alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Trpimirova darovnica

Trpimirova darovnica, poznata i kao Povelja kneza Trpimira, jest najstariji sačuvani spomenik hrvatskog prava. Ova isprava, nastala 852. godine na latinskom jeziku, najstarija je isprava s dvora nekog od hrvatskih vladara i ujedno prva domaća isprava u kojoj se spominje hrvatsko ime.

Premda je sačuvana fragmentarno, iz povelje se vidi da vladar ima skoro neograničenu vlast u državi jer Trpimir za sebe kaže da je vladar Hrvata po božjoj milosti. Povelja dokazuje postojanje Hrvata i prije Trpimira, jer on njome potvrđuje darovnicu što je splitskoj nadbiskupiji podario njegov prethodnik, Mislav, te joj još daruje crkvu sv. Jurja u Putalju i neke posjede s pripadajućim kmetovima. Zatim, pokazuje da je riječ o feudalnoj državi u formiranju i da je hrvatski vladar imao svoj aparat vlasti u koji su spadali i njegovi dvorjani i vojno-upravni funkcioneri (župani, dvorski kapelani i drugi). Trpimir dalje konstituira pravo crkve na ubiranje crkvene desetine. Feudalnu prirodu vladareve vlasti potvrđuje činjenica da Trpimir raspolaže državnim teritorijem i da posjeduje vlastite feudalne domene. Iako se Trpimir ponašao kao stvarni vladar, on nije bio i formalno samostalan. Bio je, naime, u vazalnom odnosu s nasljednikom franačke vlasti u Italiji, lombardijskim kraljem Lotarom. Na osnovu Trpimirove povelje također se može zaključiti da se hrvatska država konačno pojavila u trećem desetljeću 9. stoljeća.

9. vijek
Historija prava
Povijest Hrvatske
Dokumenti
Avijatičarsko naselje

Avijatičarsko naselje je gradska četvrt Novog Sada. Naselje se nalazi na ulazu u grad iz pravca Rumenke i Bačkog Petrovca. 

Naselje se nalazi pokraj Detelinare, na prometnom Rumenačkom putu. Naselje je igrađeno 70ih godina mešovita gradnja (na rumenačkom putu je zastupnjena kolektivna gradnja, dok u unutrašnjosti naselja preovlađuje kolektivno stanovanje.
U naselju se nalazi FK Novi Sad, koji igra u drugoj fudbalskoj ligi Srbije. 

Naselje je povezano gradskim autobusima broj: 3, 5 i 14.

Novi Sad
Veternička rampa

Veternička rampa je gradska četvrt Novog Sada. Naselje se nalazi na samom rubu grada, na putu prema Bačkoj Palanci, Futogu i Veterniku, iza Novog naselja.

Naziv "Veternička rampa" je dobio po železničkoj pruzi ka Somboru koja je prolazila pre otvaranja Žeželjevog mosta 1965 godine. Naselje je pretežno naseljeno od stane izbeglim i prognanih ljudi iz BiH i Hrvatske 1990-tih godina.

Gradske četvrti Novog Sada
Vikiprojekat geografija/Naselja u Srbiji
Grbavica

Grbavica se može odnositi:
 Grbavica (Novi Sad), četvrt u Novom Sadu u Srbiji.
 Grbavica (Sarajevo), četvrt u Sarajevu u Bosni i Hercegovini.
 Grbavica (Šipovo)
 Grbavica (film), film Jasmile Žbanić, dobitnik Zlatnog medvjeda na 56. berlinskom međunarodnom filmskom festivalu godine 2006.
Filozofija nauke

Filozofija nauke je grana filozofije čiji je zadatak kritičko ispitivanje i analiza nauke, njenih metoda i krajnjih rezultata. Jedan ogranak filozofije nauke, metodologija nauke, je usko vezana za teoriju saznanja. Istražuje metode putem kojih nauka dolazi do istina koje postulira o svijetu i kritički razmatra pretpostavljene rezone u korist tih metoda. Metodologija se bavi pitanjima kao što su:
 smjer kojim se kreće prihvatanje određene naučne teorije, 
 prirodom odnosa uzajamnog potvrđivanja dokaza i hipoteza,
 i analizira istinitost naučnih afirmacija, tj., kada i kako naučne tvrdnje mogu biti opovrgnute podacima i observacijama sa terena, kao i eksperimentima iz laboratorija. 

Drugi ogranci filozofije nauke se bave samim značenjem i sadržajem postavljenih naučnih rezultata, i usko su vezane za metafiziku, kao i filozofiju jezika. Tipični problemi kojima se bave ti ogranci filozofije nauke su: 
 priroda naučnih zakona,
 kognitivni sadržaj naučnih teorija o onome nevidljivom, 
 i struktura datih naučnih objašnjenja.

Filozofija nauke takođe ispituje specifične probleme (fundamente), koji su rezultat same naučne prakse. Neki od mogućih primjera su:
 metafizičke pretpostavke teorija koje se bave problemom prostor-vrijeme,
 uloga probabiliteta u statističkoj fizici,
 interpretacija mjerenja u kvantnoj teoriji i
 analiza objašnjenja, koja dolaze iz evolutivne biologije.

Koncepti o kredibilitetu hipoteza 
Važniji koncepti koji se nameću kada je riječ o kredibilitetu hipoteza su sljedeći:

Induktivizam je teza po kojoj hipoteze mogu biti potkrijepljene uspjehom predviđanja u određenim slučajevima, tj., kada su isti pod okriljem same hipoteze.

Ako poistvječimo princip induktivne inferencije sa tvrdnjom, da će budućnost biti ista kao i prošlost, suočavamo se sa skeptičkom primjedbom, da takav zakon nema sadržaja i čak je autokondradiktoran, ako se prihvati bilo kakva vrsta »sličnosti«. Da bi joj se vratio sadržaj i čvrstina na samom početku, obično se dodaje da prilikom formulisanja naučnih hipoteza, jedino su prihvatljivi ograničeni skupovi »iskonskih« vrijednosti.
 

 
Nauka
Nauka
Patrijarh

Patrijarh ima više značenja:

 starogrčki patrijarh, u smislu oca porodice ili porodičnog, a kasnije i državnog vođe
 biblijski patrijarsi, ime za trojicu patrijarha starog jevrejstva: Abraham, Isak i Jakov
 patrijarh kao "otac" ili vođa nekoliko kršćanskih crkava
Tesalija

Tesalija se može odnositi na:

 , geografski region u Grčkoj
 Antička Tesalija, tradicionalni region antičke Grčke
 Periferija Tesalija, periferija u Grčkoj
Periferija Tesalija

Periferija Tesalija (gr: Περιφέρεια Θεσσαλίας / Peripheria Thessalía) je jedna od 13 periferija u Grčkoj. Smeštena je na središnjoj Grčkoj i obuhvata veći deo istoimene geografske oblast.

Vidi još 

 Larisa
 Meteori

T
Periferije Grčke

Periferije () ili administrativne oblasti, su osnovni vid regionalne podele Grčke. Ima ih 13, bez Svete Gore koja čini zasebnu crkvenu državu u okviru Grčke. Svaka od periferija izdeljena je na više prefektura (noma) () tj. okruga.

 
Administrativna podjela Grčke
Grčka
Periferija Atika

Periferija Atika (gr: Περιφέρεια Αττικής - Peripheria Attike) je jedna od 13 periferija u Grčkoj. Smeštena je na jugu zemlje i obuhvata deo istoimenog poluostrva i deo Peloponeza.

Vidi još 

 Atina

A
Racionalizam

Racionalizam je gnoseološki pravac (teorija spoznaje), filozofsko učenje, koje smatra da se objektivna stvarnost može spoznati samo mišljenjem, da se temelji na umu, razumu, intelektu. Riječ je latinskog porijekla.

U općem smislu racionalizmom nazivamo onaj pravac u teoriji spoznaje koji, bez obzira na to da li osjetilno iskustvo kao jedan od izvora i oblika naše spoznaje stvarnbosti odbacuje ili ne, smatra da je objektivnu stvarnost moguće spoznati samo mišljenjem, to jest da je spoznaja jedino dana u našem umu, razumu, intelektu.
Postoje, dakle, istine koje su nezavisno od osjetilnog opažanja i iskustva ne potječu od njega, već su produkt takozvanog "čistog mišljenja", pa su prema tome i te istine i spoznaje apriorni ili urođeni oblici uma.

Francuz Rene Descartes, nizozemski Židov Baruch de Spinoza i Nijemac Leibniz dali su racionalistički filozofski okvir silnom zamahu matematike, mehanike, optike, revolucionarnom napretku prirodne znanosti uopće u 17. stoljeću.

 Etimologija 
Racionalizam, -zma lat''. (ratio - razum, razbor, um, pamet) smjer u teoriji spoznaje koji smatra (protivno od empirizma) da je razum vrelo i kriterij vjerodostojnoga znanja.

Relevantni članci 
 Filozofija
 Gnoseologija
 Empirizam
 Senzualizam
 Intuicionalizam
 Kriticizam
 Iracionalizam

Epistemologija
Empirizam

Empirizam (grč. empeiría, »iskustvo«) je gnoseološki (teorija o spoznaji) pravac, koji zastupa stav da je iskustvo osnovni izvor spoznaje i da joj ono određuje domet, mogućnosti i granice. To je upravo ono što želi reći osnovna deviza empirizma: Nihil est in intellectu quod non fuerit in sensu odnosno, da je svaka razumska spoznaja uvjetovana osjetilnom, da je razum u većoj ili manjoj mjeri ograničen samo na asocijativno kombiniranje iskustvene građe. Pojedini empiristi drugačije, uže ili šire određuju iskustvo i ulogu razuma u spoznavanju.

Empiristi poriču apriornost u oba smisla, psihološkom i spoznajno-teoretskom (logičkom, noetičkom). Znanje nije urođeno, nego se postepeno stiče putem opažanja (a posteriori). To je jedini izvor znanja - a to je i jedini temelj istine (vrijednosti). Time je postavljena i granica istinitog znanja (spoznaje): samo unutar iskustva.
Nije moguća prekoiskustvena ili metafizička spoznaja (o Bogu, o duši, o slobodi, etc.). Ovu tezu zastupa pozitivizam kao ogranak empirizma.
Kant se ne slaže s racionalistima, da bi racionalni a priori sam za sebe bio faktor znanstvene spoznaje, nego u zajednici s osjetima (osjetilnim afekcijama: ovo bijelo, crno, toplo, tvrdo, mirisno, etc.). Apriorna je spoznaja ograničena na empiriju.

Začetnik empirizma 
John Locke (1632-1704) utemeljjitelj je spoznajne teorije kao sustavne filozofske discipline.
U svom "Ogledu o ljudskom razumu" Locke najprije pobija mišljenje da postoje urođene spoznaje (ideje, načela). Oni koji to tvrde pozivaju se na opće slaganje sviju kao svoj najjači argument.

Društveno uređenje i zbivanja 
Engleska empiristička filozofija je razdoblje najsnažnijeg razvoja engleske filozofije od kraja 16. do sredine 18. stoljeća. Slabljenje feudalizma, a jačanje građanskog staleža u doba prvobitne akumulacije kapitala u Engleskoj prati borba za vlast između kralja, građanstva i plemstva, kralja i parlamenta. U filozofiji se stoga postavlja problem države, društvenog ugovora i suvereniteta. U burnim revolucionarnim zbivanjima pogubljenjem Charlesa I (1649) skršena je apsolutna vlast kralja. Cromwellovom je diktaturom (1653-1658) razbijen otpor krajnjih nepomirljivih gledišta, pa je "Slavnom revolucijom" (1688) ostvaren kompromis između građanske klase i veleposjednika. Uspostavljen je društveni poredak koji je Engleskoj osigurao razvoj proizvodnje i trgovine, a dominacija i primat Engleske traje sve do prvog svjetskog rata.
Predstavnici su engleskog empirizma usredotočeni na dva središnja problema: na pitanje metode prirodoznanstvenog istraživanja i pitanje države.

Povezano 
 Filozofija
 Gnoseologija
 Senzualizam
 Intuicionalizam
 Kriticizam
 Racionalizam
 Iracionalizam

 
Epistemologija
Filozofske škole i tradicije
Verdunski sporazum

Verdenski sporazum zaključen 843.godine okončao je bratoubilački rat franačkih prinčeva i podelio Franačko carstvo na tri nezavisne kraljevine. Smatra se da su se iz tih kraljevina kasnije razvile:
 
 
 
zbog čega se verdenski sporazum smatra jednim od najznačajnijih događaja (uz bitku kod Poatjea 732.godine) u zapadnoj Evropi tokom ranog srednjeg veka.

Prethodni sukob 

Moćnog Karla Velikog na franačkom prestolu nasleđuje njegov sin Ludvig Pobožni. On 817.godine daje delove države na upravu svojim sinovima, da bi 823. godine najstarijeg sina Lotara, koji je upravljao delovima današnje Italije, proglasio za cara savladara. Preostala dva carevića(Pipin i Ludvig) bili su nezadovoljni činjenicom da su potčinjeni starijem bratu zbog čega otpočinju rat protiv cara. Ratna sreća poslužila je mlade careviće i oni su potukli Ludviga Pobožnog 830. i 833.godine. Car je nakon toga pristao na drugačiju podelu zemalja i na to da se vrhovna vlast ne prostire nad svim zemljama. Tokom sukoba Ludvig je dobio još jednog sina (Karla) koji je dobio zasebne posede novom podelom države. Nezadovoljan razvojem situacije Lotar je ustao protiv cara i primorao ga da se povuče sa vlasti, doduše vrlo kratko. Iako je Ludvig ponovo bio na prestolu, sukobi između pristalica jedinstva i onih koji su zagovarali podelu vlasti i carstva nisu prestali.

Ponovni sukob 
Nakon smrti Ludviga Pobožnog 840. godine sukobi se rasplamsavaju i među njegovim sinovima izbija rat oko nasledstva. Lotar, koji je nasledio oca, je pokušao da nametne svoju vlast braći koji su želeli vlast za sebe. U zemljama Ludviga I izbija buna Stelinga(saksonskih seljaka) koje je Lotar podržao, ali ga Ludvig i pored toga pobeđuje u bici kod Fontenoa. Karlo i Ludvig sklapaju 842.godine savez protiv Lotara u Strazburu (tzv. Strazburška zakletva) nakon čega je vojna nadmoć na njihovoj strani. Ovakav razvoj situacije primorava Lotara na obustavljanje ratnih dejstava, nakon čega su se braća izmirila i u Verdenu podelila državu na tri dela.

Verdenski sporazum 
 Karlo Ćelavi dobija zemlje zapadno od reke Rajne i Rone.
 Ludvig I dobija zemlje istočno od Rajne.
 Lotar dobija sever današnje Italije i uski pojas zemalja između Rone i Rajne (Lotaringija) od Severnog mora do Sredozemlja.
Lotar je zadržao zvanje cara, ali je svaki od braće postao suvereni vladar svoje države, čime je Franačka (kao celina) prestala da postoji.

Posledice sporazuma 
Podela Franačke nije imala toliki značaj u to doba, koliki će dobiti kasnije. Ludvig I će u svojoj državi okupiti nemačka plemena i pokrenuti germansku invaziju na Slovene, koji su živeli na drugoj obali Labe, koju će zaustaviti tek novgorodski knez Aleksandar na Čudskom jezeru 1242.godine. Ludvigova država je u to doba bila poznata kao Istočna Franačka, a naziv Nemačka za njegovu državu nastaje tek kasnije zbog čega on odlazi u istoriju kao Ludvig I Nemački. Kao što se Ludvig okrenuo istoku tako su se i Lotar i Karlo okrenuli severu odnosno zapadu koje je počeo da ugrožava jedan novi ratoborni narod koji će svojim osvajačkim pohodima promeniti lice severnog dela zapadne Evrope.

Karta podele Franačke 843 

Franačka
Međunarodni ugovori
Kritija

Za Platonov dijalog, v. članak Kritija (dijalog)

Kritija (grč. Κριτίας, 460-403. st. e.) bio je atinski političar, književnik i filozof. Bio je Platonov ujak i jedan od vodećih članova tzv. tridesetorice tirana koji su preuzeli vlast u Atini nakon njenog poraza od Sparte u peloponeskom ratu. Bio je Sokratov učenik i zatim blizak prijatelj, a to što se pokazao kao jedan od najnasilnijih članova vladajuće oligarhijske grupacije, svakako nije uvećalavalo Sokratov ugled među atinskim demosom.

Kao književnik, Kritija je pisao tregedije, elegije i prozna dela. Prema nekim izvorima, kao što je, na primer, Sekst Empirik, Kritija je autor i tzv. Sizifovog fragmenta, sačuvanog odlomka jedne satirske igre.

Kritijin lik pojavljuje se u Platonovim dijalozima Harmid i Protagora. Kritijin lik u Platonovim dijalozima Timaj i Kritija verovatno nije identičan s ovim Kritijom, već sa njegovim istoimenim dedom.

Eksterni linkovi 
 Internet Encyclopedia of Philosophy, s.v. Critias

Presokratovci
Slovaci u Hrvatskoj

Slovaci u Hrvatskoj (slovački: Slovenská menšina v Chorvátsku) su jedna od 22 priznate nacionalne manjine u Hrvatskoj.

Povijest 
Slovaci su na područje Republike Hrvatske doselili još u 19. stoljeću, manji broj u 20. Pretežno su naseljavali Slavoniju i Baranju, no slovačka naselja nalazimo i u ostalim predjelima Hrvatske, primjerice u Rijeci, a u mnogim naseljima živi samo po nekoliko slovačkih obitelji. Svi ovi Slovaci nastanjeni u Hrvatskoj čine slovačku dijasporu. Ovi Slovaci potječu iz pretežno planinskih predjela sjeverne Slovačke koji su bili prenapučeni i ekonomski zaostali. Siromaštvo, nezaposlenost, glad – sve su to čimbenici koji su ih protjerali na raseljeni jug, naime, plodne ravnice bile su opustošene nakon provala Turaka. Ti su teritoriji bili u vlasništvu feudalaca koji su ih dobili kao nagradu za pobjedu nad Turcima. Bili su obrasli šumom, raseljeno stanovništvo poslužilo je kao idealna radna snaga za njihovo krčenje i konačno iskorištavanje plodnog tla. Tako su Slovaci prvo dospjeli u južnu Ugarsku, zatim u Vojvodinu, a tek onda u Slavoniju.

Naselja 
Najveća slovačka naselja u Slavoniji su Josipovac i Jurjevac kraj Đakova; Jelisavac, Markovac i Ledenik kraj Našica; Miljevci kraj Slatine; Antunovac kraj Pakraca i Lipovljani kraj Novske. Osim toga postoji još nekoliko posve malih slovačkih naselja, kao što su: Zokov Gaj kraj Orahovice i Kneževac kraj Požege. Konačno, Slovaci žive i u oko 30 drugih naselja i gradova u Hrvatskoj (Soljani, Ilok, Radoš, Međurić, Rijeka, Zagreb, Osijek). Prema popisu stanovništva iz 2001. Slovaka je u Hrvatskoj tek 4 600, no potomaka Slovaka koji su se izjasnili kao Hrvati ima više, procjenjuje se oko 10 000. Oni se većinom dobro služe slovačkim jezikom ili ga barem razumiju, a njihova svijest o slovačkom podrijetlu nije potpuno nestala. Prema službenoj statistici broj Slovaka u Hrvatskoj opada. Razlozi su uobičajena asimilacija, ali i nestajanjem one nacionalne svijesti koju je donijela prva generacija. Najvećim 'krivcem' za ovo stanje zapravo bismo mogli nazvati nedostatak kulturnih i obrazovnih ustanova koje bi slovačku baštinu sačuvale. Prije su postojale posebne slovačke škole (u Lipovljanima, Jelisavcu, Markovcu…) koje danas više ne djeluju.

Našice: 964 (5.57%)

Kultura 
Ipak, možemo reći da se situacija mijenja. Javlja se sve veća tendencija za učenjem mladih generacija Slovaka o njihovom podrijetlu i kulturi njihovih predaka. Danas se slovački jezik uči fakultativno u Jelisavcu, Markovcu, Našicama, Josipovcu, Jurjevcu, Iloku, Radošu i Soljanima. Kulturno-umjetnička društva djeluju upravo u tim mjestima, s programima folklornih, glazbenih i kazališnih skupina. Godine 1992. osnovan je Savez Slovaka i pokrenut časopis Prameň, a 1998. godine javlja se još jedno sredstvo očuvanja korijena nacionalnih manjina – knjižnica.

U Iloku je KUD Ljudevit Štur.

 
Etničke grupe Hrvatske
Hrvatska
Borovnica (Slovenija)

Borovnica je naselje koje predstavlja sjedište općine Borovnica u Sloveniji.

V. također 
 Popis naselja u Sloveniji

Naselja u Sloveniji
Vikiprojekat geografija/Naselja u Sloveniji
Borovnica (slovenska općina)

Općina Borovnica je jedna od općina u Republici Sloveniji.

Naselja u općini 
Borovnica, Breg pri Borovnici, Brezovica pri Borovnici, Dol pri Borovnici, Dražica, Laze pri Borovnici, Lašče, Niževec, Ohonica, Pako, Pristava, Zabočevo

Stanovništvo 
Prema popisu iz 2001. godine slovenski je bio maternji jezik 3346 (87,1%) stanovnika, hrvatskosrpski 152 (3,9%) stanovnika, srpskohrvatski 112 (2,9%) stanovnika, srpski 90 (2,3%) stanovnika. Za 60 (1,5)% osoba nije poznat odgovor. 2315 ili 60,3% stanovnika su katolici.

Vanjske veze 

 Borovnica, web-stranica općine.

Borovnica
Vikiprojekat geografija/Naselja u Sloveniji
Brda (Slovenija)

Općina Brda (slovenski: Občina Brda) je jedna od 212 slovenskih općina od 5.734 stanovnika, administrativni centar općine je selo Dobrovo.

Geografske karakteristike 
Općina Brda leži na krajnjem zapadu Slovenije, sa desne zapadne strane Soče, u rogu okruženom sa tri strane Italijom. To je kraj blagih brežuljaka poznat po odličnim vinima, ima površinu od 72 km² na kojoj leži 45 naselja.

Naselja Općine Brda 
Barbana, Belo, Biljana, Brdice pri Kožbani, Brdice pri Neblem, Breg pri Golem Brdu, Brestje, Brezovk, Ceglo, Dobrovo, Dolnje Cerovo, Drnovk, Fojana, Golo Brdo, Gonjače, Gornje Cerovo, Gradno, Hlevnik, Hruševlje, Hum, Imenje, Kojsko, Kozana, Kozarno, Kožbana, Krasno, Medana, Neblo, Nozno, Plešivo, Podsabotin, Pristavo, Senik, Slapnik, Slavče, Snežatno, Snežeče, Šlovrenc, Šmartno, Vedrijan, Vipolže, Višnjevik, Vrhovlje pri Kojskem, Vrhovlje pri Kožbani, Zali Breg

Izvori

Vanjske veze 

 Službena stranica Općine Brda 

Općine u Sloveniji
Vikiprojekat geografija/Naselja u Sloveniji
Spisak filozofa

Ovo je popis najpoznatijih filozofa.

A 
 Maria Gaetana Agnesi (Italija, 1718 - 1799)
 Toma Akvinski (Italija, 1225 - 1274)
 Jean le Rond d'Alembert (Francuska, 1717 - 1783)
 al-Kindi (Kufa, Abasidski kalifat, 801 - 873)
 Amonije Saka
 Amonije iz Aleksandrije
 Amonije iz Atine
 Amonije Hermijin
 Anaksagora (Grčka, 500. pne.. - 428 . pne.. )
 Anaksimandar (Grčka, okoli 610. pne.. - 546. pne..)
 Anaksimen (Grčka, 585. pne.. - 525. pne..)
 Arhita (Tarent, 428. pne.. - 347. pne..) 
 Aristotel (Grčka, 384. pne.. - 322. pne..)

B 
 Francis Bacon
 Jeremy Bentham
 Henri Bergson
 George Berkley
 Francesco Bianchini
 Boetije (Rim, 480 - 524)
 Ludwig Edward Boltzmann
 Franz Brentano
 Filippo Giordano Bruno
 Martin Buber
 Jean Buridan (Francuska, 1300 - 1358)

C 
 Gerolamo Cardano (Italija, 1501 - 1576)
 Rudolf Carnap

Č

D 
 Demokrit
 Augustus De Morgan
 Joseph Remy Leopold Delboeuf
 René Descartes
 Denis Diderot
 Dikearh (Grčka, oko 350. pne.. - okoli 285. pne..)

E 
 Meister Eckhart
 Erak
 Ralph Waldo Emerson
 Empedoklej
 Friedrich Engels
 Epikur (Grčka, 341. pne.. - 270. pne..)
 Evagrije Pontijski
 Eudem
 Eudoks

F 
 Ferekid sa Sirosa, (oko 550. pne.)
 Johann Gottlieb Fichte
 Filolaj
 Jovan Filopon
 Friedrich Ludwig Gottlob Frege

G 
 Galileo Galilei
 Pierre Gassendi
 William Gilbert
 Grigorije iz Nise

H 
 Omar Hajam
 Georg Wilhelm Friedrich Hegel
 Martin Heidegger
 Heraklit Pontijski
 Heraklit
 Hiketa
 Hipatija
 Tine Hribar
 Hrizip
 David Hume
 Edmund Husserl

K 
 Immanuel Kant
 Karnead
 al-Kindi
 Kleant 
 Konfucije
 Džidu Krišnamurti
 Ksenofan
 Søren Kierkegaard

L 
 Emanuel Lasker
 Gottfried Wilhelm Leibniz
 Leukip (Grčka
 Ramon Llull
 Lukrecije

M 
 Ernst Mach
 Karl Marx
 Philipp Melanchthon

N 
 Friedrich Wilhelm Nietzsche
 Nikomah

O 
 Nicole Oresme

P 
 Panetije (Grčka, 180. pne.. - 110. pne..)
 Papos
 Parmenid
 Blaise Pascal
 Roger Penrose (Engleska, 1931 - )
 Pitagora
 Platon
 Plotin
 Henri Poincaré
 Posejdonije
 Proklo

R 
 Jean Gaspard Felix Ravaisson-Mollien
 Gian-Carlo Rota
 Bertrand Arthur William Russell

S 
 George Santayana
 Friedrich Wilhelm Joseph von Schelling
 Gregor Schoettl
 Arthur Schopenhauer
 Seleuk iz Seleukije (Selevkija, okoli 190. pne..-???)
 Sokrat
 Oswald Spengler
 Baruch Spinoza
 Strabon (Grčka, 63/64. pne.. - 24. pne.. )
 Straton (Grčka, 340. pne.. - 269. pne..)

Š 
Rudolf Steiner (osnivač antropozofije i autor filozofije slobode Donji Kraljevac,Hrvatska-Dornach,Švicarska)

T 
 Tales
 Teofrast iz Mitilene (oko 372-okoli 287)
 Teon II
 Trazimah Halkedonski (kasni 5. vijek)
 Nasirudin Tusi

U

V 
 France Veber
 Gianni Vattimo

W 
 Carl Friedrich von Weizsäcker
 William Whewell
 Ludwig Wittgenstein
 Christian Wolff

Z 
 Zenon iz Eleje (Grčka, 495. pne.. - oko 430. pne..)

Ž 
 Slavoj Žižek

V. također 
 Filozofija

Spisak

be:Філосафы
be-x-old:Філёзаф
it:Storia della filosofia (tabella cronologica)
Hipija

Za istoimenog Pizistratovog sina i atinskog tiranina, v. članak Hipija (Pizistratov sin)

Hipija iz Elide (grč. Ἱππίας) bio je grčki sofista, rođen polovinom 5. veka st. e. i, prema tome, mlađi savremenik Protagore i Sokrata.

Hipija je bio tipičan sofistički mnogoznalac: on nije bio originalni mislilac spekulativne filozofske misli, ali je bio upućen u mnoge oblasti znanja, te je iz svojih raznorodnih istraživanja ipak izvukao nekoliko značajnih etičkih i političkih zaključaka. Od njegovih mnogobrojnih proznih spisa znamo naslove tek malom broju njih: Trajanski razgovor, Imena naroda, Popis olimpijskih pobednika i Zbornik (Συναγωγή). Hipijin značaj ponajviše leži u tome što je on – na osnovu svojih etnografskih i istorijskih proučavanja društvenih ustanova, ali svakako i na tragu Protagorinih postavki – obradio pojam suprotnosti između prirode (φύσις) i zakona (νόμος), i ta suprotnost ostaće kao jedna od najčešćih tema sofističke misli. Za Hipiju društveni običaj nije više – kao za Herodota ili Pindara – legitimni vladalac, nego naprotiv okovi kojih čovek treba da se oslobodi, jer kad se jednima neki običaj čini dobrim, a drugima rđavim, onda se vidi koliko on zapravo vredi sam po sebi i koliko je protivprirodan. Platon u dijalogu Protagora pripisuje Hipiji izreku: "Zakon kao tiranin prisiljava ljude da čine mnoge stvari protiv prirode" (337d 2–3). Prema tome, za Hipiju su loši svi ljudski zakoni koji nisu u skladu s prirodom, odnosno s "nepisanim zakonima" (ἄγραφοι λόγοι). Hipija proklamuje ne samo jednakost svih ljudi, nego i samodovoljnost jedinke, pa se i sam trudio da se tako ponaša, pohvaleći se jednom prilikom da je sam napravio svu odeću koju nosi na sebi.

Hipija je bio posebno slavljen zbog svoje svestranosti, jer su u područje njegovog interesovanja ulazili matematika, astronomija, gramatika, retorika, ritmika, harmonija, istorija, književnost, mitologija. Njegov Popis olimpijskih pobednika postavio je temelje potonjem grčkom sistemu datiranja pomoću olimpijada, koji je najpre uveo istoričar Timaj.

Dijalozi Hipija Veći i Hipija Manji – koji su sačuvani pod Platonovim imenom, ali im je autentičnost još uvek sporna – sadrže prikaz Hipijine metodologije i, bez obzira na sporno autorstvo i na određeno preterivanje, pokazuju da ih je napisao neko ko je dobro poznavao Hipiju i njegovo okruženje.

Nema sumnje da je Hipija značajan za grčku književnost po svojim proučavanjima značenja reči, vrednosti ritma i harmonije, te književnog stila. Pripisuju mu se važni radovi o Homeru, grčkoj i stranoj književnosti te arheološke rasprave, ali od svega toga nije sačuvano ništa osim sasvim oskudnih fragmenata. Hipija predstavlja prelaz sa prvih velikih sofista, Protagore, Gorgije i Prodika, ka mnogobrojnim erističarima koji su i samom terminu "sofistika" doneli pogrdno značenje.

Presokratovci
Starogrčki pisci
Diogen iz Apolonije

Diogen iz Apolonije (grč. Διογένης Ἀπολλωνιάτης, oko 499–oko 428. god. st. e.) bio je antički grčki filozof, rođen najverovatnije u gradu Apoloniji na Kritu, premda postoji mogućnost i da potiče iz Apolonije u Frigiji.

Prema doksografskim zapisima Diogena Laertija, Diogen je bio "filozof prirode i vrlo poznat Anaksimenov učenik" te, navodeći Demetrija Faleranina, tvrdi da je zbog velike zavisti umalo izgubio život u Atini. To da je bio poznat potvrđuje i činjenica da se njegov lik pojavljuje u Aristofanovoj komediji Oblaci, koja je u Atini prikazana 423. god. st. e.

Premda je poreklom bio Doranin, Diogen je pisao jonskim dijalektom, kao i svi presokratski filozofi prirode. Nema sumnje da je neko vreme živeo u Atini, gde je u jednom trenutku zapao u veliku opasnost zbog svojih navodnih ateističkih stavova.

Diogen je, kao i Anaksimen, smatrao da je vazduh ono pranačelo iz koga proističu svi drugi elementi i ceo kosmos, i to putem zgušnjavanja i razređivanja. Glavni napredak u odnosu na Anaksimenovo učenje jeste Diogenova tvrdnja da vazduh, kao glavna sila, poseduje inteligenciju: "Vazduh koji se uskomešao u njemu nije samo naterao, nego je i upućivao. Vazduh kao počelo svih stvari nužno je večan i nepropadljiv element, ali kao duša on je takođe nužno obdaren svešću".

Prema tome, Diogen je zapravo pripadao staroj jonskoj školi, čije je učenje modifikovao u skladu s novim teorijama njegovog savremenika Anaksagore, premda je nastojao izbeći Anaksagorin dualizam. Njegovo najznačajnije delo nosi tradicionalni naslov O prirodi (Περὶ φύσεως); od toga spisa sačuvani su znatni fragmenti, najviše kod Simplikija. Moguće je da je napisao i dela Protiv sofista i O prirodi čoveka, ali su ti spisi možda i samo izvaci iz njegovog dela o prirodi.

Vidi također 
 Antička filozofija

Presokratovci
Ferekid sa Sirosa

Za logografa iz 5. veka st. e., v. članak Ferekid Atinjanin

Ferekid sa Sirosa (grč. Φερεκύδης) bio je antički grčki filozof, koji se rodio na kikladskom ostrvu Sirosu i živeo u 6. veku st. e. 

Ferekid je napisao Heptamih (Pećina sa sedam skrovišta), koje je jedno od najranijih proznih dela u grčkoj književnosti i koje predstavlja jedan od važnih prelaza sa mitološke na presokratsku filozofsku misao. U tom spisu Ferekid se služio mitskim predstavama kako bi izložio svoju filozofiju. Premda je delo danas izgubljeno, sačuvani su fragmenti u dovoljnom broju da bi se mogla rekontruisati glavna nit Ferekidova izlaganja. Aristotel u Metafizici (1091b 8) okarakterisao je ovo delo kao mešavinu mitologije i filozofije.

Ferekid izlaže istoriju sveta uz racionalizaciju grčkih božanstava. Kralj bogova nije Zevs, nego Zant (Ζάς = "onaj ko živi"). Njegov je otac Hronos (Χρόνος = "vreme"), a ne Kronos (Κρόνος), i iz njega su potekli voda, zemlja, vazduh i vatra. Izgleda da mitski sukob između oca i sina nije bio obrađen u ovom delu. Hronos i Zas bore se protiv Ofiona ili Ofioneja ("čoveka-zmije"), a Zas svoju pobedu proslavlja pletenjem ogrtača za Htoniju, koja se transformiše u Geju ("površinu zemlje").

U Ferekidovom se delu otkrivaju tragovi kosmogonijskih motiva (sveštena svadba ili hijerogamija, te borba između različitih sila), zatim tragovi sumerskih, babilonskih i feničanskih priča, te najzad misli jonskih kosmologa. Njegov je pripovedački stil jednostavan: narativ teče u jednolikom prezentu, rečenice se nižu parataktički, uvek spojene svezama χαί i δέ, a priče su prožete ponavljanjima. 

Glavni Ferekidov doprinos presokratskoj filozofskoj misli sastoji se u tome što je poricao mogućnost nastanka iz ničega (ex nihilo), što je tvrdio da je kosmos nastao sam iz sebe, i što je smatrao da su prva prapočela večna. I Ferekid, sledeći jonske kosmologe, za pranačela u postanku sveta uzima večne nepropadljive elemente, i to u određenom broju. Međutim, za razliku od kolebanja između duha i materije kod Homerovih i Hesiodovih bogova, odnosno žive materije Jonjana, Ferekid precizno sprovodi dualizam duha i materije: najpre postoje duhovna bića (Zant, Hronos i druga), a iz njih nastaje duhovni oganj itd. Istovremeno je sproveden i svojevrsni etički dualizam dobra i zla.

Ciceron i Avgustin smatrali su da je Ferekid bio prvi koji je zastupao učenje o besmrtnosti duše. Diogen Laertije kaže da su neki Ferekida smatrali Pitagorinim učiteljem. Takođe, Ferekid se nalazi među tzv. sedam mudraca u nekim varijantama toga popisa.

Vidi također 
 Antička filozofija

Eksterni linkovi 
 Excerpt from Diogenes biography of Pherecydes 

Presokratovci
Hijeroglif

Hijeroglifi se može odnositi na sledeće pojmove:
 logogramsko ili ideogramsko pismo ili njihovu kombinaciju, kao što su
 Egipatski hijeroglifi
 Anatolski hijeroglifi
 Kritski hijeroglifi
 Majanski hijeroglifi
 Mí'kmaq hijeroglifi
 u kolokvijalnom govoru, svaki rukom pisani tekst koji je teško pročitati ili rastumačiti.
Ferekid

Ferekid (grč. Φερεκύδης) može se podnositi na sledeće ličnosti iz grčke istorije:
 Ferekid sa Sirosa, presokratski filozof iz 6. veka st. e.;
 Ferekid Atinjanin (poznat i kao Ferekid sa Lerosa), logograf iz prve polovine 5. veka st. e.
Kamen iz Rosette

Kamen iz Rosette je kamen koji je omogućio dešifriranje pisma antičkog Egipta, a otkriven je 15. srpnja 1799. pokraj gradića Rosette (današnji Rašid), smještenog u Delti Nila 40-tak milja od Aleksandrije.

Prilikom radova na rekonstrukciji stare tvrđave, koje su izvodili pripadnici Napoleonovog ekspedicionog korpusa (spremajući se za napad britanskih i turskih snaga) u tom području, kapetan Pierre Bouchard vidio je crnu bazaltnu ploču. Zapazio je da ploča sadrži 3 sekcije, a svaka od njih bila je ispisana drugim pismom. Ubrzo je shvatio važnost svog otkrića i poslao tu ploču u Kairo učenjacima koje je Napoleon poveo sa svojom ekspedicijom. Oni su izradili prepise tekstova koje su vidjeli na ploči i to je kasnije omogućilo prodiranje u tajne egipatskog pisma hijeroglifa. To je pismo stoljećima bilo tajna, unatoč pokušajima mnogih da proniknu u nju. Dvije godine kasnije, francuska vojska u Egiptu je poražena i predala se, a svi pronađeni antikviteti u posjedu Francuza (uključujući i kamen iz Rosette) morali su biti predani Britancima. Danas je originalni kamen iz Rosette u British Museumu u Londonu.

Važnost kamena 
Sadržaj teksta na kamenu iz Rosette ima malen značaj, ali kamen je izuzetno važan jer je na vrhu ispisano nekih 14 linija (redaka) hijeroglifa, u sredini 32 linije demotskog pisma, a na dnu 54 linije grčkog pisma. Premda su naučnici gotovo odmah po otkriću kamena preveli ispis na grčkom, ostalo nisu mogli razumjeti.

Međutim, 1808. godine mladi francuski naučnik i lingvist Jean-François Champollion (u dobi od 18 godina) započeo je istraživati natpise s kopije kamena iz Rosette i pismo drevnih Egipćana u naporu da dešifrira misteriozne hijeroglife. Dugo vremena nije bilo rezultata, a onda je pretpostavio da sva tri teksta (na tri različita pisma) imaju isti sadržaj. To se pokazalo ispravnim zaključkom, a s obzirom da je grčki jezik bio dobro poznat, klupko se polako počelo odmotavati. Četrnaest godina kasnije (1822.) Champollion je potvrdio da su neki hijeroglifi bili fonogrami (fonetski ili zvučni), a drugi opet piktogrami (slikovni). U 1824. godini on objavljuje svoju znamenitu knjigu egipatskih hijeroglifa, u kojoj je ustvrdio osnovne temelje kompleksnog sistema hijeroglifskog pisanja.

Bilo je to otkriće - da egipatsko hijeroglifsko pismo primjenjuje kombinacije ideograma i fonetskih znakova - koje je omogućilo proboj u prijevod tog pisma. Konačno, ta sposobnost otvorila je vrata spoznaje kompletne povijesti antičkog Egipta i rađanje nove znanstvene discipline - egiptologije.

Drevni Egipat
Arheologija
Leukip

Leukip (grč. Λεύκιππος, 5. vek st. e.) bio je antički grčki filozof, koji se smatra začetnikom antičkog atomizma. 

O Leukipovom životu zna se veoma malo. Prema Diogenu Laertiju (IX, 30), još u antici kao mesto njegovog rođenja spominjali su se Milet, Abdera i Eleja, ali sve to mogu biti puke pretpostavke iznete samo na osnovu veće ili manje sličnosti njegove filozoske misli sa učenjima presokratskih filozofskih škola koje se vezuju za spomenute gradove. Milet se kao Leukipovo mesto rođenja čini nešto malo verovatnijim nego ostala dva. Leukipovo stvaralaštvo pada u vreme posle Parmenida, Zenona i Melisa. Prema Diogenu Laertiju (X, 13), Epikur je čak tvrdio da Leukip nikada nije ni postojao, ali toj tvrdnji ne treba pokloniti preveliku pažnju, s obzirom na to da ga Aristotel često spominje.

Od dela koja se pominju u demokritovskom korpusu, koji je prikupio Trasil (Diog. Laert. IX, 45–49), dva se spisa ponekada pripisuju Leukipu: Veliki svetski poredak (Μέγας διάκοσμος) i O umu (Περὶ νοῦ). Izgleda da je Teofrast bio prvi koji je tvrdio da je Leukip pravi autor ova dva spisa, i sasvim je moguće da je bio u pravu.

Napravljeno je mnogo pokušaja da se Leukipovo filozofsko učenje razdvoji od mnogo plodnije Demokritove filozofske misli, ali rezultati tih nastojanja ostaju veoma slabi. Od Leukipa je sačuvan samo jedan fragment koji se sa sigurnošću može pripisati njemu: "Ništa se ne događa bez razloga (μάτην), nego sve s razlogom (ἐκ λόγου) i po nuždi" (fr. 2, sačuvan pod Demokritovim imenom).

Vidi također 
 Antička filozofija
 Atomisti
 Demokrit

Eksterni linkovi 
 The Internet Encyclopedia of Philosophy, s.v. Leucippus

Presokratovci
Katoda

Katoda je negativno naelektrisana elektroda, te ispušta anjone i/ili privlači katjone. Katjoni su pozitivno naelektrisani i na katodi primaju jedan ili više elektrona u procesu koji se naziva katodna redukcija. Na primer, slika na ekranu televizora vidi se tako što se sa katodne cevi emituju elektroni, dakle katoda odbija elektrone jer je negativno naelektrisana.

Metali se obično redukuju iz Mn+ do elementarnog stanja, M0. To je osnova za sve procese elektrolitičkog prevlačenja kao što su niklovanje, hromiranje, bakarisanje itd. Katjon metala kojim se katoda presvlači katodnom redukcijom se prevodi u elementarni metal. Na istom principu se zasniva i elektrogravimetrijska analiza. Mrežasta katoda od platine (Vinklerova eletroda) se vagne pa se analizirani rastvor eletrolizuje dok se svi katjoni ne istalože pa se posle eletrolize katoda ponovo (isprana i osušena) izmeri. Koncentracija metala se određuje na osnovu razlike u težinama.

Vidi također 
 Jon

Fizika
Grecizmi
Kir Mlađi

Kir Mlađi ili Cir Mlađi, drugi od četiri sinova Darija II, perzijski princ i satrap Lidije.

Godine 409. pne. Atenjani prodiru u Malu Aziju i pale žito u Lidiji. Tada Kir Mlađi postaje zapovjednik trupa u Maloj Aziji. Kir počinje davati veliku novčanu pomoć Sparti. To omogućuje Sparti da pobjedi i prekine opskrbljivanje Atene žitom iz oblasti oko Crnog mora. Glađu pritisnuta Atena predaje se 404. pne. .

Godine 404. pne. Kirov stariji brat Artakserkso II. postaje vladar, sa čime se Kir Mlađi nikako ne slaže. Kir Mlađi je pokušao organizirati ubojstvo Artakserksa II. Pri tome je uhvaćen, a majka Parisatida traži od Artakserksa II. da ga poštedi, što ovaj i čini.

Kir Mlađi je pomogao Sparti pobjediti Atenu 404. pne. Počeo je koristiti Spartance da bi regrutirao grčke plaćenike i skupljao vojsku da opet krene protiv brata. Kad je sakupio vojsku 401. pne. Kir Mlađi kreće sa svojom vojskom da svrgne Artakserksa II. U bici kod Kunakse 401. pne. Kir Mlađi pogiba.

Veze 
 Perzijska Monarhija
 Bitka kod Kunakse
 Deset tisuća
 Artakserkso II.

Izvori

Vanjske veze 
 Kir Mlađi (VI. poglavlje), enciklopedija Iranica, Rüdiger Schmitt
 Kir Mlađi (enciklopedija Britannica)
 Kir Mlađi (Livius.org, Jona Lendering) 
 Kir Mlađi (Dialogues-de-platon.org)
 Popis lidijskih satrapa (Livius.org, Jona Lendering) 

Ahemenidski satrapi
Milna

Milna je naziv triju naselja na jadranskim otocima:
 Milna (Brač)
 Milna (Hvar)
 Milna (Vis)
Milna (Hvar)

Milna je udaljena 6 km od grada Hvara i u njoj je 2001. živjelo 90 stanovnika. 

Smjestila se duž pješčane plaže.  Jedna od posebnosti ovog mjestašca je napušteno malo selo Malo Grablje koje je opasano gudurama, te podsjeća na gusarsko gnijezdo. 

U blizini u Maloj Milni je i barokni ljetnikovac Ivanić-Boglić-Božić (s osobinama kaštela) koji je pripadao potomcima obitelji Matije Ivanića. Potječe još iz 17. stoljeća, u njoj se i danas nalazi obiteljski grb.

Demografija 
Iskazuje se kao samostalno naselje od 1991. nastalo izdvajanjem dijela naselja Hvar. Od 1953. iskazivano je kao dio naselja. U 1953. je bez stanovnika.

Vanjske poveznice

Izvori 

Naselja u Splitsko-dalmatinskoj županiji
Hvar
Milna (Vis)

Milna je priobalno mjesto i uvala na južnoj obali otoka Visa, udaljeno desetak kilometara od grada Visa.

Uvala ima pješčanu plažu, a desetak minuta pješke od nje nalazi se i pješčana plaža Zaglav. 

Vis
Veji

Veji (latinski: Veii) je u drevno doba bio važan etruščanski grad 16 km sjeverozapadno od Rima u Italiji; njegovo nalazište se nalazi u suvremenoj komuni Formello, u Provinciji Rim.

Veji su bili najbogatiji grad Etrurske lige, na južnoj granici Etrurije. Kao etruščanski grad najbliži Rimu, bio je dugo u ratu s Rimom. Prema rimskoj analističkoj tradiciji, Rim je s Vejima vodio dugačak i težak rat koji je trajao deset godina (406–396. st. e.). Međutim, izgleda da su analistički prikazi ovoga rata modelovani prema mitskom trojanskom ratu. Posle osvajanja Veja, njegova boginja-zaštitnica, "kraljica Junona", bila je svečano pozvana da pređe u Rim. Teritorija grada bila je pripojena Rimu, čime se rimska teritorija uvećala za 84 odsto, zbog čega su u to vreme stvorene četiri nove seoske tribe. Tokom rata sa etrurskim gradom Fidenom (437–426. st. e.) i ovog rata s Vejima Rim je uvećao broj vojnih tribuna s konzulskom vlašću sa tri na četiri, a zatim sa četiri na šest. Rim je 406. god. st. e. uveo vojničku platu, a 403. god. st. e. je uvećao svoju konjicu. Osvajanje Veja otvorilo je Rimljanima put ka južnoj Etruriji.

Mnogo kasnije Livija je, prema Svetoniju, u Vejima imala imanje. Veji su bili poznati po zbirci statua uključujući kip Tiberija (danas u Vatikanu), i Apolonu iz Veja (danas Nacionalnom etrurskom muzeju).

Grad je nakon antičkog doba naputen i postao zaboravljen sve dok ga u 17. vijeku nije otkrio antikvar Raphael Fabretti. Ostaci Veja danas leže u blizini otoka Isola Farnese.

Van ostataka grada se nalaze ostaci građevine za koju se smatra da je hram. Također su pronađeni tumuli i grobovi uklesani u stijenu. Najpoznatija je Grotta Campana, otkrivena godine 1843, komorni grob s najstarijim poznatim etruščanskim freskama. Uz to postoje dugi tuneli koji vode u gradski humak, što može potvrditi Livijeve navode o rimskoj pobjedi u bitki kod Veja.

Povezano 
 Etrurska civilizacija
 Rimska Republika
 Lars Tolumnius

Vanjske veze 

 Extensive information on Veii from the Lacus Curtius site

Drevni gradovi
Etrurci
Arheološka nalazišta u Italiji
Bren

Bren (lat: Brennus) je bio polulegendarni galski poglavar koji je izveo čuvenu pljačku Rima 390. pne. ili 387. pne.

Tokom 4. veka pne. počela je seoba keltskih (galskih) plemena iz centralne Evrope u južnije, mediteranske krajeve. Računa se da su u tom periodu različita keltska plemena (Boji, Senoni, Insubri...) naselila dolinu reke Po. Godine 390. pne. (ili 387. po grčkom istoričaru Polibiju iz Megalopolja) jedna grupa Senona predvođena Brenom se uputila u pljačkaški pohod južno od Apenina. Gali su zatim opseli Kluzij (Clusium) u Etruriji, a rimski poslanici, koji su trebali da posreduju u mirnom razrešenju situacije, su stupili u borbu na strani Kluzija. Nakon što je jedan od njih ubio keltskog poglavara, Bren je poveo svoje ljude na Rim zahtevajući isplatu odštete (krvnine). Rimska vojska, koja je izašla pred Kelte, razbežala se nakon bitke na Aliji, jednoj od pritoka Tibra. U Rimu je zavladala panika, stanovništvo predvođeno sveštenicima je evakuisano, a preostali vojno sposobni muškarci su se povukli u tvrđavu na bregu Kapitolu. Sam grad je prepušten Brenovim pljačkašima. Posle sedam meseci opsade Kapitola, Kelti su pristali da se povuku pod uslovom da budu isplaćeni u čistom zlatu. Prilikom javnog merenja otkupnine, Rimljani su se požalili na tegove koje su Gali koristili. Bren je tada na tas sa tegovima bacio i svoj mač, demonstrirajući tako svoju nadmoć nad Rimljanima, i izgovorio čuvenu rečenicu :"Vae victis!" (Teško pobeđenima!). Nakon isplate Kelti su se povukli, a Rim se ubrzo oporavio od razaranja i udarca koji je galska pljačka nanela ugledu grada.

Rimska tradicija je kasnije ovoj epizodi dodala čitav niz pojedinosti koji su trebali da ukažu na težinu rimskog položaja i istaknu primere junaštva njihovih predaka. Po tradiciji, galsko osvajanje Kapitola su osujetile svete guske posvećene boginji Junoni koje su razbudile rimsku stražu svojim gakanjem. Drugi važan dodatak je povest o ulozi čuvenog rimskog državnika Marka Furija Kamila. Kamil je naime boravio u gradu Ardeji u progonstvu u vreme galske pljačke, ali su ga Rimljani opsednuti na Kapitolu izabrali za diktatora i pozvali u pomoć. On je u Veji okupio ostatke vojske poražene na Aliji i pojavio se u trenutku isplate danka Keltima. Po ovoj tradiciji, koja je očigledno trebala da ublaži sliku o događajima iz 390./387., Kamil je oduzeo Galima zlato i zatim ih isterao iz Rima. U svakom slučaju, iako arheološka istraživanja ne pokazuju da je Rim stvarno razaran početkom 4. veka, keltska najezda je uzdrmala rimsku dominaciju u Laciju i srednjoj Italiji (Samnitski ratovi).

Istorija pamti još nekoliko keltskih poglavara istog ili sličnog imena sa Brenom, pljačkašem Rima. Izvesni Bren, vođa Galata, opustošio je severnu Grčku 279. godine pre Hr.,a 69. godine naše ere ustanku germanskih Batava protiv rimske vladavine pridružili su se keltski Kaninefati predvođeni Brinonom. Ukratko, ime Bren koje su Heleni i Rimljani pripisivali različitim keltskim poglavarima je pre mogla biti titula pošto reč "brenin" na jeziku britanskih Kelta znači "kralj".

Galski poglavice
Rimska Republika
Filip II

Filip II može se odnositi na ove vladare:
 Filip II Makedonski (382. pne.–336. pne.), makedonski kralj, otac Aleksandra Velikog;
 Filip II Avgust (1165–1223), francuski kralj;
 Filip II od Navare (1293-1322), koji je ista osoba kao i francuski kralj Filip V Visoki;
 Filip II Tarantski (1329–1374), knez Taranta i Ahaje, titularni kralj Carigrada;
 Filip II Burgundijski (1342–1404), vojvoda Burgundije;
 Filip II Španski (1527–1598), koji je ista osoba kao i portugalski kralj Filip I;
 Philip II Portugalski (1578–1621), koji je ista osoba kao i španski kralj Filip III.
Mramorno more

Mramorno more (na turskom, Marmara Denizi, na grčkom, Θάλασσα του Μαρμαρά ili Προποντίδα, Propontida) je unutrašnje more između Evrope i Azije i predstavlja dio Evroazijske unutrašnje granice. Ovo more je preko Dardanela povezani sa Egejskim morem, kao i Bosporom (Carigradski prolaz) sa Crnim morem.

Voda mu je slana, a od Galipolja do Izmita je dugo 282 km i 80 km široko. U blizini obale je duboko uglavnom samo 50 m, dok je na najdubljim mjestima i više od 1300 m. Površina Mramornog mora iznosi 11.655 km², od čega 182 km² otpada na otoke. Na istoku je Izmirski zaljev a jugoistoku Mudanjski zaljev. Mramorno more dobilo je ime po otoku koji je u njemu i zove se Mramorni otok (u staro vrijeme Prokonnesos). Otok je dugačak 21 km i širok 10 km, a površina mu je oko 130 km². Pored poznatog bijelog mramora (otuda i porijeklo imena) na otoku se proizvodi vino, žitarice i masline.

Mramorno more služi i kao regulator količine vode kojom više moćnih rijeka pune Crno more a kroz Mramorno more te vode neprekidno prolaze u Sredozemno. Razina vode u Crnom moru je viši od onog u Egejskom, zbog čega je prisutno neprekidno strujanje pod površinom kroz sustav turskih tjesnaca.

Veze 
 Crno more
 Egejsko more
 Bospor i Dardaneli

Literatura 
  Okay, Nilgun; Okay, Aral I. (2002.): Tectonically induced Quaternary drainage diversion in the northeastern Aegean, Journal of the Geological Society, br. 159., London: Geological Society, str. 393.-399., ISSN 0016-7649
  Lee B.-S.; Bullister J. L.; Murray J. W.; Sonnerup R. E.; ur. Bacon M. P. (2002.): Anthropogenic chloroﬂuorocarbons in the Black Sea and the Sea of Marmara, Deep-Sea Research: I. Oceanographic Research Papers, br. 49., Amsterdam: Elsevier, str. 895.–913., DOI:10.1016/S0967-0637(02)00005-5

Vanjske veze 
Sestrinski projekti

 
Mora u Aziji
Mora u Evropi
Mora Sredozemnog mora
Pleistoanakt

Pleistoanakt (grč. Πλειστοάναξ) bio je spartanski kralj iz dinastije Agijada, koji je vladao od 455. do 445. godine st. e., te ponovo od 426. do 409. godine stare ere.

On se veoma trudio da se postigne mirovni sporazum tokom tzv. prvog peloponeskog rata. Bio je svrgnut s vlasti i proteran iz Sparte 446. god. st. e. pod optužnom da je primio mito da bi se povukao s eleuzinske ravnica u Atici nakon što je tamo bio poveo peloponesku vojsku. Godine 426. st. e. bio je pozvan natrag u Spartu i na presto, po uputstvu delfijskog proročanstva. Njegovi su ga neprijatelji ipak i dalje smatrali krivim za spartanske nedaće, tako da se Pleistonakt sve vreme tokom trajanja peloponeskog rata nastavio zalagati za mir između zaraćenih strana.

Spartanski kraljevi
Aceh

Aceh (IPA izgovor: , izgovoren kao Ah-Cèh, s [e], umjesto [ei] na kraju; ili Ačeh, Aćeh i Aće) je specijalna teritorija (daerah istimewa) Indonezije, smješten na sjevernom dijelu otoka Sumatre. Njegovo puno ime je Nanggröe Aceh Darussalam. Bivši nazivi su Acheh, Atjeh i Achin.

U prošlosti je Aceh bio poznat po svojoj političkoj nezavisnosti i oštrom otporu prema kontroli izvana, što je uključivalo i bivše nizozemske kolonizatore i indonezijsku vladu. Aceh ima značajne prirodne resurse, uključujući naftu i zemni plin - neki tvrde da su zalihe plina u Acehu najveće na svijetu. U usporedbi s ostatkom Indonezije, predstavlja vjerski konzervativnu oblast.

Aceh je predstavljao kopno najbliže epicentru velikog velikog potresa u Indijskom oceanu 2004. godine, koji je pokrenuo tsunami koji je opustošio zapadnu obalu regije, uključujući glavni grad Banda Aceh. Između 130.000 i 238.000 osoba je poginulo ili nestalo, a još 500.000 ostalo bez domova. To je dovelo do mirovnog sproazuma između vlade Indonezije i Pokreta za Slobodni Aceh (GAM), u kome je posredovao bivši finski predsjednik Martti Ahtisaari, a koji je potpisan u obliku Memoranduma o razumijevanju 15. 8. 2005.

Literatura 
 Siegel, James T. 2000. The rope of God. Ann Arbor: University of Michigan Press. 
 Klasična etnografska i historijska studija Aceha i islama u regiji. Originalno izdana godine 1969.
 Za ostale etnografske studije na engleskom vidi 
 Bowen, J. R. (1991). Sumatran politics and poetics : Gayo history, 1900-1989. New Haven, Yale University Press.
 Bowen, J. R. (2003). Islam, Law, and Equality in Indonesia Cambridge University Press 
 Iwabuchi, A. (1994). The people of the Alas Valley : a study of an ethnic group of Northern Sumatra. Oxford, England ; New York, Clarendon Press.
 McCarthy, J. F. (2006). The Fourth Circle. A Political Ecology of Sumatra's Rainforest Frontier, Stanford University Press.

Vanjske veze 

 Službena stranica   
 The Acheh Times  
 Aceh.net 
 Aceh sample language at Language Museum
 Aceh Institute  
 Serambi Online  
 Media Center Aceh  

 
Provincije Indonezije
Sumatra
Bali

Bali je indonežanski otok smješten na najzapadnijem od Malih Sudnskih Otoka, koji se nalazi između Jave na zapadu i Lomboka na istoku. Predstavlja jednu od 33 državne provincija s pokrajinskim središtem u Denpasaru na jugu otoka. Na otoku većinu imaju indonežanski hinduisti koji inače predstavljaju manjunu u državi. Također predstavlja popularno turističko odredište te je poznat po razvijenoj umjetnosti, uključujući ples, kiparstvo, slikarstvo, predmete od kože i metala, kao i muziku.

Vanjske veze 

 Official website  
 Culture, Religion & History of Bali 

 
Otoci u Indoneziji
Provincije Indonezije