alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
William R. Harmon

William R. HARMON (naskiĝis la 29-an de majo 1927 en El Dorado, Kansaso, mortis la 27-an de novembro 2019 en maljunulejo en la suda Oregono) estis usona esperantisto. Li loĝis longan tempon en San Pablo, norda Kalifornio.

Li translokiĝis al Kalifornio en 1938. Dum la dua mondmilito li estis militmaristo, plejparte en la Atlantiko kaj Mediteranea Maro. De 1949 li profesiiĝis en la transporta fako, unue ĉe la Fervojo Santa Fe dum 17 jaroj kaj poste kun diversaj martransportaj kompanioj. Li emeritiĝis en 1990 de Matson Navigation Company kiel Vicprezidanto kaj estro de la fako pri tarifoj. Krom edzino Lusi, lia familio konsistas el tri filoj, sep genepoj kaj sep pragenepoj.

Li esperantistiĝis en 1939 en Losanĝeleso de instruisto John Clewe. Li estis aktiva en la Esperanto-Klubo de Losanĝeleso ĝis la milita servo en la Usona Militmaristaro ekde 1944, li kunfondis Esperanto-klubon en Long Beach, Kalifornio kun William O. Wanzer. Li instruis Esperanton sur militŝipo USS Franklin D. Roosevelt inter 1945 kaj 1947, kontaktante multajn esperantistojn en Eŭropo, Afriko kaj Brazilo dum tiu tempo.

Dum trijara loĝado en Japanio 1972-75, li estis aktiva en diversaj Japanaj Esperanto-organizoj. Li ofte prelegis, vizitis Ĉinion plurfoje, en unu okazo helpe al la planado de la Pacifika Konferenco en Qingdao, Ĉinio en 1992. Aktiva en la Usona nacia organizo ELNA ekde tuj post ties komenco en 1952, li establis la iaman Centran Oficejon de ELNA en Kalifornio en 1975. Li estis estrarano de ELNA 1958-1960 kaj 1966-1997, entute 35 jarojn; prezidanto de ELNA 1976-1981; kaj estrarestro 1965-1967. ELNA nomis lin Honora Membro en 1992.

Li estis ĉefdelegito de UEA en Usono ekde 1987 kaj ĉeestis multajn Universalajn Kongresojn. Lia edzino Lusi reprezentis la usonan esperantistaron kiel Komitatano A de UEA. Ekde 1993 li estis dum 6 jaroj kunordiganto de la Elekto-komisiono de UEA. UEA nomis lin Honora Membro de UEA en 1998.

Li verkis anglalingvan Historio de la Esperanto-Ligo por Norda Ameriko (2002). Li ofte servis kiel interpretisto en esperantistaj vojaĝgrupoj kaj ĉe publikaj prezentadoj. Li tradukis en Esperanton du gravajn verkojn de Ĉefo Luther Standing Bear, Mia indiana knabeco (My Indian Boyhood) kaj Historietoj de la Siuoj (Stories of the Sioux), ambaŭ publikigitajn de Eldonejo Bero.

Vidu ankaŭ 
 Auld, William 1976: Letero al William R. Harmon, en Facetoj de Esperanto, Brita Esperanto-Asocio, pp. 49-51.

Usonaj esperantistoj
Wolfgang Borchert

Wolfgang BORCHERT [volfgang borĥert] (* la 20-an de majo 1921 en Hamburgo, † la 20-an de novembro 1947 en Bazelo) estis germana verkisto de ruino-literaturo.

La filo de instruisto kaj verkistino en la aĝo de 15 jaroj komencis verki poemojn. Konforme al la deziro de siaj gepatroj li en la jaro 1939 komencis lerni la profesion de librovendisto, sed unu jaron poste li forlasis tiun ĉi karieron por fariĝi aktoro. En marto 1941 li eklaboris en la Lüneburga teatro Landesbühne Osthannover, sed jam en junio de la sama jaro la militservo vokis lin al la fronto.

La sekvajn jarojn karakterizis malsanoj, vundoj, restadoj en lazaretoj kaj akuzoj pri memvundigo kaj defetismaj paroloj. En 1945 Wolfgang Borchert sukcesis fuĝi el la franca militkaptiteco kaj reveni al Hamburgo. Denove li agis kiel aktoro, reĝisora asistanto kaj kabaredisto, ĝis kiam lia malbona sanstato malebligis tion.

Ekde 1946 – la kuracistoj prognozis al li unu plian vivojaron – li ege fervore dediĉis sin al la verkado. En rapida sinsekvo estiĝis prozaĵoj kaj poemoj, kiuj respegulis la spertojn de la aŭtoro kaj de multaj aliaj soldatoj revenintaj el la Dua mondmilito.

En septembro de 1947 li vojaĝis al Bazela hospitalo, por kuraci sian hepatomalsanon: amikoj kaj eldonistoj peris tiun ĉi eblecon al la intertempe konata aŭtoro. Lia sanstato tamen jam estis tiel malbona, ke li mortis tie la 20-an de novembro, en la aĝo de 26 jaroj.

Listo de verkoj 
 Laterne, Nacht und Sterne (poemoj, 1946)
 Die Hundeblume (rakontoj, 1947)
 An diesem Dienstag (rakontoj, 1947)
 Draußen vor der Tür (dramo, 1947)
 Die traurigen Geranien und andere Geschichten aus dem Nachlass (rakontoj, eld. 1962)

En Esperanto aperis 
 La hundofloro (Die Hundeblume). [Tradukis Frank Lappe]. - En: Beletra Almanako, nº 36, oktobro 2019, Novjorko, Mondial. ISBN 9781595693969.

Eksteraj ligiloj 

 Internationale Wolfgang-Borchert-Gesellschaft

Germanaj verkistoj
La lingvo por ni

La lingvo por ni estas "populara" kanto inter esperantistoj ĉe Esperanto-renkontiĝoj. La muziko venas de la skota popolkanto Bring Back My Bonnie to Me.

Teksto 

Sur montoj kaj step' indianoj
Ĉasadas kun ruĝfamili'
Kaj se vi postulas parolon,
Kanjone eĥiĝas la kri'

Esperanto estas la lingvo por ni, por vi.
Esperanto estas la lingvo por ni.

En densa afrika ĝangalo
La bonaj amikoj de ni
Jam solvis la lingvan problemon
Tamtame resonas la kri'

Esperanto estas la lingvo por ni, por vi.
Esperanto estas la lingvo por ni.

Ĉe norda poluso eskimoj
Vivadas en neĝ' kaj glaci'
Se ili bezonas parolon
Aŭdigas tutsame la kri'.

Esperanto estas la lingvo por ni, por vi.
Esperanto estas la lingvo por ni.

Sur tuta la vasta terglobo
En urboj de ĉiu naci'
Troviĝas samideanaro
Kaj sonas de buboj la kri'.

Esperanto estas la lingvo por ni, por vi.
Esperanto estas la lingvo por ni.

Historio 
Ĉi kanto estas la unua de la vinilalbumo Ni kantu en Esperanto eldonita en 1964, kie trobadoras Frans Jahger.

Kritiko 
La kanto estas verkita el koloniisma perspektivo. Por forpreni la plej gravan mankon ĝi ŝanĝiĝis plurfoje. La frazo "Sovaĝaj nigruloj sen Di'" iĝis "Nigruloj sen teknologi'" kaj poste "la bonaj amikoj de ni". Tamen la baza strukturo restas koloniisma. Malgraŭ kelkaj protestoj la tradicia versio reaperis en la rusa disko "Oraj Kantoj" (2002), ĉar ĝi estas la tradicia formo, populara dum fermiteco de la lando en 1960-aj-70-aj jaroj.

Lingvo
Esperanto-muziko
A History of the Esperanto League for North America, Inc.

A History of the Esperanto League for North America, Inc. (Historio de la Esperanto-Ligo de Nord-Ameriko) estas publikaĵo verkita de William R. Harmon anglalingve kaj eldonita de ELNA en 2002. Esperantlingva eldono estas preparita, sed ankoraŭ ne eldonita. Paperbindita, 64 paĝoj. Ekzempleroj senpagaj laŭ peto estas sendataj al ELNA-membroj.

Esperanto-movado en Usono
Leonhart Fuchs

Leonhart FUCHS [LEonhat fuks] (17-an de januaro 1501 en Wemding - 10-an de majo 1566 en Tübingen) estis germana medicinisto kaj botanikisto.

Studinte en Heilbronn, Erfurt kaj Ingolstadt, li en la jaro 1524 doktoriĝis pri medicino. Dum du jaroj li laboris kiel kuracisto en Munkeno kaj en 1526 li revenis al Ingolstadt kie li akiris profesoran postenon. Kiel protestanto li tie, en profunde katolika medio, spertis multajn malfacilaĵojn, pro tio li sekvis inviton al Ansbach, kie fondiĝis protestantisma universitato – kiu tamen fiaskis. En la jaro 1535 li fariĝis profesoro pri medicino en Tübingen, kie li ĝismorte agadis.

Kvankam Leonhart Fuchs estis alte respektata medicinisto, lia famo fontas ĉefe el liaj meritoj kiel botanikisto. Lia majstre ilustrita botanika ĉefverko, kiu en la jaro 1542 unuafoje aperis en latino (De historia stirpium commentarii insignes) kaj unu jaron poste en la germana lingvo (New Kreüterbuch), priskribas pli ol 500 plantojn kaj estas rigardata la plej grava botanika verko de la 16-a jarcento.

La fuksio (lat. Fuchsia) ricevis sian nomon honore al Leonhart Fuchs, kaj konsekvence ankaŭ la fuksia koloro.

Vidu ankaŭ 
 Rembert Dodoens

Eksteraj ligiloj 

 http://www.garten-literatur.de/Leselaube/persoenl/fuchs_p.htm 
 http://info.med.yale.edu/library/historical/fuchs 
 http://www.deutsche-fuchsien-ges.de/
 http://www.wemding.de/Verkehrsamt/Rundgang/fuchs.html 

Fuchs, Leonhart
Fuchs, Leonhart
Fuchs, Leonhart
Fuchs, L
F
F
1566

En la jaro 1566 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 Pio la 5-a iĝis papo;
 Selim la 2-a iĝis estro de Osmanida imperio;
 Unua mencio pri Roua kaj Ghipeş;
 Erupcio de Citlaltepetl

Naskiĝoj 
 8-a de marto: Carlo Gesualdo, itala komponisto kaj murdisto (m. 1613)
 19-a de junio: Jakobo la 1-a, reĝo de Anglio kaj Skotlando (m. 1625)
 20-a de junio: Sigismondo la 3-a Vasa, reĝo de Pollando kaj Svedio, grandduko de Litovio (m. 1632)
 11-a de decembro: Manuel Cardoso, portugala komponisto (m. 1650)
 30-a de decembro: Alessandro Piccinini, itala komponisto (mortis ĉirkaŭ 1638)

Mortoj 
 10-a de majo : Leonhart Fuchs, medicinisto kaj botanikisto;
 26-a de majo: Antonio de Cabezón, Hispana komponisto
 2-a de julio : Michel de Nostradame aŭ Nostradamus, kuracisto kaj autoro de La Profetaĵoj;
 5-a de septembro : Sulejmano la 1-a estro de Osmanida imperio;
 22-a de septembro: Johannes Agricola, protestanta reformisto kaj germana humanisto. (n. 1494)
1078

En la jaro 1078 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
Mikaelo la 7-a detronigita, Nikeforo la 3-a iĝis orient-romia imperiestro

Unuaj dokumentaj mencioj 
Tübingen (hodiaŭ urbo en Baden-Virtembergo en Germanio).
Walperswil kiel Vilarwalbert (hodiaŭ komunumo en Kantono Berno en Svislando).

Naskiĝoj

Mortoj
1477

En la jaro 1477 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 Fondiĝis la universitato de Tübingen
 Afonso la 5-a (Portugalio) reziginis favore al sia filo Johano la 2-a (Portugalio) per premo de nobelaro, sed estis restarigita tuj poste.
 Oni uzis restaĵojn de Lumturo de Aleksandrio por konstrui fortikaĵon.
 William Caxton presis libron en Londono - la unua en Anglio.
 Unua mencio pri Sânmartin (Arad).
 Batalo apud Nancio

Naskiĝoj 
 25-a de januaro: Ana de Bretonio, reĝino de Francio (m. 1514).

Mortoj 
 5-a de januaro: Karlo la Brava, duko de Burgonjo (n. 1433).
Amalie Dietrich

Amalie DIETRICH [amalje ditriĥ], origine: Amalie NELLE (naskiĝis la 26-an de majo, 1821, mortis la 9-an de marto, 1891) estis germana botanikistino.

Ŝi naskiĝis en Siebenlehn apud Meißen. En la jaro 1846 ŝi edziniĝis al la botanikisto Wilhelm Dietrich, akompanis lin al pluraj esplorvojaĝoj kaj akiris tiel ampleksajn sciojn pri la kolektado kaj klasifikado de plantoj. En 1861 la geedzoj disiĝis, kaj por vivteni sin kaj ebligi al sia filino bonan edukadon, Amalie Dietrich de 1863 ĝis 1873 partoprenis esplorvojaĝon tra Aŭstralio. Tie ŝi ne nur okupiĝis pri plantoj, sed ankaŭ pri bestoj kaj pri etnografie utilaj materialoj de la aborigenoj. Reveninte al Germanio, ŝi laboris en la Botanika Muzeo de Hamburgo. Ŝi mortis en 1891 en Rendsburg, Ŝlesvigo-Holstinio.

Pluraj plantoj kaj bestoj ricevis siajn nomojn honore al Amalie Dietrich: ekz. la vespoj Nortonia Amaliae kaj la algoj Amansia Dietrichiana kaj Sargassum Amaliae.

Eksteraj ligiloj 
 http://www.asap.unimelb.edu.au/bsparcs/exhib/dietrich/dietrich.htm 
 http://comstech.com.au/~venteman/Amalie.htm  

Germanaj botanikistoj
Novaj religioj de Japanio

Oni konas sub la nomo "novaj religioj" (, ŝinŝukjo) aron da religiaj movadoj kiuj aperis en Japanio depost la mezo de la 19-a jarcento. Multaj estas "sinkretismaj", kio signifas ke ili povas miksi elementojn de Ŝintoismo, Budhismo, Konfuceismo, Taoismo, la Bahaa Kredo kaj Kristanismo kaj ankaŭ okcidentaj ideologioj kiel, ekzemple, komunismo. Multaj novaj religioj estas fonditaj de virino, kies anoj havas grandan influon el la movado. La novaj religioj plej ofte havas geografian centron, kiu estas templo, templaro aŭ tuta urbo.

La plej grandaj novaj religioj estas Tenrikjo kaj Soka Gakkai. La plej konata en Esperantujo estas Oomoto, pro ties apogo al Esperanto.

Ekzistas pli ol kvarcent novaj religioj kaj eble 15 elcentoj da homoj en Japanio estas anoj de ili. Tamen multaj japanoj estas samtempe anoj de pluraj religioj.

Listo de novaj japanaj religioj 
 Tenrikjo
 Soka Gakkai
 Seicho no Ie
 Shinreikyo (Dio-Anima religio)
 Mahikari Kyodan (Religio de Vera Lumo)
 PL Kyodan (Eklezio de Perfekta Libereco]
 Kiriyama Mikkyo (Esoteriko de Kiriyama)
 Kofuku no Kagaku (scienco de Gajeco)
 Aleph (antaŭe nomata Aum Shinrikyo)
 Konkokyo
 Oomoto

Nombro da anoj 

La datumoj por 2012 devenas el la Agentejo por Kulturaj Aferoj.

Bildaro

Referencoj 

Religio en Japanio
Petr Bezruč

Petr BEZRUČ [Petr Bezruĉ], propranome Vladimír VAŠEK [VladimIr Vaŝek] (naskiĝis la 15-an de septembro 1867 en Opava, mortis la 17-an de februaro 1958 en Olomouc) estas aŭtoro de unu el la plej grandaj poeziaj verkoj en la ĉeĥa literaturo, Sileziaj Kantoj.

La poeto naskiĝis kiel filo de filologo Antonín Vašek, studis Slavan Gimnazion en Brno, poste filologion en Prago. La studadon li ne finis, revenis al Brno kaj fariĝis poŝtisto.

Siajn poemojn pri silezia popolo li sendadis (1899-1900) al la Praga gazeto Čas (Tempo) sub pseŭdonomo Petr Bezruč. La poemoj vekis sensacion pro sia arta valoro kaj pro mistera aŭtoro, kiu sekretigis sian identecon. Nur post jaroj oni malkaŝis, ke temas pri Vladimír Vašek (tamen ĝis nun aperas duboj, ĉu Vašek ne estis trompulo, kiu alproprigis al si verkojn de alia aŭtoro).

La unuopaj poemoj estis poste kunigitaj en libron kun titolo Sileziaj kantoj. 
En ili estas priskribitaj socialaj kaj naciaj subpremoj kontraŭ la malriĉa silezia popolo.

Plej populara poemo fariĝis Maryčka Magdon pri junulino, kies gepatroj tragedie mortis, ŝi devis zorgi pri siaj malgrandaj gefratoj kaj estis arestita, ĉar ŝi alportis hejmen iom da ligno el grafa arbaro. Kondukata preter la rivero Ostravice ŝi saltis en la akvon, sed frakasiĝis sur la rokaro. La entuziasma aplaŭdo pri la poemo la aŭtoron indignigis:

Oni recitis la versojn en Prag',
homoj aplaŭde fervoris.
Kial? Ke vivis Maryčka, ke nin
oni en Frydek strangolis?

En Esperanto aperis 
Sileziaj Poemoj, Michálkovice 1927 (12 poemoj de Bezruč en traduko de Vladimír Adamík). 
Sileziaj Kantoj, Prago 1970 (la tuta libro en tradukoj de R. Hromada, T. Pumpr kaj J. Kořínek).
70 000, la poemo de Petr Bezruč, en traduko de Tomaŝ Pumpr, muziko de Ĝuljo Kappa, voĉo de Ĝanfranko (Molle) aperas en la sonkasedo La vojo, La Nuova Frontiera 1977, Edistudio 1979 kaj 1986.

Objektoj nomitaj laŭ Petr Bezruč 
Monumento de Petr Bezruč situanta en Opava
Teatro de Petr Bezruč situanta en Ostrava
Minejo Petr Bezruč situinta en Ostrava

 
Ĉeĥlingvaj verkistoj
Ĉeĥaj poetoj
Naskiĝintoj en Opava
Jenny Marx

Jenny MARX (n. Jenny von WESTPHALEN) (*  en Salzwedel, †  en Londono) estis filino de aristokratoj kaj edzino de Karlo Markso.

Ŝi estis la patrino de 7 gefiloj : Jenny, Laura, Edgar, Heinreich, Franziska, Eleanor kaj unu infano kiu mortis sennome.

Nur Jenny, Laura kaj Eleanor atingis plenaĝon.

Prusaj nobeloj
Germanaj verkistoj
Karl Marx
Skotdevenaj germanoj
Eleanor Marx

Eleanor MARX (naskiĝis la 16-an de januaro, 1855 en Londono, mortis samloke la 31-an de marto, 1898) estis la plej juna filino de Karlo Markso kaj Jenny von Westphalen.

Ŝi estis aktiva en brita politika vivo kaj en la internacia laborista movado.

Ŝi estis kunfondinto de la Socialista Ligo en 1884 kaj tre aktive laboris por fondi sindikatojn por nefakaj laboristoj en Anglio.

Post 1884 ŝi kunvivis kun Edward Aveling.

Anglaj tradukistoj
Anglaj revoluciuloj
Anglaj virinbalotrajtistoj‎
Anglaj socialistoj
Britaj judoj
Socialistaj feministoj
Germandevenaj britoj
Sinmortigintoj
Karl Marx
Edward Aveling

Edward AVELING ( – ) estis angla verkisto kaj ĵurnalisto.

Li estis kuntradukisto de la unua volumo de Kapitalo de Karl Marx kaj ano de la Socialdemokratia Federacio post 1884. Li estis kunfondinto de la Socialista Ligo kaj organizanto de la amasmovado de nefakaj laboristoj kaj senlaboruloj en la 1880-aj kaj 1890-aj jaroj en Anglio.

Li estis la kunvivulo de Eleanor Marx.

Anglaj verkistoj
Ateismaj aktivuloj
Britaj humanistoj
Walter Sisulu

Walter Max Ulyate SISULU (naskiĝis la 18-a de majo, 1912, mortis la 5-a de majo, 2003) estis sud-afrika aktivulo kontraŭ ras-apartigo kaj elstara ano de la Afrika Nacia Kongreso (ANC).

Biografio 
Sisulu naskiĝis en Engcobo, Transkei kaj estis edukita ĉe misiista lernejo. Li forlasis la lernejon en 1926 por komenci laboron. Li translokiĝis al Johannesburg en 1928 kaj laboris en diversaj industrioj.

Li aniĝis al la ANC en 1940 kaj kun Nelson Mandela kaj Oliver Tambo fondis la ANC Junular-Ligon en 1943. Je la komenco li estis la kasisto sed li ankaŭ havis gravan rolon en la planado de la militema Umkhonto we Sizwe (Lanco de Afriko). Forpuŝante la pli pasivajn estrojn li fariĝis ĝenerala sekretario de la ANC en 1949 kaj restis en tiu posteno ĝis 1954.

Kiel planisto por la Defiance Campaign ("Defi-Kampanjo") li estis arestita en 1952 kaj ricevis prokrastitan juĝon. En 1953 li vojaĝis al Eŭropo, la Sovetunio kaj Ĉinio kiel reprezentanto de la ANC. Oni maliberigis lin 7-foje dum la venontaj 10 jaroj.

Ĉe jurproceso pro ŝtatperfido oni kondamnis lin al 6 jaroj de mallibereco. Li malaperis kaj vivis kaŝe sed estis kaptita la 11-an de julio, 1963. Ĉi-foje oni kondamnis lin al dumviva mallibereco. Kun aliaj gravaj gvidantoj de la ANC li estis enkarcerigita ĉe la insulo Robben.

Oni liberigis lin en oktobro de 1989 post 26 jaroj de mallibereco kaj li estis elektita vic-prezidanto de la ANC dum la unua nacia konferenco post la repermeso de la organizaĵo.

En 1992 Sisulu ricevis Isitwalandwe Seaparankoe, la plej alta honoro de la ANC pro lia kontribuo al la liberiga batalo en Sud-Afriko.

Li geedziĝis kun Nontsikelelo Albertina en 1944 kaj ili havis 9 infanojn - 4 estis adoptitaj. La edzino kaj la infanoj ankaŭ estis aktivaj en la batalo kontraŭ ras-apartismo.

Sisulu, Walter
Apartismo
Ni kantu en Esperanto

Ni Kantu En Esperanto estas vinila albumo kiu eldoniĝis en 1964, kiel kolekto de diversaj tiamaj popularaj kantoj. Ĝi entenas ankaŭ deklamadon, humuran kaj draman. Ni Kantu En Esperanto estis la unua el la 125 muzikalbumoj eldonita de la usona muzikeldonejo ESP Disk, kaj la sola en Esperanto.

La kovrilo portas la mencion : 
NI KANTU EN ESPERANTO
Trobadoras Frans Jahger
Monologas Duncan Charters
Deklamas Julius Balbin

Ĝi entenas jenajn erojn

A-flanke
La lingvo por ni,
Ĉiu ĉiu, de Raymond Schwartz
Lulkanto, Frans Jahger, Vilma  Eichholz
Kara kentoki-land''', Stephen J. Foster, Paul BennemannLa rompiĝinta ringeto, J.V. Eihendorff, HORNEMANN, tradukis Chr PfeiferFunga kanto, originala teksto de H.E. Jensen, muziko :  HORNEMANN (danoj)Mia eksterlanda vojaĝo, Duncan Charters

B-flankeBabij jar, de JEVTUŜENKO, deklamas Julius BalbinMariston logas vasta mar, tradicia, sveda melodio
Bovoĉar''', tradicia sudafrika kantoJukajdi, Jukajda,  de Raymond Schwartz, sveda melodioLorelaj, de Heinrich Heine, traduko de L. ELB
Fluanta tajdo teksto Harisson HILL, muziko G.F. ROTT
Pasintaj tagoj, Robert Burns, skota popolmelodio

Kovrilbido : Sandra Stollman, Don Patterson
La surbendigon kaj diskaranĝon gvidis Roger Wiesenbach
Koncepto kaj realigado : Bernard Stollman, direktoro de de la Informcentro de Esperanto-Ligo por Norda Ameriko.
Kopirajto ĉe United international copyright representatives, Ltd,  305 E, 40 st, NY 10016
Esperanto-disk' katalognumero : ESP-1001

Esperanto-kantaroj
Ho Chi Minh

HO Chi Minh ( Hồ Chí Minh, IFA: [hò cǐ mīŋ̟],  laŭ PIV Ho-Ĉi-Min;  Nguyễn Sinh Cung kaj konata kiel Bác Hồ, aŭ Onklo Ho) estis vjetnama komunista revolucia gvidanto, ĉefministro (1954) kaj prezidento (1954 – 1969) de Nord-Vjetnamio.

Biografio 
Ho Chi Minh fariĝis komunisto kiam li loĝis en Britio kaj Francio (1915 – 1927). En Francio en 1918 li kampanjis por sendependiĝo kaj en 1919 li peticiis la pac-konferencon de Versajlo, Francio, postulante egalrajtojn por Hindoĉinio.

Poste Ho Chi Minh iĝis fondanta ano de la Franca Komunista Partio, kaj pasigis tempon en Moskvo. Li translokiĝis al Hongkongo, kie li fondis la Hindoĉinan Komunistan Partion.

Li prenis la nomon Ho Chi Minh ( Li, Kiu Lumigas) kaj revenis al Vjetnamio en 1941 kaj deklaris sendependiĝon. Li gvidis la movadon Viet Minh por sendependiĝo kaj sukcese batalis kontraŭ Francio inter 1946 kaj 1954.

Li fariĝis prezidento de Nord-Vjetnamio je la 2-a de marto 1946. Je la 6-a de marto li subskribis interkonsenton laŭ kiu Francio akceptis Vjetnamion kiel sendependan ŝtaton.

Dum la 1960-aj jaroj li batalis por la reuniĝo de Norda kaj Suda Vjetnamo. Li gvidis preskaŭ senĉesan militon kontraŭ Francio kaj poste Usono ĝis sia morto en 1969.

Ideologio 
Jeno estis priskribita kiel la kerno de la ideologia sistemo de la nomita Pensaro Ho Ĉi Minh, kiel estis kodigita de la Vjetnama Komunista Partio:

 Nacia liberigo, klasa liberigo, homa liberigo
 Nacia sendependeco
 Nacia unueco
 Popola posedrajto; konstruo de la vera ŝtato de la popolo, fare de la popolo, por la popolo
 Nacia defendo de ĉiu popolo, konstruo de la popolaj armitaj fortoj
 Ekonomia kaj kultura disvolvigo, konstante plibonigante materian kaj spiritan vivon de la popolo
 Revoluciaj etikaj necesoj, ŝparemo, integreco, justeco, kaj nepartieco
 Zorgo de promocio de revoluciaj generacioj por la estonteco
 Konstruo de pura, forta partio, kadroj kaj partimembroj kiuj estas kaj estroj kaj fidelaj servistoj de la popolo

Ho Chi Minh kaj Esperanto 
Laŭ artikolo  de Ĉina Radio Internacia, Ho Chi Minh interesiĝis pri esperanto kaj eĉ povis paroli ĝin. En la artikolo, oni povas legi :

Eksteraj ligiloj 
  Artikolo de Tran Quan Ngoc pri Ho Chi Minh kaj Esperanto
  Artikolo pri aziaj landoj kaj Esperanto
  Faktoj pri Ho Chi Minh
  Biografieto  
  Nekrologo

Referencoj 

Prezidantoj de Vjetnamio
Naskiĝintoj la 19-an de majo
Mortintoj la 2-an de septembro
Neckar

Neckar [neka] estas rivero en la germana federacia lando Baden-Virtembergo. Ĝi havas sian fonton en la naturprotekta areo Schwenninger Moos apud la urbo Villingen-Schwenningen kaj fluas apud Mannheim en la Rejnon. Inter Plochingen kaj Mannheim ĝi estas ŝipotaŭga, havenoj estas en Mannheim, Heilbronn, Stutgarto kaj Plochingen.

Ne intermiksu la sudgermanan riveron Neckar kun la togenburga rivero Necker en Svislando.

Urboj apud Neckar:

 Villingen-Schwenningen
 Rottweil
 Sulz am Neckar
 Horb am Neckar
 Rottenburg am Neckar
 Tübingen
 Nürtingen
 Plochingen
 Esslingen
 Stutgarto
 Marbach am Neckar
 Besigheim
 Heilbronn
 Mosbach
 Eberbach
 Heidelberg
 Mannheim

Vidu ankaŭ 
 1223 Neckar

Riveroj en Germanio
Riveroj en Baden-Virtembergo
Alfluantoj de Rejno
1737

1737 estis normala jaro komenciĝanta marde (ligilo montras kalendaron).

En la jaro 1737 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 Vieno: finiĝis konstruado de la Karlskirche

Naskiĝoj 
 29-a de januaro: Thomas Paine, usona eseisto kaj revoluciulo (m. 1808)
 9-a de marto: Josef Mysliveček, ĉeĥa komponisto (m. 1781)
 8-a de majo: Edward Gibbon, brita verkisto (m. 1794)
 9-a de septembro: Luigi Galvani, itala kuracisto kaj biofizikisto (m. 1798)

Mortoj 
 1-a de aprilo: Thomas Bartholin, dana juristo kaj filo de Thomas Bartholin, la Juna (1659-1690) (n. 1690)
 1-a de decembro: Louis Alexandre de Bourbon, franca nobelo (n. 1678)
 18-a de decembro: Antonio Stradivari, itala violonfaristo (naskiĝis ĉirkaŭ 1644)
Golo Mann

Golo MANN (plennome Angelus Gottfried Mann; naskita la 27-an de marto 1909 en Munkeno; mortinta la 7-an de aprilo 1994 en Leverkusen) estis germana historiisto kaj publicisto. Li estis la filo de Thomas Mann, la nevo de Heinrich Mann kaj la frato de Erika Mann kaj Klaus Mann.

Golo Mann studis filozofion kaj historion en Munkeno, Berlino kaj Heidelberg. En la jaro 1932 li doktoriĝis kaj unu jaron poste li kune kun sia familio elmigris al Francio, kie li restis ĝis 1937, poste li venis al Svislando. Tie li vivtenis sin kiel verkisto kaj en la jaro 1940 li fuĝis al Usono, kie li ekde 1942 agis kiel profesoro pri historio en diversaj universitatoj. En 1958 li revenis al Eŭropo. Post mallonga restado en Svislando li fariĝis gastprofesoro en la germana urbo Münster, kaj de 1960 ĝis 1964 li agis kiel profesoro pri politiko en Stutgarto. Post 1964 li dediĉis sin plene al la verkado kaj eldonado. Inter pluraj premioj li gajnis la renoman Georg-Büchner-Preis en 1968.

Listo de verkoj kaj eldonaĵoj 
 Friedrich von Gentz (1947)
 Deutsche Geschichte im 19. und 20. Jahrhundert (1958)
 Wilhelm II (1964)
 Propyläen-Weltgeschichte (10 vol., 1961-65)
 Von Weimar nach Bonn. Fünfzig Jahre deutsche Republik (1970)
 Wallenstein. Sein Leben erzählt von Golo Mann (1971)
 Erinnerungen und Gedanken. Eine Jugend in Deutschland (1986)
 Wissen und Trauer (1992)

Eksteraj ligiloj 

 http://www.wikiservice.at/buecher/wiki.cgi?GoloMann 

Germanaj historiistoj
Sondershausen

Sondershausen  estas urbo en la nordo de la germana federacia lando Turingio. Ĝi etendiĝas en la valo inter la montaroj Hainleite en la sudo kaj Windleite en la nordo. Fine de la jaro  la urba komunumo havis  loĝantojn.

Ĝi evoluis en la 8-a jarcento el franka setlejo kaj estis unuafoje dokumente menciita en la jaro 1125. Ekde 1356 la dinastio Schwarzburg regis en la urbo kaj ĝi fariĝis rezidejo de la princaro Schwarzburg-Sondershausen.

Sondershausen estas grava centro de la muziko, kun grandaj tradicioj: la komponistoj Max BRUCH, Franz Liszt kaj Max REGER agadis tie, same kiel la muziksciencisto Hugo Riemann.

Iom da statistiko:

Situo: 51°22' NO, 10°52' OR
Loĝantaro: ĉirkaŭ 22.641 (en januaro 2003)
Areo: 73,55 km2
horzono: GMT+1h (+2h de aprilo ĝis oktobro)

Vidindaĵoj en la urbo kaj en la ĉirkaŭaĵo
Burgo Furra
 Muzeo Kastelo Sondershausen
 Harc-montaro
 Juda tombejo de Sondershausen
 Ĉaskastelo Possen
 Kirko Sankta Kruco
 Kirko Sankta Triunuo

Gefiloj de la urbo 
Alexander Winckler
Andreas Toppius, teologo kaj historiisto
Gunda Niemann-Stirnemann, sportistino
Johann Karl Wezel
Stefanie Keyser

Vidu ankaŭ
Juda vivo en Sondershausen

Distrikto Kyffhäuser
Urboj de Turingio
Haleja kometo

La Haleja kometo (aŭ Kometo (de) Halley) estas perioda kometo en nia Sunsistemo.

Ĝi reaperos en 2061. Ĝi ankaŭ aperis en la jaroj (inter aliaj) -239, -11, 66, 451, 1066, 1456, 1531, 1607, 1682, 1759, 1835, 1910 kaj 1986.

La brita astronomo Edmond Halley ne malkovris la kometon -- multaj vidis la kometon tra la epokoj. Ĝi eĉ aperis en pentraĵo de Giotto kaj en la Tapiŝo de Bayeux de 1066. Sed Halley rekonis, ke la multaj aperoj estas de unu sama kometo en orbito ĉirkaŭ la Suno. Per la nova teorio de gravito de Isaac Newton, Halley kalkulis la orbiton kaj en 1705 antaŭdiris, ke la kometo revenos je 1758. Ĝi reaperis je marto 1759. La orbito de kometo ne estas preciza afero, kiel la orbito de la Luno aŭ Tero, pro la gravita influo de la multe pli grandaj planedoj kaj la kadukiĝado de la kometo mem.

La koro de la kometo estas 16 × 8 × 8 km kaj plejparte estas bulo de akva glacio.

Vidu ankaŭ 
 Asteroido

Periodaj kometoj
Tony Benn

Tony BENN (naskiĝis la , mortis la ) estis brita socialista politikisto, kiu estis dumlonge parlamentano por la Brita Laborista Partio. Lia plena nomo estis Anthony Neil Wedgwood Benn kaj dum iom da tempo li estis konata kiel Vicgrafo Stansgate. Li estis ĉe la maldekstra flanko de la Laborista Partio.

La patro de Tony Benn estis parlamentano por la Brita Liberala Partio, kiu transiris al la Laborista Partio. Liaj du avoj ankaŭ estis parlamentanoj por la Liberala Partio.

Li estis ano de la RAF (aerarmeo) dum la Dua mondmilito kaj estis elektita al la parlamento en 1950. Li bone konsciis ke je la morto de la patro li estus senrajtigita resti en la parlamento, ĉar li heredus la nobeltitolon Vicgrafo Stansgate. Do dum jaroj li kampanjis por ŝanĝi la leĝon.

En 1960 lia patro mortis kaj en 1961 oni elĵetis Benn el la parlamentejo. Malgraŭ la fakto ke li estis senrajtigita resti en la parlamento, la popolo denove elektis lin. La instancoj tiam donis la lokon en la parlamentejo al Malcolm St Clair, la konservativa kandidato, kiu gajnis la duan lokon en la balotado.

Benn daŭre agitis kaj fine la konservativa registaro akceptis ke oni devos ŝanĝi la leĝon. Do, la  nova propono, kiu permesis la rezignadon de honoraj titoloj, leĝiĝis, kaj Benn rezignis la titolon Vicgrafo Stansgate. Post nova baloto Benn estis reelektita al la parlamento la .

En la registaro de Harold Wilson li fariĝis ministro pri poŝto, telegrafoj kaj telefonoj kaj poste ministro pri teknologio. En la 1970-aj jaroj li fariĝis ministro pri industrio kaj poste ministro pri energio. 

En 1981 li kandidatiĝis por la posteno de vic-estro de la Laborista Partio. Li preskaŭ gajnis sed estis venkita de Dennis Healey.

Li forte subtenis la britajn ministojn dum la longdaŭra minista striko en 1984–1985 kaj estis tre severe atakita per konservativaj tagĵurnaloj kaj aliaj.

En 1988 li kanditatiĝis por la posteno de ĉefgvidanto de la Laborista Partio sed denove estis venkita.

En 2001 li forlasis parlamenton por "doni pli da tempo al politikaj aferoj". Li fariĝis grava kontraŭulo de milito kontraŭ Irako kaj vojaĝis al Bagdado por intervjui Saddam Hussein. La intervjuo aperis en brita televido.

Dum jaroj li verkis tagĵurnalon kaj ĝis 2003 oni eldonis 7 volumojn.

Li edziĝis al la usondevena edukisto kaj verkisto Caroline Benn en 1949. Ŝi mortis en 2000. Ili havis 4 geinfanojn. La filo Hilary Benn estas parlamentano kaj ministro en la registaro de Tony Blair.

Britaj politikistoj
Membroj de la brita parlamento
John Reed

John REED (22-an de oktobro, 1887 – 19-an de oktobro, 1920) estis usona verkisto kaj komunisto.

Li studis ĉe la Universitato Harvard kaj poste vojaĝis al Anglio kaj Hispanio.
Li revenis al Usono kaj komencis karieron kiel ĵurnalisto. Li laboris por diversaj maldekstremaj gazetoj ekz. New Review kaj The Masses, kaj tiel unuafoje konatiĝis kun laboristaj problemoj, raportante pri la Silklaborista striko de Patersono (1913).

En 1914 li verkis pri la revolucio en Meksiko por la gazeto Metropolitan Magazine. Li restis dum 4 monatoj kun Francisco Villa kaj priskribis la bataladon en sia libro Insurgent Mexico eldonita en la sama jaro.

Dum la unua mondmilito li laboris por la gazeto Metropolitan Magazine sed ĝi rifuzis kelkajn artikolojn ĉar ili estis tro maldekstremaj.

En 1916 liaj raportoj pri la batalado en Germanio, Serbio, Rumanio, Bulgario kaj Rusio estis eldonitaj en la libro The War in Eastern Europe.
Poste li revenis al Usono kaj geedziĝis al la ĵurnalisto Louise Bryant. Ili ambaŭ vojaĝis al Rusio por raporti pri la rusa revolucio en Petrogrado por la gazeto The Masses.

En 1919 lia libro  Ten Days That Shook the World priskribis kritikan historian tempon kiam Lenino (amiko de Reed) instigis la bolŝevikojn preni la potencon.

Kvankam Reed havis grandan entuziasmon por la revolucio kaj eble tio kolorigis lian vidpunkton, la libro donas unikan kaj seriozan raporton pri la grava historia evento.

En 1919 li organizis la Komunistan Laborpartion en Usono kaj estis fondinto kaj redaktoro de The Voice of Labour. Dum mallonga tempo li estis la soveta konsulo en Novjorko.

Post akuzoj pro ŝtatperfido li fuĝis al Finnlando, kie la instancoj malliberigis lin kaj poste interŝanĝis lin por finnaj malliberuloj en Rusio. Li tiel povis partopreni en la Dua kongreso de la Komunista Internacio kaj poste en la Kongreso de Orientaj popoloj en Bakuo.

Dek tagojn post sia reveno el Bakuo lin kaptis tifoida febro. Post kelktaga kuŝado en hospitalo, kie li ankoraŭ batalis kontraŭ fuŝaj tradukoj de siaj kunvenaj intervenoj, li mortis. Oni enterigis lin apud aliaj herooj de la rusa revolucio ĉe la muroj de la Kremlo en Moskvo.

Ĉar li estis tre populara radikala gvidanto, tial oni kreis multajn John Reed-klubojn en Usono.

Lia vivo estis la temo de populara filmo Reds (Ruĝuloj), (1981).

Vidu ankaŭ 
 Oktobro: dek tagoj kiuj skuis la mondon

Eksteraj ligiloj 

 http://www.abacci.com/books/book.asp?bookID=2295 Ten days that shook the world
 http://vladimir-okc.narod.ru/UU-html/truu34.htm Unuetaĝa Usono

Bildaro 

Mortintoj en Moskvo
Usonaj verkistoj
Jean Bomford

Jean BOMFORD (naskiĝis 1933 - mortis la 25-an de julio  2000 en Newlynn, Kornvalo, Britio) estis brita esperantistino kaj artistino.

Ŝi kreis "elstare unikajn, signiforiĉajn bildojn" (Marjorie Boulton) por multaj libroj esperantaj, i.a. por la Auld-a versio de La Robajaj de Kajam , Merlo sur Menhiro (Albert Goodheir), Du el (M. Boulton/Poul Thorsen) kaj Pretertempe (Aldo de' Giorgi).

Britaj esperantistoj
Britaj artistoj
Mortintoj en Britio
E. Irvine Goulding

Sir E. Irvine GOULDING (naskiĝis 1910 - mortis la 13-an de januaro 2000 en Woking, Britio) estis brita esperantisto kaj juĝisto.

Li estis aktivulo de la iama Internacia Esperanto-Asocio de Juristoj kaj ofte kontribuis al ties Internacia Jura Revuo.

Lia filo estas Marrack Irvine Goulding, vic-ĝenerala sekretario de UN respondeca pri preventa diplomatio kaj pacmisioj tutmonde.

Goulding, E. Irvine
Mortintoj en Britio
Georges Junier

Géo (Georges) JUNIER, esperante Ĵeo (Georgo) Ĵuniero (naskiĝis en 1913, mortis la 17-an de februaro 2000 en Gray, Francio) estis franca esperantisto ekde 1932.

Li estis fervojisto, kiu aktive partoprenis la agadon de la landa asocio de UEA, ekde la jaro 2000 nomata Espéranto-France, kaj ankaŭ de la Franca Fervojista Esperanto-Asocio.

Lia vivo-verko estis la deksalona Nacia Esperanto-Muzeo (Gray), kiun li kreis, gvidis kaj daŭre riĉigis.

Pro sia Esperanto agado li ricevis plurajn nemovadajn distingojn.

Eksteraj ligiloj 
 Oficiala retejo de la muzeo (arkivigite laŭ la stato de aprilo 2021)
 fejsbuka paĝo pri la muezo

Francaj esperantistoj
Listo de usonaj esperantistoj

Listo de usonaj esperantistoj

Aldonu nur tiujn, kiuj sufiĉe famas por havi eventualan artikolon
 William George Adams
 Agnes Alexander
 Floyd C. Anderson
 Clement N. Ayres
 William Edward Baff
 Arthur Brooks Baker
 Edwin Joseph Baker
 B. J. Balcar
 John Barrett
 Ann E. Beatty
 Frederik J. Belinfante
 William S. Benson
 Channing Bete
 Marion E. Bigelow
 Charles Harold Briggs
 Jesse Burke
 Nellie Jane Campbell
 John A. Cole
 Calvin C. Cope
 Stella Toogood Cope
 Affonso Correa
 Sidney S. Culbert
 John L. Dahnke
 Jim W. Deer
 Joseph Delpino
 Julie Dinnel
 Armin Doneis
 Gretchen Doris
 Robert D. Dwelley
 Janet Enghardt
 John H. Fazel
 Conrad Fisher
 James Fonseca
 Norman Wentworth Frost
 Earl Galvin
 Binjo Garrett
 Ella H. Gibson
 'S. Colum Gilfillan
 A. M. Grillon
 Stanley Neil Glass
 William W. Glenny
 Walter Lewis Gnagy
 Thomas A. Goldman 
 Edwin Grobe
 John Grund
 Margaret G. Hagler
 Horace Hand
 Giselle Harabagiu
 Don Harlow
 William R. Harmon
 George Brinton McClellan Harvey
 Henry William Hetzel
 Hazel Hoff Heusser
 Isabelle M. Horn
 Mary Lou Hultberg
 Parley Parker Christensen 
 Wayne Jackson
 Saul J. Jaffe
 Kent R. Jones
 Andrew Kangas
 David M. Keedy
 Alfred Kenngott
 Stuart E. Kittredge
 Robert Kvasnak
 Charlotte Irwin Kohrs 
 Boris Kolker 
 George Winthrop Lee
 Moshe Lewin
 Edward Lindberg
 Daniel Ozro Smith Lowell
 Henri Lurie
 Elizabeth Manson
 Julius J. Manson
 John A. Mathews
 R.C. Marble
 Fred H. McMann
 William Mets
 Henry B. Milsted
 James F. Morton
 Alice Vanderbilt Morris
 Simon Mudry
 Ralph Murphy
 Mary Murray
 Karl Nell
 Louis Obrecian
 Zelma Park
 Donald Evans Parrish
 Edward Saxfon Payson
 Henry Phillips
 Mario Pei
 Ivy Kellerman Reed
 Edwin C. Reed
 Elwyn Reed
 Ernest Andrew Rogers
 Georgo Saville
 James Sayers
 Herbert Moore Scott
 Werner Simon
 Joseph R. Scherer
 Cathy Schulze
 William H. Schulze
 William A. Shanks
 Ardell Shirey
 Irlene Shoemaker
 Joseph Silbernik
 Madge Silia
 Donna Slusher
 Chuck Smith
 William Solzbacher
 George Soros
 Fenton Stancliff
 Sidney Steinberg
 Donald Stephens
 Ezra Clark Stillman
 Johano János P. Stitz
 Samuel D. Stockton
 Winifred Sackville Stoner, filino
 Winifred Sackville Stoner, patrino
 John Joseph Sussmuth
 Max Talmey
 Reuben A. Tanquist
 Ken Thomson
 Eugene H. Thompson
 Hermann Tobusch
 Humphrey R. Tonkin
 John Fogg Twombly
 Philip Vandor
 Andrew Snider Vinzent
 L. A. Walther
 Chris R. Warnken
 Theodor Weder
 Lehman Wendell
 Adele Wesson
 Fred Leslie Wharff
 Anne Whitteker
 Charles Ralph Witt
 Jeff Young
 Ihsan Zulfikary

Ankaŭ vidu 
 Ĝermolisto de usonaj esperantistoj

 
Usonaj
Thomas A. Goldman

Thomas A. GOLDMAN  (naskiĝis 1918 - mortis la 7-an de januaro 2000 en Bethesda, Marilando, Usono) estis usona esperantisto.

Eklerninte Esperanton kiel 14-jarulo, li poste instruis ĝin dum kvardeko da jaroj, unue al kunstudentoj ĉe Universitato Harvard.  Li estis multjara prezidanto de la Vaŝingtona klubo kaj li prezidis ankaŭ la usonan landan asocion ELNA (1983–1984) kaj servis aktive en la Komitato de UEA (1983–86, 1992–95).

Goldman fondis, plejparte sola verkis kaj tre kompetente redaktis la monatan Ekonomia Bulteno pri Usono (1980–94), kontribue al la ekonomika apliko kaj terminologia evoluo de Esperanto.  

Tiel li metis en praktikon sian movadan filozofion: "La venko ne estas unu grandioza evento, sed senfina sinsekvo de malgrandaj venkoj …. procezo, ne okazo". 
"Ni ne fantaziu plu pri la fina venko, sed eniru la vojon de senĉesa venkado!" 
"Ĉiu esperantisto estas ja potenciala aplikisto."

Usonaj esperantistoj
Mortintoj en Usono
Hendrik de Roover

Hendrik (Rik) de Roover (naskiĝis la  en Ede, mortis la  en Antverpeno) estis belga esperantisto, kiu servis kiel sekretario de Belga Esperanto-Federacio (1965–67) kaj estis longdaŭra estrarano de la Antverpena klubo La Verda Stelo kaj honora membro ekde 1994. Esperantisto ekde 1958, iama delegito pri instruado kaj naturismo.

Li gvidis kursojn kaj en 1965–66 kolektis 1700 subskribojn por la peticio al UN. Li ankaŭ estis malavara donacanto al Flandra Esperanto-Ligo.

Li verkis romaneton por geknaboj, La aventuroj de ŝpar- kaj alia porketoj (1982) kaj rakontaron La Ruĝa Hirundo (1995). En 1981 li gajnis la 3-an premion en la belartaj Konkursoj, sekcio porinfana literaturo.

Bildaro 

Belgaj esperantistoj
Esperanto-verkistoj
Naskiĝintoj en Nederlando
Mortintoj en Belgio
Oksfordo

Oksfordo ( /ˈɔksfəd/) estas universitata kaj industria urbo en Britio kaj ĉefurbo de la provinco Oxfordshire, kun enloĝantaro de proksiume  (je 2005). Tra la urbo fluas la riveroj Cherwell kaj Tamizo, kiu nomiĝas dum ĉirkaŭ  de ĝia longo en Oksfordo "Isis", pro la finaĵo anstataŭ la radiko de la latina: Tamesis. Oksfordo estas sudo de la urbo Banbury

Ekonomie gravas la presa kaj eldona industrio kaj la fabrikado de aŭtomobiloj - la BMW MINI estas produktata en Cowley, en la oriento de la urbo. Oksfordo estas la hejmo de la Universitato de Oksfordo, la plej malnova universitato en la angla-parolanta mondo, fondita en la 11-a jarcento.

Partneraj urboj 
Inter la partneraj urboj estas
  la urba distrikto Bonno en Germanio

Vizitindaĵoj 
 Muzeo Ashmolean
 Biblioteko Bodleian
 Somerville College
 Oksforda Kanalo
 Oxford University Press
 Teatro Sheldonian
 Muzeo Pitt-Rivers

Famuloj 
En Oksfordo mortis:
 hungardevena bibliotekisto  János Uri
 hungardevena fizikisto Miklós Kürti
 hungardevena kuracisto László György Lajtha.

Rilatoj al Esperanto 
 En Oksfordo okazis la 22-a Universala Kongreso de la 2-a ĝis la 9-a de aŭgusto 1930.
 Aŭtoro Marjorie Boulton studis je la Somerville College kaj loĝas en la oriento de la urbo.

Vidu ankaŭ 
 Radiohead
 The Oxford Murders (filmo)

Eksteraj ligiloj 

 Esperanto-Societo de Oksfordo kaj Distrikto 
 Oxfordesperanto  (blogo pri Oksfordo en 2014-2017)
 Koordinatoj:

Bildoj

 
Urboj de Britio
Aphra Behn

Aphra BEHN (naskiĝis 1640, mortis la 16-an de aprilo 1689) estis angla verkistino. Ŝi estas konsiderata la unua virino, kies profesio estis la verkado.

Pri ŝia vivo oni scias malmulton. Sian infanaĝon ŝi pasigis en Kent; kiel junulino ŝi (probable kun sia familio) vojaĝis al Surinamo kaj reveninte ŝi vivis ĉefe en Londono. Ŝi edziniĝis, kaj post la morto de la edzo ŝi vivtenis sin de la verkado. Tio elvokis akrajn kritikojn: unue, ĉar memstaraj virinoj tiutempe ĉiukaze estis suspektindaj kaj due, ĉar ŝiaj verkoj ofte estis frivole erotikaj.

Oni sendube scias, ke ŝi estis rekrutita kiel spionino fare de la angla reĝo Karlo la 2-a, komence de la dua angla-nederlanda milito, cele senmaskigi duoblan agenton en eksterlando. Sed Karlo ŝajne pripagis nur parton – aŭ eĉ tute ne pripagis – la laboron de Aphra, kiu konsekvence suferis pro manko de mono post sia reveno al Anglio. Behn krome fariĝis vidvino, trafis povrecon, kaj eĉ restadis dum kelkaj tagoj en malliberejo pro troaj ŝuldoj, antaŭ ol finfine famiĝi kaj obteni literaturan sukceson. La juna virino kapablis elverki tre elegantajn poemojn, kiujn ŝi facile vendis kaj uzis por akiri famon. Aphra Behn cetere verkis plurajn teatraĵojn, kiuj ricevis favoran akcepton de la publiko kaj konfirmis ŝian statuson de plene establita verkistino: dum la 1670-aj jaroj, nur la teatraĵojn de John Dryden oni ludis pli ofte ol tiuj de Behn.

Ŝia plej fama verko estas la romano Oroonoko, kiu kritikis la sklavecon kaj respegulis spertojn de la aŭtorino akiritajn en Surinamo. Oroonoko estis eldonita en la jaro de ŝia morto, kiam ŝi estis 48 jarojn aĝa. Inter la romanoj de la verkistino Oroonoko ĉiam restis la plej studata.

La aŭtoro Philip José FARMER roligas Aphra Behn
en sia pentalogio Riverworld (rivermondo)
kaj por tio faris biografiajn esplorojn pri ŝi.
Kompreneble oni ne scias, kie finiĝas biografio kaj komenciĝas fikcio.

Aphra Behn mortis en Londono.

Listo de verkoj 
 The Dutch Lover (teatraĵo, 1673)
 The Rover, or, the Banish't Cavaliers (teatraĵo, 1677)
 The Round Heads, or, the Good Old Cause (teatraĵo, 1681)
 The City Heiress (teatraĵo, 1682)
 Oroonoko, or, the History of the Royal Slave (romano, 1688)

En Esperanto aperis 
 La komplezema amatino (poemo). En: Angla Antologio, vol. 1, p. 157

Vidu ankaŭ 
 Oroonoko

Eksteraj ligiloj 

 Fonto por iuj el la pli supre menciitaj laboroj
 La paĝo de Aphra BEHN
 biografio germanlingva

Anglaj verkistoj
Anglaj dramistoj
Paul Robeson

Paul ROBESON (9-a de aprilo 1898 – 23-a de januaro, 1976) estis usona aktoro, kantisto, verkisto kaj aktivulo por civilrajtoj kaj aliaj aferoj.

Robeson naskiĝis en Nov-Ĵerzejo. Post la frua morto de la patrino li estis edukita de la patro, kiu iam estis sklavo. Li tre frue instruis la filon pri la neceso de memplibonigado per edukado. Paul Robeson gajnis stipendion por studi ĉe la Universitato Rutgers, kie li estis elstara sportisto kaj studento. Poste li diplomiĝis pri juro ĉe la Universitato Columbia.

Li famiĝis pro aktorado kaj kantado. Oni aklamis liajn rolojn en Emperor Jones, Porgy and Bess, kaj precipe en Anglio en 1930, kiam li ludis la rolon de Otelo en la samnoma teatraĵo de Ŝekspiro. Tio okazis, kiam usonaj teatroj ne estis pretaj doni al li la rolon, sed poste en 1943 li ludis la saman rolon en Novjorko.

Lia repertuaro de afrik-usonaj popolkantoj helpis disvastigi tian muzikon al pli vasta aŭskultantaro en Usono kaj aliaj landoj. Elstaris la kanto Go Down Moses.

Dum siaj oftaj vojaĝoj eksterlanden li forte kritikis la vivkondiĉojn de nigraj usonanoj precipe en la sudaj ŝtatoj pro apartigado. Tio plus la fakto, ke li esprimis simpation al Sovetunio, signifis, ke la komitato gvidata per Senatano Joseph McCarthy nomis lin komunisto. Pro tio la usona registaro rifuzis doni al li pasporton kaj li ne povis vojaĝi eksterlanden.

Antaŭ ol oni redonis al li la pasporton en 1958, li verkis gravan libron, kiu forte argumentis por forta registara agado por ŝanĝi la apartigad-leĝojn, kiuj afliktis la vivojn de afrik-usonanoj.

Malfeliĉe dum la resto de la vivo li suferis diversajn malsanojn kaj tre malofte aperis antaŭ la publiko.

Eksteraj ligiloj 

Paul Robeson on the Web - listo de ligoj al diversaj retpaĝoj

Usonaj aktoroj
Usonaj kantistoj
Politikaj aktivuloj
Tyne and Wear

Tyne and Wear estas metropola provinco en la angla regiono nordorienta Anglio.

Loĝantaro - 1 121 000

Areo - 540 km²

Ĝi enhavas 5 metropolajn distriktojn - Gateshead, Newcastle-upon-Tyne, North Tyneside, South Tyneside, Sunderland.

Geografiaj elementoj
 Rivero Dono (Tyne and Wear)

Vidu ankaŭ 
 Loka regado kaj administrado en Britio
 Metroo de Tyne and Wear

 
Nordorienta Anglio
Batalo de Azincourt

Azincourt [azinkur'] france aŭ Agincourt angle, estas vilaĝo en Nord-Francio.

Okazis en Azincourt granda batalo inter la Francoj kaj la Angloj dum la Centjara milito (25-a de oktobro, 1415). Oponis sin franca armeo (entenante inter 25 000 kaj 45 000 virojn) kaj la angla (forta el nur 12 000 militistoj). Tiu batalo estis totala malvenko al la franca flanko; ties peze kirasita kavalerianoj, estis sagmortigitaj de la anglaj pafarkistoj (fakte pleje inter ili el Kimrio), kiuj estis ekipitaj per longaj taksusalignaj pafarkoj ("long bow"), kapablaj transpiki la kirasojn, kio estis novaĵo. Multege da kavaliroj estis mortigitaj aŭ malliberigitaj (kaj do reliberigendaj kontraŭ ostaĝmono, laŭ la mezepokaj kutimoj); oni povas diri ke grandparte de franca nobelaro estis falĉita. En la vilaĝo Azincourt, kie nun diversaj aranĝoj prezentas la evento al la historiamantaj turistoj oni povas legi tutan liston de la mortigitoj kaj de la kaptitoj.

Per la traktato de Bretigny (8-a de majo de 1360), Francio perdis vastan parton de sia teritorio, kiu estis poste reprenita de la franca reĝo Karolo la 5-a (Charles V). Je 1415 la reĝo Henriko la 5-a de Anglio (Henry V) volis repreni la teritoriojn perditajn de sia patro en Francio. Tiu batalo ankaŭ ludis gravan rolon en la intercivitana milito inter la Armanjakoj (Armagnacs) kaj la Burgonjanoj (Bourguignons). Fakte, tiu batalo malplifortiĝis la Armanjakoj, kiuj suferis multajn pereojn, kaj permesis al la burgonja duko Johano sen Timo (Jean sans Peur), aliancita kun la Angloj, ekregi Parizon je 1418.

Azincourt, kun tiuj de Poitiers kaj Crécy estas tre konata en la historio de la rilatoj inter la Francoj kaj la Angloj, kaj nun ĝi estas por la vilaĝo turista allogaĵo.

Vidu ankaŭ 
 William Shakespeare
 Laurence Olivier
 Listo de bataloj

Eksteraj ligiloj 

 Ligo al turismofico de la vilaĝo  (france)
 http://www.crowddynamics.com/Battlefield%20Detectives/Agincourt.htm 
 http://www.timesonline.co.uk/printFriendly/0,,1-523-1632547,00.html 
 https://web.archive.org/web/20091027132428/http://geocities.com/beckster05/Agincourt/AgMain.html

Azincourt
Azincourt
1415
Azincourt
Praskandinava lingvo

La praskandinava aŭ pranordlanda lingvo estas la plej antikva skribita lingvo de Skandinavio. Ĝi troviĝas kiel ĉirkaŭ 200 mallongaj, runaj ĉizaĵoj dise tra Suda Skandinavio, sur menhiroj kaj tomboŝtonoj. La unuopajn vortojn kaj frazetojn (skribitaj per la plej antikva run-sistemo, la 24-litera fuþark) oni plejparte sukcesis deĉifri, sed ili estas tro malmultaj por riveli koheran gramatikon. Tamen, per la kompara metodo la sciencistoj konstruis teorian modelon de la lingvo.

La Praskandinava estas rekta ido de la senatesta Praĝermana lingvo, kaj tre proksima kuzo de la Gota. Ĝermanoj supoze ekloĝis la areon ĉirkaŭ jaro 0, kaj ĉirkaŭ 200 jarojn poste ekaperis la unuaj praskandinavilingvaj run-skribaĵoj. Inter ĉirkaŭ 500 kaj 700 (la tielnomita sinkopa epoko) la lingvo evoluegiĝis, disiĝanta al Pranorvega (kiu esence identas kun Praislanda, la fama lingvo de la sagaoj), Pradana kaj Prasveda.

La Praskandinava tiom antikvas ke kelkaj Germanaj sciencistoj opiniis ke la fama skribaĵo de la "Oraj Kornoj" (vidu sube) samegale povus esti antikvec-germana. Ĉar la Kornoj datiĝas de ĉirkaŭ 400, nur ducent jaroj post la disiĝo de la Ĝermana, kelkaj trajtoj kun tiu komuna lingvo evidente pluvivis. Malnovgermana lingvo kutime estas taksata posta al 700, do posta al la sinkopa epoko.

Strukturo 
La plej fama frazo de la Praskandinava estas skribaĵo sur unu el la hodiaŭ perditaj "Oraj Kornoj" (Guldhornene) el antikva Jutlando. Ĝi legatas:

ek hlewagastiR holtijaR horna tawido

"Mi HlewagastiR Arbarano  (la) kornon faris."

(La majuskla R reprezenas sonon ie meze inter z kaj r, eble simila al la Ĉeĥa ř. En la postaj Norena kaj orientnordiaj lingvoj ĝi kunfandiĝis kun r.)

En la Norena ĉi frazo estus "Ek Hlégestr hyltir táða horn", kvankam *"táða" ne estis praktike uzata.

Pere de tio oni povas doni etan priskribon:

Male al sia pli konata ido Praislanda, la vortoj de la Praskandinava, ankoraŭ ne reduktitaj, aspektas tre longaj. Kp. la postan version de la nomo: Hlegestr.
La substantivoj havas sufiksojn kiuj montras kazon, sekson ktp. Por masklaj vortoj unu\nombraj, tiu estas R.
La vokalsistemo estas preskaŭ kiel la Esperanta, sed oni distingas inter longaj kaj mallongaj.
Preteriton de multaj verboj markas dentala sufikso, simile al en aliaj ĝermanidaj lingvoj: tawi-do "faris".
Artikoloj malestas.
La baza vortordo estas SOV.

Vidu ankaŭ 
 Herr Mannelig
 Norena lingvo

Lingvoj laŭ alfabeto
Nordĝermana lingvaro
Pralingvoj