Alexandre Dumas (patro)

Alexandre DUMAS [alɛksɑ̃dʁ dymɑ] (aŭ realnome : Alexandre Davy de la Pailleterie) (naskiĝis la 24-an de julio 1802 en Villers-Cotterêts, mortis la 5-an de decembro 1870 en Puys, Dieppe) estis franca verkisto. Lia verkaro konsistas el historiaj romanoj kaj dramoj, multaj el ili estas filmitaj. Ankaŭ lia eksteredzeca filo Alexandre famiĝis kiel verkisto.

Li kaj lia tuta verkaro estis honorigitaj kiam en decembro 2002 la restaĵoj de Alexandre Dumas estis transportitaj (132 jarojn post lia morto) al Panthéon, granda monumento en Parizo, kie la plej gravaj personoj de Francio ripozas.

Vivo 
Dumas ricevis nur neregulan edukon kaj venis 20-jara en la buroon de la Duko de Orléans, kies bibliotekisto li iĝis unu tagon post la furoro de sia historia dramo »Henri III et sa cour« (1829), kiun oni konsideras triumfon splendidan de la romantikisma skolo super la klasika teatro. En 1830–1831 sekvis la dramoj: »Stockholm, Fontainebleau et Rome« (kun multaj pruntoj el Goeto kaj Ŝilero), »Antony«, »Charles VII chez ses grands vassaux«, »Napoléon Bonaparte«. Leĝereco inventa, surscenigo lerta, intrigo pasia, fantazio neelĉerpebla kaj energio esprima (virtoj karaterizaj por preskaŭ ĉiuj verkoj) tre gravis. Lia propra kreivo tamen ne sufiĉis la soifon je gloro kaj oro nek la ĉiam kreskantan postulemon de la legantaro. Pro tio li ne nur pruntis ideojn de ĉie ajn sed dungis eĉ ne malmultajn kunlaborantojn el kiuj kelkaj verŝajne mem verkis kompletajn verkojn (ekz. Gaillardet por la dramo »La tour de Nesle«).

Kun la industria ekspluato de lia talento ankaŭ la eraroj multobliĝis. Malpleno intriga, troigoj, ridindaĵoj kaj ĉiam pli da artefaritaj efektoj igis multajn verkojn nedigesteblaj. Oni menciindu ankoraŭ: »Térésa« (1832); »Angèle« (1833); »Catherine Howard« (1834); »Don Juan de Marana« (1836); »Kean, ou désordre et génie« (1836); »Caligula« (1837); »Paul Jones« (1838); sed aparte ankaŭ la komediojn: »Mademoiselle de Belle-Isle« (1839), »Le mariage sous Louis XV« (1841) kaj »Les demoiselles de St.-Cyr« (1843), kiuj evidentiĝis sursceneje teatraĵoj valoraj.

Interesegas liaj vojaĝrakontoj malgraŭ siaj malprofundaj ŝercoj kaj fantaziaĵoj. Li tramigris Svislandon, Italujon, Germanujon, Hispanujon (en la jaro 1846-a li deĵoris kiel historiografo de la Duko de Montpensier kiam lia duka moŝto estis ĉe nupta vojaĝo) kaj Nordan Afrikon. Poste li estis ankaŭ en Sirio kaj en Egipto i.a. Li priskribis tiujn vojaĝojn en la verkoj (1835–59): »Impressions de voyages«, »Quinze jours au Sinaï«, »Le Caucase, voyage« ktp. Kiam modis felietonaj romanoj Dumas - kiu ĉiam bezonis monon pro diboĉega vivstilo - iĝis vera sklavo de la romanfabrikado. La produktado estis tioma ke Dumas paralele okupiĝis pri ses romanoj. Povis esti ke ĉiun semajnon presitis unu nova verko! Tamen restis ankoraŭ tempo al li fondi propran teatrejon (Théâtre historique) al kiu li plejofte liveris proprajn teatraĵojn.

Inter la verkoj, per kiuj Dumas kontentigis la legantaron en kvazaŭ tuta Eŭropo, jenas la plej konataj: »Le comte de Monte-Cristo« (1844–45, 12 vol.), »Les trois mousquetaires« (1844, 8 vol.) krom »Vingt aus après« (1845, 10 vol.) kaj »Vicomte de Bragelonne« (1847, 12 vol.), »La reine Margot« (1845, 6 vol.); krome: »Le chevalier de Maison-Rouge« (1846), »La dame de Monsoreau« (1846) i.a., kiuj ofte (kiel ekzemple »Le comte de Monte-Cristo«, »Les trois mousquetaires«, »La reine Margot«) en drama prilaboro sukcesis ankaŭ teatreje. Virta enhavo mankis al tiuj ĉi romanoj entute; tamen ili riĉas per helegaj efektoj kaj situacioj apenaŭ kredeblaj sed fascinigaj. La Franca revolucio de 1848 interrompis la produktadon nur dum mallonga tempo. Dumas ne sukcesis nek kiel politika verkisto nek kiel deputito. en la 1850-aj jaroj aperis i.a. (parte en la de li fonditaj gazetoj »Le Mousquetaire« kaj »Monte-Cristo«) la romanoj: »Le dernier roi des Français«, »Les Mohicans de Paris«, »Saltéator«, »La princesse Monaco«, »Mémoires d'un jeune cadet« und »Mémoires d'Horace«, granda fantaziaĵo pri Romio. Dum la kampanjo itala Dumas laboris kiel korespondisto partoprenonte la kampanjon sicilian kaj napolan de Giuseppe Garibaldi. Ilin li surpaperigis ĉe »Les Garibaldiens« en 1861.

El aliaj verkoj estu menciataj ankoraŭ aliaj historaj/historiaj-romanecaj verkoj: »Jeanne d'Arc« (1842), »Les Médicis« (1845), »Michel-Ange et Raphaël Sanzio« (1846), »Louis XIV et son siècle« (1847), »Louis XV« (1849), »Louis XVI« (1850) i.a., kiel ankaŭ liaj rememoroj »Mémoires« (1852–54, 22 vol.; 1866, 2 vol.). El la postlasitaĵaro aperis en 1872 la verko »Grand dictionnaire de cuisine« kaj la dramo »La jeunesse de Louis XIV«, kies premiero sukcesa estis en 1873.

Fonto 
Meyers Großes Konversations-Lexikon, Band 5. Leipzig 1906, p. 263-264, kio legeblas tie ĉi interrete.

Bibliografio 
 La Chasse et l’Amour (teatro), 1825
 La noce et l’enterrement (teatro), 1826
 Henri III et sa cour (teatro), 1829
 Christine, ou Stockholm, Fontainebleau et Rome (teatro), 1830
 Napoléon Bonaparte, ou trente ans de l’histoire de France (teatro), 1831
 Antony (teatro), 1831
 Charles VII chez ses grands vassaux (teatro), 1831
 Teresa (teatro), 1831
 La Tour de Nesle (teatro), 1832
 Souvenirs d’Anthony, 1835
 Chroniques de France Isabel de Bavière, 1835
 Kean (teatro), 1836
 Caligula (teatro), 1837
 Mademoiselle de Belle-Isle (Fraŭlino de Bel-Il) (teatro), 1837
 Acté, 1837
 La Salle d’armes, 1838
 Le Capitaine Paul, 1838
 Le Capitaine Pamphile, 1839
 Crimes célèbres, 1839-1841
 Napoléon, 1840
 Othon L’archer, 1840
 Les Stuarts, 1840
 Maître Adam Le calabrais, 1840
 Les Aventures de John Davys, 1840
 Le Maître d’armes, 1840-1841
 Praxède, 1841
 Nouvelles Impressions de Voyage (Midi de la France), 1841
 Excursions sur les bords du Rhin, 1841
 Souvenirs de voyage - Une année à Florence , 1841
 Jehanne la pucelle 1429-1431, 1842
 Le Speronare, 1842
 Le Capitaine Arena, 1842
 Le Chevalier d'Harmental, 1842.
 Le Corricolo, 1843
 Des Demoiselles de Saint-Cyr (teatro), 1843
 Filles, lorettes et courtisanes, 1843
 Georges , 1843
 Sylvandire, 1844
 Fernande, 1844
 Les trois mousquetaires (La tri muskedistoj), 1844
 Le château d’Eppstein, 1844
 Cécile, 1844
 Gabriel Lambert, 1844
 Louis XIV et son siècle, 1844
 Vingt ans après, 1845
 Le Comte de Monte-Cristo, 1845 – 1846
 Une fille du régent, 1845
 La Reine Margot, 1845
 Les Médicis, 1845
 Les Frères corses, 1845
 Le Chevalier de Maison-Rouge, 1845-1846
 La Dame de Monsoreau, 1846
 Le Bâtard de Mauléon, 1846
 Joseph Balsamo, 1846, laŭ la vivo de Giuseppe Balsamo
 Les deux Diane, 1846
 Impressions de voyage, De Paris à Cadix, 1847
 Les Quarante-cinq, 1847
 Le Vicomte de Bragelonne, 1848 (fama sub la nomo L'homme au masque de fer)
 Les mille et un fantômes, 1849
 Le Collier de la reine, 1849
 La Femme au collier de velours, 1850
 La Tulipe noire, 1850
 Le Trou de l’enfer, 1850
 La colombe, 1850
 Le Drame de Quatre Vingt Treize, 1851
 Impression de voyage (en Suisse), 1851
 Ange Pitou, 1851
 Olympe de Clèves, 1851
 La Comtesse de Charny, 1853
 Le Pasteur d’Ashbourne, 1853
 Isaac Laquedem, 1853
 Les Drames de la mer, 1853
 Ingénue, 1853
 Conversations à Turin avec Teofilo Barla, 1853
 La Jeunesse de Pierrot, 1854
 El salteador, 1855
 Une Vie d’artiste, 1854
 Catherine Blum, 1854
 Saphir, 1854
 Vie et Aventures de la princesse de Monaco, 1854
 Les Mohicans de Paris, 1854-1855
 Souvenirs de 1830 à 1842, 1854
 La Jeunesse de Louis XIV (teatro), 1854
 La dernière année de Marie Dorval, 1855
 Marie Giovanni, journal d’une parisienne, 1855
 Le Page du duc de Savoir, 1855
 Les Grands Hommes en robe de chambre, César, Henri IV, Richelieu, 1855 –1856
 Madame du Deffand, 1856
 Les compagnons de Jéhu, 1856
 L’homme aux contes, 1857
 Charles le Téméraire, 1857
 Le Meneur de loups, 1857
 La Dame de volupté, 1857
 Les Louves de Machecoul (La Lupinoj de Maŝkul), 1858
 De Paris à Astrakan, 1859
 Jane, 1859
 Histoire d’un cabanon et d’un chalet, 1859
 La Maison de glace, 1860
 La Route de Varennes, 1860
 Mémoires de Garibaldi, 1860
 Une aventure d’amour, 1860
 Le Père Gigogne, contes pour les enfants, 1860
 La Marquise d’Escoman, 1860
 Une Nuit à Florence sous Alexandre de Médicis, 1861
 Les Morts vont vite, 1861
 Bric à Brac, 1861
 La Princesse Flora, 1863
 La San-Felice, 1863
 La boule de neige, 1863
 Les Blancs et les Bleus1867
 Les Hommes de fer, 1867
 La Terreur prussienne, souvenirs dramatiques, 1868

Postmortaj verkoj 
 Le Grand Dictionnaire de cuisine, 1871
 Création et rédemption, 1863
 La Fille du marquis, 1863
 Le prince des Voleurs, 1863
 Robin Hood le proscrit, 1863
 L’Île de feu, 1863
 Le Chevalier de Sainte-Hermine, 1869 (publikigita en 2005)

En Esperanto aperis 
 Frostiĝinta nazo (tr. Edmond Sós, La Marto, 1912, januaro, p. 12-13)
 Tri rakontoj, tr. E. Deligny, Sain-Omer, 1932 (La timema azeno, De Chamonix al Londono, La bifteko de urso)
 Tri musketeroj, kvina ĉapitro de la unua volumo (Internacia Krestomatio de Kabe)
 Vilhelmo Mona, tr. F. Lallemant, Lingvo Internacia, 1901, p. 10-12
 La grafo de Monte-Kristo, tr. Daniel Moirand, Antverpeno: Flandra Esperanto-Ligo, 2010

Referencoj

Vidu ankaŭ 
 Cherchez la femme
 Karl May
 Jules Verne
 The Musketeer (filmo)
 Alexandre Dumas (pariza metrostacio)

 9059 Dumas
 14238 d'Artagnan

 :Kategorio:Libroj de Alexandre Dumas (patro)

Eksteraj ligiloj 

 http://www.biblioweb.org/-DUMAS-Alexandre-.html 
 
 http://www.dumaspere.com
 Verkoj de Alexandre Dumas
 Frostiĝinta nazo

Francaj verkistoj
Naskiĝintoj la 24-an de julio
Mortintoj la 5-an de decembro
Entombigitoj en la Panteono de Parizo