju, a na određenim mjestima nalaze se stanice sa sisaljkama (tlak do 100 kg/cm^3).

Prvi naftovod, dug 6 km, sagrađen je 1865. godine u SAD.

Povezano 
 Plinovod
 Cjevovod

Nafta
Cjevovodi
Specifična toplota

Specifična toplota predstavlja energiju potrebnu za podizanje temperature jedne jedinice mase tela za jednu jedinicu temperature.

U SI sistemu specifična toplota se izražava jedinicama Džul kroz kilogram- kelvin (J/(kg*K)).

Specifična toplota (c) uvodi se kao pomoćno sredstvo u fizičkom zakonu proporcijalnosti koji glasi:

Promena unutrašnje energije (ΔE) tela je proporcijalna masi tela (m) i promeni temperature (Δt).

Ovaj zakon je priznat i približno je tačan, ali pod uslovima da telo ne menja agregatno stanje ni faazu. 

Specifična toplota čvrstih tela i tečnosti je nepromenljiva veličina zavisna samo od hemijske strukture tela i ne nezavisna od njihovog oblika i veličine.

U slučaju gasova specifična toplota zavisi od vrste gasova, zato kad se govori o specifičnoj toploti kod gasova podrazumeva i stalan pritisak (cp) i stalna zapremina (cv).

Specifične toplote nekih materija 

Termodinamika

ca:Calor específica
Specifična električna vodljivost i otpor

Specifična električna provodljivost (oznaka σ - sigma) je mera za sposobnost materijala da provodi električnu struju. Jedinica specifične električne provodljivosti je simens po metru (1 S/m).

Specifični električni otpor (oznaka ρ, čita se ro) je uvek zavisan o vrsti materijala, i predstavlja električni otpor kojega pruža žica presjeka  i dužine 1 m.

Formula 

Specifična električna provodljivost materijala može se odrediti ukoliko se znaju geometrijske osobine i konduktancija jednog dela datog materijala:
,
gde je: 
G - vodljivost, 
S - veličina poprečnog preseka elementa, 
l - dužina elementa.

Specifična električna provodljivost metala se smanjuje sa porastom temperature, a poluprovodnika se povećava zajedno sa temperaturom.

Specifični otpor i temperaturni koeficijenat 

Tablica specifičnih otpora i temperaturnih koeficijenata pri 20˚C:

Vidi još 
 Električni otpor i vodljivost

Elektromagnetizam
Pikometar

Pikometar (simbol: pm ) je jedinica za dužinu. Ona je podjedinica metra u SI sistemu.
1 pm = 0,000 000 000 001 m = 10-12 m
Pikometar se uglavnom upotrebljava za premjeravanje atoma i atomskog jezgra i nekih veoma sitnih ćelija.

Jedinice za dužinu
Energija jonizacije

Energija jonizacije ili jonizacioni potencijal (Ei) je energija potrebna da se ukloni jedan elektron iz izolovanog gasovitog atoma u njegovom osnovnom stanju. Izražava se u kJ/mol, pa se ovako izražena odnosi na energiju potrebnu da se ukloni jedan elektron iz svakog atoma u jednom molu atoma nekog elementa.

Generalno se energija jonizacije povećava s lijeva na desno i odozdo prema gore u periodnom sistemu elemenata.

Više ionizacijske energije se odnose na sukcesivno uklanjanje elektrona. Npr. kod litijuma je za uklanjanje jednog elektrona potrebno 520 kJ/mol:

Li (g) → Li+ (g) + e-

Za uklanjanje sljedećeg elektrona je potrebno mnogo više energije (7297 kJ/mol) jer je teže ukloniti elektron iz stabilne popunjene 1s ljuske iz nastalog pozitivnog jona.

Vidite još 
 Elektronegativnost

Reference 

Hemijske osobine
Vreme poluraspada

Vreme polu-raspada (eng. half-life) supstance je vreme za koje raspadne polovina početnog broja jezgara.

Tabela desno pokazuje smanjenje količine u vezi sa brojem pređenih polu-raspada.

Radioaktivni raspad je slučajan proces u kojem verovatnoća da će se jedno jezgro raspasti ne zavisi od toga koliko se jezgara već raspalo i koliko će ih se tek raspasti. To znači da je verovatnoća raspada , konstanta koja ne zavisi ni od vremena, t, ni od broja neraspadnutih jezgara, N. To je odlika procesa prvog reda i tada je broj jezgara koja se raspadnu u jedinici vremena  jednak proizvodu verovatnoće da do raspada dođe i broja prisutnih jezgara, N:

Minus u gornjoj jednačini označava da broj jezgara tokom vremena opada, tj., brzina je negativna. 

Preuređenjem dobija se diferencijalna jednačina prvog reda:

čijim rešavanjem (integraljenjem)

nalazimo

gde se numerička konstanta  određuje iz početnog uslova da je pri t = 0 broj jezgara :

.

OVde je:

  početna vrednost N-a (na t=0)
 λ pozitivna konstanta (konstanta raspada) koja označava kolika je verovatnoća da se izvesno jezgro raspadne u jedinici vremena. 

 

Kada t teži beskonačnosti, broj jezgara koja se još nisu raspala približava se nuli. To je, recimo objašnjenje zašto na Zemlji nema prirodnih radioaktivnih izotopa sa vremenom poluraspada kraćim od 4,5 milijardi godina. Naime, procenjuje se da je to starost Zemlje i sva jezgra koja su imala kraće vreme poluraspada već su se odavno raspala t.j. za njih je N = 0. 

Konkretno, postoji vreme  takvo da:

Smenjujući u formulu iznad, dobijamo:

Tako da je vreme polu-raspada jednako 69.3% prosečnog životnog veka.

Starost Zemlje se procenjuje na 4,5 milijardi godina upravo na osnovu vremena poluraspada uranijuma-238, prirodnog radioaktivnog izotopa, koje iznosi 4,468 milijardi godina.

Raspad od dva ili više NEZAVISNIH procesa 

Raspad može da se odvija preko dva ili više procesa. Ako su procesi NEZAVISNI onda postoji različito vreme polu-raspada povezano sa svakim procesom.

Kao primer, za dva NEZAVISNA raspada, količina supstance ostale posle vremena t se daje kao

Na način sličan prethodnom odeljku, možemo da računamo novo totalno vreme polu-raspada  pa nalazimo da je

ili, u vezi sa dva polu-raspada

gde je  vreme polu-raspada prvog procesa, a  drugog.

Povezane teme 
 eksponencijalni raspad
 prosečni životni vek
 radioaktivni raspad

Radioaktivnost
Jedinica atomske mase

Unificirana jedinica atomske mase (u), ili dalton (Da), je jedinica za masu koja se koristi da izrazi atomske i molekulske mase. Definiše se kao 1/12 mase atoma ugljenika-12. Shodno tome,

1 u = 1/NA grama = 1/(1000 NA) kg   (gde je NA Avogadrov broj)
1 u ≈ 1.66053886 x 10-27 kg

Simbol amu za jedinicu atomske mase (atomic mass unit) može još uvek negde da se pronađe, naročito u starim delima. Atomske mase se često pišu bez ikakve jedinice, pa se tada jedinica atomske mase podrazumeva. U literaturi iz biohemije i molekulske biologije (naročito u vezi sa proteinima), koristi se termin dalton, sa simbolom „Da“. S obzirom da su proteini veliki molekuli, o njima se obično govori u kilodaltonima, ili „kDa“, gde je jedan kilodalton jednak 1000 daltona.

Unificirana jedinica atomske mase nije SI jedinica za masu, iako je (samo pod tim nazivom i simbolom u) prihvaćena za korišćenje u okviru SI. Pogledajte poveznicu za SI sajt dole.

Jedinica je zgodna jer jedan atom vodonika ima masu od otprilike 1 u, i generalnije, atom ili molekul koji sadrži n protona i neutrona ima masu otprilike jednaku n u. Masa je 'otprilike' jer je zbog defekta mase masa složenih čestica različita od zbira masa njihovih sastojaka.

Drugi razlog zašto se ova jedinica koristi je taj da je eksperimentalno mnogo lakše i preciznije upoređivati mase atoma i molekula (utvrditi relativne mase) nego meriti njihove apsolutne mase. Mase se porede uz pomoć masenog spektrometra (vidite ispod).

Avogadrov broj (NA) i mol se definišu tako da jedan mol supstance sa atomskom ili molekulskom masom od 1 u ima masu od tačno 1 grama.
Na primer, molekulska masa vode je 18,01508 u i ovo znači da jedan mol vode ima masu od 18,01508 grama i da 1 gram vode sadrži NA/18.01508 ≈ 3.3428 × 1022 molekula.

Merenje relativnih atomskih masa 
Relativna atomska masa se meri masenim spektrometrom. U masenom spektrometru uzorak se jonizuje (bombardovanjem elektronima, jonima ili ozračivanjem laserom) i propušta kroz kombinaciju eletričnog i magnetnog polja gde joni poprimaju različite putanje zavisno od specifičnog naelektrisanja. Tako se dobija maseni spektar koji predstavlja jonsku struju u funkciji specifične mase. 

Ovaj spektar pruža:

 Relativne mase izotopa
 Zastupljenost izotopa

Istorija 
Hemičar Džon Dalton je prvi predložio da masa jednog atoma vodonika bude jedinica atomske mase. Fransis Aston, pronalazač masenog spektrometra je kasnije koristio 1/16 mase atoma kiseonika-16 kao svoju jedinicu.

Pre 1961, fizička jedinica atomske mase je definisana kao 1/16 mase jednog atoma kiseonika-16, dok je hemijska jedinica atomske mase definisana kao 1/16 prosečne mase kiseonikovog atoma (računajući prirodno izobilje različitih kiseonikovih izotopa). Obe jedinice su neznatno manje od unificirane jedinice, koja je usvojena od strane Međunarodne unije za čistu i primenjenu fiziku (IUPAP) 1960. godine i od strane Međunarodne unije za čistu i primenjenu hemiju (IUPAC) 1961. godine.

Vidi još 
 Dalton

Eksterni linkovi 
 SI sajt o prihvatljivim ne-SI jedinicama
 Prihvaćena vrednosto od 1 u od 2002.

Nuklearna hemija
Mjerne jedinice za masu
Brzina zvuka

Brzina zvuka u vazduhu iznosi oko 340 metara u sekundi. Brzina se menja u zavisnosti od materijala kroz koji prolazi (vazduh, voda...). 

Zbog relativno sporog kretanja zvuka moguće je na primer odrediti na kolikom rastojanju je udario grom. Izmeri se vreme od pojave svetlosti do momenta pojave zvuka i broj sekundi se pomnoži sa 340 metara u sekundi i tako se dobije rastojanje. 

Na učestanostima iznad 5500 Herca zvuk se toliko sporo kreće da je čoveku uz pomoć dva uha moguće odrediti smer odakle zvuk dolazi. Ako je čovek okrenut npr. ukoso prema izvoru zvuka, zvuk stiže pre do bižeg uha nego do drugog i čovek to instiktivno konstatuje i mahinalno se okreće ka zvuku.

Akustika
Vat kroz metar-kelvin

Vat kroz metar-kelvin je jedinica za specifičnu toplotnu provodljivost u SI sistemu jedinica.

Izražava se pomoću SI jedinica:
 Vata
 metra i
 Kelvina

Termodinamika
Kilodžul po molu

Kilodžul po molu - jedinica energije fazne promene. Na primer toplota topljenja i toplota isparavanja.

Pošto je u hemiji česta upotreba jedinice mol i Kilodžul po molu se koristi.
Kilodžul po molu se sastoji od dve SI jedinice: Džula i mola

Jedinice za energiju
Termodinamika
Džul kroz kilogram-kelvin

Džul kroz kilogram-kelvin je jedinica kojom se izražava specifična toplota u SI sistemu. 

Dobija se pomoću osnovnih jedinica iz SI sistema:

Specifične toplote nekih tela 

Fizika
Mol

Mol ima više značenja:

 mol (muzika), tonski rod u muzici
 mol (jedinica), jedna od sedam jedinica SI

 Naselja
 Mol (Belgija), općina u Belgiji
 Mol (Ada), gradsko naselje u Srbiji

 Računarstvo
 Mac-on-Linux emulator, akr. MOL
 .mol, esktenzija datoteka napisanih u formatu MDL Molfile

 Ostalo
 MOL, mađarska kompanija za proizvodnju i distribuciju nafte
 Manned Orbiting Laboratory, projekt američkog ratnog zrakoplovstva; akr. MOL
Mol (muzika)

Mol (od lat. mollis, mekan) je naziv za dijatonski tonski rod koji se koristi u muzici.

Temelji se na ljestvici s polustupnjevima između II-III i V-VI stupnja, te na kvintakordu s malom tercom između prvoga i drugoga tona akorda.

Često se koristi za kompozicije tužnog i melankoličnog sadržaja, pa se izraz "biti u molu" kolokvijalno često koristi kao sinonim za depresiju.

V. također 
 Dur

Teorija muzike
Mosova skala

Mosova skala ili Mohsova ljestvica je niz od deset minerala poredanih po tvrdoći koji se koristi za procjenu relativne tvrdoće drugih minerala ili tvari. Ovu ljestvicu je prvi predložio njemački mineralog Frederich Mohs (1773.–1839.) izabravši deset dostupnih minerala. Ljestvica nije pravocrtna: tvrdoća dijamanta nije deset puta veća tvrdoće od talka (dijamant je mnogo tvrđi). Mineral koji je "viši" u Mohsovoj ljestvici ima i veću tvrdoću. Ako ispitivana tvar može zarezati površinu minerala iz Mohsove ljestvice, ona je tvrđa od tog minerala.

Minerali

Tako bi na Mohsovoj ljestvici grafit (jezgra olovke za pisanje) imao tvrdoću 1,5; nokat na našim prstima od 2,2 – 2,5; bakrena kovanica (novčić) 3,2 – 3,5, džepni nožić 5,1; oštrica kuhinjskog noža 5,5; staklo na prozorima 5,5; čelična turpija 6,5; porculan bez glazure 7,0. Mohsova ljestvica nije proporcionalna ljestvica. Tako na primjer, korund s Mohsovom tvrdoćom 9 je duplo tvrđi od topaza (Mohsova tvrdoća 8), ali dijamant (Mohsova tvrdoća 10) je 4 puta tvrđi od korunda. U tablici su apsolutne vrijednosti tvrdoće izmjerene sklerometrom.

Vrijednosti Mohsove tvrdoće za neke materijale
Prikaz nekih kemijskih tvari ili minerala s Mohsovom tvrdoćom:

Usporedba s tvrdoćom po Vickersu
Usporedba Mohsove ljestvice s tvrdoćom po Vickersu:

Poveznice
 Tvrdoća kemijskih elemenata

Izvori

Materijali
Metalurgija
Mineralogija
Ispitivanje materijala
Geologija
Fizičke veličine

de:Härte#Härteprüfung nach Mohs
Celzijus

Stepen celzijusa (simbol: °C) je jedinica za temperaturu nazvana po švedskom astronomu Andersu Celzijusu (1701–1744), koji je prvi predložio sličan sistem 1742. godine. Celzijusova temperaturna skala je dizajnirana tako da tačka mržnjenja vode bude 0 stepeni, a tačka ključanja 100 stepeni na standardnom atmosferskom pritisku. Nezavisno su istu skalu predložili Elvije iz Švedske (1710), Kristijan od Liona (1743) i botaničar Karol Linej (1740).

Pošto postoji sto graduacija između ove dve tačke, prvobitni termin za ovaj sistem je bio centigrad (100 delova). Godine 1948. ime sistema je zvanično promenjeno u celzijus na devetoj Generalnoj konferenciji težina i mera i u priznanje samom Celzijusu, a i kako bi se uklonila konfuzija izazvana konfliktom zbog korišćenja SI prefiksa centi-. Dok su vrednosti za tačke mržnjenja i ključanja vode ostale približno tačne, prvobitna definicija je neprikladna kao zvanični standard: zavisi od definicije za standardni atmosferski pritisak, koji za uzvrat zavisi od definicije temperature. Sadašnja zvanična definicija za celzijus postavlja 0.01 °C kao trojnu tačku vode i stepen kao 1/273.16 razlike u temperaturi između trojne tačke vode i apsolutne nule. Ova definicija osigurava da jedan stepen celzijusa predstavlja istu temperaturnu razliku kao jedan kelvin.

Anders Celzijus je prvobitno predložio da tačka mržnjenja bude 0 stepeni, a da tačka ključanja bude 100 stepeni. 

Celzijusova skala se koristi širom sveta za svakodnevne svrhe. U elektronskim medijima, do kasnih 1980-ih ili ranih 1990-ih, još uvek se često za celzijus govorilo centigrad, pogotovo u vremenskim prognozama na evropskim mrežama kao što su BBC, ITV, i RTÉ. U Sjedinjenim Državama i Jamajci, farenhajt je uobičajena mera.

Konverzija temperatura  

Tri zajedničke temperaturne vage su Celzijus, Fahrenheit i Kelvin. Svaka skala ima svoje upotrebe, pa nije retkost doći u situaciju kada se treba pretvarati iz jedne u drugu. Formule konverzije su jednostavne:

Povezano 
 Kelvin 
 Fahrenheit

SI izvedene jedinice
Mjerne jedinice za temperaturu
Simens

Pojam Simens (Siemens) može da ima više značenja:

 Simens  je nemačko prezime koga su nosile generacije industrijalista telekomunikacija, uključujući Vernera fon Simensa, Vilijama Simensa, Vilhelma fon Simensa i Petera fon Simensa.
 Simens (kompanija) je nemačka električna i telekomunikaciona kompanija, osnovana kao proizvođač telegrafske opreme od strane Vernera fon Simensa i Johana Georga Halskea pod nazivom "Telegraphen-Bauanstalt von Siemens & Halske" u Berlinu, 12. oktobra. 1847, koja se sada nalazi u Minhenu, takođe poznata kao i Siemens-Halske.
 simens (jedinica) je SI izvedena jedinica za merenje specifične električne provodljivosti; inverzni om, nazvana po Verneru fon Simensu.
 Simensova zvezda: sprava za testiranje rezolucije optičkih instrumenata, štampača i ekrana.
Epoha (geologija)

Epoha je izraz koji u geologiji, odnosno geološkoj kronologiji označava vremenski period koji je kraći od perioda, a duži od geološkog doba.

Mjerne jedinice
Geologija
Geološka doba
Epoha

Epoha je izraz koji označava:
 različite vremenske periode:
 specifičan historijski period ili eru;
 jedinicu geološke kronologije koja je kraća od perioda;
 faza u historiji svemira;
 poseban trenutak u vremenu:
 početak historijske epohe
 početna točka astronomske putanje

Također se koristio kao naziv za izdavačku kuću Epoha u Zagrebu sredinom 20. vijeka.
Jovan Apostolović

Jovan Apostolović (Budim, 1731 - Novi Sad, 1770) je bio prvi srpski diplomirani doktor medicinskih nauka. On je bio prvi srpski lekar sa diplomom Univerziteta u Berlinu 1759. godine. 

Rođen je oko 1731. u Budimu (tadašnja Austrijska carevina). Njegov deda Dima, doselio se iz Soluna (Grk ili Cincarin), bavio se sapundzijskim zanatom, postao imućan i ugledan građanin, biran za predsednika budimske opštine. Istim zanatom nastavio je da se bavi i njegov otac, kao imućan i ugledan čovek.

Jovan je, posle osnovnog obrazovanja u rodnom mestu, završio protestantsko-evangelijsku gimnaziju, zvanu "Licej", u Požunu; upisao se na Medicinski fakultet u nemačkom gradu Haleu, koji je u to vreme bio cenjen univerzitetski centar u Evropi, na kome je predavao filozof i osnivač pokreta prosvećenosti Kristijan Volf, kao i dvojica najistaknutijih tadašnjih nemačkih lekara, profesori Fridrih Hofman i Ernest Štal. Posle odlično završenih studija, odbranio je 1757. na latinskom jeziku napisanu disertaciju Modum ljuo affectus animi in corpus humanum aljunt generatim (Kako osećanja deluju na ljudsko telo), koja po nekim stručnim mišljenjima predstavlja prvu raspravu o stresu u istoriji medicine. U predgovoru disertacije, koja je objavljena iste godine u Jeni, naveo je da je on "možda prvi i jedini iz slavnog srpskog naroda koji je svoj duh poklonio medicinskoj nauci", rekavši: "Možda će moj rod slavan zbog svoje sudbine i oružja postati slavan takođe i zbog svoje književnosti i naukom koja doprinosi telesnom i duševnom zdravlju. A možda će početi da se prosvećuje i tako bori, ne mačem, nego kako se kaže umetnošću za dobro svoje slatke domovine. "
Po povratku sa studija, prvih godinu-dve je obavljao privatnu praksu u Budimu. Potom se 1759. preselio u Novi Sad, gde je takođe imao privatnu praksu. Kada se posle nekoliko godina pojavila opasnost od proširenja epidemije kuge, opštinsko veće ga je postavilo za gradskog lekara, ali su mu posle dve i po godine otkazali službu. Nastavio je sa privatnom praksom. Poživevši samo 35-40 godina, preminuo je oko 1770. pretpostavlja se od tuberkuloze, u Novom Sadu.

Apostolovic, Jovan
Vid

Vid je jedan od pet osjeta kojemu je organ oko, a pomoću kojega primjećujemo, razaznajemo svjetlo, boje, oblike i udaljenosti.

Oko se sastoji od očne jabučice i očnog živca. U očnoj jabučici se nalazi i mrežnica koju čine fotoreceptori, sinoptički povezani u niti očnog živca. Kada svjetlost prolazi kroz leću i zjenicu, dolazi do mrežnice koja reflektira obrnutu sliku onog čega gledamo. Mrežnicu čine štapići koji su osjetljivi na intezitet svjetlosti, i čunjići koji su osjetljivi na tri ósnovne boje: crvenu, zelenu i modru. Ti čunjići mogu da budu podraženi u različitom broju odnosa, pa tako možemo vidjeti i ostale boje. Kada svjetlosne zrake pokrenu biokemijske reakcije u štapićima i čunjićima, stvaraju se receptorski potencijali koji živčanim vlaknima i vidnim živcima se prenose u vidno područje mozga koje interpretira primljene živčane impulse.

Mozak iz oba oka dobiva obrnutu sliku nego što ona zapravo jest, pa je on usklađuje u sliku kakva je u stvarnosti. Vid može da bude oštećen nekim poremećajem, kao što su: 

 kratkovidnost (miopija) 
 dalekovidnost (hiperopija) 
 astigmatizam je refrakcijska vidna amomalija, ametropija uvjetovana razlikama u zaobljenosti refraktornih površina, a njezina je posljedica loše fokusiranje slike na mrežnici. 
 sljepilo za boje (daltonizam)

Vidi još 

 sluh 
 njuh
 opip
 okus

Osjetilni sustav
Oko
Aegir

Aegir je germanski bog oceana, njegova supruga je Ran. Aegir ima devet kćeri koje upravljaju virovima pod njegovom vlašću. Prikazivan je kao starac sa bijelom kosom i prstima nalik na rakova kliješta. Napušta svoj podvodni dvorac samo iz jednog razlogaotapanje i uništavanje brodova i njihove posade. Vikinzi su mu često kao žrtvu prinosili zarobljenike kako bi ga udobrovoljili.

Nordijska mitologija
Aesir

Esir (Æsir) je kolektivno ime za glavnu rasu nordijskih bogova. Uz bogove Esira potoje i bogovi Vanira. 

Esirski bogovi pod vodstvom Odina su: Balder (bog ljepote), Bragi (bog riječitosti), Forseti (bog meditacije), Freyr (bog plodnosti, prvotno je bio iz Vanira), Heimdall (čuvar mosta), Holdr (slijepi bog), Loki (bog vatre i saveznik mraznih divova), Njord (bog mora, prvotno iz Vanira), Thor (bog gromova), Tyr (bog rata), Vili (Odinov brat), Ve (Odinov brat), Vidar (Odinov sin).

Boginje Esira su: Freya (boginja plodnosti), Frigg (Odinova žena), Sif (Thorova žena) i Idun (čuvarica jabuka mladosti). Živjeli su u Asgardu.

Nordijska mitologija
Alberich

Alberich je mitski čarobnjak koji se spominje u legendama o Merovinzima, prvoj franačkoj dinastiji. Smatra se da je bio jedna od inspiracija za lik Oberona u Shakespeareovoj komediji San ljetne noći.

U Pjesmi Nibelunga se, pak, opisuje kao patuljak koji čuva blago Nibelunga, ali ga na kraju porazi Siegfried.

U nekim izvorima se poistovjećuje s likom Andvarija iz nordijske mitologije.

Richard Wagner ga je u svom opernom ciklusu Prsten Nibelunga opisao kao kombinaciju skandinavskog Andvarija i Albericha iz germanske mitologije.

Germanska mitologija
Nordijska mitologija
Alfheim

Alfheim u nordijskoj mitologiji predstavlja zemlju vilenjaka, gdje žive svijetli vilenjaci (tamni žive u podzemlju).

Nordijska mitologija
Alfhild

Alfhild je skandinavska boginja, oblačila se kao ratnik kako bi izbjegla udaju za kralja Alfa. Pristala je na udaju tek kad su započeli borbu do smrti i kralj Alf je dokazao da je jak kao i ona.

Nordijska mitologija