alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
František Slavík

František SLAVÍK (naskiĝis la 11-an de aŭgusto 1900 en Bystrá -?) librotenisto, respondeca redaktoro de Bulteno antaŭ dua mondmilito, ĉefdelegito de UEA, estro de Libro-Servo

Ĉeĥoslovako, fabrika oficisto en Praha. Tre aktiva administra funkciulo de ĈAE depost 1928.

EdE-S

Slavik, Frantisek
František Staněk (esperantisto)

František STANĚK (naskiĝis la 5-an de aŭgusto 1905 - mortis la 24-an de februaro 1990) estis ĉeĥa esperantisto, arĥitekto, honora membro de ĈEA.

Li kontribuis al Ĉeĥoslovaka antologio, postmilite li partoprenis asociajn kongresojn kiel delegito de ÚRO (sindikatoj).

Ĉeĥaj esperantistoj
Honoraj membroj de ĈEA
Adolf Staňura

Adolf STAŇURA (naskiĝis la , mortis la ) estis ĉeĥa esperantisto kaj komercisto.

En 1933 li kunfondis la Esperanto-societon Nova Vivo en Radvanice. Li verkis paroladojn por Esperanto-elsendoj en radio Ostrava, gvidis la ĉeĥan Lingvan Komitaton, kreis krucenigmojn, adaptis stenografion al Esperanto kaj tradukis La perdita vizaĝo de Josef Nesvadba. En 1959 Staňura transloĝiĝis al Ostrava-Poruba kaj tie fariĝis klubestro en 1967. En 1979 estis Staňura nomumita prezidanto de lingva komisiono; samjare li transloĝiĝis al Havířov. Ekde 1983 li komencis laŭ deziro de redaktoro de asocia gazeto Starto verki recenzojn pri esperantaj libroj. Li estis honora membro de ĈEA.

Tradukoj de Adolf Staňura 
 Josef Nesvadba La perdita vizaĝo (Ĉeĥa Esperanto-Asocio, 1974)
 Meze de Eŭropo... skize pri la historio de Ĉeĥoslovakio (esperantigis E. Seemannová; O. Kníchal; A. Staňura. - Praha: [Panoramo], 1980. - 99 p. : ilustr.)
 Augustin Pitlík Esperanto kaj Ido (el la ĉeĥa gazeto "Národní obzor", 20. feb. 1914, Havířov, 1987. - 5 folioj)
 Karel Čejka Afero "La vizito" (En: Orbito nula 1 : sciencfikcio kaj fantasto, p.115 - 116)
 Jaroslav Konáš Deĵora vojaĝo (En: Orbito nula 1 : sciencfikcio kaj fantasto, p. 55 - 60)
 Vladimir Páral Verdikto en 2300 (En: Sferoj: sciencfikcio kaj fantasto, p. 23 - 33, vol. 4)
 Hana Pechulová La koncerto (En: Sferoj : sciencfikcio kaj fantasto, p. 33 - 34, vol. 5)
 Jaroslav Veis Duplikataparato de Henderson (En: Sferoj : sciencfikcio kaj fantasto, p. 31 - 35, vol. 1)
 Jaroslav Veis La renkontiĝo (En: Sferoj: sciencfikcio kaj fantasto, p. 27 - 30, vol. 2)

Ĉeĥaj esperantistoj
Honoraj membroj de ĈEA
Václav Špůr

Václav ŠPŮR (naskiĝis la 13-an de julio 1915 - mortis la  15-an de julio 1996) estis ĉeĥa esperantisto, administrinto de la Somera Esperanto-Kolegio en Doksy, honora membro de ĈEA.

Laŭprofesie ekonomo, direktoro de Ŝta-ta Ŝparkaso en Poděbrady kaj Doksy, ĉefa ekonomo de Ŝtata Bieno Dubá kaj ĝis 1980 vicdirektoro de Distrikta Terkultura Administracio (Česká Lípa). 

Li aktivis en kelkaj sportbranĉoj, ankaŭ kiel trejnisto en teniso, gvidis kursojn de la angla kaj germana lingvoj kaj servis al filatelistoj kiel tradukanto. 

En 1946 li kun Karel Šolc, Ĉe-instruisto, fondis Someran Lernejon de Esperanto en Doksy, kun 4 ĝis 5 gradoj. Post kelkaj jaroj la titolo "Lernejo" estis laŭdeve forlasita kaj anstataŭe akceptita "Kolegio". Krom Doksy Špůr kunorganizis SKE en Slovakio: 1950 en Svit, 1952 Poprad. Li iniciatis prezenti en Doksy la dramon de J. Vrchlický "Noc na Karlštejně" (Nokto en Karlův Týn) fare de teatra Societo K. H. Mácha enkadre de ĝia festivalo. Pro sia laboremo kaj kompetento Václav Špůr fariĝis membro de Ĉeĥoslovaka Esperanto-Komitato (ĈSEA, 1959-1968) poste komitatano de ĈEA, prezidanto de ĝia kontrola kaj revizia komisiono, membro de la ekzamena komisiono, kaj gvidis, sub komisio de ĈEA, korespondajn kursojn de Esperanto en ses lokoj.

Ĉeĥaj esperantistoj
Honoraj membroj de ĈEA
Štěpán Urban

Štěpán Urban (aŭ Stefo Urban) (naskiĝis la 4-an de oktobro 1913 en Bořanovice, mortis la 4-an de majo 1974 en Prago) estis ĉeĥa komponisto, instruisto de muziko kaj esperantista poeto.

Li laboris kiel muzika pedagogo en konservatorio kaj komponisto, verkis plurajn lernolibrojn pri muziko. Unu el liaj lernantinoj estis lia posta unua edzino, esperantista poetino Eli Urbanová.

Li esperantistiĝis en 1950 kaj baldaŭ verkis novelojn, artikolojn, satirajn versaĵojn, komponis por versaĵoj de konataj esperantistoj. Liaj poemoj estis plurfoje premiitaj en la Belartaj Konkursoj. Plue li verkis aŭ tradukis pli ol cent satirajn poemojn. 

Lia verkaro estis prezentita kadre de la tutjara ekspozicio "Esperanto kaj muzoj" en la Esperanto-Muzeo en Svitavy (2013-2014) 
[, p. 38].

Eldonitaj verkoj

La sorĉisto (1954. En: 33 rakontoj: p. 203)
Nova Ezopo (Antaŭparolo de Poul Thorsen. Ilustr. de Jaromir Skřivánek. - La Laguna: Régulo, 1961. - 127 p.)
La forlasita gitaro / Tragedio sur la kajo. (1989. En: Trezoro: la Esperanta novelarto; p.419 - 426, vol. 1)
Guto (1991. En: Nova Esperanta krestomatio/Hrsg.: Auld, William; p.427)

En manuskripto 

Taglibro de Esperantisto
Don Q de l' Espero
Kolumbiado (satiroj)
La Serĉado (poemciklo)
Hirtaj Kantoj 
Tra l' Pordotruo

Ĉeĥlingve
Abeceda hudby. Obecná hudební nauka (Aboco de la muziko. Ĝenerala muzika scienco, 1944)
Na kytaru bez not (Gitarludado sen muziknotoj, pluraj eldonoj)
O kytaře. Dějiny, vývoj, význam nástroje (Pri la gitaro. Historio, evoluo, signifo de la instrumento, 1944)
Přípravná škola hry na kytaru; melodie, akordy, písně s doprovodem sólové kytary (Prepara lernolibro de gitarludado; melodioj, agordoj, kantoj akompanataj de solgitaro)

Sonregistraĵoj
 Black Fan - surgitare interpretas Martin Mysliveček  
 Impromptus - surgitare interpretas Josef Mazan

Registraĵoj de la esperantlingvaj verkoj 
 Atlantis (origina rakonto) - laŭtlegas Miroslav Smyčka (2014) 
 Spegulo (origina poemo) - laŭtlegas Miroslav Smyčka (2014)

Literaturo 

 NOVOBILSKÝ, Vlastimil. Štěpán (Ŝtefo) Urban (4.10.1913-4.5.1974). En: Starto, 2013, n-ro 4, p. 123

Referencoj

Eksteraj ligiloj

 Verkoj de kaj pri Ŝtepán Urban en la Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo  
 Pri Štěpán Urban en la retejo de lia edzino Jaroslava Urbanová  (ĉeĥlingve)

Ĉeĥaj esperantistoj
Karel Traxler

Karel TRAXLER (naskiĝis la 19-an de junio 1914 - mortis la 30-an de majo 2012 en Příbram) estis ĉeĥa juristo kaj esperantisto, JUDr., aŭtoro de Esperanta-ĉeĥa jura vortaro kaj Ĉeĥa-esperanta jura vortaro.

Li studis la juran fakultaton de Universitato de Karolo en Prago. Ĝis 1980 laboris kiel profesia juĝisto en la sfero civiljura. En 1978 emeritiĝis kaj laboris en Příbram kiel jurkonsilanto en Konsultejo por Familio, Geedzeco kaj Interhomaj Rilatoj.

Kun Esperanto li konatiĝis jam kiel gimnaziano, sed detale komencis okupiĝi pri ĝi nur post 1970 kiel membro de Esperanto-Klubo en Příbram, kie li gvidis kurson de Esperanto. Dum sia restado en Kanado (Calgary) li vizitadis lokan Esperanto-klubon, kie li kunlaboris pri la Esperanta kaj ĉeĥa partoj de plurlingva sporta vortareto, eldonita okaze de Vintraj Olimpikoj 1988 en Calgary. Antaŭ la 81-a UK en Prago 1996 li verkis por la revuo Naše rodina (Nia familio) artikolon "Úvahy o mezinárodním jazyku" (Rezonoj pri la internacia lingvo) kun precipa prezento de Esperanto. En tiu fako liaj ĉefaj verkoj estas juraj vortaroj ĉeĥa-esperanta (1986) kaj esperanta-ĉeĥa (1986), pri kiuj li povis labori danke al kompreno kaj subteno de la edzino Olga kaj filo Jiří (Georgo).

Verkoj
La fonemo ĥ kaj ties transformoj en la internacia scienca leksikologio (En: AEST 1980, Ústí nad Labem)
Právnický slovník česko-esperantský - Jura vortaro ĉeĥa-Esperanta (Praha, Ĉeĥa Esperanto-Asocio, 1986, 137 p.)
Právnický slovník esperantsko-český - Jura vortaro Esperanta-ĉeĥa (Praha, Ĉeĥa Esperanto-Asocio, 1986, 164 p.)

Eksteraj ligiloj 
Retejo de Karel Traxler

Ĉeĥaj esperantistoj
Jiří Vychodil

Jiří VYCHODIL (naskiĝis la 4-an de marto 1940 - mortis la 9-an de septembro 2012) estis blinda ĉeĥa esperantisto kaj eksprezidanto de la sekcio de nevidantoj, profesie telefonisto, honora membro de ĈEA kaj de UEA.

Denaske nevidanta, post lernejo por blinduloj en Prago li studis en ŝtata konservatorio. De 1960 ĝis 1980 li laboris kiel instruisto pri pianludado kaj ĝis sia emeritiĝo kiel informisto en asekura kompanio.

Li lernis Esperanton en 1954 kaj ekzameniĝis ĉe Ĉeĥa Esperanto-Asocio kaj UEA/ILEI. En ĈEA li kunfondis la sekcion de blinduloj kaj prezidis ĝin de 1976 ĝis 1999, instruis kaj kunlaboris pri vortaroj kaj lerniloj, redaktis la porblindulan revuon Aŭroro, helpas la organon de LIBE kaj brajligas kongresajn materialojn. En 1996 li gvidis la Internacian Kongreson de Blindaj Esperantistoj kaj membris en LKK de la 81-a UK en Prago. Vychodil estas honora membro de ĈEA ekde 1999.

Estante tute blinda, li partoprenas Esperanto-aranĝojn en akompano de iu el la familianoj. Ofte li piane akompanas kantistojn dum koncertoj.

Dum la 89-a UK en Pekino li estis nomumita Honora Membro de UEA, honora membro de UEA ekde 2004.

Eksteraj ligiloj 
 Aŭroro 

Ĉeĥaj esperantistoj
Honoraj membroj de ĈEA
Jiří Menzel

Jiří MENZEL (naskiĝis la 23-an de februaro 1938 en Prago, mortis la 5-an de septembro 2020) estis ĉeĥa reĝisoro, scenaristo kaj aktoro.

En 1967 li gajnis premion Oskaro pro la filmo "Severe gardataj trajnoj" laŭ rakonto de Bohumil Hrabal. Laŭ la sama aŭtoro li kreis ankaŭ filmojn "Alaŭdetoj sur fadeno" kaj "Hartondado". Por Oscar estis nomumita (sed ne ricevis ĝin) lia alia komedia filmo "Vilaĝeto mia integrita". Grava filmo estas komedio "Kaprica somero" laŭ bonhumora rakonto de Vladislav Vančura, pri kiu oni kredis, ke ĝi estas nefilmebla pro speciala lingvaĵo de la aŭtoro. La reĝisoro kun la aktoroj sukcesis kapti la etoson de la verko ĝuste per konservo de la lingva ĵonglado. En la filmo la reĝisoro ludis unu el la ĉefaj roloj de komedianto Ernestĉjo. De la sama aŭtoro li filmigis romanon "Fino de malnovaj tempoj". Kiel aktoro li aperis ankaŭ en televidaj enscenigoj.

Liajn paĝojn kun portreto vi trovos je la adreso:
http://www.artfilm.sk/jury96/s_menzel.html

Filmoj, kiujn li reĝisoris:

1963 - Umřel nám pan Foerster (Mortis al ni s-ro Foerster)
1965 - Zločin v dívčí škole (Krimo en knabina lernejo), Perličky na dně (Perloj surfunde)
1966 - Ostře sledované vlaky (Severe gardataj trajnoj)
1968 - Rozmarné léto (Kaprica somero), Zločin v šantánu (Krimo en kantejo) (en ambaŭ filmoj la reĝisoro ankaŭ mem aktoris)
1969 - Skřivánci na niti (Alaŭdetoj sur fadeno)
1974 - Kto hledá zlaté dno (Kiu serĉas oran fundon)
1976 - Na samotě u lesa (En solejo ĉe arbaro)
1978 - Báječní muži s klikou (Bravaj viroj kun filma kranko) (ankaŭ aktoris)
1980 - Postřižiny (Hartondado)
1983 - Slavnosti sněženek (Festenoj de neĝboruloj)
1985 - Vesničko má středisková (Mia vilaĝeto integrita)
1989 - Konec starých času (Fino de malnovaj tempoj)
1990 - Žebrácká opera (Almozula opero)
1994 - Život a neobyčejná dobrodružství vojáka Ivana Čonkina (Vivo kaj neordinaraj aventuroj de soldato Ivan Ĉonkin)

Li aktoris ankaŭ en filmoj de aliaj reĝisoroj:
1964 - Obžalovaný (Akuzito), Každý den odvahu (Ĉiutage kuraĝon), Kdyby tisíc klarinetů (Se mil klarnetoj), Místo v houfu (Loko en homamaso)
1965 - Bloudění (Celserĉa vagado), Nikdo se nebude smát (Neniu ridos)
1966 - Flám (Diboĉa noktumado), Hotel pro cizince (Hotelo por fremduloj), Návrat ztraceného syna (Reveno de perdita filo)
1967 - Dita Saxová, Soukromá vichřice (Privata uragano)
1968 - Spalovač mrtvol (Bruligisto de kadavroj)
1970 - Nevěsta (Fianĉino)
1973 - 30 panen a Pytagoras (30 virgulinoj kaj Pitagoro)
1976 - Hra o jablko (Vetludo pri pomo)
1979 - Hra na tělo (Ludo je korpo), Modrá planeta (Blua planedo),
1981 - Buldoci a třešně (Buldogoj kaj ĉerizoj)
1982 - Srdečný pozdrav ze zeměkoule (Korsaluto el la terglobo), Upír z Ferratu (Vampiro el Ferrato)
1983 - Fandy, ó Fandy (Fandy, ho Fandy)
1986 - Utekajme, už ide (Ni forkuru, li jam iras)
1989 - Něžný barbar (Tenera barbaro)
1990 - Zvláštní bytosti (Specialaj estaĵoj), Marta a já (Marta kaj mi)
1992 - Das Lange Gespraech mit dem Vogel /TV/
1993 - Petite Apocalypse
1994 - Joint Venture
1996 - Draculův švagr (bofrato de Drakulo)

Referencoj 

Ĉeĥaj aktoroj
Ĉeĥaj reĝisoroj
Lunatiko (muzikgrupo)

Lunatiko estas muzikgrupo, kiu produktas elektronikan muzikon en Esperanto. Ĝia ĉefkantisto estas Igor Wasilewski el Pollando kiu esperantiĝis en 2000. Stile temas pri elektronika muziko (trenco, haŭzo). Igor ankaŭ faras hiphopan muzikon kun la muzikgrupo Eterne rima.

Diskografio
 Elektronika kompilo (2003) - Lunatiko kontribuis per "Planedo Esperanto" kaj "Aŭskultu"

Esperantaj muzikaj grupoj
Humber (rivero)

Humber : estuaro de la riveroj Ouse kaj Trent.

Longeco - 61 kilometroj.

Humber Ponto (angle, Humber Bridge) – tre longa unuopspana ponto konstruita en 1981.

Ĉe la buŝo de la rivero troviĝas la tre bonkonata lumturo – Spurn Head (Spurn Kapo)

Gravaj Havenoj – Hull, Grimsby, Immingham

En 2002 la Humber estis la dua plej grava rivero laŭ kvanto de varoj en Britio.

Regulaj ŝipvojoj por pasaĝeroj - Hull – Roterdamo (ĉiutage), Hull – Zeebrugge (ĉiutage).

Eksteraj ligiloj 

 http://www.humberbridge.co.uk 

Riveroj en Britio
Amy Johnson

Amy JOHNSON (naskiĝis la 1-an de julio, 1903, mortis la 5-an de januaro, 1941) estis angla pilotino. Ŝi naskiĝis en Hull.

Ŝi famiĝis en 1930 pro flugado de Britio al Aŭstralio – kiel unua virino ŝi faris tion.

Eble ŝia plej granda sukceso estis en 1936 kiam ŝi flugis de Britio al Kaburbo (Capetown), Sud-Afriko kaj revenis. Ŝi rompis la rekordon.

Dum la Dua mondmilito ŝi laboris kiel piloto kaj mortis en akcidento ĉe la estuaro de la Tamizo.

Eksteraj ligiloj 

 http://www.sciencemuseum.org.uk/on-line/amy-johnson/index.asp  
 http://www.bbc.co.uk/humber/famous_folk/amyjohnson/biog1.shtml 
 https://web.archive.org/web/20031004032427/http://www.bbc.co.uk/education/beyond/factsheets/makhist/makhist7_prog13c.shtml 
 http://www.eastriding.gov.uk/sewerby
Brita Muzeo

La Brita Muzeo () en Londono estas unu el la plej grandaj kaj bonkonataj muzeoj en la mondo, etnografia kolektaĵejo de la Unuiĝinta Reĝlando, en la londona distrikto Bloomsbury. La historio de la muzeo (kaj la libraro) reiras ĝis 1753, kiam la registaro aĉetis artotrezoron kaj libraron de Siro Hans Sloane (1660–1753). La fondon de la muzeo kaj libraro ebligis parlamenta leĝo. Ĝi malfermis la pordon en 1759 por la publiko en la tiama konstruaĵo Montagu Hous. La nuna muzea konstruaĵo estis konstruita inter 1823-1852 sur loko de la Montagu House, planita de Siro Robert Smirke, en klasicisma stilo.

En posedo de muzeo troviĝas gravaj antikvaj kaj mezepokaj artotrezoraĵoj kaj artobjektoj. Oni ekspozicias la ortografiajn kolektaĵojn en la Museum of Mankind, en alia parto de Londono.

La libraro de British Museum kuniĝis en 1973 kun aliaj gravaj kolektaĵoj kaj estiĝis la British Library.

Elstare interesaj objektoj :-

 La Marmoraĵoj Elgin ( Elgin Marbles) – statuoj kaj skulptaĵoj el la Partenono en Ateno.
 La Magna Carta – el la jaro 1215 - baza dokumento pri anglaj liberecoj.
 La Kolekto de Stein – el Centra Azio.
 La Rozeta Ŝtono, kiu ebligis komprenadon de la antikva egipta lingvo.

Adreso - Great Russell Street, Londono. WC1B 3DG, plej apuda subtera fervojo - Holborn

 
Muzeoj en Londono
T. S. Eliot

Thomas Stearns ELIOT (naskiĝis la 26-an de septembro, 1888, mortis la 4-an de januaro, 1965), estis poeto naskiĝinta en Usono, verkisto de teatraĵoj, kaj literatura kritiko.

Eliot naskiĝis en altklasa familio de Sankta Luiso, Misurio; la fama prezidanto de la Washington-Universitato Tom Eliot estis kvingrada kuzo. La gravaj verkoj de Eliot montras malmultajn signojn pri St. Louis, sed estis, dum lia junaĝo, meblovendejo Prufrock en tiu urbo.

Sed T.S. Eliot fondis siajn vivon kaj literaturan karieron en Anglio, post la nuligo de planoj vojaĝi al Germanio pro la ekesto de la Unua mondmilito. Post la milito, en la 1920-aj jaroj, li pasigis tempon kun aliaj grandaj belartistoj en la kvartalo Montparnasse en Parizo, kie li estis fotografita de Man Ray. En la universitato li esploris Budhismon kaj lernis Sanskriton.

Per la influo de Ezra Pound li fariĝis konata per la eldono de poemo, The Love Song of J Alfred Prufrock ("La amkanto de J. Alfred Prufrock"), en 1915. Lia stilo estis freŝa kaj modernisma, en klara kontrasto al multe da la pastora poezio de tiu tempo.

En 1922, la eldono de The Waste Land ("La detruita lando") fariĝis unu el la ĉefaj ekzemploj de la nova ondo de poezio de tiu tempo. The Waste Land estis vidata kiel reprezento de la seniluziiĝo de la postmilita generacio. Iuj opinias ke la distinga dependo je aludo, aparte al figuroj de la greka kaj latina mitologioj, de la poemo estas malforto kiu ekskludas la "averaĝan" leganton, sed tamen la poemo restas unu el la plej legataj verkoj de Eliot.

Lia pli malfrua verkaro estas pli religia, li estis konvertinta al la eklezio Anglikana, kaj enhavas i.a. la verkojn Ash-Wednesday ("Cindromerkredo") kaj Four Quartets ("Kvar kvaraĵoj"). Eliot konsideris "Kvar Kvaronpoemoj" sia majstroverko, ĉar ĝi fontis el lia vasta scio de mistikismo kaj filozofio.

El la teatraĵoj de Eliot, kiuj estas plejparte poeziaj, estas i.a. Murder in the Cathedral ("Murdo en la katedralo", 1935), rekte religia verko pri la morto de Skt. Tomaso Becket. Li konfesis influon de i.a. Lancelot Andrewes predikanto de la 17-a jarcento. Pli malfrue, li estis dungita al la komitato formita por krei la "Novan Anglan" tradukon de la Biblio.

En 1948, li ricevis la Premion Nobel de Literaturo, dum samtempe lia amiko Ezra Pound estis tenita en mensmalsanulejo.

Poste, lia libro de poezio por infanoj Old Possum's Book of Practical Cats ("La libro de Old Possum pri praktikaj katoj", 1939) estis la bazo de la popularega muzika teatraĵo de West End and Broadway verkita de Andrew Lloyd Webber, Cats ("Katoj").

Vidu ankaŭ 
 Renouveau catholique

Eksteraj ligiloj 
 Verkoj de Eliot  ĉe Project Gutenberg (angle)

Usonaj poetoj
Nobel-premiitoj pri literaturo
Sankta Luiso
Usonaj Nobel-premiitoj
TEJO-aktuale

TEJO-aktuale estas retpoŝta novaĵletero de la Tutmonda Esperantista Junulara Organizo (TEJO). Ĉiu povas aboni ĝin senpage. Ĝi aperas ĉiusemajne kaj enhavas nur koncizajn, konkretajn informojn pri la junulara Esperanto-movado kaj ligilojn al interesaj retpaĝoj. Oni povas libere sendi novaĵojn koncerne junularan Esperanto-vivon al la redakcio. Pri ĝia redaktado aktuale respondecas Jan Kozousek.

Referencoj

Vidu ankaŭ 
 TEJO Tutmonde - informilo de TEJO pri junulara Esperanto-movado
 Kontakto - soci-kultura revuo de TEJO

Eksteraj ligiloj 
 La abonilo (troviĝas en suba parto de ĉiu paĝo)
 La arkivo
 La ideo

TEJO
Menonitismo

Menonanoj, aŭ menonitoj (laŭ PIV), estas anabaptistoj kaj kristanoj. La svisa anabaptisma historio komenciĝis en 1525 en Zuriko, Svislando. La movado anabaptisma disvastiĝis el Svislando ĝis Nederlando, kie la gvidanto Menono Simonido donis al ĝia ĉeffadeno sian antaŭnomon.

Pacifistoj:
La Svisaj anabaptistoj proklamis sin pacifistoj jam en 1527 per la Konfeso de Schleitheim, redaktita de Michael Sattler. Ne ĉiuj anabaptismaj grupoj, precipe tiuj pli norde en Eŭropo, deklaris sin pacifistoj. Tamen nur la grupoj pacifismaj plu vivas ĝis hodiaŭ.

Menonanaj religiaj grupoj

 Menonanoj konservativegegaj
 Ŝvacedruvera amiŝismo
 Nebraska amiŝismo
 Menonanoj konservativegaj
 Amananismo
 Nova amananismo
 Malnov-ordena menonanismo
 Malnova kolonia menonanismo
 Menonitoj konservativaj
 Biĉia amanismo
 Konservativa menonanismo
 Meksikaj malnov-koloniaj menonanoj
 Paragvajaj ĉakaj menonanoj
 Menonanoj modernaj
 Konferenco Ĝenerala de la Eklezio Menonana
 Malnova menonanismo
 Menonana fratarismo
 Diverslandaj
 Meksikaj menonanoj
 Rusaj menonanoj

Vidu ankaŭ 
 Amiŝismo, Amananoj
 Konfeso de Schleitheim
 Mondkonferenco menoanisma

Eksteraj ligiloj 
 http://www.mennosimons.net anglalingvaj ligiloj pri Menno Simons
 http://www.mennoniten.de menoanismo en Germanio (de)
 http://sweb.cz/Mennonites.CZ oficialaj paĝoj de menoanismo en Ĉeĥio (cs)
 Menoanoj en Bolivio  (ca, en, es)
 Menoanismaj lernejoj  (ca, en, es)

Alinomendaj artikoloj
 
Rebaptismo
Ismoj
Anabaptismo

Anabaptismo ("rebaptantoj", el la greka ανα ana = ree + βαπτιζω baptizō = bapti; ) estas nomo, donita de iliaj malamikoj, al diversaj kristanaj grupoj, kiuj baptas plenkreskulojn, kiujn oni jam baptis infanaĝe.

Historio 
La movado komenciĝis en Svislando en 1525, unu jaron post la ekribelo de germanaj kamparanoj. Dum la ribelo Marteno Lutero subtenis la nobelojn kontraŭ la kamparanoj. Rezulte, la socio estis preta por "dua reformacio". Anabaptismo unue aperis en Zuriko, Svislando, kaj poste disvastiĝis ĝis Nederlando. La anabaptistoj svisaj, male ol kelkaj anabaptistaj grupoj pli nordaj (ekzemple tiuj en Monastero), estis ekde la komenco pacifistaj (vidu sub Schleitheima konfesio). Pro siaj kredoj je senperforto kaj rebaptado, la anabaptistojn svisajn multe suferigis aŭtoritatoj svisaj. La persekutado venis egale de la protestantoj, kiel de la katolikoj. Post Menno Simons, la anabaptistoj en Nederlando estis regrupigitaj kaj redifinitaj, kaj ili iĝis pacifistoj.

Anabaptistoj 
Anabaptistoj estas anoj de iu el pluraj kristanaj sektoj, kiuj malagnoskas la validecon de la baptado de infanetoj. La nomo estas donita al ili de la oponantoj: ĝi signifas "rebaptantoj", sed laŭ la anabaptista vidpunkto tio malpravas, ĉar ili ne taksas la unuan, "oficialan" bapton bapto. La plej fruaj anabaptistoj aperis antaŭ 1500 en la montoj de norda Italio kaj Svislando, kaj ili verŝajne devenis de grupoj parencaj al la Valdenanoj. Pro persekutado en la epoko de la Granda Reformacio, grupoj de anabaptistoj komencis migri alilanden; multaj atingis la pli liberalan Nederlandon, kie ili floris sub gvidantoj kiel Menno Simons. Poste multaj transmariĝis al la usoniĝontaj kolonioj, kie la plej konservativega frakcio, la Amananoj, ankoraŭ nun rifuzas uzi elektron kaj aŭtomobilojn.

La anabaptistoj ĝenerale baptas plenkreskintajn kredantojn per verŝado (ne per mergado aŭ trempado, kiel ĉe la baptistoj) kaj havas organizan strukturon kongregacian (simile al la baptistoj). Kontraste al la baptistoj, la anabaptistoj, kaj precipe ilia ĉefa subgrupo, la Menonitoj, estas forte kaj formale pacifismaj, plej ofte rifuzante militservi, evitante politikan agadon, kaj ofte turnante siajn misiajn klopodojn al porpaca agado. En tio ili pli similas al la Kvakeroj ol al la baptistoj.

Listo de gvidantoj 
Menno Simons - Jakob Ammann - Michael Sattler - Konrad Grebel - George Blaurock - Felix Manz - Jakob Hutter - Peter Riedemann - Andreas Ehrenpreis - Johannes Waldner

Listo de anabaptistaj tekstoj 
Schleitheima konfesio - Konfesio de Dordrecht - Rechenschaft

Vidu ankaŭ 
 Mondkonferenco menoanisma
 Apokatastazo

Eksteraj ligiloj 

 http://www.anabaptistnetwork.com/schleitheimconfession 
 http://www.mwc-cmm.org/Directory/mbictotal.html
 http://www.gameo.org/encyclopedia/contents/a533me.html
 http://www.anabaptistnetwork.com 
 Menno Simons.net

Kristanaj organizaĵoj laŭ konfesioj
Protestantismo
Amiŝismo

Amiŝo estas ano de religia grupo anabaptista kaj menonitdevena.

Fruaj amiŝaj kutimoj 
Kaj amiŝoj kaj menonitoj estas pacistoj. Amiŝoj frue diferenciĝis el la menonitoj en tio, ke la amiŝoj malpermesis la portadon de vestaĵoj kun butonoj, dum la menonitoj permesis ilian portadon. Por la amiŝo, la butono estis simbolo de la armeo, ĉar tiuepoke estis la armeanoj, kiuj unue portis butonojn. Ankoraŭ hodiaŭ, la amiŝoj ne portas eksterajn jakojn kun butonoj.

Alia frua kutimo, kiu apartigis la amiŝojn el la menonitoj (kaj la unua kialo por la disiĝo de 1693) estis la insisto de la amiŝoj aserti la eviton (izoladon) de membroj, kiuj elektis forlasi la sekton. La amiŝoj favoris striktan praktikadon de la evito de ĉi tiuj eks-membroj. La menonitoj, tamen, ne strikte devigis al ĉi tiun praktiko.

Alia kutimo plu estas la izolado de la komunumo de la ekstera mondo, kiel sekurigo por la fido kaj ĝia vivstilo, kaj kontraŭ la malbonoj de la moderna mondo.

Historieto 
La amiŝoj estas la idoj de svisaj anabaptistoj, kies origino datiĝas de 1525, unu jaron post la komenco de la ribelo de germanaj kamparanoj. Tio estis kamparanribelo, en kiu Marteno Lutero subtenis la nobelulojn kontraŭ la kamparanoj. Rezulte, la socio estis preta por "dua reformacio". La anabaptismo unue naskiĝis en Zuriko, Svislando, kaj poste ĝi disvastiĝis ĝis Nederlando. Kontraŭe al kelkaj anabaptistaj grupoj pli nordaj (ekzemple tiuj en Munstero), la svisaj anabaptistoj estis ekde la komenco pacifistaj (vidu la konfesion de Schleitheim). Pro siaj kredoj je senperforto kaj rebaptado, la svisaj anabaptistoj treege suferis la persekutojn de la lokaj aŭtoritatoj. La persekutado venis same el la protestantoj, kiel el la katolikoj.

Fine de la 17-a jarcento, la anabaptistoj, kiuj dume nomis sin Menonitoj laŭ la nederlanda anabaptista gvidanto Menno Simons, komencis fuĝi el Svislando amase. Ili trovis rifuĝejon en la Palatinato kaj en Alzaco. Estas tie en Alzaco, kie la amiŝoj disiĝis de la menonitoj.

La amiŝa divido estis gvidita de Jakob Ammann. La amiŝoj apartiĝis el la menonitoj en 1693 en Alzaco. Le disiĝo vidis Jakob Ammann prediki novan reiron al pli rigora kaj ne-mondema vivstilo. La plejmulto el la menonitoj, kiuj elektis sekvi Jakob Ammann, estis svisaj menonitaj rifuĝintoj en Alzaco. Kelkaj menonitoj en Svislando kaj en Palatinato elektis ankaŭ sekvi Jakob Ammann, sed tie ili reprezentis minoritaton el la menonitoj.

Dum en Alzaco kaj en Palatinato ekzistis pli da tolero por la svisaj anabaptistoj ol en ilia hejmlando Svislando, ĉi tiuj teritorioj estis jam ne pacaj. Fakte, Alzaco kaj la Palatinato, kun ilia situo en la koro de Eŭropo estiĝis la bastiono por multaj el la militoj de la 17-a jarcento. Post jardekoj de milito la amiŝoj, la menonitoj kaj iliaj najbaroj estis pretaj forlasi la teritorion kaj sin turni al Ameriko. Ĉar dum la jaroj de milito la rikoltoj estis bruligitaj kaj la malsatego kaŭzis eĉ kanibalismon inter la kamparanoj.

Vidu ankaŭ 
 Pensilvangermana dialekto
 Menonanismo

Eksteraj ligiloj 

 multaj fotaj impresoj pri amiŝaj meninitoj elmigrintaj al Bolivio, serĉe al vivo pli izolita ol eblas en nuntempa Usono 

 
Rebaptismo
Kristanismo en Usono
Ismoj
Konfesio de Schleitheim

La Konfesio de Schleitheim () estis redaktita en februaro 1527 de konferenco gvidata de Michael Sattler en la vilaĝo Schleitheim, Svislando.

La deklaracio de fratara unuiĝeco 
 Baptado de plenaĝuloj
 Ekskomuniko
 Rompado de pano
 Apartigo de malbono
 Paŝtistoj en la komunumo
 Uzo de la glavo
 Malpermeso ĵuri

Eksteraj ligiloj 
 Originala teksto de la Konfeso de Schleitheim  

Protestantismo
Huteritoj

Sekto anabaptista, pacifista kaj kristana fondita en 1528. Ili plu parolas la huteritan dialekton de la germana.

Ŝmidlajtaj huteritoj, Lererlajtaj huteritoj, Dariuslajtaj huteritoj

Kristanismo
Huterita dialekto

Lingvoj > Hindeŭropa lingvaro > Ĝermana > okcidenta Ĝermana > Germana lingvo < Huterita Dialekto >

La huterita dialekto (huterite: Hutterish) estas parolata en Kanado kaj en Usono fare de ĉirkaŭ 40 000 parolantoj. La plejmulto el ili estas huteritoj kaj vivas komunume. Ĉi tiu germandevena dialekto estas miksigita kun malmultaj vortoj el la rusa kaj multaj vortoj el la angla lingvoj pro tio, ke la huteritofonoj vivis en Rusio antaŭ ol enmigri al Usono kaj al Kanado. La huterita formo de lingvo ne estas pli malsama ol aliaj germanaj dialektoj. La huterita lingvo nur estas opiniita kelkfoje lingvo kaj ne dialekto, ĉar la angla lingvistiko normale ne uzas la sistemon de "ausbau language", "abstand language" kaj "dach language" aŭ germane "Ausbausprache", "Abstandsprache" kaj "Dachsprache". Huteritoj uzas germanan lingvon kiel "Dachsprache". Pro tio la angla lingvistiko nek povas solvi la problemon de la diversaj germanaj dialektoj nek la problemon de la diversaj italaj dialektoj.

Vokaloj: la normgermanaj kontraŭ la huteritaj
 normgermana /oi/ > huterita /ai/
 normgermana /ai/ > huterita /a/

Huterita nazaligo
 normgermana /dn/ > huterita /n/

Vidu ankaŭ 
 Pensilvangermana dialekto

Eksteraj ligiloj 
 http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=GEH 

Germana lingvo
Lingvoj laŭ alfabeto
Lingvoj de Kanado
Menno Simons

Menono Simonido (la literumo ne estis fiksita kaj oni trovas tre diversajn formojn; "Sim(m)ons(z(oon))" ne estas familia nomo, sed nur la antaŭnomo de lia patro) (1496 - 1561) estis anabaptisma komunumestro el Frislando (nun en norda Nederlando kaj nordokcidenta Germanio). Li ordiniĝis kiel romkatolika sacerdoto kaj servis pastre en la gepatra vilaĝo, sed ĉ. 1530 li komencis dubi pri diversaj katolikaj doktrinoj, kaj serĉante la veron en la Biblio li konvinkiĝis, ke pri diversaj aferoj la Roma Eklezio malpravas. Li aliĝis al la anabaptismo, kies anoj jam atingis Nederlandon el Svisio, kaj baldaŭ li fariĝis konata gvidanto en tiu sekto  tiom, ke ĝis hodiaŭ la ĉefa anabaptisma konfesio nomas sin, kaj estas nomata, "Menonanoj".

Eksteraj ligiloj 
 http://www.mennosimons.net 
 http://www.mennoniten.de 
 http://www.mennokate.de 
 http://www.jungegemeinde.de 

Nederlanda protestanta klerikaro
Protestantaj mistikuloj
Nederlandaj menonitoj
Fondintoj de novaj religioj
Nederlandaj protestantaj teologoj

Mortintoj la 31-an de januaro
Michael Sattler

La martiro Michael SATTLER (naskiĝis ĉirkaŭ 1495, mortis la 20-a de majo, 1527) estis germana monaĥo, kiu iĝis reformaciisto de 16-a jarcenta kristanismo.

Post la fondiĝo de la anabaptista komunumo en Zuriko Sattler kun sia edzino translokgiĝis al Zuriko kaj aktivis en ĉi-tiu komunumo. La 18-an de novembro la familio Sattler estis far la aŭtoritatoj de la zurika reformisto Zvinglo arestita kaj ekzilita el Zuriko. Zvinglo estis tre maltolerma kaj ne akceptis alian interpreton de la Biblio ol la sian. La anabaptistoj poste estis severe persekutitaj en Zuriko kaj iliaj anoj aŭ ekzilitaj aŭ mortigitaj.

1927 Sattler revenis al la regiono de Zuriko al Schleitheim en Kantono Ŝafhaŭzo. Li tie gvidis antaŭ sia morto konferencon sekretan, kie estis deklarita fare de la svisaj Anabaptistoj, kies konata gvidanto li estis, la Schleitheima konfesio.

La 17-an de majo 1527 Sattler estis arestita en Horb far la fipolicanoj de la katolikaj aŭtoritatoj kaj portita al la episkopa urbo Rottenburg, kie hereza tribunalo kondamnis lin al morto per bruliĝo. Sattler martiriĝis la 21-an de majo 1527 en Rottenburg. Lia edzino Margaretha estis kelkajn tagojn poste dronigita en la rivero Neckar.

Rebaptismo
Zurikanoj
Martiroj
Mortokondamnitoj pro herezo
Konrad Grebel

Konrad Grebel (naskiĝis ĉirkaŭ 1498 ĉe Grüningen en Kantono Zuriko, mortis en 1526 ĉe Maienfeld en Kantono Grizono) estis svisa anabaptisto, kiu studis ĉe pluraj universitatoj eŭropaj. Konrad Grebel estis nobelulo, kiu helpis al la kreo de la anabaptismo. Li mortis en juna aĝo kiel rifuĝinto en iama ne-svisa lando (Kantono Grizono).

Referencoj 

 Desiring God

Grebel, Konrad
Grebel, Konrad
Grebel, Konrad
Aniŝinabeka lingvo

La aniŝinabeka (aniŝinabeke: anishinaabemowin), ankaŭ la oĝibva lingvo (aniŝinabeke : Ojibwemowin) aŭ ĉipeva lingvo (en : chippewa) estas parolata inter Alberto kaj Kebekio en Kanado kaj en Usono: de Montano kaj Miŝigano. Ĝi apartenas al la algonkena lingvaro.

Grupoj kiuj parolas dialektojn de la aniŝinabeka inkluzivas la oĝibvoj, la saŭltaŭoj, la misisagoj, la otavoj kaj la algonkenoj.

La esperantlingva vorto totemo (vidu ankaŭ la artikolon totema paliso) probable devenas el la aniŝinabeka respektive oĝibva lingvo.

Frazoj 
Aaniin : Kiel vi fartas? ''Aaniin ezhiwebak agwajiing? : Kiel estas la vetero?Boozhoo! : Saluton!Miigwech!'' : Dankon!

Eksteraj ligiloj 

(es) Lengua Ojibwa, laŭ Lingvoj de la mondo

(en) Chippewa, laŭ Ethnologue

(en) Ojibwa, laŭ Ethnologue

(en) Ojibwa nordokcidente, laŭ Ethnologue

http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=ojc

http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=ojg

http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=ojw

http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=otw

Vidu ankaŭ 
Listo de lingvoj

Algonkena lingvaro
Lingvoj laŭ alfabeto
Inua lingvo

La inua aŭ montara-naskapa lingvo estas parolata hodiaŭ en Kebekio kaj en Labradoro. Ĝi estas algonkena lingvo kaj parencas proksime kun la kria.

La inua estas lingvo parolata ankoraŭ de la juna generacio. En Kebekio ne estas rare rimarki francajn vortojn kiuj eniris jam la inuan lingvon.

Algonkena lingvaro
Lingvoj de Kanado
Miĉifa lingvo

La miĉifa (ankaŭ meĉifa; métchif/métis = metisa) estas parolata de ĉirkaŭ  personoj en Manitobo kaj Norda Dakoto. La lingvo estas miksaĵo de la franca kaj la kria kaj eĉ iomete en certaj lokoj kun la aniŝinabeka (orienten la kria iĝas laŭgrade aniŝinabekan - la limo inter la kria kaj la aniŝinabeka ne estas definitiva).

La plejmulto el la verboj estas kriaj kaj francaj.

Vidu ankaŭ 
 Listo de lingvoj

Mikslingvoj
Algonkena lingvaro
Lingvoj laŭ alfabeto
Mikmaka lingvo

La mikmaka lingvo estas algonkena lingvo ĉefe konata kaj uzata de la mikmakoj, gento da indianoj.

Lingvo polisinteza 
La mikmaka lingvo, kiel aliaj algonkinaj lingvoj uzas multajn morfemojn por formi multe da vortoj, kiuj estas uzitaj en la lingvo.

Sono de la lingvo 
La mikmaka havas dek unu konsonantojn kaj ses vokalojn. La longeco de la vokaloj povas varii.

Aliaj projektoj

Eksteraj ligiloj 
 Aŭtoĥtona Lingva paĝo pri Mikmaka
 Interreta Arkivo de la mikmaka lingvo
 
 Mikmaka-angla retvortaro.

Algonkena lingvaro
Lingvoj laŭ alfabeto
Tony Stewart

Tony Stewart [TOni STUurt] - Piloto en la aŭtosporta serio NASCAR. Naskiĝis je 20-a de majo, 1971 en Columbus, Indianao. Triobla ĉampiono en la tri aŭtoklasoj de USAC en jaro 1995. Konkursis en Indianapolis 500 1996-1999, 2001. Ĉampiono de IRL 1997. `Plej Bona Novulo', NASCAR-a Winston-Pokalo serio 1999. Ĉampiono de la serio en 2002.

Aliaj Notindaĵoj 
 1996: Por Indianapolis 500, meritis la polus-pozicion, nomata Plej Bona Novulo.
 1999: Gajnis en tri kuradoj en NASCAR, rekorda por novulo, kaj dufoje meritis polus-pozicion.
 2000: Gajnis en ses kuradoj en NASCAR, kaj dufoje meritis polus-pozicion.
 2001: Konkursis en du kuradoj samtage- en la Indianapolis 500 kaj Coca-Cola 600, entute 1 100 mejlojn (1 760 km) dum la sama tago (rekordo), gajnis en tri kuradoj en NASCAR, meritis unu polus-pozicion, rangis dua je sezonfino.
 2002: Gajnis en tri kuradoj en NASCAR, kaj meritis unu polus-pozicion.

Aŭtosportistoj
Pra-algonkena

Lingvoj > Lingvaj Familioj > Algonkena lingvaro > Proto-algonkina

La lingvo en la familio algonkina kiu estas la plej malsama je la aliaj estas la nigrapieda kaj ĝiaj dialektoj: la siksika, la pikania, kaj la akainava

Teorioj pri la hejmlando de la proto-algonkinoj
 1. Sur la ebenaj landoj de Montano kaj apude en Roka Montaro de Idaho 
 2. Apud la Rivero Kolumbio, en la ŝtatoj Oregono kaj Vaŝintonio
 3. En la suda sekcio de Ontario, Kanado

Ekzemploj de proto-algonkina

 urso      *mathkwa
 hundo     *athemwa

 La proto-algonkina estis Polisinteza lingvo

 
Lingvoj laŭ alfabeto
Ontario
Oregono
UK 2000

En 2000, la 85-a Universala Kongreso de Esperanto okazis en Tel-Avivo, Israelo. Aliĝis 1212 kongresanoj.

Eksteraj ligiloj 
 https://uea.org/esperanto/kongresoj/2000/uk_2000.html
 http://www.esperanto.org/uk2000/

00 2000
Tel-Avivo
Esperanto-renkontiĝoj en 2000
2000 en Israelo
Esperanto-renkontiĝoj en Israelo
UK 2001

En 2001, la 86-a Universala Kongreso de Esperanto okazis en Zagrebo, Kroatio. Aliĝis 1691 kongresanoj. La kongresa temo estis "Kulturo de dialogo - dialogo inter kulturoj".

Programeroj
Tiuokaze oni organizis multajn programerojn por prezentado de Kroatio. Por la 54a sesio de la Internacia Kongresa Universitato okazis prelegoj pri tutmondaj lingvoj, dialogo al ekstertera kulturo, Harry Potter, ekonomia socialismo, frazeologio, muziko, edukmodeloj.

Krom la kutimaj distraj koncertoj, en la Nacia Teatro Vida Jerman prezentis verkon "La lasta tago en la vivo de Maria Teresia" kun ege alta sukceso de publiko kaj prestiĝo. Saša Pilipović prezentis la verkon "La malfermilo" de Victor Lanoux.

Loka kongresa komitato 

 Dalibor Brozović - prezidanto
 Ankica Jagnjić - vicprezidanto, infana kongreseto
 Dalibor Šeatović - vicprezidanto, loĝigo
 Spomenka Štimec - sekretario
 Dinka Šimunić - kasisto
 Željka Kelava - personaro, giĉetoj
 Faruk Islamović - ekskursoj
 Miroslav Jerković - arta programo
 Maja Tišljar - arta programo
 Danka Tišljar - arta programo
 Stjepan Žgela - arta programo
 Emina Višnić - arta programo
 Judita Hudeček - ekstera informado
 Josip Pleadin - movada informado
 Davor Štimec - kongresejo
 Irina Barač - junularo, loĝado
 Melanija Grgić - bonveniga servo
 Ljerka Stilinović - administrado
 Ivan Špoljarec - interreto

Ekskursoj 
Dumkongresaj ekskursoj konatigis al la kongresanoj interalie la regionojn lagoj de Plitvice kaj Zagorje, la naturparkon Lonjsko Polje (la vadejoj de rivero Lonja), folkloron en Hlebine, kastelajn manĝaĝojn en Djurdjevac kaj arbarojn en Vrbovec, kaj la urbojn Opatija en Istrio kaj (per aviadilo) Dubrovnik en Dalmatio, krome multajn lokojn en kaj ĉirkaŭ la kongresurbo Zagrebo. Aldoniĝis antaŭ- kaj postkongresaj ekskursoj.

Eksteraj ligiloj 
 kongresa retejo de UEA (listo de ligiloj) 
 PDF-dosiero de la Dua Bulteno de la UK 2001

01 2001
 
Zagrebo
2001 en Eŭropo
Esperanto-renkontiĝoj en Kroatio
UK 2003

En 2003, la 88-a Universala Kongreso de Esperanto inter la 26-a de julio kaj 2-a de aŭgusto okazis en Gotenburgo, Svedio. Aliĝis 1791 kongresanoj el 62 landoj, kaj la kongresa temo estis "Lingvaj rajtoj kaj respondecoj".

Programeroj
Por la 56a sesio de la Internacia Kongresa Universitato oni organizis prelegojn pri astronomio, tutmondiĝo, kemio, Wilhelm Ostwald, Manksio, komputiloj, religia sinkretismo ktp.

Teatraĵoj prezentitaj 
 La Kabaredo, rolas Saša Pilipović kaj Sanja Matejić. Koreograﬁis Irena Djordjević, kaj esperantigis Tereza Kapista.
 Aniaro, prezentita de Jerzy Fornal
 Magia prezentado far Bernd Schönberner, Petra Schönberner, Otti Haupt, Christa Haupt, Christian Bach, Thomas Lepping kaj Jürgen Wilmes.

Koncertoj 
 Esperanto Desperado
 Ĵomart kaj Nataŝa

Eksteraj ligiloj 
 Oficiala retejo 
 Kongresa Kuriero 

 
03 2003
Gotenburgo
2003 en Svedio
Esperanto-renkontiĝoj en Svedio
Adelajdo

Adelajdo (angle: Adelaide) estas milionurbo, la ĉefurbo de la Suda Aŭstralio. 

Ĝi estas la 5-a plej granda urbo en Aŭstralio kaj marborda urbo. La Ganoj (angle: Kaurna), grupo de Indiĝenaj aŭstralianoj, loĝis en la areo kaj nomis ĝin "Tarntanya". En 1836, la brito William Light fondis la urbon apud la rivero Torrens. Li nomis Adelajdon laŭ la germandevena brita reĝino Adelajdo. nomita laŭ la germandevena brita reĝino Adelajdo.

Geografio 
Adelajdo troviĝas sur ebenaĵo inter golfo kaj montoj. Melburno troviĝas 729, Sidnejo 1191, Kanbero 1408 km-oj.

Historio 
Adelajdo fondiĝis en 1836, sed pli frue kelkcent da indiĝenoj vivis tie. Baldaŭe akvorezervujoj konstruiĝis por agrikulturo kaj bestobredado. Ekde 1867 la stratoj estis lumigitaj de gaso. En 1874 universitato (la sekva en 1966) fondiĝis. Ekde 1909 la loĝantaro ricevas kurenton. En 1989 fabriko por ŝipopruduktaĵoj fondiĝis.

Klimato 
Adelajdo havas mediteranean klimaton. La somero estas varma, tiam ne pluvas multe. Jare pluvas 542 mm, precipe inter junio-aŭgusto. Tre malofte frostas aŭ neĝas.

Trafiko 
La internacia flughaveno estas tre proksime (vidu artikolon Emu Airways). La urbo havas bonajn kontaktojn laŭ aŭtovojoj kaj fervojoj. En Adelajdo aŭtobusoj, tramoj kaj ankaŭ fervojo liveras la pasaĝerojn.

Vidindaĵoj 
 urbodomo
 katedralo de Sankta Petro
 arta galerio
 muzeo pri suda Aŭstralio
 botanika ĝardeno
 Universitato de Adelajdo

Famuloj 
En Adelajdo mortis:
 hungara-aŭstralia matematikisto György Szekeres
 hungara entomologo József Szent-Ivány
 hungara meteologiisto Géza Tóth.

Ĝemelurboj 
  Christchurch, Nov-Zelando (1971)
  George Town, Malajzio (1973)
  Austin, Usono (1982)
  Himeĵi, Japanio (1982)
  Ensenada, Meksiko (1996)
  Ferrol, Hispanio (2010)
  Mexicali, Meksiko
  Malmö, Svedio

Kongresoj 
Adelajdo estis la loko de la UK 1997.

Esperantistoj 
 Robert Felby
 Zbigniew Wybraniec

Bildoj

Referencoj

Vidu ankaŭ 
 Emu Airways
 Listo de milionurboj

Eksteraj ligiloj 

 
 
 

 
Urboj de Aŭstralio
Milionurboj
Marhavenaj urboj
Suda Aŭstralio
Kria lingvo

La Kria (krie: ᓀᐦᐃᔭᐍᐏᐣ Nēhiyawēwin, , ) estas la lingvo indiĝena la plej parolata en Kanado kun ĉirkaŭ 70 000 parolantoj.

Malgraŭ la ne tre grandnombra parolantaro la parolejo de la lingvo etendiĝas tra ĉ. 60 longitudaj gradoj.
Do aperis pluraj dialektoj, fonetike klasifikeblaj laŭ pluraj kriterioj, ekzemple:
 La longaj vokaloj ê kaj î parte estas apartaj fonemoj, parte kunfandiĝis.
 La orientaj dialektoj inter Labradoro kaj Ontario distingas inter š (ŝ) kaj s, la okcidentaj ne.
 La sono de retrofleksa "l", supozata en la pra-algonkina lingvo, disevoluis al diversaj sonoj en diversaj dialektoj.

Eblas klasi la dialektojn en naŭ grupojn, kiuj de okcidento al oriento estas:
 Kria preria (apartena al la ipsilona dialekto)
 Kria arbara (th-dialekto)
 Kria marĉa (n-dialekto), kies okcidenta varianto diferencas de la orienta per kunfandiĝo de š kaj s
 Kria alka (l-dialekto)
 Jakoba-Golfa Kria (ipsilona dialekto), kies norda varianto diferencas de la suda per la kunfandiĝo de ê kaj î, kiu tamen ne malhelpas interkomprenon
 Atikamekŭ (r-dialekto)
 Okcidenta Montara (l-dialekto)
 Inu (l-dialekto; foje nomata Orienta Montara)
 Naskapi (ipsilona dialekto)

Vidu ankaŭ 

 Krioj

Literaturo 
 The Cree syllabary at Omniglot
 Cree at Languagegeek.com
 Barber, F. Luis: James Evans and the Cree Syllabic. In: Victoria Library Bulletin Toronto. July 1940. vol. 2. No. 2. 16 p.
 Burwash, Nathaniel: The Gift to a Nation of Written Language. S.l., 1911. 21 p.
 Evans, James: Cree Syllabic Hymn Book. Norway House, 1841. In: Bibliographical Society of Canada; Facsim. Series 4. Toronto, 1954. 23 p.)
 Steller, Lea-Katharina (geb. Virághalmy): Alkalmazkodni és újat adni – avagy „accomodatio“ a paleográfiában  In: Paleográfiai kalandozások. Szentendre, 1995. ISBN 963-450-922-3
 Ray, Margaret: The James Evans Collection. In: Victoria Library Bulletin Toronto. July 1940. vol. 2. No. 2. 16 p.

Eksteraj ligiloj 

 Foto of Cree People in Canada
 

Algonkena lingvaro
Lingvoj laŭ alfabeto
Nigrapieda lingvo

La Nigrapieda lingvo estas la nomo de aro de algonkenaj lingvoj parolataj de la nigrapiedoj de nordokcidenta Nordameriko. Proksime 5000 parolantoj nune parolas la lingvon.

La tri nigrapiedaj dialektoj estas:
 Siksika
 Pikania
 Akainaŭa

Algonkena lingvaro
Lingvoj laŭ alfabeto
Louise Adeline Weitzel

Louise Adeline WEITZEL (2-a de decembro 1862 - 6-a de majo 1934) estis usona verkistino en la Pensilvanigermana lingvo. Ŝi naskiĝis en la urbo Green Bay, en Viskonsino. Ŝia familio tamen translokiĝis al la vilaĝo pensilvania Lititz kiam ŝi estis juna. Ŝi studis ĉe la kolegio Sunnyside kaj ĉe la knabina seminario Linden Hall en Lititz. Ŝi estis ano de la Moraviaj fratoj.

Poemaro 
 Bee
 Der Viert Tschulei
 Die Grummler
 Die Sunn scheint aryeds wo
 Mei Nochber hot en Reedio
 Nackich
 Vum Schiesse
 Siggaretts
 'S Wedder
 Was meent's
 Wie zuvor
 Wu fehlt's
 Zu schtarrick

Weitzel
Wietzel
Inuoj

Inuoj (propralingve: Innu, france: Montagnais-Naskapi) konsistigas indiĝenan genton kun hejm-teritorioj en Kebekio kaj Labradoro, Kanado.

Kvankam la nomoj estas similaj, Inuoj ne estas Inuitoj. La Inuoj konsistigas unu el la Unuaj Nacioj de Kanado (indianoj); sed la Inuitoj ne.

Kelkaj inuaj instancoj postulas Labradoron kiel hejmlandon sugestante, ke ĝi apartiĝu de Novlando kaj Labradoro kaj fariĝu propra teritorio, iomete kiel Nunavuto ĉe la Inuitoj.

Kanado
Etnoj
Inuitoj

Inuitoj (inuite, Inuk (sg.) "[unu] homo", Inuuk (dl.) "[du] homoj", Inuit (pl.) "[tri aŭ pliaj] homoj"), indiĝena popolo de Siberio, Alasko, nordaj partoj de Kanado (Jukonio, N.O.T., Nunavuto, kaj norda Kebekio), kaj Gronlando.

La inuitoj (kun la jupikoj) estas la idoj de la lasta grupo (la Sivullirmiut, "unuaj homoj") kiu venis trans la Beringa Markolo de Azio al Nordameriko, antaŭ proksimume 10 000 jaroj. Ilia parenceco kun indianoj estas malproksimega, kaj ili ne estas konsiderataj indiana etno. Ili parolas la inuitan lingvon.

En Kanado kelkaj inuitoj ne volas esti nomataj per la algonkina vorto "eskimo"; ili preferas la proprajn vortojn "inuit" kaj "inuk".

Priskribo 
La inuitoj konsistas el la Inupiat de norda Alasko kaj orienta Siberio kun la Inuit de Kanado kaj de Gronlando (~152 000, el kiuj 2 000 en Siberio, 50 000 en Alasko, 45 000 en Kanado kaj 55 000 en Gronlando).

Inuitoj plejparte vivgajnis je markulturo, de fiŝoj, balenoj, kaj aliaj marmamuloj. Tradiciaj metioj inkluzivas peltojn kaj bidarton.

Aktualo 
Depost la eŭropana kontakto, rasismaj kaj misgviditaj politikoj de eŭropanaj registaroj emis damaĝi la inuitan vivmanieron kaj ofte rezultis je amasmortoj kaj alia suferado. Tamen, ĉirkaŭ la jaroj 1970, fortaj inuitaj gvidantoj aperis kaj kreis politikajn ondojn por la respekto de la inuita popolo kaj inuitaj teritorioj. Unu el la rezultaj landpretendaj konsentoj rezultis je la kreo de la kanada teritorio Nunavuto, la plej granda landpretenda konsento en kanada historio. En la lastaj jaroj, inuitaj instancoj kaj politikaj grupoj ĉirkaŭpolusaj ekkomunikis kaj solidarecis por promocii la inuitan popolon kulture kaj politike kaj por kontraŭlukti ekologiajn problemojn, kiel la forcejefiko kaj rezulta tera varmiĝado, kiu pezege efikas inuitojn pro la fandado kaj magrado de la arkta glacio kaj la formorto de arktaj mamuloj.

En Esperanto 
La revuo "Kuriero" de Unesko dediĉis sian numeron n-ro 1 de januaro-marto 2019 al la temo de indiĝenaj lingvoj okaze de la proklamo de 2019 kiel Internacia Jaro de Indiĝenaj Lingvoj. Tiukadre la artikolo SIKU: Miksi nuntempan teknologion kun antikvaj scipovoj, de Joel Heath kun Lucassie Arragutainaq, temas pri novteknologiaj klopodoj fare de inuitoj por pristudi la efikon de la klimata ŝanĝo sur la molanasoj, kiuj estas grava parto de la vivtenado de la popolo.

Referencoj

Vidu ankaŭ 
 Nanook of the North
 Sameoj
 Inuita gorĝokantado
 Inuita vesto
 Inuita lingvaro
 Inuka lingvo
 Glaciaĵo inuita

Eksteraj ligiloj 

 Fotoj de inuitoj
 Inuit Tapirisat of Canada (reprezentinstanco de inuitoj tutkanadaj; angle kaj inuite) 

 
Etnoj en Azio
Mikmakoj

La Mikmakoj estas indiana gento, kiu nun loĝas en la orienta parto de Norda Ameriko. Proksimume 20 000 mikmakoj nune vivas, ĉefe en nordorienta Usono kaj orienta Kanado.

La Mikmaka lingvo apartenas al la orienta branĉo de la algonkena lingvaro.

Eksteraj ligiloj 
 http://www.mikmaqonline.org 
 http://www.dickshovel.com/mic.html 
 http://www.snws.ednet.ns.ca/mi%27kmaq.htm 
 http://museum.gov.ns.ca/mikmaq  

Indianaj etnoj en Kanado
Krioj

Krioj estas indiana tribo de Nordameriko. Ili ĉeestas de la Roka Montaro ĝis la Atlantiko, en Kanado kaj en Usono. Ilia prapatra lingvo estis unu de la plej parolitaj lingvoj de norda Nordameriko, sed ne ĉiuj Krioj parolas ĝin la tutan tempon de sia ekzisto. La angla kaj la franca estas pli komune uzataj.

La Krioj formas la plej grandan aŭtoktonan grupon de Kanado kun pli ol 200 000 homoj. Ili estis konataj pro ilia komprenemo al intertriba geedziĝo. La Metisoj (de la franca, Métis, kaj signifas rasmiksoj) estas grupo naskinĝinta de la kuniĝo de Krioj kaj, origine, de kanadaj Francoj, kvankam la vorto Métis povus esti ĝenerale uzata por indiki kombinadon de aŭtoktonaj rasoj kaj eŭropaj rasoj.

La estroj de la kria nacio estas kunigataj en la Eeyou Istchee (Granda Kri-konsilantaro en Kria lingvo). Nuntempe la Ĉefestro estas Ted Moses de la Nunaviko, en Nord-Kebekio.

Vidu ankaŭ 

 Kria lingvo

Indianaj etnoj en Usono
Indianaj etnoj en Kanado
Algonkena lingvaro

{{Informkesto lingva familio
| Nomo = Algonkena lingvaro
| Regiono = Nordameriko
| Fam1 = Algia
| Fam2 = Algonkena| Ido1 = Orienta
| Ido2 = Centra
| Ido3 = Preria
| Koloro = Amerika
| Skribo = Latina alfabeto, Kanadaj Indiĝenaj Silaboj
}}
La algonkenaj lingvoj' estas parolataj en Nordameriko.

Pra-algonkena

 Orienta
 Mikmaka - Malecita - Abenaka
 Centra
 Aniŝinabeka (, ) - Potavatoma - Inua - Kria - Ŝaŭnia - Vulpa
 Preria
 Ĉejena - Nigrapieda (dialektoj: Pikania - Siksika - Akainava)

Plue, Miĉifa estas miksaĵo de la oĝibva kaj la franca.

La mjamia lingvo (sialingve myaamia'', prononco laŭ IFA-transskribo mjɑːmia, angle Miami-Illinois aŭ Irenwa) estas indiĝena algonkena lingvo parolita unuavice en Ilinojso, Misurio, Indianio, okcidenta Ohio kaj apudaj areoj laŭ la Misisipa Rivero de la mjamioj tiel kiel la triboj de la Ilinojsa Konfederacio.

Kun la Viota kaj Juroka lingvoj, la Algonkena lingvo estas parto de la Algia lingvaro.

Eksteraj ligiloj 
 detala priskribo kun mapoj (hispane)