alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Embriofito

Embriofitoj aŭ kormofitoj inkludas pli malpli ĉiujn plantojn, kiuj loĝas sur la tero (ter-plantoj). La scienca termino estas embryophyta.

Arbeto: + signo signifas mortintajn grupojn de plantoj dum evoluo

        Markantiomorfoj (hepatikoj)
      / 
   __/   __ Antocerofitoj
     \__/ 
        \   ___ Briofitoj (muskoplantoj)
         \_/  +
           \_/  +
             \_/  +   _ Likopsidoj (musk-similaj grund-plantetoj)
               \_/   /            _ +
                 \__/     __ +   /_ Ekizetopsidoj (ekizetoj)
        "Vaskulaj"  \    /__ +  / 
         plantoj     \__/      /___ Filikopsidoj (filikoplantoj)
                        \     / 
                         \___/  +  _ +
                             \_/  /_ +
                               \_/ 
                                 \__ +
                                  \_ Spermatofitoj (semplantoj)

Vidu ankaŭ 
 Vaskula planto

Plantoj
Eŭska Aŭtonoma Komunumo

Eŭska Aŭtonoma Komunumo (eŭske Euskal Autonomia Erkidegoa, ) estas aŭtonoma regiono de norda Hispanio, najbara al Biskaja Golfo kaj Francio, de kiu ĝin apartigas la Pireneoj.
Ĝia ĉefa etno estas eŭskoj, kiuj rigardas ĝin la plej okcidenta triono de la tradicia Eŭskio (kune kun Navara Aŭtonoma Komunumo kaj Nord-Eŭskio).

 Adm. divido: 3 provincoj ("historiaj teritorioj") Álava-Araba, Guipúzcoa-Gipuzkoa kaj Vizcaya-Bizkaia.
 Gravaj urboj: Bilbao / (Bilbo), Donostio (Donostia / San Sebastián), Vitoria / Gasteiz.

Vidu ankaŭ 

 Universitato de Eŭskio
Epidemio

Epidemio (el la greka ἐπί [epi] "sur aŭ supre" kaj δῆμος [demos] "popolo") estas rapida malsaniĝo de multaj homoj, ekzemple de pesto aŭ de ĥolero, en limigita teritorio.

La lasta vasta epidemio, trafinta Eŭropo, estis la Ĥolera epidemio de 1832, poste estis la gripo de 1918, kiu estis tutterskala.

Aliaj gravaj epidemioj:
 Nigra pesto de la 14-a jarcento
 Ĥolera epidemio en Egiptio ĉirkaŭ 1945 (kiu estis temo de la filmo fare de Jussef Chahine kun Dalida kiel ĉefaktorino)
 Aidoso
 Ebola epidemio en Okcidenta Afriko (2014)
 Epidemio de 2019-nCoV

En septembro 2019 la anaro Tutmonda Gvatkomitato pri Prepareco () transdonis al la ŝtatestroj ĉe la Ĝenerala Asembleo de Unuiĝintaj Nacioj raporton, en kiu la fakuloj avertis, ke la mondo estas danĝere nepreparita por la sekva pandemio, kiu povus mortigi ĝis 80 milionojn da homoj kaj okazigi grandegajn ekonomiajn perdojn.

Vidu ankaŭ 

 Damaĝa organismo
 Endemio
 Epidemiologio
 Epizootio
 Infekto
 Kvaranteno
 Katastrofo
 Kontaĝeco
 Pandemio
 Zoonozo

 
Medicina terminologio
Sociaj problemoj
Frosto (ludo)

Frosto estas ludo. Ĝia 1-a eldono: artikolo verkita de Kerry Handscomb en numero 7 de la kanada revuo 'Abstract Games', kadre de '8x8 Game Design Competition'. http://www.abstractgamesmagazine.com. Ni pensu pri la ludtabulo kvazaŭ daŭran, senliman: t.e.: a1 apudas la fakon a8; b1 apudas la fakon b8, ktp. Plue, a1 estas apuda al h1; a2 al h2, ktp. La du parojn el fakoj malplenaj oni difinis tie por ke tia daŭreco ĝuste plenumu.

Movoj

Nigrulo movas unue kaj de tiam ambaŭ ludantoj alternu siajn ludvicojn. Movi dum propra vico ne estas devige, sed ĉiam konvenas.

Ĉiu ludando dum sia ludvico prenas unu el siaj ludpecoj kaj saltigas ĝin super sinsekvo da malamikaj ludpecoj. Tiajn saltojn oni faru orte, ne diagonale. Nur po unu malamika ludpeco povas esti saltata ĉiuvice. Krome, oni bezonas ke tiu fako tuj malantaŭa al la saltita malamika ludpeco estu malplena.

Kaptoj

Forigu el la ludtabulo la saltitan ludpecon, kaptante ĝin. Eblas, kvankam ne endas, plu salti per la sama ludpeco super aliaj, kiuj same estos kaptitaj.

Dum sia unua vico, ekzemple, Nigrulo povas salti b1:b7 kaptante la blankan ludpecon sur b8.

Frostigi la kontraŭulo

Fininte la saltadon, la kaptinto devas nun remeti la kaptitaĵojn sur la ludtabulon. Agu jene: dismetu ilin sur iun ajn malamikajn ludpecojn kuŝantajn surtabule. Po unu kaptita ludpeco sur ĉiun malamikan, formante tiel 2-pecajn kolonojn, kiuj nomiĝas 'Reĝoj'.
Reĝo ne povas moviĝi. Tamen ĝi povas esti kaptita. Kapti Reĝon liveras 2 novajn ludpecojn uzotajn por senmovigi aliajn ludpecojn de la kontraŭulo.
Ju pli la partio disvolviĝas, des pli da nemoveblaj Reĝoj estas sur la ludtabulo.

Celo

Malvenkas tiu, kiu povas movi neniun ludpecon, pro tuta frosto.

Ligoj
Angla paĝo pri Frosto

Tabulludoj
Filozofo

Filozofo aŭ filozofiisto estas persono, kiu studas filozofion, kaj provas produkti rezultojn en tiu fako. La vorto devenas rekte el la greka lingvo kaj signifas "amanto de saĝeco".

Laŭ la satiraĵo de Raymond Queneau, filozofoj ne agas politike. Internaciaj aktualaĵoj malmulte interesas ilin. Multaj el ili, fraŭloj aŭ konfuzitaj pri sia amemo, vagas, babiladas, trinkas kaj troviĝas en Luna Park, kie ili propraopinie kontemplas la fundon de aĵoj, kiam ili vidas virinajn subvestojn, kiujn rivelas ventoblovo.

Plej gravaj filozofoj 

 Alfred Tarski
 Anaksimandro
 Anaksimeno
 Aristotelo
 Arthur Schopenhauer
 August Cieszkowski
 Aŭgusteno el Abdero
 Ayn Rand
 Blaise Pascal
 Charles Fourier
 Edmund Husserl
 Epikuro
 Eriugeno
 Francis Bacon
 Jean-François Lyotard
 Franz Brentano
 Friedrich Nietzsche
 Gilles Deleuze
 Giordano Bruno
 Gottlob Frege
 Ĝuangzio
 Hegelo
 Henri Bergson
 Henri de Saint-Simon
 Heraklito
 Immanuel Kant
 Jacques Derrida
 Jean-Jacques Rousseau
 Jeremy Bentham
 John Locke
 John Stuart Mill
 Konfuceo
 Koperniko
 Laozio
 Godfried Leibniz
 Markso
 Marsilio Ficino
 Martin Heidegger
 Monteskeo
 Okhamo
 Parmenido
 Piko de la Mirandola
 Pitagoro
 Platono
 Plotino
 Protagoro
 Rene Descartes
 Roger Bacon
 Sigmund Freud
 Sokrato
 Spinozo
 Stanisław Leśniewski
 Taleso
 Tomaso de Akvino
 Voltero
 Zenono el Elajo
 Zygmunt Bauman

Vidu ankaŭ 
 Filozofio
 Listo de filozofoj
 Listo de islamaj filozofoj
Falsafismo

Ne konfuzu ĝin kun salafismo

Falsafismo (arabe, "falsafismo": falsafah, "falsafisto": faylasuf) estas skolo de filozofio
de islamo, kiu penis harmoniigi islamon kun 
greka filozofio, precipe la scienco de Aristotelo kaj la
novplatonismo de Plotino. Kvankam ĝi nur allogis la
intelektulon, ĝia penso eniris la idefluon de islamo.
Falsafismo ankaŭ enkondukis grekan penson, precipe Aristotelon,
per Hispanio al la Okcidento en la 11-a jarcento.
Falsafismo floris en la jarcentoj 10-a kaj 11-a en la 
abasida imperio, precipe en Bagdado. La plej konata falsafisto en
la Okcidento estas Aviceno.

Dum la kristanoj filozofoj Aŭgusteno kaj Akvino rigardis
grekan penson kiel tre saĝan, difektan antaŭombron de la
kristana vero, la falsafistoj rigardis tion
inverse: greka racio estas la vera religio, ĝi estas pli alta
kaj vera ol islamo. Jes ja. Dum Aristotelo pensis kaj parolis pri
la vero, Mohameto nur popularigis ĝin per fabeloj
akcepteblaj al la popolo.

Pro tio, la falsafistoj tenis doktrinon ŝajne herezan rilate al islamo:

 Dio ne zorgas pri ni kaj ne juĝos nin
 La Universo estas eterna
 La celo de vivo estas unuiĝo kun la Unuo per vivo de racio.

Ktp. Kaj Mohameto kaj Plotino estus ŝokitaj. Sed la falsafistoj
rigardis sin kiel bonajn filozofojn kaj bonajn islamanojn. En
Kristanio ili estus kondamnitaj kiel herezuloj (kiel okazis al la gnostikuloj), sed en Islamio, kiu
emfazas agon super kredo, ili ne estis herezuloj. Kiel bonaj
islamanoj ili sincere preĝis kvinfoje tage al Mekao, fastis dum
Ramadano, ktp. Kaj tio sufiĉas.

Laŭ falsafismo, homa racio estas spegulo de Absoluta Vero (= Dio). Kaj, kiel ilia Dio (kaj kiel Platono), la falsafistoj ne estis interesitaj pri la diversaĵoj kaj efemeraĵoj de la mondo, sed deziras vidi kaj kompreni la racion, kiu subtenas la mondon, kaj vivi laŭ tiu racio.

Do ibn Ĥaldun, ekzemple, pensis ne pri la okazoj de historio,
sed pri ĝiaj cikloj kaj principoj, kiel Aristotelo farus.

La falsafistoj kutime estis astrologoj kaj kuracistoj de la
imperia kortego kaj de la elito. Tio donis al ilia penso iom da influo.

La unua ĉefa falsafisto estis al-Kindi. La plej famaj en la Okcidento estas Aviceno kaj Averoeso, kiuj influis la Okcidenton precipe per Tomaso de Akvino. Ibn-Ĥaldun, la fama historiisto, ankaŭ estis falsafisto.

Postaj islamaj pensintoj -- ekzemple, Sohraŭardi -- penis pli plene kaj egale sintezi islamon kun greka racio.

Islamo
Ismoj
Kastelo de Écouen

La kastelo de Écouen estas kastelo de la 16-a jarcento situanta en la urbo de Écouen en la franca departemento de Val-d'Oise.

Ĝi estis la kastelo de la duko Anne de Montmorency, sub la regado de Francisko la 1-a kaj Henriko la 2-a.

En ĝi troviĝas nuntempe la Franca Nacia Muzeo de Renesanco.

Eksteraj ligiloj 

 http://www.musee-renaissance.fr/ (franclingve)

Ecouen
Muzeoj en Francio
Val-d'Oise
Fratoj Lumière

La francaj fratoj Auguste LUMIÈRE [oGIST limJER], (naskiĝis la 19-an de oktobro 1862 en Bezansono, mortis la 10-an de aprilo 1954 en Liono) kaj Louis LUMIÈRE [luI limJER], (naskiĝis la 5-an de oktobro 1864 en Bezansono, mortis la 6-an de juno 1948 en Bandol), estis famkonataj pioniroj de la nova arto de kino dum la malfrua 19-a jarcento. Ili kreis aparaton nomita la "Cinématographe", kiu funkciis kiel kamerao, filmrivelilo kaj projekciilo, kaj estis sufiĉe malgranda kaj malpeza, tia ke unu homo povis kunporti kaj uzi ĝin.

La 22-an de marto 1895 Louis kaj Auguste prezentis sian unuan filmon, "La eliro de la fabrikejoj Lumière". La 28-an de decembro 1895 ili montris sian filmeton, "Alveno de trajno en (la stacidomo de) La Ciotat" al la vidantaro en "Le Grand Café", kafejo en Parizo, kiu onidire estis la unua paginta filmvidantaro. Laŭ onidiro, kelkaj ŝokitaj spektantoj ekkriis kaj forfuĝis el la ĉambro por eviti la trajnon.

En la komenco ili ne konsciiĝis pri la potencialo de sia inventaĵo. Al interesato pri aĉeto de la patento Auguste Lumière respondis "Tio havos sukceson pro novemo kaj scivolo dum kelkaj jaroj, kaj fino. Tio ne havas estontecon, vi perdos vian monon."

En 1907 ili ankaŭ inventis la unuan teĥnikon por fari kolorajn fotojn: la aŭtokromo.

Pri Esperanto diris Louis Lumière: "Mi estas konvinkita, ke la ĝeneraligo de la uzo de Esperanto povus havi la plej feliĉajn sekvojn por la internaciaj rilatoj kaj por la efektivigo de la universala paco."

Vidu ankaŭ 
 Kazimierz Prószyński
 Ottomar Anschütz
 Thomas Alva Edison

Referencoj

Vidu ankaŭ 
 Kazimierz Prószyński, pioniro de pola kaj monda kino, kies aparato por fotado kaj filmado estis pli frua
 la artikolon pri la filma Premio Lumière, ekde la jaro 1996 aljuĝata ĉiujare en Parizo por elstaraj atingoj pri franclingvaj filmoj
 Monplaisir - Lumière (stacio en Liono)

Francaj inventistoj
Francaj reĝisoroj
Fotado
Franca kino
Homoj de Besançon
Fratoj
Membroj de la Ordeno de la Francisko (Francio)
Flandra Esperanto-Ligo

Flandra Esperanto-Ligo (FEL, fondita la ) estas la kupola Esperanto-asocio de Flandrio (regiona ŝtato en Belgio). Ĝi i.a. eldonas la tutmondan magazinon Monato, la poŝ-kalendaron La Jaro, la Stafeto-librojn kaj aliajn eldonaĵojn.  

La Retbutiko de FEL estis kreita la 9-an de februaro 1996 kaj sekve estas verŝajne la plej malnova funkcianta retbutiko pri Esperantaj libroj kaj diskoj. Ĝia retadreso estas jena.

La membrogazeto de la Flandra Esperanto-Ligo nomiĝas Horizon-Taal.  Ĝi estas precipe en la nederlanda lingvo.

En FEL laboras ĉi-momente  Gerd Jacques  kaj pluraj volontuloj.

Historio
En 1930 fondiĝis Flandra Ligo Esperantista. Ĝi kuniĝis kun Belga Ligo Esperantista en 1962 al Belga Esperanto-Federacio. En 1976 estiĝis la nova, nuna Flandra Esperanto-Ligo (FEL), kiu kunlaboras ene de la Federacio same kiel la brusela kaj la valona asocioj. La Federacio estas la Landa Asocio de UEA.

La Konkordo fondiĝis en 1927 kaj estas la kortrejka sekcio de Flandra Esperanto-Ligo.

Bibliografio
Anonimulo 2008 : La biblioteko "Rejna de Jong", Horizon-Taal, 40(232), paĝo 8.
Rotsaert, Roland 1993 : Welke toekomst voor de Vlaamse Esperantobond? Flandra Esperanto-Ligo, 6 p.
Vanden Bempt, Marc (red.) 1995 : Strategisch en tactisch plan voor de Esperantobeweging in Vlaanderen - Periode 1996-1997, Esperanto 2000 vzw, Leuven, 31+64 p.

Eksteraj ligiloj
 Retpaĝaro de Flandra Esperanto-Ligo
 La historio de Flandra Esperanto-Ligo (FEL)

 Profilo de Flandra Esperanto-Ligo en Facebook

 
Belgaj Esperanto-asocioj
Esperanto-eldonejoj
Esperanto-movado en Belgio
Flandrio

{| class="infobox"

Flandrio aŭ Flandrujo estas la norda parto de Belgio, kie la oficiala lingvo estas la Nederlanda lingvo. Flandrio konsistas el la Flandra Regiono kaj la Flandra Komunumo. La administra sidejo de la Flandra Parlamento, kiu okupiĝas pri la rajtigoj de la Regiono kaj la Komunumo, troviĝas en Bruselo. Tio en si estas iom rimarkinda, ĉar nuntempe en Bruselo plej multaj homoj parolas la francan kaj ĉar la ĉefurbo de Belgio estas aparta lingve neŭtrala regiono, la Brusela Ĉefurba Regiono.

Oni ne konfuziĝu inter la nuntempa Flandrio kaj la historia Graflando Flandrio. Tiu konsistis el la provincoj Orienta kaj Okcidenta Flandrio, Franca Flandrio kaj la nederlanda provinco Zelanda Flandrio. En Francio la termino "Flandrio" estas ankaŭ uzata por la francaj departementoj 'Nord' kaj 'Pas-de-Calais'.

Flandraj provincoj 
<table align="left"><td></td></table>

1 Antverpeno
2 Limburgo
3 Orienta Flandrio
4 Flandra Brabanto
5 Okcidenta Flandrio

Grandaj urboj 
 Antverpeno
 Bruĝo
 Gento
 Haselto
 Loveno
 Meĥleno

Registaro 

Flandrio ekde la ŝtata reformo estas aparta ŝtata institucio kun propra registaro, propra parlamento, propra buĝeto kaj (limigitaj) propraj enspezoj. La Flandra Parlamento elektiĝas ĉiun kvinan jaron. Ĝi havas laŭleĝajn rajtigojn en la regiono Flandrio kaj por ĉiuj flandraj instancoj, kiel nederlandlingvaj lernejoj (inkluzive de tiuj en Bruselo), sed ankaŭ por la franclingvaj lernejoj en la flandraj komunumoj kun facilecoj por franclingvanoj. La Flandra Parlamento ankaŭ indikas la ministrojn de la flandra registaro. Daŭre la rajtigoj de la Belga federacia ŝtato kaj Flandrio evoluas. Flandrio insistas pri pli da aŭtonomio.

Vidu ankaŭ 
 Izeropilgrimado
 Kanono de Flandrio

 
Geografio de Belgio
Regionoj en Eŭropo
Franca Gujano

Franca Gujano () estas transmara regiono kaj departemento de Francio en Sudameriko. Ĝi estas la plej orienta el la Gujanoj.

Ĝi estas la sola kontinenta teritorio de Francio ekster Eŭropo, la plej maldense loĝata kaj tiu kun plej alta proporcio de arbaroj. Ĝi limas kun Brazilo kaj Surinamo; fakte, la limo kun Brazilo estas la plej longa limo de Francio kun ajna alia lando. Malgraŭ la situo, Franca Gujano estas parto de Eŭropa Unio kaj ĝia oficiala valuto estas la eŭro.

La departemento havas entute 22 komunumojn. La ĉefurbo estas Kajeno.

Granda parto de la ekonomio de Gujano devenas de laborpostenoj kaj entreprenoj asociitaj kun la ĉeesto de la kosmohaveno en Kourou, kiu nun estas la loko de la ĉefa lanĉo de la Eŭropa Kosma Agentejo, pro sia proksimeco al la ekvatoro. 

Kiel en aliaj partoj de Francio, la oficiala lingvo estas norma franca, sed estas parolataj aliaj lingvoj, el kiu la gujana kreola lingvo, estas la plej vaste parolata.

Ĝeneralaj informoj
<li>Landkodo: GF, FR-973.
<li>Nacia nomo: Département d'Outre-Mer de la Guyane.
<Li> Departementa numero: 973
<li>Politika Statuso: transmara departemento de Francio.
<li>Areo: 
<li>Loĝantaro: 
<li>Adm. centro: Kajeno (Cayenne).
<li>Prezidento: Gabriel Serville

Referencoj

Vidu ankaŭ 

 Komunumoj de Franca Gujano
 Diabloinsulo

 
Departementoj de Francio
Transmara Francio
Regionoj de Francio
Dependaj teritorioj en Sudameriko
Eksaj kolonioj de Francio
Eksklavoj kaj enklavoj
Francaj Antiloj
Franca Unio
Franclingvaj administraj unuoj
Administraj unuoj fonditaj en 1946
Foraj Hebridoj

Foraj Hebridoj ( [na HElanan aNIar];  [AŬta HEbridiz]) estas insularo nordokcidente de Skotlando, kaj krome estas unu el la 32 lokaj administraj regionoj ("konsiliaj areoj") de Skotlando. Ĝi konsistas el la jenaj insuloj:

Lewis/Leòdhas, Harris/Na Hearadh, North Uist/Uibhist a Tuath (Norda Uist), Benbecula/Beinn na Bhadhla, South Uist/Uibhist a Deas (Suda Uist), kaj Barra/Barraigh

Eksteraj ligiloj 
 http://www.w-isles.gov.uk  
 http://www.visithebrides.com 
 http://www.mactv.co.uk 
 http://www.reefnet.co.uk

Vidu ankaŭ 
 Proksimaj Hebridoj
 Burgo Kisimul

Skotlando
Insularoj en Britio
Konsiliaj areoj de Skotlando
Flevolando

Flevolando (nederlande Flevoland [FLEvoland]) estas provinco de Nederlando. Ĝi situas en la centro de la lando kaj estis establita la 1-an de januaro 1986. La teritorio konsistas el tri polderoj, do antaŭe maraj teritorioj artefarite sekigitaj, kaj ekestis la 12-a, plej juna, provinco de la lando, kun Lelystad kiel la provinca ĉefurbo. La provinco en 2015 havis proksime 403 280 loĝantojn kaj konsistas el 6 komunumoj.

Komunumoj 
 Almere
 Dronten
 Lelystad
 Noordoostpolder
 Urk
 Zeewolde

Vidu ankaŭ 
 Flago de Flevolando

 
Provincoj de Nederlando
Frislando

Frislando aŭ Frisio aŭ Frisujo (, ) estas provinco en la nord-okcidenta parto de Nederlando. La ĉefurbo estas Leeuwarden (). La oficialaj lingvoj estas la nederlanda kaj la frisa.

Frisa Libereco aŭ libereco de la frisoj (frise Fryske frijheid, platgermane Freesch Freeheit, altgermane Friesische Freiheit, nederlande Friese Vrijheid) estis la foresto de feŭdismo kaj servuteco dum la mezepoko en Frislando, la areo en kiu origine loĝis la Frisoj.

Lingvoj 
La du plej parolataj lingvoj en Frislando estas la okcidentfrisa kaj la nederlanda. La nederlanda estas la oficiala lingvo de Nederlando, kaj la okcidentfrisa estas minoritata lingvo. Ĝi estas unu de la frisaj lingvoj parolataj en Nederlando kaj Germanio, sed la plejparto de la frisaj parolantoj loĝas en Nederlando kaj la tri frisaj lingvoj estas tro malsimilaj por facila interkompreno.

La plejparto parolas du lingvojn, sed en kelkaj partoj de Frislando homoj parolas nur la nederlandan, ekzemple en la ĉefurbo Levardo. Tie homoj parolas urban frisan (nederlande Stadfries, frise Stedsk), kiu estas dialekto de la nederlanda lingvo.

Laŭ aserto de NRO Afûk, promocianta la frisan lingvon, en 2022 ĝin estis komprenantaj preskaŭ ĉiuj el la  loĝantoj deFrislando.

Komunumoj

Vidu ankaŭ 
 Helgoland
 Orienta Frislando (en la federacia lando Malsupra Saksio de Germanio)
 Norda Frislando (en la federacia lando Ŝlesvig-Holstinio de Germanio)

Eksteraj ligiloj 
 (fy) http://www.fryslan.nl 
 (nl) http://www.friesland.nl 
 (nl) http://www.sdu.nl/staatscourant/gemeentes/gemprovin.htm#F  
 (en) http://www.i-friesland.com/history.html  
 (eo) Kurso de Edukado.net pri Frislando

Referencoj 

 
Provincoj de Nederlando
Fuerteventura

Fuerteventura [fŭertebentura] estas la plej proksima kanaria insulo al ĉeflanda Afriko, Maroko. Estas ĉirkaŭ 44.000 loĝantoj (en 2002). La ĉefurbo estas Puerto del Rosario (14.000 loĝantoj). Post Tenerife, ĝi estas la 2-a plej granda el la Kanarioj. Ĝi havas propran parlamenton (Cabildo Insular [kabildo insular']) ekde 1912.

Geografio 
Fuerteventura estas la plej malnova insulo en Kanarioj, de antaŭ 20 milionoj da jaroj. Ĝi estis formita de vulkana efiko. La lasta vulkana aktivo datas antaŭ 4.000 - 5.000 jaroj.

La plej alta punkto estas monto Jandía [ĥanDIa] (807 m) en samnoma duoninsulo.

Ĝi havas jenajn ses municipojn:
 Antigua
 Betancuria
 La Oliva
 Pájara
 Puerto del Rosario
 Tuineje

Biogeografio 

Laŭ la tipologio de la Monda Natur-Fonduso (WWF), la insulon kovras la mediteraneaj sekaj duonarbaroj de akacio kaj arganio. Tiu estas tersupraĵa ekoregiono el la mediteranea ekoprovinco de la palearkta ekozono.

La ekoregiono ankaŭ apartenas al la biomo de la mediteraneaj arbaroj, duonarbaroj kaj arbustaroj.

Historio 

Pro ĝia foreco el Iberio, la diktaturo de Miguel Primo De Rivera uzis ĝin kiel ekzilejon de kontraŭuloj. Filozofo Miguel de Unamuno estis tien veturigita en la 1920-aj jaroj.

Vidu ankaŭ Jean de Béthencourt,

Nunaj aferoj 

La insulo ricevas multajn turismantojn ĉefe el Germanio. La vento allogas sportantojn kun ventotabuloj (veltabuloj).

La skulptisto Eduardo Chillida decidis en 1996 bori la monton Tindaya malplena kiel artaĵo. Tio kaŭzis protestojn inter tiuj, por kiuj Tindaya estis simbolo de la insulaj praloĝantoj.

Pro sia proksimo al Afriko (ĉirkaŭ 100 kilometroj), Fuerteventura estas la celo de boatoj, per kiuj kontrabandistoj sendas eksterleĝajn enmigrintojn al eŭropunia Hispanio. La vojaĝo estas tre danĝera, kaj ofte kadavroj de malsukceseguloj atingas la marbordon, sed la alternativa mallonga vojo tra Ĝibraltara markolo estis barita de nova fortika gvatsistemo en ĵusaj jaroj. La loka registaro plendas, ke kaptitaj eksterleĝuloj en improvizitaj malliberejoj tro kostas.

Bildaro

Eksteraj ligiloj 

 Cabildo de Fuerteventura (Oficiala retejo)
 Retejo priFuerteventura
 Retejo priFuerteventura Sunnyfuerteventura 
 Fuerteventura3D.com

 
Insuloj en Hispanio
Friulo-Venecio Julia

Friulo-Venecio Julia ( , friule Friûl-Vignesie Julie, , ) estas regiono en la nord-oriento de Italio. Malgraŭ sia nomo, tiu regiono ne inkludas la urbon Venecio.

Ĝi estas aŭtonoma regiono, interalie pro sia slovena minoritato kaj la friula lingvo ankoraŭ parolata de parto de la loĝantaro.

Geografio

Ĉefaj urboj 
Sekvas listo de la urboj kun pli ol 50 000 loĝantoj.

Ekde la jaroj 2017/2018 tiuj provincoj estas kunfandigitas en 18 teritorioj (Unioni Territoriali Intercomunali, UTI) kun 215 komunumoj.
Fabelo

Fabelo estas distra, morala, aŭ filozofiema rakonto pri fiktivaj aventuroj de herooj kun supernaturaj kapabloj. Ĝi estas popola formo de la antikva mito, sed en modernaj, mit-neglektemaj socioj ofte ŝrumpis al nura porinfana distro. Tamen, en multaj senskribaj komunumoj ankoraŭ viglas la "ĉirkaŭfajra fabel-rakontado" kie la rakontistoj kaj ĉef-aŭskultantoj estas plenkreskuloj.

Priskribo
Fabelo estas unu el ĉefaj ĝenroj de folkloro, veninta de la profundo de jarcentoj, kaj en okcidenta kulturo el Ezopo. Estas konataj la nomoj de nur kelkaj personoj, kiuj kontribuis al tiu ĉi verkarto:

 Charles Perrault - Fratoj Grimm - Hans Christian Andersen - Wilhelm Hauff - Andrew Lang - Jean-François de Saint-Lambert - La Fontaine - Samaniego - Iriarte
 kaj en Esperantio: DoKo.
 
Bonegaj kolektoj de la fabeloj estas: araba (Mil kaj unu noktoj), hinda (Panĉatantra) kaj aliaj. Preskaŭ ĉiu popolo havas sian kolekton de naciaj fabeloj.

Teoriumintoj pri fabelo kaj ĝia funkcio: Tolkien (en sia eseego On Fairy-Tales ("Pri fabeloj"), publikita en la libro Tree and Leaf ("Arbo kaj Folio")).

La plej fama verko de Vladimir Propp nome "Morfologio de la popolrakonto" prezentas serion de 31 punktoj kiuj ripetiĝas en ĉiuj rakontoj de popolaj ferakontoj. Kvankam ne ĉiuj el ili aperas en ĉiuj la rakontoj, la bazaj funkcioj ofte restas kaj la ordo estas praktike ĉiam la sama.

Literaturo 

 Andrianova N. H., 1983: Ukrainaj Popolaj Fabeloj. Kiev
 Béla Balázs 1970: La Sep Reĝidoj. Ilustris: Ádám Würtz. Tradukis: Éva Farkas-Tatár. Hungara Esperanto-Asocio. Budapest.
 Benedek, Elek 1983: Hungaraj Fabeloj. Elektis kaj tradukis: Mária Benczik. Budapest
 Bichsel, Peter 1991: Rakontoj por infanoj (Kindergeschichten). Esperantigis: Gerd Bussing, Tomasz Chemielik. Svidniko.
 Doko 1990: Rakontoj de Niaj Prapatroj. Falsfloraj ekzercoj pri nia lando antaŭ multaj jarcentoj kiam okazadis mirindaj aferoj. Rakontis: Doko. Redaktis kaj korektis: Tomasz Chemielik. Svidniko.
 Grimm, Jacob kaj Wilhelm 1906/1985: Elektitaj Fabeloj, trad. Kabe, eldonita de Artur E. Iltis, Sarbrücken
 Szilágyi, Francisko 1972: Trans la Fabeloceano, Dansk Esperanto-Forlag, Ingemannsvej – 8230 Aabyhoj

Proverbo 
Ekzistas proverboj pri fabelo en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof:

Eksteraj ligiloj 
 Dokumenta filmo pri rusia kinoreĝisoro Aleksandr Rou, kreinta multajn fabelajn filmojn
 pri fabelkomencoj/Eo 
 Klasika Fabelaro 
 Fabelaj mondoj

Referencoj 

 
Folkloro
Literaturo laŭ ĝenroj
Fablo

Fablo estas rakonto, plejofte versa, en kiu agas kaj parolas bestoj aŭ objektoj, kaj per kiu oni prezentas moralinstruon, ordinare formulitan komence aŭ fine. La fabloj estas unu el la plej malnovaj literaturaj ĝenroj. Iliajn ŝpurojn ni trovas jam en la Gilgameŝa epopeo aŭ ekzemple en la Biblio (Juĝistoj 9,7 - 16).

Konataj fablistoj estas: Ezopo, Fedro (fablisto), Johano de La Fonteno kaj Ivan Krilov

En Esperanto aperis interalie jenaj kolektoj de fabloj:
 111 fabloj/ 1979. I.A. Krilov. Trad.: S. Rublov.
 Fabloj/ 1985. Gotthold Ephraim Lessing. Trad. Reinhard Haupenthal.
 Cent ĉinaj fabloj / 1999. Komp. GAO Jingmin. Trad. YU Tao ; WANG Lihua

Jen ekzemplo de Kálmán Kalocsay el Ezopa saĝo :La vulpo kaj la vinbero'''

Allogis la vinbero, sed estis iom alte.
La vulp' klopodis longe, por ĝin atingi salte,
sed ne sukcesis, lacis, rigardis ĝin, avida
finfine ŝultrotiris, dirante: "Eh, acida!"

Vidu ankaŭ 
 Fabelo

Proverbo 
Ekzistas proverbo pri fablo en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof:

Referencoj
Fizika geografio

Fizika Geografio estas scienco, parto de geografio, esploranta naturan ingrediencon de ĉirkaŭtera medio kaj ĝiajn strukturajn partojn de naturteritorioj de ĉiuj rangoj. Ĉefaj branĉoj de Fizika Geografio estas Scienco pri Teroj kaj Scienco pri Pejzagoj. En ĝin oni ofte inkludas ankaŭ Paleogeografion kaj intersciencajn kampojn: Geomorfologio, Klimatologio, Hidrologio de la tero, Oceanologio, Glaciologio, Geografio de Grundoj, Biogeografio. La ĉefaj taskoj de Fizika Geografio estas kompleksa esploro de apartaj naturregionoj kaj naturprocesoj, pristudo de la problemoj de efiko de homo al naturmedio.

 Scienco pri Pejzaĝoj (ie nomata kiel Geoekologio) pristudas komplikajn naturajn geosistemojn diversrangajn;
 Paleogeografio studas geografion de prahistoria epoko;
 Geomorfologio studas reliefon de solida tero, oceana kaj mara fundoj;
 Klimatscienco priskribas, eksplokas kaj klasifikas klimatojn kaj ilian efikon sur la homa korpo;
 Hidrologio de la tero pristudas naturajn akvojn sur la tero, fenomenojn kaj procesojn okazantan en ili.
 Oceanologio pristudas fizikajn, kemiajn, geologiajn kaj biologiajn procesojn en monda oceano;
 Glaciologio pristudas glaĉerojn, glaĉerojn kaj glacikampojn;
 Biogeografio pristudas disvastigon kaj dislokigon de vivaj estaĵoj tra la tuta tero, havas du branĉojn: Fitogeografio (plantoj) kaj Zoogeografio (bestoj).
 Geografio de Grundoj aŭ pedologio pristudas la specojn de grundoj, ĝian kemian konsiston kaj geografian distribuon.

Vidu ankaŭ 
 Soci-ekonomia geografio
Filmformato

Filmformato priskribas la grandecon, formon, kaj prenomeĥanismon de filmo uzata en fotografio aŭ kino.

Kutimaj filmformatoj 
 8mm
 Super 8mm
 16mm
 35mm
 Vistavision
 Cinerama
 3-trua filmo
 70mm

Kino
Fotografio
Filmo 35mm

Filmo 35mm kun sonbendoj (simulita bildo)

(Ĉi tiu bildo estas uzpermesita laŭ FDL)

Filmo 35mm estas la baza filmformato uzata en fotografio kaj kinematografio, kaj restas sufiĉe senŝanĝa, de ĝia enkonduko en la fino de la 19-a jarcento. La filmon fotografian oni tranĉas laŭ strio de larĝo de 35 milimetroj, kun truoj laŭ la du randoj ses oble 25.4 mm (unu colo).

Ĉe la norma formato kinematografia, la bildoj havas alton de kvar truoj (19 mm, 0.75 colo) kaj proporcion de proksimume 4:3. En senmova fotografio kaj la kinoformato Vistavision troviĝas horizontala bildo kun longo de ok truoj (38 mm, 0.75 colo), kaj pro tio plej longa proporcio de 3:2 kaj pli detala bildo, ĉar pli da la filmo uziĝas por unu bildo.

La ofta anamorfa vastekrana formato Cinemascope, Panavision ktp uzas la kutiman bildgrandon de kvar truoj, sed anamorfan lenson uzas kaj kamerae kej projekcie por plilarĝigi la horizontalan grandon al proporcio de 2.35. La bildo surfilma aspektas kunpremita horizontale.

Nuntempe oni plej ofte filmas kaj projekcias filmojn per la formato 4-trua, sed oni kaŝas la supran kaj malsupraj striojn de la bildoj por meza proporcio de 1.85 aŭ 1.65. Ĉe televidado, kie oni ne bezonas servi dekmilojn de projekciiloj 35mm, 3-trua formato estas ofte uzata por la proporcio 16:9 de HDTV kaj kvarona ŝparado de filmo.

Kiam oni enkondukis sonon en la kinon, post fiaskitaj provoj kun sondiskoj, cilindroj, ktp, la sonon oni ekregistris optike sur la filmon. Por ĉi tiu sonbendo analoga rezerviĝas mallarĝa strio laŭ la maldekstro de la bildareo, malgrandigante la bildareon. Novaj sonsistemoj ciferecaj ekde la jaroj 1990 estas Dolby Digital, registrata inter la truoj; SDDS, registrata laŭ strioj ĉe la ekstremo ekster la truoj, kaj DTS, kun la sono sur kompakta disko kaj sinkronigilo laŭ strieto inter la bildo kaj la analoga sonbando. Ĉar ĉiu el ili lokiĝas en diversaj pecoj de la filmo, unu filmo povas enhavi ĉiun sonformaton por esti projekciita bonsone en ĉiu kinejo.

Filmo
Fotografio
Frakcio

Frakcio estas vorto plursignifa. En politiko frakcio povas esti parto de partio aŭ grupo en parlamento, simile en religiaj aŭ aliaj komunumoj. En la Esperanto-movado oficialajn frakciojn havas SAT. Apartan signifon la vorto havas en matematiko. La rajto de frakciigo permesas al la aliĝintoj de organizo (sindikato, asocio, politika partio) krei frakciojn ene de ĝi, tio estas de sin arigi ĉirkaŭ idealoj, praktikoj aŭ karismaj roluloj, por, ene de tiu organizo, esti pli bone identigebla, progresigi siajn ideojn kaj prezenti sin al la internaj elektoj, kiel la kongresoj.

Vidu ankaŭ 
 Frakcio en politiko, kiel grupo en parlamento
 Frakcio en la Eŭropa Parlamento
 Frakcio en matematiko
Listo de monumentoj

Arkitekturo > Famaj Monumentoj

Pluraj el ili estas listigitaj de Unesko kiel Homara Posedaĵo.

Sep mirindaĵoj de la antikva mondo

Egiptaj Piramidoj - Pendoĝardenoj de Babilono - Templo de Artemisa en Efeso - Statuo de Zeŭso - Maŭzoleo de Halikarnaso - Koloso de Rodiso - Lumturo de Aleksandrio

Antikva Mondo

Palaco en Knoso - Templo Abu-Simbel - Ora Pagodo - Partenono - Granda Muro de Ĉinio - Kolizeo de Romo - Sfinkso - Stonehenge

Frua Feŭda Epoko 

Panteono de Romo - Kecalkoatla Piramido - Agia Sofia Templo en Konstantinopolo - Kruc-Templo de Mcĥeta - Moskeo Kubat-as-Sahra - Granda Moskeo de Damasko - Maŭzoleo Ismail Saman

Mezepoko 

Sofia Templo de Kievo - Piza Turo - Pokrov-Preghejo - Piramido-Templo Kastilio - Angkor-Watt - Suna Templo - Templo de Reims - Alhambro de Granado - Templo de Kolonjo - Maŭzoleo de Gur-Emiro - Ĉiela Templo de Pekino - Statuoj de Pask-insulo

Malfrua Feŭda Epoko
 
Templo de Sankta Petro - Templo de Vasil Blajeni - Eskorialo - Taĝ-Mahalo - Versajla Palaco - Zwinger - Grandpalaco de Petrodvorec - Brandenburga pordego en Berlino - Kazana Palaco - Triumfarko de Parizo - Grand-Opero - Eiffel-Turo de Parizo

Moderna Mondo
 
Kaufman-Domo - Universitato de Karakaso - Domo de Unesko - Guggenheim-Muzeoj - Kennedy-Aeroporto - Olimpia Stadiono en Tokio - Palaco Finlandia - Statuo de Libereco en Novjorko

Arkitekturo
Fondumo por Libera Programaro

La Fondumo por Libera Programaro (, FSF) estas fondumo dediĉita al la produktado kaj instigado de libera programaro. Ĝin fondis Richard Stallman. Ĝi ĉefe prilaboras la projekton GNU.

Ekzistas ankaŭ Fondumo por Libera Programaro Eŭropo kaj Fondumo por Libera Programaro Barato kiel sendependaj organizaĵoj.

Vidu ankaŭ 
 GPL
 libera programaro
 GFDL
 Ciferecaj rajtoj
 Electronic Frontier Foundation
 European Digital Rights
  Hurd

Referencoj

Eksteraj ligiloj 

 (angla) Difino de libera programaro
 Oficiala retejo de la Fondumo por Libera Programaro
 Free Software Foundation Europe informas ankaŭ en Esperanto por sia Kampanjo Public Money - Free Code.
 Fondumo por Libera Programaro en Barato, 

Libera programaro
Fondaĵoj
Organizaĵoj fonditaj en 1985
Ciferecaj rajtoj
Ne-registaraj organizaĵoj
Asocioj (Politiko)
Komputiko
František Hrubín

František HRUBÍN (17-a de septembro 1910 - 1-a de marto 1971)
estis ĉeĥa lirika poeto, prozisto, dramverkisto kaj tradukisto ĉefe de franca poezio. Ĉefverkoj: Mia kanto, Romanco por klariono, Aŭgusta dimanĉo, La nokto de Ijob, Hiroŝima, Kristala nokto kaj versoj por infanoj Gaja alfabeto, Kokido en grenkampo, La turhorloĝo de Mánes.

Poezio 
 Zpíváno z dálky (Kantate de malproksime, 1933)
 Krásná po chudobě (Bela post mizero, 1935)
 Země po polednách (La tero post tagmezo, 1937)
 Včelí plást (Abelĉelo, 1940)
 Země sudička (Tero-parco, 1941)
 Cikády (Cikadoj, 1943)
 Poledne (Tagmezo, 1943)
 Mávnutí křídel (Svingo de flugiloj, 1944)
 Jobova noc (La nokto de Ijob, 1945)
 Chléb s ocelí (Pano kun ŝtalo, 1946)
 Řeka Nezapomnění (Rivero de Neforgeso, 1946)
 Hirošima (Hiroŝimo, 1948)
 Proměny (Metamorfozoj, 1957)
 Romance pro křídlovku (Romanco por klariono, 1962) - filmita
 Zlatá reneda (Ora renedo, 1964)
 Buďme všichni básníky (Ni ĉiuj estu poetoj, 1966)
 Lešanské jesličky (Betlehemo de Lešany, 1970)
 Drahokam domova (Gemo de la hejmo, 1976)

Poezio por infanoj 
 Říkejte si se mnou (Deklamu kun mi, 1943)
 Zvířátka a Petrovští (Bestetoj kaj Petrovanoj, 1947)
 Říkejte si abecedu (Deklamu la abocon, 1948)
 Modré nebe (Blua ĉielo, 1948)
 Nesu, nesu kvítí (Mi portas, portas florojn, 1951)
 Hrajte si s námi (Ludu kun ni, 1953)
 Mánesův orloj (La turhorloĝo de Mánes, 1953) - esperantigita
 Kuřátko a obilí (Kokido kaj grenkampo, 1953)
 Pohádka o Květušce a její zahrádce (Fabelo pri Florinjo kaj pri ŝia ĝardeno, 1955)

Dramoj 
 Srpnová neděle (Aŭgusta dimanĉo, 1958) - filmita
 Křišťálová noc (Kristala nokto, 1961)
 Oldřich a Božena aneb Krvavé spiknutí v Čechách (Ulriko kaj Boĵena aŭ Sanga konspiro en Bohemio, 1969)

Eksteraj ligiloj 

 http://zivotopisyonline.cz/frantisek-hrubin.php  

Ĉeĥlingvaj verkistoj
Ĉeĥaj verkistoj
Ĉeĥaj porinfanaj verkistoj
Ĉeĥaj dramistoj
Ĉeĥaj poetoj
Ĉeĥlingvaj poetoj
Ĉeĥaj scenaristoj
Ĉeĥaj dramistoj
Ĉeĥaj tradukistoj
Tradukistoj el la franca lingvo
Tradukistoj el la germana lingvo
Tradukistoj al la ĉeĥa lingvo
Naskiĝintoj la 17-an de septembro
Mortintoj la 1-an de marto
Franclingva literaturo



Listo de franclingvaj verkistoj

Verkistoj laŭ landoj

Afrikaj verkistoj 
 Albert Cossery
 Tahar Ben Jelloun
 Léopold Sédar Senghor

Belgaj verkistoj 
 Crommelynck
 Charles De Coster
 Marie Gevers
 Michel De Ghelderoode
 Ivan O. Godfroid
 Geo Norge
 Amélie Nothomb
 Georges Simenon
 Emile Verhaeren

Ĉinaj verkistoj 
 François Cheng
 Shan Sa

Francaj verkistoj

Irlandaj verkistoj 
Samuel Beckett

Italaj verkistoj 
 Giacomo Casanova

Kanadaj verkistoj 
 Louis Caron
 François-Xavier Garneau
 Jacques Lacoursière
 Émile Nelligan
 Jacques Poulin
 Gabrielle Roy

Svisaj verkistoj 
 Blaise Cendrars
 Jean-Jacques Rousseau
 Amiel

Polaj verkistoj 
 Adam Mickiewicz
 Aleksander Hołyński
 Jan Potocki

Rumandevenaj verkistoj 
 Anna de Noailles
 Emile Cioran
 Eugène Ionesco

Vidu ankaŭ 
 Biblioteko de la Plejado
 Franclingvio
 Trobadoro
 Pikarda franca dialekto
 Okcitanlingva literaturo

Eksteraj ligiloj 
 Studoj pri franca romantikisma literaturo 
 Reta biblioteko de Lisieux, kolekto de malnovaj francaj tekstoj libere elŝuteblaj
František Kožík

František KOŽÍK [frantiŝek koĵik] (naskiĝis la 16-an de majo 1909 en Uherský Brod - mortis la 5-an de aprilo 1997 en Telč) estis populara ĉeĥa verkisto, granda subtenanto de Esperanto, aŭtoro de historiaj kaj biografiaj romanoj (Debureau, Luís Vaz de Camões, Cervantes, Sade, Komenio, Janáček, Mánes, Vojan, Tyl, Čermák, Braunerová, Těsnohlídek) k.a.

Inter 1919 kaj 1925 li studis ĉe la okjara gimnazio en Uherské Hradiště, la studon li finis en Brno, kie li abiturientiĝis en 1927. En Brno li poste studis ĉe la Fakultato de juro kaj la Fakultato de filozofio de la Masaryk-Universitato.

Inter 1933 kaj 1940 li estis radioreĝisoro ĉe la Verda Stacio en Brno, elsendanta en Esperanto, membro de la aktora grupo TRAKT. Sukcese estis ludata lia teatraĵo Sur rozoj sternite (kiun li verkis kun B. Polách). Ĉeĥlingve li preparis multajn aliajn radio-programojn, ĉefe por junularo.

Lia unua edzino Zdeňka Švabíková estis aktorino, ankaŭ membrino de TRAKT; lia dua edzino Olga Horáková estas verkistino, kies dramon Epizodo komenciĝas elsendis Verda Stacio en 1949.

Verkoj 
 Největší z pierotů (1939, La plej eminenta el pierotoj, pri Dubureau)
 Básník neumírá (1940, Poeto ne mortas, pri Camões)
 Na dolinách svítá (1947, Super valoj mateniĝas, historia romano)
 Josef Mánes (1955, pri ĉeĥa pentristo)
 Světlo v temnotách (1958, Lumo en tenebroj, pri Komenio)
 Rytíř smutné postavy (1958, Kavaliro de trista figuro, pri Cervanto)
 Kryštof Harant (1964, pri ĉeĥa muzikisto, vojaĝanto kaj verkisto, ekzekutita en 1620 pro partopreno en ribelo)
 Po zarostlém chodníčku (1967, Sur herbokovrita pado, pri Janáček)
 Pouta věrnosti (1971, Katenoj de la fideleco, pri pentristo Čermák)
 Miláček národa (1975, Amato de la nacio, pri verkisto Tyl)
 Na křídle větrného mlýna, Neklidné babí léto (1977, 1979, Sur la aloj de ventmuelejo, Maltrankvila sankt-Martena somero, pri pentristino Braunerová)
 Kronika života a vlády Karla IV. (1981, Kroniko de la vivo kaj regado de Karolo la 4-a, pri ĉeĥa reĝo kaj rom-germana imperiestro)
 Fanfýry pro krále (1983, Fanfaroj por la reĝo, pri aktoro Vojan)
 Jsem vánočnímu stromku podoben (1992, Mi similas al kristnaska arbo, pri verkisto Těsnohlídek)
 Černé slunce (1992, Nigra suno, pri markizo de Sade)

En Esperanto aperis 
 Poeto ne mortas, antologieto, tradukis Jiří Karen, 1984.
 Lumo en tenebroj, romano pri Komenio, tradukis Zdeněk Rusín kaj Miroslav Malovec, 1992 (kun aldono el la verkoj de Komenio).
 La plej eminenta inter Pierotoj, romano pri Jean-Gaspard Debureau, tradukis Jiří Karen kaj Josef Vondroušek. - Tyresö: Inko, 2001. 397 paĝoj, ISBN 91-7303-095-3.

Ĉeĥlingvaj verkistoj
Ĉeĥaj esperantistoj
Uherské Hradiště
Honoraj membroj de ĈEA
Verda Stacio
Fortrano

Fortrano (angle FORTRAN, de FORmula TRANslator, t.e. «formul-tradukilo») estas unu el la unuaj gravaj programlingvoj. Estiĝinte dum la jardeko de 1950, ĉefe por teknikaj kaj sciencaj programoj, ĝi normigatis je 1977, kaj la rezulto nomiĝis FORTRAN77. Poste, je 1990 naskiĝis Fortran 90 (de post kiam la nomo estas skribata nomuskle).

Fortrano taŭgas por sciencaj (fizikaj) problemoj, ĉar ĝi subtenas trajtojn kiaj varieblaj datumaj vicoj, kompleksaj nombroj, interna potenciga operacio, lerta traktado de nombroprecizo, ktp. Krome, jam ekzistas grandaj bibliotekoj da Fortranaj programoj. Tiuj programoj ofte temas pri malsimplaj nombraj algoritmoj, kiujn estus malfacile (t.e. multekoste) traduki en aliajn lingvojn.

Jen simpla ekzemplo de Fortrana programo:
       PROGRAM AVERAGXO
! Komputi la averaĝon de listo de nombroj
!
      INTEGER N
      REAL X, SUMO, MEZUMO
!
      DO
         READ *, X
         IF (X .GT. 0.0) THEN
            SUMO = SUMO + X
            N = N + 1
         ELSE
            EXIT
         ENDIF
      END DO
      MEZUMO = SUMO / REAL (N)
      PRINT 20, MEZUMO
   20 FORMAT (1X, 'LA MEZUMO ESTAS ', F6.2)
      END PROGRAM AVERAGXO

Eksteraj ligiloj 

 GNU Fortran 95
 
 The Fortran Saga, historio de Fortran  (angle)

Noto 

Programlingvoj
Formulo

Formulo (de lat. Formula - formo, regulo, priskribo) estas kombino de matematikaj signoj, kiu esprimas ian prezenton, aserton. Ekzemple, la malsupraj esprimoj estas formuloj:

 x3 + y3 < z
 2 · 2 = 4
 (a + b) 2 = a2 + 2ab + b2

Kiel videblas, pere de formuloj oni povas skribi kompakte kaj oportune sufiĉe komplikajn difinojn. Formuloj esprimas konkretajn opiniojn kaj povas esti veraj aŭ falsaj, depende de konkretaj signifoj de la variabloj. Ekzemple, la l-a formulo fariĝas vera, kiam x=1, y=2, z=19 kaj falsa, kiam x=3, y=4, z=5.

Laŭ Francisko Azorín Formulo estas Resuma, simbola skribaĵo, per kiu oni esprimas rezulton de algebra kalkulo aŭ scienca leĝo. Li indikas etimologion el latina formula el forma (formo), kaj li aldonas teknikajn terminojn kiaj formuli, por esprimi per formuloj; formularo por kolekto de formuloj pri iu fako. Li same listigas tipojn jenajn: trigonometria, algebra kaj ĥemia.

Vidu ankaŭ 
 Kemia formulo
 Empiria formulo
 Dentoformulo
 Floroformulo
 Scienca leĝo
 Skvamoformulo
 Teoremo

Notoj 

Matematiko
Fikciskribo

Skribarto > Skriboj > Fikciskribo

Fikciskribo estas skribo konscie konstruita por doni guston al fikcia verko, kelkfoje akompananta fikcian lingvon.

de Tolkien: Tolkienaj runoj - Tengwar

Vd. ankaŭ: Planskribo - Arto

skribo
Floréal Martorell

Floréal MARTORELL (naskiĝis en 1956 en Castelginest) estas franca esperantisto, muzikisto kaj grava motoro de la Esperanto-muzika komunumo. Li estas la filo de kataluna anarkiisto, kiu ekziliĝis al Tuluzo post malvenko en la Hispana Enlanda Milito (1939). Li fondis EUROKKA-n, kreis la Esperanto-muzikan eldonejon Vinilkosmo kaj la gazeton Rok-gazet', kaj partoprenas en la organizado de multaj Esperanto-muzikaj prezentaĵoj. Ekzemple, li estis la ĉefa agento de KAFE.

Floreal, aŭ Flo, kiel li ŝatas esti nomata, fondis muzikekzercejojn en Donneville (proksime de Tuluzo) en 1980. Inter 1981 kaj 1987 li fondis kaj mastrumis la Collectif d'Activités Musicales (CAM), kolektivo de muzika agado. Kadre de CAM, li organizis koncertojn kaj spektaklojn.

En 1987 Flo esperantistiĝis, kaj tiam pripensis la rilaton inter Esperanto kaj rokmuziko. Li decidis starigi ion pri tio. Li serĉis muzikistojn kaj junajn Esperantistojn, kun kiuj li povus starigi Esperanto-rokasocion. En oktobro 1987 li demisiis de CAM, kaj en januaro 1988 fondis EUROKKA-n. En 1990 li kreis kaj la diskeldonejon Vinilkosmo kaj la gazeton Rok-gazet'.

Inter 1994 kaj 1995i li provis organizi PREFI, Pop-Roka Esperanto Festivalo Internacia. Pro manko de subvencioj, la projekto estis forlasita.

Flo partoprenis en la organizado de multaj festivaloj kaj spektakloj: dum pluraj jaroj de la festivalo Musicalèze, de la spektakloj de la SAT-amikaraj kongresoj en Bordozo, Amboise, Limoĝo kaj Antonio de du KEF-oj en Skandinavio ktp. Flo respondecis pri la organizado de la kultura programo en la Universala Kongreso de Montpellier, en julio 1998 (kun 3000 partoprenantoj). Sekve de la sukceso de tiu programo la Unuiĝo Franca por Esperanto petis de li lanĉi la projekton KAFE. Flo elektiĝis al la posteno Prezidento de Esperanto Midi-Pyrénées en junio 1999 kun la tasko plenumi KAFE-n.

En 2012 li estis distingita per la FAME-premio de la urbo Aalen.

Eksteraj ligiloj 

 Memoroj de liberecano, retejo pri la biografio de Alfons Martorell, ( kaj )
 Musica en Esperanto  Diskoj en Esperanto, 
 Vinilkosmo
 Raporto pri intervjuo kun Glebo Malica, 2003
 Fotogalerio pri FAME-premiado
 La Epizodo 18 de EsKu - Esperanto-Kulturo - enhavas intervjuon de Floreal Martorell. Li klarigas pri siaj diversaj organizoj: Eurokka, Vinilkosmo kaj Abonklubo. Li ankaŭ parolas pri la lastaj tendencoj en Esperanto-Muziko kaj la defioj por la estonto de muziko en Esperanto.

Esperanto-muziko
FAME-premiitoj
Friedrich Mohs

Carl Friedrich Christian MOHS [karl frídriĥ krístjan mos] (naskiĝis la 29-an de januaro, 1773 en Gernrode, mortis la 29-an de septembro, 1839 en Agordo / Italio) estis germana mineralogo kaj geologo.

Li studis en Halle (Saale) kaj en Freiberg, faris studvojaĝojn interalie al Francio kaj Britio. En la jaro 1812 li fariĝis profesoro en Graz, en 1818 li transloĝiĝis al Freiberg kaj en 1826 al Vieno.

La plej granda merito de Mohs estas la (laŭ li nomata) durecskalo por la klasifiko de mineraloj.

Eksteraj ligiloj 

 http://www.unileoben.ac.at
 http://www.a-m.de/deutsch/lexikon/mohs-haerte.htm

Germanaj geologoj
Germanaj mineralogoj
Aŭstraj geologoj
Aŭstraj mineralogoj
Germandevenaj aŭstroj
FESTO

FESTO (Franca Esperanto-Semajno Terure Organizita) estas junulara Esperanto-renkontiĝo organizata ĉiujare de la Junulara Esperantista Franca Organizo (JEFO) ĉefe konata pro ĝia elstara muzikprogramo organizita kune kun la rokasocio EUROKKA.

Unue okazinta en 1996 en Liono, FESTO poste kunigis gejunulojn ĉiusomere, kvankam escepte malokazis en 2001 (IJK en Francio) kaj en 2008 (pro tiama malplivigliĝo de la aktivado en JEFO).

En 2009 FESTO reokazis danke al revigliĝo de la JEFO-anoj kiuj strebis savi la francan Esperanto-junularan movadon. En 2009 en Germanio pro kaj danke al la Germana Esperanto-Junularo (GEJ) kiu disponigis subvenciojn. Tre rimarkindis aperoj de novkonataj artistoj kiel Kapriol', Stephan Schneider, Supernova aŭ Tone, pro tre kapabla kunlaboro de EUROKKA kiu venigis artistojn, ĉu lokajn aŭ brazilajn. Ĉiuflanka kontentiĝo pri la okazaĵo kaj ĝenerale agnoskata sukceso montris daŭran supervivon de JEFO kaj ĝian renoviĝon, inter alie per apero de nova organiza teamo kaj de pli juna komitato en la asocio.

En 2010 FESTO okazis en Toulouse, sed la universitato malfrue ne subskribis la kontrakton. Feliĉe Flo spontane ofertis okazigi FESTO-n ĉe sia domo kaj la EUROKKA-studio en la apuda Donneville. Necesis senpikplantigi la kampon, starigi tendojn, krei necesejojn ktp, kaj feliĉe la etoso estis des pli bona, en atmosfero de vera ekstera festivalo, kaj pravigis la ideon.

Pasintaj FESTOj 
 FESTO 1996 – okazis en Liono, Arpitanio.
 FESTO 1997 – okazis en Sankta Rafaelo, Okcitanio.
 FESTO 1998 – okazis dum UK en Montpeliero.
 FESTO 2000 – okazis en Saint-Chamond anstataŭigite de Solidaraj Tagoj kunorganizita de JEFO kaj aliaj asocioj.
 FESTO 2002 – Senĉesa festo, okazis en kastelo Greziljono.
 FESTO 2003 – Kelta kulturo, okazis en Paimpol/Plouézec, Bretonio.
 FESTO 2004 – Kvara dimensio (la plej stulta renkontiĝo), okazis en Orleano.
 FESTO 2005 – Amo ĉiam, okazis en Saint-Amans-Valtoret, Okcitanio.
 FESTO 2006 – Kastela viv’, okazis en kastelo Greziljono.
 FESTO 2007 – Muzikume, okazis en Montoire-sur-le-Loir.
 FESTO 2009 – Festo festo festo!, okazis en Zwingenberg, Germanio.
 FESTO 2010 – Esperanto-Muzik-Festivalo, okazis en Donneville apud Tuluzo.
 FESTO 2011 – Kastela viv’, okazis en kastelo Greziljono. (8-a ĝis la 15-a de aŭgusto 2011).
 FESTO 2012 – Montara vilaĝo, okazis en Métabief. (17-a ĝis 24-a de aŭgusto 2012).
 FESTO 2013 – Reveno al Amikejo, okazis en Moresnet. (10-a ĝis 18-a de aŭgusto 2013).
 FESTO 2014 – Revigligi la planedon, okazis en Pont-de-Barret. (16-a ĝis 23-a de aŭgusto 2014).
 FESTO 2017 – planita en kastelo Greziljono (28-a de julio ĝis 4-a de aŭgusto 2017), sed nuliĝis.
 FESTO 2021 – FESTetO venas okazis en kastelo Greziljono (13-a ĝis 20-a de aŭgusto 2021).

Eksteraj ligiloj 
 Festo 2021
 Festo 2017
 Festo 2014 
 Festo 2013
 Festo 2012
 Festo 2011, 
 Festo 2010, 
 Festo 2009,  kaj raporto pri FESTO 2009
 Festo 2007
 Festo 2006, 
 Festo 2005,  kaj http://festo2005.blogspot.com/
 Festo 2004
 Festo 2003
 Festo 2002

Esperanto-renkontiĝoj en Francio
François Truffaut

François TRUFFAUT (prononco , 6a de februaro 1932 - 21a de oktobro 1984) estas simbolo de la francia kinindustrio kaj unu el la fondintoj de la "Franca Nova Ondo" de kinarto. Li verkis, reĝisoris, rolludis, kaj produktis.

François Truffaut naskiĝis al needziĝinta patrino en Parizo dum la 1930aj jaroj, kiam edukis lin la patrino kaj lia adoptinta patro, Roland Truffaut. Li neniam renkontis la patron biologian. Truffaut spertis malfacilan infanaĝon, kaj pro tio ribelis kontraŭ la gepatroj specife kaj aŭtoritato ĝenerale.

Eblas interpreti la filmojn de Truffaut kvazaŭ biografiojn de lia propra vivo. La dinamiko de homaj interrilatoj estas ofta temo en la plejmulto de liaj filmoj.

Tumoro de la cerbo, diagnozita en 1983, dolorigis Truffaut. Li mortis mallonge poste en usona malsanulejo en Neuilly, Francio, en la aĝo de 52 jaroj.

Filmaro 
Verkis (V), Direktoris (D), Aktoris (A), Produktoris (P)

Eksteraj ligiloj 

 http://www.imdb.com/name/nm0000076 
 http://iihm.imag.fr/truffaut 
 http://www.videoguide.ru/card_person.asp?idPerson=1362  

 
Naskiĝintoj la 6-an de februaro
Mortintoj la 21-an de oktobro
Franca Nova Ondo

Franca Nova Ondo (france, "Nouvelle Vague") estas termino por la grupo de francaj kinistoj inter la jaroj 1958 kaj 1964. La reĝisoroj kiuj konsistigis la kernon de la grupo — François Truffaut, Jean-Luc Godard, Claude Chabrol, Jacques Rivette, kaj Éric Rohmer — estis ĉiuj film-kritikistoj por la ĵurnalo Cahiers du Cinéma (Kajeroj de Kino). Aliaj francaj reĝisoroj, inkluzive de Agnès Varda, André Téchiné kaj Louis Malle, baldaŭ asociiĝis kun la movado de Franca Nova Ondo.

Aktoroj 

 Anna Karina
 Anne Wiazemsky
 Anouk Aimée
 Brigitte Bardot
 Charles Aznavour
 Jean-Paul Belmondo
 Gérard Blain
 Jean-Claude Brialy
 Jacques Charrier
 Françoise Dorléac
 Stéphane Audran
 Bernadette Lafont
 Jean-Pierre Léaud
 Jeanne Moreau
 Maurice Ronet
 Jean Seberg
 Delphine Seyrig
 Jean-Louis Trintignant
 Sami Frey

Vidu ankaŭ 
 Brazila Nova Kino
 Ĉeĥoslovaka Nova Ondo
 Itala novrealismo
 Japana Nova Ondo
 Porna orepoko

Eksteraj ligiloj 
 http://www.greencine.com/static/primers/fnwave1.jsp 
 http://nezumi.dumousseau.free.fr/resntruf.htm
 http://www.35millimeter.de/filmgeschichte/franzoesischer-film/1960/nouvelle-vague.9.htm

Franca kino