alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Grover Cleveland

Grover CLEVELAND  (naskiĝis en Caldwell, Nov-Ĵerzejo, la 18-an de marto 1837, mortis 71-jaraĝa, en Princeton, Nov-Ĵerzejo, la 24-an de junio 1908) estis la 22-a kaj la 24-a prezidanto de Usono.

Cleveland estis urbestro de Buffalo kaj Ŝtatestro de Nov-Jorkio. Kiel unusola estro de armitaj fortoj, sukcesis, post kvarjara paŭzo, reveni al la Blanka Domo kaj unu el du prezidentoj (krom Franklin D. Roosevelt), kiu gajnis trifoje laŭvice la plimulton de la voĉoj de la popolo en la prezidenta baloto (1884, 1888 kaj 1892). En 1888 tamen, tiu plimulto ne sufiĉis por lia venko, ĉar la Elekta Kolegio havis plimulton por la kontraŭa kandidato.

Lia vicprezidanto estis Adlai Ewing Stevenson senior, kies samnoma nepo Adlai Ewing Stevenson junior poste dufoje (en 1952 kaj 1956) kandidatis por prezidanto de Usono  sed malvenkis kontraŭ la respublikano Dwight D. Eisenhower.

Unua administrado 
Dum lia unua administrado (1885-1889) okazis;

 1886 Akto de Prezidenta Sinsekvo
 1887 Akto de Interŝtata Komerco

Dua administrado 
Dum lia dua administrado (1893-1897) okazis;

 1893 Revoko de la Akto de Aĉeto de Arĝento
 1894 Akto de Wilson-Gorman
 1894 Striko de Pullman

Privata vivo 
Frances Folsom estis lia edzino, kaj la paro havis kvin gefilojn. Cleveland estis presbiteriano. Li pezis pli ol 114 kg kaj mortis pro stomakaj problemoj.

Bildaro

Literaturo
 Longin Pastusiak, Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej (Usonaj Prezidentoj de Nordameriko), Iskry, Varsovio 1999, ISBN 83-207-1558-X

Eksteraj ligiloj 

 http://www.whitehouse.gov/history/presidents/gc2224.html  
 http://starship.python.net/crew/manus/Presidents/sgc/sgcobit.html  
 http://vvl.lib.msu.edu/showfindingaid.cfm?findaidid=ClevelandG  
 http://www.yale.edu/lawweb/avalon/presiden/inaug/cleve1.htm  

Prezidantoj de Usono
Urbestroj de Usono
Garono

Garono, franclingve Garonne [garon], okcitanlingve Garona [garuno], estas unu el la plej grandaj almaraj riveroj de Francio kun longo je 647 km.

Ĝi situas en la sudokcidenta parto de la lando.
Ĝiaj fontoj situas en la Arana valo (hispanio) kaj Aneto (monto) (Hispanio) aŭ pli ekzakte kataluna parto de la montaro Pireneoj, kaj ĝi finiĝas en la atlantika oceano apud Bordozo. Eta montara torento je ĝia komenco, ĝia fina parto (elfluejo) estas tre larĝa : preskaŭ 10 km. Ĝi trafluas grandajn urbojn kiel Tuluzo, Agen, aŭ Bordozo. Ĝia estuaro komuna kun la Dordogne nomiĝas Ĝirondo.

La Apudgarona Kanalo aŭ pli koncize Garona Kanalo - france Canal de Garonne, antaŭe nomita Canal Latéral de la Garonne, do "flanka kanalo de la Garono" - estas kanalo en Francio, konstruita en la 19-a jarcento. Ĝi konektas la urbon Tuluzo al la komunumo Castets-en-Dorthe, 45 kilometrojn sude de Bordozo.

Riveroj en Francio
Riveroj en Nova Akvitanio
Riveroj en Katalunio
Riveroj en Hispanio
Internaciaj riveroj en Eŭropo
Gers

Gers, jen france, prononco [], do , same skribita okcitane, estas unu el la departementoj de la franca regiono Okcitanio. Ĝi sekvas la malnovajn limojn de la provinco Armagnac. Ĝi etendiĝas sur  kaj havis  loĝantojn en 2013. Ĝia ĉefurbo estas Auch , jen france, okcitane Aush. La departemento enhavas 462 komunumojn. En Esperanto proponatas la nomo Ĝersio por la departemento kaj Auĉo por la ĉefurbo.

Gers estas agrikultura departemento (cerealoj) kie larĝaj valoj kaj malaltaj montetoj formas la pejzaĝon. La plejparto de tiuj valoj etendiĝas norde-suden.

Gers estas ankaŭ granda gastronomia departemento en Francio, aparte fama pro siaj specialaĵoj el anasaĵo: confit kaj grashepataĵo.

Arondismentoj 
La departemento dividiĝas al tri arondismentoj:
 arondismento Auch
 arondismento Condom
 arondismento Mirande

Personaĵoj 
El Gers interalie devenis la origina historia militisto D'Artagnan, kiu inspiris la francan verkiston Alexandre Dumas al samnoma ĉefrolo en la  mondfama romano La tri musketeroj (france Les Trois Mousquetaires).

Notoj kaj fontoj

Vidu ankaŭ 
 Komunumoj de Gers

Eksteraj ligiloj 

  Prefektejo de Gers
  Departementa konsilio de Gers 

 
Administraj unuoj fonditaj en 1790
Departementoj de Francio
Gary Cooper

Gary COOPER, aŭ realnome: Frank James COOPER (naskiĝis la 17-an de majo 1901, mortis la 13-an de majo 1961) estis usona aktoro.

Gary Cooper naskiĝis en Helena (Montano). Li famiĝis pro diversaj vakeraj filmoj, en kiuj li prezentis silentemajn heroojn, kiuj luktis por la justeco. Sed ankaŭ en karakteraj roloj kaj per sia komedia talento li konvinkis la publikon.

Kvinfoje li estis nomumita por la Oskaro kaj dufoje li gajnis ĝin: en 1942 pro Sergeant York kaj en 1953 pro High Noon. En 1961 - mallonge antaŭ sia prokancera morto - li ricevis honor-Oskaron pro sia dumviva kinoagado. Li mortis en Losanĝeleso (Kalifornio).

Listo de filmoj 
 Wings (1927)
 Morocco (1930)
 Peter Ibbetson (1935)
 Mr. Deeds Goes to Town (1936)
 The Westerner (1940)
 Northwest Mounted Police (1940)
 Meet John Doe (1941)
 Sergeant York (1941)
 For Whom the Bell Tolls (1943)
 Casanova Brown (1944)
 Dallas (1950)
 High Noon (1952)
 Friendly Persuasion (1956)
 Love in the Afternoon (1957)
 Man of the West (1958)
 The Wreck of the Mary Deare (1959)

Vidu ankaŭ 
 100 Jaroj... 100 Steluloj de AFI

Eksteraj ligiloj 

 http://www.thegoldenyears.org/cooper.html  
 http://www.findagrave.com/cgi-bin/fg.cgi?page=gr&GRid=227 
 http://www.garycooper.com 
 http://akas.imdb.com/name/nm0000011  

Usonaj aktoroj
Akademia Premio por plej bona aktoro
Gard

Gard [] (aŭ okcitanlingve Gard []) estas unu el la departementoj de la franca regiono Okcitanio. La ĉefurbo de Gard estas la urbo Nîmes, kiu famas pro siaj multnombraj kaj bone konservitaj restaĵoj el la romia epoko. La departemento tute enhavas 353 komunumojn.

Tiu departemento etendiĝas sur  kaj havas  loĝantojn. La loĝantaro koncentriĝas ĉefe ĉirkaŭ la ĉefurbo kaj laŭlonge de la marbordo. Tio formas grandan kontraston kun la interna parto de la departemento kiu estas kvazaŭ dezerta.

Gard konsistas el larĝa valo de la Rodano oriente, parto de la rodana delto (Kamargo) kiu estas natura protektita medio sude, kaj montoj de Cévennes (Cevenoj) norde (la plej sovaĝa parto de la departemento).

Gard posedas riĉan kaj diversigitan agrikulturon: vinkultivado, cerealoj, fruktoj, legomoj, rizo en Camargue, kaj ankaŭ bredado en la montaro. La industrio estas ankaŭ grava sektoro de la departementa ekonomio: vestaĵo-fabrikado, farmacio, nuklea elektroproduktado, minejoj, …

Gard estas ankaŭ grava turisma departemento: romiajn restaĵojn oni povas viziti en Nîmes, sed ankaŭ en aliaj urboj kaj vilaĝoj de Gard. Inter ili ankaŭ famas la Ponto de Gard, fakte granda akvedukto perfekte konservita de 2000 jaroj. Ankaŭ vidindas: Mediteranea marbordo (Port Camargue, Le Grau-du-Roi), mezepokaj vilaĝoj (Aigues-Mortes), naturaj parkoj en la montaro Cévennes kaj en la delto de Rodano, riverturismo sur la kanaloj kaj la Rodano, …

Urboj: Alès, Nîmes, Port-Camargue, Le Grau-du-Roi, Aigues-Mortes, Uzès.

Arondismentoj 
La departemento dividiĝas al tri arondismentoj:
 arondismento Alès
 arondismento Nîmes
 arondismento Le Vigan

Vidindaĵoj

Arondismentoj 
 arondismento Nîmes
 arondismento Alès
 arondismento Le Vigan

Vidu ankaŭ 
 Komunumoj de Gard
 Francaj departementoj

Eksteraj ligiloj 

 http://www.gard.pref.gouv.fr
 http://www.cg30.fr 
 https://web.archive.org/web/20030816155854/http://www.quid.fr/departements.html?mode=detail&dep=30&style=map
 http://www.ot-cevennes.com

 
Administraj unuoj fonditaj en 1790
Departementoj de Francio
Gerald Ford

Gerald Rudolph FORD [ĜERald RUdalf ford] (naskiĝis la 14-an de julio, 1913 - mortis la 26-an de decembro 2006) estis la tridek-oka Prezidanto de Usono.

Ford naskiĝis en Omaha, Nebrasko. Lia naskiĝa nomo estis Leslie Lynch King, Jr. Dek ses tagojn post lia naskiĝo, lia patrino lasis for de lia patro. Liaj gepatroj baldaŭ eksedziĝis kaj Ford loĝis kun sia patrino. En 1916 lia patrino edziniĝis kun Gerald Rudolff Ford. Poste li nomiĝis Gerald Ford, Jr. En 1935 li leĝe ŝanĝis sian nomon esti Gerald Rudolph Ford. 

La edzino de Ford estis Elizabeth ("Betty") Anne Bloomer. La paro havis kvar gefilojn. Ford estis episkopano. Ford vivis pli longe ol ĉiuj aliaj usonaj prezidantoj. Li vivis 93 jarojn kaj 165 tagojn.

Ford fariĝis prezidento je la demisio de Richard M. Nixon en 1974. Ford malgajnis en la baloto de 1976, kaj lin sekvis Jimmy Carter.

Dum lia prezidanteco (1974-1977) okazis;
 1974- Pardono por Nixon
 1974- Ford renkontiĝis kun Leonid Breĵnev en Vladivostoko, Rusio
 1975- Du malsukcesaj murdo-provoj kontraŭ Ford

Prezidantoj de Usono
Vicprezidantoj de Usono
Usonaj advokatoj
Naskiĝintoj la 14-an de julio
Mortintoj la 26-an de decembro
Gruppe 47

La Gruppe 47 (= Grupo 47) estis rondo de germanlingvaj verkistoj kaj kritikistoj, kiu formiĝis en la jaro 1947 por evoluigi demokratian kulturon en la postmilita socio.

La grupa agado viglis kaj prosperis: Pluraj membroj gajnis altnivelajn literaturpremiojn kaj la intereso de la publiko estis granda. Fine de la 1960-aj jaroj tamen pli kaj pli da kritiko trafis la grupon kaj ankaŭ ene de ĝi fortiĝis kvereloj. En la jaro 1967 la grupo lastfoje kunvenis en la kutima maniero. Ekde 1972 ĝia iniciatinto Hans Werner Richter provis revigligi la tradicion, invitante iamajn membrojn kaj pli junajn verkistojn al diskutrondoj, sed la intereso de la invititoj ne estis tre granda. En la jaro 1977 la Gruppe 47 definitive disiĝis.

Famaj membroj:

 Ilse Aichinger
 Ingeborg Bachmann
 Heinrich Böll
 Johannes Bobrowski
 Paul Celan
 Günter Eich
 Hans Magnus Enzensberger
 Erich Fried
 Günter Grass
 Uwe Johnson
 Siegfried Lenz
 Martin Walser

Eksteraj ligiloj 

 http://kultur-netz.de/archiv/literat/gruppe47.htm 
 http://www.fraenkische-schweiz.com/info/hist-gb/gruppe47.html 

Germanlingva literaturo
Gotiko

Gotiko povas signifi:

 Gotika arto, nome arto kiu disvolviĝis en Okcidenta Eŭropo fine de la Mezepoko. 

 Gotika arĥitekturo, tipo de eŭropa arkitekturo en malfrua mezepoko (tiel nomita spite al renesanco) kaj ties modernaj reaperoj (la novgotiko).

 Gotika romano, ĝenro de literaturo brite naskita kies ora epoko tempas inter 1764 kaj 1830 sed iel daŭras ĝis hodiaŭ.

 Gotika movado, subkultura nuntempa movado, ligita kun la ĉi supra gotika literaturo kiu povas esti vesta, muzika kaj ĉiaarta.

Parence, vidu la antikvan kaj fru-mezepokan germanan tribon Gotoj kaj la gota alfabeto.

Vidu ankaŭ 
 Gotika libroilustrado
 Gotika pentrarto
 Kataluna malfrugotiko
 Goto
 Fruangla gotiko
 Rektangula gotiko
 Ornamita gotiko
 Internacia gotika stilo
 Gotika subkulturo
Georg Cantor

Georg Ferdinand Ludwig Philipp CANTOR [kantor] (naskiĝis la  en Peterburgo, Rusio; mortis la  en Halle (Saale), Germanio) estis germana matematikisto. Li kreis la aro-teorion kaj la koncepton de transfiniaj nombroj.
Li rekonis, ke nefiniaj aroj povas havi malsimilajn grandecojn. Li distingis inter kalkuleblaj kaj nekalkuleblaj aroj kaj pruvis, ke la aro de ĉiuj racionalaj nombroj  estas kalkulebla, sed la aro de reelaj nombroj  estas nekalkulebla kaj do pli granda. La pruvo uzas lian faman "diagonalan argumenton". Antaŭ 1897, li jam malkovris multajn paradoksojn en la elementa teorio de aroj.

En la dua duono de sia vivo li suferis je multaj depresioj, kiuj malfaciligis al li labori kaj igis lin ofte iri al malsanulejo. Li publikigis pri literaturo kaj religio kaj evoluis sian koncepton de la absoluta nefinio (aŭ, pli trafe, absoluta malfinio), kiun li komparis kun Dio. Li malriĉiĝis dum la unua mondmilito kaj mortis en frenezulejo en 1918.

La nova matematiko de Cantor ne estis facile akceptita dum lia vivo. La moderna matematiko ĝenerale akceptas la verkon de Cantor kaj agnoskas ĝian grandegan gravecon.

Vidu ankaŭ 
 Aro de Cantor
 Diagonala argumento de Cantor
 Intuiciismo
 Infinito
 Kontinuumo-hipotezo
 Paradokso de Cantor

Eksteraj ligiloj 

 Biografio  (angle)
 http://cantor1.mathematik.uni-halle.de/~cantorev/ 
 http://www.zahlenjagd.at/cantor.html
 http://www.maths.tcd.ie/pub/HistMath/People/Cantor/Ausdehnung 

Germanaj matematikistoj
Personoj de Sankt-Peterburgo
Germanaj logikistoj
Germanaj verkistoj de la 19-a jarcento
Germanaj verkistoj de la 20-a jarcento
Germanaj filozofoj
Filozofoj de la 19-a jarcento
Filozofoj de la 20-a jarcento
Germanaj luteranoj
Germanaj baltoj
Aroteoriistoj
Germanaj filozofoj de la 19-a jarcento
Membroj de la Nacia Akademio de la Sciencoj Leopoldina
Vilhelmo la 9-a (Akvitanio)

Vilhelmo la 9-a de Akvitanio, okcitanlingve Guilhèm d'Aquitània  (1071 - 1126) estis duko de Akvitanio kaj estis ankaŭ grafo Vilhelmo la 7-a de Poitou (iama graflando kun ĉefurbo Poitiers).
Li partoprenis la krucmilitojn en Palestino, kaj estis fama pro sia kuraĝo, sed ankaŭ pro sia senskrupuleco. Tre klera homo, li estas ofte konsiderata kiel la unua trobadoro. Dek unu el liaj poemoj konserviĝis ĝis hodiaŭ.

Vidu ankaŭ 
 Okcitana lingvo, Okcitanlingva Literaturo

Okcitanlingvaj verkistoj
Mezepoka literaturo
Dukoj de Akvitanio
Grafoj de Potevo
Historio de scienco

La historio de scienco komenciĝis jam en la pratempo, kun la unuaj sciencaj malkovroj de la homo pri la sun- kaj lunciklo, pri vetero, kaj tiel plu.

En la nuna epoko, la historio de scienco forte ligiĝas al la historio de tekniko.

Inventistoj
Nicolas Appert- Alexander Graham Bell - Carl Benz - Louis Braille - Arthur C. Clarke - Rudolf Diesel - Otto von Guericke - Gutenbergo - Vato - Edisono - Robert Goddard - Nakamatsu Yoshiro - Nikola Tesla - Alfred Nobel- Philipp Reis

Inventoj
Atombombo - Aŭto - Aviadilo - Dinamito - Mola Disko - Kompakta disko - Elektro - Eksplodmotoro - Fridujo - Horloĝo - Kasedo - Kompaso - Komputilo - Papero - Presilo - Pulvo -  Radio - Raketo - Satelitoj - Telefono - Telegrafo - Teleskopo - Televido - Trajno - Vapormotoro

Vidu ankaŭ 
 Historio de tekniko

Eksteraj ligiloj 

 Historio kaj filozofio de scienco

 
Sciencaj studoj
Humo

Ne konfuzu kun humuso (kikerkaĉo)
Humo estas kompleksa miksaĵo de organikaj substancoj, devenantaj el malkomponiĝo de mortaj, precipe vegetaĵaj organismoj de grundoj.

Pri arbaroj, la humo precipe estiĝas el foliotapiŝo . Laŭ la ekologiaj cirkonstancoj, tiu ĉi disvolviĝas en moron ( aŭ krudhumon ), en modron aŭ en mullon.

 Moro estas arbara humo - ĉe oligotrofa supra grundo -, ĉe kiu tipa kovraĵo de organika substanco kun eta malkombin-intenseco kuŝas sur minerala grundo .
 Modro estas tera arbara humo - ĉe mezotrofa supra grundo - ĉe kiu la la vegetalrestaĵoj per grundobestoj estas dispecigitaj kaj transformitaj en fekaĵrestaĵojn ĉe modera miksado kun la minerala grundo .
 Mulo estas tera arbara humo - ĉe eŭtrofa supra grundo - ĉe kiu la organika substanco ĉe forta malkombin-intenseco estas plene miksita kun la minerala grundo .

Vidu ankaŭ 
 homgrunda tavolo
 grundhorizonto
 grundotipo
 podzoloj
 humaj acidoj

Referencoj

Bibliografio 
 Simon, Karl-Hermann (ed.) 1995 : Lexicon Silvestre. Prima Pars. Vortaro de forsta fako. Esperantlingva parto (I eo) kun difinoj. Förderverein Lexicon Silvestre e.V., Eberwalde, 84 pp. 

Agrikulturo
Pedologio
Arbara mastrumado
David Hume

David HUME  (naskiĝis 1711 en Edinburgo, mortis la 25-an de aŭgusto 1776, sameloke) estas grava skota filozofo de modernismo kaj empiriismo. Li puŝis la analizon de Locke kaj Berkeley al ĝia logika sed absurda rezultato de skeptikismo. Same kiel Platono, li celis esti fama beletristo sed gajnis famon kiel filozofo.

Vivo 
Klerigita en Edinburgo, dum la 1730-oj Hume loĝis en Parizo kie li verkis sian unuan filozofian verkon, Traktaĵo de Homa Naturo (1740). Simpligita versio de ĝia unua parto poste fariĝis lia fama Pri Homa Kompreno (1748).

Dum 1754 - 1762, Hume verkis historion de Anglio kiu, spite de eraroj, fariĝis la norma verko pro ĝia pura stilo.

En 1763, Hume revenis al Parizo por esti sekretario al al brita ambasado. Tie li renkontis Rousseau kaj ili amikiĝis. Poste Hume helpis Rousseau rifuĝi en Britio.

Hume eble estis la unua famulo en Eŭropo kiu mortis kiel malkaŝa ateisto. Hodiaŭ sur la TTT li estas unu el la plej popularaj filozofoj.

Verkaro 
Hume estis unu el la plej skeptikaj de filozofoj. Li eĉ dubis la ekzistecon de menso kaj de la materia mondo. Kvankam li ja kredis ke la suno morgaŭ superiros, tia kredo estas nure tio: kredo. Kiel kredo ĝi ne estas bazita sur logiko aŭ racio. Multe de nia "scio" pri la mondo estas de simila ŝablono: kaŭzo kaj fizika leĝo nure priskribas la kutiman okazon; ideo kaj vortoj nure temas pri kutimaj kunaĵoj. Realo estas tute kaprica: nia kompreno estas bazita sole sur la reguleco kaj kutimeco kiun ĝi hazarde havas.

En la deka ĉapitro de Pri Homa Kompreno, Hume disputis kontraŭ la ebleco de mirakloj, dirinte ke miraklo ne eblas okazi: miraklo, laŭ difino, estas treege malprobabla okazo, tial iu ajn raporto pri miraklo estas, pliprobable, mensogo aŭ eraro ol la vero.

Hume estis skolano de empiriismo, skolo fondita de Locke. Sed la empiriismo de Hume fariĝis efektive skeptikismo. Hume diris ke religio kaj teologio ne estas bazitaj en racio kaj logiko. Multaj homoj opiniis, ke li estis ateisto, sed efektive li estis skeptikemulo, kiu argumentis, ke eble ia kreinto de la universo ekzistas. Tamen ni homoj ne povas eĉ ekscii ion ajn pri la karaktero de tia kreinto. Oni devas rigardi la kreiton por peni ekscii ion ajn pri la kreinto, kaj tia rigardo levas dubojn pri siaj moralaj celoj. Tamen kelkaj homoj opinias, ke David Hume estis la unua fama intelektulo de la Okcidento kiu estis ateisto ĝis morto.

Enhavo 

La problemo de estas kaj devus esti, kiel elparolita de David Hume, aperas kiam oni asertas pri tio, kio devus esti, baze de nur tio, kio estas. Hume konkludis, ke ŝajnas, ke ekzistas grava diferenco inter pozitivaj asertoj (pri tio, kio estas) kaj preskribaj aŭ normaj asertoj (pri tio, kio devus esti), kaj ke ne estas memevidente, kiel oni povas kohere iri de priskribaj asertoj al preskribaj asertoj. La leĝo de Hume aŭ la gilotino de Hume estas la tezo ke, se rezonanto nur havas aliron al ne-moralaj kaj ne-taksipovaj faktaj premisoj, la rezonanto ne povas logike konkludi la veron de moralaj asertoj.

Vidu ankaŭ 

 7009 Hume

Filozofoj de la 18-a jarcento
Skotaj filozofoj
Klerismaj filozofoj
Empiriistoj
Epistemologoj
Ideistoj
Harrisburg (Pensilvanio)

Harrisburg [Harisburg], pensilvanigermane Harrisbarrig, estas la ĉefurbo de Pensilvanio. Fine de  en la urbo vivis .

La urbo fariĝis mondvaste konata en 1979 pro la akcidento en la atomcentralo Three Mile Island en la najbara urbeto Middletown.

Eksteraj ligiloj 
 http://www.harrisburgpa.gov 
 http://www.census.gov/population/www/documentation/twps0027.html
 http://www.harrisburgpa.gov/visitors/centerCity/centralBusiness3.html 

Urboj de Pensilvanio
Ĉefurboj de Usono
Hepburn

Hepburn havas diversajn signifojn:

Personoj kun la familia nomo Hepburn:
 Alex Hepburn, (1986- ), brita kantistino
 Audrey Hepburn, (*1929, †1993), Eŭropo, Holivuda aktorino
 Doug Hepburn (1926-2000), kanada halterlevisto 
 James Curtis Hepburn (1815−1911), usona misiisto kaj lingvisto en Japanio
 James Hepburn, 4. Earl of Bothwell, skota nobelo, tria edzo de Maria Stuart
 Sir John Hepburn, (ca. 1598 - 1636), skota armeestro
 Katharine Hepburn, (*1907, †2003), Usono, aktorino

Lingvistiko:
 La Hepburn-sistemo estas transskrib-sistemo por la japana lingvo ("Transskribado Hepburn"). 

Geografio:
 Hepburn Township, Pennsylvania, Lycoming County, Usono
 Hepburn, Saskatchewan, malgranda agrikultura urbo kun supera lernejo en Saskatchewan, Kanado
 Hepburn Shire, municipa administracia areo en Victoria, Aŭstralio
 Hepburn Springs, Victoria, ferieja urbo en Victoria, Aŭstralio
 Hepburn, Iowa, urbo en Page County, Iowa, Usono

Vidu ankaŭ 
 Hepburn (grupo), brita muzikgrupo (Pop Rock)
 Hepburn Act de 1906, leĝo doninta al la "US Interstate Commerce Commission" la povon de determini fervojajn prezojn
 Hepburn Avenue, Perth, ŝoseo en Perth, Okcidenta Aŭstralio
 Hepburn Block, kontorkonstruaĵo en Toronto, Ontario
Havebleco

Komputiko > Komputika Sekureco

Havebleco aŭ disponebleco estas sekureca Kriterio de iu Informaĵa Sistemo, kiu haveblas malgraŭ eraroj, panoj, atakoj (Nekomputikaj aŭ komputikaj), ktp.

Eblas partigi haveblecon laŭ du temoj:
 etaj problemoj, kontraŭ kiuj oni povas sin protekti pere de simpla sekurecaj meĥanismoj: dua maŝino, pli bona kvalito, ktp. (redundo)
 katastrofoj, al kiuj oni devas sin prepari per Savada Plano.

Eksteraj ligiloj 
 http://www.eventhelix.com/RealtimeMantra/FaultHandling/reliability_availability_basics.htm 
 http://www.eventhelix.com/RealtimeMantra/FaultHandling/system_reliability_availability.htm

Notoj kaj referencoj 

Komputiko
Hindeŭropa lingvaro

La hindeŭropa lingvaro estas lingvaro devena de la hindeŭropa pralingvo, la pralingvo de granda familio de lingvoj kiu enhavas la plimulton de lingvoj en Ameriko, Barato, Eŭropo kaj Irano.

Kun nur proksimume cent lingvoj, la hindeŭropa lingvaro ne grandas je kvanto da lingvoj, sed ĝi estas la plej granda familio je kvanto de parolantoj: proksimume 1 700 milionoj da homoj denaske parolas hindeŭropan lingvon.

La hodiaŭa hindeŭropa lingvaro dividas sin inter naŭ sublingvaroj: ĝermana, kelta, italika, helena, albana, armena, balta, slava kaj hindirana.

(Noto: Lingvoj "kursive" titolitaj ne plu estas denaskaj lingvoj de grandaj komunumoj.)

Klasifiko 
Vidu ankaŭ la tabelon ĉe lingva familio.

El etnografia vidpunkto, la hindeŭropa familio estas familio de popoloj, kiu dividiĝas je (1) Albana, (2) Armena, (3) Balta, (4) Greka, (5) Ĝermanida, (6) Hindarja, (7) Irana, (8) Kelta, (9) Nuristana, (10) Romida kaj (11) Slava grupoj. Suma kvanto: 2.174 milionoj da homoj.

La etnogeografia distribuo de la familio estas la jena (nombroj - milionoj da etnanoj):

SU - Teritorio de iama Sovetunio sen baltaj landoj.

Vidu ankaŭ 
 Listo de lingvoj
 Eŭrazia Stepo
 Franz Bopp
 Kurgana hipotezo
 Malnova kapadokia lingvo

Eksteraj ligiloj 
 hindeŭropaj vortoradikoj, de la Amerika Hereda Vortaro
 paĝoj de la Hindeŭropa Dokumentada Centro de la Universitato de Teksaso (Usono) 
 ĝenerala lingvofamilia priskribo de la retejo "etnologo"}
 teksto de la lingvistoj Griza kaj Atkinson de 2003 pri la hipoteza prahindeŭropa lingvo (Aŭklando, Novzelando) 

 API
Heliumo

Heliumo (He) estas kemia elemento de la perioda tabelo kun la simbolo He kaj atomnumero 2.
Ĝi estas senkolora, senodora, sengusta, inerta. La bolpunkto kaj frostopunkto estas tre malaltaj inter la elementoj, kaj ĝi ekzistas kiel gaso krom en ekstremaj kondiĉoj.

Heliumo estas la dua plej abunda elemento en la universo (23 centonoj de la videbla universo).

Estas multo da heliumo en la suno. Fakte, la fuzio de hidrogeno al heliumo produktas la sunan energion. La angla astronomo Sir Joseph Lockyer vidis heliumon en la suno dum eklipso en 1868 kaj nomis la elementon "heliumo" (de la helena helios, "suno").

Heliumo estas tre malpeza gaso; nur hidrogeno estas pli malpeza. Heliumo estas inerta aŭ nobla gaso, ĉar ĝi ne kuniĝas kun aliaj elementoj.

Ĝi likviĝas ĉe la temperaturo de –268,9 oC, nur kvar gradoj super absoluta nulo. Sub la norma atmosfera premo, malsupre de la bolpunkto je 4,222 K kaj supre de la lambda punkto je 2,1768 K, heliumo 4 estas normala senkolora likvo, nomata heliumo I. Malsupre de la lambda punkto, la likva heliumo elmontras tute ne kutiman viskozecon pro sia super-flueco, ĝi estas nomata heliumo II.

Heliumo estas la gaso uzata en kutimaj balonoj, kiuj ŝvebas, ĉar heliumo estas pli malpeza ol aero.

La Nomo Heliuma devenas de la Helena dio de Suno, kiu havas la nomon Helios. Heliumon rimarkis unue Georges Rayet, C. T. Haig, Norman R. Pogson, kaj John Herschel dum suna eklipso de 1868. Ili rimarkis linion spektran flavan en la sunlumo. La malkovron konfirmis Jules Janssen, kiu estis astronomo francia.

Bildaro

Referencoj

Vidu ankaŭ 
 Izotopoj de heliumo
 Kemio
 Listo de kemiaj elementoj laŭ nomo
 Listo de kemiaj elementoj laŭ simbolo
 Listo de kemiaj elementoj laŭ atomnumero
 Perioda tabelo

Eksteraj ligiloj 

 http://environmentalchemistry.com/yogi/periodic/He.html 
 http://www.webelements.com/webelements/elements/text/He/key.html 
 http://www.webelements.com/webelements/elements/text/He/index.html 
 http://education.jlab.org/itselemental/ele002.html 

Kemiaj elementoj
Gasoj
Henegovio

Henegovio,  Hainaut,  Henegouwen,  Hennegau, estas unu el la 5 provincoj (la plej okcidenta) de la regiono Valonio en Belgio. Komence de  ĝi havis  loĝantojn.

La historia graflando Henegovio apartenis al la Sankta Romia Imperio.

Informoj 
 Surfaco: 3787 km²
 Provinca ĉefurbo: Mons

Provinco Henegovio: 69 komunumoj 
(Sube estas distingo inter urbo (grase) kaj komunumo)

Distrikto Ath 

 Ath
 Beloeil
 Bernissart
 Brugelette
 Chièvres
 Ellezelles
 Flobecq
 Frasnes-lez-Anvaing

Distrikto Charleroi 

 Aiseau-Presles
 Chapelle-lez-Herlaimont
 Charleroi
 Châtelet
 Courcelles
 Farciennes
 Fleurus
 Fontaine-l'Evêque
 Gerpinnes
 Les Bons Villers
 Manage
 Montigny-le-Tilleul
 Pont-à-Celles
 Seneffe

Distrikto Mons 

 Boussu
 Colfontaine
 Dour
 Frameries
 Hensies
 Honnelles
 Jurbise
 Lens
 Mons
 Quaregnon
 Quévy
 Quiévrain
 Saint-Ghislain

Distrikto Mouscron (Muskrono) 

 Comines-Warneton (Komen-Waasten)
 Muskrono (fr:Mouscron; nl:Moeskroen)

Distrikto Soignies 

 Braine-le-Comte
 Ecaussinnes
 Enghien
 La Louvière
 Le Roeulx
 Lessines
 Silly
 Soignies

Distrikto Thuin 

 Anderlues
 Beaumont
 Binche
 Chimay
 Erquelinnes
 Estinnes
 Froidchapelle
 Ham-sur-Heure-Nalinnes
 Lobbes
 Merbes-le-Château
 Momignies
 Morlanwelz
 Sivry-Rance
 Thuin

Distrikto Tournai 

 Antoing
 Brunehaut
 Celles
 Estaimpuis
 Leuze-en-Hainaut
 Mont-de-l'Enclus
 Pecq
 Péruwelz
 Rumes
 Tournai

Eksteraj ligiloj 

 http://www.hainaut.be 
 http://hainaut.wallonie.be 
 http://hainaut.wallonie.be/spip/rubrique.php3?id_rubrique=32
 http://www.ccic.be
Herm

Geografio > Eŭropo > Britio > Manikinsuloj > Guernsey > Herm

Hermo (Herm) estas insulo el la Manikinsuloj, apartenanta al la distrikto (voktujo) Gernezejo, unu el la krondependaĵoj de la brita monarkio.

Ĝi estas la plej malgranda kiu estas malfermata al la publiko. Aŭtomobiloj kaj bicikloj estas malpermesataj tie, tamen Hermaj civitanoj estas permesataj havi traktorojn kaj aliajn 4-radajn laborveturilojn. La insulo estas konata pro siaj blankaj plaĝoj.

Historio 
La insulo estis okupita antikve. Neolitikaj tomboj estis trovitaj sur la insulo.

Dum parto de la historio ĝi apartenis al la Duklando Normandio.

La norda parto de la insulo estis agnoskita en la jaro 2016 kiel Areo de Media Graveco laŭ la Ramsar-Interkonsento.

Eksteraj ligiloj 

 http://www.herm-island.com Retejo pri la insulo

Manikinsuloj
Insuloj
Britio
Hebridaj Insuloj

La Hebridaj Insuloj (Innse Gall [inŝi kaŭl] skot-gaele; Hebrides [hebridiz] angle) situas okcidente de Norda Skotlando. Ili estas inter la tre malmultaj regionoj, kie ankoraŭ viglas la skot-gaela lingvo. Kutime oni distingas inter

 Proksimaj Hebridoj
 Foraj Hebridoj

Plej alta punkto estas monto Sgurr Alasdair (993 m) sur insulo Skye/an t-Eilean Sgitheanach.
 Proksimaj Hebridoj

Vidu ankaŭ 
 Orkadoj
 Ŝetlandaj Insuloj

Eksteraj ligiloj 

 http://www.cne-siar.gov.uk 
 http://cvnweb.bai.ne.jp/~taigh/scot3.htm 
 http://www.cne-siar.gov.uk/hebrides/index.htm
Hera

Hera (Ἥρα aŭ "protektema" en la greka) ankaŭ latine Juno (Iūno) estis la diino de la geedzeco, kaj de la fekundeco. Ŝi estis la edzino de Zeŭso, kaj la reĝino de la olimpanoj.

Priskribo
Hera disputis multe kun Zeŭso pro liaj amaferoj. Ŝi malamis ankaŭ la heroon Heraklon, ĉar li estis la eksteredzeca filo de ŝia edzo kaj la bela mortonta Alkmeno. Aliflanke, ŝi protektis alian heroon, Jazonon.

Multaj mitologoj kredas, ke la kulto de Hera estas prahistoria. Antaŭ pli ol dek mil jaroj, la homo adoris prototipan diinon de la fekundeco, kaj ĉi-tiu diino fariĝis Hera en Grekio, kaj grade perdis sian hegemonion kiel ĉefdio al Zeŭso. La antropologoj trovis multajn  de la nuda dika Granda Patrina Diino en Eŭropo.

La pavo kaj la guno estas ŝiaj kunligitaj bestoj.

La Heraio (greke Ηραία) estis sporta kaj religia festo okazinta en antikva Grekio en la greka urbo Olimpio en antikvaj tempoj. La festo estas nomata laŭ la Hera diino. 

Io estis pastrino de la diino de Argo.

Bildaro

Klasikaj referencoj 
 Apolodoro, Mitologia biblioteko, 1.19
 Heziodo,Teogonio, 927
 Homera himno 12 Hera, 3 Apolono
 Kolluto, Forkapto de Heleno, 88.174
 Ovidio, Festoj, 229
 Palaifato, Pri nekredeblaĵoj, n. 50

Vidu akaŭ 
103 Hera

Eksteraj ligiloj 
 Muzeo de Samos 
 en Pandora

Notoj 

Dioj pri familio
Dioj de la helena mitologio
Olimpaj dioj
Partneroj de Zeŭso
Roluloj de la Iliado
 
Diinoj
Ĥakasio

Respubliko Ĥakasio (ruse Республика Хакасия) estas respubliko enkadre de Rusia Federacio. Ĝi situas en sudo de la centra Siberio.

 Ĉefurbo: Abakan.
 Areo: 61,9 mil km² (la 49a en Rusio).
 Loĝantaro: 580,1 mil (2001).

La Ĥakasa Aŭtonoma Provinco estis fondita en oktobro de 1930, en 1992 ĝi estis renomita kiel Respubliko Ĥakasio.

Referencoj

Aliaj projektoj

Eksteraj ligiloj 
 Oficiala informo pri Ĥakasio  (ru)
 Parlamento de Ĥakasio  (ru)
Akvonomo

Akvonomo estas nomo de ajna natura aŭ de homoj fosita akvujo, ekzemple de rivero, rivereto, fonto, lago, maro, laguno, oceano, akvorezervujo, kanalo, golfo, markolo aŭ simile. Ili estas studataj de la loknomscienco.

Akvonomscienco estas la scienco pri la esplorado de la akvonomoj. Ĝi ĉefe okupiĝas pri la deveno, signifo, historio kaj regiona etendiĝo de akvonomoj kaj starigas sistemajn klasifikojn de akvonomoj.

 Nomoj de Oceanoj
 Nomoj de Maroj
 Nomoj de Lagoj
 Nomoj de Riveroj
 Nomoj de Markoloj
 Nomoj de Golfoj

Vidu ankaŭ 
 Loknomscienco
 Klasifiko de Loknomoj

Loknomoj
Akvaĵoj
Hoka-siua lingvaro

Hoka-siua lingvaro estas lingvofamilio de Amerikaj indianoj. Reprezentantoj: Siuoj (117 mil), Irokezoj (90 mil), Muskogoj, Tlapanekoj. Totala kvanto: 320 mln.

ĈEROKOJ

 Nomoj: [f] Cherokis; [r] ĉiroki, ĉeroki
 Indiana popolo de irokeza grupo en Usono (rezervejoj en ŝtatoj Nord-Karolino kaj Oklahomo), 66 mil (1992).

DAKOTANOJ

 Nomo: [m] dakota; [f] Dakota; [r] dakota
 Indiana popolo de grupo siuoj en Usono (rezervejoj en la ŝtatoj Suda Dakoto, Norda Dakoto, Minesoto kaj Nebrasko, 10 mil, 1992) kaj Kanado (3 mil).
 Kredantoj: precipe kristanoj (protestantoj kaj katolikoj).

HURONOJ

 Nomo: [m] vendat; [f] Hourons; [r] guroni
 Indiana popolo de irokeza grupo en Kanado (precipe en rezervejoj de Kebekio); ĉirkaŭ 1 mil.
 Laŭ religio katolikoj.
 Unuiĝis kun aliaj triboj kaj en XVII jc kreis Irokezan Ligon.

ĤOKOJ

 Nomoj: [f] Hokas; [r] ĥoka
 Grupo de indianaj popoloj en Usono (Kalifornio) kaj Meksiko. Entute ĉirkaŭ 70 mil (1992).
 Lingvoj: ĥokaltekaj.
 Kredantoj: tradiciaj konfesoj.

IROKEZOJ

 Nomo: [f] Iroquois; [r] irokezi
 (1) grupo de indianaj gentoj en Usono kaj Kanado (mem irokezoj, petunoj, huronoj, ĉerokoj k.a.).
 Lingvoj: irokezaj.
 Granda parto de aliaj gentoj estis asimilita en XVII-XVIII jc. de irokezoj.
 (2)Popolo el irokeza grupo en Usono (60 mil, 1992, ŝtatoj: Nov-Jorko kaj Oklahomo) kaj Kanado (30 mil, provincoj: Ontario kaj Kebekio).
 Nomo: hode-nosauni; Iroquois; irokezi
 Kredantoj: adeptoj de sinkretismaj kultoj, estas ankaŭ kristanoj.
 En XVI-XVIII jc formigis union de triboj, t.n. Irokeza Ligo.

KRIKOJ

 Nomo: [f] Criques; [r] kriki
 Indiana popolo de muskoga grupo en Usono, 26 mil (1992).
 Kredantoj: protestantoj.

MUSKOGOJ

 Nomoj: [f] Mouskogues; [r] muskogi
 Indiana popolo en Usono, 8 mil (1992).
 Lingvo: muskoga.
 Kredantoj: protestantoj.

SEMINOLOJ

 Nomoj: [f] Seminoles; [r] seminoli
 Indiana popolo de muskoga grupo en ŝtatoj Oklahomo kaj Florido (Usono), pli ol 4 mil (1992).
 Religie Kristanoj.

SIUOJ

 Nomoj: [f] Sioŭ; [r] siu
 Grupo de indianaj popoloj (dakotanoj, asinibinojnoj, oseĝoj k.a.) en Usono kaj Kanado, 70 mil (1992).
 Parolas en siuaj lingvoj.
 Kredantoj: kristanoj, estas ankaŭ adeptoj de tradiciaj konfesoj.

 
 
 
Lingvaj familioj
Hershey

Hershey [HERŝi] estas urbeto apud Harrisburg en la ŝtato Pensilvanio en Usono. Ĝi estas fama pro sia ĉokolado ĉe Hershey Foods Corporation (la korporacio de manĝaĵoj "Hershey").

Eksteraj ligiloj 

 http://www.hersheypa.com 
 http://www.hersheymuseum.org  
 http://www.hershey.k12.pa.us 

Urboj de Pensilvanio
Hershey Foods Corporation

Hershey's Chocolate (la ĉokolado de Hershey) estas tre granda produktanto de ĉokolado en Nord-Ameriko. Milton Hershey fondis ĝin je 1894. Li kreis multajn ĉokoladaĵojn kiujn li povis vendi malmultekoste. Poste, je 1907, li malfermis Hersheypark publike. Ĉi tiu loko estas grava por turismo en Pensilvanio.

Eksteraj ligiloj 
 http://www.hersheys.com 
 http://www.thehersheycompany.com 

Firmaoj
Hen Wlad Fy Nhadau

Hen Wlad Fy Nhadau [heːn ˈwlaːd vəˈn̥adaɨ] (kimre por Antikva Lando de miaj patroj) estas la nacia himno de Kimrio, verkita en 1856 de Evan James, kies filo James James komponis la melodion.
La saman melodion poste prenis la nacihimnoj de Bretonio (Bro goz ma zadoù) kaj Kornvalo (Bro Goth Agan Tasow), kies skribintojn ankaŭ tekste forte influis la Kimra originalo.

Verso de tiu himno, Pleidiol wyf i'm gwlad (mi altŝatas mian landon), aperas ĉe la flanko de iuj britaj unupundaj moneroj.

La rimo de mâd kaj gwaed en la unua strofo montras la dialekton de la verkinto. Tiuj vortoj estas kutime prononcataj mad kaj gŭajd, sed iudialekte la dua estas gŭad.

Eksteraj ligiloj 

 http://www.llgc.org.uk/drych/HWFNh.mp3  
 http://www.newi.ac.uk/buckleyc/landof.mid  
 http://www.llgc.org.uk/drych/drych_s044.htm 
 http://home.eunet.no/~aharries/landof.htm  

Kimrio
Naciaj simboloj de Kimrio
Kimrio
Hermeso

Hermeso (ankaŭ Hermes) – helene Ἑρμῆς – estas la filo de Zeŭso kaj de la filino de la titano Atlaso, Maja. Li estas la fluga mesaĝisto de sia patro, la ĉefdio. La romianoj nomis lin Merkuro.

Hermeso estas la dio de la vojaĝantoj kaj de la komercistoj. Li kondukas egale la animojn de la mortintoj al Hadeso. Li estas amiko de la homoj, sed li estas ankaŭ trompemulo. Li inventis la liron, la ŝalmojn, la muzikan skalon, la astronomion, la mezurojn, kaj la zorgon pri olivarboj.

Hermeso portas ĉapelon kun flugiloj, sandalojn kun flugiloj, kaj la kaduceon, vergon kun du enplektitaj serpentoj. Hodiaŭ, la kaduceo estas la simbolo de la medicina profesio.
Hermeso estas ankaŭ la protektisto de la medecinistoj kaj de la ŝtelistoj.

Referencoj

Vidu ankaŭ 
 Apartigilo Hermes

Eksteraj ligiloj 

 http://www.csun.edu/~hcfll004/mycen.html 
 http://www.theoi.com/Cult/HermesCult.html 
 http://www.elta-net.gr 
 http://www.elolimpo.com/?nombre=hermes&s=per 

Agrokulturaj dioj
Amantoj de Afrodito
Bestaj dioj
Dioj pri magio
Dioj pri komerco
Dioj pri postmorto
Dioj pri morto
Dioj pri postmorto
Hermeso
Idaro de Zeŭso
Mesaĝistaj dioj
Olimpaj dioj
Postmorto en helena mitologio
Roluloj de la Iliado
Samseksemo en mitologio
Trompemaj dioj
Forrabo de Persefono
Hefesto

Hefesto (helene Ἥφαιστος, ankaŭ konata laŭ la latina nomo Vulcanus) estas la filo de Zeŭso kaj Hera, kaj la frato de Areso kaj Hebo. Li naskiĝis malbela kaj lama. Pro tio, Hera kaj Zeŭso malakceptis lin.

Tamen Hefesto estis bona al liaj amikoj. Li estis lerta forĝisto kaj laboris je sia amboso. Li faris armilojn, palacojn, kaj virinojn el oro por servi lin.

Kreaĵoj de li estis:
 Pandora, la unua virino, kaj ties skatolo.
 la flugilaj kasko kaj ŝuoj de Hermeso
 ŝirmilo Aegis.
 la zono  de Afrodito
 la kiraso de Aĥilo 
 armiloj por Areso.
 la suno-ĉaro de Helio
 pafarko kaj sagoj de Eroso
 la nevidebliga kasko de Hadeso

Kun Afrodito 
Hefesto edzinigis Afroditan, la plej bela kaj dia virino en la mondo. Sed Afrodito baldaŭ enuiĝis de Hefesto, kaj ŝi havis amaferojn kun la bela Areso, la frato de Hefesto.

Rilatuloj

Vidu ankaŭ 
 Hefestiono
 Vulkano (dio)
 2212 Hefesto

Eksteraj ligiloj 

 http://users.pandora.be/flubberr/ , 
 http://www.tepatoken.com/html/artes/fragua.htm  
 http://www.theoi.com/Summary/Hephaistos.html 
 https://web.archive.org/web/20020804020813/http://homepage.mac.com/cparada/GML/Hephaestus.html 

 
Dioj de la helena mitologio
Fajrodioj
Forĝistaj dioj
Idaro de Zeŭso
Olimpaj dioj
Roluloj de la Iliado
Inventistoj en la helena mitologio
HMS Beagle

La HMS Beagle estis brigo-velŝipo de la klaso Cherokee kun 10 pafilegoj. Ĝi apartenis al la Royal Navy, la brita mararmeo, kaj estis nomata laŭ la hundoraso biglo. Ĝi estis lanĉita la 11-an de majo 1820 ĉe la ŝipkonstruejo Woolwich Dockyard ĉe la Tamizo, je kosto de 7,803 £.

En julio de la sama jaro, la ŝipo partoprenis ŝiparo-paradon por celebri la surtroniĝon de Georgo la 4-a, kaj ĝi iĝis la unua ŝipo, kiu trapasis sub la nova ponto de Londono. Post tio, ne estis aparta bezono por uzi la ŝipon, kaj ĝi atendis dum 5 jaroj.
Poste la ŝipo estis transformita en esplorŝipon kaj faris 3 esplorvojaĝojn. Dum la fama dua vojaĝo, Charles Darwin vojaĝis per ĝi.

Unua vojaĝo

Dua vojaĝo

La vojaĝo de la Beagle aŭ vojaĝo de la HMS Beagle estis fakte la dua esplorvojaĝo de tiu ŝipo, de la 27-a de decembro 1831 ĝis la 2-a de oktobro 1836. Ĝi velis sub komando de Robert FitzRoy de kiam dum la unua vojaĝo sin memmortigis la tiama ŝipestro. FitzRoy pripensinte la avantaĝon vojaĝi kun geologo, serĉis viron por akompani lin dum la vojaĝo. La ĵus diplomita Charles Darwin esperis vidi la tropikojn antaŭ ol iĝi pastro. Fine de la ekspedicio li jam estis konata kiel geologo kaj fosilikolektanto kaj la publikigado de lia taglibro "La vojaĝo de la Beagle" igis lin fama aŭtoro. La informojn, kiujn li kolektis dum tiu ĉirkaŭvelado de la mondo, donis al li la ĉefajn informojn por la posta disvolvo de lia teorio pri evoluismo.

Vidu ankaŭ 

 Biglo
 The Voyage of the Beagle
 Kanalo Beagle

Historio de Britio
Ŝipoj
Hestia

Hestia (helene Ἑστία) estas la diino de la fajrejo en la hejmo, aŭ pli bone, estis la fajrejro mem diigita. Ŝi estis virga, kaj ŝi antaŭenigis la ĉastecon kaj la hejmecon. Ĉiu greka urbo havis publikan fajrejon, sankta al Hestia, kie la fajro ĉiam brulis.

Hestia estis la fratino de Zeŭso, kaj filino de la titanoj Krono kaj Rea.
Oni diris, ke ŝi estas tre milda kaj antikva diino de stovejo.

En romia mitologio Hestia estis kunigita al diino Vesta.

Vidu ankaŭ 
46 Hestia

Eksteraj ligiloj 

 http://www.tonykline.co.uk/klineasfasti.htm 

 
Fajrodioj
Dioj de la helena mitologio
Olimpaj dioj
Virgaj dioj
Hungara lingvo

La hungara lingvo () estas finn-ugra lingvo parolata en Hungario.

La lingva kodo estas hu resp. hun (laŭ
ISO 639).

Skribo kaj prononco 

La hungara lingvo uzas latinajn literojn.

 La konsonanto r estas formata langofine.
 La duoblaj konsonantoj estas pli longe eldiritaj.
 La akcento okazas ĉiam sur la unua silabo.

Gramatiko 
Specifa trajto de la finn-ugraj lingvoj estas la regula aglutina vortoderivado.

Ekzemple

ház (domo), házban (en domo), házba (en domon), házhoz (ĉe domon), házamhoz (ĉe mian domon)

Tie restas la vortoradiko senŝanĝa kaj klare distingebla, la derivadoj estas tre regulaj kaj ekzistas nur malmultaj esceptoj (ĉefe, se la lasta vokalo estas supersignita egér – egeret "muso", "muson").

Similaj validas por la verboj, ekz.:
látni (vidi): verboradiko (lát) + hat (povas) = láthat (li/ŝi povas vidi) verboradiko (lát) + hat (povas) + t (pasinto) + (a)m (persona finaĵo) = láthattam (mi povis vidi)

Personaj pronomoj 

Ekzistas ankaŭ la pronomoj maga (singulara) kaj maguk (plurala) kiuj estas formalaj formoj. Ili volas la verbon je la tria persono.

Simplaj frazoj 
 Szia! = Saluton!
 Köszönöm = Dankon
 Hogy vagy? = Kiel vi fartas?
 Jól vagyok = Mi fartas bone
 Igen = Jes
 Nem = Ne
 Szeretlek = Mi amas vin
 Egészségedre! = Je via sano!

Nombroj 
1 - Egy 
2 - Kettő (két antaŭ substantivo) 
3 - Három 
4 - Négy 
5 - Öt 
6 - Hat 
7 - Hét 
8 - Nyolc 
9 - Kilenc 
10 - Tíz 
11 - Tizenegy 
12 - Tizenkettő 
13 - Tizenhárom 
14 - Tizennégy 
15 - Tizenöt 
16 - Tizenhat 
17 - Tizenhét 
18 - Tizennyolc 
19 - Tizenkilenc 
20 - Húsz 
21 - Huszonegy 
22 - Huszonkettő 
23 - Huszonhárom 
30 - Harminc 
33 - Harminchárom 
40 - Negyven 
50 - Ötven 
60 - Hatvan 
70 - Hetven 
80 - Nyolcvan 
90 - Kilencven 
100 - Száz 

La substantivoj post nombroj estas ĉiam je la singulara formo.

Neregulaj verboj

Verbo lenni (esti) 
Indikativa prezenco

Én vagyok 
Te vagy 
Ő van 
Mi vagyunk 
Ti vagytok 
Ők vannak

Verbo menni (iri) 
Indikativa prezenco

Én megyek 
Te mész 
Ő megy 
Mi megyünk 
Ti mentek 
Ők mennek

Verbo jönni (veni) 
Indikativa prezenco

Én jövök 
Te jössz 
Ő jön 
Mi jövünk 
Ti jöttök 
Ők jönnek

Specimenoj 
La Patro Nia:

Mi atyánk, aki a mennyekben vagy!
Szenteltessék meg a te neved.
Jöjjön el a te országod.
Legyen meg a te akaratod,
amint a mennyben, úgy a földön is.
Mindennapi kenyerünket add meg nekünk ma,
és bocsásd meg a mi vétkeinket,
miképpen mi is megbocsájtunk az ellenünk vétkezõknek,
és ne vígy minket kísértésbe,
de szabadíts meg a gonosztól.
Mert tied az ország, a hatalom és a dicsőség.
Mindörökké. Ámen!

Parto de la Universala Deklaracio de Homaj Rajtoj:

Minden emberi lény szabadon születik és egyenlő méltósága és joga van. Az emberek, ésszel és lelkiismerettel bírván, egymással szemben testvéri szellemben kell hogy viseltessenek.

Vidu ankaŭ 
 Hungaroj
 Lingvistiko
 Listo de lingvoj
 Lingva familio

Eksteraj ligiloj 
 http://www.101languages.net/hungarian 
 https://www.ethnologue.com/language/hun 

 
Lingvoj de Hungario
Lingvoj de Aŭstrio
Lingvoj de Kroatio
Lingvoj de Rumanio
Lingvoj de Slovakio
Lingvoj de Slovenio
Lingvoj de Serbio
Lingvoj de Vojvodino
Lingvoj laŭ alfabeto
Lingvoj de Ukrainio
Homa anatomio

Homa anatomio estas la esplorado de la distingaj partoj de la homa korpo. La homa korpo, kiel korpoj de ĉiuj animaloj, konsistas el sistemoj, kiuj konsistas el organoj, kiuj konsistas el histoj (aŭ ĉelaro, aŭ teksaĵo, aŭ fibroj) , kiuj konsistas el ĉeloj. Homa anatomio emas esti la studado de organoj kaj organaj sistemoj, lasante la studado de histoj al histologio kaj de ĉeloj al citologio.

Ĉefaj sistemoj de la homa korpo 
 Digesta sistemo
 Urina sistemo
 Endokrina sistemo
 Imuna sistemo
 Kardiovaskula sistemo
 Muskola sistemo
 Nerva sistemo
 Reprodukta sistemo
 Skeleta sistemo
 Spira sistemo
 Tegumenta sistemo

Listo de korpopartoj 
Haŭto
Kapo - Frunto - Okulo - Buŝo - Dentoj - Makzelo - Vizaĝo - Vango - Mentono - Kolo - Gorĝo - Laringo - Tireoido 
Brako - Kubuto - Pojno - Mano - Fingroj - Dikfingro
Torso - Ŝultro - Spino - Abdomeno - Brusto - Mamo - Torako - Peniso - Skroto - Klitoro - Vagino - Dorso - Lumbo - Rektumo - Anuso
Kokso - Gluteo - Femuro - Kruro - Suro - Genuo - Kalkano - Maleolo - Piedo - Piedfingroj

Vidu ankaŭ 

 Anatomio
 Korpoalto
 Muskolo
 Osto
 Cerbo
 Membro
 Morto

Eksteraj ligiloj 
 http://www.anatomy.or.jp 
 http://conet-cap.jp/jsbmr/index-j.htm  
 http://www.neurology-jp.org/index.html 
 ReVo terminaro pri homa anatomio kaj histologio
Herono de Aleksandrio

Herono de Aleksandrio (ĉ. 10 – ĉ 70 p.K.) estis greka matematikisto kaj inventisto, kiu ĉefe interesiĝis pri praktika pristudo de mekaniko kaj inĝenierado. Li traktis multajn problemojn en sia verko Dioptra. Li estas konata nun pro la propozicio 1.8 de sia Metrica, alinomata formulo de Herono. La manuskripto de Herona verko estis perdita dum jarcentoj antaŭ ĝia malkovro en 1894. Kompleta kopio troviĝis pli malfrue.

La supre donitaj vivdatoj de Herono estas tre malcertaj. Oni supozas, ke li mem vidis la lunan eklipson de la 13-a de marto 62; sed certe estas nur, ke li vivis post Arkimedo (-287 – -212) kaj antaŭ Pappos de Aleksandrio (ĉ. 300).

Eolipilo, el la greka "αιολουπυλη", estas maŝino konstituita de aerkamero (ĝenerale jen sfero jen cilindro), kun kurbaj tuboj per kiuj oni elpelas vaporon. La forto rezultanta de tiu elpelo faras, ke la mekanismo ekturniĝas, laŭ la leĝo de ago-reago. Normale oni varmigas la akvon en alia kamero, kaj tiun oni unuigas al la antaŭe uzita pere de tuboj laŭ kiuj pasas la vaporo, kvankan oni povas varmigi ĝin ankaŭ en la sama kamero ekde kie oni elpelas la vaporon. Herono priskribis la aparaton en la 1-a jarcento n.e., kaj multaj fontoj atribuas al li ĝian inventadon.

Vidu ankaŭ 
 Formulo de Herono
 Triangulo de Herono

Referencoj

Eksteraj ligiloj 

 http://www.history.rochester.edu/steam/hero/index.html 
 http://www.tmth.edu.gr/en/aet/5/55.html 
 http://www.mlahanas.de/Greeks/HeronAlexandria.htm

Geometroj
Egiptaj matematikistoj
Helenaj matematikistoj
Egiptaj inĝenieroj
Helenaj inĝenieroj
Egiptaj inventistoj
Helenaj inventistoj
Egiptaj verkistoj
Helenaj verkistoj
Verkistoj de la 1-a jarcento
Grekdevenaj egiptoj
Hamstroj

Hamstroj (Cricetinae) estas biologia subfamilio de malgrandaj (ĉ. 20 cm, malpli ol 10 cm ĉe nanohamstroj) mamuloj el la ordo de ronĝuloj, subordo de musuloj. En la naturo la ora hamstro vivas ĉerande de dezerto, tial ĝi dum la suna varmega tago dormas en sia subtera kavo kaj nur nokte eliras serĉi nutraĵon. La vorto "hamstro" origine venas el la germana lingvo (Hamster) kaj penetris ne nur en Esperanton, sed ankaŭ en multajn aliajn lingvojn ne parencajn al la germana, kiel ekzemple la turka, indonezia, java aŭ vjetnama.

Ĝi devas ofte kuri eĉ plurajn kilometrojn por ion trovi. Ĝiaj vangoj estas transformitaj en saketojn, en kiuj ĝi portas la manĝaĵon. Ĝi kuras reen al sia kavo, kie ĝi kolektas grandan provizon por la vintro, kiun ĝi tradormas. Sekve ankaŭ hejme bredataj oraj hamstroj dum la tago dormas kaj nokte kuras en karuselo (aŭ tra la ĉambro, se la posedanto permesas) por kuri kelkajn kilometrojn. Manĝaĵon ili metas en siajn vangajn saketojn kaj forportas al sia dometo. Laŭ ĉi tiu ilia kvalito estas ankaŭ la homaj avidado, avarado kaj ŝakrado nomataj hamstrado, precipe amasigado de provizoj pro timo al krizo, striko aŭ milito.

Hamstroj estas solemuloj, masklo kaj femalo renkontiĝas nur por pariĝo (inter majo kaj julio) kaj denove disiras. Gravedeco daŭras 20 tagojn, 4 ĝis 10 idoj estas mamnutrataj 18 tagojn. Post 28 tagoj ili sekse maturiĝas.

Oni distingas

 Grandaj hamstroj, ekzemple kampa hamstro (Cricetus cricetus) disvastiĝis en grenkampoj kaj kelkloke faris grandajn damaĝojn. Pro tio oni persekutis ĝin kaj ĝi estas nun endanĝerita.

 Mezgrandaj hamstroj, ekzemple ora hamstro (Mesocricetus auratus) estas la plej multe bredata en hejmoj (mallongaj ruĝbrunaj haroj kun blankaj makuloj en la baza formo, povas ankaŭ havi longajn harojn - ursohamstro - aŭ aliajn kolorojn.)

 Nanohamstroj. Ili subdividiĝas en:
 Longvostaj nanohamstroj: ĉina striohamstro (Cricetulus griseus)
 Etvostaj nanohamstroj aŭ fodopoj (Phodopus):
            dsungara nanohamstro (Phodopus sungorus), 
            Campbell-nanohamstro (Phodopus campbelli) kaj
            Roborovski-nanohamstro (Phodopus roborovskii)

Bildaro

Vidu ankaŭ 
 Hamstra rado

Eksteraj ligiloj 

 
 retejo pri la siria (aŭ ora) hamstro (angle) 
 filmeta kolekto pri hamstroj (same angle) 
 retejo de la Kalifornia Hamstra Asocio
 retejo de la Interreta Hamstra Asocio de Nordameriko

Ronĝuloj
Pruntaĵoj el la germana lingvo
Dombestoj
Dorlotbestoj
Historio de Pratempo

Historio > Pratempa Civilizo - Prahistorio

Historio de gravaj eventoj de Pratempa Civilizo 

Historio
Homa scienco

Homa scienco aŭ humanistiko estas multaspekta scienco kovranta multajn temojn pri la interrilateco de homaro. La studo povas esti precipe teoria en sociaj sciencoj, en psikologio, ktp. Ĝi povas havi rekte utilan celon en juro ktp.

Oni povas rigardi, en homaj sciencoj, la individuan homon, la personon, kiel centron de la serĉo, kiel en la psikologio, en la kriminala juro, ktp., aŭ rigardi la socion kiel centran, kiel en sociaj sciencoj (sociologio, antropologio, ktp.), al kiuj individuaj homoj ne gravas. Tiuj fakoj sin distingas per siaj metodoj, tradicioj, kaj interne per siaj skoloj, pli ol per sia temo.

Aliflanke, lingvistiko, filologio, historio de arto, ktp. rigardas al la homaj faraĵoj, sed ne al la homo mem aŭ al la socia medio.

 Antropologio studas biologian homaron tra historio.
 Arkeologio studas homaron per monumentoj kaj artaĵoj.
 Ekonomiko estas la scienco pri homaj komercaj rilatoj.
 Etnologio aŭ etnografio studas etnojn kaj kutimojn de homo.
 Filologio esploras homan kulturon per lingvoj.
 Sociologio studas sociajn morojn kaj interrilaton.
 Politika scienco estas la studado de politikaj interrilataĵoj.
 Psikologio studas la homan subjektiveco.

Laŭ Michel Foucault, la homaj sciencoj, escepte de la lingvistiko, estas meta-sciencoj, ĉar ili disvolvas la penson de l' si-memo en komuna regno. Tio estas, al Foucault, la homaj sciencoj estas meta-sciencoj, sciencoj kies ĉefa celo estas studi sin mem per siaj propraj diroj. Sed la metalingvaĵo de homaj sciencoj estas tre malriĉaj je teknikaj terminoj se oni komparas ilin kun lingvistiko aŭ natursciencoj.

Vidu ankaŭ 
 Kulturaj Sciencoj
 Lingvistiko
 Klasika Filologio

Referencoj

Eksteraj ligiloj 

 http://www.akhistorycourse.org 
 http://www.neh.gov/whoweare/overview.html
 http://www.neh.gov/whoweare/statecouncils.html