Napulj

Napulj (grčki: Νεάπολις; napolitanski: Napule; talijanski: Napoli) je glavni grad italijanske regije Kampanije. Smješten je na obali Tirenskoga mora i zauzima čitav prostrani Napuljski zaljev, penje se do padina Vezuva i do brežuljaka u unutrašnjosti. Napulj je najveći grad južne Italije s oko milijun, a u širem području čak 4,2 milijuna stanovnika, te je treći po veličini u Italiji, poslije Rima i Milana. To je iznimno živahan, prenapučen mediteranski grad, a još k tome luka pa je promet gotovo kaotičan, a cvate i kriminal (Camorra). Pored službenog italijanskog jezika u gradu se govori i tradicionalni napolitanski jezik. Historijski centar Napulja uvršten je 1995. u UNESCOv popis mjesta svjetske baštine u Evropi.

Geografija 
Napulj leži na sjeveru istoimenog Napuljskog zaljeva, u blizini poznatog aktivnog vulkana Vezuva. Blizu Napulja se nalaze ruševine Pompeja i Herkulanuma stradalih 79. prilikom erupcije Vezuva. U Napuljskom zaljevu leže otoci Procida, Ischia i Capri.

Historija 

Historija Napulja obiluje usponima i padovima, a u dva navrata bio je prijestolnica kraljevstava. Osnovali su ga drevni Grci između 7. i 6. vijeka pne, nazvavši ga Partenopa (po mitskoj sireni, osnivačici grada), a nešto kasnije u njegovoj blizini izgradili su i naselje Nea Polis (grčki: Νέα Πόλις, tj. Novi grad) po kome duguje današnje ime. Grad je bio dio Velike Grčke, a okolica grada je bila poprište velikog sukoba tokom Drugog punskog rata. Za rimske vladavine grad je zadržao grčki jezik i originalne običaje, a poslije pada Zapadnog Rimskog Carstva grad prelazi iz ruke u ruku različitih vladara. Danas se u gradu mogu naći spomenici svih tih bivših perioda vlasti.

Nakon iscrpljujućeg Gotskog rata područjem je zavladalo Bizantsko Carstvo, da bi poslije zavladali Langobardi. U 11. vijeku osvajaju ga Normani pod vodstvom Roberta Gviskara, te slijede Nijemci (Hohenštaufovci), Anžuvinci od 8. do polovine 15. vijeka, Aragon, Španjolska i naposljetku Burboni od 18. vijeka do ujedinjenja Italije. Tada je Napulj postao glavni grad Kraljevstva Dvije Sicilije, a postao je i glavni grad Napuljskog Kraljevstva. U 17. vijeku Napulj je sa 300.000 stanovnika po veličini bio drugi grad u Evropi (poslije Pariza). Bourbonska vladavina ostavila je velebne građevine poput Kraljevske palače na Capodimontu, gdje se danas nalazi bogati muzej.

Znamenitosti 

Historijski centar Napulja uvršten je na UNESCO-v popis mjesta svjetske baštine u Evropi. Iako je jedan od najljepših gradova u Evropi i bogat spomenicima koja svjedoče o njegovoj bogatoj prošlosti, zaobišao ga je masovni turizam, jer se više posjećuju obližnji atraktivni lokaliteti. Naime, u blizini Napulja, u podnožju Vezuva, nalaze se Herkulanej i Pompeji, gradovi koje je u 1. vijeku zatrpao vulkanski pepeo tokom erupcije Vezuva, a koji je danas glavna meta brojnih turista.

Unutar grada postoje mnoga atraktivna mjesta, poput brojnih dvoraca: 
 Novi dvorac (Castel Nuovo ili Maschio Angioino) u samom središtu grada; na popisu svjetske baštine. Castel Nuovo je svjedočio mnogim historijskim vjerskim događajima: godine 1294., papa Celestin V. je abdicirao u dvorani dvorca, nakon čega je opet tu, kardinalskim kolegijumom izabran papa Bonifacije VIII..
 Normanski dvorac dell'Ovo (Jajoliki dvorac) izgrađen je preko rimske utvrde iz 5. vijeka na otoku Megarides, na kojemu su Grci iz Cumae osnovali prvo naselje.
 Dvorac Capuano
 Dvorac sv. Elma (Castel Sant'Elmo) je zvjezdolikog tlocrta, a izgrađen je 1329. godine.

Najvažniji trg je Trg plebiscita (Piazza del Plebiscito) koji je započeo bonapartski kralj Joachim Murat, a završio burbonski kralj Ferdinand IV. Napuljski. Njega čine na istoku Kraljevska palača, a na zapadu crkva sv. Franje Paolskog (San Francesco di Paola) čije se kolonade protežu na obje strane. U blizini je i Teatar sv. Karla (Teatro di San Carlo) koji je najveća operna kuća u Italiji i najstarija aktivna opera u Evropi, osnovana 1737. godine. U Napulju je već 1224. osnovan univerzitet.

Nacionalni arheološki muzej posjeduje najveću i najbogatiju kolekciju rimskih umjetnina (iz Pompeja i Herkulaneja), ali i zbirku djela iz stare Grčke i renesanse.

Muzej Capodimonte, bivša palača Capodimonte, posjeduje jednu od najvažnijih zbirki slikarstva u Italiji s djelima umjetnika od 13. do 18. vijeka (Simone Martini, Rafael, Tizian, Caravaggio, El Greco, Jusepe de Ribera, Luca Giordano i dr.), i zbirku djela porculanske tvornice Capodimonte.

Ostali muzeji su: Certosa di San Martino (bivši samostan, a sada muzej Burbonaca), Željeznički muzej Pietrarsa s najstarijom lokomotivom u Italiji, Villa Pignatelli i Palazzo Como, te nacionalna knjižnica Biblioteca Nazionale Vittorio Emanuele III.

Od svih katoličkih crkava (oko 28) napuljske nadbiskupije najvažnija je Napuljska katedrala u kojoj se svake godine 19. septembra održava svečanost čuda sv. Januarija, zaštitnika grada.

Sport 

Nogomet je daleko najpopularniji sport u Napulju, koji su donijeli Englezi na samom početku 20. vijeka i duboko se ukorijenio u lokalnu kulturu. Nogomet igraju svi od ulične djece (scugnizzi) do profesionalaca. Najpoznatiji klub je SSC Napoli iz prve talijanske lige Serie A, koji igra na stadionu Stadio San Paolo u Fuorigrotti. Tim je osvojio talijansko prvenstvo (Scudetto) dva puta, kada je za klub igrao Diego Maradona, ali i Kup UEFA.

Kultura 
Napulj se smatra domovinom pizze, a najstarija pizzeria u gradu datira iz 1830. godine. Veliki dio napolitanske kulture je vezan za glazbu, uključujući izum romantične gitare i madoline, te velikog doprinosa operi i narodnoj umjetnosti. Od osoba koje simboliziraju Napulj ističu se svetac zaštitnik Januarius, Pulcinella, i sirene iz grčkog epa Odiseje.

Istaknute ličnosti 
 Statius (45–96), pjesnik
 Papa Bonifacije V. (†625)
 Papa Urban VI. (1318–1389)
 Papa Bonifacije IX. (1356–1404)
 Kralj Alfons II. Napuljski (1448–1495)
 Giambattista Marino (1569–1625), pjesnik
 Gian Lorenzo Bernini (1598–1680), skulptor, arhitekt i slikar
 Giambattista Vico (1668–1744), filozof
 Domenico Scarlatti (1685–1757), skladatelj
 Ferdinand I. (1751–1825), kralj obaju Sicilija 
 Vincenzo Gemito (1852.-1929), kipar
 Viktor Emanuel III. (1869–1947), kralj Italije, Etiopije i Albanije
 Enrico Caruso (1873–1921), operski pjevač
 Umberto Nobile (1885–1978), istraživač
 Giorgio Napolitano (1925–), političar i predsjednik Italije
 Fabio Cannavaro (1973–), nogometaš
 Massimiliano Rosolino (1978–), olimpijski plivač

Izvori

Vanjske veze 

 Napoli nel mondo, Napulj oko svijeta
 City Council's website
 Naples, Italy Filmovi i foto galerija
 Around Naples
 A walk in pictures among the Naples of today and from the past
 Panorama of Naples by Google Earth
 Sectioned map of Naples 
 Around Naples, slightly different version of above site. 
 Compagnia Trasporti Pubblici (Public Transport Company) 
 Consorzio Unico Campania, English Home Page 
 Università degli Studi di Napoli "Federico II" Univerzitet
 Satellite image of Naples and Vesuvius  Satelitske snimke
 Association of the Verace Pizza Napoletana (The True Pizza Society) 
 Museo Archeologico Nazionale Napoli (National Archaeological Museum)
 Napoliwatch - reports in English of all Napoli Soccer's matches
 Biblioteca Nazionale di Napoli (National Library of Naples) 

 
Gradovi u Kampaniji
Svjetska baština u Italiji
Wikiprojekat geografija/Naselja u Italiji