alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Karavela

Karavela je naziv za relativno mali, ali pokretljivi jedrenjak koji se razvio u Španiji i Portugalu krajem 15. vijeka.

Kao takav imala je važnu ulogu u Dobu otkrića, jer je zbog plitkog gaza imao manje problema s pristajanjem na obalu, te je mogao istraživati ušća velikih rijeka. 

Razlikuju se dva tipa - caravela latina, opremljena s latinskim jedrima, te caravela redonda, opremljena s križnim jedrima.

Vrste brodova
Jedrenjaci
Koga

Koga je naziv za tip jedrenjaka koji se razvio na obalama Baltičkog mora u srednjem vijeku. Kao relativno jeftin brod, koji nije zahtijevao brojnu posadu, bitno je doprinio procvatu Hanze.

Koge su imale po jedan jarbol i pri kraju vrha jarbola izvidačko gnezdo. Služile su za prevoz robe, po potrebi i za ratna dejstva. 

Najranije se tip broda pod nazivom pominje u 10. veku na području Rajne u Nemačkoj. Nije izvesno da je ovaj brod bio prethodnik kasnije koge. Koge same postale su 12. veku glavni trgovački brodovi baltičkog mora, šta će da ostanu do kraja 14. veka. U 15. veku evoluirali su u holk ili hulk i kravel.

Drevni brodovi
Jedrenjaci
Kuter

Kuter je naziv za mali i brzi jedrenjak s jednim jarbolom. 

Kuteri su tradicionalno služili za carinsku službu, a početkom 20. vijeka su bili opremljeni motorima. Danas se u Britaniji i SAD carinski i brodovi Obalne straže ponekad nazivaju kuterima.

Eksterni linkovi 

 U. S. Coast Guard Historian's Office
 Cutter Datasheets from USCG web site

Jedrenjaci
Kliper

Kliper je naziv za tip jedrenjaka koji je razvijen početkom 19. vijeka i koji se isticao velikom brzinom. 

Iako je imao relativno mali teretni prostor, bio je prilično brz te je bio u stanju za relativno kratko vrijeme prevesti raznu egzotičnu robu iz dalekih krajeva svijeta. 

Kliperi su, zbog velikog broja jedara, predstavljali veličanstven prizor.

No, njihovo je doba prošlo zahvaljujući pronalasku parnog stroja i uvođenju parobroda. Iako su kliperi bili u stanju prestići prve parobrode, s vremenom se ispostavilo kako potonji ne ovise o vjetru. To je postalo pogotovo jasno nakon otvaranja Sueskog kanala i skraćivanja puta od Evrope do Indije. Tu rutu kliperi nisu mogli koristiti zbog nepovoljnih vjetrova.

Kliperi su postupno nestajali s mora do kraja 19. vijeka.

Drevni brodovi
Lista država po gustoći stanovništva

Ovo je spisak država/teritorija po gustoći stanovništva, koja se računa kao broj stanovnika po četvornom kilometru. U površinu se računaju i kopnene vode (jezera, rijeke).

Vidi i popise država po: 
abecedi
- stanovništvu
- površini
- kontinentima
- datumu državnosti
- vremenskim zonama

Tablica

Tablica (nastavak)

Analize 

Države/teritoriji koje su najgušće naseljene države među svim državama/teritorijima njihove veličine ili većima 
(tj. nijedna druga država/teritorij nije istodobno i veća i gušće naseljena od njih), složene po rastućoj površini i opadajućoj gustoći: 
Makao, Hong Kong, Bangladeš, Japan, Indija, kontinentalna Kina, Sjedinjene Američke Države, Rusija. 
Ako uzmemo u obzir samo neovisne države, umjesto prva dva člana tog popisa dolaze Monako i Singapur.

Države/teritoriji koje su najrjeđe naseljene države među svim državama/teritorijima njihove veličine ili većima 
(tj. nijedna druga država/teritorij nije istodobno i veća i rjeđe naseljena od njih), složene po rastućoj površini i rastućoj gustoći: 
Grenland, Australija, Kanada, Rusija. 
Ako Grenland ne računamo kao državu, na njegovo mjesto dolazi Mongolija.

Opis tablice 

Navedeno je 236 država i teritorija. 
Za razliku od spisaka po stanovništvu, ovdje su dva palestinska teritorija navedena kao Palestina, a Srbija i Crna Gora su navedene zasebno. 
Dakle, u ovom popisu imamo 194 države i 42 teritorija. Osim toga, teritoriji nisu navedeni uz matičnu državu.

Ponekad je teško reći što treba navesti zasebno. Na primjer, Havaji i Kanari nisu navedeni, ali Francuska Gvajana i Hong Kong jesu. Navedena je Sveta Helena, ali ne i njezin teritorij Tristan da Cunha.

Njemačka verzija ima sličan popis na kojem su navedene samo neovisne države.

Gustoća stanovništva
19. vijek

19. vijek je bio vijek koji je započeo godine 1801. a završio godine 1900.

Glavni događaji i razvoji 
 Ukinuto ropstvo u većini zapadnih zemalja.
 Napoleonski ratovi savršavaju preustrojenjem evropskog sistema država.
 Južnoamerički ratovi za nezavisnost dovode do stvaranja nezavisnih država na teritoriju bivšeg španskog i portugalskog kolonijalnog imperija u Latinskoj Americi.
 Nastavlja se propadanje Osmanskog carstva: nezavisnost Grčke, Srbije, Crne Gore, Rumunjske, Bugarske.
 Američko-meksički rat i Američki građanski rat, širenje SAD prema zapadu.
 Početak industrijalizacije, najprije u Engleskoj, kasnije i u kontinentalnoj Evropi te u Sjevernoj Americi.
 Ujedinjenje Njemačke i Italije.
 Novi ustroj austrijskog kraljevstva i veća samostalnost Mađara unutar Austro-Ugarske
 Evropsko naseljavanje Australije i početak kolonijalizacije Afrike. Kolonizacije nekih dijelova Azije (Indija, Sibir, jugoistočna Azija).

Važne ličnosti 
 Hans Christian Andersen
 Jane Austen
 Emily Dickinson
 Charles Dickens
 Friedrich Nietzsche
 Mark Twain
 Edgar Allan Poe
 Marie Curie
 Thomas Edison
 Sigmund Freud
 Alfred Nobel
 Nikola Tesla
 Karl Marx
 Fridrih Engels
 Lajos Kossuth
 Giuseppe Garibaldi
 Simon Bolivar
 Franjo Josip
 Otto von Bismarck
 Napoleon Bonaparte
 Abraham Lincoln
 Kraljica Victoria
 George Bernard Shaw
 Levi Strauss
 Jack The Ripper
 Jesse James
 Ludwig van Beethoven
 Frédéric Chopin
 Antonín Dvořák
 Giuseppe Verdi
 Richard Wagner

Izumi i otkrića 
 Fotografija (Nicephore Niepce)
 Telefon (Alexander Graham Bell)
 Fonograf (Thomas Alva Edison)
 Film (Braća Lumière)
 Parna lokomotiva (Richard Trevithick)
 Dizel motor (Rudolf Diesel)
 Benzinski motor (Gottlieb Daimler)
 Automobil (Karl Benz)
 Žarulja (Thomas Alva Edison)
 Električna struja (Nikola Tesla)
 Radij i Polonij (Marie Curie i Pierre Curie)
 lijekovi protiv bjesnoće i tuberkuloze (Louis Pasteur i Robert Koch)
 Periodni sustav elemenata (Dmitrij Ivanovič Mendeljejev)
 X-zrake (Wilhelm Conrad Röntgen)

 
2. milenijum
Vjekovi
Bruto domaći proizvod

U ekonomiji, bruto domaći proizvod (BDP ili GDP*) predstavlja ukupnu produkciju roba i usluga, ostvarenu u nacionalnoj ekonomiji (domicilnoj zemlji), bez obzira na vlasništvo. To podrazumeva da BDP uključuje vrednost produkcije stranih lica (kompanija) u zemlji, a isključuje aktivnosti firmi u vlasništvu domaćih rezidenata u inostranstvu. BDP predstavlja ukupno stvoren domaći dohodak. Sama definicija BDPa po rječima osnivača tih mjerenja nema nikakve veze s predstavljanjem podataka o poboljšanje ili pogoršanje kvalitete života stanovnika neke države.

Bruto domaći proizvod po tržišnim cenama (gross domestic product at market prices – po tržišnoj koncepciji) predstavlja krajnji rezultat proizvodne aktivnosti. Sastoji se od ukupne proizvodnje dobara i usluga umanjene za međufaznu potrošnju. Dobija se a) zbrajanjem bruto dodatne vrednosti svih proizvodnih jedinica rezidenata ili b) zbrajanjem svih dohodaka ostvarenih u tekućoj proizvodnji (zarade zaposlenih, poslovni višak, amortizacija osnovnih sredstava) i poreza na proizvode umanjenih za subvencije ili v) zbrajanjem vrednosti dobara i usluga za finalnu potrošnju, obračunatih po nabavnim cenama i umanjenih za vrednost uvoza dobara i usluga.

Najčešće korišćen makroekonomski agregat u Sistemu nacionalnih računa je bruto domaći proizvod, koji predstavlja meru finalne proizvodnje. Naime, proizvodnja se u sistemu nacionalnih računa definiše po širem konceptu i obuhvata niz usluga (finansijske, obrazovne, zdravstvene, socijalne zaštite, delatnosti državne uprave i odbrane, privrednih i stručnih udruženja, humanitarnih organizacija, udruženja građana itd.) koje nisu obuhvaćene društvenim proizvodom po materijalnom konceptu proizvodnje.

Bruto društveni (nacionalni) proizvod naspram bruto domaćeg proizvoda 
Bruto društveni proizvod ili bruto nacinalni proizvod (GNP) predstavlja ukupnu produkciju roba i usluga jedne nacinalne ekonomije, u određenom periodu po tržišnim cenama. On uključuje sve dohotke domaćih lica ostvarene ekonomskim aktivnostima u zemlji i inostranstvu. GNP meri ukupan dohodak zarađen od strane nacije. Na primer, ako građanin Srbije poseduje stambenu zgradu u Minhenu, zakupni dohodak koji zaradi je deo nemačkog GDP , zato što je zarađen u Nemačkoj. Ali kako je ovaj zakupni dohodak činilac plaćanja inostranstvu, u krajnjem svođenju računa ipak nije deo nemačkog GDP, već srpskog. Drugim rečima, domaći bruto društveni proizvod uključuje dohotke (plate, profite i zakupninu – rentu) od ostatka sveta, a isključuje plaćanja činilaca dohotka ostatku sveta, tj.: Smohaa

Vidi još 
 Nacionalni dohodak

Ekonomija
Bark

Bark (engleski Barque) je naziv za jedrenjak s tri ili više jarbola. Krmeni jarbol ima uzdužno, a ostali jarboli križno jedrilje.

V. također 
 Barka

Vanjske veze 

 Description of a four-masted barque.

Jedrenjaci
Barka

Barka (koptski bari, latinski barica ili barca) je naziv koji se na Mediteranu tokom srednjeg vijeka udomaćio za manje brodove. 

Na istočnoj obali Jadrana izraz barka se često koristi kao sinonim za čamac.

Pomorstvo
Jadran (razvrstavanje)

Jadran se najčešće koristi kao sinonim za Jadransko more, ali također može biti:
 popularno muško ime, slavizirana verzija latinskog imena Adrian;
 naziv niza klubova i organizacija na području bivše Jugoslavije.
Brik

Brik (engleski brig, francuski brick i brig, njemački Brigg) je naziv za trgovački jedrenjak srednje veličine s dva jarbola s križnim jedrima te jednim sošnim jedrom na krmenom jarbolu. 

Nekada su se upotrebljavali i kao laki ratni brodovi za kurirsku službu.

V. također 
 Brigantina
 Slup
 Barkentina

Drevni brodovi
Jedrenjaci
Brigantin

Brigantin (od italijanskog brigantino) je naziv za jedrenjak sličan briku, koji ima dva jarbola. Za razliku od brika, koji ima oba jarbola s križnim jedriljem, brigantin križno jedrilje ima samo na prednjem jarbolu.

V. također 
 Brik
 Slup
 Barkentina

Drevni brodovi
Šebek

Šebek (ili šambek) je naziv za maleni, brzi jedrenjak s tri jarbola, koji se razvio na Mediteranu u 16. vijeku. Do 19. vijeka je zbog svoje brzine predstavljao omiljeni brod sjevernoafričkih gusara i pirata. Šebek su kasnije preuzeli i Francuzi za svoju mediteransku mornaricu. Petar Veliki kad je pokrenuo svoju ratnu mornaricu, veliki deo njegove mornarice činili su takođe šebeki. Imali su ga i Šveđani, tad glavna sila u severnoj Evropi i glavni protivnik Rusije Petra Velikog.

Šebeki su imali dužinu do 40 metara, širinu do 10 metara i dubinu do 3 metara, i važe za uspešnog naslednika galija. Kao ratni brodovi imali su prilično 20 do 40 topova.

S
S
Škuna

Škuna (engleski schooner) je naziv za jedrenjak s dva ili više jarbola i kosnikom. Iznad kosnika se razapinju 3 prečke i prečnjača, na prednjem jarbolu 3-5 križnih jedara, a na krmenom jarbolu sošno jedro (sošnjača) i vrška. 

Posebne su vrste hibridi s barkom poznati škuna-bark i bark-škuna.

Škune su se prvi put pojavile u Holandiji tokom 17. vijeka, a vrhunac razvitka su 
imale u SAD za vrijeme rata za nezavisnost.

Vanjske veze 
 http://www.schoonerman.com/home.htm 
 http://www.ernestina.org

S
S
Leut

Leut je naziv za mali jedrenjak s jednim jarbolom i latinskim jedrom koji se koristio na istočnoj obali Jadrana. Posade leuta su često znale koristiti vesla.

Leut je opjevao čuveni dalmatinski pjesnik i kantautor Toma Bebić u svojoj pjesmi Leute moj.

Drevni brodovi
Jadransko more
Jedrenjaci
Bracera

Bracera je naziv za tradicionalni jedrenjak na istočnoj obali Jadrana koji ima jedan jarbol s latinskim jedrom i prečkom. Slično kao i kod leut, može se pokretati i veslima.

Drevni brodovi
Jadransko more
Jedrenjaci
Pelig

Pelig je naziv za tradicionalni jedrenjak na istočnoj obali Jadrana s dva jarbola. Na pramčanom jarbolu je razapeto oglavno jedro, a na krmenom sošno.

Drevni brodovi
Jadransko more
Jedrenjaci
Trabakul

Trabakul je naziv za tradicionalni jedrenjak na istočnoj obali Jadrana s dva jarbola. Za razliku od peliga, oba dva jarbola imaju oglavno jedro.

Drevni brodovi
Jadransko more
Jedrenjaci
Galeon

Galeon ili galijun je naziv za veliki trgovački jedrenjak koji se u 16. vijeku razvio od karake i karavele.

Iako je u pravilu služio za prijevoz putnika i robe, obično je bio dobro naoružan radi zaštite od pirata i gusara. Obićno su imali tri do četiri jarbola. Galijuni su svoj najveći vrhunac doživjeli u 17. vijeku kada su osim kao trgovački korišteni i kao ratni brodovi. Mnogi su galijuni potonuli u olujama na Karipskom moru dok su plovili prema Europi. 

S mora su počeli nestajati poćetkom 18. vijeka.

Vidi još 
 Galija (brod)

Drevni brodovi
Jedrenjaci
Don Knotts

Jesse Donald "Don" Knotts (21. 7. 1924. — 24. 2. 2006) je bio američki glumac, popularan po ulozi Berney Fifea u popularnoj američkoj situacionoj komediji The Andy Griffith Show. Druge popularne uloge uključuju role nasuprot Tim Conwayu u brojnim komedijama i uloga gospodina Furleya u seriji Three's Company.

Američki glumci
Dobitnici nagrade za najboljeg sporednog glumca u humorističkoj seriji
Američki televizijski glumci
Authority control
Barkentina

Barkentina je naziv za jedrenjak od tri jarbola, koji ima sošna jedra i vrške, a na pramčanom jarbolu ima križno jedro.

Sličan je briku i brigantinu.

V. također 
 Slup

Drevni brodovi
Jedrenjaci
Slup

Slup (engleski sloop) je naziv za manji brod, odnosno čamac na jedra, koji ima jedan jarbol s dva jedra. 

Razvili su se od jedrenjaka koji razbijali kontinentalnu blokadu za vrijeme napoleonskih ratova, a danas služe kao vrhunske sportske jedrilice.

V. također 
 Brik
 Brigantina
 Barkentina

Jedrenjaci
Ket

Ket (kojemu ime dolazi od engleske riječi cat za mačku) je naziv za brod, odnosno čamac na jedra koji se sastoji od jednog jarbola s jednim jedrom.

Eksterni linkovi 
 Cape Cod Shipbuilding builders of fine sailboats for over 100 years.
 The Catboat Association a non-profit organization dedicated to preserving the history, and promoting the use, of catboats.
 MengerCat.com a resource for information about Menger Catboats built between 1976 and 2005. Now owned and supported by Wagner Boat Works.
 Selina II the largest surviving vintage catboat.
 Beetle, Inc. manufacturer of the Beetle catboat.
 New England Beetle Cat Boat Association a non-profit organization dedicated to promoting the maintenance, restoration, preservation and just plain sailing the Beetle Cat Boat.
 Howard Boats  manufacturer of the Barnstable catboat, a fiberglass version of the traditional wooden Beetle catboat.
 "Catboat moments"  an article about catboats in the August 2005 issue of Soundings Magazine.

Jedrenjaci
Keč

Keč je naziv koji se može koristiti za:
 vrstu jedrenjaka;
 skraćenicu za Catch As Catch Can, stil hrvanja popularan u SAD.
Keč (brod)

Keč je naziv za manji jedrenjak s dva jarbola. Jarbolna su jedra redovito bermudska ili sošna, ponekad letna jedra; broj i vrsta prečki ovisi o veličini i tipu Keča; krmeni (šturi) jarbol je niži od prednjeg (glavnog) jarbola, nalazi se ispred kormilarskog kola i jedro mu ne prelazi 2/3 površine glavnog jedra. Danas su to uglavnom jahte dulje od 15 m.
Krmeni jarbol se nalazi ispred kormila.

Jedrenjaci
Jol

Jol je naziv za manji jedrenjak s velikim pramčanim i malim krmenim jarbolom.

Zbog svojih navigacijskih sposobnosti je popularan kod sportskih jedriličara. S njime su nekoliko sami oplovili svijet. 

Jedrenjaci
Katamaran

Katamaran je naziv za vrstu čamca (a i ponekad broda) koji se sastoji od dva spojena trupa. 

Riječ katamaran dolazi iz tamilskog jezika gdje izraz kattumaram znači "dva spojena trupa".

Katamarane su, nezavisno od Tamila, izmislili Polinežani, što je omogućilo naseljavanje udaljenih otoka Oceanije.

Katamarani su lakši, brži i stabilniji od normalnih brodova, a u posljednje vrijeme se često koriste kao trajekti.

Katamaran koji se sastoji od tri umjesto dva trupa se zove trimaran.

Vrste brodova
Trimaran

Trimaran je naziv za čamac, odnosno brod koji se sastoji od glavnog i dva pomoćna trupa (ama).

Izmislili su ga Polinežani prije 4000 godina, te im je, uz katamaran, omogućio naseljavanje udaljenih otoka Oceanije.

Trimaran je mnogo brži, lakši i stabilniji od jednotrupnih brodova. Danas je jako popularan među sportskim jedriličarima.

Vrste brodova
Jahta

Jahta je naziv koji se koristi za brodove čija je jedina svrha sport odnosno rekreacija.

U doba jedrenjaka pod jahtama su se prvenstveno podrazumijevali brzi brodovi sagrađeni za prijevoz važnih putnika. 

Danas se pod tim izrazom podrazumijevaju luksuzno opremljeni čamci ili brodovi koji putnicima omogućavaju veliki komfor tokom dugotrajnih putovanja. Posjedovanje jahte se u današnjem svijetu često smatra znakom velikog bogatstva.

 
Vrste brodova
Luksuz
Tender

Tender je naziv za brod čija je svrha opskrbljivanje, odnosno opravke drugih brodova, aviona ili objekata.

Tako se tender može biti podmornički tender, hidroavionski tender, tender razarača, tender svjetionika itd.

Vrste brodova
Ledolomac

Ledolomac je naziv za posebno sagrađeni brod kojemu je svrha razbijanje leda u svrhu otvaranja plovnih puteva.

Da bi to postigao, ledolomac morati posebno učvršćen trup, poseban oblik trupa te posebno snažan motor.

Ledolomci su se pojavili relativno kasno, tek s pojavom parnog stroja. Uglavnom se koriste u polarnim i subpolarnim područjima, mada nisu rijetkost ni na važnijim rijekama koje se znaju zalediti preko zime. 

Glavni korisnici ledolomaca su Danska (oko 3 broda), Nemačka (oko 6 broda + 3 višenamenjena), Finska (oko 10 broda), Švedska (oko 16 broda), Velika Britanija (1 brod), Kanada (1 brod) i Rusija (oko 9 broda, 6 od njih sa nuklearnim reaktorom).

Eksterni linkovi 

 The Nuclear icebreaker fleet
Vrste brodova
Željeznički trajekt

Želježnički trajekt je trajekt specijaliziran za prijevoz željezničkih vagona, najčešće na kraćim udaljenostima (rijeke, jezera, manji zaljevi, unutrašnja mora). Željeznički trajekt u svom trupu posjeduju tračnice na koje i s kojih se vagoni mogu relativno brzo i lako ukrcavati, odnosno iskrcavati na kopno, odnosno odgovarajuću željezničku mrežu.

Trajekti
Trajekt
Vrste brodova
Supertanker

Supertanker je naziv za najveće tankere na svijetu. Općenito se smatra kako se svaki tanker iznad 250.000 BRT može smatrati supertankerom.

Supertankeri se smatraju najvećim brodovima na svijetu, a njihova veličina je posljedica financijske računice prema kojoj se naftu više isplati prevoziti u jednom velikom brodu nego više malih. 

Supertankeri, s druge strane, izazivaju cijeli niz problema. U stanju su pristati u relativno malen broj luka, a zbog veličine potrebno im je nekoliko milja prije da se zaustave. Zbog toga su ranjivi na nasukavanje i razna oštećenja. Kod njih postoji rizik istjecanja nafte, koji je posebno došao do izražaja kod ekološke katastrofe koju je izazvao supertanker Exxon Valdez.

U svrhu sprečavanja istjecanja nafte, moderni supertankeri su opremljeni dvostrukim trupom.

Vanjske veze 

 Google Maps Satellite Photo of a supertanker off the New York coast.
 Google Maps Satellite Photo of even bigger supertanker in Istanbul.
 Google Maps Satellite Photo of huge supertanker just off the coast of Rio de Janeiro
 Knock Nevis (Google Earth) pictures

Tankeri
Vrste brodova
Abordaž

Abordaž ili abordaža (engleski boarding, francuski "abordage", njemački die Enterung) je manevar jednog broda radi zauzimanja protivničkog broda bliskom borbom, hladnim ili vatrenim oružjem na palubu, pošto prethodno pristane uz njega ili ga udari pramcem. 

To je bio prvi oblik borbe na moru, u vrijeme kada ljudi nisu bili vješti u upravljanju brodom na vesla i kad su brodovi služili samo za prijevoz vojske. Ovaj način borne upotrebljavan je u Peloponeskom ratu sve dok se nije razvila vještina udara kljunom, poznata u povijesti kao kljunov udar. 

Abordaže su primjenjivali vrlo mnogo Rimljani, čiji vojnici su bili dobri ratnici a slabi mornari i čiji su brodovi bili vrlo nepokretni. Oni su u Prvom punskom ratu primjenili tkz. abordažski most (1.corvus, manus ferrata), kako bi izbjegli udar pokretljivih kartaginskih brodova i što bolje iskoristili kvalitet svojih vojnika. Kad bi se približili protivničkom brodu na oko 11 m, bacili bi na njega most, koji bi se zakačio na njega pomoću posebnih kuka i onda bi vojnici prelazili s broda na brod, a protivnički brod bi bio onemogućen da im se približi. Prvu pobjedu na ovaj način su postigli 260. pne. u bitci kod Liparskih otoka.

Pojavom i razvojem brodskih topova i topništva, ova tehnika nestaje. Abordažu su vrlo uspješno i često uoptrebljavali pirati pri napadu na trgovačke brodove. Posljednja bitka koja se vodila sa brodovima na vesla i pomoću ove tehnike je Lepantska bitka 1571. godine. 

U kasnijim ratovima upotreba abordaža bila je slučajna ili vezana za naročite okolnosti. Tako je poznato da je u noći 20. travnja 1917. godine jedan britanski brod slučajno udario jedan njemački brod u Doverskom tjesnacu. 

Također je britanski razarač Cossack 16. veljače 1940. godine izvršio iskrcavanje na njemački ratni brod Altmark i oslobodio britanske ratne zarobljenike.

Pomorstvo
Pomorske bitke
Pomorstvo

Pomorstvo ili moreplovstvo, u širem smislu, skup djelatnosti, vještina i društvenih odnosa na moru ili u vezi s morem. U užem smislu, pomorstvo označava pomorske vještine, posebno upravljanje i manevriranje brodom, rukovanje brodskom opremom i teretom.

Pomorstvo obuhvaća:
 Arheologija
 Brodogradnja
 Istraživanja
 Kolonizacija
 Mitovi
 Mornarica
 Muzeji
 Navigacijska oprema
 Obrazovanje
 Okoliš
 Pravo
 Prijevoz
 Ribarstvo
 Rat
 Sigurnost
 Sport
 Strojarstvo i građevinarstvo
 Trgovina
 Umjetnost
 Životopisi

 
Primijenjene nauke
Mora
Vodeni saobraćaj‎
Oklopnjača

Oklopnjača u najširem smislu označava svaki ratni brod koji na sebi ima željezni oklop u svrhu zaštite od neprijateljske brodske ili obalne artiljerije.

Iako su se prve oklopnjače pojavile u Koreji krajem 16. vijeka obliku tzv. brodova-kornjača upotrijebljenih u imjinskom ratu, pod tim izrazom se najčešće podrazumijeva tip broda razvijen sredinom 19. vijeka zahvaljujući novim dostignućima u metalurgiji, brodskom pogonu i proizvodnji eksploziva.

Poticaj za razvoj oklopnjača bila je pobjeda Rusa u bitci kod Sinopea na početku krimskog rata, kada su Paixhanovi topovi i eksplozivne granate u potpunosti uništile otomansku flotu. Kada su Britanija i Francuska pohitale Turskoj u pomoć, bojali su se da bi se njihova flota isto tako provela prilikom bombardiranja ruskih obalnih utvrđenja na obali Crnog mora. Zato su bombardiranja umjesto neoklopljenim linijskim brodovima vršena u tu svrhu posebno sagrađenim plovećim baterijama zaštićenim oklopom. 

Uspjeh tih baterija je Francuze naveo da pokušaju stvoriti oklopljeni brod koji bi se mogao koristiti na otvorenom moru. Rezultat tih napora je 1859. godine stigao u obliku La Gloire, prve moderne oklopnjače, koja se danas često naziva i prvim modernim bojnim brodom. Britanci su na to godinu dana kasnije odgovorili s brodom HMS Warrior. 

Oklopnjače su svoju prvu borbenu primjenu imali u američkom građanskom ratu, pri čemu je ispočetka na njihovoj izgradnji inzistirao Jug, nastojeći nadoknaditi nadmoć Sjevera u broju brodova. Prvo takvo plovilo je bilo CSS Manassas, koje je u oktobru 1861. uspješno napalo sjevernjačke brodove u rijeci Mississippi. Sjevernjaci su na to, između ostalog, odgovorili izgradnjom vlastite oklopnjače USS Monitor, po kojoj će kasnije dobiti posebna klasa brodova. USS Monitor se u martu 1862. sukobio s južnjačkom oklopnjačom CSS Merrimack u čuvenoj bitci kod Hampton Roadsa, koji se smatra prvim sukobom oklopnjača u historiji.

Oklopnjače su vrlo brzo prihvatile sve mornarice svijeta, tako da su samo četiri godine kasnije igrale ključnu ulogu u viškoj bitci - najvećem pomorskom okršaju 19. vijeka. Iskustva iz tog okršaja su utjecala na brodograditelje da budućim oklopnjačama pridodaju brodski kljun u svrhu izvođenja kljunovog udara na neprijateljske brodove.

Oklopnjače su se u drugoj polovici 19. vijeka počele specijalizirati i klasificirati. Tako su se razvile tzv. zaštićene krstarice, oklopni krstaši i bojni brodovi-predrednoti, odnosno nešto manje oklopne topovnjače i monitori.

 
Ratni brodovi
Vrste brodova
Minopolagač

Minopolagač je ratni brod sagrađen i opremljen u svrhu polaganja mina u more.

Minopolagači se razlikuju oblikom i dizajnom, tako da mogu imati samo nekoliko stotina tona i skoro nikakvo pomoćno naoružanje, ali i izgledom i naoružanjem biti skoro istovjetni razaraču.

Američka mornarica je tako razvila i posebnu podmornicu-minopologač. Danas, pak, morske mine često polažu u tu svrhu posebno opremljeni avioni i helikopteri.

Najpoznatiji, a možda i najvažniji minopolagač u historiji je turski Nusrat, čije su mine 18.3. 1915. potopile dva britanska i jedan francuski bojni brod, te tako u začetku poremetile planove Antante u dardanelskoj operaciji, imajući tako bitnu ulogu za dalji tok prvog svjetskog rata.

Vrste brodova
Minolovac

Minolovac je izraz koji se koristi za ratni brod sagrađen i opremljen za neutralizaciju, odnosno uništenje morskih mina.

Minolovci se ponekad dijele na tzv. čistače mina, koji plove određenim područjem koristeći poseban uređaj zvan minolovka, te minolovce u užem smislu koji su specijalizirani za pronalaženje i uništenje pojedinačnih mina.

Minolovci su u pravilu maleni brodovi, najčešće sagrađeni od drva, plastike i drugih materijala kojima bi trebali spriječiti detonaciju magnetskih mina. Osim uništavanjem mina mogu služiti za patroliranje i druge pomoćne zadatke, a neki služe i kao minopolagači.

Minolovac je jedan od najmanjih ratnih brodova, ali je zato i najrasprostranjeniji među ratnim mornaricama svijeta.

Vrste brodova
Torpiljarka

Torpiljarka ili torpiljerka u najširem smislu je naziv za svaki površinski ratni brod kojemu je glavno oružje torpedo.

U užem smislu torpiljarka ili torpedni brod je naziv za vrstu ratnog broda koja se razvila u drugoj polovici 19. vijeka nakon pronalaska torpeda.

Torpiljarke su predstavljale prvi ozbiljniji odgovor na razvoj oklopnjača kao novih kapitalnih brodova. One su u pravilu bile male veličine, s malom ili nikakvom brodskom artiljerijom i bez oklopa. Međutim, oklopnjačama su se mogle suprotstaviti svojim torpedima kao i većom brzinom koja im je, u zato pogodnim uvjetima, omogućavala da se oklopnjači prikradu, ispale torpedo i pobjegnu.

Razvoj torpiljarke je krajem 19. vijeka potakao francuske mornaričke stratege da razviju strategije tzv. Mlade škole koja je naglasak stavljala na masovnu proizvodnju i upotrebu torpiljarki umjesto skupih bojnih brodova.

Strah od torpiljarki je natjerao mnoge mornarice da svoje kapitalne brodove oprskrbe topovima manjeg kalibra i dometa, ali veće brzine paljbe kako bi se mogli suprotstaviti njihovom napadu. U svrhu zaštite bojnih brodova je razvijen i poseban tip ratnog broda koji će kasnije postati poznat pod imenom razarač.

Razvoj motora s unutrašnjim sagorijevanjem je početkom 20. vijeka doveo do toga da torpiljarke postanu daleko manje, ali i brže. Otada su poznate kao motorne torpiljarke, odnosno torpedni čamci.

Stare klasične torpiljarke su nakon prvog svjetskog rata počele nestajati s mora i biti zamjenjivane modernijim razaračima koji su dobili torpeda.

Vrste brodova
Subota

Subota je šesti dan u Sedmici, koji se nalazi između petka i nedjelje.

Po tradiciji izvedenoj od starih Židova, subota je posljednji dan sedmice. Ta konvencija je ostao univerzalni standard u Sjedinjenim Državama, ali u modernoj Europi mnogi ljudi smatraju subotu šestim (pretposljednjim) danom tjedna, dok je nedjelja posljednji. Moderna europska konvencija je formulirana od strane ISO 8601 standarda. Sa druge strane, u mnogim islamskim državama subota je prvi dan tjedna, gdje je petak praznik.

U staroj židovskoj tradiciji, subota je sabat. Mnogi jezici nemaju različite riječi za "subotu" i "sabat". Istočne Pravoslavne crkve razlikuju sabate (subote) od nedjelje. Rimokatolici slabo naglašavaju tu razliku da mnogi prate - bar u kolokvijalnom jeziku - protestantsku praksu zvanja nedjelje sabatom.

Moderno Maori ime, Rahoroi, ima značenje "dan pranja".

U mnogim državama gdje su nedjelje praznici, subota je dio vikenda i tradicionalno je dan za odmaranje. 

Subota je uobičajeni dan za izbore u Australiji i jedini dan u Novom Zelandu kada se izbori mogu održavati.

Vanjske poveznice 

 Gdje je subota dobila svoje ime

Sedmice
Hebreizmi
Nedjelja

Nedjelja (ijek.) ili nedelja (ek.), prvi dan u sedmici, drugi dan vikenda, koji se nalazi između subote i ponedjeljka,ali smatra se posljednim danom sedmice na osnovu rimokatoličke crkve. Smatra se za praznik u zemljama sa kršćanskom tradicijom, kada Kršćani najčešće posjećuju crkvu. 

U Gregorijanskom kalendaru, ni jedno stoljeće ne može započeti nedjeljom. U židovskom kalendaru, ni jedna godina ne može započeti nedjeljom. Bilo koji mjesec koji započinje nedjeljom imat će petak trinaesti (nesretni dan u nekim društvima).

U mnogim državama, uključujući veći dio Europe i Južne Amerike (osim Brazila), nedjelja je posljednji dan tjedna. U ostalim zemljama, uključujući Sjedinjene Države, smatra se za prvi dan, tradicionalni pogled izveden od starih Židova, Egipćana i Svetog rimskog carstva.

Nedjelja se smatra svetom među većim dijelom Kršćana i često dan odmora i odlaska u crkvu. Međutim, od zalaska sunca u petak do zalaska sunca u subotu je period kada je Bog napravio sveti dan za odmor, Sabat.

Eksterni linkovi 

 Gdje je nedjelja dobila svoje ime 

Sedmice
Atomska masa

Atomska masa je suma masa čestica koje čine atom, tj. protona i neutrona, zajednički zvanih nukleoni.

Izražava se preko jedinice u, koja je 1/12 mase jezgre ugljika C12, i iznosi 1.67*10-27 kg. Dakle, atomska masa je relativan bezdimenzionalan broj izražen preko baždarene jedinice u, koja je u kg.

Atomska masa navedena u periodnom sustavu elemenata odnosi se na elemente koji se nalaze u prirodi, a oni se često sastoje od nekoliko izotopa zastupljenih u određenim postotcima. Npr. element Bor čine izotopi s 10 i 11 nukleona u prosječnom omjeru 18,83:81,17. Tako se od atomskih masa tih izotopa dobiva navedena vrijednost 10,811.

Reference

Vanjske veze 
 IUPAC Commission on Isotopic Abundances and Atomic Weights
 NIST relative atomic masses of all isotopes and the standard atomic weights of the elements
 Atomic Weights of the Elements 2011

Količina supstance
Stehiometrija
Masa
Torpedni čamac

Torpedni čamac je naziv za mali i brzi ratni brod kojemu je glavno oružje torpedo. Nastao je početkom 20. vijeka s zahvaljujući razvoju motora s unutrašnjim sagorijevanjem koji mu je dao veću brzinu i manju veličinu u odnosu na parnim strojem tjerane torpiljarke. Zbog toga se torpedni čamci ponekad nazivaju motornim torpiljarkama po uzoru na britansku ratnu mornaricu koja je tim brodovima dala naziv Motor Torpedo Boat.

Torpedne čamce su prvi put s uspjehom koristili Italijani za vrijeme prvog svjetskog rata, od čega je najspektakularnije potapljanje austro-ugarskog bojnog broda SMS Szent Istvan kod Premude. 

Taj je događao potakao druge mornarice da počnu graditi torpedne čamce, a između rata se stvorio standard torpednog čamca kao malenog broda od 15-30 m dužine, te brzine od 30 do 50 čv, naoružanog s jednom, dvije ili četiri torpedne cijevi te s nekoliko mitraljeza ili lakim protuavionskim topom za zaštitu. Torpedne čamce su zbog jednostavnosti njihove izgradnje preferirale države iz različitih razloga lišene jake oceanske mornarice, kao što je SSSR, odnosno Kraljevina SHS. Potonja je u suradnji s britanskim brodograditeljima napravila nekoliko hvaljenih primjeraka iz klase Uskok i Orjen. 

Za vrijeme drugog svjetskog rata je izgrađeno na stotine torpednih čamaca, te su ti brodovi odigrali važnu ulogu u cijelom nizu pomorskih operacija. Osim napada na neprijateljske brodove su se bavili i izviđanjem, kurirskom službom, odnosno spašavanjem oborenih pilota na moru.

Nakon uvođenja projektila brod-brod, mornarice su postupno izgubile potrebu za torpednim čamcima, koje je zamijenio raketni čamac. No, i danas se ta vrsta broda može sresti u obavljanju niza pomoćnih zadataka, odnosno suzbijanja krijumčarenja, piratstva i pomorske gerile.

Vrste brodova
Razarač

Razarač je naziv za vrstu ratnog broda koji je sagrađen i opremljen u svrhu obrane većih, odnosno kapitalnih brodova ili konvoja od raznih vrsta napada. 

Razarači su se razvili u drugoj polovici 19. vijeka kao odgovor na pojavljivanje torpiljarke te mu i ime dolazi od engleskog naziva torpedo boat destroyer (razarač torpiljarki) koji mu je dala britanska mornarica. Zadaća razarača je bila da plove oko bojnih brodova i krstarica i motre na eventualne napade manjih brodova.

U 20. vijeku se kao ozbiljna prijetnja mornaricama pojavila podmornica, pa su razarači dobili opremu za borbu protiv njih.

Istovremeno se pojavila potreba za zaštitom trgovačke mornarice od neprijateljskog krstaričkog rata, odnosno podmornica. To je dovelo do evolucije razarača u dva pravca, Na jednoj strani su se počeli razvijati laki, tzv. eskortni razarači, čija je svrha bila zaštita konvoja odnosno protupodmornička borba. Oni su danas poznati pod nazivima fregata i korveta.Na drugoj strani su razarači dobijali sve više oružja i opreme, te s vremenom i sposobnost vršenja borbenih zadataka koji su prije toga bili u domeni kapitalnih brodova. 

Razarači su zato danas po svojoj tonaži vrlo često iznad nekadašnjih krstarica, a njihova vatrena moć - koju simboliziraju dalekometni projektili brod-brod i brod-zemlja - se ne može usporediti s ničim prije. Stoga danas razarač predstavlja kapitalni brod kod gotovo svake svjetske mornarice (jedini izuzetak su Rusija i SAD koje posjeduju krstarice, odnosno države koje raspolažu s nosačima avionima).

 
Ratni brodovi
Vrste brodova
Krstarica

Krstarica je tradicionalni naziv za vrstu ratnog broda koji je sposoban obavljati samostalne borbene operacije na svjetskim morima. 

Krstarice su nastale u drugoj polovici 19. vijeka nakon što je uvođenje parnog stroja, eksplozivnih granata i oklopa učinilo zastarjelim dotadašnje fregate. Krstarice su uvedene kao zamjena zamišljena da obavlja iste one uloge koje su dotada obavljale fregate - patroliranje oceanima, izviđanje, borba protiv pirata odnosno krstarički rat. 

Dugo vremena su krstarice predstavljale srednju klasu između kapitalnih brodova koje su tada predstavljale oklopnjače, odnosno bojni brodovi te lakih brodova kao što su torpiljarke.

Krstarice su s vremenom počele dobijati oklop, tako da su se pojavile prvo zaštićene krstarice, zatim nova klasa poznata pod nazivom oklopni krstaš. Istovremeno su se po tonaži i jačini naoružanja počele dijeliti na lake i teške krstarice.

Početkom 20. vijeka nastojanje da se bojni brodovi učine bržima na štetu oklopa dovela je do stvaranja hibrida bojnog broda i krstarice poznatog kao bojni krstaš.

Pojava aviona i potreba flota da se štite od njih stvorila je posebnu klasu krstarica poznatu kao protuavionske krstarice.

Nakon drugog svjetskog rata su krstarice kao naoružanje dobile projektile, te postale raketnim krstaricama. No, danas ih ima relativno malo, jer su se u međuvremenu manji razarači dobili jednako moćno naoružanje. Tako danas jedino Rusija i SAD imaju krstarice u svojim mornaricama.

Veze 
 Pomoćna krstarica

 
Vrste brodova
Ratni brodovi
Kapitalni brod

Kapitalni brod je izraz koji opisuje najvažniji, odnosno najmoćniji ratni brod u sastavu nečije ratne mornarice. 

Pomorska doktrina neke države je često temeljena na upotrebi kapitalnih brodova, a njihova zaštita od neprijateljskog napada predstavlja važan zadatak svih ostalih brodova i mornaričkih resursa.

Klasičan primjer kapitalnog broda je linijski brod koji se razvio u 17. vijeku. Njega je sredinom 19. vijeka naslijedila oklopnjača, odnosno bojni brod, da bi u 20. vijeku status kapitalnog broda dobio nosač aviona, koji ga ima i danas.

Pomorstvo
Zaštićena krstarica

Zaštićena krstarica je naziv za vrstu krstarice koja se razvila krajem 19. vijeka, i koja se od dotadašnjih krstarica razlikovala po oklopu kojim su se štitili topovi, odnosno brodski stroj. 

Trup i ostali dijelovi broda nisu bili obloženi oklopom. 

Zaštićene krstarice su vrlo brzo inferiornima učinili oklopni krstaši, a početkom 20. vijeka je razvoj metalurgije doveo do jeftinijeg oklopa i stvaranja tzv. lakih oklopnih krstaša, danas poznatih kao lake krstarice.

Najpoznatija zaštićena krstarica u historiji je ruska Aurora, čiji su pucnjevi označili početak oktobarske revolucije.

Krstarice
Ratni brodovi
Vrste brodova
Vitamin

Vitamini su organska jedinjenja koja organizam čoveka nije u stanju da sintetiše (izuzev holekalciferola, vitamina K i delimišno riboflavina), te se moraju unositi hranom. Vitamini nastaju u biljkama uz pomoć sunca i/ili u bakterijama; u nekim slučajevima mogu nastati u ljudskom ili životinjskom organizmu. 

Vitamine delimo po rastvorljivosti u: vodi (hidrosolubilni) i ulju (liposolubilni: A, D, E, K). 
Rastvorljivi u vodi se posle nekoliko sati izlučuju iz organizma, a rastvorljivi u mastima se akumuliraju u jetri; u slučaju dijete bez masti-ulja, umesto uljanih kapsula koje se cele progutaju, uzima se suvi oblik koji se sažvaće.
 

Postoji oko 40-tak različitih tvari poznatih kao esencijalni nutrijenti u čovjekovoj prehrani. Od tih 40-tak, 13 ih je prepoznato kao vitamini, 15 ih je prepoznato kao esencijalni minerali, minerali u tragovima ili elektroliti. Ostalih 12 su amonokiseline.

Ime, vitamin, dao je poljski biokemičar Kazimierc Funk 1912. godine. izolirajući kristalnu tvar iz riže. Vita latinski znači život, -amin znači Amin; mislilo se da vitamini pripadaju aminima, što naravno nije točno, ali je ime ostalo do dan danas.

Vitamini rastvorljivi u vodi 

Ovi vitamini se vrlo lako apsorbiraju direktno kroz gastrointestinalni trakt u krv. Kada se apsorbiraju, cirkuliraju kroz tijelo i spremni su za potrebe organizma. Većina vitamina topljivih u vodi nije pohranjena u tijelu u većim količinama kroz duži period. Kad koncentracija pređe određenu količinu, tijelo ih izbacuje van preko urina. U tim trenutcima urin je bijele boje, za razliku od normalne žute boje urina.

 Vitamin B1 (Tiamin)
 Vitamin B2 (Riboflavin) - vitamin G
 Vitamin B3 (Niacin) - vitamin P
 Vitamin B5 (Pantotenska kiselina)
 Vitamin B6 (Piridoksin)
 Vitamin B7 (Biotin) - vitamin H
 Vitamin B9 (Folna kiselina) - vitamin M
 Vitamin B12 (Kobalamin)
 Vitamin C (Askorbinska kiselina)

Vitamini rastvorljivi u mastima 

Ovi vitamini potrebuju dodatne tvari, emulgatore, kako bi se mogli pretvoriti u kemijski spoj koji se sad može apsorbirati u krv. Kada je apsorbiran, vitamin topljiv u mastima putuje do mjesta u tijelu gdje se posprema za potrebe organizma. Kada organizam treba vitamine, oni se putem specijalnih proteina nosača dovode do tog mjesta.

 Vitamin A
 Vitamin D
 Vitamin E
 Vitamin K

Vitamini antioksidansi 

Stanični metabolizam za proizvodnju energije neophodno treba kisik. U njegovom nedostatku javljaju se tzv. slobodni radikali. Za normalno funkcioniranje organizma slobodne radikale je potrebno kontinuirano neutralizirati. U tu svrhu služe antioksidansi:
 vitamin A (beta-karoten)
 vitamin C (djeluje zajedno s vitaminom E)
 vitamin D (sintetizira se pomoću sunčeve svjetlosti)
 vitamin K (ima ulogu u mehanizmu zgrušavanja)

Vitamin T i U 

Ovi vitamini nisu pravi vitamini jer su ih izmislili marketinški stručnjaci.
 Vitamin T
 Vitamin U

Otkrića novih vitamina 

 
Biokemija
Oklopni krstaš

Oklopni krstaš je naziv za tip ratnog broda koji se razvio krajem 19. vijeka, kada je na krstarice stavljena oklop u svrhu zaštite od neprijateljske artiljerije srednjeg dometa. Za razliku od zaštićene krstarice, oklopni krstaši su imali oklop na trupu.

Zadatak oklopnog krstaša bio je da se bori s neprijateljskim krstaricama, odnosno da samostalno operira po oceanima i udaljenim morima. 

Prvi oklopni krstaši su obično imali deplasman od 6000-12000 t, odnosno brzinu od 18-20 čv.

Iskustva iz rusko-japanskog rata, gdje su oklopni krstaši igrali važnu ulogu, natjerala je mnoge mornarice da povećaju kalibar topova, odnosno debljinu oklopa. 

No, već nakon nekoliko godina oklopni krstaši su postali zastarjeli s pojavom novog tipa bojnog broda zvanog drednot te bojnog krstaša. Tada su se prestali graditi, iako će u nekoliko pomorskih bitaka prvog svjetskog rata igrati važnu ulogu.

Krstarice
Ratni brodovi
Vrste brodova
Patrolni čamac

Patrolni čamac je naziv za mali ratni brod čiji je zadatak obrana obale, odnosno kontrola teritorijalnih voda. U praksi se patrolni čamci danas uglavnom koriste u svrhu borbe protiv krijumčara, pirata, odnosno pomorske gerile. 

Obično imaju oko 30 m dužine, te su naoružani jednim lakim protuavionskim topom ili s nekoliko mitraljeza. Često su po svom dizajnu prilično slični torpednim i raketnim čamcima.

Patrolni čamci se osim na morima, koriste i na rijekama, odnosno jezerima. 

Osim ratnih mornarica ih koriste organizacije poput Obalne straže, carine i policije.

Povezano 
 Patrola

 
Ratni brodovi
Vrste brodova
Laka krstarica

Laka krstarica je naziv koji dolazi od izraza "laki oklopni krstaš", i njime se označava vrsta oklopljene krstarice koja se početkom 20. vijeka kao hibrid zaštićene krstarice i oklopnog krstaša zamijenila ta dva tipa.

Lake krstarice su svoj korijen imale u brodovima koje je krajem 19. vijeka gradila Njemačka u svrhu krstaričkog rata, odnosno nastojanja da se napadima na trgovačko brodovlje na udaljenim morima u eventualnom ratu ugrozi pomorska dominacija Britanskog imperija. Njihov dizajn je naglašavao brzinu na štetu naoružanja i oklopa, ali kasnije dobile isti oklop kao i oklopni krstaši.

Razlika između lakih i teških krstarica je bila prilično nejasna sve do Washingtonskog pomorskog ugovora iz 1922. godine, kojim je ustanovljen standard prema kojem su teške krstarice postale sve one s glavnim topom čiji je kalibar veći od 155 mm.

Krstarice
Vrste brodova
Ratni brodovi
Teška krstarica

Teška krstarica je naziv za vrstu krstarice koja je po svojom naoružanju (a ponekad i oklopu) jača od lake krstarice, ali slabija od bojnih brodova i bojnih krstaša.

Razlika između lake i teške krstarice su jasno formulirane tek Washingtonskim pomorskim ugovorom iz 1922. godine. Njime je ustanovljeno da se teškom krstaricom smatra svaka krstarica čije glavno naoružanje čine topovi kalibra većeg od 155 mm. 

S obzirom da je isti ugovor ustanovio da krstarica može imati maskimalni deplasman od 10000 t, to je u praksi prilično ograničilo dimenzije, oklop i naoružanje teških krstarica, te stvorilo standard koji se često naziva washingtonska krstarica.

Taj standard mnoge države nisu bile u stanju prihvatiti, pa su se teške krstarice gradile jedino u državama koje nisu potpisale ugovor, odnosno u doba neposredno i u toku samog drugog svjetskog rata, kada su ograničenja postala bespredmetna.

Teške krstarice su se prestale graditi nakon drugog svjetskog rata. Neke su ostale u službi do 1970-ih nakon konverzije u raketne krstarice.

Krstarice
Vrste brodova
Ratni brodovi
Gorica

Gorica (italijanski: Gorizia, njemački: Görz, furlanski: Gurize) je grad u Julijskoj krajini na podnožju Julijskih Alpa koje se vodi pod Kras (Carso Goriziano, Gorički Kras, Goriški Kras), na sjeveroistoku Italije i granici sa Slovenijom. Predstavlja središte lokalne industrije, trgovine i turizma.

Historija 
Grad, čije se ime prvi put spominje 1001. godine, s vremenom je postao sjedištem istoimene grofovije koja će u 16. vijeku doći pod vlast dinastije Habsburg. Pod njihovom vlašću će, uz dva manja prekida, ostati nekoliko slijedećih vijekova. Slično kao i ostali gradovi Julijske pokrajine kao Trst, Pula i Rijeka, Gorica je uživala reputaciju kozmpolitanskog i multietničkog grada, a bila je i omiljeno odmaralište austrijske aristokracije. Od 1849. je autonomni grad u sastavu Austrijskog primorja. 

Sve je to prekinuo ulazak Italije u prvi svjetski rat. U tom je ratu Gorica teško stradala, često prelazeći iz ruke u ruku za vrijeme krvavih Bitaka na Soči. Završetkom rata i raspadom Austro-Ugarske Gorica je prema Londonskom ugovoru iz 1915. prešla pod vlast Italije u sastavu Juliske krajine. Nakon dolaska fašista na vlast, počelo je nasilno potalijančavanje ne-talijanskog, u slučaju Gorice slovenskog stanovništva.

Zbog toga su na kraju drugog svjetskog rata jugoslavenski partizani pokušali u Gorici uspostaviti svoju vlast, ali su, slično kao i u slučaju Trsta, u tome spriječeni od strane zapadnih saveznika. Mirovnim ugovorom iz 1947. Jugoslavija, tj. Slovenija je dobila manji dio gradskog zemljišta, na kojem će 1950-ih sagraditi novi grad koji danas nosi ime Nova Gorica. Odnosi između dva grada su, s druge strane, bili izuzetno dobri, kako za vrijeme Jugoslavije, tako i nakon otcjepljenja Slovenije. 

Granica između dva grada je trebala postati potpuno beznačajnom nakon primitka Slovenije u EU, ali se ponovno potezanje pitanja fojbi i renesansa iredentizma u Italiji odrazio i na Goricu. Na emitiranje kontroverznog filma Srce u bunaru, stanovnici Nove Gorice su reagirali ispisivanjem Titovog imena na slovenskoj strani granice.

Izvori

Vanjske veze 

 Comune di Gorizia Official Homepage
 Gorizia and Environs

Gradovi u Furlaniji-Julijskoj krajini
Wikiprojekat geografija/Naselja u Italiji
Bojni brodovi klase Tegetthoff

Klasa Tegetof (po admiralu Tegetofu), ili Viribus Unitis (lat. Viribus Unitis - "Sa ujedinjenim snagama" - moto cara Franje Josipa I) bila je jedina klasa bojnih brodova drednot sagrađenih za austro-ugarsku mornaricu. Sagrađena su četiri broda: SMS Viribus Unitis, SMS Tegetof, SMS Princ Eugen i SMS Sent Ištvan.

Izgradnja 
Austrijske vlasti naredile su gradnju nove flote 1908. nakon vesti da je započeta izdradnja prvog drednota u Italiji, bojnog broda RN Dante Aligijeri. Glavni dizajner austro-ugarske mornarice Zigfrid Poper bio je skoro pa slep u ovim trenucima (umirovljen je pre nego što su brodovi porinuti), i neki su to smatrali razlogom za neke dizajnske propuste brodova. Klasa je poznata po tome što je ona prva koja je koristila trojne topove za glavno naoružanje. Trojne topovske kule izgradila je Škoda u Plzenju, Češkoj.

Prva tri broda izgrađena su u Trstu, ali kao uslov za finansijsku pomoć, mađarski parlament traži da se jedan od brodova izgradi u mađarskom brodogradilištu u Rijeci, koji dotad nije izgradio nešto veće od razarača što je stvorilo odgađanja kao je navoz najprije trebao da bude produžen, na kraju je ipak dovršen, ali u Puli, 1914. godine. Nazvan je Sent Ištvan, po Sv. Stefanu.

Karakteristike 
Brodovi su bili naoružani topovima kalibra 305 milimetra istog tipa kao i na klasi Radecki u glavnoj teškoj bitnici, ali su bili postavljeni u četiri trocevne kule. Pomoćna bitnica je uključivala 12 ručno pokretanih topova kalibra 150 mm u bočnim kazematama. Radilo se o novom projektu Škode L/50, mase topa 6085 kg, s granatom od 45,5 kg, a samo zrno je imalo masu od 30,5 kg. Domet je bio izuzetan za topove tog kalibra, čak 15.000 m. Za svaki top ukrcavalo se po 180 granata.

 
Tegetthoff
Tegetthoff
Drednot

Drednot (izvorno engl. dreadnought) je naziv za bojne brodove s početka 20. vijeka koji su sagrađeni prema inovativnim standardima koje je ustanovio britanski HMS Dreadnought iz 1906. godine. Bojni brodovi sagrađeni prije tog vremena se nazivaju preddrednoti.

Vanjske veze 
 Britanski i njemački dreadnoughtovi

Vrste brodova
Ratni brodovi
SS Great Britain

SS Great Britain (engleski Steam Ship Great Britain) bio je prvi brod sa željeznim trupom i propelerom koji je bio u stanju prepoloviti ocean. Porinut je godine 1843. kada je bio najveće plovilo na svijetu. Ispočetka je mogao prevesti 120 putnika prve klase (26 njih u jednokrevetnim kabinama) te 132 putnika druge klase i 130 članova posade. Kada mu je nadograđena još jedna paluba, broj putnika se popeo na 730. Jedan od njegovih projektanata bio je i slavni inženjer Isambard Kingdom Brunel.

Ispočetka zamišljen za prijevoz preko Atlantskog oceana, SS Great Britain je najveću slavu stekao održavajući redovni prijevoz između Velike Britanije i Australije. Za vrijeme Krimskog rata služio je za prijevoz britanskih trupa, isto kao i za vrijeme sepojskog ustanka u Indiji.

Godine 1882. je prenamijenjen u teretni brod za prijevoz ugljena. Godine 1886. je na putovanju za Falklande izbio veliki požar, i pri dolasku u luku se ispostavilo da se šteta ne može popraviti. Sve do 1930-ih je brod služio kao skladište ugljena, kada je konačno napušten.

Tokom 1970-ih, zahvaljujući donaciji Sir Jacka Haywarda, izvedena je skupa i komplicirana operacija prijevoza od Falklanda u Bristol, gdje je restauriran i pretvoren u muzejski brod.

Reference

Literatura

Vanjske veze 

 Službena stranica: www.ss-great-britain.com
 BBC News: "Ship's restoration work goes on"

Brodovi 1843.
Great Britain
Great Britain
Pomorski muzeji u Engleskoj
Great Britain
Bristol