alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Мөхәммәт Әблиев

Мөхәммәт Шәриф улы Әблиев — күренекле татар драматургы, СССР Язучылар берлеге әгъзасы.

Ул 1900 елның 15 июлендә Казан губернасы Тәтеш өязе (хәзерге Татарстанның Кама Тамагы районы) Даныш авылында ярлы крестьян гаиләсендә дөньяга килә. Мәдрәсәдә уку белән бергә, бик яшьли, тамак туйдыру өчен, байларга хезмәт итә башлый. 1915 елда Казанга килеп төрле эшләрдә ялланып көн күрә. 1918 елда азык-төлек отрядына языла. Туку фабрикасында эшли. 1920-1921 елларда партия мәктәбендә укый һәм, аны тәмамлагач, эшчеләр арасында тәрбияче була.

1921 елда Мөхәммәт Әблиев үз теләге белән Кызыл Армия сафларына китә, 1922 елда Урта Азиядә басмачылар дип яманаты таралган хәрәкәтне юк итүдә катнаша. Шул чордан башлап аның тормышы армия хезмәте белән бәйле.

1923-1926 елларда Мөхәммәт Әблиев Казандагы берләштерелгән татар-башкорт мәктәбен, 1927-1928 елларда Мәскәүдә хәрби-сәяси курсларны тәмамлый. Шуннан соң Төркестан укчы полкына рота политругы итеп җибәрелә, соңга таба ул анда рота командиры булып хезмәт итә.

1932-1936 елларда Ленинградтагы хәрби-сәяси академиядә белем ала. Финнар белән сугыш башлангач, хәрби комиссар Мөхәммәт Әблиев көрәшнең алгы сызыгында була. Бөек Ватан сугышының беренче көннәреннән үк ул укчы дивизиянең сәяси бүлек началнигы сыйфатында утка керә һәм авыр бәрелешләрнең берсендә батырларча һәлак була.

Мөхәммәт Әблиев 20нче елларда яза башлый. Башта ул проза жанрында үзен сыный – “Минем дустым сугышта” исемле хикәя, “Ком улы”, “Итекче кызы” повестьларын яза.

Соңга таба игътибарын драматургия төренә юнәлтә. 1923-1925 елларда ул “Ике туй” исемле пьеса яза. Мөхәммәт Әблиев татар әдәбияты тарихына иң беренче чиратта “Шәмсекамәр”(1929) драмасы белән керә. Пьеса өстендә эшләгәндә, яшь язучыга тәҗрибәле драматург Кәрим Тинчурин булышлык күрсәтә һәм бу иҗади дуслыкның нәтиҗәләре бик уңышлы булып чыга. Драмада Октябрь инкыйлабына кадәрге татар авылында барган вакыйгалар оста итеп, җанлы картиналарда тасвирлана.

“Шәмсекамәр” спектакле 1937-1938 елгы театр сезонында Татар дәүләт академия театрында зур уңыш казана, озак еллар буе репертуардан төшми уйнала. Пьеса күп кенә татар, башкорт һәм сугыштан соңгы елларда Үзбәк академия театры сәхнәсендә куела.

Мөхәммәт Әблиев 1939 елдан СССР Язучылар берлеге әгъзасы иде.

Драматург 1941 елда — Бөек Ватан сугышының беренче көннәрендә батырларча һәлак була.

Сылтамалар 
 Татар электрон китапханәсендә Мөхәммәт Әблиев 

Әлифба буенча язучылар
Татар драматурглары
ССРБ Язучылар берлеге әгъзалары
Казан танк университетын тәмамлаучылар
В. И. Ленин исемендәге Хәрби-сәяси академияне тәмамлаучылар
Бөек Ватан сугышында катнашкан язучылар
Бөек Ватан сугышында һәлак булучылар
Зиннур Мансуров

Зиннур Мөҗип улы Мансуров — татар шагыйре. Татарстанның халык шагыйре.

Ул 1949 елның 15 июлендә Татарстанның Мамадыш районы Түбән Ушмы авылында колхозчы гаиләсендә туган. Урта мәктәпне тәмамлап, бер ел чамасы колхозда механизатор булып эшләгәннән соң, 1967-1972 елларда Казан дәүләт университетының тарих-филология факультетында укый, аннары Совет Армиясе сафларында хезмәт итә. 1975 елдан башлап ул “Социалистик Татарстан” газетасының әдәбият-сәнгать бүлегендә махсус хәбәрче булып эшли.

Зиннур Мансуров мәктәптә укыганда ук шигырьләр яза башлый; аларның кайберләре республика балалар газетасы “Яшь ленинчы” битләрендә һәм соңыннан Татарстан китап нәшрияты чыгарган “Иркен минем туган илем” (1970) исемле күмәк җыентыкта басыла. Шул ук 1970 елда аның бер төркем шигырьләре “Беренче карлыгачлар” җыентыгында да урын ала. Ниһаять, 1979 елда шагыйрьнең “Кул бирәм” исеме белән мөстәкыйль шигырьләр җыентыгы дөнья күрә.

1983 елда исә Зиннур Мансуровның Мәскәүдә “Современник” нәшриятында урысча тәрҗемәдә “Меңъяфрак” (“Тысячелистник”) һәм Казанда “Йөз суы” исемле яңа шигъри китаплары басылып чыкты.

Шигърияттән тыш, Зиннур Мансуров әдәби тәнкыйть һәм очерк жанрларында да уңышлы иҗат итә. Аның әдәбият һәм сәнгать кешеләре һәм аерым проблемалар турында дистәләрчә мәкалә, очерклары бар.

1995-2015 елларда — «Мәдәни Җомга» гәзитенең алыштыргысыз баш мөхәррире.

"Җәрәхәтле йөрәк җылырак" һәм "Күңелдә фидаи яшәсә" китаплары өчен 2009 елда Татарстанның Г.Тукай исемендәге Дәүләт премиясе белән бүләкләнә.

Искәрмәләр

Чыганак
Мансуров Зиннур Мөҗип улы — шагыйрь

Сылтамалар

Шулай ук карагыз 

Татар шагыйрьләре
Шәйхи Маннур премиясе лауреатлары
Тукай премиясе лауреатлары
Механизаторлар
Гаяз Исхакый премиясе лауреатлары
Татарстанның халык шагыйрьләре
Ботсвана

Ботсва́на (ингл. Botswana, тсвана Botswana), Ботсва́на Җөмһүрияте́ (ингл. Republic of Botswana, тсвана Lefatshe la Botswana) — Көньяк Африкада урнашкан дәүләт. Көньякта КАҖ, көнбатышта һәм төньякта Намибия, төньяк-көнчыгышта Замбия, көнчыгышта Зимбабве илләре белән чиктәш. Диңгезгә чыкмый. Географик яктан илнең 70 %-ын Калахари чүле тәшкил итә.

Дин 
Ботсванада Дин иреге хөрмәт ителә .
 Ил халкының (2,26 миллион кеше, бәяләүләр буенча, 2015 елда) күпчелеге (77 % ы) ― христиан дине тарафдары. 
 2001 елгы халык санын алу мәгълүматлары буенча, илдә мөселманнар саны 5 000 нән артык.
 Ботсванада ислам
 2001 елгы халык санын алу мәгълүматлары буенча, шулай ук 3 000 гә якын Һинд дине һәм 700 гә якын Бәһаи дине тарфдары бар.
 Халыкның якынча 6 проценты традицион Африка динен тотучылар булып тора.
 Халыкның якынча 20 проценты дини түгел.

Сылтамалар 

 The Government of Botswana
 Botswana Tourism Board
 Bank of Botswana
 Botswana Gazette
 Botswana Central Statistical Office 

Африка дәүләтләре
Унитар дәүләтләр
Җөмһүриятләр
Ботсвана
16 июль

16 июль — Милади тәкъвимендә җиденче айның уналтынчы көне. Ел ахырына кадәр 168 көн кала.







Украина — бухгалтер көне.

622 — Ислам тәкъвиме башлана.
 1945 — атом коралының беренче уңышлы сынавы (Нью-Мексико, АКШ).
 1958 — Юдино Яшел Үзән районы дип үзгәртелә.
 1969 — Аполлон-11 космик корабы старт ала. Беренче тапкыр кешеләр Айга юл тота.
 1990 —  Югары Шурасы Дәүләт суверенлыгы турында декларацияне кабул итә.

1862 — Хәбибрахман Мәсәгутов, 
 1867 — Иннокентий, 
 1872 — Руаль Амундсен, Норвегия сәяхәтчесе.
 1888 — Фриц Зернике, 
 1902 — Александр Лурия, 
 1907 — Барбара Стэнвик, 
 1909 — Павел Прокконен, 
 1916 — Фоат Сәйфелмөлеков, җәлилче.
 1918 — Бәян Гыйззәт, татар галиме.
 1922 — Борис Бункин, 
 1924 — Рамазан Нигъмәтуллин, 
 1926 — Ирвин Роуз, 
 1929 — Галина Молчанова, 
 1934 — Чыңгыз Мусин, шагыйрь.
 1935 — Таһир Мотыйгуллин, 
 1937 — Борис Миркин, экология галиме. 
 1941 — Анатолий Белозерцев, 
 1944 — Ганҗә Әхмәдиева, 
 1944 — Любовь Смирнова, 
 1947 — Рамил Курамшин, виртуоз баянчы.
 1950 — Камил Монасыйпов, музыкант (альт).
 1953 — Павел Глоба, 
 1955 — Мөхәммәт Әсәдуллин, 
 1955 — Ринат Исмәгыйлев, 
 1958 — Дмитрий Петров, 
 1960 — Вадим Кайбышев, 
 1966 — Рушания Таһирова, 
 1967 — Илһам Байтирәк, композитор, ТР атказанган сәнгать эшлеклесе (2017).
 1969 — Сара Вагенкнехт, 
 1979 — Константин Скрыльников, 
 1981 — Маһир Зәйн, музыкант.
 1984 — Диана Сәфәрова, 
 1989 — Гарет Бейл, 
 1991 — Иирис, 
 1992 — Кирилл Кабанов, 
 2000 — Анника Хокке,

1764 — Иван VI, Россия императоры.
 1896 — Эдмон Де Гонкур, француз язучысы.
 1911 — Александр Оголин, 
 1969 — Сергей Руденко, 
 1970 — Сәет Булатов, театр эшлеклесе.
 1985 — Һайнрих Бөлл, алман язучысы, тәрҗемәче, Нобель премиясе лауреаты.
 1994 — Җулиан Швиңер, 
 2006 — Фаиз Вахитов, 
 2011 — Мария Заболотная, 
 2015 — Камил Зыятдинов,





Шулай ук карагыз

Искәрмәләр 

Ел көннәре
16 июль
Бәян Гыйззәт

Бәян Гыйззәт, тулы исеме  — күренекле татар галиме, тел белгече.

Тәрҗемәи хәле
Фәтхелбәян Нурлыгаян улы Гыйзәтуллин 1918 елның 16 июлендә хәзерге Башкортстанның Кушнаренко районы Талбазы авылында игенче гаиләсендә туган. 1934 елда авыл мәктәбенең алтынчы сыйныфын тәмамлаганнан соң, Уфага барып, медицина рабфагына укырга керә.

Ләкин, рабфакны тәмамлагач, матур әдәбиятка һәм сәнгатькә мәхәббәт аны Казан дәүләт педагогика институтына алып килә. 1941 елда укуын уңышлы тәмамлагач, аны аспирантурада калдыралар. Ләкин аңа укырга туры килми: Бөек Ватан сугышы башлана. 1941 елның декабрендә Бәян Гыйззәт Ватанны саклаучылар сафына баса. Ул сугышта яралана, госпитальдә дәваланып чыккач, хәрби училищега укырга җибәрелә. Аннан – янә фронтка. Фронттагы батырлыклары өчен Бәян Гыйззәт ике мәртәбә Кызыл Йолдыз ордены һәм берничә медаль белән бүләкләнә.

1945 елда әрмедән кайткач, Б.Гыйззәт Татар дәүләт академия театрына әдәби бүлек мөдире булып эшкә керә. Шул ук елларда ул СССР Фәннәр академиясенең Казан филиалы Тел, әдәбият һәм тарих институты аспирантурасында да укый һәм 1951 елда “Гафур Коләхметовның иҗаты” дигән темага диссертация яклап, филология фәннәре кандидаты дигән гыйльми дәрәҗә ала. 1953 елдан башлап, ул – Тел, әдәбият һәм тарих институтының өлкән гыйльми хезмәткәре, ә 1968-1981 елларда сәнгать секторы мөдире булып эшли.

Бәян Гыйззәтнең әдәби-фәнни эшчәнлеге тулысынча диярлек татар драматургиясе һәм татар театр сәнгате белән бәйле. Аның драматургия һәм театрга кагылышлы тикшеренүләре “Егерменче йөз башында татар әдәбияты” (1954), “Татар совет әдәбияты тарихы” (1960), “Заман сулышын тоеп” (1967), “Татар совет театры” (1975), Мәскәүдә рус телендә чыккан “История татарской советской литературы” (1965), “История многонациональной советской литературы” (1972) исемле китапларда урын алган. Таҗи Гыйззәт иҗатын яктырткан монографиясе 1957 елда аерым китап булып басылып чыга. Мәскәүдә Сәнгатьләр тарихы институтында әзерләнгән “История советского драматического театра” исемле алты томлык коллектив хезмәттә дә ул, авторларның берсе һәм редколлегия әгъзасы буларак, татар театрының үсеш этапларын яктырткан фәнни очерклары белән катнаша. Болардан тыш, Бәян Гыйззәтнең драматургия һәм театр сәнгате турындагы мәкалә һәм очерклары төрле җыентыкларда, әдәбият һәм театрга бәйле белешмә-энциклопедияләрдә, көндәлек матбугат битләрендә күпләп басылган. Галиәсгар Камал, Гафур Коләхмәтов, Габдулла Кариев, Кәрим Тинчурин, Мирхәйдәр Фәйзи, Хәлил Әбҗәлилов, Гадел Кутуй, Һади Такташ, Гамир Насрый һ.б. бик күпләргә багышланган иҗади портретлар, аерым әсәр яки спектакльләр турында рецензияләр, сәнгатьнең бүгенге актуаль мәсьәләләрен күтәргән тәнкыйть мәкаләләре – болар һәммәсе Бәян Гыйззәтнең, галим һәм тәнкыйтьче буларак, иҗат активлыгы турында сөйлиләр.

Искәрмәләр 

Татар тел галимнәре
Филология фәннәре кандидатлары
Төньяк Кипрның Төрек Җөмһүрияте

Тө́ньяк Ки́прның Төре́к Җөмһүрияте́ (төр. Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti), Тө́ньяк Кипр (төр. Kuzey Kıbrıs) — Кипр утравында урнашкан өлешчә танылган дәүләт. Ул Төркия һәм Абхазия тарафыннан танылган.
Дәүләтне нигезләүче һәм беренче президенты — Рәүф Денкташ (1924-2013).

Фотосурәтләр 

Төньяк Кипр
Өлешчә танылган дәүләтләр
Новосибирск

Новосибирск (1926 елга кадәр — Новоникола́евск, себ. Тарлан-тора) — халык саны буенча Россиянең өченче, ә Россиянең Азия өлешендә беренче шәһәре, Новосибирск өлкәсенең һәм Себер федераль округынең үзәге.

2020 елның 2 июленнән — «Хезмәт даны шәһәре».

Халык саны — 1 473 737 кеше.

География 
Новосибирск Көнбатыш Себер тигезлегендә, Об елгасы өстендә, Мәскәүдән 3191 километрга көнчыгышрак урнаша. Об елгасы шәһәрне ике өлешенә бүлә. Шәһәрдә Новосибирск ГЭСы плотинасы урнаша.

Сәгать поясы 

1920-елларда шәһәрнең сулъягы һәм уңъягы төрле сәгать поясларда урнашканнар.
Новосибирск халыкара стандарт буенча Omsk Time Zone (OMST) сәгать поясында урнаша. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +7:00 гә тигез.

Климат 
Шәһәр климаты — континенталь.

 Уртача еллык температура — 1,8 °C
 Уртача еллык җил тизлеге — 4,0 м/с
 Уртача еллык һава дымлылыгы — 75%

Тарих 

Новосибирск 1893 елда Себер аша магистраль төзү вакытында Об елгасы аша тимер юл күпере төзелеше аркасында Новая Деревня бистәсе буларак нигезләнә.

1894 елда бистәгә рус императоры Александр III (1854—1893) хөрмәтенә Александровский исеме бирелә. 1895 елда Александровский бистәсенә Николай II хөрмәтенә Ново-Николаевский дип исемләнә.

1903 елда Ново-Николаевский өяз үзәге булмаган Новониколаевск шәһәренә үзгәртеп корыла. Шул вакытта Россия империясендә ике Николаевск булган: Амур елгасы тамагында (хәзер Николаевск-на-Амуре) һәм Самар губернасында (хәзер Пугачёв шәһәре); алар белән бутамаска өчен шәһәр исеменә Ново- алкушымчасы өстәлә.

1917 елдан — Тум губернасы Новониколаевск өязе үзәге. 1919 елның 23 декабрьдә Новониколаевскка Тумдан Тум губернасы үзәге күчерелә (1920 елның 14 мартына кадәр). 1920 елның 13 июненнән — Новониколаевск губернасы үзәге.

1925 елда шәһәргә Новосибирск исеме кушыла.

1925—1930 елларда — Себер крае үзәге, 1930 елдан — Көнбатыш Себер крае үзәге, 1937 елдан — Новосибирск өлкәсе үзәге.

Эчке буленеш 

Новосибирск 10 районына бүленә:
 Дзержинский районы
 Тимер юл районы
 Ельцовка арты районы
 Калинин районы
 Киров районы
 Ленин районы
 Октябрь районы
 Беренче Май районы
 Совет районы
 Үзәк районы

Халык 

Милли состав (2002): руслар — 95,9%, украиннар — 1,3%, алманнар — 0,9%, татарлар — 0,8%.

Агломерация 
Новосибирск агломерациясе — халык саны буенча Россиянең җиденче агломерация (~ 1,9 млн кеше, 2012). Агломерациядә Новосибирск өлкәсе халкының 2/3 өлеше, Себер федераль округы халкының 9,95% өлеше тора. Аның беренче поясына Новосибирск һәм Бердск шәһәрләре, Кольцово һәм Краснообск штб-лары керәләр; икенче поясына Искитим шәһәрәре, Новосибирск районы һәм ул белән чиктәш районнарының өлеше керәләр.

Югары уку йортлары 

һәм башкалар

Танылган шәхесләр 
 Әүхәди Милмәхәммәтов (1913-1987), БЛКЯБ Татарстан өлкә комитеты беренче сәркәтибе (1944-1949).
 Янка Дягилева (1966-1991) - рус шагыйрәсе, совет рок-җырчысы, автор-башкаручы, «Гражданская оборона», «Бөек Октябрь» һ.б. панк-рок төркемнәрендә катнашучы.

Моны да карагыз 

 Новосибирск метрополитены
 Толмачёво һава аланы
 «Азат Себер» газетасы

Искәрмәләр 

Миллионлы шәһәрләр
Россия субъектлары башкалалары
Новосибирск өлкәсе шәһәрләре
Новосибирск
Хезмәт даны шәһәрләре
18 июль

18 июль — Милади тәкъвимендә җиденче айның унсигезенче көне. Ел ахырына кадәр 166 көн кала.



Халыкара Нельсон Мандела көне .

Испания — хезмәт көне.
  Уругвай — конституция көне.

АКШ — хот-дог көне.

64 — Римда чыккан янгын бөтен шәһәрне диярлек юкка чыгара.
 1593 — Патша Фёдор I «Яңа чукындырылган татарлар, алар өчен махсус сөрү җирләре бүлеп бирү һәм мәчетләрне җимерү турында» указын имзалый (1773 елның 17 июнендә имзалаган «О терпимости всех вероисповеданий и о запрещении архиереям вступать в дела, касающиеся до иноверных исповеданий и до построения по их закону молитвенных домов, предоставляя все сие светским начальствам» Екатерина II указына кадәр  һәм ндәге дини сәясәтне билгеләгән документ).
 1925 — Адольф Һитлерның «Mein Kampf» китабы беренче тапкыр басылып чыга.
 1932 —  Милләтләр лигасына 56 нчы әгъза буларак керә.
 1947 — Георг VI Британ Һиндстанының бәйсезлеге турында фәрманны имзалый.
 2000 — да Джон Леннонга һәйкәл ачыла.

1635 — Роберт Гук, инглиз физигы, химик, математик, астроном.
 1811 — Карл Лүдвиг Литтров, 
 1821 — Полина Виардо, 
 1839 — Иван Куратов, 
 1853 — Һендрик Лоренц, 
 1870 — Константин Харлампович, 
 1882 — Николай Воронихин, 
 1887 — Видкун Квислинг, 
 1893 — Николай Зарубин, 
 1896 — Владимир Жадин, 
 1909 — Андрей Громыко, 
 1911 — Иван Дергачёв, 
 1913 — Сергей Румянцев, 
 1918 — Нельсон Мандела, КАР сәясәтчесе. 
 1928 — Морат Камалетдинов, геология галиме, Башкортстан ФА академиге (1991).
 1929 — Петр Сергеев, 
 1934 — Александр Курынов, 
 1937 — Роальд Һоффман, 
 1937 — Сергей Дьяконов, 
 1938 — Хөсәен Мухтаров, 
 1942 — Пол Маккартни, британ җырчысы.
 1948 — Хелью Ребане,
 1948 — Һартмут Михел,
 1950 — Джек Донгарра, 
 1951 — Виктор Анохин, 
 1956 — Рамил Мөдәрисов, 
 1958 — Святослав Голубятников, 
 1961 — Зиннур Хөснияр, 
 1962 — Марат Гыйльфанов, 
 1966 — Шолбан Кара-оол, 
 1970 — Владимир Мединский, 
 1976 — Прохор Дубравин, 
 1977 — Кристина Эхин, 
 1982 — Василий Шеталин, 
 1983 — Пётр Гицелов, 
 1987 — Евгений Рясенский, 
 1987 — Карлос Эдуардо, 
 1991 — Рания Мәрданова,

1318 — Рәшид әд-Дин, фарсы дәүләт эшлеклесе, тарихчы. 
 1610 — Микеланджело, итальян рәссамы.
 1817 — Джейн Остин, инглиз язучысы.
 1863 — Хәсән Апанаев, сәүдәгәр.
 1872 — Бенито Хуарес,  Мексика президенты.
 1880 — Михаил Красин, 
 1881 — Иван Бабст, 
 1929 — Хикмәт Биккинин, укытучы һәм дипломат.
 1942 — Николай Пономарев, 
 1955 — Валериан Пономарёв, 
 1959 — Семён Уганин, 
 1968 — Корней Эймаңс, 
 1974 — Савелий Бергольц, 
 1975 — Гәрәй Сафин, 
 1976 — Исхак Әхмәров, 
 1979 — Павел Прокконен, 
 1985 — Никита Сверчков, 
 2000 — Рәшит Гобәйдуллин, композитор.
 2005 — Мулланур Ганиев, 
 2006 — Зәүр Бәширов, 
 2008 — Илгиз Абдуллин, 
 2014 — Александр Салагаев, 
 2016 — Аркадий Зубков, 
 2018 — Бөртон Рихтер, 
 2021 — Виталий Самарцев,





Шулай ук карагыз

Искәрмәләр 

Ел көннәре
18 июль
Казан метрополитены

Казан метрополитены (tat.lat. Qazan metropolitenı) — Казан шәһәрендәге метрополитен сызыклары системасы.

2005 елның 27 августында Казанның меңъеллыгын билгеләнгәндә ачыла. Башта 5 мәүкиф (станция) генә эшләде. Хәзер беренче сызыкның 11 мәүкифе эшли, гомуми юл озынлыгы — 18.3 км, файдалану юл озынлыгы — 16.8 км.

2013 елның 9 маенда тагы да 3 мәүкиф (станция) ачылды: Яшьлек, Төньяк вокзал, Авиатөзелеш. Ачылганнаң соң Казан метросында Авиатөзелеш районыннан Идел буе районының Җиңү проспектына кадәр 24 минутта барып җитеп була. Шулай итеп хәзер Казан метросы Авиатөзелеш, Мәскәү, Вахитов, Идел буе районнарын тоташтыра.

Юлчылар саны (7 мәүкиф буенча) — 72 мең кеше/көндә (2017), 26,3 млн кеше/елда.

Киләчәктә Савин-Әзин хордалы сызыгы, Савин-Идел буе радиал сызыгы, Әзин-Вахитов радиал сызыгы төзүен фаразлана.

Киләчәк сызыкларының юнәләшләре бәхәсе
Беренче проекты буенча беренче сызыктан соң Савин-Идел буе сызыгы, аннан соң Әзин-Вокзал сызыгы төзүен фаразланды. Ләкин 2011 елда КазМетроэлектротранс шушы проект үзгәртергә ниятләде. Төп сәбәбе — Казансу аша зур метрокүпер һәм кыен туфрак Үзәк Парк янында булуын аңлаталар. Шулай итеп икенче сызыгы Яшьлек мәүкифеннән Яңа Стадион «Казан-Арена»га кадәр Дөнья футбол чемпионатына-2018 төзүен фаразлана, аннаң соң шушы сызыгы Казансу аша Совет мәйданы, Әзин торак массивы аркылы Имәнлек мәүкифенә кадәр булырга тиеш. Ягъни бу проект хәзер Мәскәү раславы тарафыннан көтелә.

Боҗра җирле метросы
2013 елның 21 мартында Татарстан премьер-министры Халиков Боҗра җирле метросы проекты 2018 елга кадәр төзүе 19,5 млрд. сумда бәяләде. Шушы проект буенча Казан эчке тимер юлын яңартырга һәм яңа туктау нокталары ясарга кирәк. Тулы озынлыгы 48 км, йөреш вакыты 1 сәгать, 16 мәүкиф. Төньяк Вокзал, Әмәт һәм Казан-Арена метро мәүкифләре Боҗра җирле метросы мәүкифләре белән тоташтыруын фаразлана.

Мәүкифләр (Станцияләр)

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Три новых станции метро Казани открыли Ильсур Метшин и ветераны войны

Әлифба буенча метрополитеннар
19 июль

19 июль — Милади тәкъвимендә җиденче айның унтугызынчы көне. Ел ахырына кадәр 165 көн кала.





Никарагуа — инкыйлаб көне.
  Лаос — бәйсезлек көне.



711 — гәрәпләр Пиреней ярымутравын яулап алалар.
 1822 — француз галиме Жозеф Ньепс дөньяда беренче фотосурәтне ясый.
 1900 —  метросы ачыла.
 1928 — Кытай Европа илләре белән барлык «тигезсез килешүләрне» кире кага.
 1963 —  Һинд океаны исемен Индонезия океанына үзгәртүен игълан итә.
 1980 — ның дә  XXII Олимпия уеннары ачыла.
 1996 — ның  шәһәрендә  XXVI Җәйге Олимпия уеннары ачыла.

1698 — Йоһанн Бодмер, 
 1814 — Сэмюэл Кольт, 
 1819 — Готфрид Келлер, швейцар язучысы.
 1846 — Владимир Завадский, 
 1868 — Мелетий, 
 1914 — Александр Эйгенсон, 
 1914 — Әбүзәр Низаев, 
 1914 — Григол Абашидзе, гөрҗи язучысы.
 1921 — Розалин Сасмен Ялоу, 
 1926 — Диләрә Тумашева, тел белгече, профессор.
 1938 — Вахтанг Кикабидзе, 
 1938 — Геннадий Фалалеев, 
 1939 — Евгений Ишемгужин, 
 1943 — Томас Сарҗент, 
 1945 — Ричард Һендерсон, 
 1947 — Рәшидә Солтанова,
 1948 — Җәүдәт Солтанаев,
 1950 — Александр Бородин, 
 1969 — Рамил хәзрәт Юныс, татар дин әһеле, имам-хатыйб.
 1970 — Михаил Басс, 
 1975 — Илһам Вәлиев, татар опера җырчысы.
 1982 — Тим Стәплтон, 
 1985 — Иван Лекомцев, 
 1986 — Сергей Демагин, 
 1987 — Григорий Четверик, 
 1988 — Михаил Столәров, 
 1992 — Наталья Жукова,

1851 — Томаш Зан, поляк шагыйре.
 1852 — Лев Пушкин,  гаскәре хәрби офицеры.
 1878 — Егор Золотарёв, 
 1908 — Николай Агафонов, 
 1914 — Иван Синцов, 
 1941 — Йозеф Шульц, легендага әверелгән алман солдаты.
 1943 — Валентин Ежков, 
 1943 — Сабир Нәбиев, 
 1944 — Фёдор Ашмаров, 
 1948 — Михаил Федин, 
 1951 — Вячеслав Сушков, 
 1954 — Никола Узунович, 
 1970 — Банат Батырова, 
 1984 — Фаина Раневская, актриса.
 1989 — Люциан Климович, 
 1989 — Юрий Фалилеев, 
 1995 — Генрих Вартанян, 
 1998 — Ибраһим Рәхмәтуллин, 
 2000 — Владимир Пустарнаков, 
 2006 — Вилен Аствацатрян, 
 2012 — Вәлиулла Якупов, татар дин әһеле, җәмәгать эшлеклесе.
 2015 — Галина Прозуменщикова, 
 2017 — Виктор Гайдуков, 
 2020 — Рөстәм Фәйзуллин, 
 2020 — Фәрит Хатыйпов,





Шулай ук карагыз

Искәрмәләр 

Ел көннәре
19 июль
Никарагуа

Никара́гуа Җөмһүрияте́ (исп. República de Nicaragua ) — Үзәк Америкада, Коста-Рика һәм Һондурас арасында урнашкан дәүләт. Үзәк Америка илләре арасында мәйданы буенча беренче булып санала.

Никарагуа — җөмһүрият. Гамәлдәге конституция 1987 елда кабул ителгән. Дәүләт башлыгы — президент. Ул турыдан-тыры һәзм яшерен тавыш бирү юлы белән 5 еллык мөддәткә сайлана. Канун чыгаручы хакимиятне Милли ассамблея (берпулатлы парламент), башкарма хакимиятне президент гамәлгә ашыра.
Никарагуаның башкаласы Манагуа илнең иң зур шәһәре һәм Үзәк Америкада зурлык буенча өченче шәһәр булып тора. Алты миллионлы күпмилләтле халыкка җирле халыклар, Аурупалылар, Африканнар һәм Азиялеләр керә. Төп тел - испан теле. Көнчыгыш ярның җирле кабиләләре үз телләрендә сөйләшә.
Испан Империясе регионны 16-ынчы гасырда яулап алган. Никарагуа Испаниядән бәйсезлеккә 1821 елда ия булган. Бәйсезлектән бирле, Никарагуа сәяси тәртипсезлекләр, диктаторлык һәм финанс кризислар кичергән - шуларның иң мәшһүре 1960-ынчы һәм 1970-енче елларда Никарагуа Инкыйлабына китергән. Никарагуа вәкаләтле демократик җөмһүрият.
Мәдәни йолаларның катышмасы сәнгатьтә һәм әдәбиятта әһәмияткә ия төрлелеккә китергән, бигрәк тә соңгысына Никарагуа шагыйрьләре һәм язучылары кертемнәргә күрә, шулар арасында Рубен Дарио, Пабло Антонио Квадра һәм Эрнесто Карденал. Биологик төрлелек, җылы тропик климаты һәм актив вулканнары Никарагуаны популярлыгы үсүче турист максаты итә.

Диннәр 
Дин иреге һәм дини түземлек Никарагуа хөкүмәте тарафыннан да, Конституциясе белән дә хуплана. Никарагуада дин, нигездә, христиан дине, ил мәдәниятенең, шулай ук аның Конституциясенең шактый өлешен тәшкил итә. 2010 елда ил халкының 55 % ы ― католиклар, 27,2 % ы ― протестантлар булган. Бер дингә дә ышанмаучылар ― 14 %. Башка диннәр (Ислам, Буддачылык, Яһүд дине) тарафдарлары ― 2 %
 Никарагуада ислам

Искәрмәләр 

Унитар дәүләтләр
Җөмһүриятләр
Никарагуа
Готфрид Келлер

Го́тфрид Ке́ллер (алм. Gottfried Keller; 1819 елның 19 июле — 1890 елның 15 июле, Цюрих) — швейцар язучысы, швейцар әдәбияты классигы. Алман телендә язган.

Мюнхенда белем ала. Соңрак Гейдельбергта һәм Берлинда да укый.

Аның исеме белән әдәби премия атала.

Швейцария язучылары
Алман язучылары
20 июль

20 июль — Милади тәкъвимендә җиденче айның егерменче көне. Ел ахырына кадәр 164 көн кала.



Халыкара шахмат көне.

Колумбия — бәйсезлек көне.
  Төньяк Кипрның Төрек Җөмһүрияте — тынычлык һәм азатлык көне.



1917 — BMW сәүдә маркасы теркәлә.
 1944 — Адольф Гитлер тормышына һөҗүм ясала.
 1974 —  үз гаскәрләрен Кипр утравына кертә.
 2016 — Павел Шеремет, беларус тележурналисты,  һөнәренә бәйле үтерелде.

1785 — II Мәхмүт, Госман империясе солтаны.  
 1794 — Борис Йосыпов, 
 1811 — Владимир Караваев, 
 1842 — Адольф Осипов, 
 1859 — Иван Харитонов, нәшир,  хуҗасы.
 1860 — Степан Бечко-Друзин, 
 1862 — Салих Гобәйдуллин, Казан сәүдәгәре, күчмәс милек хуҗасы. 
 1864 — Эрик Аксел Карлфелдт, 
 1865 — Сөләйман Сулькевич, генерал-лейтенант, татар.
 1870 — Алексей Ганский, 
 1870 — Пантелеймон Жузе, 
 1883 — Михаил Хандамиров, 
 1894 — Фавст Никитин, 
 1895 — Матвей Спиридонов, 
 1914 — Габдулла Фатыйхов, 
 1915 — Орест Верейский, 
 1917 — Рәисә Ишморатова, татар драматургы.
 1921 — Пётр Борискин, 
 1923 — Нәкыя Cәфәрова,
 1923 — Сергей Буренков,
 1924 — Фатыйма Сираева, 
 1924 — Хәтмулла Солтанов, 
 1926 — Наил Котышев, 
 1928 — Минас Аветисян, 
 1930 — Олег Анофриев, РФ кино һәм театр актеры, РФ халык артисты.
 1930 — Флүр Субаев, 
 1931 — Евгений Монин, 
 1932 — Рәшит Бадыйков, 
 1937 — Марат Хөснетдинов, ССРБ, РФ министры урынбасары.
 1938 — Мирза Муллагулов, 
 1938 — Эрот Зарипов, 
 1941 — Альберт Абдрахманов, 
 1947 — Герд Бинниг, 
 1947 — Карлос Сантана, 
 1954 — Равил Зарипов, 
 1955 — Рим Каланов, 
 1955 — Фирдәвес Уразаева, 
 1964 — Радик Гайзатуллин, Татарстанның дәүләт эшлеклесе.
 1964 — Хәмит Савкуев, 
 1966 — Илдус Әхмәтҗанов, РФ сенаторы (01.10.2014).
 1966 — Наилә Нәҗипова, 
 1967 — Георгий Квирикашвили, 
 1972 — Олег Мочалов, 
 1973 — Казбек Коков, 
 1978 — Марат Заһидуллин, 
 1980 — Жизель Бюндхен,

1816 — Гавриил Державин, рус шагыйре.
 1926 — Феликс Дзержинский, 
 1937 — Гульельмо Маркони, итальян радиотехнигы, радиога беренче патент белдерүче.
 1945 — Николай Собольщиков-Самарин, 
 1951 — Габдулла ибне Хөсәен, Үрдүн патшасы.
 1970 — Мария Марцун, 
 1973 — Брюс Ли, кинематограф актёры, режиссёр, Кытай сугышу сәнгатләрен популярлаштыручысы.
 1974 — Николай Тарасенко, 
 1993 — Афанасий Ковалёв, 
 2005 — Роза Хафизова, татар балалар язучысы.
 2005 — Степан Крайнов, 
 2009 — Александр Таркаев, 
 2014 — Әнвәр Хәйри, татар галиме, исламият белгече, язучы, тәрҗемәче, текстолог. 
 2014 — Сабир Әхтәмов, Советлар Берлеге Каһарманы.
 2015 — Наил Байбурин, татар рәссамы, «Чыңгыз-хан» иҗат төркеме вәкиле.
 2016 — Павел Шеремет, беларус тележурналисты.
 2017 — Рөстәм Яушев,





Шулай ук карагыз

Искәрмәләр 

Ел көннәре
20 июль
Рәисә Ишморатова

Рәйсә Гыйниятулла кызы Ишморатова (Чебдарова) — татар драматургы, СССР Язучылар берлеге әгъзасы.

Ул 1917 елның 20 июлендә Татарстанның Чистай шәһәрендә туа. Җидееллык мәктәп һәм рабфакны тәмамлагач, Мәскәүдә азык-төлек институты каршындагы курсларда укый, 1937 елда Казан тегермәннәр трестында лаборант булып эшли.

Бөек Ватан сугышы башлангач, Рәисә Ишморатова Арчадагы госпитальгә урнаша, 1943 елда фронтка җибәрелә, 1945 елга кадәр Украинада Дәүләт куркынычсызлыгы комитетында оператив бүлектә хезмәт итә. Казанга кайткач, шушы системада эшләп ала, 1952 елдан әдәби иҗат эше белән генә шөгыльләнә.

Беренче пьесасын ул 1952 елда яза. “Бай кияү” исемле бу әсәр Әлмәт профессиональ театрында сәхнәләштерелә. Бу уңыштан канатланып, тагы әсәрләр языла – “Омтылыш”, “Директор хатыны”, “Фирая”, “Куркыныч авыру”, “Өйрәнелгән гадәт буенча”, “Туганнар” пьесалары Татарстан һәм Башкортстан һәвәскәр драма түгәрәкләрендә яратып уйналалар.

1955 елда Рәисә Ишморатова студент яшләр тормышы турында “Тормыш юлында” дигән дүрт пәрдәлек драма яза. Бу әсәре дә Татарстан Республика Күчмә театрында, Башкортстан дәүләт академия театрында, Ауыргазы, Салават күчмә театрларында, Чуашия, Мари Ил театрлары сәхнәләрендә куела.

1960-1970 елларда инде Рәисә Ишморатова тамашачылар белән очрашып, тормышның төрле якларын өйрәнеп иҗат итә, әсәрләре дә татар драматургиясендә лаеклы урын ала. “Әйтер идем йөрәк серемне” комедиясе, “Яшьлек канат җәйгәндә” пьесасы Республика театрларында куелган уңышлы спектакльләрдән саналалар, китап булып басылып чыгалар.

Ул 1977 елдан СССР Язучылар берлеге әгъзасы иде.

Рәисә Ишморатова 1997 елда вафат булды.

Шулай ук карагыз   

 «Милләттәшләр. Рәисә Ишморатова»

Татар драматурглары
Гульельмо Маркони

Гульельмо Марко́ни (итал. Guglielmo Marchese Marconi; 1874 елның 25 апреле, Болонья — 1937 елның 20 июле, Рум) — маркиз, итальян радиотехнигы, радионы уйлап табучыларның берсе, Физика өлкәсендә Нобель премиясе лауреаты.

Моны да карагыз 

 Радио

Италия уйлап табучылары
Физика өлкәсендә Нобель премиясе лауреатлары
Радионы уйлап табучылар
Кипр утравы

Кипр (грекча Κύπρος, төр. Kıbrıs) — мәйданы 9 251 км² булган зурлыгы буенча Урта диңгездә өченче утрау. Географик яктан Азиядә урнаша. Көнчыгыштан көнбатышка 240 км-га, көньяктан төньяккка 100 км-га сузылган. 

Утрау территориясенең 36 %-ты Төньяк Кипрның Төрек Җөмһүрияте, 3,7 % — БМО, 2,7 % — Бөекбритания, башкасы Кипр контроле астында. 

Урта диңгез утраулары

az:Cənubi Kipr
frp:Ch·ipre
tk:Günorta Kipr
uz:Janubiy Kipr
21 июль

21 июль — Милади тәкъвимендә җиденче айның егерме беренче көне. Ел ахырына кадәр 163 көн кала.





Бельгия — Милли көн.
  Гуам — Азатлык көне.

— Бию спортчылары көне (, , )

1774 —  Россия империясе белән  Госманлы империясе арасында Күчүк Кайнарҗа солыхы төзелә.
 1798 — Наполеон Мисырда төрек гаскәрләрен тар-мар итә (рәсемдә).
 1917 — Александр Керенский Вакытлы хөкүмәтне җитәкли.
 1970 — да Асуан гидротөене төзелеше тәмамлана.
 1983 — Антарктидада урнашкан Шәрык станциясендә тарихта иң түбән температура күзәтелә: −89,2 °C.
 2007 — Гарри Поттер турында соңгы китап сатуга чыга.

356 (б.э.к.) — Александр III Бөек (Искәндәр Зүлкарнайн), Борынгы Македониянең патшасы, гаскәр җитәкчесе.
 1856 — Вильгельм Гейгер, 
 1873 — Арсений, 
 1882 — Давид Бурлюк, футурист шагыйрь, рәссам.
 1897 — Василий Соколовский, 
 1899 — Эрнест Хемингуэй, АКШ язучысы.
 1911 — Владимир Крат, 
 1915 — Прокофий Зубец, 
 1923 — Рудольф Артур Маркус, 
 1923 — Чәчкә Заһирова, 
 1925 — Марат Калиненок, 
 1938 — Василий Бледных, 
 1939 — Роман Стронгин, 
 1939 — Фирдәвес Әхтәмова, татар артисткасы.
 1946 — Нур Шакиров, 
 1947 — Валентина Горбунова, 
 1955 — Кирам Сатиев, баянчы.
 1957 — Стефан Лөвен, 
 1966 — Эрлан Абдылдаев, 
 1970 — Айгөл Мохтаруллина, 
 1979 — Ренат Биккин, 
 1980 — Владимир Мельник, 
 1984 — Владимир Веремеенко,

1796 — Роберт Бёрнс, шотланд шагыйре.
 1904 — Александр Гусев, 
 1914 — Җөрҗи Зәйдан, 
 1935 — Иван Луньяк, 
 1946 — Григорий Клячкин, 
 1947 — Илья Бондаренко, 
 1966 — Василий Глушков, 
 1980 — Алексей Карасёв, 
 1983 — Иван Фунев, 
 1987 — Василий Сигов, 
 1990 — Дилә Давытова, 
 1990 — Иннокентий Попов, 
 1992 — Оганес Зардарян, 
 1993 — Рәшит Мануров, 
 2003 — Мария Чайка, 
 2004 — Эдвард Льюис, 
 2006 — Александр Петренко, 
 2017 — Фәрвәз Мөхәммәтшин,





Шулай ук карагыз

Искәрмәләр 

Ел көннәре
21 июль
356 ел (б. э. к.)

356 ел (б. э. к.) –

Вакыйгалар

Туулар 
 21 июль — Александр III Бөек (Искәндәр Зүлкарнайн), данлыклы борынгыгрек патша.

Вафатлар 

Еллар
Матбугат.ру

Матбугат.ру — татар басма матбугатын берләштерүче портал-сайт. Ул татар газета-журналларында басылган иң яхшы язмаларны интернет-җәмәгатьчелеккә тәкъдим итә.

Сайт аудиториясе 

 matbugat.ru аудиториясе  @ alexa.com
 matbugat.ru аудиториясе @ hypestat.com
 matbugat.ru аудиториясе @ liveinternet.ru: бүген  aтна  31 көн

Моны да карагыз 
 tatpressa.ru

Искәрмәләр 

Татар сайтлары
Александр Казем-Бек

Александр Касимович Казем-Бек, Мирза Мөхәммәд Гали — күренекле галим һәм педагог.

Ул 1802 елның 22 июлендә Төньяк Иранның Решт шәһәрендә туа. Милләте буенча азәрбайҗан. 1811 елда ул әнисе белән Дәрбәнт шәһәренә күчеп килә, иң яхшы укытучылардан белем ала, 1822 елдан Әстерханда яши башлый. Биредә ул Шотландия миссионерлары йогынтысына бирелеп, христиан диненә күчә.

1826 елда Казем-Бек Казанга килә, университетта фарсы, төрек-татар телләреннән лектор булып эшли башлый. И. Хәлфин үлгәннән соң, А.К. Казем-Бек беренче Казан гимназиясендә татар теле дәресләрен дә алып бара. 1831 елның апрелендә ул көнчыгыш телләр адъюнкты итеп раслана.

Дәресләр алып бару белән бергә, А. Казем-Бек фәнни эш белән дә шөгыльләнә. Ул төзегән “Төрек-татар теленең гомуми грамматикасы” (1836, 1946 елларда басылып чыга) Демидов премиясенә лаек була.

Төрки, гарәп һәм фарсы телләрен фәнни өйрәнү А.К.Казем-Бекка Европа күләмендә дан китерә: 1829 елда аны Бөекбританиянең Азия җәмгыяте члены, 1835 елда Россия Фәннәр академиясенең әгъза-корреспонденты, соңга таба Франция һәм Немец Азия җәмгыятьләренең, Төньяк антикварийларының Копенгаген җәмгыяте әгъзасы итеп сайлыйлар.

А.К.Казем-Бек Казанның татар галимнәре белән тыгыз элемтәдә тора, аларга фәнни-тикшеренү эшләре алып барырга ярдәм итә.
1844 елда А.А.Казем-Бек Казан университетының көнчыгыш факультеты деканы итеп сайлана. 1849 елдан ул – Санкт-Петербург университеты профессоры, Көнчыгыш факультетының беренче деканы. (1855-1858 еллар., 1866-1870 еллар).

А.К.Казем-Бек Россиядә көнчыгыш илләренең тарихын һәм мәдәниятын өйрәнүгә күп көч куя. Казан һәм Санкт-Петербург университетларында ул төзегән һәм эшкәрткән дәреслекләр, укыту ярдәмлекләре, укыту планнары һәм программалары озак вакытлар буена файдаланылалар.

А.К.Казем-Бек 1870 елның 27 ноябрендә Санкт-Петербург янындагы Павловскида вафат була һәм шунда күмелә.

Моны да карагыз 
 Казем-Бек (төшенчә)
 Михаил Первухин (педагог)
 

Азәрбайҗан тел белгечләре
Татар тел галимнәре
Көнчыгыш халыклар галимнәре
Vk.com

«ВКонта́кте» (Элемтәдә) — Россиянең иң популяр социаль челтәре, Facebook сайтының рус телендәге аналогы. Сайт интерфейсы күп телләрдә эшли, шул исәптән татар телендә дә. Беларусиядә икенче, Украинада һәм Казакъстанда өченче, дөнья буенча 39-нчы  урын алып тора. Әлеге сайт башта Россия югары уку йортларының интернет берләшмәсе буларак кына кулланды , ләкин соңрак заманчарак, кызурак һәм аралашу өчен уңалырак булгач ул тулы куәтенә ачып җибәрелә . 2009 елның гыйнвар аенда «В Контакте» сәхифәсен караучылар саны, аның Россиядәге төп конкуренты булган — «Одноклассники» сайтынан артып китә .2011 елның февралендә сәхифәнең көнлек аудиториясе 35 миллион кешедән артып китә .

Галерея

Сылтамалар 
 Сайт
 «В Кадре» сәхифәсенең видеоязмалар бүлеге
 «В Штате» махсус сәхифәсе 
 «User API В Контакте» платформасындагы махсус социаль челтәр «Дуров.ру»

Искәрмәләр 

Социаль челтәрләр
Рунет
24 июль

24 июль — Милади тәкъвимендә җиденче айның егерме дүртенче көне. Ел ахырына кадәр 160 көн кала.





, ,  һәм  — Симон Боливар көне.
  Вануату — балалар көне.
  Фиджи — конституция көне.
  — патша көне.

Юта (штат) — беренче урнашкан мормоннар истәлегенә пионерлар көне.
  — электр уты көне.
  — кадастр инженерлары көне.

1701 — Киләчәктә ның иң танылган автомобилләр җитештерү үзәге булачак  шәһәренә нигез салына.
 1911 — Хайрем Бингхэм да «югалган шәһәрне» таба.
 1977 —  һәм  арасында дүрт көнлек сугыш тәмамлана.
 1981 — дә барлык массон һәм яшерен җәмгыятьләр эшчәнлеге тыела.

1783 — Симон Боливар, испан колонияләренең бәйсезлеге өчен көрәшкән җитәкче.
 1796 — Җон Клейтон, 
 1802 — Александр Дюма, француз язучысы.
 1825 — Шәмсетдин Зәки, татар шагыйре.
 1828 — Николай Чернышевский, рус язучысы.
 1833 — Пётр Перемежко, 
 1854 — Александр Архангельский, 
 1854 — Владимир Щеглов, 
 1857 — Борис, 
 1857 — Һенрик Понтоппидан, 
 1869 — Борис Веденисов, 
 1870 — Александр Байков, 
 1890 — Борис Ивановский, 
 1900 — Иван Фунев, 
 1904 — Александр Норден, 
 1910 — Владимир Андреев, 
 1915 — Алексей Башкиров, 
 1917 — Габдрахман Зарифов, 
 1919 — Фаикъ Камал, актер. 
 1924 — Анисим Асламас, 
 1936 — Гали Ильясов, 
 1936 — Зинаида Златоковская, 
 1937 — Валентина Дорофеева, 
 1941 — Әләрә Закирова, 
 1942 — Ирина Мирошниченко, 
 1943 — Дмитрий Усанов, 
 1944 — Юрий Микусев, Татарстанның атказанган табибы.
 1947 — Марат Баһаветдинов, 
 1956 — Андрей Евланов, 
 1957 — Александр Визель, 
 1957 — Шәүкәт Мирзияев,  Үзбәкстан президенты.
 1976 — Алексей Селиверстов, 
 1977 — Чулпан Закирова, биюче, хореограф, ТР халык артисты.
 1978 — Денис Шемелин, 
 1978 — Евгений Королёв, 
 1978 — Руслан Абдулнасыров, 
 1980 — Константин Земцов, 
 1981 — Найиб Букеле, 
 1983 — Наталья Гуменюк,

1862 — Мартин Ван Бүрен, 
 1872 — Пётр Пекарский, 
 1873 — Эраст Перцов, 
 1907 — Александр Ге, 
 1921 — Фёдор Сергеев, РСДРП(б) эшлеклесе.
 1927 — Акутагава Рюноскэ, япон язучысы.
 1941 — Афифә Жале, 
 1947 — Александр Седельников, 
 1959 — Абдулла Шаиг, 
 1964 — Максим Рыльский,
 1974 — Җеймс Чәдвик, 
 1985 — Михаил Зайцев, 
 1988 — Георгий Попов, 
 1991 — Исаак Башевис-Зингер, 
 1994 — Альфред Халиков, татар тарихчысы, археолог.
 1995 — Вениамин Сурин, 
 2007 — Клара Зиннәтуллина, татар тел галиме.
 2008 — Елена Алексанян,
 2012 — Михаил Ерилин, 
 2016 — Тимерҗан Кәлимуллин, танылган көрәшче.





Шулай ук карагыз

Искәрмәләр 

Ел көннәре
24 июль
Акутагава Рюноскэ

Рюноскэ Акутагава (яп. 芥川 龍之介 Акутагава Рю:носукэ, 1892 елның 1 марты — 1927 елның 24 июле) — япон язучысы, яңа япон әдәбиятына нигез салучы. Композитор Ясуси Акутагава һәм драматург Хироси Акутагава әтисе. Хикәяләре һәм новеллалары белән мәшһүр. 1935 елда Япониядә аның исемле премия оештырылды.

Япон язучылары
Япония язучы-фантастлары
Фиджи

Фи́джи Утраулары́ Җөмһүрияте́ (ингл. Republic of the Fiji Islands, фидж. Matanitu Tu-Vaka-i-koya ko Viti, фидж. хинди Fidźi Dwip-samuh Ganaradźja / फ़िजी द्वीप समूह गणराज्य) — Фиджи архипелагында урнашкан дәүләт. Тын Океанның көньяк өлешендә урнашкан дәүләт, Меланезиянең өлеше. 300 дән артык утрау һәм утраучыктан тора, шуларның 100-ендә кеше яши.

Мәйданы 
Фиджи территориясе 18 274 кв. км алып тора.

Төп шәһәрләр, административ бүленеш. 
Фиджи башкаласы - Сува. Иң эре шәһәрләр: Сува (151 мең кеше), Лаутока (28 мең кеше). Илнең административ-территориаль бүленеше: 4 округ.

Дәүләт төзелеше 
Фиджи - җөмһүрият. Дәүләтнең башы - президент, хакимият башы - премьер-министр. Канун бирү органы - ике палаталы парламент (Сенат һәм Бирелүчеләр палатасы)

Табигать

Рельеф 
Барлык утрауларның да диярлек ярлары мәрҗән рифлары белән уратып алынган һәм нык киселгән. Утрауларның рельефында платолар хөкем сөрә, алар биеклеге 1000 м га кадәр булган тау сыртлары белән киселгән.

Геологик төзелеш һәм файдалы казылмалар 
Илнең җир эчләрендә алтын, бакыр запаслары бар.

Климат 
Климат тропик, океаник, дымлы. Уртача ел температурасы +25°С. Җилләрнең юнәлеше һәм утрауларның рельефы явым-төшемнәрдә шактый аерманы билгели (елына 1500 дән алып 4000 мм га кадәр).

Эчке сулар 
Иң эре елгалар: Рева (100 км га кадәр кораб йөри ала), Ваннимбука, Мба, Сингатока (барысы да Леву утравында).

Туфраклар һәм үсемлекләр 
Тауларның көньяк-көнчыгыш җил исә торган өслекләре файдалы агач токымнары белән (сандал, тик, кызыл) дымлы тропик урманнар белән капланган. Фиджида шулай ук пальмалар, икмәк агачы, бата, каучык бирүче үсемлекләр бар.

Хайваннар дөньясы 
Утрауларда хайваннар юк диярлек. Кошлар күп.

Халкы һәм теле 
Халык саны якынча 802 мең кеше, халыкның уртача тыгызлыгы 1 кв. км га якынча 44 кеше. Этник төркемнәр: фиджилылар (меланезиялеләр һәм полинезиялеләр) - 49%, индуслар - 46%, европалылар - 2%. Телләр: инглиз теле (дәүләт теле), фиджи теле, хинди.

Дин 
Христианнар (методистлар һәм католиклар) - 52%, индуистлар - 38%, мөселманнар - 8%, бераз сикхлар һәм конфуций дине тарафдарлары бар.
 Фиджида ислам
 Фиджида һинд дине

Кыскача тарихи тасвирлама 
1874 елда Фиджи Бөекбритания колониясе булган һәм бәйсезлекне 1970 елның 10 октябренда яулаган. 1987 елда утрауларда подполковник Рабука җитәкчелегендә ике хәрби борылыш булган, шуның нәтиҗәсендә Фиджи президент җөмһүрияте дип игълан ителгән.

Кыскача икътисади тасвирлама 
Икътисадның нигезе - авыл хуҗалыгы. Төп экспорт авыл хуҗалыгы культуралары: шикәр камышы,  пальмасы, бананнар. Мөгезле эре терлек, кәҗәләр, дуңгызлар үрчетәләр. Авыл хуҗалыгы чималы эшкәртү буенча (дөге чистарту, май язу, шикәр, ит) промышленносте, урман кисү һәм цемент предприятиеләре. Алтын чыгару. Чи шикәр,  мае, копра, алтын экспорты.

Акча берәмлеге - Фиджи доллары.

Кыскача мәдәният тасвирламасы

Мәдәният һәм архитектура. 
Сува. Фиджи музее, анда Тын Океаныннан археологик һәм этнографик экспонатларның бай тупланмалары бар.

Чыганаклар 
Энциклопедический справочник, "Все страны мира", Издательство "ВЕЧЕ", 2003.

Утрау-дәүләтләр
Унитар дәүләтләр
Океанлык илләре
Һинд дине
Фиджи
Җиңү проспекты (метро станциясе)

«Җиңү проспекты» () — Казан метрополитенының көньяк очындагы станциясе, «Горки» станциясеннән соң урнашкан. 2008 елның 29 декабрендә ачылган.

Казан метрополитены станцияләре
Нургали Булатов

Нургали Хөсәен улы Булатов — татар журналисты, танылган каләм иясе, Русиянең һәм Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәре.  1939 елның 28 июлендә Саба районындагы (хәзер Теләче районы) Алан авылында туган.  Университет бетергәч Кукмара рай­оны­ның Зур Сәрдек урта мәктә­бендә тарих фә­нен укыткан.
"Яшь ленинчы", "Социалистик Татарстан" газеталарында эәләде. Татар генералларын халыкка таныту өстендә зур эшчәнлек алып бара.

Сылтамалар 
 Нургали Булатов белән әңгәмә
Остаз. Нургали Булатовка 80 тулды. “Ватаным Татарстан” газетасы. Июль 28, 2019

Татар журналистлары
Казан дәүләт университетын тәмамлаучылар
29 июль

29 июль — Милади тәкъвимендә җиденче айның егерме тугызынчы көне. Ел ахырына кадәр 155 көн кала.



Халыкара җәмгыяви-мәдәни төрлелекне яклау һәм дискриминацияга каршы көрәш көне ()..

— Олылау көне.
 ,  — «изге» Олафны олылау көне (, ).
  Румыния — Милли гимн - "Deșteaptă-te, române!" - көне ().
  — Таи теле көне (, ).

Халыкара юлбарыс көне (, ).
  — муниципалитетлар көне:
 нда 
 нда 
 нда 
 нда 
 нда 
 нда

1918 — большевиклар хөкүмәте Максим Горький чыгарган «Новая жизнь» гәзитен яба. 
 1948 — да  Җәйге Олимпия уеннары ачыла.
 1958 —  президенты Дуайт Эйзенхауэр  НАСА оешмасын булдыру турында карарны имзалый.
 1981 — да Чарльз шаһзадә (Charles Prince of Wales) һәм Диана Спенсер (Diana Princess of Wales) туйлары уза.

1798 — Карл Блехен, 
 1828 — Василий Энгельгардт, 
 1857 — Сергей Левашов, Россия империясе табибы, җәмәгать һәм дәүләт эшлеклесе.
 1880 — Александр Гребенщиков, 
 1883 — Бенито Муссолини, Италия диктаторы, фашизмга нигез салучы.
 1888 — Владимир Зворыкин, 
 1890 — Гали Рәфикый, татар язучысы, педагог, галим.
 1898 — Исидор Айзек Раби, 
 1898 — Мария Васильева, 
 1900 — Эйвинд Йонсон, 
 1907 — Илле Тукташ, 
 1908 — Эржебет Шаар, 
 1918 — Алексей Бурлай, нәкышчы рәссам, график.
 1922 — Серафима Люлякина, эрзя халкы фольклорын саклаучы, язучы, әкиятче.
 1925 — Микис Теодоракис, 
 1926 — Габдулла Шәрәфи, татар шагыйре.
 1926 — Илья Прокопьев, 
 1930 — Шәрифулла Сәгъдуллин, 
 1936 — Эрик Галимов, 
 1937 — Дәниел Макфадден, 
 1941 — Геннадий Васько, 
 1943 — Ингрид Кремер, 
 1945 — Фәрит Хәкимҗанов, татар теле галиме.
 1946 — Зөһрә Фәйзуллина, 
 1948 — Фәридә Рәсүлева, 
 1949 — Һенри Пуна, 
 1950 — Илдар Низамов, 
 1952 — Олег Вьюгин, 
 1952 — Ринат Мөхәммәтҗанов, 
 1954 — Юрий Шәйгарданов, 
 1957 — Нелли Ким, 
 1957 — Флүн Гомәров, 
 1957 — Фумио Кисида, 
 1977 — Сапар Исаков, 
 1979 — Надирә Исаева, 
 1981 — Роман Бусаргин, 
 1992 — Ильяс Камал, музыкант, композитор, ТР һәм РФның композиторлар берлеге әгъзасы.
 1994 — Булат Мусин,

1808 — III Сәлим, 
 1856 — Карел Гавличек-Боровский, 
 1856 — Роберт Шуман, алман композиторы.
 1890 — Винсент Ван Гог, голланд рәссамы.
 1934 — Фране Булич, 
 1938 — Василий Шорин, Кызыл армия командиры.
 1938 — Вилһелм Кнорин, инкыйлабчы, тарихчы, совет дәүләт эшлеклесе.
 1938 — Николай Антипов, 
 1938 — Яков Яковлев, 
 1946 — Әсгать Мәҗит, театр актёры, режиссёр. ТАССРның атказанган артисты (1944).
 1964 — Владимир Виноградов, 
 1976 — Александр Шаповалов, 
 1976 — Никифор Вачанка, 
 1978 — Павел Васильев, 
 1979 — Михаил Ферин, 
 1982 — Владимир Зворыкин, 
 1994 — Григол Абашидзе, гөрҗи язучысы.
 1994 — Дороти Һоҗкин, 
 1997 — Николай Алтынов, Советлар Берлеге каһарманы, танкист.
 1999 — Анатолий Соловьяненко, 
 2001 — Мөхәммәт Йосыф, 
 2009 — Гакыйль Сәгыйров, татар шагыйре, рәссам.
 2009 — Яков Дамский, 
 2013 — Салават Низаметдинов, башкорт композиторы.
 2015 — Лия Шакирова, 
 2018 — Аркадий Алексеев,





Шулай ук карагыз

Искәрмәләр

Ел көннәре
29 июль
Габдулла Шәрәфи

Габдулла Шәрәфи, тулы исеме Габдулла Шәрәфетдин улы Шәрәфетдинов — күренекле татар шагыйре, язучы.

Ул 1926 елның 29 июлендә Татарстанның Биектау (элекке Дөбъяз) районы Кече Битаман авылында урта хәлле крестьян гаиләсендә туган. 1936 елда алар гаиләләре белән Казанга күчеп киләләр. Габдулла 11, 12нче урта мәктәпләрдә белем ала, шунда тел һәм әдәбият укытучысы, дәреслекләр авторы Шакир Нигъмәтуллин җитәкләгән әдәби түгәрәккә йөри. Мәктәптә укыган чорда аның Габдулла Тукайга ияреп язган “Батыр егет” исемле өйрәнчек әкият-поэмасы 1941 елда “Яшь ленинчы” газетасында басылып чыга.

Шулай да әдәбият мәйданына ныклап аяк басканчы Габдулла Шәрәфигә дөньяның шактый әчесен-төчесен татырга туры килә. Җиденче сыйныфны тәмамлауга, Бөек Ватан сугышы башлана, Габдулла Шәрәфи, укуын ташлап, эшкә урнашырга мәҗбүр була. Аннан – җиде елга сузылган солдат хезмәте. Ул Япониягә каршы сугыш хәрәкәтләрендә катнаша, совет гаскәрләре составында Монголия далаларын, Гоби чүлен, Хинган тауларын кичә. Армиядән кайткач, биш ел Казанда производствода электромонтажчы булып эшли, кичке урта мәктәпне, читән торып укып, КДУның рус теле һәм әдәбияты бүлеген тәмамлый, аннары озак еллар “Совет Татарстаны” (хәзерге “Ватаным Татарстан”) газетасы редакциясендә бүлек мөдире вазифасын алып бара, 1962-1964 елларда Мәскәүдәге Югары Партия мәктәбендә укый. 1967 елдан башлап республика хатын-кызлар журналы “Азат хатын” редакиясендә җаваплы сәркатип, соңрак редактор урынбасары булып эшли.

Сугышка кадәрге шигъри әсәрләрен (өйрәнчек шигырләрен һәм әкият-поэмасын) исәпләмәгәндә, Габдулла Шәрәфи тулысы белән проза жанрында иҗат итүче автор. Аның балалар өчен язган “Кәҗәләр, кыяр һәм без” исемле беренче хикәясе 1962 елда “Яшь ленинчы” газетасында басылып чыга. Аннан “Энҗе бөртекләре”, “Тәфтиләү”, “Мут Галләм”, “Зәңгәр шәл”, “Мирас”, “Хат” исемле хикәяләре, кече яшьтәге балалар өчен “Хикәяләр” җыентыгы, “Сусыз дәрья” исемле повесте, балалар, олылар тормышыннан алып язылган “Аккошлар кайтыр әле”, “Күрше малае” кебек повестьлары дөнья күрә. “Сусыз дәрья” повесте рус теленә тәрҗемә ителеп, “Через Большой Хинган” исеме белән ике тапкыр (Казанда һәм Мәскәүдә) басыла.

Матбугат һәм әдәбият өлкәсендәге хезмәтләре өчен Г.Шәрәфи Татарстанның (1976) һәм Россия Федерациясенең (1986) атказанган мәдәният хезмәткәре» дигән мактаулы исемнәргә лаек була.
Язучы 1997 елда Казанда вафат була.

Искәрмәләр

Сылтамалар 

 Әдипләребез: биобиблиографик белешмәлек. 2 томда. Төзүчеләре Р.Н.Даутов һәм Р.Ф.Рахмани. Казан: Татарстан китап нәшрияте, 2009.

Моны да карагыз 

Татар шагыйрьләре
ТАССР атказанган мәдәният хезмәткәрләре
РСФСР атказанган мәдәният хезмәткәрләре
Фәрит Хәкимҗанов

Фәрит Сабирҗан улы Хәкимҗанов — төрки телләрнең тарихы һәм язма истәлекләре буенча танылган белгеч, галим.

Ул 1945 елның 29 июлендә Казан шәһәрендә туа. Мәктәп елларында спорт белән мавыгып, шактый үрләр яуласа да, күңеле гыйлемгә, фәнгә тартыла. 1976 — 1990 елларда ул Г. Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм тарих институтында эшли, 1990 елда Татарстан хөкүмәте карары белән Татар энциклопедиясен төзү буенча иҗади төркем туплый, җитди һәм катлаулы эш башлап җибәрә. 1992 — 1996 елларда Төркиянең Әнкара университетында татар теле һәм әдәбияты буенча дәресләр алып бара. Ул 15 китап һәм 150 дән артык мәкалә авторы, дистәләрчә халыкара конференцияләрдә чыгыш ясаган галим.

Татар тел галимнәре
Хаҗ

Хаҗ ( хәҗҗ) — Ислам диненең биш баганасының берсе.

Хаҗ елның билгеле көнендә Гарәфәттә булу һәм кагыйдәләрен үтәп, Кәгъбәне таваф кылынуны аңлата.

Исламда матди хәле яхшы булган һәрбер мөселманның гомерендә бер тапкыр хаҗга баруы фарыз кылынган, ягъни бу вазифа мөселманнар өчен диннең 5 баганасыннан берсе.

Искәрмәләр 

Хаҗ
Мәккә
Исламның биш баганасы