Romantikismo

Romantikismo estis arta, literatura kaj intelekta movado precipe en la unua duono de la 19-a jarcento en Eŭropo. Ĝi havis siajn originojn en la dua duono de la 18-a jarcento, kaj fortiĝis kiel reago al la Industria Revolucio. Parte la romantikismo estis ribelo kontraŭ aristokrataj sociaj kaj politikaj normoj de la klerismo kaj reago kontraŭ la scienca raciigo de naturo. Ĝi enkorpiĝis plej forte en la vidaj artoj, muziko, kaj literaturo, sed havis gravan efikon ankaŭ al historiografio, eduko kaj naturhistorio.

Distanciĝante de la klasikismo la romantikistoj volas liberiĝi el ties malvastaj reguloj, el la regado de intelekto kaj sobreco. La romantikismon karakterizas strebado al sento kaj fantazio. El tiuj du fontoj la romantikistoj ĉerpas inspiron. Koloron, pitoreskon, eĉ terurecon, svagajn kaj nekontentigeblajn sopirojn ili taksas pli valoraj ol enkapsuligon de nobla klareco kaj reguleco, drastigon kaj esprimivon pli ol moderecon.

Difini la ideon de la romantikismo ŝajnas neebla. La adeptoj de la romantikismo parolis pri ĝi preskaŭ nur per alegorioj. Kio estas nepalpebla, eĉ ne eldirebla, tio iĝis la objekto de la revadoj de la romantikistoj. La tutan spiriton de la romantikismo esprimas Jean Paul per jenaj vortoj: "En la homo estas granda deziro, kiu neniam spertis plenumon: ĝi ne havas nomon; ĝi serĉas sian objekton; sed ĉio, kion vi nomas, kaj ĉiuj ĝojoj ne estas tiu ĉi objekto. Sed ĝi revenas, kiam en somera nokto vi rigardas norden aŭ al foraj montaroj, aŭ kiam lunlumo estas sur la tero aŭ la ĉielo plena de steloj, aŭ kiam vi estas malfeliĉa." Sian klarigon de la romantika spirito daŭrigas la sama aŭtoro jene: "Tiu forta, grandega deziro supren levas nian spiriton, sed kun doloroj kuŝante - ho ve! - ni ĵetas nin alten kiel epilepsiuloj. Sed tiun deziron, kiu neniel estas eldirebla - niaj kordoj kaj tonoj nomas ĝin al la homa animo. Tiam la sopiranta animo ploras pli forte kaj en plendanta ĝojego enkrias inter la tonojn: Jes, ĉio, kion vi eldiras, tio mankas al mi."

Ĝia ĝermoj kaj praformoj estis en Germanio la skolo Sturm und Drang, en Anglio la poetoj William Wordsworth kaj Colerige, en Francio la kulto de la sentemo lanĉita de Jean-Jacques Rousseau kaj Bernardin de Saint-Pierre. Kiel patron de la franca romantikismo oni konsideras François René de Chateaubriand.

Ĉe multaj ĝi manifestiĝis kiel eterna ribelo de la junuloj kontraŭ la "maljunaj barbuloj".

Ŝatataj temoj de Romantikismo 
 Morto
 Individua neordinara fato
 Mal du Siècle
 Religio (ekzemple François René de Chateaubriand: Le Génie du Christianisme, poemoj de Alphonse de Lamartine.
 Perdo de religia fido (ekzemple ĉe Alfred de Vigny, Alfred de Musset)
 Vanteco de ĉio (ekzemple ĉe la fama kaj ofte imitita rolulo de Chateaubriand: René)
 Nekuracebla misestosento
 Sopiro al malfinio
 Amo al naturo
 Mezepoko kaj ties imitado (pri ĉi lasta punkto vidu en Historio de arkitekturo)
 
 Revolucia romantikismo
 Influoj kaj logado (en aliaj landoj!) el Anglio kaj Germanio. (ekzemple S-ino de Staël De l'Allemagne.)
 Naciismo

Verkistoj 
Laŭalfabeta listo de verkistoj konsiderataj kiel reprezentantoj de Romantikismo:
 Achim von Arnim
 Adam Mickiewicz
 Adam Oehlenschlager
 Alfred de Musset
 Alfred de Vigny
 Alphonse de Lamartine
 George Byron
 Clemens Brentano
 Cyprian Norwid
 E. T. A. Hoffmann
 Edgar Allan Poe
 Multatuli
 François-René de Chateaubriand
 Gustave Flaubert
 Gustavo Adolfo Bécquer
 Heinrich Heine
 Herman Melville
 Honoré de Balzac
 John Keats
 José de Espronceda
 Joseph von Eichendorff
 Juliusz Słowacki
 Ludwig Tieck
 Ludwig Uhland
 Nikolaus Lenau
 Novalis
 Percy Bysshe Shelley
 Rafael Pombo
 Samuel Coleridge
 Samuel Taylor Coleridge
 Victor Hugo
 Walter Scott
 William Blake
 William Wordsworth
 Zygmunt Krasiński
 Multatuli

Romantikismo en muziko 

En la muziko, la romantika skolo komenciĝis per Franz Schubert kaj liaj samtempuloj (kelkaj volas inkluzivi ankaŭ la finan periodon de Ludwig van Beethoven) kaj daŭris pli longe ol en la aliaj artoj, sur la eŭropa kontinento ĝis la komenca periodo de Arnold Schönberg, en norda Eŭropo ĝis kaj inkluzive Hugo Alfvén kaj Jean Sibelius.

Romantikismo en pentrarto 
Kiel reprezentantoj de Romantismo en pentrarto oni ofte inkludas la nomojn de Caspar David Friedrich, Eugène Delacroix, William Blake, Francisco de Goya, Johann Heinrich Füssli, Philipp Otto Runge, Piotr Michałowski, Joseph Mallord William Turner

Komparu kun 
 Romantiko

Vidu ankaŭ 
 Antaŭ-romantika
 Nova Romantikismo
 Hispana literaturo de la Romantismo
 Folkloro
 Mezepoko
 Romantika amo
 Realismo
 Superrealismo
 Naciismo
 Ekspresionismo
 Akademio
 Liberalismo
 Literatura movado
 Utilismo
 Klerismo
 Historio de baleto enhavas romantikan epokon.
 La Romantika Manifesto

Eksteraj ligiloj 
 http://www.poetseers.org/the_romantics La romantikaj poetoj
 http://www.emokykla.lt/mokymas/tinklapiai/mk/Romantizmas.html  Romantikismo

Arto
Ismoj
Literaturo laŭ skoloj