alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Telugu jezik

Telugu (తెలుగు) pripada porodici dravidskih jezika, ali s velikim utjecjame indoarijske grane indoevropske jezične porodice. Predstavlja službeni jezik indijske države Andhra Pradesh. To je dravidski jezik s najvećim brojem govornika na svijetu, odnosno drugi najrasprostranjeniji jezik Indije - iza hindija, te jedan od 22 službenih nacionalnih jezika Indije.

Englezi u 19. vijeku su ga imali običaj zvati Italijanskim Orijenta jer sve riječi na teluguu završavaju sa samoglasnikom , ali se vjeruje da je taj izraz skovao italijanski istraživač Niccolò Da Conti u 15. vijeku.

Veze 
 Telugu (narod)
 Telugu pismo
 Telugu kinematografija

Vanjski linkovi 

 Telugu Language & Literature 
 Bharatadesam - an info channel
 Wordanywhere.com Hindi/Telugu/English translator
 TELUGU...a language sweeter than honey
 Telugus Abroad	 
 Ethnologue report for Telugu
 On-line English-Telugu Dictionaries (C. P. Brown's and V. Rao Vemuri's) 
 On-line Telugu-English Dictionary(C.P.Brown)
 Telugu Language resources
 Telugu organizations in the USA .
 Romanised to Unicode Telugu transliterator 
 Telugu Women Writers of the last millennium
 Padma - Mozilla extension for automatic transform to Unicode for Telugu web sites using dynamic fonts like Eenadu, Tikkana, Vaartha, Hemalatha, Andhra Jyothy, Andhra Prabha, Telugu Lipi etc. 
 Padma - Unicode Transformer for Telugu Text in RTS, fonts like Eenadu, Tikkana, Vaartha, Hemalatha, Andhra Jyothy, Andhra Prabha etc.
 Telugu Association of Scotland 
 Telmun language Telugu : the Untold Legacy 

 
Dravidski jezici
Jezici Indije
Malajali

Malajali ili Keraliti predstavljaju dravidsku etničku grupu koja čini većinu u indijskoj državi Kerala.

Govore Malayalam jezikom, te pišu vlastitim Malayalam pismom.

Po vjeri su uglavnom hinduisti, a u nešto manjem omjeru i muslimani oko 25% tzv Mapila i kršćani oko 21%.

Ima ih oko 38,500.000.

Dravidi
Etničke grupe Indije
Kanara

Kanara, Canara ili Kannada je naziv za:
 oblast u državi indijskoj državi Karnataka;
 srodnu skupinu dravidskih naroda;
 Kanara (Kannada) jezik.
Kanara (narod)

Kanara je naziv za srodne etničke grupe, uglavnom dravidskog porijekla, koje govore Kannada jezikom.

Ime su dobili po istoimenoj oblasti u indijskoj državi Karnataka.

Ima ih otprilike 50,000.000.

Etničke grupe Indije
Tamili

Tamili su etnička grupa južne Azije čija pisana historija datira najmanje dva milenijuma. Najstarije tamilske zajednice su one u južnoj indiji i sjeveroistočnom dijelu Šri Lanke. Postoje veliki broj tamilskih emigrantskih zajednica širom svijeta, posebno u centralnoj Šri Lanki, Maleziji, Singapuru, Fidžiju, Mauricijusu i Južnoj Africi, a nešto novije zajednice postoje u Australiji, Kanadii dijelovima Evrope.

Za razliku od većine drugih etničkih grupa, Tamili veći dio svoje povijesti nisu proveli pod vlašću istog političkog entiteta; Tamilakam, tradicionalno ime za tamilske zemlje, je pod vlašću Chola Imperija bilo ujedinjeno tek u periodu od 9. do 12. vijeka. Tamilski identitet se ustanovljava prvenstveno po lingvističkim kriterijima, tako da se Tamili određuju uglavnom po tome što im je tamilski maternji jezik. Međutim, u posljednje vrijeme se, zbog učestale emigracije, Tamilima smatraju i potomci Tamila koji su čuvaju tamilsku kulturnu tradiciju, iako sami ne govore jezik.

Tamili su etničkom, lingvističkom i kulturnom smislu srodni drugim dravidskim narodima južne Azije. Procjenjuje se da ima oko 74 miliona Tamila širom svijeta.

Vanjske veze 

 Tamil Diaspora - a Trans State Nation
 A Tamil human rights news portal 
 Tamils - An Ancient People
 Thamizhar Martial Arts
 History of Tamil Diaspora
 Genocide of Tamils in Sri Lanka 
 Information about Tamil people and culture
 A video gallery of Tamil arts and culture 
 Tamil library - learn tamil 

 
Dravidi
Etničke grupe Indije
Etničke grupe Šri Lanke
Turski Arapi

Arapi Turske ili Turski Arapi je naziv za arapsku etničku manjinu na području današnje Turske.

Ima ih oko 365.000.

Arapi
Arapi
Iranski Arapi

Iranski Arapi (odnosno Ahvazi ili Arapi Irana) je naziv koji se koristi za arapsku etničku zajednicu koja živi u današnjem Iranu. Čine 2% stanovništva, i uglavnom su koncentrirani u Huzestanu, Bušeherskoj pokrajini i Hormuzganu odnosno obalama Perzijskog zaljeva.

Sredinom 20. vijeka, kao odgovor na iranski etnički nacionalizam, među dijelom iranskih Arapa razvio separatistički odnosno iredentistički pokret koji je zahtijevao veću autonomiju, nezavisnost, čak i pripajanje susjednom Iraku. Svjetska javnost je za taj pokret saznala godine 1980. kada su njegovi pripadnici zauzeli iransku ambasadu u Londonu. Navodni progoni iranskih Arapa su bili povodom za Sadama Huseina da iste godine započne rat protiv Irana. Irački diktator očekivao da će arapsko stanovništvo stati na njegovu stranu i tako mu osigurati kontrolu nad naftom bogatim Huzestanom, ali bez uspjeha.

Posljednjih godina se iransko-arapskim separatistima pripisuje nekoliko terorističkih akcija u Iranu.

Veze 

 Popis iranskih Arapa
 Demografija Irana

 
Arapi
Arapi
Asirci

Asirci, odnosno Sirci, ili Haldejci ili Kaldejci, semitski je narod naseljen u Iraku, Siriji, Libanonu, Armeniji, Gruziji, Iranu kao i po prekomorskim i europskim zemljama gdje su mnogi iselili. Većina Asiraca danas kao glavnim jezikom ili drugim jezikom govori novoaramejskim asirskim koji ima mnogo dijalekata; međutim se i oni koji govore arapski jasno razlikuju od većine stanovništva u svojim regijama (arapskog, turskog, kurdskog) činjenicom da su kršćani.

Nad Asircima je tokom 1915. i 1916. godine proveden tzv. Asirski genocid, kojega su provodili mladoturci paralelno sa Armenskim genocidom; dapače su Asirci i Armenci živjeli na istom geografskom prostoru. Tako je u turskoj pokrajini Diyarbakir smanjen broj Asiraca sa 100.000 prije Prvog svjetskog rata na 28.000 1918. godine (istovremeno je broj Armenaca u toj pokrajini smanjen sa 72.000 na 3000). Među kasnijim progonima u 20. vijeku, poznat je simelski masakr (ܦܪܡܬܐ ܕܣܡܠܐ; Premta d-Simele) u augustu 1933., u gradiću u sjevernom Iraku, u kojem je poklano preko 3000 Asiraca, a onda su slično prošla i 63 asirskih sela u provincijama Dohuku i Mosulu, u kojima danas poglavito žive Kurdi. Masakre nad Asircima bilježi se i ranije, tako 1900. godine od strane Osmanlija i Kurda.

Asirci su kršćani, a uz Uskrs i Božić slavi se asirska Nova godina koju nazivaju Akitu. Oko tri četvrtine Asiraca pripadaju Kaldejskoj Katoličkoj Crkvi i Sirijskoj Katoličkoj Crkvi koje su obje u punom crkvenom zajedništvu sa Svetom Stolicom; preostali uglavnom pripadaju Sirijskoj Pravoslavnoj Crkvi.

Prema SIL-u populacija Asiraca iznosi 4,250.000 (1994.). U sjevernom Iraku se bilježi tek 30.000 govornika aramejskog jezika, no etnička populacija je daleko veća, oko 700.000; na području Armenije ima 15.000 Asiraca, od kojih 3000 govori asirskim; u Siriji 700.000 (30.000 govornika; 1995); u Iranu 80.000 (1994.; od toga 10 do 20 tisuća govornika); Gruzija 14.000 (3000 govornika, 1994.). Značajni dio živi i po mnogim drugim državama: Australija, Austrija, Azerbajdžan, Belgija, Brazil, Kanada, Cipar, Francuska, Njemačka, Grčka, Italija, Libanon, Nizozemska, Novi Zeland, Rusija (Europa), Švedska, Švicarska, Turska (Azija), UK, SAD.

Uslijed ratnih zbivanja u Iraku i Siriji, od 2003. godine broj Asiraca u tom području svijeta oštro opada, te se smatra da ih se u zadnjih desetak godina preko 70 posto raselilo u prekomorske zemlje. Ovaj je proces praćen nezainteresiranošću međunarodne zajednice i medija.

Izvori

Vanjske veze 
Assyrian Neo-Aramaic: A language of Iraq

 
Semitski narodi
Etničke grupe Iraka
Etničke grupe Irana
Etničke grupe Sirije
Etničke grupe Libanona
Etničke grupe Turske
Bahreinci

Bahreinci je naziv za autohtono arapsko stanovništvo Bahreina, a u širem smislu za sve stanovnike Bahreina.

Arapi
Etničke grupe Bahreina
Katarci

Katarci je naziv za autohtono arapsko stanovništvo Katara, a u širem smislu za sve stanovnike Katara.

Arapi
Etničke grupe Katara
Emiratski Arapi

Arapi Emirata, odnosno Emiratski Arapi je naziv za autohtono arapsko stanovništvo na teritoriji današnjih Ujedinjenih Arapskih Emirata.

Etničke grupe Ujedinjenih Arapskih Emirata
Arapi
Omanci

Omanci je naziv za autohtono arapsko stanovništvo Omana, a u širem smislu sve stanovnike Omana.

Etničke grupe Omana
Arapi
Jemenci

Jemenci je naziv za autohtono arapsko stanovništvo Jemena, a u širem smislu sve stanovnike Jemena. Sačinjavaju 98% od oko 22,000.000 stanovnika Jemena, a govore arapskim jezikom. Gotovo svi su muslimani, od čega 60% suniti i oko 40% šijitski zejditi.

Arapi
Etničke grupe Jemena
Saudijci

Saudijci ili saudijski Arapi, kolektivno ime za dvije glavne arapske skupine nastanjene na području današnje Saudijske Arabije. Brojnija skupina su nadždanski Arapi živi na cijelom području Saudijske Arabije, osim uz Crveno more, gdje žive Hijazi Arapi. Svaka od ove dvije skupine govori vlastitim jezikom i sastoji se od raznih beduinskih plemena sa vlastitim dijalektima. Sjeverni Najdi (Shammari, Bani Khaalid, Dafiir), Centralni Najdi (Rwala, Haayil, Al-Qasiim, Sudair, Riyadh, Hofuf, Biishah, Najraan, Wild `Ali, `Awaazim, Rashaayda, Mutair, `Utaiba, `Ajmaan), južni najdi (Aal Murrah, Najran). Hijazi govore dijalektima sjeverni hijazi (sa 4 podnarječja), južni hijazi (16 podnarječja), dolinski tihaamah i obalni tihaamah.

Beduini se temeljno sastoje od dvije socijalne klase. jedna su pravi 'beduini', stočari i nomadi, dok su drugi nazivani fellahin (sing. fellah), koji u kontrastu pravim beduinima, žive sjedilačkim životom ratara. 

Nomadi nemaju stalnih naselja i kreću se sa svojim karavanama na kojima prenose svoje crne šatore od kozje dlake, unnutra podijeljen ukrasnom gatom (gata) na dva dijela, od kojih je jedan namijenjen ženama i djeci. 

Populacija Saudijskih Arapa iznosi oko 13,672.000 (za Najdi Arape ) i 8,042,000 (za Hijazi )

Plemenske skupine 
Tameem, ruralni ne-beduini, rašireni po cijelom poluotoku i širom svijeta; Otaibah beduini, u zapadnom Najdu i Taifu; Qahtan, jugozapadni i južni Najd, neki su nomadi; Mutair, središnji i istični Najd, većina nomadi; Subai, središnji i zapadni Najd, većina nomadi; Harb, sjeverozapadni Najd i Medina; Anazah, sjeverna Arabija; Ad-Dawaser, većina u južnom Najdu (poznata im je obitelj al-Sudari); Shammar, sjeverni Najd (njihova je kuća al-Rasheed); Ya'am, Najran i Najd; Bani Shihr, Bani Amr, Balhmar i Balsmar, u planinskom području (as-Sarawat) u jugozapadnoj Arabiji. Žive po selima i gradovima; Ghamed i Zahran, sjeverni Sarawat. Svi žive u seoskim i gradskim zajednicama; Shamran i Balgarn, planine as-Sarawat, žive po selima i gradovima.

Izvori 

Arapi
Etničke grupe Saudijske Arabije
Iračani

Iračani je naziv koji u najširem smislu označava sve stanovnike današnjeg Iraka.

U užem smislu označava većinsko arapsko stanovništvo, predstavljaju 75% stanovnistva u zemlji ili 22 000 000. Ono je po vjeri podijeljeno na većinske šijite oko 70% i manjinske sunite. Uz njih postoji i mala kršćanska zajednica oko 50 000.

Arapi
Etničke grupe Iraka
Jordanci

Jordanci je naziv koji se u najširem smislu koristi za stanovnike današnjeg Jordana.

U užem smislu se koristi za autohtono arapsko stanovništvo Jordana.

Arapi
Etničke grupe Jordana
Libanonci

Libanci ili Libanonci je izraz koji se u najširem smislu koristi za stanovnike Libanona. U užem smislu se koristi za autohtono stanovništvo semitskog porijekla, arabizirano kroz historiju.

Ono je oštro vjerski podijeljeno na većinske muslimane (sunite i šijite), te manjinske kršćane (maronite, pravoslavce i ostale) i niz drugih zajednica (uključujući Druze).

Libanonci su tradicionalno predstavljali jednu od najstarijih arapskih dijaspora u modernom svijetu.

Arapi
Etničke grupe Libanona
Sirijci

Sirijci je naziv koji se u najširem smislu koristi za stanovnike današnje Sirije.

U užem smislu je to naziv koji se koristi za autohtono stanovništvo semitskog porijekla, koje je kroz historiju arabizirano. Sirijski Arapi čine oko 85% populacije ili 17,000.000 bez oko 600.000 palestinskih Arapa, ostatak tvore indoevropski Kurdi 1,300.000 i Armenci uglavnom po gradovima 140.000.

Po vjeri su uglavnom muslimani preko 90%, suniti i Nusairi preko 1,200.000 uz malo šiija ismailija 250.000, ali postoji i značajna kršćanska zajednica od oko 1,000.000 (prevashodno sirijski pravoslavci i sirijski katolici 220.000).

Arapi
Etničke grupe Sirije
Palestinci

Palestinci je izraz koji ima više, često kontroverznih, značenja.

U najširem smislu, koji se najviše bio koristio prije 20. vijeka, se koristi za sve stanovnike ili osobe porijeklom iz Palestine - što uključuje današnji Izrael i Palestinske teritorije.

Međutim, s obzirom na sve veće doseljavanje Židova u Palestinu, a kasnije i stvaranje države Izrael, izraz Palestinci se počeo koristiti isključivo za ne-židovsko, odnosno arapsko stanovništvo Palestine.

PLO je prilikom svog osnivanja 1968. godine Palestincima proglasilo sve palestinske Arape, te im pridodala sve stanovnike Palestine čiji su preci živjeli na teritoriji Palestine do 1917. kada se intenzivirala cionistička migracija.

Izrael, pak, priznaje postojanje Palestinaca, ali za arapsko stanovništvo unutar svojih granica koristi službeni izraz Izraelski Arapi.

S obzirom na ratove i učestale migracije, danas je teško procijeniti koliko ima Palestinaca, ali se najčešće spominje brojka od oko 9,5 miliona. Od toga je oko 3,7 miliona na Palestinskim teritorijama, dok je ostatak u izbjeglištvu, uglavnom u susjednim arapskim zemljama.

Po vjeri su 97 % muslimani, a 3 % kršćani.

Literatura 

 BBC: Israel and the Palestinians 
 Save the Children: life in a refugee camp
 Gottheil, Fred M. "The Smoking Gun: Arab Immigration into Palestine", 1922-1931, Middle East Quarterly, Winter 2003, Volume X:1
 Guardian Special Report: Israel and the Middle East 
 United Nations Programme of Assistance to the Palestinian People 
 al-Jazeera: Palestine, the People and the Land

Arapi
Etničke grupe Čilea
Etničke grupe Izraela
Etničke grupe Libanona
Etničke grupe Palestine
Etničke grupe Sirije
Maltežani

Maltežani je izraz koji se u najširem smislu koristi za sve stanovnike Malte.

U užem smislu izraz Maltežani označava autohtono domorodačko stanovništvo, odnosno semitsku etničku grupu koja potječe od drevnih feničanskih kolonista, čiji potomci su se s kroz vijekove miješali s Rimljanima, Arapima, Normanima, Italijanima i drugim osvajačima.

Maltežani su svoj nacionalni identitet izgradili i na vlastitom malteškom jeziku, a konačno ga formirali u 20. vijeku kao reakciju na iredentistička pretezanja susjedne Italije.

Maltežana u svijetu danas ima 600.000. Po vjeri su uglavnom katolici.

Narodi
Malta
Vanadijum

Vanadijum (V, latinski - vanadium) je metal VB grupe.
Ima 11 izotopa čije se atomske mase nalaze između 44-55. Postojan je samo 51.
Zastupljen je u zemljinoj kori u količini od 80 ppm (eng. parts per million) u obliku minerala: patronita i vandanita.

Otkriven je 1801 od strane Andres Manuel del Ria. Ime je dobio po skandinavskoj boginji Vanadis.

Vandijum gradi nekoliko oksida sa oksidaconim brojem od 1 do 5 sa različitim kristalnim strukturama. Mnogi od njih su našli primenu u industriji kao katalizatori oksidacionih reakcija u organskoj hemiji.

Vandijum je lisnat, srebrnast metal, loših mehaničkih osobina.
Ipak on se dodaje čeliku da bi poboljšao njegovu otpornost na otiranje i pucanje. Zbog malih količina njegovih ruda i zbog njegove vojne primene on predstavlja metal od straeške važnosti.

Biološki značaj - vanadijum se nalazi u čovekovom okruženju i u njegovoj ishrani. U čovekovom organizmu on se javlja u tragovima. Preporučljivo ga je unositi u količini od 10 mikrograma. Kod osoba koje se redovno i pravilno hrane ne dolazi do nedostatka vanadijuma. Vanadijumom može doći do industrijskog zagađenja životne sredine, najznačajniji efekti su: oštećenje bubrega, nadražaj sluzokože sistema za disanje i za varenje.

Vanadijum je element koji se nalazi u enzimima koji menjaju glukozu i druge šećere.

Prelazni metali
Vanadijum
Hrom

Hrom ili krom (Cr, latinski chromium) je metal. Elektronska konfiguracija njegovog atoma određuje njegovu pripadnost VIB grupi. Poseduje 13 izotopa čije se atomske mase nalaze između 45-57. Izotopi 50, 52, 53 i 54 su postojani.

Otkriven je 1797. godine od strane N.L. Vauqellina (Louis Nicolas Vauquelin).

Zastupljenoist 
Hrom je zastupljen u zemljinoj kori u količini od oko 102 ppm. (eng. parts per million), uglavnom u obliku minerala hromita.

Namirnice najbogatije hromom su pekarski kvasac, kukuruz, kuvana junetina, jabuka, crnihleb, ovsane pahulje.

Osobine 
Metalni hrom je sjajnobeo metal veoma otporan na koroziju. Koristi se kao spoljašnji sloj koji pokriva čelične elemente, popravljajuči njihov izgled i štiteći ih od korozije. Hrom je sastojak nerđajućih čelika. 

Hrom je najmanje rastvoran od svih metala. Iako ima negativni standardni redoks-potencijal na površini hroma stvara se pasivno stanje, te se ne rastvara u azotnoj kiselini, ni u carskoj vodi, dok se u razblaženoj hladnoj hlorovodoničnoj i sumpornoj kiselini rastvara, a rastvaranje u vrućim kiselinama prestaje.Hrom ništa ne valja.

Jedinjenja 
Najvažnija ruda hroma je hromit FeCr2O4 poznato kao hromit. Ovo jedinjenje se koristi kao aktivan sloj na magnetnim trakama. Redukcijom hromita koksom nastaje ferhrom (Fe + 2Cr)l koji se u metalurgiji koristi za dobijanje drugih legura koje sadrže hrom. 

Rastvori soli Cr(III) i Cr(VI) poseduju veoma intenzivne boje (zelenu i narandžastu) što se koristi u fotohemiji.

Mešavina Na2Cr2O7 sa sumpornom kiselinom se koristi za pranje labaratorijskih stakala. 

Oksid hroma(III) se koristi  za bojenje.

Soli hroma(VI) su otrovne i izazivaju rak.

biološki značaj 
Hrom je sastojak mnogih enzima i spada u mikroelemente neophodne za život. Olakšava prelazak glukoze iz krvi u ćelije. Smanjuje potrebe za insulinom. Smanjuje rizik od infarkta pošto spušta nivo holesterola u krvi. 

Njegova dnevna upotreba bi trebalo da iznosi minimum 1 miligram dnevno. Nedostatak hroma može da izazove razvoj šećera kod odraslih osoba i bolesti transportnog sistema.

Hrom
Prelazni metali
Mangan

Mangan (Mn, latinski - manganium) je metal VIIB, grupe.
Ima 15 izotopa čije se atomske mase nalaze između 49-62. Postojan je samo jedan- 55, koji čini skoro 100% sastava izotopa mangana koji se javljaju u prirodi.

Zastupljenost 
Zastupljen je u zemljimoj kori u količini od 950 ppm (eng. parts per million) u obliku rude koju čine mešavine nekoliko vrsta oksida.

Važniji minerali su: Braunit, piroluzit i Hausmanit - Sva tri su oksidi mangana.

 Mangan je 1774 otkrio J.G. Gahna. Najpoznatije jedinjenje mangana je kalijumpermanganat KMnO4, jedno od najboljih oksidacionih sredstava, poseduje baktericidna svojstva, a koristi se i za borbu protiv gljivičnih oboljenja kože.

Biološki značaj 
Mangan je sastojak mnogih enzima. Njega bi trebalo dnevno unositi u količini od najmanje 1 miligram. U velikim količinama soli mangana su toksične

Svojstva 
Mangan je tvrd, srebrnast i krh metal. Vrlo je reaktivan, na vazduhu se pali, reaguje sa vodom gradeći hidroksid. Mangan ima slične osobine kao i alkalni metali. Mangan se masovno koristi kao dodatak čeliku smanjujući njegovu temperaturu topljenja i popravljajući mehaničke osobine. 

Prelazni metali
Kemijski elementi
Kobalt

Kobalt (Co, latinski - cobaltum) je metal VIIIB grupe. Poseduje 17 izotopa čije se atomske mase nalaze između 35-64. Postojan je samo 59, koji čini skoro 100% njegovog izotopa u prirodi.
1735 godine otkrio ga je G. Brandta.

Osobine 
Čisti kobalt je srebrnast,blistav veoma tvrd metal, koji poseduje feromagnetična svojstva.
Upotrebljava se kao dodatak magnetičnim rudama.

Zastupljenost 
Zastupljen je u zemljinoj kori u količini od 20 ppm (eng. parts per million) u obliku dva minerala: Smaltita i kobaltita koje obično prate rude bakra i nikla

Jedinjenja 
Nesimetrične soli kobalta npr. K3CoO4 imaju jake feromagnetične osobine i koriste se u elektronici. Kompleksna jedinjenja karbonikla i fosfini koriste se kao katalizatori mnogih organskih reakcija. Rastvori soli ki+obalt (II) i (III) imaju krvavo-crvenu, i plavu boju i koriste se u proizvodnji boja.

Biološki značaj 
Kobalt je aktivator brojnih enzima u živim organizmima. Vitamin B12 (utiče na količinu hemoglobina i broj crvenih krvnih zrnaca u krvi), sadrži u svojoj strukturi kobalt koji je koordinativno vezan sa organskim delom molekula i jednim CN- jonom. Ipak minimalne dnevne potrebe za kobaltom su veoma male 0,05 ppm.

Prelazni metali
Kobalt
Nikl

Nikl (Ni, latinski - niccolum) je metal VIIIB grupe.
Ima 14 izotopa čije se atomske mase nalaze između 53-67, od kojih je postojano 5 (58,60,61,62,64).

Rasprostranjenost 
Zastupljen je u zemljinoj kori u količini od 80 ppm (eng. parts per million) u obliku minerala garnierita i pantlandita.

Godine 1751 otkrio ga je Axel Fredrik Cronstedt.

Nikl gradi niz kompleksnih jedinjenja kao na primer nikolcen

Biološki značaj 
Nikl je mikroelementi prisutan u mnogim enzimima. Dnevno bi ga trebalo minimalno unositi u količini 0,3 miligrama.

Osobine 
Nikl je srebrnobele boje blistav metal otporan na koroziju. Koristi se za prevlačenje drugih metala radi zaštite. 
Legure nikla i bakra se koriste za izradu kovanog novca, pribora za jelo... Nikl se takođe dodaje čeliku i drugim legurama da bi povećao njihovu otpornost na koroziju

Prelazni metali
Galijum

Galijum (Ga, latinski - gallium) je metal IIIA grupe
Ima 4 izotopa od kojih su postojani 69 i 71.

Zastupljen je u zemljinoj kori u količini od 18 ppm kao pratilac ruda bakra i cinka.

otkriven je 1875 od strane Paula Lecoqa de Boisbaudrana.

Fluoridi i fosforiti galijuma imaju osobine poluprovodnika i oni se dodaju silicijumu koji se koristi u elektroindustriji. Slojevi galijum-arsenika se koriste za izradu ultrabrzih procesora. 
Metalni galijum se koristi za punjenje termometara koji mere visoke temperature.

Biološki značaj- nema nikakav biološki značaj.

Čisti galijum je srebrnast metal, koji ne reaguje sa vodom i kiseonikom

Jedinjenja galijuma boje plamen u ljubičasto.

Slabi metali
Galijum
Germanijum

Germanijum (Ge, latinski germanium) je metaloid IVA grupe. 
Ima nekoliko izotopa čije se atomske mase nalaze između 64-83. Postojano je pet: 70, 72, 73, 74 i 76.

Zastupljena je u zemljinoj kori u količini od 1,8 ppm (eng. parts per million), kao pratilac ruda cinka i bakra.

Otkriven je 1886 godine od strane Clemens Alexander Winklera

Slično kao i kod galijuma njegove soli- posebno fluoridi i arsenidi pokazuju osobine poluprovodnika, ali zbog veće dostupnosti galijuma soli germanijuma se u praksi retko koriste.

Biološki značaj - nema.

Čist germanijum je krh, srebrnobeo metaloid. Ne reaguje sa vodom, vazduhom, čak ni sa kiselinama i bazama (sem azotne kiseline). Ponekad se njegove soli dodaju silicijumu pri proizvodnji električnih elemenata. staklo kome je dodat germanijum je prozračno za infracrveno zračenje.

Metaloidi
Germanijum
Arsenik

Arsen ili arsenik (As, latinski - arsenium) je metaloid VA, grupe. Ima četri izotopa: 73, 74, 75 i 76, od kojih je postojan samo 75.

Zastupljen je u zemljinoj kori u količini od 2,5 ppm (eng. parts per million) u obliku nekoliko minerala od kojih je najrasprostranjeniji arsenopirit koji se često nalazi i u ležištima pirita.

Njegova jedinjenja su bila poznata još u antičko doba. U čistom obliku prvi ga je izdvoio alhemičar Albert Veliki u XII-om veku, mada na to otkriće pretenduju i stariji arapski alhemičari i kineski narodni lekari.

Sigurno najpoznatije jedinjenje arsena je vrlo toksičan As2O3.
Netoksične soli arsen(V) su sastojci pesticida, kao i dodaci staklu dajući mu zelenkastu boju.

 Biološki značaj - nekoliko enzima koji su neophodni za život sadrže arsen. Arsen je jedan od mikroelemenata i njegova minimalna dnevna količina je veoma niska 0,04 miligrama. Soli arsen(III) su veoma otrovne i izazivaju rak.
Smrtonosna doza iznosi 50 miligrama. Soli arsen(V) su neotrovne ali imaju jako baktericidno dejstvo. Ipak unošenjem velikih količina one se nagomilavaju u organizmu u redukuju se do toksičnih soli arsen(III).

Arsen poseduje dve altotropske modifikacije: prva modifikacija- alfa je krh metal, koji burno reaguje sa vodom. Druga modifikacija- beta je zlatne boje, mnogo manje reaktivna od alfa modifikacije.
Čist arsen se dodaje nekim legurama čelika, a i se dodaje silicijumu u električnoj industriji.

Metaloidi
Selen

Selen (Se, latinski sellenium) - je metaloid VIA grupe. Poznato je nekoliko njegovih izotopa čije se atomske mase nalaze između 65-91. Otkriven je 1817 godine od strane Džons Jakob Beželijusa. Ime je dobio po grčkoj reči selene koja označava mesec(zato što se uvek javljao uz telur, latinski tellus - Zemlja).

Zastupljenost i dobijanje 

Selen je zastupljen u zemljinoj kori u količini od 0,05 ppm (eng. parts per million), kao pratilac nekih ruda sumpora. U industriji se dobija kao sporedni proizvod prečišćavanja ruda bakra i sumpora. 

Selenov oksid (SeO2) se rastvara u azotastoj kiselini (HNO3). Potom se propušta kroz rastvor sumpor dioksida. Slobodan selen se izdvaja kao crveni talog. U labaratorijama selen se dobija redukujući kiselinu selen VI (H2SeO4) pomoću H2N-NH2.

Namirnice najbogatije selenom su: pšenica, neprerađen pirinač, ovas, semenke dinje, polumasno mleko, posno meso i riba.

Primena 

Selen ima veliku primenu u foto industriji, a najviše se koristi za izradu foto ćelija. sem toga koristi se i kao dodatak staklu i čeliku. Sulfid selena (SeS2) se koristi u šamponima za suzbijanje peruta, a (Na2SeO3) je veoma jak insekticid

Hemijske osobine 

Zbog položaja u periodnom sistemu osobine selena podsećaju na osobine sumpora. Kiselina selenVI (H2SeO4), slično kao i sumporna kiselina, je veoma jaka kiselina sa oksidacionim dejstvom. 

Joni selena (Se2-) u baznoj sredini lako menjaju oksidacioni broj naviše. 
Reakcijom hlora sa selenom nastaje braunkasta tečnost Se2Cl2, koja se zagrevanjem raspada na čist selen i bezbojan selen(IV)hlorid (SeCl4).

Alotropske modifikacije 

Selen ima 3 alotropske modifikacije. 

 Modifikacija &alpha ;je srebrnosiv, krh metal. Na vazduhu se polako oksiduje, ne reaguje sa vodom, ali reaguje i sa kiselinama i sa bazama. 
 Modifikacija β je crveni amfoteran prašak. Veoma je reaktivan, na vazduhu se sam od sebe pali, i veoma brzo reaguje sa vodom, 
 Modifikacija γ je staklasto rozesivo čvrsto telo. Ova modifikacija je međumodifikacija između alfe i bete. Ova modifikacija se obično dobija hlađenjem tečnog selena

Jedinjenja 

Otrovna jedinjenja selena:
 dimetil selena,
 selendioksid,
 selenhidrid

Biološki značaj 

Selen je jedan od mikroelemenata neophodnih za život ljudi, koji se mora unositi ishranom.
On je neophodan za pravilan rad enzimskih sistema. Najvažnija njegova funkcija je stvaranje jakog antioksidansa. On štiti crvena krvna zrnca i ćelijske membrane. 

Takođe je bitan za funkcijonisanje odbranbenog sistema i štitne žlezde. Zajedno sa drugim antioksidansima štiti srce, pomaže pri depresiji, premoru i prevelikoj nervozi. Redukuje količinu štetnih jedinjenja koja izazivaju nastanak reumatskih zapaljenja. 

Kod muškaraca pola selena koji se nalazi u organizmu je u testisima i u spermi koju oni produkuju. 

Preporučljiva količina selena koju dnevno odrasle osobe treba da unesu iznosi 55 mikrograma. Ako se čovek redovno hrani ne može doći do nedostatka selena.

Višak selena je štetan i smatra se da unošenje preko 400 mikrograma dnevno može da izazove trovanje. Jedini rejon na svetu gde dolazi do nedostatka selena u organizmu zbog njegovog manjka u ishrani su neki delovi Kine.

Nemetali
Brom

Brom (Br, latinski - bromium) je nemetal VIIA grupe.

Poseduje 4 izotopa 77, 79, 81 i 82, od kojih su postojani 79 i 81. Ova dva izotopa se javljaju u proporciji 1:1 kod broma koji se nalazi u prirodi.

Zastupljenost 
U prirodi brom je rasprostranjen u vidu jedinjenja. Najpoznatiji mineral broma je brom-karnalit, KBr* 6 H2O. Rastvoreni bromidi javljaju se u nekim slanim jezerima i u morskoj vodi. Zastupljen je u zemljinoj kori u količini od 0,37 ppm, uglavnom kao nečistoća u morskom pesku i u kamenoj soli. Brom se u većim količinama javlja u morskoj vodi (65 ppm). U oba slučaja javlja se u vidu soli natrijumbromida

Otkriven je 1826 godine od strane A.J. Balarda i C. Lowinga.

Jedinjenja 
Najpoznatija jedinjenja broma su: bromovodonik (HBr) - veoma jaka kiselina, kao i njene soli natrijum bromid i kalijum broid. Veliki značaj u hemiji imaju njegove fluoridne soli NaBrFx x=4,5,6. Bromid srebra se masovno koristi u fotografiji.

Biološki značaj 
Brom je zastupljen u čovekovom organizmu u količini od oko 50 ppm, ali on nema nikakvu bitnu ulogu.
Pare broma oštećuju sluzokožu organa za disanje, a ako dospe na kožu brom pravi rane koje veoma teško zarastaju. U velikim količinama čist brom je veoma otrovan. Njegova smrtonosna doza iznosi 35 grama. Joni broma Br- su bozopasn ukoliko njihova količina ne prelazi preko one koja je u morskoj vodi.

Osobine i primena 
Na sobnoj temperaturi čist brom je mrkocrvena tečnost oštrog, neprijatnog mirisa, koja lako isparava. Koristi se u brojnim hemijskim reakcijama. Brom se upotrebljava i u farmaceutskoj i hemijskoj industriji.

Kemijski elementi
Kripton

kripton (Kr, latinski - krypton)je plemeniti gas VIIIA grupe.
Ima nekoliko izotopa čije se atomske mase nalaze između 72-94. Postojani izotopi su: 78, 80, 82, 83, 84 i 86.

Zastupljena je u zemljinoj atmosferi u količini od oko 1,14 ppm (eng. parts per million), takođe je zastupljen i kao jedan od produkata raspada uranijuma i plutonijuma
Otkriven je 1898 godine od strane William Ramsaya i Morris William Traversa.

Kripton je nereaktivan plemeniti gas, poznat je veoma mali broj njegovih jedinjenja.

Biološki značaj - nema.

Kripton je bezbojan. Reaguje sa gasovitim fluorom pod visokim pritiskom gradeći fluoride. Jedini praktični značaj je njegova detekcija koja omogućava pronalaženje ruda uranijuma.

Plemeniti gasovi
Kripton
Mičevec

Mičevec je selo sa 1200 stanovnika i većina njih djeluje u nizu udruga, poput Zelene akcije, KUD-a Mičevec ili Caritasa / Uređuju prostor škole, a počeli su i radove na izgradnji ekoparka, pomažu starijima te mogu poslužiti kao izvrstan primjer svim ostalim stanovnicima zemlje u brizi za okoliš.

Vladimir Štarkelj, predsjednik Zelene akcije Mičevec, on je uz pomoć drugih udruga i sa župnikom Josipom Kidjemetom uspio osnovati i Caritas,uz pomoć Zagrebačke banke uspjelo kupiti 40 prostornih metara drva za ogrjev. Tako je drva za zimu dobilo 13 siromašnijih domaćinstava. Uz to, Štarkelj je uz još sedam autora, napisao knjigu »Povijest Mičevca«, koja bi svjetlo dana trebala ugledati u ožujku iduće godine. 

Kako bi u svom djelovanju bili što djelotvorniji, Mičevčani su osnovali Forum građana.

Prema pisanim podacima u programima smotri folklora u Zagrebu, još prije II svjetskog rata, nalazimo da je pjevački zbor Ogranka seljačke sloge «Klas» iz Mičevca nastupio na II seljačkoj pjevačkoj smotri 7. lipnja 1936. godine. Tom prilikom članovi ogranka izveli su pjesme «Oj djevojko, da si moja» i «Do te, polje, oral bude». Ogrank je osnovan 1936. godine i broji je 42 člana. Osnivači i članovi Ogranka seljačke sloge 

Folklorne grupe često nastupaju na smotrama gardova: Zagreba, Velike Gorice, Karlovca, Zeline i Križu. 2001. godine društvo nastupa u Italiji u Rimu na trgu Piazza Navona. 

Povodom međunarodne godine volontera društvo je organiziralo koncert u Mičevcu u Hrvatskom domu na kojem nastupa nekoliko društava sa područja grada Velika Gorice.

Također, društvo je pokretač mnogih drugih aktivnosti te je tako iste godine organiziralo i izložbu «Mičevec u 20 stoljeću» na kojem su bile prikazane fotografije raznih udruga i pojedinih istaknutih mještana. Izložba je imala za cilj sačuvati od zaborava najznačajnija događanja u Mičevcu u 20 stoljeću.

U Mičevcu djeluje i nogometni klub Klas koji je na pragu da uđe u prvu županijsku ligu čime se stanovnici posebno ponose.

U njemu je naprosto sve zeleno, svi se brinu za svoje selo i za dobrovit cijele zajednice u kojoj žive što doprinosi ljepoti krajolika.

Eksterni linkovi 

Naselja u Zagrebačkoj županiji
Velika Gorica
Elementi 4. periode

Grupe 
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18

#Ime

19K
20Ca
21Sc
22Ti
23V
24Cr
25Mn
26Fe
27Co
28Ni
29Cu
30Zn
31Ga
32Ge
33As
34Se
35Br
36Kr

Četvrta perioda hemijskih elemenata u sebi sadrži jedan alkalni metal, jedan zemljani alkalni metal, deset prelaznih metala, jedan slab metal, dvametaloida, jedan nemetal, jedan halogeni element i jedan plemeniti gas. Četvrtoj periodi pripadaju elementi: kalijum, kalcijum, skandijum, titanijum, vanadijum, hrom, mangan, gvožđe, kobalt, nikl, bakar, cink, galijum, germanijum, arsen, selen, brom i kripton. Ovi elementi imaju atomske brojeve između 19 i 36. U ovoj periodi ukupno se nalazi 18 hemijskih elemenata. Četvrta perioda hemijskih elemenata sadrži neke od najbitnijih metala koje čovek primenjuje u svakodnevnom životu.

hemijski elementi četvrte periode

Hemijske periode
Bakar (razvrstavanje)

Bakar je naziv koji se koristi za:
 kemijski element;
 grad u Hrvatskoj.
Bakar (grad)

Bakar - Bùccari (tal. Bukari) je grad na Kvarneru smješten u istoimenom zaljevu.

Geografija 
Bakar je smešten na severnoj strani istoimenog zaliva. Tačno 45°18'N i 14°32'E. Nalazi se u neposrednoj blizini Rijeke (udaljen 14 km). Nalazi se u Primorsko-goranskoj županiji. Po popisu iz 2001. godine u gradu je živelo 7.773.

Historija 
Godine 1813. je, za vrijeme napoleonskih ratova, pred Rijeku, tada pod francuskom vlašću, došla eskadra britanske Kraljevske mornarice s namjerom da bombardira grad. Saznavši za to, gradski oci su britanskom zapovjedniku Hostu poslali delegaciju u kojoj je bila najljepša Carolina Bellich, Riječanka. Ona je zapovjednika uspjela zavesti i nagovoriti da umjesto Rijeke bombardira susjedni Bakar. Taj je događaj kasnije poslužio kao podloga za film Karolina Riječka i istoimeni popularni mjuzikl.

Bakar je nakon drugog svjetskog rata postao industrijski grad, poznat po terminalu za raqsute terete i sada bivšoj koksari.

Obrazovanje 
 Osnovna škola Bakar
 Pomorska škola Bakar. Prva pomorska škola na istočnoj obali Jadranskoga mora nakon Trsta osnovana je u Bakru 1849., a neznatno kasnije i pomorske škole u Malom Lošinju, Dubrovniku, Zadru i Splitu.

Znamenite ličnosti 
 dr. Zdravko Kučić

Vidi još 
 Spisak gradova u Hrvatskoj
 Spisak gradova u Hrvatskoj po županijama

Vanjske veze

Službene stranice 

 Službene stranice grada
 Grad Bakar - INECO 
 Industrijska zona – slobodna zona Kukuljanovo

Gradovi u Primorsko-goranskoj županiji
Rubidijum

Rubidijum (Rb, latinski - rubidium) je alkalni metal IA grupe.
Ima 30 izotopa čije se atomske mase nalaze između 75-98. Postojan je samo jedan - 85. U prirodi se javlja i njegov izotop 87. 
Zastupljen je u zemljinoj kori u količini od 90 ppm (eng. parts per million), u obliku minerala lepidolita (KLi2Al(OH, F)2Si4O10) i karmalita. 

Otkriven je 1861 godine od strane Roberta Bunsena i Gustav Robert Kirchhoffa u Heidelbergu, u Nemačkoj.

Poznati su njegovi oksidi, soli neorganskih kiselina i nekoliko organometalnih kompleksa. Nijedno od tih jedinjenja nema praktičnu primenu.

Biološki značaj - nema. 

U čistom obliku rubidijum je metal srebrnosive boje. Ima slične hemijske osobine kao i kalijum, samo je još reaktivniji od njega. Na vazduhu se sam od sebe pali, a sa vodom reaguje eksplozivno.

Alkalni metali
Kemijski elementi
Rubidijum
Stroncijum

Stroncijum (Sr, latinski - strontium) je zemljoalkalni metal IIA grupe. 

Ima 23 izotopa čije se atomske mase nalaze između 79-89. Postojana su četri- 84, 86, 87 i 88.

Zastupljen je u zemljinoj kori u količini od 370 ppm (eng. parts per million),u obliku 2 minerala - celestina (SrSO4) i stroncinaita.

Priznat je za element 1790 godine od strane Adair Crawforda 

Gradi: okside, hidrokside, fluoride i soli organskih kiselina. 

Biološki značaj - nema. Može da zastupa kalcijum u organizmu bez sporednih posledica.

Stroncijum je srebrnast, mekan metal. Na njegovoj površini se stvara zaštitni sloj oksida - slično kao i kod aluminijuma. Očišćena površina je vrlo reaktivna - čist stroncijum eksplozivno reaguje sa vodom i može da se zapali na vazduhu. Stroncijum se u čistom obliku koristi kao dodatak nekim vrstama stakla- npr. za proizvodnju televizijskih ekrana. Zbog toga što boji plamen u intenzivnu crvenu boju njegove soli se dodaju veštačkim plamenovima i raketama za signalizaciju.

Stroncijum
Zemljani alkalni metali
Cirkonijum

Cirkonijum (Zr, latinski zirconium) - je metal IVB grupe. Ime je dobio po istoimenom mineralu - cirkonijumu (ZrSiO4). Cirkonijum poseduje i mineral badeleit (ZrO2).

Zastupljen je u zemljinoj kori u količini od 130 ppm (eng. parts per million).

c

Prelazni metali
Cirkonijum
Niobijum

Niobijum (Nb, latinski niobium) - je metal VB grupe. Ime je dobio po ličnosti iz grčke mitologije - Niobe, Tantalove ćerke.

Nobijumov mineral je kolumbit (Fe,Mn)Nb2O6. 
Zastupljen je u zemljinoj kori u količini od 20 ppm (eng. parts per million).

Prelazni metali
Niobijum
Molibden

Molibden (Mo, latinski - molybdos) - je metal VIB grupe. Ime potiče od grčkog naziva za olovo - molybdos.

Osobine 
Molibden je prelazni metal. Čist molibden je srebrnobeo, veoma tvrd, i ima jednu od najviših temperatura topljenja među elementima. Dodaje se čeliku u malim količinama da pi povećao njegovu tvrdoću.

Biološki značaj 
Molibden je mikroelement koji odigrava važnu ulogu u metabolizmu biljaka. Takođe se nalazi i u nekim enzimima u telu čoveka.

Primena 
Preko 2/3 molibdena koji se proizvede koristi se za proizvodnju legura. Upotreba molibdena je naglo porasla za vrema Drugog svetskog rata, kada su potrebe za volframom izazvale iscrpljivanje njegovih ležišta. Molibden se i danas koristi za proizvodnju čelika velike izdržljivosti i otpornosti na visoke temperature. Neke legure su sem otpornosti na visoke temperature otporne i na koroziju. Molibden se koristi i u: avionskoj industriji, produkciji oružja, kao i za proizvodnju sijalica. 

Kao katalizator molibden se koristi u naftnoj industriji, posebno pri katalitzatorskom odstranjivanju sumpora iz naftnih proizvoda.

Molidbenov izotop 99 nalazi primenu u nuklearnoj industriji. Jedinjenja molibdena su obojena u razne nijanse narandžaste boje, pa se stoga koriste za proizvodnju farbi, plastike i gumenih proizvoda.
Molibden se koristi i u električnoj industriji.

Zastupljenost 
U zemljinoj kori molibden je zastupljen u količini od 1,5 ppm (eng. parts per million). Osnovnim izvorom molibdena je mineral molibdenit (MoS2). Ostali minerali manjeg značaja su vulfenit (PbMoO4) i povelit (CaMoO4).

Istorija 
Na grčkom jeziku molybdos znači "sličan olovu" - jedinjenja molibdena su do kraja XVIII veka mešana sa jedinjenjima drugih elemenata, pre svega ugljenika i olova. Godine 1778 Carl Wilhelm Scheele je uspeo da izdvoji molibden od grafita i olova, kao i da dobije njegov oksid. Molibden nije našao primenu i nije izašao iz labaratorije sve do kraja XIX veka. Posle su osobine njegovih legura otkrivene od strane Francuza.

Prelazni metali
Molibden
Tehnicijum

Tehnicijum (Tc, latinski - technetium) - je jedan od dva elementa kojima su svi izotopi radioaktivni, a da ima atomski broj manji od olova (drugi je prometijum. Nije zastupljen u zemljinoj kori - dobija se veštački u procesu razbijanja jedra uranijuma ili bombardovanjem lakim jedrima izotopa niobijuma ili molibdena. 

Otkriven je 1937 godine od strane Emilio Gino Segre'a i Carlo Perrier'a. Ime elementa potiče od grčke reči τεχνητoς (technetos - veštački).

Tehnecijum
Prelazni metali
Rutenijum

Rutenijum (Ru, latinski - ruthenia) - je metal VIIIB grupe. Ime je dobio po latinskom naѕivu za Rusiju. 

Ovaj element ne poseduje bitnije minerale i obično se javlja u rudama platine.

Prelazni metali
Plemeniti metali
Rutenijum
Rodijum

Rodijum (Rh, grčki - rhodium) - je metal VIIIB grupe. Ima 34 izotopa čije se atomske mase nalaze izmađu 94-112. Postojan je samo izotop 103 koji predstavlja 100% prirodnog sastava izotopa rodijuma.

Rodijum je dobio ime po grčkoj reči rhodon što znači ruža. Otkriven je 1803 godine od strane W.H. Wollastona u Londonu.

U zemljinoj kori je zastupljen u veoma maloj količini od 10-4 ppm (eng. parts per million).
Dobija se iz nekih ruda bakra i nikla u kojima se nalazi oko 0,1% rodijuma. 

U čistom obliku je sjajan, srebrnosiv metal. Ne reaguje sa vodom, vazduhom i kiselinama, ali reaguje sa jakim bazama. U čistom obliku se ne koristi zbog njegove veoma visoke cene.

Prelazni metali
Plemeniti metali
Rodijum
1. 5.

Dani - Godine
prethodni dan - sledeći dan

1. maj/svibanj (1. 5.) 121. je dan godine po gregorijanskom kalendaru (122. u prestupnoj godini).
Do kraja godine ima još 244 dana.

Događaji 
 1707. — Zakonom o uniji Engleska i Škotska postale Ujedinjeno Kraljevstvo Velike Britanije.
 1886. — Započele demonstracije u Chicagu, koje će kasnije prerasti u Haymarketske nerede, kasnije obilježavane svake godine na Međunarodni praznik rada.
 1947. — Masakr kod Porte della Ginestre: Banda Salvatore Giuliano-a (ili u nju infiltrirani mafiozi) ubila 11 učesnika prvomajske parade u Portella Della Ginestra, Sicilija. 
 1995. — počela operacija Bljesak, u kojoj je u dva dana Hrvatska vojska protjerala snage RSK iz Zapadne Slavonije.
 2004. — Cipar, Češka, Estonija, Latvija, Litva, Mađarska, Malta, Poljska, Slovačka i Slovenija se pridružile Europskoj Uniji.
.

Rođenja 
 1218. — Rudolf I. Habsburški, rimsko-njemački kralj.
 1769. — Vojvoda od Wellingtona, britanski vojskovođa i državnik († 1852).
 1819. — Ivan Trnski, hrvatski književnik († 1910).
 1852. — Calamity Jane, junakinja američkih vesterna.
 1881. — Mary MacLane, kanadsko-američka spisateljica.
 1917. — Danielle Darrieux, francuska glumica († 2017).
 1927. — Bernard Vukas, hrvatski nogometaš († 1983).
 1934. — Shirley Horn, američka jazz-pjevačica i pijanistkinja († 2005).
 1947. — Enes Kišević, bosanskohercegovački književnik i glumac.
 1947. — Danilo Popivoda, bivši slovenski nogometaš, crnogorskog porijekla. 
 1964. — Yvonne van Gennip, umirovljena nizozemska natjecateljica u brzom klizanju. 
 
 1965. — Andrei Xepkin, umirovljeni ukrajinsko-španjolski rukometaš i reprezentativac. 

 1966. — Olaf Thon, bivši njemački nogometaš.

 1968. — Oliver Bierhoff, njemački nogometni reprezentativac. 
 1969. — Wes Anderson, američki režiser, scenarista i filmski producent.

 1970. — Pasquale Gravina, talijanski odbojkaš.

 1973. — Oliver Neuville, bivši njemački nogometaš i reprezentativac. 
 1978. — Sylvia Townsend Warner, engleska spisateljica.
 1982. — Darijo Srna, kapetan hrvatske nogometne reprezentacije.
 1982. — Tommy Robredo, španjolski tenisač.
 
 1983. — Fran Vázquez, španjolski košarkaš. 

 1987. — Leonardo Bonucci, talijanski nogometaš.
 1987. — Shahar Pe'er, izraelska tenisačica.

.

Smrti 
 1873. — David Livingstone, britanski istraživač Afrike.
 1904. — Antonín Dvořák, češki kompozitor (* 1841.).
 1945. — Joseph Goebbels, ministar propagande Trećeg Reicha. 
 1982. — Daniel Antonio Jukic, vojni pilot Argentinskog ratnog zrakoplovstva u činu prvog poručnika, hrvatskog podrijetla (* 1955.). 

 1994. — Ayrton Senna, brazilski vozač Formule 1.
 2011. — Osama bin Laden, vođa Al Qaede (* 1957).
.

Praznici 

 Internacionalni praznik rada.
.

Vidi takođe: Godišnji kalendar - Dnevni kalendar

Dani u godini
Paladijum

Paladijum (Pd, latinski - palladium) je metal VIIIB grupe.

Poseduje 25 izotopa čije se atomske mase nalaze između 96-116. Postojani izotopi su: 102, 104-106, 108 i 110.

Zastupljen je u zemljinoj kori u količini od 6x10-4 ppm (eng. parts per million) uglavnom kao pratioc ruda bakra i cinka.

Otkriven je 1803 od strane Williama Hyde Wollastona, u Londonu.
Ime elementa potiče od planetoida Pallas.

Najkorisnija jedinjenja paladijuma su njegova kiselina i Pd(PPh3)3.

Paladijum nema nikakvog biološkog značaja

U čistom obliku on je sjajan, srebrnosiv metal, kovan i rastegljiv. Ne reaguje sa vodom i vazduhom. Jake kiseline, kao i jake baze ga rastvaraju. Lako apsorbuje gasoviti vodonik, jer veličina "rupa" u njegovoj kristalnoj rešetci odgovara veličini molekula H2.

Paladijum
Plemeniti metali
Kadmijum

Kadmijum (Cd, latinski - cadmium) - je metal IIB grupe. Ime je dobio po grčkom nazivu za rudu cinka - kalamin.

Najpoznatiji mineral kadmmijuma je kadmijumsulfid CdS, ali se obično dobija kao sporedni proizvod pri proizvodnji cinka.

Kadmijum je otkriven 1817. godine od strane nemačkog hemičara Fridriha Štrosmajera.

Zastupljenost 
Bitnu količinu kadmijuma u sebi sadrže rude cinka i fosilnih goriva (npr. kameni ugalj). Usled njihovog eksplatisanja znatne količine kadmijuma se oslobađaju u atmosferu i hidrosferu.

Biološki značaj 
Kadmijum je element velike toksičnosti (nekoliko puta veće od arsena). Ima kancerogeno dejstvo, oštećuje bubrege, izaziva anemiju i bolesti kostiju. Štetno deluje i na sistem za kruženje materija.

Prelazni metali
Kadmijum
Indijum

Indijum (In, latinski - indicum) je metal IIIA grupe. Ime potiče od grčkog naziva za boju indigo.

Indijum je zastupljen u zemljinoj kori u količini od 0,049 ppm (eng. parts per million).

Slabi metali
Indijum
Antimon

Antimon (Sb, latinski - stibium) je element iz grupe metaloida .

Rude antimona su: antimonit (Sb2S3) i ulmanit (NiSbS).

Primena:
Koristi se za proizvodnju štamparskih legura.

Metaloidi
Antimon
Telur

Telur (Te, latinski - tellus) - je metaloid VIA grupe. Ime je dobio po latinskom nazivu za Zemlju. 

Mineral telura je npr telurit (TeO2)

Telur je zastupljen u zemljinoj kori u količini od 0,005 ppm (eng. parts per million).

Metaloidi
Halkogeni
Telur
Ksenon

Ksenon (Xe, latinski - xenon) - je plemenit gas VIIIA grupe.

Ime potiče od grčke reči ksénos što znači stran.

Količina ksenona u vazduhu iznosi 0,085 ppm (eng. parts per million).

Vanjske veze 

Plemeniti gasovi
Ksenon
5. perioda hemijskih elemenata

Peta perioda hemijskih elemenata u sebi sadrži jedan alkalni metal, jedan zemljani alkalni metal, deset prelaznih metala, dva slaba metala, dva metaloida, jedan halogeni element i jedan plemeniti gas. Petoj periodi pripadaju elementi: rubidijum, stroncijum, itrijum, cirkonijum, niobijum, molibden, tehnicijum, rutenijum, rodijum, paladijum, srebro, kadmijum, indijum, kalaj, antimon, telur, jod i ksenon. Ovi elementi imaju atomske brojeve između 37 i 54. U ovoj periodi ukupno se nalazi 18 hemijskih elemenata.

hemijski elementi pete periode

Grupe 
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18

#Ime

37Rb
38Sr
39Y
40Zr
41Nb
42Mo
43Tc
44Ru
45Rh
46Pd
47Ag
48Cd
49In
50Sn
51Sb
52Te
53I
54Xe

Hemijske periode
Barijum

Barijum (Ba, latinski - barium) - je zemljoalkalni metal IIA grupe. Ime je dobio po grčkom nazivu za reč težak. 
Mineral barijuma je barit (BaSO4).

Barijum je zastupljen u zemljinoj kori u količini od 500 ppm (eng. parts per million).

Zemljani alkalni metali
Barijum
Lantan

Lantan (La, latinski - lanthanum) - je lantanoid IIIV grupe. Ime je dobio po grčkoj reči lanthanein što znači skrivati se.

Zastupljenost: lantan je zastupljen u zemljinoj kori u količini od 32 ppm. Najbitiniji minerali lantana su 
 monacit (Ce,La,Th,Nd,Y,Pr)PO4 kao i dosta ređi mineral:
 bastanezit (Ce,La,Nd,Y,Pr)CO3F

Lantanoidi
Lantan
Cerijum

Cerijum (Ce, latinski - cerium) - je lantanoid. Ime je dobio po planetoidu Ceres (Ceres).

Zastupljenost: Cerijum je zastupljen u zemljinoj kori u količini od 68 ppm (eng. parts per million). Najvažniji minerali cerijuma su:
 monacit (Ce,La,Th,Nd,Y,Pr)PO4 
 cerijumfluorid (La,Ce)F3

Lantanoidi
Cerijum
Prazeodijum

Prazeodijum (Pr, latinski - praseodymium) - je lantanoid. Ime je dobio od grčkih reči πρασιoς (prasios) i διδυμoς (didymos) koje zajedno imaju značenje "zeleni blizanac".

Zastupljenost: Prazeodijum je zastupljen u zemljinoj kori u količini od 9,5 ppm (eng. parts per million). 

Najvažniji minerali prazeodijuma su:
 monacit (Ce,La,Th,Nd,Y,Pr)PO4 i
 (Ce,La,Nd,Y,Pr)CO3F

Lantanoidi
Prazeodijum