alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Papua lingvaro

La termino papua lingvaro aludas al aro de lingvoj de la okcidenta Pacifiko kiuj estas nek aŭstroneziaj nek parolataj de aŭstraliaj praloĝantoj. La plimulto de la lingvoj estas parolataj en la insulo de Nova Gvineo (dividita inter Papuo-Nov-Gvineo kaj Indonezio), kun iuj malmultaj parolataj en la insuloj Salomonoj, Halmahero, Timoro, Aloro kaj Pantaro, plus alia izolita en Aŭstralio, oriente de la Toresa Markolo.

La papuaj lingvoj estas relative malmulte konataj, pro la malmulta laboro kiun oni realigis sur ili, komparite kun la kvanto de laboro farita super aliaj lingvoj de la regiono kiel la aŭstraliaj lingvoj aŭ la aŭstronezia lingvaro. Fakte, en la aktuala stato de kono, la papuaj lingvoj ne formas lingve establitan unuiĝon, kaj ene de la lingvoj oni identigis plurajn familiojn kaj makrofamiliojn sendependajn inter kiuj oni ne povis provi genetikan rilaton, kvankam ekzistas iuj eksterlingvaj argumentoj por antaŭsupozi ke inter ili ekzistas rilatoj pli aŭ malpli malproksimaj.

La familio nuntempe estas dividita unuavice en la Trans-novgvinea, Okcidentpapua, Orientpapua kaj Orienta Birdokapa lingvaroj, lingvaro de Golfo Sarera, lingvaroj Araja kaj Toriĉelia, Skoa kaj Sepik-Ramua, kun ankoraŭ iuj pliaj izolitaj lingvaroj kiuj unuope havas malpli ol 1000 parolantojn.

Alia, pli frua disdivido apartigas ilin al la Madanga, Okcidentpapua, Okcident-Nov-Gvinea, Orientpapua, Orient-Nov-Gvinea kaj Sepika familioj. 

La suma kvanto de parolantoj estas iom pli ol 4,6 milionoj.

La plej multnombraj papuaj popoloj estas: Ĉimbuoj - 250 mil, Aloro-Pantanoj - 170 mil, Abelamoj - 70 mil, Benabenoj - 30 mil, Foreoj - 20 mil.

Vidu ankaŭ 
 Melpa lingvo
 Abaua lingvo
Plej grandaj urboj laŭ loĝantaro

La 32 plej grandaj urboj aŭ aglomeraĵoj de la mondo en 2006:

Fonto 
 http://www.citypopulation.de (angle, germane)
 http://www.populationdata.net/palmaresvilles.html 

Urboj
Prerio

Foto pri Preria Paco-Parko, apud Lincoln, Nebrasko, Usono

Prerio estas vasta, ofte senarba, ebenaĵo kiu troviĝas en la mezo de Nordameriko. En pasintaj tempoj, herboj kreskis libere sur la prerio, sed nun, la lando estas uzata ĉefe por grandkultivado. Krom iomaj protektitaj prerietoj, la plimulto de la originala prerio plu ne ekzistas.

Bestaj specioj kiuj loĝas en la prerio estas ...

Herbaj kaj arbaj specioj kiuj kreskas en la prerio estas ...

stepo estas simila medio en norda Azio.

En Kanado, la preriaj provincoj estas Manitobo, Saskaĉevano kaj Alberto.

Biogeografio 
Biogeografie la Norda Prerio estas unu el la 142 tersupraĵo-unuoj de la tutmondaj 200. Ĝi troviĝas en la okcident-nordamerika ekoprovinco de la nearktisa ekozono. Tiuj unuoj estas nombro da ekoregionoj elektitaj far la Monda Natur-Fonduso (WWF) kaj la Nacia Geografia Societo pro la graveco pri la naturprotekto.

Vidu ankaŭ 
 Kanadaj Prerioj
 Nordamerikaj Grandaj Ebenaĵoj
 Centra Birdovojo
 Polvosekego
 Preriindianoj
 stepo
 savano
 tundro
 pampo

Eksteraj ligiloj 

  Tutmondaj 200; numero 94 : Norda Prerio (WWF) 

  Situo de Tutmondaj 200-prerio-ekoregionoj : Tajpu Northern short grasslands aŭ Nebraska Sand Hills mixed grasslands 

Nearktisaj ekoregionoj
Mezvarmaj herbejoj, savanoj kaj arbedaroj
Global 200
Geografio de Kanado
Geografio de Usono
Paragvajo

Paragvajo (hispanlingve Paraguay, en Esperanto ankaŭ malofte Paragŭajo) estas lando en Sud-Ameriko

Geografio 
 Ipoao

Ĝeneralaj informoj 
 Landkodo: PY.
 E-nomo: Paragvaja Respubliko.
 Nacia nomo: República del Paraguay.
 Areo: 406.752 kv.km.
 Politika sistemo: Prezidenta respubliko.
 Ŝtatestro: prezidento Santiago Peña ekde la 15-a de aŭgusto 2023
 Ĉefurbo: Asunciono (729 mil).
 Adm. divido: 19 departementoj kaj federacia provinco.
 Loĝantaro: 6.996.245(2009), inter ili 89,2% paragvajanoj, 3,3% brazilanoj.
 Ŝtatlingvo: hispana lingvo kaj gvarania lingvo.
 Parollingvoj: nur gvarania 45%, dulingvaj (gvarania-hispana) 49%, nur hispana 6%.
 Kredantoj: katolikoj (89,6%), protestantoj (6,2%).
 Eksporto: kotono, sojo, oleoj, viandaĵo.
 Pokapa GNP: 4.555 $ (2005).
 Organizoj: UNO (1945), OAŜ.

Historio 
 Esperanto-movado

Ankaŭ vidu:
 Jezuito
 Milito de la Trilanda Alianco

Administra divido 
Paragvajo dividiĝas en 18 departementoj:

Esperantigo de ĉefaj paragvajaj urboj kaj vilaĝoj 
 Asunciono
 Enkarnasjo
 Filadelfio
 Koncepciono
 Koronel Ovjedo
 Petro Johano Kabalero
 Urbo de la Oriento
 Vilariko

Naturo 
La Rezervejo San Rafael estas unu el plej gravaj lokoj por la konservado de la naturo en Paragvajo kun 730 km². Tamen estas tro malsufiĉe zorgata fare de la ŝtato. Tiele okazas kontraŭleĝaj lignoprenado, ĉasado kaj oftaj incendioj.

Faŭno

Birdoj 
Paragvajo kun relative malgranda etendo enhavas grandan riĉon de birdospecioj pro la kuniĝo de diversaj ekoregionoj de granda biodiverseco kaj nombro de endemioj. Kelkaj el tiuj reginoj estas gravaj eĉ je tutmonda nivelo kiaj la Atlantika Arbaro kaj la Cerado, el kiuj la unua estas ege minacata ĉar restas malpli ol 10 % el la origina kovro. Estas registritaj 681 specioj kaj aliaj 35 nur hipoteze pro manko de dokumentado. Granda parto de la ornitologoj kiuj studis la birdaron paragvajan estis eksterlandanoj, unue hispanaj jezuitoj, poste usonaj, anglaj kaj germanaj esploristoj, kaj argentinaj aŭ nordamerikaj ornitologoj. Tiele la kolektoj estas ĉiuj eksterlande kaj tiuj enlandaj estas tro abandonitaj pro manko de zorgado.

Kulturo

Literaturo 
 Augusto Roa Bastos

Kuirarto 
 Paragvaja supo (hispane Sopa paraguaya) estas tipa plado de la paragvaja kuirarto, produkto de gvarania kaj hispana sinkretismo. La Gvaranioj kutimis manĝi pastajn nutraĵojn faritajn el maizfaruno aŭ manioko envolvitajn en folioj de "güembé" (Philodendron bipinnatifidum - arba filodendro) aŭ banano kaj kuiritajn inter varma cindro.

 Chipa aŭ chipá (gvaranie chipa) estas malgranda pano farita el amelo, manioko, dur-fromaĝo, lakto, ovoj, butero kaj salo; oni povas ankaŭ aldoni iom da bakpulvoro kaj/aŭ iomete da oranĝsuko kaj/aŭ sunflora oleo.

Vidu ankaŭ 
 Ekoregionoj en Paragvajo

Notoj

Eksteraj ligiloj 

 Paragvajo Turismo  (hispana lingvo)
 Turismo en Paragvajo (hispana lingvo)
 lingvaj situacio kaj leĝaro en Paragvajo (france)

 
Landoj sen maraliro
Administraj unuoj fonditaj en 1811
Paramount Pictures

Paramount [PERamaŭnt] (angle, Superega) estas usona kinofirmao fondita en la jaro 1914 de W. W. HODKINSON, kunfandigante 11 filmluejojn. Ĝi estis la unua firmao ellui filmojn tra la tuta Usono, tial ĝi gajnis grandan avantaĝon de efikeco, kontraŭ la malnova laŭregiona sistemo. Paramount kontraktis ekskluzivajn rajtojn por kvin jaroj kun la filmproduktejoj Famous Players (Famaj Rolludistoj) de Adolph Zukor, Feature Play de Jesse Lasky, kaj Bosworth; poste la kontraktoj etendiĝis ĝis 25 jaroj (vidu Vertikala integriĝo). Paramount enkondukis ankaŭ la sistemon de blokmendo, per kiu kinejisto, kiu volis ekspozicii unu apartan filmon de Famous Players devis mendi tutan pakaĵon, kun (plejparte mezkvalitaj) filmoj de ĉiu firmao kiu kunlaboris ĉe Paramount. Ĉi tiu sistemo estis tre efika por la farantaj filmprodukejoj, kaj en 1917 Adolph Zukor aĉetis Paramount kaj kunfandigis ĝin kaj Famous Players.

La nova firmao nomiĝis Paramount Pictures Corporation, kaj estis la superreganta forto en la usona merkato. Kontrakte sub ĝi estis la plejparto de la ĉefaj steluloj (inter aliaj Mary Pickford kaj Douglas Fairbanks). Adolph Zukor ankaŭ maldungis Hodkinson, kiu fondis First National por konkurenci kontraŭ la povo de Paramount. First National regis grandan parton de la kinejoj de la lando; tial Paramount decidis konstrui sian propran aron de kinejoj, kiel atingis ankoraŭ pli grandan superregadon de la merkato: en 1922, 5000 kinejoj apartenis al ĝi, 25% de la landa merkato. En 1919, First National kaj Paramount planis kunfandiĝi por gajni tutan regadon super la merkato kaj malpliigi produktadokoston, laŭ la teorio, ke steluloj ne povus postuli tro de mono se estus nur unu firmao je kiu ili povus labori. Sed, la komploton malkovris privata detektivo dungita de Charlie Chaplin, Pickford, Fairbanks, kaj David Griffith, kiuj volis ekscii, kial la firmaegoj ne etendigus iliajn kontraktojn. Reakciante kontraŭ la plano, ili fondis sian propran filmlufirmaon, United Artists, kiu efike finigis la provon krei monopolon. Tamen, Paramount estis unu el la ĉefaj firmaoj de la Dua Oligopolo ĝis la usona ĉeftribunalo disigis la firmaon en 1949.

Vidu ankaŭ 
 Wings (filmo, 1927)
 Famous Players-Lasky

Eksteraj ligiloj 

 Oficiala retpaĝo

Usonaj kinaj firmaoj
Punkto (matematiko)

Punkto estas unu el primaraj nocioj en matematiko. En moderna matematiko oni nomas punkto tute diversajn elementojn de diversaj spacoj, ekz. en n-dimensia eŭklida spaco, punkto estas difinita kiel ordigita aro, konsistanta el n nombroj.

En diversaj branĉoj de matematiko oni trovas punktojn kun malsamaj nomoj. Do, geometrio pristudas punktojn sur linioj, analitiko pristudas punktojn de la solvoj de diferencialaj ekvacioj, aro-teorio la punktojn kun ecoj de esplorata aro, ktp.

Rekta streko estas samtempe 0-simplaĵo (aŭ alivorte 0-dimensia simplaĵo), 0-hiperkubo (aŭ alivorte 0-dimensia hiperkubo), 0-kruco-hiperpluredro (aŭ alivorte 0-dimensia kruco-hiperpluredro).

Geometrio
Prefiksoj de numeraloj

Matematiko > Nombro > Numeralaj Prefiksoj

Prefikso estas silabo komence (kaj sufikso - en la fino) de la vorto. Jen la listo de ofte uzataj numeralaj prefiksoj.

Nombroj
Primo

Primo (laŭ la latina vorto "primum" en gramatike neŭtra genro, primus en vira kaj prima en ina genro) laŭ esperantaj vortaroj kiel la Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto (PIV) estas 
 Pozitiva entjero, kiu ne estas produto  de pozitivaj entjeroj krom 1 k si mem: la unuaj primoj estas 2, 3, 5, 7, 11, …; 6 estas neprimo (Sin. kunmetita nombro),
 en faka lingvaĵo de kristanismo estas diservo, kanonika horo (je la 6-a horo matene) kaj
 en faka sporta lingvaĵo estas la unua pozicio en skermado.
 Aldone, kvankam ne notite en iu eldono de la vortaro PIV, ĝi neoficiale en faka muzika lingvaĵo ankaŭ estas neologismo por la termino unuto.

Pri la unua, fake matematika signifo ankoraŭ iom da detaloj:

La pozitiva entjero "primo", kiu ne estas produto de du aliaj pozitivaj entjeroj, sekve dividiĝas nur per si kaj per 1. 

Ekzemple, 12 dividiĝas je 1, 2, 3, 4, 6, 12 (kiuj estas la divizoroj de 12), sed 17 dividiĝas nur je 1 kaj 17. Sekve la nombro 17 estas primo, sed la nombro 12 ne estas primo, sed komponita nombro.

Ĉiu primo pli granda ol 3 estas de formo  aŭ  por iu natura nombro n.

Ĉi tie estas la tabelo de ĉiuj primaj nombroj ĝis 1000:

Listo de la historie plej grandaj konataj primoj 
La plej granda konata primo estis preskaŭ ĉiam primo de Mersenne, do primo de la formo , ĉar por tiaj nombroj estas aplikebla la primec-test-maniero laŭ Lucas-Lehmer (en:Lucas–Lehmer primality test), kiu liveras relative rapide decidon, ĉu la esplorenda nombro estas primo aŭ ĉu ne. La interrete distribuite organizata projekto GIMPS (angle mallonge por Great Internet Mersenne Primes Search) serĉadas sistemece por pluaj tre grandaj primoj de Mersenne. Tiel kaj tial lasttempe la plej grandaj primoj estas primoj de Mersenne.

Vidu ankaŭ 
 Ĝemela primo
 Harald Helfgott
 Reciproka primeco
 Kribrilo de Eratosteno
 Primo de Sophie Germain
 Palindroma primo

Nombroteorio
Entjeraj vicoj
Pankreato

La pankreato estas ventra glando, kiu troviĝas malantaŭ la stomako, kaj kies funkcio estas sekrecii senkoloran sukon, bonefikan al digesto. Ĝi ankaŭ produktas kelkajn hormonojn.

En homoj, la pankreato estas malgranda longa organo konektita al la duodeno. Ĝi estas kovrita de hista kapsulo, kiu partigas la glandon en lobetojn. La plejparto de la pankreato konsistas el pankreataj ekzokrino-ĉeloj kaj iliaj duktoj aranĝitaj en amasoj nomataj acinoj. La ĉeloj estas plenaj je sekreciaj granuloj enhavantaj la digestajn enzimojn (ĉefe tripsinon, ĉimotripsinon, pankreatan lipazon, kaj amelazon), kiuj estas eligataj per ekzocitozo en la lumenon de la acino. De tie, la sekrecioj amasiĝas en enlobetajn duktojn, kaj poste en la ĉefan pankreatan dukton, kiu drenas rekte al la duodeno.

Enfiksitaj tra la ekzokrina histo estas malgrandaj amasoj da ĉeloj nomataj insuletoj de Langerhans, kiuj estas la endokrino-ĉeloj de la pankreato, kaj kiuj sekrecias insulinon, glukagonon, kaj kelkajn aliajn hormonojn. La insuletoj enhavas kvar malsamajn tipojn de ĉeloj -- alfa-ĉelojn (produktantajn glukagonon), beta-ĉelojn (la plej nombrajn, produktantajn insulinon), delta-ĉelojn (produktantajn somatostatinon), kaj gama-ĉelojn (produktantajn polipeptidon kun nekonata funkcio). vd. Diabeto

Afekcioj 
Inflamoj montriĝas antaŭ ĉio en la formo de digestaj problemoj (malbona sorbado de nutraĵoj, diareo) kaj manko de insulino (sukera diabeto). Nur kiam proksimume 90 % de la pankreato estas detruita sin anoncas gravaj malhelpoj de funkcioj. Pankreatito estas nebakteria inflamo pro aktiviĝo de liberiĝintaj digestaj enzimoj en la pankreato kaŭzante memdigestiĝon.
Pankreata karcinomo (pankreata kancero) estas grava malsano de la pankreato.

Digesta sistemo
Endokrina sistemo
Anatomio
 
9-a oficiala aldono
Endokrinaj glandoj
Ekzokrinaj glandoj
PV (apartigilo)

La literkombino havas plurajn signifojn:
PV en Esperanto kutime estas Plena Vortaro de Esperanto.
PV estas Plena Vortaro.
pV estas simbolo de mezurunuo pikovolto kiu estas 10−12 voltoj.
PV estas kodo de provinco Pavia de Italio.
PV, mallongilo de la brazila politika partio Partido Verde (Verda Partio).
Prokariotoj

Prokariotoj estas grupo de mikroorganismoj kiu ne havas ĉelkernon (kutime unuĉela). Ili estas la plej simplaj kaj la plej malnovaj teraj organismoj, kiuj antikve vivis en akvo. Laŭ la klasifiko de Carl Woese ĉi tiu grupo konsistas el la bakterioj kaj la arĥeoj.

Prokariotoj estas organismoj, kiuj kutime grandas je unu aŭ kelkaj mikrometroj.

Vidu ankaŭ 
 Eŭkariotoj

 

 
Malmodernaj taksonoj
Pseŭdonimo

Pseŭdonimo estas grekaĵo kun la signifo "falsa nomo", do simple kaŝnomo. Alia vorto estas "plumnomo", se temas pri kaŝnomo de verkistoj.

Pseŭdonimo estas neoficiala nomo kiun aŭtoro prenas al si por kaŝi sian veran identecon aŭ simple mistifiki.
Ekzemplo de la unua kazo estas la dana aŭtorino Karen Blixen kiu debute prenis la viran plumnomon Isak Dinesen por eviti laŭseksajn antaŭjuĝojn pri ŝiaj fruaj verkoj. Same faris pro la samaj kaŭzoj Armandine Lucie Aurore Dupin, baronne Dudevant, konata kiel George Sand. Alia dana aŭtoro, Piet Hein estas bona ekzemplo de la lasta:
Ĉion li verkis sub sia propra nomo, krom certa tipo de poemetoj, kiujn li ĉiam skribis kiel iu "Kumbel".

Artistnomo distingiĝas de pseŭdonimo en tio, ke ĝi ne estas intencita por kaŝi la portanton, sed, male, por pli bone konatigi lin aŭ ŝin.

Famaj pseŭdonimoj de Esperantujo 
Famaj pseŭdonimoj de Esperantujo estas Kabe, D-ro Esperanto kaj Lanti.

Pli moderntempe, sin plumnomis interalie: Laŭlum, Lorjak, Liven Dek, Ludovikito, Peter Peneter, Giorgio Silfer, Nicolas Vanof, Serĝo Elgo.

Pseŭdonimoj de verkistoj kaj poetoj laŭlande 

Jen alfabeta listo de kaŝnomoj de divers-landoj verkistoj kaj poetoj kun ilia vera nomo:
 M. Omid pseŭdonimo de Mehdi Aĥavan Sales nuntempa persa poeto
 M. Sereŝk pseŭdonimo de Mohammad Reza Ŝafii Kadkani nuntempa persa poeto, verkisto kaj literaturisto
 Nima Juŝiĝ pseŭdonimo de Ali Esfandijari la patro de la novstila poemo en la persa literaturo

Vidu ankaŭ 
 Artistnomo
 Heteronimo
 Gantopupo (Interreto)
Planskribo

Planskribo estas skribo praktikcele konstruita. Ĉar lerni skribon estas malpli granda paŝo ol lerni lingvon, multaj planskriboj hodiaŭ estas vaste uzataj (ekzemple la Korea alfabeto, de pli ol 50 milionoj da homoj!) - kontraste al planlingvoj.

Blisa skribo
Brajlo
Ĉeroka skribo (inventita de Sequoyah)
Internacia Fonetika Alfabeto
Korea alfabeto
Osmana alfabeto
Ŝava alfabeto
Langola skribo

Vidu ankaŭ 
 Fikciskribo
 Pasigrafio

Skribo
Protono

Protono (masero) estas subatoma partiklo kun pozitiva elektra ŝargo el la grupo de la barionoj. Laŭ la atoma modelo de Niels Bohr, la protonoj kaj la neŭtronoj estas la du nukleonoj aŭ eroj en la atomkerno. Ĝia maso estas 1836-oble pli granda ol tiu de elektrono.

La nukleo de la plej ofta izotopo de hidrogeno konsistas el unu protono. La nukleoj de aliaj atomoj konsistas el protonoj kaj neŭtronoj ligataj de la forta nuklea forto (Vd pri deŭterio kaj tricio).

Ekzemploj:
 Neŭtra atomo de hidrogeno havas unu protonon en sia atomkerno plus unu negativan elektronon orbitantan ĉirkaŭe. Ĝia atommaso estas preskaŭ 1 amu.
 Neŭtra atomo de karbono havas ses protonojn, ses neŭtronojn en sia atomkerno. Estas ankaŭ ses elektronoj orbitantaj tian nukleon. Ĝia atommaso estas precize 12 amu (pro la difino de amu).

Fizikaj proprecoj 
Protonoj estas enfakitaj kiel barionoj

La protona ŝargo estas sama kiel tiu de elektrono, sed en mala signo, tie estas + 1,6022 × 10−19 kulomboj, ofte notata e .

La protona maso estas 938,272 029 MeV/c2
(tio estas: 1,672 623 × 10−27 kg). Ĝia radiuso estas ĉirkaŭ 0,8 × 10−15 metro sed pli precizaj rezultoj malsimilas laŭ la mezurmetodoj.

La angula movokvanto estas ligita al la spino, kies valoro estas 1/2.

Interna strukturo 
Ĝis 2003 oni vidis la protonon kiel sferon. Gerald A. Miller demonstris, ke ĝi povas esti ovoforma, simili fadenbulo da lano, aŭ ringo.. Fakte, la protono ne estas simpla partiklo, sed kunmetitaĵo de tri kvarkoj, pli precize : du kvarkoj Up (aŭ u-kvarkoj) kaj unu kvarko Down (aŭ d-kvarko), kunligataj de la forta nuklea forto. La agentoj de tiu forto estas la gluonoj.

Ŝargo de u-kvarko estas + 2e/3, tiu de d-kvarko estas -e/3. 2e/3 + 2e/3 - e/3 = 3e/3 = +e

Stabileco 
Laŭ nuna scio, protono povas malintegriĝi nur ene de atoma kerno, per ago de malforta nuklea forto. Ĝi donas tri partiklojn : pozitronon, neŭtronon kaj neŭtrinon, en la Beta-radiado. Ekstere de kerno, la protono ne povas malintegriĝi donante neŭtronon, ĉar la neŭtrono estas pli peza ol la protono.

Sed laŭ la Granda Unuigita Teorio, unu el la kvarkoj en la protono povas aliformiĝi al leptono estigante malintegriĝon de la protono kun duona vivo de 1031 ĝis 1036 jaroj. Se tio verus, la materio iom post iom malaperos kaj la universo iĝos vakua.

Referencoj

Vidu ankaŭ 

 Antiprotono
 Atomo
 Bariono
 Izospino
 Nukleono
 Nuklea fiziko
 Procio

 
Barionoj
Subatomaj partikloj
Paleozoiko

Paleozoiko estas la unua erao post la antaŭkambrio, dum kiu formiĝis la kambria, ordovicia, siluria, devonia, karbonia kaj permia formacioj. Ĉi tiu erao komenciĝis antaŭ 550 milionoj da jaroj kaj daŭris ĝis 355 milionoj da jaroj.

1 En milionoj da jaroj.

Bildaro

Vidu ankaŭ 
 Paleontologio

 
Geologiaj eraoj
Parametro

Matematiko > Parametro

Parametro (de greka lingvo "parametron" - 'mezuranta') estas grando, kies signifo servas por distingo de elementoj de iu aro inter si.

Ekzemple, en Kartezia koordinata sistemo la ekvacio (x-a)2 + (y-b)2 = 1 difinas tutan aron de la cirkloj, kies radiuso egalas al 1 en la ebeno xOy. Konsiderante, ke a=3 kaj b=4, oni apartigas el tiu aro la cirkloj tute difinitan cirklon, kiu havas centron en la punkto (3,4). Sekve, la grandoj a kaj b estas parametroj de la cirklo en la ekzamenita aro. Simile oni povas paroli pri parametroj de rekto, ebeno, sfero, ktp.

Parametro por funkcio estas konstanto de la funkcio, kiu havas diversajn valorojn por diversaj funkcioj apartenantaj al certa familio de funkcioj.

Matematiko

Vidu ankaŭ 
 Parametrigo
 Variablo
Papuo-Nov-Gvineo

Papuo-Nov-Gvineo, oficiale la Sendependa Ŝtato de Papuo-Nov-Gvineo (angle: Independent State of Papua New Guinea, tokpisine: Independen Stet bilong Papua Niugini) estas ŝtato en Oceanio, en la Pacifika Oceano. Ĝi okupas la orientan duonon de la insulo Nov-Gvineo kaj plurajn apudajn insulojn. Ĝi havas landlimon kun Indonezio. Ĝia ĉefurbo estas Port-Moresbo.

Geografio 
 Buka
 Golfo de Papuo
 Trobriand-insularo

Historio 
 Germana Novgvineo
 Teritorio Papuo

Teritoria organizado 

Papuo-Nov-Gvineo estas administre subdividata en 19 provincoj kaj la Nacia Ĉefurba Distrikto de Papuo-Nov-Gvineo, kiuj samtempe estas arigataj en kvar regionoj:

 Regiono Altaj Teroj: Simbu, Orientaj Altaj Teroj, Enga, Sudaj Altaj Teroj, kaj Okcidentaj Altaj Teroj.
 Regiono de Insuloj: Orienta Nov-Britujo, Manus, Nova Irlando, Bougainville, kaj Okcidenta Nov-Britujo.
 Regiono Momase: Orienta Sepik, Madang, Morobe, kaj Sandaun aŭ Okcidenta Sepik.
 Regiono Papuo: Centra, Golfo, Golfeto Milne, Oro, Okidenta kaj la Nacia Ĉefurba Distrikto.

Momase estas akronimo kiu kombinas la unuajn du literojn de Morobe, Madang, kaj Sepik.

Politiko 
La Guberniestro ĝenerala (Governor General) estas la reprezentanto en Papuo-Nov-Gvineo de la krono de la Unuiĝinta Reĝlando, la ŝtatestro de Papuo-Nov-Gvineo.

Ekstera politiko 
Papuo-Nov-Gvineo apartenas al la AKP-ŝtatoj, internacia organizaĵo de momente 77 nacioj el la regionoj Afriko, Karibio kaj la Pacifika Oceano.

Lingvoj 

Papuo-Nov-Gvineo estas la plej lingve diversa lando en la mondo, kun pli ol 800 lingvoj.

Ĝi havas tri oficialajn lingvojn: la anglan, la hirimotuan (piĝinon bazitan sur la motua lingvo) kaj la tokpisinan, angla-bazitan kreolon, kiu estas la lingvafrankao en la lando.

Naturo 
Faŭno : Novgvinea tigrardeo

Kulturo 
Mathias Kauage. Aliaj konataj artistoj estas Timothy Akis (desegnaĵoj), Avavo Kava (hohao), Marie Taita Aihi (teksaĵoj), Ruki Fame (feraj skulptaĵoj).

Vidu ankaŭ 
 Papuoj

Bibliografio 
 (eo) Tibor Sekelj, La papua taglibro, rememoroj verkitaj en 1976, baldaŭ post la sendependiĝo de Papul-Nov-Gvineo, pri vojaĝo okazinta en 1971, eld. DEC, Đurđevac, 2016, 248 paĝoj, ISBN 9789535841852, tradukinto: J. Pleadin
 (en) Ulli Beier (2005), Decolonizing the mind - the impact of the university on culture and identity in Papua New Guinea, 1971-74, Pandanus Online Publications, ISBN 1 74076 137 5 (libere legebla reta versio, pdf)

Notoj kaj referencoj 

 
Membroj de la Komunumo de Nacioj
Administraj unuoj fonditaj en 1975
Ponape

Ponape estas insulo kaj unu el la kvar subŝtatoj en la Federacio de Mikronezio. La subŝtato enhavas la ĉefurbon de la Federacio de Mikronezio, Palikiro. La insulo estas la plej granda, disvolvita kaj homplena insulo de la Federacio.

Ponape estas unu el la plej malsekaj lokoj de la mondo. Iu partoj de la insoloj ricevas pli ol 760 centimetrojn.

Vidu ankaŭ 
 Ponapea sturno

 
Insuloj en Oceanio
Federacio de Mikronezio
Polinezio

Polinezio (el la helena: "Multaj Insuloj") estas granda insularego de Oceanio.
Inter la landoj kaj insuloj de Polinezio troviĝas:

 Bakerinsulo (Usona)

 Franca Polinezio (kun Tahitio)

 Hoŭlando (Usona)

 Havajo (Usona ŝtato)

 Kukinsuloj (Nov-Zelanda)

 Kingmanrifo (Usona)

 Kiribato

 Pitkarna Insulo (Brita)

 Nauro

 Niuo (Nov-Zelanda)

 Nov-Zelando

 Palmiro (Usona)

 Paskinsulo

 Samoo

 Usona Samoo (Usona)

 Valiso kaj Futuno

 Tokelao (Novzelanda)

 Tongo

 Tuvalo

Kune kun Mikronezio, Polinezio konstituas biodiverseco-riĉaĵejon laŭ la organizaĵo Naturprotekto Internacie.

Bibliografio 
 Anonimo 1958 : Ruinoj malkovritaj en Polinezio, Geografia Revuo, 3(3), 23.

Vidu ankaŭ 
 Listo de maraj ekoregionoj
 Pacifika ekozono

Eksteraj ligiloj 
  Biodiverseco-riĉaĵejo "Polinezio-Mikronezio".

 
Maraj ekoregionoj
Biodiverseco-riĉaĵejoj
Prahomo

Biologio > Homo > Prahomo

Aŭstralopitekoj, kreitaĵoj kun ambaŭ homaj kaj simiaj ecoj, aperis en Afriko antaŭ almenaŭ 4 milionoj da jaroj. Fragmentoj de la ostoj de ĉi tiuj 'homedoj', aŭ homsimilaj kreitaĵoj, estas trovitaj en la Olduvai Interkrutejo kaj aliaj lokoj en Afriko per la sciencistoj Raymond Dart, Louis Leakey kaj Maria Leakey.

Postaj specoj de homedoj, Homo habilis, vivis antaŭ 2 milionoj da jaroj. Kiel la Aŭstralopitekoj, ankaŭ ili vivis nur en Afriko. Kvankam iliaj cerboj estis pli grandaj ol tiuj de Aŭstralopitekoj, ili estis relative malgrandaj, ne havis mentonon, kaj havis grandajn dentojn, ĝuste kiel iliaj antaŭuloj. Tre malgranda estas la scio pri ilia konduto.

Homo erectus, posta homa praulo, vivis antaŭ 1,6 milionoj da jaroj, origine en Afriko. Ĝi havis dikajn brovojn super la okuloj, ne havis mentonon, kaj estis verŝajne same alta kiel modernaj homoj. Iliaj cerboj estis pli malgrandaj ol tiuj de nuntempaj homoj.

Ĉu Homo habilis kaj Homo erectus samtempis? 
Ĝis nun oni supozis, ke el Homo habilis evoluis Homo erectus kaj el tiu Homo sapiens, do, ni ĉiuj. Sed laŭ lastatempaj esploroj de s-ino Meave Leakey kaj kolegoj tiuj du plifruaj specioj vivis samtempe, antaŭ ĉ. 1,5 milionoj da jaroj, en la sama regiono de Kenjo. Oni supozas, ke ili tie samtempe vivis dum duona miliono da jaroj. En 2000 s-ino Leakey trovis kompletan Homo erectus en la proksima najbareco de fragmento de Homo habilis el la sama tempo. Tio signifas, ke ne estas eble, ke Homo erectus evoluis el Homo habilis.

Kvankam ambaŭ specioj vivis en najbareco, ili ŝajne ne komunikis unu kun la alia. La sciencistoj diras, ke ambaŭ havis sian propran ekologian niĉon, Homo habilis kiel vegetarano kaj Homo erectus manĝinte viandon. Mankas komuna praulo de ili. Nun la sciencistoj devas repripensi pri la evolua historio de homaro, precipe pri nia praulo, Homo erectus.

Dum 7 jaroj la sciencistoj analizis la fosiliojn. Ili eltrovis, ke la pravirinoj estis multe pli malgrandaj ol la praviroj. Kompare kun primataj specioj tio signifas, ke la prauloj probable ne estis monogamiaj.

Disvastiĝo al Eŭropo, Azio k.a. kontinentoj 
Homo erectus estis la unua homedo, kiu forlasis Afrikon. La speco disvastiĝis ĝis Ĉinio en Azio kaj Germanio en Eŭropo. La kapablo lasi la subtropikojn verŝajne estis rezulto de iliaj pli superaj teknikaj kapabloj. Ekzemple, 'Homo erectus' estis supozeble la unua homedo, kiu regis fajron kaj faris altnivelajn ŝtonajn ilojn. 'Homo erectus' estis antaŭŝtupo al la moderna homo, nomita Homo sapiens, kies subspecio Neandertala homo supozeble malaperis jam antaŭ 35 000 jaroj.

Faktoj montras, ke fruaj homedoj unue aperis en Eŭropo antaŭ 1,5 - 1 milionoj da jaroj; en la Britaj Insuloj antaŭ 450.000 jaroj; kaj en Aŭstralio antaŭ 30.000 jaroj. Iuj sciencistoj kredas, ke primitivaj homoj transiris de Azio al Nord-Ameriko sur terponto, kiu tiam ligis Alaskon kun Azio.

Fontoj

Vidu ankaŭ 
 Primatoj
 Neandertala Homo
 Prahomaj laboriloj
 Prahomaj pentraĵoj
 Restaĵa homeculo
 Homo floresiensis

Primatoj
Homedoj
Prahomaj laboriloj

Por nutri sin la unuaj homoj ĉasadis aŭ kaptadis bestojn (terajn aŭ akvajn –fiŝojn–) kaj kolektadis fruktojn, radikojn kaj plantojn. Ili migradis laŭ sezonoj, sin protektadis en grotoj aŭ tendoj. Ĉasitaj animaloj donadis al ili viandon por nutrado, grason por fajro, felon por vestaĵo kaj tendo. De ostoj ili faradis armilojn kaj hejman ilaron, ankaŭ juvelon kaj ludilojn.

La plej malnovaj iloj estas nomitaj hakiletoj (:en:Chopper (archaeology)) de antropologoj kaj estis faritaj en Afriko antaŭ 2 milionoj jaroj. Tre simplaj iloj estis farita per batado de du ŝtonoj kontraŭ unu la alian. Pli perfektaj ŝton-iloj, kiuj estas nomitaj manhakiloj (:de:Faustkeil), aperis post milionoj da jaroj kaj estis zorgeme farita. Ili estis uzataj de primitivaj homoj dum batalo, por mortigi bestojn, kaj prepari manĝaĵon.

La kontinua disvolviĝo de iloj estas grava vojo per kiu homoj malsamas de aliaj bestoj. La kapablo al pliigo de naturaj kapabloj, interalie la kreo de iloj kaj ilia konstanta plibonigo dum la jarcentoj, estas la bazo de civilizoj. Ĉi tiu estas la ĉefa areno de homa progreso por la kontinuaj ŝanĝoj en teknologio, kio kaŭzas la plibonigon de la vivkondiĉoj.

Vidu ankaŭ 
 Prahomaj pentraĵoj

Arkeologio
Iloj
Prahomaj pentraĵoj

La unuaj prahomoj, kiuj okupiĝis pri ĉasado kaj kolektado, vivantaj en okcidenta Eŭropo dum la Paleolitiko aŭ Praŝtonepoko, pentradis animalojn sur la muroj de kavernoj. Ni ne scias bone, kion signifas ilia arto, sed ili certe estas parto de ilia religio.

La brilaj pentraĵoj de animaloj, faritaj de ĉasistoj dum prahistorio sur la muroj de kavernoj estis trovitaj en multaj regionoj de la mondo. Plej ofte sur la pentraĵoj aperadis ĉevaloj, bizonoj, rangiferoj kaj mamutoj. La mamutoj similis al konataj por ni elefantoj, sed ili estis kovritaj per hararo. La pentraĵoj estis plenumita per t.n. silikoj, ŝtonoj facile ĉizeblaj, kies splitoj estas tre akraj. La ĉasistoj de prahistorio uzis ĝin por fari armilojn kaj laborilojn.

La kavernaj desegnaĵoj eltrovitaj en kaverno Altamira en norda Hispanio en 1879 kaj en la groto Lascaux apud Montignac, Francio, en 1940, estas mirigaj specimenoj de arto. Ili montras ke, fruaj homoj kapablis desegni bestajn kaj homajn figurojn. Datigo laŭ Karbono-14 sugestas, ke la pentraĵoj de Lascaux povus esti inter 16,000 kaj 14,000 jaraĝaj.
Multe de la pentraĵoj, similaj al tiuj de Lascaux, estas brile koloritaj kaj sugestas, ke la fruaj artistoj volis rakonti historiojn per siaj desegnaĵoj.

Vidu ankaŭ 
 Roka arto
 Rokpentraĵo

Arkeologio

Grotoj
Prahistorio
Pentraĵoj
Praarto
Ŝtonepoko
Mondaj heredaĵoj en Francio
Arkeologiaj lokoj en Francio
Grotoj
Progresio

Matematiko > Progresio

Progresio estas tia vico da nombroj, kies ĉiu el ili esprimiĝas kiel „simpla" funkcio de la antaŭaj. 

Aritmetika progresio
Tia progresio, kies ĉiu ĝia termo, esceptante la unuan, estas la aritmetika meznombro de la antaŭa kaj de la posta: 1, 3, 5, 7, 9, 11...; la n-a termo de tia progresio egalas al la sumo de konstanto (la diferenco de la progresio) kun la antaŭa termo.  Se tiu diferenco estas signata per d, kaj se la unua termo de la vico estas a, la n-a termo esprimiĝas kiel: a+(n-1)d. 

Geometria progresio
Tia progresio, kies ĉiu ĝia termo, esceptante la unuan, estas la geometria meznombro de la antaŭa kaj de la posta: 1, 2, 4, 8, 16, 32...; la n-a termo de tia progresio egalas al la produto de konstanto (la komuna kvociento de la progresio) per la antaŭa termo. Se tiu komuna kvociento estas signata per k, kaj se la unua termo de la vico estas a, la ĝenerala termo de geometria progresio estas:  a*kn-1, kie n estas la numero de la termo. 

Harmona progresio
Tia progresio, kies ĉiu ĝia termo, esceptante la unuan, estas la harmona meznombro de la antaŭa kaj de la posta: 1, 1/2, 1/3, 1/4, 1/5, 1/6...; la termoj de tia progresio estas inversoj de la termoj de iu aritmetika progresio. 

Matematiko
Vicoj
Matematika serio
Listo de prezidantoj de Usono

La Usona Prezidanto estas la ŝtatestro de Usono. Laŭ la konstitucio de Usono, la Prezidanto ankaŭ estas la ĉefekzekutivulo de la usona federala registaro.

La Prezidanto devas esti ŝtatano de Usono pro naskiĝo, havi ne malpli ol 35 jarojn, kaj esti loĝinta en Usono jam de 14 jaroj.

Ankaŭ vidu Usona Prezidanta Elekta Sistemo.

La plena Listo de usonaj prezidantoj konsistas el la 46 regnestroj en la historio de Usono. La listo enhavas nur tiujn homojn, kiuj estis enoficigitaj kiel Prezidanto de Usono post la ratifo de la Usona Konstitucio, kiu efektiĝis en 1789.

La koloroj reprezentas la politikan partion de ĉiu prezidanto.

 Ellasis oficon frue:
 MurditaMurdita.
 MortisMortis en ofico pro naturaj kialoj.
 DemisiisDemisiis.
 Apogante programon de alia partio:
 Unio Demokratano apogante Unian programon kun respublikano LINCOLN.
 WhigDemokratano apogante Whig-an programon.

 Frank Freidel and Hugh S. Sidey, "The Presidents of the United States". La Blanka Domo (The White House).
 Robert S. Summers, "POTUS: Presidents of the United States". (Internet Public Library).

!
Bildoj de usonaj prezidentoj
Usono
Parko Belmont

Parko Belmont estas ĉevalvetkurejo apude de Novjorko en Elmont, Novjorkio, en Usono. Ĝi estas la loko de la tria ĉevalvetkuro en la Triobla Krono, nomata Vetaĵo Belmont.

Parko Belmont konstruiĝis inter 1903 kaj 1905 kaj malfermiĝis la 4an de majo 1905. La Fratoj Wright direktis aeran turniron ĉe la Parko antaŭ 150 000 spektantoj la 30an de oktobro 1910. Belmont estis la loko de la unua usona aerpoŝta servo (1918) inter Novjorko kaj Vaŝingtono. En 1956, Parko Belmont ricevis multmiliondolaran renovigon kiu emfazis transportadon kaj aŭtolasadon. En 1963, post 60 jaroj, Belmont devis fermiĝi pro struktura degenerado. La nova Parko Belmont re-malfermiĝis la 20an de majo, 1968.

Eksteraj ligiloj 

La TTT-ejo de Parko Belmont en la angla http://www.nyra.com/belmont/

Belmont Parko
Belmont Parko
Pireneoj

Pireneoj (, , , ), estas montara sistemo inter Francio norde, kaj Hispanio sude (kaj iuloke, inter tiuj du kaj Andoro, kies areo tute konsistas el pirenea montaro).

Pireneoj etendiĝas de Atlantiko ĝis Mediteraneo pli ol 430 km, kiel natura limo inter Francio kaj Hispanio.

Plej altaj pintoj: Aneto: 3404 m en Hispanio, Vignemale: 3298 m en Francio.

Je la franca flanko de la montaro situas samnoma Nacia Parko.

La montaro ekestis pro kolizio inter Iberio kaj la Eŭropa kontinento dum la alpina orogenezo (montariĝo), ekde antaŭ ĉirkaŭ 50 milionoj da jaroj ĝis hodiaŭ.

Ambaŭflanke de Pireneoj ekzistas naciaj parkoj, inter kiuj la Nacia parko Ordesa y Monte Perdido kaj la Nacia parko Aigüestortes i Estany de Sant Maurici.

Bildaro

Vidu ankaŭ 
 Iberio
 Aragono
 Navaro
 Eŭskio
 Katalunio.

Pireneoj
Puatuo-Ĉarentoj

Puatuo-Ĉarentoj ( []) estis regiono en okcidenta Francio, ĉe la Atlantika Oceano, inter la regionoj Luarlandoj norde kaj Akvitanio sude. Ĝi konsistis el kvar departementoj: Charente, Charente-Maritime, Deux-Sèvres kaj Vienne.

Ĉefurbo de la regiono estis la urbo Poitiers. Pliaj aparte gravaj urboj estas La Rochelle, Niort, Angoulême kaj Saintes. ISO-kodo de la regiono estas FR-T.

La regiono enhavas la teritorion de la iama historie grava graflando Poitou.

Nun ĝi apartenas al la regiono Nova Akvitanio (). Ĝi estis kreita de teritoria reformo de Francaj Regionoj en 2014 per kunigo de Akvitanio, Limoĝio kaj Puatuo-Ĉarentoj. La nova regiono validis ekde la 1-a de januaro 2016.

 
Regionoj de Francio
Potevio
Provenco-Alpoj-Bordo Lazura

Provenco-Alpoj-Bordo Lazura ( , malongigo: regiono PACA, okcitane Provença-Aups-Còsta d'Azur) estas regiono en suda Francio, ĉe la Mediteraneo apud Italio. Ĝi konsistas el la ses departementoj:
Alpes-de-Haute-Provence (Alpoj de Alta Provenco), Hautes-Alpes (Altaj Alpoj), Alpes-Maritimes (Marbordaj Alpoj), Bouches-du-Rhône (Riverbuŝoj de Rodano), Var kaj Vaucluse. Ĝi estis kreita sub la nomo "Provenco-Bordo Lazura-Korsiko" en 1960. Ĝi fariĝis "Provenco-Bordo Lazura" post la konstitucio de la korsika regiono en 1970 tiam estis renomita Provenco-Alpoj-Bordo Lazura en 1976. Ekde 2018, la regiona konsilio uzis la nomon "Regiono Sud Provenco-Alpoj-Bordo Lazura" (mallonge "Suda regiono") en siaj komunikaj dokumentoj, kvankam la oficiala nomo de la regiono restas senŝanĝe. 

La najbaraj regionoj etas norde Aŭvernjo-Rodano-Alpoj kaj okcidente la administra regiono Okcitanio, kvankam menciindas ke la historia, lingva kaj kultura regiono Okcitanio kovras ankaŭ la tuton de la regiono Provenco-Alpoj-Bordo Lazura.

Ĉefurbo de la regiono estas Marsejlo, . Inter pliaj aparte gravaj urboj menciindas Aix-en-Provence, Avignon, Nice, Cannes kaj Toulon. ISO-kodo de la regiono estas FR-U.
 
{{Marko sur bildo|x=0.55|y=0.2|skalo=400|teksto=<div class="center">Altaj Alpoj</div>}}
{{Marko sur bildo|x=0.78|y=0.45|skalo=400|teksto=<div class="center">MarbordajAlpoj</div>}}
{{Marko sur bildo|x=0.5|y=0.38|skalo=400|teksto=<div class="center">Alpoj deAlta Provenco</div>}}
{{Marko sur bildo|x=0.6|y=0.65|skalo=400|teksto=<div class="center">Var</div>}}
{{Marko sur bildo|x=0.26|y=0.45|skalo=400|teksto=<div class="center">Vaucluse</div>}}
{{Marko sur bildo|x=0.25|y=0.6|skalo=400|teksto=<div class="center">Riverbuŝojde Rodano</div>}}

Regionoj de Francio
Pitono

Pitono (Python) estas genro de grandaj, senvenenaj serpentoj, kun rudimentaj membroj, vivantaj en arbaroj de Azio, Afriko, Aŭstralio kaj Novgvineo, kaj sufokantaj siajn viktimojn. Ili estas ofte tenataj kiel rato-kaptantoj en ĉinaj domoj aŭ ŝipoj.

Specioj 
 Angola pitono, Python anchietae (Bocage, 1887)
 Bornea kurtvosta pitono, Python breitensteini (Steindachner, 1881)
 Sanga pitono, Python brongersmai (Stull, 1938)
 Sumatra kurtvosta pitono, Python curtus (Schlegel, 1872)
 Hindia pitono, Python molurus
 Python molurus molurus (Linnaeus, 1758)
 Burma pitono, Python molurus bivittatus (Kuhl, 1820)
 Natala pitono, Python natalensis (Smith, 1833)
 Reĝa pitono, Python regius (Shaw, 1802)
 Afrika rokpitono, Python sebae (Gmelin, 1789)

Piednotoj

Vidu ankaŭ 
Komputiko: vidu Python (programlingvo)
Similaj serpentoj: Boao kaj Anakondo

Pitono (Python) estas granda azia senvenena sufokserpento, ofte uzata kiel ratokaptanto en ĉinaj domoj kaj ŝipoj.

Pitonedoj
Poul Thorsen

Poul Thorsen (naskiĝis la 7-an de januaro en 1915, mortis la 30-an de januaro 2006 en Kopenhago) estis dana esperantisto ekde 1931; instruisto, redaktoro, eldonisto, tradukinto kaj aŭtoro de poezio kaj prozo. Lia verkaro estas forte influita de spertoj akiritaj dum vojaĝoj tra pli ol 70 landoj.

Profesie instruisto. Li lernis Esperanton en 1931 kaj ekaktivis en la laborista Esperanto-movado. En 1937 li unuafoje partoprenis SAT-kongreson en Roterdamo, invitante tie al partopreno en la Kopenhaga kongreso en 1939, kiun li organizis kun Paul Neergaard. 

En la 1950-aj jaroj li gajnis plurajn premiojn en la Belartaj Konkursoj. De 1954 ĝis 1962 li gvidis eldonejon „Koko“ kaj estis kunredaktoro de la altnivela kultura-literatura revuo Norda Prismo de 1957 ĝis 1974. 

Liajn precipajn verkojn ofte karakterizas satira humuro. Liaj granda hobioj estis, kiel li mem diris, „ekscesa vojaĝemo“ - li vizitis pli ol 80 landojn - kaj fungoj, pri kiuj li longe estis ankaŭ fakdelegito de UEA.
Membro de UEA li estis ekde 1947. En 1988 li doktoriĝis pri la temo „la evoluo de la dentologia faklingvo kaj ĝia evoluigo en Esperanto“. En 1989 UMEA asignis al li la Shinoda-premion. 

Kun sia edzino Roma Thorsen starigis fondaĵon Biblioteka Apogo Roma kaj Poul Thorsen en 1997, kiu jam helpis al kelkdeko da bibliotekoj pliriĉigi siajn kolektojn.

Listo de verkoj 

Tra densa mallumo, 1942 (kiel kunredaktoro)
Eta krestomatio, 1944 (kiel kunredaktoro)
Faktoj pri Danlando, 1948
Bibliografio pri dana literaturo tradukita en Esperanton, 1952
Rozoj kaj urtikoj : poemoj originalaj kaj tradukitaj, 1954
Kumbel: Gruk (tradukitaj satiraj poemetoj)/ 1956
Pluk: miniaturoj 1960
Sen paraŝuto: poemoj originalaj kaj tradukitaj/ 1963
Du el, 1985 (kun Marjorie Boulton)
Stokita vino: rakontoj/ 1995
Babile kun mi mem/ 1996
Revigliĝo en la hungarlanda E-movado 1955-1960

Lia libro PLUK aperis en hungara traduko de Tibor SZABADI en la jaro 1995. en HUNGARIO.
La hungara titolo de la verko: SZILÁNKOK

Tradukoj
Martin Andersen Nexø: Pano (Internacia Kulturo, 11/1949, p. 6-7)

Rete legeblaj verkoj 

Anika
Akrostike
Averto
Ĉe via dekstra genuo
Kaprice
Kvalifikoj nenecesaj
Kvalito Perfida
La Granda Kermeso
Logike
Rezono
Maljuste

Nova retpaĝaro dediĉita al la vivo kaj verkaro de Poul Thorsen

El libro SZILÁNKOK hungare:

Fragmentoj

INTELEM

Aszott öregek és ifjú aggok,/
Kerüljenek alantas hajlamok!/
Szenvedély nektek már nem kell,/
Sőt a könyvben a páros oldal sem.

El Esperanto hungarigis: SZABADI Tibor J.

Vidu ankaŭ 
Sciencaj Studoj bazitaj sur originalaj esploroj kaj observoj

Eksteraj ligiloj 
Verkoj de kaj pri Poul Thorsen en la Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo 

Danaj esperantistoj
Esperanto-verkistoj
Printempa Semajno Internacia

La Printempa Semajno Internacia (PSI) estas granda internacia esperanta renkontiĝo por la tuta familio. Ĝi okazas ĉiujare dum unu semajno ĉirkaŭ pasko ie en Germanio, kutime ĉiujare en alia loko. Ĝi havas proksimume 130 – 170 partoprenantojn el 15 – 20 landoj.

PSI estas precipe familia seminario. La programo celas kontentigi samrajte plenkreskulojn, junulojn kaj infanojn. Sed tio ne ekskluzivas unuopulojn; ĉiu estas bonvena. Por infanoj kaj junuloj okazas apartaj programeroj laŭ aĝgrupoj. Ankaŭ por partneroj kiuj estas komencanto aŭ eĉ neesperantisto la programo antaŭvidas interesajn erojn, ekzemple kursojn pri Esperanto.

Historio 
 39a PSI 2023 Lutherstadt Wittenberg — 113 partoprenantoj
 38a PSI 2022 virtuala
 37a PSI 2021 Braunschweig — ne okazis pro kronviruspandemio
 36a PSI 2020 Wittenberg — ne okazis pro kronviruspandemio
 35a PSI 2019 Hochspeyer — 73 partoprenantoj
 34a PSI 2018 Plauen — 109 partoprenantoj
 33a PSI 2017 Essen — 87 partoprenantoj
 32a PSI 2016 Bad Hersfeld — 99 partoprenantoj
 31a PSI 2015 Winterberg — 128 partoprenantoj el 10 landoj
 30a PSI 2014 Xanten — 97 partoprenantoj el 9 landoj
 29a PSI 2013 Sankt Andreasberg — 78 partoprenantoj el 10 landoj
 28a PSI 2012 Bonn — 120 partoprenantoj el 13 landoj
 27a PSI 2011 Waldfischbach-Burgalben — 114 partoprenantoj el 9 landoj
 26a PSI 2010 Sankt Andreasberg — 157 partoprenantoj
 25a PSI 2009 Sankt Andreasberg — 176 partoprenantoj el 15 landoj
 24a PSI 2008 Waldfischbach-Burgalben — 167 partoprenantoj el 19 landoj
 23a PSI 2007 Bonn — 160 partoprenantoj el 22 landoj
 22a PSI 2006 Sankt Andreasberg — 172 partoprenantoj el 14 landoj
 21a PSI 2005 Mücke — (apud Gießen) 122 partoprenantoj
 20a PSI 2004 Duderstadt — 132 partoprenantoj
 19a PSI 2003 Bonn — 173 partoprenantoj
 18a PSI 2002 Waldfischbach-Burgalben — 169 partoprenantoj
 17a PSI 2001 Sankt Andreasberg — 160 partoprenantoj
 16a PSI 2000 Sankt Andreasberg — 161 partoprenantoj
 15a PSI 1999 Sankt Andreasberg — 159 partoprenantoj
 14a PSI 1998 Bonn — 148 partoprenantoj
 13a PSI 1997 Duderstadt — 149 partoprenantoj
 12a PSI 1996 Duderstadt — 136 partoprenantoj
 11a PSI 1995 Waldfischbach-Burgalben — 111 partoprenantoj
 10a PSI 1994 Jünkerath — 144 partoprenantoj
 9a PSI 1993 Hilders-Oberbernhards — 136 partoprenantoj
 8a PSI 1992 Bad Neuenahr-Ahrweiler — 112 partoprenantoj
 7a PSI 1991 Jünkerath — 115 partoprenantoj
 6a PSI 1990 Todtmoos — 72 partoprenantoj
 5a PSI 1989 Hopsten — 63 partoprenantoj
 4a PSI 1988 Jünkerath — 58 partoprenantoj
 3a PSI 1987 Rastatt — 66 partoprenantoj
 2a PSI 1986 Veclaro — 55 partoprenantoj
 1a PSI 1985 Bielefeld — 35 partoprenantoj

Notoj

Eksteraj ligiloj 
 Retpaĝo de PSI

Esperanto-renkontiĝoj en Germanio
Statistiko de Esperantujo
Poŝta Korto

Poŝta Korto (= POŠTOVNÍ DVŮR) en Karlovy Vary

tuŝas la ŝoseon al Mariánské Lázně kaj al Plzeň. Komence de la 19-a jarcento ĝi estis jam la plej vizitata societa kaj muzika centro de karlovaraj gastoj. En la jaro 1791 sur tiu ĉi loko konstruis karlovara poŝt-oficisto Josef Krob korteton kaj stalojn por siaj 36 paroj da poŝt-ĉevaloj. En la ĝardeno kun aĝaj fagoj, li konstruis altanojn kaj arkadojn, kie ludis muzikistoj. La Poŝta Korto restis unu el malmulto da konstruaĵoj, kies aspekton ne tuŝis ĝenerala rekonstruo dum la posta epoko. La 20-an de julio de la jaro 1894 en la koncert-halo de Poŝta Korto unuan fojon en Eŭropo eksonis tonoj de la simfonio "El Nova Mondo" de Antonín Dvořák. Kaj okaze de la centjara jubileo la 20-an de julio 1994 solene estis malfermita la Poŝta Korto post nefacila multampleksa rekonstruo. Estis tiam renovigita la tuta komplekso.

Karlovy Vary
Persa Golfo

Persa Golfo situas en la nord-okcidento de la Hinda Oceano, ĉe la bordoj de Azio.

En oriento ĝi per la Hormuza Markolo kaj la Golfo de Omano ligiĝas kun la Araba Maro. Ĝia areo ampleksas 240 000 km². La golfo havas profundon de ĝis 115 m; ĝi longas 1000 kilometrojn kaj la maksimuma larĝo estas 370 kilometroj. La suda bordo estas ebena, sed la norda ĉe la irana bordo montara. La Persan Golfon enfluas la rivero Ŝatt al-Arab, kunfluo de Eŭfrato, Tigriso kaj Karuno. Ĉe la bordoj estas multaj insuloj. Sur la fundo estas gravaj krudaĵoj de nafto. Ok landoj havas bordojn rande de la Persa Golfo: Irano, Irako, Kuvajto, Sauda Arabio, Barejno, Kataro, la Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj kaj Omano. La ĉefaj havenoj estas Fao (Irako), Basra (Irako), Abadan, Bender-Ŝaĥpur (Irano), El-Kuvajto (Kuvajto), Ras-Tanura, Manamo (Barejno) kaj Um-Sajd (Kataro).

Antaŭ kelkaj jaroj seriozaj incidentoj okazis en la regiono de la golfo: dum la Iraka-irana milito de 1983 kaj la Iraka-kuvajta konflikto de 1991 granda kvanto da nafto, transportata per naftoŝipoj, estis disverŝita en la akvon pro la bombatakoj de militantaj trupoj.

La areo de la Persa Golfo malrapide malkreskadis dum la lastaj 6000 jaroj. La teritorioj de la tuta Kuvajto kaj malsupra Irako estis parto de ĝia baseno. Kaj nuntempe, la proceso daŭras pro la grandaj sedimentoj de la Ŝatt al-Arab en sia delto.

Vidu ankaŭ 
 Listo de maraj ekoregionoj
 Mezoriento
 South Pars-North Dome

 
Golfoj
Maraj ekoregionoj
Maroj en la Hinda Oceano
Persa kalendaro

La Persa aŭ Irana kalendaro estas suna kalendara sistemo, kies novjaro komenciĝas la 21-an de marto (printempa ekvinokso). En marto de la jaro 2002 en Irano estiĝis la jaro 1381 laŭ persa kalendaro. La kalendaro estis adoptita en 1925. 

La persa kalendaro havas dek du monatojn kun 31 tagoj kaj ses sekvantaj kun 30 escepte de la lasta kiu havas 29 tagoj krom en superjaroj. La jaro komenciĝas je Novruz kiu koincidas kun la 21-a de marto de la gregoria kalendaro. 

La 1-a de januaro 2000 laŭ la gregoria kalendaro estis la 11-a de Dej 1378 laŭ la persa. 

La monatoj de persa kalendaro estas (inter krampoj - la averaĝa komenco de la monato laŭ gregoria kalendaro): 

La erao de la kalendaro estas islama.

Ligiloj 
 An online Persian/Gregorian date convertor, Persian calendar for mobile (j2me) 
    

Kalendaro
Princ-Eduardaj Insuloj

La Princ-Eduardaj Insuloj estas dependa teritorio de Sud-Afrika Respubliko en Hinda Oceano.

 Nacia nomo: Prince Edward Islands.
 Areo: 335 km²
 Loko: 46,60 ĝis 46,97 S, 37,58 ĝis 38,02 E

La Princ-Eduardaj Insuloj konsistas ĉefe el du insuloj, Insulo Marion (Marion Island, 290 kv.km) kaj Princ-Eduarda Insulo (Prince Edward Island, 45 kv.km), kiuj situas aparte 19 km. La insularo estis vulkane kreita. La plej alta punkto estas 1230 m, la pinto Mascarin (eksa State President Swart Peak, ) sur Insulo Marion.

La unua registrita vido estis en 1663 kaj la unua alteriĝo (de fokĉasistoj) en 1799. Post tio, fokĉasistoj pasigis vintrojn tie. La unua konstanta okupo (scienca stacio) ekde 1947. Ĝi estas nun teritorio de Sud-Afrika Respubliko, parto de Orienta Kablando.

La nomo de la insularo estas laŭ Edward Augustus, Duko de Kent kaj Strathearn, la kvara filo de Georgo la 3-a.
Oni ne konfuzu la insulojn kun Insulo de Princo Eduardo, provinco de Kanado.

Biogeografie la insuloj apartenas al la antarkta ekozono laŭ la tipologio de la Monda Natur-Fonduso (WWF). La insularo donis sian nomon al ĉirkaŭanta mara ekoregiono.

Insuloj en Sud-Afriko
Ekoregionoj de la Antarkta ekozono
Maraj ekoregionoj
Vulkaninsuloj
Pedalo

Pedalo estas peco de meĥanismo kiun oni movas per piedo.  La radiko enhavas la eron ped kiu venas de la greka vorto por piedo.

Pianoj kaj orgenoj havas pedalojn kiujn oni premas per la piedo por ŝanĝi ecojn de la notoj.  Modernaj elektraj muzikiloj povas havas pedalojn por rapide dum koncerto ŝanĝi inter antaŭaj fiksitaj aranĝoj aŭ por moduli sonojn.

Oni povas uzi pedalon por movi veturigilon.  Bicikloj (kaj unucikloj, ktp) havas pedalojn kiujn oni turnas ne premas.  La pedaloj estas konektitaj (diversmaniere) al la radoj, do turniĝo de la pedaloj turnas la radojn kaj tiel moviĝas la biciklo.  Estas pedalboatoj kiuj havas pedalojn kiuj turnas pagajojn por movi la boaton.  Tiuj veturiloj moviĝas per la propra energio de la pedalanto.  Aŭtoj kaj motorcikloj ne moviĝas per la forto de la ŝoforo, sed havas pedalojn (tiajn kiujn oni premas) por alŝalti la motoron, aŭ sendi pli da benzinon al la motoro, aŭ bremsi, aŭ ŝanĝi sendi signalojn al la aŭto aŭ por ŝanĝi la rapidecon.  Vidu transporton.

Multaj maŝinoj kaj aparatoj havas pedalojn.  Aparatoj por mane fari fadenojn havis pedalojn por turni radojn por kolekti kaj tiri la fadenojn.  Aparatoj por teksi povas havi pedalon por ŝanĝi la aranĝon de la fadenoj en unu direkto post ĉiu preterpaso de fadeno en la alia direkto (kaj tiel interplekti la fadenoj).

Vidu ankaŭ
Bicikla pedalo

Iloj