alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Markolo

Markolo estas kompare mallarĝa akva areo, kiu dispartigas terpecojn, sed ligas najbarajn akvobasenojn. Ekstremumaj ampleksoj por markoloj estas: longo - ĉirkaŭ 1760 km por Mozambika Markolo kaj larĝo - 1120 km por Drake-markolo.

Kelkaj markoloj (Ĝibraltara, Magelana, Singapura k.a.) uzeblas por internacia navigado kaj estas malfermitaj por ĉiu lando egalrajte.

Aliaj longaj markoloj

Aliaj konataj markoloj 
Beringa Markolo - Bosporo – Ĝibraltara Markolo – Bab al-Mandab - Singapura Markolo – Kaleza Markolo - Ora Pordego - Markolo Bass

 
Oceanografia terminologio
Maine-et-Loire

Maine-et-Loire [men' e lŭar'], esperante Majno kaj Luaro aŭ Majno-Luario, estas departemento el okcidenta Francio, en la regiono Luarlandoj. La departemento konsistas ĉefe el la historia Anĵuo ĉirkaŭ la urbo Angers (Anĝevo). Ĝia nomo venas el du riveroj: la Majno kaj la Luaro.

 Prefekta urbo: Angers
 Subprefektaj urboj: Cholet, Saumur, Segré.
 Alia urbo: Baugé-en-Anjou

La tuta departemento enhavas 250 komunumojn.

Geografio 
La departementon trafluas pluraj riveroj: Mayenne kaj Sarthe, kiuj ambaŭ donas la nomojn al la najbaraj departementoj, kaj kiuj kuniĝas en la Maine (Majno) kiu finiĝas post trairo de Angers en la Luaro, plej granda rivero de Francio.

Arondismentoj 
La departemento dividiĝas al kvar arondismentoj:
 arondismento Angers
 arondismento Cholet
 arondismento Saumur
 arondismento Segré

Notoj

Vidu ankaŭ 
 Komunumoj de Maine-et-Loire
 Maine (apartigilo)
 Loire (apartigilo)

Eksteraj ligiloj 

 http://www.anjou-tourisme.com Turismo
 http://www.Maine-et-Loire.pref.gouv.fr  Retejo de la prefektejo de Maine-et-Loire
 http://www.cg49.fr Retejo de la Departementa Konsilio de Maine-et-Loire

 
Administraj unuoj fonditaj en 1790
Departementoj de Francio
Majno

Tiu ĉi artikolo temas pri la ŝtato Majno de Usono. Ekzistas homonimaj artikoloj alirataj per la apartigilo Maine.

Majno ( [mejn]) estas usona ŝtato. Ĝi fariĝis la 23-a ŝtato de Usono je la 15-a de marto 1820. Antaŭe ĝi estis parto de Masaĉuseco.

Majno estas parto de la regiono Nov-Anglio. Ĝi limas Nov-Hampŝiron kaj la kanadajn provincojn Kebekio kaj Nov-Brunsviko. Majno estas la sola usona ŝtato, kiu limas nur unu alian usonan ŝtaton.

La ĉefurbo estas Augusta, kaj la plej multhoma urbo estas Portland. Lewiston estas la dua plej granda urbo de Maine. 

La loĝantaro estis  en 2014.

Eksteraj ligiloj 
 oficiala retejo
 informa retejo maintoday.com

Majno
Subŝtatoj de Usono
Nov-Anglio
Marilando

Marilando ( ) estas usona subŝtato. Ĝi fariĝis la 7‑a subŝtato de Usono la 28‑an de aprilo 1788. La ŝtato nomiĝis laŭ Henrietta Maria.

De 1763 ĝis 1767, la Linio Mason–Dixon difinis la nordan limon de la ŝtato. Poste ĝi fariĝis la limo inter la sklavaj kaj nesklavaj usonaj ŝtatoj.

Francis Scott Key komponis la usonan nacian himnon "The Star Spangled Banner" post kiam la britoj malsukcesis kapti Fortikaĵon McHenry en 1814.

Loĝantaro:  (2015)
Ĉefurbo: Annapolis
Urboj: Baltimore

Kantonoj 
Marilando konsistas el 24 kantonoj:

 Alegania Kantono
 Anne Arundela Kantono
 Baltimora Kantono
 Baltimoro
 Dorĉestera Kantono
 Frederika Kantono
 Gareta Kantono
 Harforda Kantono
 Hovardo Kantono
 Kalverta Kantono
 Kantono de Reĝeto Georgo
 Kantono de Reĝina Anne
 Kantono de Sankta Marino
 Karla Kantono
 Karolina Kantono
 Karola Kantono
 Kenta Kantono
 Montgomeria Kantono
 Sesila Kantono
 Somerseta Kantono
 Talbota Kantono
 Vaŝingtona Kantono
 Vikomika Kantono
 Worstera Kantono
Krome historie estis tri pliaj prakantonoj:
 Durhama Kantono
 Malnove Karla Kantono
 Malnove Worstera Kantono

Eksteraj ligiloj 

 

 
Subŝtatoj de Usono
Maine

Maine havas plurajn signifojn :

 Majno (angle, Maine [mejn]) estas ŝtato de Usono.
 Majno (france La Maine) estas la nomo de pluraj riveroj en Francio (Vd en Majno (franca rivero)).
 Majno-Luario (france Maine-et-Loire) estas departemento de Francio.
 Mansio (france Maine) estas iama provinco en Francio, graflando  ekde 1328, duklando en 1670.
 ...

Vidu ankaŭ 
  Majno (rivero)  (), la plej grava inter la dekstraj flankriveroj de Rejno.
Malsupra Kastela Fonto

Malsupra Kastela Fonto (ĉeĥe: Dolní zámecký pramen) kun halo konstruita en la jaroj 1911-1912 laŭ projekto de la arkitekto Bedrich Ohman. La fonto elfluas el la artefarita groto, sur kies fono estas secesie skulptita sabloŝtona reliefo - grandega kapo - simbolo de la "GARDANTO DE LA FONTOJ". Ĝin skulptis la skulptisto Hejda el Vieno. En ĉi tiun ampleksan kolonaron kondukas ŝtupoj el la Foira kolonaro. Okcidenta flanko de la kolonaro estas enkonstruita en naturan rokon. Ronda spaco estas de supro malfermita. Ĉe la kolonoj estas du satirusoj. Post kelkaj jaroj de la rekonstruo oni nun povas vidi ĉion propraokule.

Karlovy Vary
Akvofontoj
Mueleja Kolonaro

Mueleja Kolonaro aŭ Kolonaro de Zítek (ĉeĥe: Mlýnská Kolonáda - Zítkova Kolonáda)

Oni ĝin konstruis sur la kajo de la rivereto Teplá (sur ĝia maldekstra bordo) en la jaroj 1871-1881 laŭ projekto de elstara ĉeĥa arkitekto Josef Zítek, kiu konstruis ankaŭ Nacian teatron en Prago. Do, la centjaran datrevenon ĝi jam solenis en la jaro 1981. Dum kelkaj jaroj (ok-dekaj) ĝi estis rekonstruata - la rekonstruo estis finita en la jaro 1986 de la ĉefa parto, sed dum pluaj jaroj oni daŭrigis la rekonstruadon de la teraso (tiam oni ne povis al la teraso veni).

Se ni promenus inter cento da korintikaj kolonoj (pli precize inter 124) kaj se ni rigardus supren, ni vidus la kasetforman plafonon, kiu estas tre interesa.

Sur la teraso estas dek du statuoj, kiuj estas alegorioj de monatoj. Sub la volbo de la Kolonaro (Portiko) troviĝas kvar fontoj, nome:
 Fonto de Libuŝa (Libušin pramen) 61,5 °C varma
 Fonto de princo Venceslao (Pramen knížete Václava) 65,3 °C varma,
 Fonto de Najado (Rusalčin pramen) 55,6 °C varma.

Super la Mueleja fonto troviĝas marmora tabulo kun odo de Bohuslav Hasištejnský el la jaro 1500, je glora honoro de Gejsero en Karlovy Vary. Tiu ĉi odo dokumentas la longan historion de la fontoj. Ĝi estis ĉizita en marmoron laŭ iniciato de la kuracisto D-ro Jean de CARRE en la jaro 1827 fare de skulptisto Trachner el Prago.
Antaŭ ol oni enpaŝus sub la volbon de Kolonaro, estas necese rigardi pluan fonton, nomatan Roka fonto (Skalní pramen) 47,9 °C varma. Menciinda estas ankaŭ la malgranda sed pitoreska malfermita altano, kie elfluas la Fonto de libereco (Pramen svobody) kun temperaturo 60,8 °C. Ĝi troviĝas ĉe la ĉefa promenada vojo inter la Mueleja kolonaro kaj la bandomo 3.

Super la kolonaro staras Kolono de Kembriĝo (Cambridžský sloup), kiu tie staras ekde la jaro 1834 je memoro al gedukoj el Cambridge. Al tiu kolono kondukas supren la ŝtuparo tuj ĉe la kolonaro. Kaj proksime de tiu loko super la dekstra parto de Kolonaro kaj super la Roka fonto, sur la deklivo troviĝas la sabloŝtona statuo de Sankta Bernardo el Clairvaux, de nekonata baroka artisto. Ĝi datiĝas el la jaro 1706.

Konstruaĵoj en Karlovy Vary
Kulturaj memorindaĵoj en Regiono Karlovy Vary
Monto de Doubi

Monto de Doubi (Doubský vrch) estas alta 609 m. Tie ankaŭ staras belvida turo ĉe la hotelo kaj restoracio nomata ABERG. La turo estas alta 22 m kaj devenas el la jaro 1905. Antaŭe ĉi tie estis ligna altano konstruita ankoraŭ antaŭ la jaro 1850 sed en la j. 1858 detruis tiun ĉi lokon kun arbaroj incendio. Poste en la j. 1862 ĉi tie oni konstruis simplan 4-lateran turon. En la jaroj 1992-4 estis la hotelo, restoracio kaj vidturo rekonstruata.

Karlovy Vary
Montoj en Ĉeĥio
Belvederoj en Ĉeĥio
Montano

Montano ( ) estas usona ŝtato. Ĝi fariĝis la 41‑a ŝtato de Usono je la 8‑a de novembro 1889.

Loĝantaro:  en 2015
Ĉefurbo: Helena
Aliaj urboj: Missoula, Glasgow, Havre, Miles City

Eduksistemo
 Universitato de Montano

Referencoj

Eksteraj ligiloj

 

Subŝtatoj de Usono
Montana

Montana estas inter alie:
 la anglalingva nomo de la usona ŝtato Montano,
 provinco en Bulgario, Provinco Montana kaj
 ties administra centro, la urbo Montana (Bulgario),
 komunumo en la ŝtato Viskonsino kaj
 urbo en la ŝtato Montano de Usono, kaj
 komunumo Roşia Montană de Rumanio

 komunumo Montana Vista de la ŝtato Teksaso de Usono.
 Montana VS estas komunumo de la Distrikto Sierre en Kantono Valezo en Svislando.
 797 Montana estas asteroido.

Krome ankaŭ povas temi pri familia nomo.

En Esperanto, la vorto montana signifas adjektivon rilatan al montano, do vivaĵo karakterize ligata al monto, ekzemple vivanta tie.

Apartigiloj
Melanezio

Melanezio (de la Helena, "Nigr-insularo", nomo donita de ol melanezianoj multpli palaj eŭropanoj) estas unu el la tri ĉefaj insularoj de Oceanio.

 Areo: 940.000 km²
 Loĝantaro: 6.500.000 loĝantoj

Al Melanezio apartenas (en alfabeta ordo):

Vidu ankaŭ 
 Aŭstralazia ekozono
 Pacifika ekozono

Eksteraj ligiloj 
 http://www.southpacific.org 
 http://www.mapsouthpacific.com 
 http://hpgl.stanford.edu/publications/PNAS_2000_v97_p8225.pdf  
 http://hpgl.stanford.edu/publications/AJHG_2001_v68_p173-190.pdf
Majoto

Majoto () estas transmara departemento de Francio en Hinda Oceano ĉe la norda rando de Mozambika Kanalo. Ĝi fariĝis la 101-a departemento de Francio la .

Majoto konsistas el du ĉefaj insuloj: Grande-Terre (Maore) kaj Petite-Terre (Pamanzi). Geografie ili apartenas al la komora insularo.

La departemento havas entute 17 komunumojn.

 Landkodo: YT, FR-976.
 Nacia nomo: Mayotte.
 Departementa numero: 976
 Areo: 376 kv.km.
 Loĝantaro: 
 Adm. centro: Mamudzo.
 Lingvoj: franca (oficiala), maorea (Shimaore, france: Mahorais – bantua lingvo parenca al la svahila), buŝia (Kibushi – lingvo parenca al la malagasa).

Urboj

Servoj
Flughaveno Majoto Dzaoudzi, (IATA-kodo:DZA, ICAO-kodo:FMCZ) estas la ĉefa flughaveno de Majoto.

Vidu ankaŭ 

 Komoraj arbaroj
 Komunumoj de Majoto
 Transmaraj departementoj (Francio)
 Transmaraj kolektivoj (Francio)
 Transmaraj teritorioj (Francio)

Eksteraj ligiloj 

 Prefektejo de Majoto
 Majoto Online
 "Mondfaktoj" de CIA pri Majoto 
 Analizo de la lingva situacio sur Majoto 

 
Departementoj de Francio
Transmara Francio
Komoroj
Insuloj en la Hinda Oceano
Insuloj en Francio
Insuloj alfabete ordigataj
Mitano

Mitano estis Indo-Irana imperio en nordo de Mezopotamio, kiu ekzistis ĉirkaŭ 1500 jaroj, ĝis 1369 a.K.. Mitano ne estis tiel fama regno, kiel Babilonio aŭ Asirio, sed dum unu periodo ĝi fortiĝis. Ĝia kurtdaŭra ekzisto estas kaŭzo de tio, ke ni ne konas Mitanan arton kaj arkitekturon. La ĉefurbo de Mitano estis Vaŝukani, kiu probable situis ĉe la rivero Habur (nuntempa Sirio).

Historio 
 ĉirkaŭ 1500 antaŭ nia erao - Prospero de reĝlando Mitano dum Saustatar, kiu baldaŭ atakis Aŝuron en Asirio.

 15-a jc (2-a duono) - Mitano militiras en Egipton kaj kontrolas Sirion.

 -1457 En la Batalo de Megido armeo de antikva Egiptio kaj krize venkas kontraŭ koalicio grupiganta Mitanon kaj ses siriajn aliancanojn. Rezulte la egipta faraono Tutmoso la 3-a konservis egiptan influon en la regiono. Post tiu sukceso pli da mediteraneaj kaj mezopotamiaj potencoj (Kipro, Asirio, Babilono ...) sendis tributojn al Tutmoso la 3-a dum la sekvaj jaroj kaj rekonis lian superecon.

 -1420 - Bonaj rilatoj estas establitaj kun Egipta reĝo Tutmoso la 4-a.

 Leteroj trovitaj en Amarna montras, ke intertraktadoj disvolviĝis cele al geedziĝo de Amenofiso la 3-a kaj mitana princino. Sed Amenofiso mortis antaŭ ties elfiniĝo; Tial, kaj pro la senco de la nomo : La belulino venis, historiistoj opinias, ke la fama edzino de la herezula faraono Amenofiso 4-a/ aĥenatono Nefertito, estis mitana princino. Cetere ŝia genta aspekto kaj ŝia aparta kufaĵo estas el Azio.

 ĉirkaŭ 1360 - La reĝo Tuŝratta estis murdita. Post tio dinastiaj bataloj malfortigis ĝin. Mitano estis konkerita de Hitita Reĝlando kaj ĝi iĝis provinco sub la nomo de Hanigalbat.

 ĉirkaŭ 1300 - Mitano estis konkerita de Asirio kaj post jardekoj fariĝis ĝia parto.

Mezopotamio
Aperis en la 2-a jarmilo a.K.
Malaperis en la 2-a jarmilo a.K.
Malgrandazio

Malgrandazio (paŭso de la greka Μικρά Ασία kaj la latina Asia Minor) estas duoninsulo en la okcidento de Azio, kiu okupas grandan parton de la nuna teritorio de Turkio. La teritorio estas ĉirkaŭita de la maroj:
 Nigra Maro (en la nordo)
 Marmara Maro (en la nordokcidento)
 Egea Maro (en la okcidento)
 Mediteraneo (en la sudo).
Ĉirkaŭ 400 mil km² estas duondezerta malgrandazia plataĵo, ĉe la bordoj ekzistas mallarĝaj ebenaĵoj kun mediteranea plantaro.

El tiu regiono devenas kultivo de sekalo (kaj eble ankaŭ de tritiko), ĉerizarbo, juglandarbo kaj vino).

Bildgalerio

Notoj

Bibliografio 
 Sekelj, Tibor 1957 : Tra la mirindaj valoj de Kapadocio, Geografia Revuo, 2(2), 3-7.

Vidu ankaŭ 
 Aleksandro la Granda
 Anatolio
 Kurdio
 Ponto (geografio)
 Aĝario
 Listo de etnoj
 Malgrandazia pino
 Mezoriento
 Bizanca imperio
 Osmanida imperio

Eksteraj ligiloj 
 http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus:text:1999.01.0125&query=section%3D%231037 

 
Duoninsuloj en Azio
Regionoj en Azio
Geografio de Turkio
Merlin (muzikgrupo)

Por la magiisto Merlin, v. Merlin (mitologio)

Merlin estas Brazila muzikgrupo fondita en 1995. La repertuaro konsistas el rokpopo kun multaj latinmuzikaj influoj.

Diskaro 

Ho! Mia kor'! (2000)
 Aferoj por gardi
 Alia mondo
 Se mi povas
 Finfine
 Ho! Mia kor'!
 Verda soldato
 Nokta trajnejo
 Vidu
 La tondro
 La bono 

Por la Mondo (1999) (parto de Kolekto 2000)
 Por la mondo
 Estas la leĝo
 Estis unu fojo
 Bluaj fragoj
 Mia vojo
 Mi kredas
 En ĉi tiu momento
 Pri la vero
 Elprovo

Vidu ankaŭ 
 Esperanto-muziko

Eksteraj ligiloj 
 Merlin - Biografieto kaj MP3-dosieroj ĉe MusicExpress
 filmeta prezento de la kanto "Ho, mia kor'", kun fotoj de la usona filmo Twilight de 2008

Esperantaj muzikaj grupoj
Brazilaj muzikaj grupoj
Malgrandaj Antiloj

Malgrandaj Antiloj entenas du insularojn kun diversaj ŝtatoj kaj insuloj:

 Deventaj Insuloj:
 Angvilo (Brita)
 Antigvo kaj Barbudo
 Gvadelupo (Franca)
 Moncerato (Brita)
 Sabo (Nederlanda)
 Sint-Eustatius (Nederlanda)
 Sent-Marteno (Franca kaj Nederlanda partoj)
 Sent-Kristofo kaj Neviso
 Virgulininsuloj (Brita kaj Usona partoj)

 Alventaj Insuloj:
 Barbado
 Dominiko
 Grenado
 Martiniko (Franca)
 Sent-Lucio
 Sent-Vincento kaj Grenadinoj

De temp' al tempo oni ankaŭ kunkalkulas Arubon, Kuracaon, Boneron, Trinidadon kaj Tobagon, vd. Ĉebordaj Antiloj.

Vidu ankaŭ 
 Antiloj
 Grandaj Antiloj
 Nederlandaj Antiloj

Eksteraj ligiloj 

 http://www.mount-pelee.com/arcvolc.htm  

Insularoj
Antiloj
Ameriko
Insuloj en Karibio
Geografio
Martiniko

Martiniko ( [martinik]) estas transmara departemento kaj dependa teritorio de Francio en la Kariba Maro, estas organizita kiel departemento de Francio kaj plene apartenas al la Eŭropa Unio.

La departemento havas entute 34 komunumojn.

 Landkodo: MQ, FR-972
 Nacia nomo: Département d'Outre-Mer de la Martinique
 Departementa numero: 972
 Politika statuso: transmara departemento de Francio
 Areo: 
 Loĝantaro: 
 Adm. centro: Fort-de-France
 Lingvoj: franca kaj Martinika kreola lingvo
 Valuto: Eŭro

Vidu ankaŭ 
 Komunumoj de Martiniko
Haŭto nigra, masko blanka

Eksteraj ligiloj 
 http://www.martinique.org paĝoj de Martiniko
 http://www.martinique.pref.gouv.fr paĝoj de la insula prefektejo
 http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/geos/mb.html  informoj anglalingvaj
 http://www.cr-martinique.fr/index.php  paĝoj de la regiona konsilio de la insulo

 
Departementoj de Francio
Transmara Francio
Insuloj en Francio
Insuloj alfabete ordigataj
Moncerato

Moncerato, nacilingve Montserrat, estas teritorio nuntempe dependa de Britio en la Kariba Maro. La origine katalunlingvan nomon ĝi ricevis memore al la monto aŭ pli ekzakte montaro Montserrat en Katalunio, Eŭropo. Geografie ĝi apartenas al la Deventaj Insuloj.

Depost 1992 la karibia insulo suferis serion de tertremoj. En 1995 okazis vulkaneksplodo, kiu detruegis la ĉefurbon Plimuto kaj grandan parton de la insulo.

 Landkodo: MS.
 Nacia nomo: The Colony of Montserrat.
 Areo: 104 km²
 Loĝantaro: 12 mil.
 Administra centro: Plimuto (oficiale, fakte post la detrua vulkaneksplodo la administrado okazas en Bradeso).
 Lingvoj: angla, kreola.

Ekonomio 
Moncerato estas parto de orientkaribia valuta unuiĝo kaj kune kun ses aliaj karibiaj ŝtatoj kaj plia transmara teritorio de Britio kiel oficialan valuton uzas la orientkaribian dolaron.

 
Antiloj
Britaj transmaraj teritorioj
Marŝala Insularo

La Marŝala Insularo aŭ Marŝalaj Insuloj estas lando en Oceanio, en la Pacifika Oceano. Ili havas sian nomon laŭ la brita mararmea kapitano John Marshall. La nacia himno de la Marŝala Insularo estas Forever Marshall Islands (Por ĉiam Marŝala Insularo).

Informeroj 
 Landkodo: MH.
 Esperanto-nomo: Respubliko de Marŝala Insularo.
 Nacia nomo: Republic of the Marshall Islands , Aolepān Aorōkin M̧ajeļ (marŝale).
 Areo: 182 km².
 Politika sistemo: respubliko.
 Ŝtatestro: Christopher Loeak.
 Ĉefurbo: Majuro.
 Loĝantaro: 59 mil (1997), precipe marŝalanoj.
 Ŝtataj lingvoj: marŝala kaj angla.

Geografio 
 Bikini Atolo
 Kwajalein

Historio 
En 1952 parto de Pacifikaj insuloj estis transdonitaj de UN al Usono por "prizorgado". Ekestis la Kuratora Teritorio Pacifikaj Insuloj de Usono, instalita laŭ la Konsilio de Kuratorado de la Unuiĝintaj Nacioj. En 1975 el ilia konsisto eliris Nordmarianaj Insuloj, kiuj akceptis statuson de "dependa teritorio de Usono". En 1983 surbaze de tutpopola plebiscito la saman statuson akceptis ankaŭ Federaciaj Ŝtatoj de Mikronezio kaj Respubliko de Marŝala Insularo. En 1986 La Federacio de Mikronezio kaj en 1990 La Marŝala Insularo iĝis sendependaj ŝtatoj, kaj ambaŭ ŝtatoj fariĝis membroj de UN en 1991. Ilian spuron sekvis Palaŭo, kiu en 1994 deklaris sendependecon.

Ekstera politiko 
La Marŝala Insularo apartenas al la AKP-ŝtatoj, internacia organizaĵo de momente 77 nacioj el la regionoj Afriko, Karibio kaj la Pacifika Oceano.

Referencoj

Vidu ankaŭ 
 Listo de maraj ekoregionoj

Eksteraj ligiloj 

 Retaj paĝoj de la ambasadejo de la Marŝala Insularo en Usono (anglalingvaj) 
 Informaj paĝoj pri la insularo

 
Maraj ekoregionoj
Administraj unuoj fonditaj en 1986
Most

Most estas urbo en nord-orienta Bohemio (Ĉeĥio) kun  (). La regiono riĉas je bruna karbo, industrio metalurgia, kemia, petrokemia, tekstilia, poligrafia. Termoelektrejo en proksima Komořany. Fama aŭtomobila vetkurejo. Slavoj tie loĝas ekde la 6-a jarcento, en la 12-a jarcento foireja vilaĝo, post 1230 burgo Landeswarte. La dekana domo devenanta el la 14-a jarcento transportita en 1975 al alia loko.

La kialo por tiu transporto estas la defosata karbo, pro kiu oni detruis (escepte de la dekana preĝejo) la tutan urbon kaj konstruis alian kelkajn kilometrojn for.

Ĝemelaj urboj de Most estas Meppel en Nederlando kaj Marienberg en Germanio.

La nomo de la urbo signifas en le ĉeĥa lingvo "ponto". Ankaŭ la germana nomo de la urbo, "Brüx" [briks], deriviĝas de la germana vorto "Brücke" = ponto.

Loĝantaro

Transporto

Fervoja transporto 
Most estas fervoja nodo. Tra urbo kondukas linio numero 130 de Chomutov al Ústí nad Labem. Krome komencas en Most jenaj linioj:
 123 al Žatec
 126 al Rakovník
 135 al Moldava

Urba transporto 
Inter Most kaj Litvínov ekzistas trama linio, kiu konektas ambaŭ urbojn.

Esperanto 
En Most naskiĝis Božena Vlčková.

Eksteraj ligiloj 
 Oficiala TTT-ejo de la urbo: ĉeĥe, angle , germane

 
Municipoj en distrikto Most
Urboj en distrikto Most
Distriktaj urboj en Ĉeĥio
Setlejoj en Mosta baseno
Setlejoj en Bohemia mezmontaro
Urboj en Bohemio
Minado de brunkarbo en Ĉeĥio
Marvojo Sankt-Laŭrenco

Marvojo Sankt-Laŭrenco estas aro da kanaloj kaj kluzoj en la rivero Sankt-Laŭrenco, kiuj ebligas la perakvan atingon de la Grandaj Lagoj al varŝipegoj. Ĝi komenciĝas ĉe la haveno de Montrealo, kie la Kanalo de la Suda Bordo (kluzoj Saint-Lambert kaj Sainte-Catherine) permesas la preterpason de la kataraktoj de Lachine. Okcidente de la insulo Montrealo kaj la lago Sankt-Luizo, la kanalo kaj kluzoj Beauharnois permesas la preterpason de la samnoma akvoelektra centralo.

La ŝipvojo sekve foriras Kebekion tra la lago Sankt-Francisko kaj la teritorio de la indiana nacio Akwesasne kaj pasas inter Novjorkio kaj Ontario; en Novjorkio la ŝipkanalo Wiley-Dondero, kun la kluzoj Snell kaj Eisenhower, preterpasas la centralon Moses-Saunders.

Fine, la kluzo Iroquois permesas malgrandan supreniron por preterpasi la akvonivel-regulilon Iroquois.

Oni ofte konsideras la marvojon Sankt-Laŭrenco en unu sistemo kun la Akvovojo de la Grandaj Lagoj: Welland-kluzoj, kiuj preterpasas la akvofalon Niagaro, kaj la Sault-kluzoj, kiuj preterpasas la akvofalojn Sankt-Maria ĉe Sault Sainte-Marie en Ontario.

La marvojo estas kunadministrata de Kanado kaj Usono; ĝi malfermiĝis en la jaro 1959.

Vidu ankaŭ
 Lago Saint-Pierre

Eksteraj ligiloj 

 http://www.greatlakes-seaway.com/ Oficiala retejo (en, fr)
 http://www.seaway.dot.gov Evoluiga korporacio de la usona registaro (en)
 http://lostvillages.ca Vilaĝoj perditaj pro la konstruo (en, fr)
 http://www.theshipslist.com/1862/canals.html  Artikolo el 1862 (en)

Riveroj en Nordameriko
Riveroj en Kanado
Mondparto

La termino mond(o)parto nur parte koincidas kun kontinento. Dum la lasta esence estas "seninterrompa tero", "insulegego", mondparto povas ankaŭ sekvi kulturajn limojn - ekzemple, Eŭropo estas mondparto, sed ne memstara kontinento (ĝi apartenas al Eŭrazio). Aldone, al mondparto oni ankaŭ kalkulas ĉirkaŭantajn insulojn; tiele, Aŭstralio estas kontinento, sed Oceanio (Aŭstralio kun Pacifikaj insuloj) estas la mondparto. Same: Islando ne apartenas al kontinenta Eŭropo, sed jes al Eŭropo kiel mondparto.

Mondopartoj de la mondo kutime estas:
 Azio,
 Afriko,
 Eŭropo,
 Nordameriko,
 Oceanio kaj
 Sudameriko
 (kaj laŭ kelkaj, Antarkto)

Kelketaj taksas Mezamerikon aŭ eĉ Latinamerikon mondoparto.

 
Kontinentoj kaj mondopartoj
Masakro de la Montreala Politekniko

Masakro de la École Polytechnique aŭ Montreala Masakro, trista evento en kanada historio. La 6-an de decembro 1989, mensmalsanulo Marc Lépine, invadis inĝenierartajn klasojn en la Politeknika Lernejo de la Universitato de Montrealo en Montrealo, Kebekio. Li apartigis la virinojn disde la viroj kaj ekpafadis la virinojn. 14 virinoj (13 studentoj kaj sekretario) mortis antaŭ ol li sinmortigis. Noto, kiun li lasis, eksplikis, ke li malamis feministojn kaj kulpigis ilin pri siaj vivmalsukcesoj kaj nepovo eniri inĝenierlernejon, kvankam tiutempe virinoj estis nur 20 % de inĝenierstudentoj.

La masakro ŝokis tutan Kanadon; ĝi multege spronis la tiulandan feminisman movadon kaj estis la naskiĝo de la kontraŭpafila movado, kiu fine sukcesis kreigi pafilregadajn leĝojn en 1998. La 6-a de decembro ankoraŭ observiĝas kiel memortago por la feminisma movado, aparte en Montrealo mem; parlamento deklaris ĝin la Nacia tago de Rememoro kaj Agado pri Perforto Kontraŭ Virinoj. Blanka rubando estas la simbolo de rememoro de la 6-a de decembro kaj de kontraŭvirina perforto.

La nomoj de la virinoj mortigitaj estas:

 Geneviève Bergeron
 Hélène Colgan
 Nathalie Croteau
 Barbara Daigneault
 Anne-Marie Edward
 Maud Haviernick
 Maryse Laganière
 Maryse Leclair
 Anne-Marie Lemay
 Sonia Pelletier
 Michèle Richard
 Annie St-Arneault
 Annie Turcotte
 Barbara Klucznik Widajewicz

"Unue lamentu. Sekve laboru por ŝanĝo."

Eksteraj ligiloj 

 http://archives.cbc.ca/IDD-1-70-398/disasters_tragedies/montreal_massacre 
 http://www.crimelibrary.com/notorious_murders/mass/marc_lepine/index.html  
 http://www.rotten.com/library/bio/crime/spree-killers/marc-lepine  

Montreala politekniko
Montrealo
1989 en Kanado
Lernejaj masakroj
Mariánská

Mariánská estas vilaĝo en Ĉeĥio, parto de urbo Jáchymov en alto de 850 m super marnivelo. Origina nomo de tiu ĉi vilaĝo estis Sorg (t.e. rando de arbaro, de la limterito-ria arbaro). En la jaro  ĉi tie daŭre vivis . Tiu ĉi devene mariana pilgrima loko estadis en duono de la 20-a jarcento prizonaj laborpunejoj.

Fine de la 15-a jarcento tie loĝis ermito Johano Niavis, profetinta gloron de la mineja urbo, tie fondota, ties bankroton kaj novan renesancon.

Dum fondiĝo de la urbo tie estis kelkaj bienoj. Post la Tridekjara milito, kiam la minado en Jáchymov-regiono plej regresintis, kelkaj ministoj trovis restaĵojn de la Niavis-ermitejo kaj konstruis tie unue kapelon kaj poste en la jaro 1699 procesian preĝejon de Virgulino Maria kun peto, ke la gloro de Jáchymov-minado renoviĝu. Apud la kapelo loĝis ermito Eŭsebio Kolitsch el Hřebečná ĝis la jaro 1728, kiam li estis atakita de rabistoj kaj mortbruligita.

En la jaro 1754 la procesia preĝejo estis pruntita al Ordeno de Kapucenoj. Ili tie konstruis en la jaroj 1754-1756 la duan preĝejon, monaĥejan kaj kapucenan hospitalon. La monaĥejo estis nuligita en la jaro 1948 kaj la tuta konstruaĵo pro danĝera stato forigita en la jaroj 1964-1965.

Super la eksa monaĥejo estas sociala instituto por la homoj, kiuj bezonas specialan zorgon.

Apud la origina vilaĝo Marianská la entrepreno Jáchymov-minejoj konstruis post la jaro 1948 ministan vilaĝon (t.e. 50 duoblaj ligno-domoj), kiu post likvido de la minejoj estis ŝanĝita je ripozloko.

Loĝantaro 

Jáchymov
Vilaĝoj en distrikto Karlovy Vary
Setlejoj en Ercmontaro en Ĉeĥio
Mineralogio

La mineralogio (ankaŭ mineraloscienco) estas la fako de terscienco okupiĝanta pri eksteraj kvalitoj de mineraloj, pri ilia kemia konsisto kaj pri ilia kristala strukturo, dureco, optikaj trajtoj, genezo kaj pozicio en la evoluo de la tera krusto. La Mineralogio studas la ecojn, klasojn, deveno, transformiĝojn kaj praktikajn kaj ekonomiajn utiligojn de la diversaj mineraloj. Sciencisto kiu studas mineralogio estas mineralogo.

La Internacia Mineralogia Organizo estas organizo kiu nomas kaj kategoriigas mineralojn tutmonde. Tiam 2004, estas pli ol 4000 specoj de mineraloj nomitaj de la IMA. El tiuj, 150 estas abundaj, 50 estas abundetaj, kaj la aliaj estas raraj.

Kiam la mineraloj havas formojn determinitajn laŭ simetrio kaj limigitajn laŭ ebenaj surfacoj, tiuj mineraloj nomiĝas kristaloj kaj la specifa sciencobranĉo kiu studas ilin nomiĝas Kristalografio.

Vidu ankaŭ 

 Georgius Agricola
 Listo de mineraloj
 Listo de mineralogoj
Mardo

Mardo estas la dua tago de la semajno, laŭ internacia normo ISO 8601. Tiu nomo venas el la franca mardi, kiu siavice venas de la latina dies Martis, tago de la dio Marso. El tiu venas la vortojn martes kaj martedì ankaŭ.

Oni kopiis la ideon en ĝermanidaj lingvoj, uzante tial la nordian militdion Tiw anstataŭ Marso, en Tuesday, dinsdag kaj Dienstag.

Simile en Hinda lingvo tio nomiĝas mangalvâr मंगलवार t.e. tago de Marso.

En multaj mondpartoj, mardo estas la dua tago de la laborsemajno.

Mardo sekvas lundon kaj antaŭvenas merkredon. Vidu: Gregoria kalendaro.

En hispanlingvaj kulturoj, mardo estas malbonaŭgura tago. Proverbo diras, En martes, no te cases ni te embarques (marde, nek edziĝu nek enŝipiĝu). La mardo la 13-a estas por hispanlingvanoj malbonaŭgura, kiel vendredo la 13-a por anglalingvanoj aŭ franclingvanoj.

Eksteraj ligiloj 

 http://www.fec.gov/pages/faqvdayeprocedures.htm  
 http://www.indepthinfo.com/weekdays/tuesday.shtml  
 http://nbriefs.com/2005/06/today-is-tuesday.html  
 http://www.cjvlang.com/Dow/index.html 

Tagoj de la semajno
Merkredo

Merkredo estas la tria tago de la semajno, laŭ internacia normo ISO 8601. Tiu nomo venas el la franca mercredi, kiu siavice venas de la latina dies Mercurii, tago de la dio Merkuro. El tiu venas la vortoj miércoles kaj mercoledì ankaŭ.

Oni kopiis la ideon en ĝermanidaj lingvoj, uzante la nordian dion Votanon anstataŭ Merkuro, en la angla nomo Wednesday, en la nederlanda woensdag. La germana nomo Mittwoch signifas "semajnmezo".

En multaj mondpartoj, merkredo estas la tria kaj meza tago de la laborsemajno.

Merkredo sekvas mardon kaj antaŭvenas ĵaŭdon.

Vidu: Gregoria kalendaro.

Eksteraj ligiloj 

 http://www.indepthinfo.com/weekdays/wednesday.shtml  (angle pri la tagonomoj)

Tagoj de la semajno
Mauro Nervi

Mauro Nervi (naskiĝis 1959) estas itala kuracisto, germanisto kaj esperantlingva poeto kaj tradukisto.

Nervi naskiĝis en La Spezia, havena urbo en la nordo de Italio. Studento de medicino, li doktoriĝis pri ĝenerala kirurgio. Ekde 1984 li laboras en la Kirurgia Departemento ĉe la Universitato de Pizo. Post tio li doktoriĝis en 1994 pri germana lingvo kaj germana literaturo, en 1999 pri klasika filologio, kaj en 2003 pri filozofio en la sama universitato. Depost 1995 li kritike verkis pri Franz Kafka, Goethe, kaj Kleist kunlabore kun la Fakultato pri Germanistiko.

Nervi estras la retejon http://www.kafka.org/. Ĝis 2008 li estis prezidanto de Esperantlingva Verkista Asocio, kaj de tiam prezidas la posteulan asocion Akademio Literatura de Esperanto.

Nervi edziĝis en 1992 kaj havas du filinojn, Serena (2002) kaj Dorabella (2005). Ĉitempe li interesiĝas pri filozofio kaj logiko.

Verkoj 

Li famiĝis pro siaj poemoj kiam li havis nur 18 jarojn, kaj en 1978 aperis lia unua poemkolekto La Turoj de l' Ĉefurbo. En ĉi tiu libro, kvankam klare enestas iuj nematuraĵoj, la juna Mauro Nervi montris jam imponan lerton pri ritmo. El lia scio pri klasika literaturo venis kelkaj poemoj de La Turoj de l' Ĉefurbo, interalie poezia teatraĵo bazita sur la murdo de Agamemno fare de Klitemestro, kaj poemoj por ĉiuj muzoj. Post la eldono de lia unua verko, Nervi daŭre publikigis poemojn, i.a. en la revuoj Fonto kaj Literatura Foiro. En 1986 lia traduko de La Repertuaro de l' Memoro de Eugenio Montale estis uzita por la enkonduko al Ombro sur Interna Pejzaĝo de Spomenka Štimec. En 1996 aperis lia traduko de La Metamorfozo de Kafka.

En 2001 aperis lia dua kolekto de poemoj, Havenoj. Forlasante la klasikan temon de la unua kolekto, Havenoj havas forte maran temon kaj estas inspiritaj de i.a. liaj studoj de germana literaturo.

Pro sia esperantlingva verkaro li plurfoje gajnis premiojn en literaturaj konkursoj.

Listo de verkoj

Poemoj 
La Turoj de l’ Ĉefurbo (1978)
Havenoj (2001)

Tradukoj 
Maurizio Caprile: La Blinda Ermito : poemkolekto (1979)
Franz Kafka: La Metamorfozo (1996)

Eseoj kaj studoj 
Galabijo en Bruselo: Jorge Camacho kaj la poetiko de l' pluralo, postparolo al la poemaro Celakantoj, de Jorge Camacho (eld. Bero, 2004)

Aliaj 
Kontribuis al BA1.

Eksteraj ligiloj 
Verkoj de kaj pri Mauro Nervi en la Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo 

Italaj kuracistoj
Italaj germanistoj
Esperanto-verkistoj
Esperantlingvaj poetoj
Italaj esperantistoj
Mika Waltari

Mika WALTARI (naskiĝis la 19-an de septembro 1908 en Helsinko, mortis la 26-an de aŭgusto 1979 en Helsinko) estis finna verkisto, eble la plej tradukita kaj fama ekster la limoj de lia lando.

Kiel junulo li komencis verki poezion, kaj poste dediĉis sin al prozo. Post studado de filozofio li laboris kiel ĵurnalisto kaj fine kiel libera verkisto. En la 20-aj jaroj de la 20-a jarcento li estis gvida persono de grupo Tulenkantajat (Portantoj de fajro), kies manifeston Hurmioituneet kasvot (Ekstaza vizaĝo) li eldonis en 1924 kune kun Olavi Paavolainen.
En 1931 li edziĝis al Marjatta Luukkonen.

Grandan sukceson akiris jam la unua romano Granda iluzio pri moralaj problemoj de la postmilita generacio. Sukcesaj estis ankaŭ spritaj detektivaj rakontoj pri komisaro Palmu. La plej grandajn sukcesojn li gajnis per la verkado de historiaj romanoj.

Kelkaj verkoj 
 Suuri illusioni (1928, Granda iluzio)
 Isästä poikaan (1933-1935, De patro al filo)
 Vieras mies tuli taloon (1937, Fremdulo venas)
 Kuka murhasi rouva Skrofin? (1939, Kiu murdis s-inon Skrof?)
 Kaarina Maununtytär (1942)
 Sinuhe, egyptiläinen (1945, Egiptano Sinuhe)
 Mikael Karvajalka (1948, Miĥaelo Karvajalka, travivaĵoj de junulo dum la Luther-erao)
 Johannes Angelos (1952, pri falo de Konstantinopolo)
 Turms, kuolematon (1955, Senmorta Turms)
 Feliks onnellinen (1958, Feliks la feliĉa)
 Valtakunnan salaisuus (1959, Mistero de la regno)
 Ihmiskunnan viholliset (1964, Malamikoj de la homaro)
 Noita palaa elemään (Sorĉistino revenas, dramo)
 Nuori Johannes (1980, Obskura anĝelo)
 Kirjailijan muistelmat (1980, rememoroj de la verkisto)

Vidu ankaŭ 
 Komisario Palmun erehdys, filmo
 4266 Waltari, asteroido
 4512 Sinuhe, asteroido

Eksteraj ligiloj 

 Detala vivpriskribo  
 http://www.hejkal.cz/nakladatelstvi/autor.asp?18 
 http://waltari.lasipalatsi.fi/ 
 http://finn.republika.pl/  

Finnaj verkistoj
Marto

Marto () estas la tria monato de la Gregoria kalendaro. Ĝi enhavas 31 tagojn. Ĝi nomiĝas laŭ Marso, la romia dio de milito, samkiel la tago mardo. Antaŭ la aldono de januaro kaj februaro, marto estis la unua monato de la kalendaro.

Marto estas monato de la printempo en la Norda hemisfero kaj de la aŭtuno en la Suda hemisfero. Unu el la du ekvinoksoj okazas en marto. La signoj de la Zodiako en marto estas Fiŝoj kaj Ŝafo (= Arieso).

Marto venas post februaro kaj antaŭ aprilo.

Marto komenciĝas per la sama semajntago kiel novembro en ĉiuj jaroj, kaj kiel februaro krom en superjaro.

Aliaj projektoj

Eksteraj ligiloj 
 http://www.romanianvoice.com/poezii/poezii/ploaie.php 
 http://www.astro.uu.nl/~strous/AA/en/antwoorden/seizoenen.html 
 http://uus.miksike.ee/documents/main/lisa/pidu/teised/taliharjapaev.htm  
 http://wayback.vefsafn.is/wayback/20051105045632/www.vedur.is/vedurfar/yfirlit/med6190.html 

 
Monatoj
Majo

Majo () estas la kvina monato de la Gregoria kalendaro. Ĝi enhavas 31 tagojn. Ĝi nomiĝas laŭ Maja, romia diino de fekundeco.

Majo estas monato de la printempo en la Norda hemisfero kaj de la aŭtuno en la Suda hemisfero. La signoj de la Zodiako en majo estas Bovo kaj Ĝemeloj.

Majo venas post aprilo kaj antaŭ junio.

Neniu alia monato en jaro komenciĝas per la sama semajntago kiel majo.

Vidu ankaŭ 
 Majo (persona nomo)

 
Monatoj
Malkovrinto

Malkovrinto estas persono, kiu observis iun fenomenon kaj pludonis la scion pri ĝi al iu publiko. Povas okazi, ke pluraj malkovrintoj malkovras la saman aferon, ekzemple:
 Antaŭ proksimume 30 000 jaroj la praindianoj malkovris vojon al Ameriko. Ĉiuj poste enmigrontaj grupoj devis denove malkovri vojon.
 Antaŭ proksimume 1 000 jaroj vikingoj kun la esploristo Leifr Eiríksson malkovris Amerikon, sed nur malgranda grupo eksciis pri tio.
 En 1492 Kristoforo Kolumbo malkovris Amerikon.
 En 1507 Amerigo Vespucci malkovris, ke Ameriko estas kontinento.

Esploristoj
Historio de scienco
Majstro Theodoriko

Majstro Theodorik, kortega pentristo de imperiestro Karolo la 4-a en la jaroj 1359-1368. Ne estas certa lia nacieco, sed siajn verkojn li postlasis en Bohemio en Kapelo de Sankta Kruco en la burgo Karlštejn (Karlův Týn), kie li bildigis ĉiujn sanktulojn sur lignaj tabuloj. La vizaĝoj estas reliefaj, preskaŭ portretaj.

Ĉeĥaj pentristoj
Naskiĝjaro nekonata
Mortojaro nekonata
Maranjo

Maranjo (portugale: Maranhão) estas unu el la ŝtatoj de Brazilo, lokata en la nordorienta parto de la lando, ĉe la bordo de la Sudamerika kontinento.

En la portugala lingvo, ĝi nomiĝas Maranhão. Kaj tio prononciĝas iom kiel [Maranjaŭm']. Tamen, oni devas "nazumigi" la lastan A-n.

Geografio 
Timon estas municipo kaj grandurbo de Maranjo. Ĝi apartenas al urbaro de Teresina.

Historio 
Kompletigenda

Ekonomio 
Kompletigenda

Kulturo 
Kompletigenda

Turismo 
Kompletigenda

Esperanto-movado 
Oswaldo de Freitas en 1943 loĝis en São Luís, fondis São Luís Esperanto-Klubo. Ĉirkaŭ 1945 tie movadis ankaŭ Francisco Sales Montelo.

“Maranhão Esperantista”, oficiala organo de São Luís Esperanto-Klubo, en la subŝtata ĉefurbo São Luís, ekpublikiĝis la 14-an de Julio 1948. La direktoro estis Oziel R. Carneiro; sekretario, Paulo Amorim Cardoso; kaj redaktoro, Olimpio Ribeiro Fialho. Tiam funkciis tri esperantaj kursoj.

Fondiĝis en 1951 “Associação Maranhense de Esperanto”, kies estraro estis: Prezidanto, D-ro João Brito Jorge; 1-a Vicprezidanto, D-ro Olímpio Ribeiro Fialho; 2-a Vicprezidanto, Leŭtenanto Juvenal Nascimento de Araújo; 1-a Sekretario, F-ino Ipatia Damasceno Ferreira; 2-a Sekretario, Fernando da Costa Coelho; 1-a Kasisto, Éder Santos; 2-a Kasisto, Mariano Ferreira Braga; Bibliotekisto, Paulo Kruger de Oliveira. Kiel Patronon la asocio elektis la karmemoran samideanon Antônio Couto Fernandes kaj kiel Honoran Prezidanton, S-ro Plácido José Camões.

Ankaŭ estis “Sankta Ludoviko Esperanto Klubo”, kies estraro estis: Honora Prezidanto, D-ro Francisco Montelo; Prezidanto, D-ro Olímpio Ribeiro Fialho, 1-a Vicprezidanto, Leŭtenanto Juvenal Nascimento de Araújo; 2-a Vicprezidanto, Prof. José Rego; 1-a Sekretario, F-ino Violeta Serra; 2-a Sekretario, F-ino Petronílha de Lima Fialho; 1-a Kasisto, João B. G. Carvalho; 2-a Kasisto, Sanson Alhadef; Bibliotekisto, Prof-ino Luzia D. L. Moreira. La patrono de la klubo estis S-ro Domingos de Castro Perdigão.

De Januaro/Februaro 1988, Maranhão Esperanto-Asocio okazigis en São Luís, de la 15-a ĝis la 19-a de Decembro 1987, la 1-an Amazonian Renkontiĝon de Esperanto, sub la temo: La Amazonia Kulturo kaj la Instruo de Esperanto.

La renkontiĝo okazis en la aŭlo de la Federacia Universitato de Maranhão; kaj la alta protektanto de la evento estis la urbestrino de São Luís, S-ino Gardênia Ribeiro Gonçalves.

La ĵurnalo “O Estado do Maranhão”, eldonita en São Luís, periode aperigas artikolojn de Gilson Villas Boas Passos, pri Esperanto en 1980-aj jaroj.

Referencoj

Eksteraj ligiloj 

 Gubernia paĝaro  (portugale)

 
Subŝtatoj de Brazilo
Mato-Groso

Mato-Groso (Mato Grosso portugallingve) estas okcidenta subŝtato de Brazilo. La nomo Mato Grosso signifas "Dika Trudherbo". Ĝia ĉefurbo estas Cuiabá.

Ŝinguoj estas la nomo por la indianoj vivantaj ĉe la supra fluejo de la rivero Ŝinguo en la brazila Mato-Groso. Ŝinguoj estas arnomo por pluraj grupoj, kiuj parolas kvar malsamajn lingvojn.

Vidu ankaŭ 
Ĉikitaj sekaj arbaroj
Tibor Sekelj

Notoj kaj referencoj 

 
Subŝtatoj de Brazilo
Minas-Ĝerajso

Minas-Ĝerajso (aŭ Minas-Ĵerajso, portugale: Minas Gerais /ˌmi.nɐz.ʒeˈɾajs/, prononcata "minasĵerajs' " = ĝeneralaj minoj) estas subŝtato en la sud-oriento de Brazilo, kun 588.384 km² la kvara laŭ grandeco kaj kun 20 milionoj da loĝantoj la dua laŭ loĝateco. Ĝi estas unu el la 27 federaciaj unuoj en Brazilo, estante la kvara subŝtato kun la plej granda teritoria areo kaj la dua en nombro de loĝantoj, situanta en la Sudorienta Regiono de la lando. Ĝi limiĝas sude kaj sudokcidente kun São Paulo, okcidente kun Mato Grosso do Sul, nordokcidente kun Goiás kaj la Federacia Distrikto, norde kaj nordoriente kun Bahia, oriente kun Espírito Santo kaj sudoriente kun Rio-de-eiroanejro. Ĝia teritorio estas subdividita en 853 municipojn, la plej granda nombro de brazilaj ŝtatoj.

Ĝia situo estas interesa, ĉar ĝi nord-okcidente limas al la Federacia Distrikto (Brazilo) kaj sud-oriente al kvar aliaj ŝtatoj, kiuj je preskaŭ egala distanco de ĉirkaŭ 100 km disigas ĝin de Atlantiko: Bahio, Espirito-Santo, Rio-de-Ĵanejro kaj San-Paŭlo.
Okcidente ĝi limas al Gojaso kaj Suda Mato-Groso.

La ĉefurbo de la ŝtato estas Belorizonto, kun ĉirkaŭ 2,2 milionoj da loĝantoj. Antaŭ ĝi estis ĉefurbo la mineja urbo Ouro Preto.

La flago de Minaso montras ruĝan triangulon kaj ĉirkaŭe la latinan devizon libertas quæ sera tamen (libereco, eĉ se malfrue).
Ĝi devenas de liberiga movado de 1789, gvidata de Joaquim José da Silva Xavier, nomata Tiradentes (dentotiristo).
La movado estis nomita Inconfidência Mineira (minasa malfideleco) de la kolonia potenco Portugalio kaj poste mem alprenis tiun riproĉan nomon kvazaŭ honoran.
La liberiĝo tiutempe malsukcesis pro perfido.

La flago, uzata de ĉirkaŭ 1930, estis oficiale adoptita je la 8-a de januaro 1963.

La 5 plej grandaj urboj laŭ loĝantaro en la ŝtato en 2019 estas: Belo Horizonte (2.512.070 homoj), Uberlândia (691.305 homoj), Contagem (663.855 homoj), Juiz de Fora (568.873 homoj), Betim (439.340 homoj).

Esperanto en Minas Gerais 

Minas Gerais ĉiam havis tre vigla Esperanto-movadon ekde 19-a jarcento. Tie okazis multaj Esperanto-kunsidoj kaj naskiĝis multaj gravaj esperantistoj.

Tie naskiĝis Ismael Gomes Braga

Notoj kaj referencoj

Vidu ankaŭ 
 Mezoregionoj de Minas-Ĝerajso
 Mikroregionoj de Minas-Ĝerajso
 Municipoj de Minas-Ĝerajso

 
Subŝtatoj de Brazilo
Marko Bruto

Marko Junio Bruto (latine: Marcus Iunius Brutus; naskiĝis ĉirkaŭ 85, mortis ĉirkaŭ 42 a.K.) estis mortiginto de Julio Cezaro. Por savi la Romian Respublikon kontraŭ tiraneco, li mortigis Cezaron je -44 kaj poste batalis kontraŭ Antonio kaj Oktavio en la batalo de Filipio je -42, sed estis venkita. Li sinmortigis kaj la Respubliko mortis kun li. Lia onklo estis Katono la Plijuna, alia heroa respublikano. Oktavio, adoptita filo de Cezaro, poste starigis la imperion.

Bruto estis sekvinto de la filozofo Platono kaj estis tre studema, leginte librojn en la profunda nokto.

Vivo 
Kiam Cezaro transiris la Rubikonon je -49 kaj montris sin
kiel minaco kontraŭ la Respubliko, Bruto aliĝis la armeon de
Pompeo. Cezaro venkis Pompeon ĉe Farsalio je -48 kaj pardonis
multajn, kiuj batalis kontraŭ li: inter aliaj, Bruto mem kaj
Kassio, kiuj poste komplotos por mortigi lin.

Cezaro onidire rigardis Bruton ne nur kiel amikon sed ankaŭ kiel
eblan filon ĉar lia patrino estis amoratino de Cezaro.

Kvankam Kassio deziris la morton de Cezaro pro malamo de koro,
Bruto deziris ĝin pro amo de justeco, por savi la Respublikon.
Pro tio, la komploto ne ŝajnis deca kaj respektinda ĝis la
aliĝo de Bruto, kies virton neniu dubis, ne eĉ liaj malamikoj.
Do kiam li aliĝis la komploton, ĝi fariĝis realigebla.

...

Eksteraj ligiloj 
 http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?lookup=Cic.+ad+Brut.+1.1.1 
 http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Plutarch/Lives/Brutus*.html 
 http://classics.mit.edu/Plutarch/m_brutus.html  
 http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?lookup=App.+BC+toc 

Romiaj politikistoj
Antikvaj juristoj
Naskiĝintoj en la 1-a jarcento a.K.
Mortintoj en la 1-a jarcento a.K.
Personoj cititaj en La Dia Komedio (Infero)
Malnova Urbo (Prago)

Malnova Urbo () de Prago (Ĉeĥio) estas regiono kies loĝateco estas sciata ekde la dua duono de la 10-a jarcento. Vivas ĉi tie  ().

Tamen la definitiva fondo de la plej malnova kvartalo de Prago okazis en la kvara jardeko de 13-a jarcento. Tiam, inter la jaroj 1232 kaj 1234 la reĝa monstampisto Eberhard fondis oriente de la jam ekzistinta sidloko la Sta Gallo-kvartalon. Tiu nova sidloko de bavariaj koloniistoj etendis sin ĉirkaŭ la paroĥpreĝejo de Sankta Gallo (ĉeĥe: Havel) kaj ĝi diferencis de la antaŭaj per sia regula fondplano.

Ĝi posedis statuton de urbaj liberecoj kaj estis sidejo de la reĝa urbestro. Oriente ĝi estis ĉirkaŭita per remparo kaj fosaĵo formanta duoncirklon, proksimume surloke de hodiaŭaj stratoj "Národní třída" (Nacia Avenuo), "Příkopy" (Fosaĵoj Avenuo - la nomo memori-gas iaman fosaĵon sub la urba muro) kaj "Revoluční třída" (Revolucio Avenuo). Tiamaniere unuiĝis la nova kvartalo Sta Gallo kun la aliaj sidlokoj kaj formiĝis unu administra distrikto, kies centro estis la Foirplaco - la nuntempa Malnovurba Placo, grava nodo de la malnovaj komercvojoj.

Vidu ankaŭ 
 Malnovurba ekzekuto en Prago

Prago 1
Kvartaloj de Prago
Malnovurba Placo

Malnovurba Placo (ĉeĥe: ) estas placo en Prago. Sian nuntempan planon la placo ricevis ĉirkaŭ la jaro 1230 sub la regado de Venceslao la 1-a, kiam estis fondita la Malnova Urbo. La originan vizaĝon de la placo ŝanĝis la asanacio je fino de la 19-a jarcento kaj la detruo de la norda kaj orienta domvicoj, same kiel la breĉo por la Pariza Avenuo (Pařížská třída).

La plej notinda konstruaĵo sur la placo estas Malnovurba Urbodomo

Je la kontraŭa flanko de la placo troviĝas monumenta konstruaĵo de la Preĝejo de Virgulino Maria antaŭ Týn.

La centron de la placo okupas la monumento de Magistro Jan Hus (verko de skulptisto L. Šaloun); la statuaro estis malvualita en 1915 okaze de la kvincentjara datreveno de brulmortigo de la reformatoro. Sur la norda flanko konserviĝis el originaj domoj la konvent-konstruaĵo de Paŭlanoj (domo n-ro 930/7), frubaroka, el la jaro 1684, kies impona frontono meritas atenton.

Notindaj plue, orientflanke, estas palaco Kinský (n-ro 606/ 12) (nuntempe ejo de grafikaj kolektoj de la Nacia Galerio), rokokostila konstruaĵo el 1755-1765, kaj Týn-lernejo n-ro 604/14 kun interesa renesanca frontono. En ĝia teretaĝo kaj en tiu de la najbara domo n-ro 603/15 konserviĝis gotikaj arkadoj.

La domoj sur la suda flanko de l' placo havas romanikajn kaj gotikajn fundamentojn. Plej multajn el ili oni rekonstruis en barokstilo. La domo "Ĉe unukornulo" (U jednorožce) n-ro 551/17 havas tipan frurenesancan portalon. La domo n-ro 548/20, ĉe la angulo de strato Železná, posedas romanikajn kelojn, bone konservitan malfrugotikan enirejon kaj restaĵojn de portalo kun dato 1496 A. D. (el metiefo de Matěj Rejsek). Ĉi tie la fama ĉeĥa komponisto Bedřich Smetana malfermis en 1848 privatan muziklernejon. La domvico kontraŭe de la urbestra domo (inter la stratoj "Železná" kaj "Melantrichova") atentigas precipe per siaj konservitaj arkadoj.

En apudeco de la urbestra domo troviĝas la domo "Ĉe minuto" (n-ro 3/2), notinda renesancstila konstruaĵo, kies specialaĵo estas sgrafito kun figuraj desegnaĵoj, devenantaj el komenco de la 17-a jarcento. Nuntempe la preĝejo de Sta Nikolao (kostel sv. Mikuláše) ĉe la angulo de Pariza strato ankaŭ apartenas al la Malnovurba placo. La elstara barokstila konstruaĵo el 1732-1735 estas laboraĵo de K. I. Dientzenhofer. La skulptaĵoj devenas de Antonín Braun, nepo de la fama baroka skulptisto de Praha, Matyáš Braun, dum la freskojn sur la kupolo faris bavara pentristo Peter Assam. La preĝejo apartenas nun al la Ĉeĥoslovaka eklezio.

Vidu ankaŭ 
 Malnovurba ekzekuto en Prago

Placoj en Prago
Malnova Urbo (Prago)
Malnovurba Urbodomo

Malnovurba Urbodomo () estas konstruaĵo ĉe la Malnovurba Placo en Prago, kies starigon garantiis al la malnovurbanoj la 18-an de septembro 1338 la reĝo Johano de Luksemburgio. Kerno de tiu ĉi nehomogena komplekso estas frugotika Domo de Wölflin, adaptita post 1338 por servi kiel urbodomo. En 1364 oni konstruis sur romanika fundamento la turon kaj en 1381 finkonstruis la balkonkapelon (la turo ebligas ĉarman ĉirkaŭrigardon): La novgotika parto de la Urbodomo, konstruita laŭ projekto de la vienaj arkitektoj P. Nobile kaj P. Sprengler (1838-1848), estis detruita dum la maja revolucio en 1945. Unu el la plej rimarkindaj aĵoj de la Urbodomo estas astronomia horloĝo de Prago.

La urbestra domo kaj la Malnovurba placo ofte estis scenejo de gravaj eventoj de la historio. En 1458 ĝia salonego vidis la elekton de Georgo de Poděbrady por reĝo de Bohemio. La plej tragedia dato en la historio de la urbodomo estas sendube la 21-a de junio 1621, kiam sur ekzekutejo, starigita en ĝia fronto, oni senkapigis 27 bohemajn nobelojn kaj urbanojn, kiuj estis gvidintaj la ribelon kontraŭ la katolika Habsburgo, imperiestro Ferdinando II.

Gotikaj konstruaĵoj en Prago
Urbodomoj en Prago
Konstruaĵoj en Malnova Urbo (Prago)
Naciaj kulturaj memorindaĵoj en Prago
Konstruaĵoj finitaj en 1330-1339
Moderna scienco

Scienco > Moderna Scienco

Moderna scienco (taksite pli malpli ekde la jaro 1600) estas la scienco de la moderna Okcidento. Ĝi estis fondita en la 17-a jarcento de Galileo (Galileo Galilei), Bakono (Francis Bacon) kaj Kartezio (René Descartes). Ili enkondukis al la dedukto kaj observado de Aristotelo kaj greka scienco la novajn ilojn de indukto (Bakono), la eksperimento (Galileo) kaj la granda uzo de matematiko (Galileo, Kartezio). Kaj la emfazo de scienco subtile moviĝis el la logika klarigo de naturo al la matematika antaŭdiro de naturo. Alivorte, scienco fariĝis malpli filozofia kaj spekulativa pripensado sed uzante la scienca metodo ĝi fariĝis pli preciza, fakta, empirika, malpruvebleca kaj formulita matematike. 

Kvankam la grekoj respektis logikon pli ol fakto, tamen en moderna scienco, la inverso estas la kazo.

Dum 1600-1850, moderna scienco estis plejparte la afero de amatoroj kiuj laboras ekster aŭ spite de la universitatoj. La pasio de riĉuloj (Darvino) kaj la hobio de burĝoj (Franklin). Tiam scienco nur estis branĉo de filozofio, t.e., "natura filozofio", la filozofio pri naturo. 

En la 19-a jarcento, unuafoje en Germanio, scienco estis profesiigita kaj fariĝis la afero de profesoroj kaj fakoj de universitatoj. Kaj scienco ne jam estis branĉo de filozofio: kontraŭe, filozofio fariĝis la malriĉa parenco de scienco.

Vidu ankaŭ 
Sciencistoj
Filozofio de scienco, Thomas Kuhn, Karl Popper, Stanley Jaki, materialismo
Scienco en la mezepoka islama mondo
Scienca revolucio
Scienca metodo
Scienca esplorado
Sciencismo

Scienco