Socialismo

Socialismo estas politika doktrino kiu celas kolektivan posedon de la produktrimedoj, por ĉesigi ekspluatadon al la laboristoj faritan de la mastraro kaj posedantaro. Tial ĝi celas la ĝeneralan intereson anstataŭ nure personan intereson (sed kompreneble lastcele la intereso de konkretaj individuoj ja estas la celo). Socialismo ebligus, kaj historie estigis tre diversajn formojn ekde totalismajn diktaturojn ĝis anarkiistaj sistemoj pasante tra tre klasikaj demokratiaj respublikoj. Tamen la ĉefaj bazoj estas respekto al homaj rajtoj, libereco kaj egaleco.

Socialismo estas socia kaj ekonomia sistemo karakterizita per socia proprieto de la produktadrimedoj kaj kooperativa administrado de la ekonomio, same kiel la politikaj teorio kaj movado kiuj direktas sin al la establado de tia sistemo. "Socia proprieto" povas rilati al kooperativaj entreprenoj, komuna proprieto, ŝtatposedaĵo, civitana proprieto de egaleco, aŭ ajna kombinaĵo de tiuj. Ekzistas multaj specoj de socialismo kaj ekzistas neniu ununura difino enkapsuliganta ĉiujn el ili. Ili malsamas en la speco de socia proprieto kiun ili rekomendas, en la grado laŭ kiu ili dependas de merkatoj aŭ planado, kiel administrado estas organizota ene de produktivaj institucioj, kaj laŭ la rolo de la ŝtato en konstruado de socialismo.

Socialisma ekonomia sistemo estas bazita sur la organiza preskribo de produktado por uzo, intencante la produktadon de varoj kaj servoj por rekte kontentigi ekonomian postulon kaj homajn bezonojn kie objektoj estas aprezitaj surbaze de sia uzo-valoro aŭ utileco, kontraste al estado strukturitaj sur la amasiĝo de kapitalo kaj produktado por profito. En la tradicia koncepto de socialisma ekonomio, kunordigo, kontado kaj valortakso estus faritaj en speco, per ofta fizika magnitudo, (uzante fizikajn kvantojn) aŭ per rekta kvanto de laboro-tempo modloko de financa kalkulo. Pri distribuado de produktaĵo (servoj, bonfarto aŭ riĉeco) ekzistas du proponoj, unu kiu estas bazita sur la principo De ĉiu laŭ ties kapabloj, al ĉiu laŭ ties bezonoj. La konsilindeco, farebleco kaj precizaj metodoj de resursoasignado kaj valortakso estas la temo de la socialisma kalkuldebato.

La socialisma politika movado inkludas varian aron de politikaj filozofioj. Kernaj dikotomioj ene de la socialista movado inkludas la distingon inter reformismo kaj revolucia socialismo kaj inter ŝtata socialismo kaj liberecisma socialismo. Ŝtata socialismo postulas la ŝtatigon de la produktadrimedoj kiel strategio por efektivigado de socialismo, dum libervolismaj socialistoj ĝenerale metas sian esperon en malcentrigajn rimedojn de rekta demokratio kiel ekzemple libervolisma municipismo, civitanaj asembleoj, sindikatoj, kaj la laboristaj konsilioj, venantaj de ĝenerala kontraŭaŭtoritata sinteno. Demokrata socialismo elstarigas la centran rolon de demokrataj procezoj kaj de politikaj sistemoj kaj estas kutime komparita al ne-demokrataj politikaj movadoj kiuj rekomendas socialismon. Kelkaj socialistoj adoptis la kialojn de aliaj sociaj movadoj, kiel ekzemple ekologiismo, feminismo kaj liberalismo.

Moderna socialismo originis de 18-ajarcenta intelektula kaj laborist-klasa politika movado kiu kritikis la efikojn de industriiĝo kaj de privata proprieto sur socio. La reanimado de respublikismo en la Usona Revolucio de 1776 kaj la egalismaj valoroj lanĉitaj fare de la Franca Revolucio de 1789 originis socialismon kiel klara politika movado. En la komenco de la 19-a jarcento, "socialismo" rilatis al iu konzerno por la sociaj problemoj de kapitalismo sendependa de la solvoj al tiuj problemoj. Tamen, ekde la fino de la 19-a jarcento, "socialismo" signifis opozicion al kapitalismo kaj lobiado por alternativa post-kapitalisma sistemo bazita sur iu formo de socia proprieto. Dum tiu tempo, germana filozofo Karl Marx kaj lia kunlaboranto Friedrich Engels publikigis verkojn kritikantajn la utopiajn aspektojn de tiatempaj socialismaj tendencoj kaj uzis materialisman komprenon de socialismo kiel fazon de evoluo kiu okazos tra socia revolucio iniciatita per kaj  eskaladiĝo kaj konfliktantajn klasrilatojn ene de kapitalismo. Kune kun tio ekaperis aliaj tendencoj kiel ekzemple anarkiismo, revolucia sindikatismo, socialdemokratio, marksismo-leninismo kaj demokrata socialismo same kiel la kunfluejo de socialismo kun kontraŭ-imperiismaj kaj kontraŭrasismaj luktoj ĉirkaŭ la mondo. La socialisma movado estis la plej influa tutmonda movado kaj eble kun la plej vasta politik-ekonomia mondrigardo de la 20-a jarcento. Hodiaŭ, socialistaj partioj kaj ideoj restas politika forto kun ŝanĝiĝantaj gradoj da potenco kaj influo gvidantaj naciajn registarojn en multaj landoj tra la mondo.

Etimologio 

Por Andrew Vincent "La vorto "socialismo" trovas sian radikon en la latina sociare, kiu signifas kombini aŭ kundividi. La rilata, pli termina vorto en romia kaj poste mezepoka juro estis societas. Tiu lasta vorto povis signifi kamaradecon kaj kunulecon same kiel la pli legalistan ideon de ĝenerala kontrakto inter liberaj civitanoj." La esprimo "socialismo" estis kreita fare de Henri de Saint-Simon, unu el la fondintoj de kio poste estus etikedita "utopia socialismo". La esprimo "socialismo" estis kreita por kontrasti kontraŭ la liberala doktrino de "individuismo", kiu emfazis ke homoj agas aŭ devus agi kvazaŭ ili estas en izoliteco unu de la alia.. La originaj socialistoj kondamnis liberalan individuismon kiel malsukcesante alparoli sociajn konzernojn de malriĉeco, socia subpremo, kaj kruda malegaleco de riĉaĵo. Ili rigardis liberalan individuismon kiel degenerantan socion en apogan memecan egoismon kiu damaĝis socian vivon tra promociado de socio bazita sur konkurado. Ili prezentis socialismon kiel alternativon al liberala individuismo, kiu rekomendis socion bazitan sur kunlaboro. La esprimo socialismo estas atribuita al Pierre Leroux, kaj al Marie Roch Louis Reybaud en Francio; kaj en Britio al Robert Owen en 1827, patro de la kooperativa movado.

La moderna difino kaj uzokutimo de la esprimo "socialismo" formita ĉirkaŭ la 1860-aj jaroj, iĝantaj la superrega esprimo inter la pli fruaj rilataj vortoj "kooperativa", "reciprokisto" kaj "asociisto". La esprimo "komunismo" ankaŭ falis el uzo dum tiu periodo, malgraŭ pli fruaj distingoj inter socialismo kaj komunismo de la 1840-aj jaroj. Frua distingo inter "socialismo" kaj "komunismo" estis ke la unua planis nur socianigi produktadon dum ĉi-lasta planis socianigi kaj produktadon kaj konsumon. Tamen, ĉirkaŭ 1888 la esprimo "socialismo" estis uzita fare de marksistoj anstataŭ "komunismo", kiu nun estis konsiderita eksmoda esprimo sinonima kun socialismo. Ĝi estis nur ĝis 1917 post la bolŝevika revolucio kiam tiu "socialismo" rilatis al klara stadio inter kapitalismo kaj komunismo, lanĉita fare de Vladimir Lenin kiel rimedo por defendi la bolŝevikan potencprenon kontraŭ tradiciaj marksistaj kritikoj laŭ kiuj Rusio ne estis sufiĉe evoluinta por socialisma revolucio.

Historio 
Jam en la Biblio, en la Malnova Testamento, oni admonis kaj prediktis socialan, socialismecan, politikon pri slajra rajto de dungito. Readmono 24:14 "Ne faru maljustaĵon al dungito, al malriĉulo kaj senhavulo el viaj fratoj aŭ el viaj fremduloj, kiuj loĝas en via lando, en viaj urboj." kaj en Levidoj 19:13 "Ne premu vian proksimulon kaj ne rabu; la pago por dungito ne noktorestu ĉe vi ĝis mateno."

La metillernejana leĝoj (angle Apprentice Laws), kiuj reguligis salajrojn kaj dungadon kaj estis pasigitaj dum la regado de reĝino Elizabeto la 1-a, daŭris en Anglio ĝis la frua 19-a jarcento, sed iĝis morta litero ekde la meza 18-a jarcento.

Prahistorio de socialismo 

Socialismaj modeloj kaj ideoj apogantaj komunan aŭ publikan proprieton ekzistis ekde antikvo. Mazdak, persa komunuma pra-socialisto, starigis komunumajn havaĵojn kaj rekomendis la ĝeneralan bonon. Kaj estis postulita, kvankam kontestate, ke ekzistis elementoj de socialisma pensaro en la politiko de klasikaj grekaj filozofoj Platono kaj Aristotelo. En la post-revolucia periodo rekte post la Franca Revolucio aktivuloj kaj teoriuloj kiel François-Noël Babeuf (la unua politike aganta kaj revolucia socialisto), Étienne-Gabriel Morelly kaj Auguste Blanqui influis la fruajn francajn laboristan kaj socialistan movadojn. 

En Britio Thomas Paine proponis detalan planon por imposti posedantojn por pagi por la bezonoj de la senhavuloj en Agrarian Justice dum Charles Hall skribis The Effects of Civilization on the People in European States kondamnante la efikojn de kapitalismo al la senhavuloj de sia tempo kio influis la utopiismajn skemojn de Thomas Spence. La unuaj "memkonsciaj socialismaj movadoj evoluiĝis en la 1820-aj jaroj kaj 1830-aj jaroj. La Ovenanoj, Sansimonanoj kaj Fourieranoj disponigis serion de koheraj analizoj kaj interpretoj de socio. Ili ankaŭ, precipe koncerne la Ovenanoj, koincidis kun kelkaj aliaj laboristaraj movadoj kiel la ĉartistoj." Pli posta grava socialisma pensulo en Francio estis Pierre Joseph Proudhon kiu proponis sian filozofion de mutualismo en kiu "ĉiu havu egalan postulon, ĉu sole aŭ kiel parto de malgranda kooperativo, por posedi kaj uzi teron kaj aliajn resursojn por fari sian porvivaĵon". Ekzistis ankaŭ tendencoj inspiritaj fare de disidenta kristanismo de kristana socialismo "ofte en Britio kaj poste kutime venanta el maldekstra liberala politikistaro kaj romantika kontraŭ-industriismo" kio produktis teoriulojn kiel ekzemple Edward Bellamy, Frederick Denison Maurice kaj Charles Kingsley.
La unuaj defendantoj de socialismo preferis socian niveligadon por krei meritokratan aŭ teknokratian socion bazitan sur individua talento. Grafo Henri de Saint-Simon estas rigardita kiel la unua individuo se temas pri elpensi la esprimon socialismo. Saint-Simon estis fascinita per la grandega potencialo de scienco kaj teknologio kaj defendis socialisman socion kiu eliminu la malordajn aspektojn de kapitalismo kaj estu bazita sur egalaj oportunoj. Li defendis la kreadon de socio en kiu ĉiu persono estis vicigita laŭ siaj kapabloj kaj rekompensita laŭ sia laboro. La esenca fokuso de la socialismo de Saint-Simon estis en administra efikeco kaj industriismo, kaj kredo ke scienco estas la ŝlosilo al progreso. Tio estis akompanita per deziro efektivigi racie organizitan ekonomion bazitan sur planado kaj adaptitan direkte al grandskala scienca kaj materiala progreso, kaj tiel enkarnigis deziron al pli direktita aŭ planita ekonomio. Aliaj fruaj socialismaj pensuloj, kiel ekzemple Thomas Hodgkin kaj Charles Hall, surbazigis siajn ideojn sur la ekonomiaj teorioj de David Ricardo. Ili konkludis ke la ekvilibrovaloro de krudvaroj proksimiĝas al prezoj markitaj fare de la produktanto kiam tiuj krudvaroj estas en elasta provizo, kaj ke tiuj produktantaj prezoj egalrilatis al la farita laboro - la kosto de la laboro (esence la salajroj pagitaj) kiu estis postulata por produkti la krudvarojn. La Rikardanaj socialistoj rigardis profiton, intereson kaj lupagon kiel deprenojn de tiu interŝanĝo-valoro.

La Ĉartismo estis la unua nacia laborista movado en la historio kaj helpis konkeron de laboristaj rajtoj. En 1833 aperis unua leĝo kiu limigis la labortempon de infanoj al 8 horoj tage. En 1842 oni malpermesis la laboron de virinoj en minejoj, en 1847 oni malpligrandigis la ĉiutagan labortempon al 10 horoj tage. La Ĉartismo finiĝis ĉirkaŭ 1848, sed tre influis la postajn laborismajn movadojn kaj soci-ekonomikan penson, inkluzive marksismon.

 Thomas More

Utopia socialismo de 1840 

La unua apero de la vorto "socialismo" en la historio estis en 1826 en la London Cooperative Magazine aludante al Robert Owen

 Ĉefaj teoriistoj de socialismo en la unua duono de la 19-a jarcento, kiuj poste estis ofte nomitaj (ĉefe de la marksistoj) "utopiaj socialistoj":

 Henri de Saint-Simon
 Charles Fourier
 Étienne Cabet
 Robert Owen

En la 1840-aj jaroj la laborista movado ekorganiziĝis. La plej konata sekvo de tiu periodo estis la kreado de la unua internacia organizo de laboristoj, konata kiel Unua Internacio.

Formas en si mem transiron kun la sekvanta epoko la germano Wilhelm Weitling.

Anarĥiismo kaj anarĥo-sindikatismo 

Postaj diskutoj inter la sekvantoj de anarkiistaj tendencoj kaj la marksistoj kondukis al splitiĝo de la movado ĉefe koncerne al la 1-a Internacio. Post tiu momento, la termino socialisto estis pli uzata por paroli pri la sekvantoj de tiu ĉi laste menciita tendenco nome marksistoj.

Marksismo 

La socialismo ricevis fortan influon de la pensoj de Karl Marx. Kelkajn jarojn post la splitiĝo kreiĝis nova internacia asocio, kiu ricevis la nomon 2-a Internacio, aŭ Socialista Internacio, grupiganta partiojn pli-malpli influitajn de marksismo.

Post la Rusa Revolucio de 1917 okazis nova splitiĝo en tiu movado. La plej fortaj defendantoj de tiu ĉi movado alprenis la nomon komunistoj, kvankam plu uzis la terminon socialismo por paroli pri sia sistemo. Oni vidu la artikolojn pri la sekvaj organizoj nome 3-a Internacio kaj 4-a Internacio.

Social-demokratio 

La socialistoj kiuj ne aliĝis al la 3-a Internacio plu konservis la nomon socialistoj, sed ankaŭ estis konataj de tiam kiel socialdemokratoj.

Unue tiu termino aludis, rilate la fendon kaŭzita de leninismo, al la fakto, ke ili volis efektivigi socialismon, sed nur pere de demokrata regpreno, kaj de reformoj respektemaj al la tradiciaj liberoj.

Sed post kontinua evoluo, social-demokration finfine iĝis politiko, kiu tute ne celas malkonstrui kapitalismon, nek anstataŭi ĝin per socialismo, sed nur igi ĝin pli bone vivebla por la laboristoj, ktp, pere de le tiel nomataj "socialaj leĝoj", reguligo de la laborjuro, socia sekureco, pli-malpli grandaj intervenoj de la ŝtato en la ekonomio en la celo reguligi ĝin profite al la lando kaj ties loĝantoj. Ekzemplo: la Labour Party de la 1950-aj jaroj, svedaj socialistoj, ktp.

Ekde la 1980-aj jaroj oni eĉ vidas social-demokratojn malmunti la socialajn leĝojn de la pasinteco, kaj la atingitajn paŝojn de la ĝistiama social-demokratio, dirante, ke pro tutmondiĝo ili devis tion fari por esti "modernaj" kaj akurataj. Ekzemplo de tiu politiko estas en Britio Tony Blair, en Francio Michel Rocard, ktp.

Specoj de socialismo 
La nombro da movadoj kaj aliroj apartenantaj al socialismo estas granda, sed kvar ĉefaj aliroj povas esti distingitaj, laŭ ilia populareco:

 Komunismo - movado kiu rekomendas la kompletan forigon de privata proprieto pro publika proprieto kaj por la plenumado de la bezonoj de homo sendepende de lia ekonomia kontribuo, laŭ la teorion de Karlo Markso. Laŭ tiu ĉi aliro la laborista klaso leviĝus al potenco per revolucio, tiam starigus diktatorecon de la proletaro kiu abolicius la kapitalisman reĝimon kaj starigus socialisman socion kiel mezan stadion. La diktaturo de la proletaro estos nur transira etapo, kiu iom post iom disvolvos al la starigo de vera komunisma socio, per la iom-post-ioma alkutimiĝo de la amasoj al libera praktikado (praksiso).
 Demokrata socialismo - Male al kommunismo, aliro kiu difinas socialismon kiel la finfinan idealon, prefere ol meza stadio sur la vojo al komunismo. Ili inkluzivas ankaŭ la ideojn pri demokratio, plureco kaj minoritataj rajtoj, kaj tute ne difinas ĝin kiel diktatorecon de la plimulto. Malgraŭ tio, kelkaj el la demokratsocialismaj partioj kunfandiĝis aŭ kuris kune kun la komunista Partio (ekzemple la maldekstra fronto de Francio). Ili apogas libermerkatan ekonomion, kaj la zorgon de publika sano, edukado, loĝado kaj transportservoj de la ŝtato.
 Socialdemokratio - aliro kiu rekomendas la uzon de demokrataj rimedoj por sociaj reformoj. En la pasinteco, socialdemokratio ankaŭ estis kromnomo por socialismaj partioj. Socialdemokratio ĉefe okupiĝas pri trovado de manieroj kombini liberan merkaton kun certigi la ekziston de evoluanta bonfarta sistemo, kaj ĝi estas proksima en spirito al la bonfartiga ŝtato. Ene de socialdemokratio estas pluraj fluoj. Iuj rekomendas plenan aŭ partan publikan proprieton de iuj el la naturresursoj kaj servoj esencaj al la civitano, aliaj serĉas ĉefe kiel bremsi kapitalismon kaj certigi la ekziston de la sociala ŝtato.
 Anarkiismo - aliro kiu kontraŭas la uzon de la politika aparato kiel maniero atingi socialismon kaj celas popolan lukton kontraŭ kapitalismo kaj ŝtataj institucioj. En anarkiismo havs multajn fluojn kiel anarki-komunismo, anarki-sindikatismo kaj anarki-primitivismo. Inter la fluoj estas parta interkovro kaj partaj kontraŭdiroj.

Bundismo 

Bundismo estis sekulara juda socialisma movado, kies organiza manifestaĵo estis la Ĝenerala Juda Laborsindikato en Litovio, Pollando kaj Rusio (jide אַלגעמײַנער ײדישער אַרבעטער בּונד אין ליטע פוילין און רוסלאַנד: Algemeyner Yidisher Arbeter Bund en Litah, Poyln un Rusland), fondita en la rusa Imperio en 1897. La Juda Laborsindikato aŭ "Bundo" estis grava ero de la socialdemokrata movado en la rusa imperio ĝis la Rusa Revolucio de 1917; la bundistoj komence oponis la Oktobran Revolucion, sed fine eksubtenis ĝin pro pogromoj faritaj de la Volontula Armeo de la blanka movado dum la Rusa Enlanda Milito. Fendita laŭ komunistaj kaj socialdemokrataj linioj dum la Enlanda Milito, frakcio subtenis la bolŝevikojn kaj sorbiĝis de la Komunista Partio.

La kontraŭkomunisma socialisma bundisma movado daŭre ekzistis kiel politika partio en sendependa Pollando dum la intermilita periodo kiel la Ĝenerala Juda Laborsindikato en Pollando, fariĝante grava, se ne la ĉefa, politika potenco ene de la pola judaro. Bundistoj aktivis en la kontraŭnacia lukto kaj multaj el ties membroj estis mortigitaj dum Holokaŭsto. Post la milito, la Internacia Juda Laborsindikato, pli konvene la "Monda Kunordiga Konsilio de la Juda Laborsindikato", estis fondita en Nov-Jorko, kun filiaj grupoj en Argentino, Aŭstralio, Kanado, Francio, Israelo, Meksiko, Britio, Usono kaj aliaj landoj.

Kritiko 

Multaj kontraŭuloj de socialismo (kiel ekzemple Friedrich Hayek, Milton Friedman) kaj filozofioj (kiel ekzemple Ayn Rand, Leo Strauss) ekestis. Kritiko povas esti dividita en tri ĉefajn aspektojn: politika, ekonomia kaj morala.

Politike 
La koncentriĝo de aŭtoritato kaj mono en la manoj de la registaro kondukos al la neado de politika libereco, ĉar la registaro ne permesos subfosan aŭ kritikan agadon sub ĝi. Ekzemple, ĝi ne permesos radioelsendon (apartenantan al la socialisma registaro) kiu subtenas kapitalismon, ne financas tiajn kampanjojn ktp. En kapitalisma lando, aliflanke, radio estas en privataj manoj kaj publikigos kion ajn ĝi volas laŭ merkatbezonoj  (aŭ pli reale, laŭ le deziroj de ĝiaj posedantoj kaj redaktoroj).

Ekonomie 
Baze de la socialisma ideo la homo laboras por la bonfarto de la tuta komunumo kaj ne nur por si (laboras por la bonfarto de la socio kaj la socio prizorgas lin reen); sed por la pensmaniero de tiuj, kiuj kontraŭas la socialisman ideon, homo faros nenian penon se ne rekompencita laŭ sia reala kontribuo. Malgraŭ tio en la plej multaj landoj, kiuj administras ekonomiojn bazitajn sur ia versio de socialdemokratio, ekzistas socie kaj politike interkonsentita mekanismo por certa distribuado de riĉeco en la formo de progresiva enspezimposto.

Ayn Rand aludis ĉi tion en sia libro Atlas Shrugged kiam ŝi nomis registarojn kiuj ŝtatigis ekonomiajn aktivaĵojn kiel "rabistoj". Ŝia libro konsideras la personan kreivon de la individuo kiel kolono de socio, kaj ilustras kiel la potenco de socio kaj prospero devenas de individuoj kun kreiva kapablo kaj potenco, kaj ke socio kiun tiuj individuoj forlasos - malfortiĝos, sinkos kaj eĉ kolapsos tute.

Morale 
Krome, estas multaj kiuj konsideras socialismajn karakterizaĵojn kiel ŝtatigo kaj la forkapto de potencoj fare de la ŝtato kiel devigo kaj morala maljusto - kaj ke socialismo signifas ne helpi aliajn, sed devigi la konduton de individuoj kiel predikata de la registaro - ĉi tio baziĝas sur la (senbaza) supozo, ke la registaro havas la moralan aŭtoritaton determini por la individuo, en kio lia mono estos investita.
En kapitalisma ŝtato ne estas malpermeso provizi helpon aŭ servojn laŭ privata iniciato kaj libervole. Kontraste - en socialisma ŝtata financado por la multaj areoj pri kiuj respondecas la registaro estas deviga. Laŭ ekonomikisto Walter Williams, same kiel preni monon de unu persono por helpi alian estus ankoraŭ konsiderata ŝtelo (malmorala), se la ŝtato prenas monon por ĉi tiuj celoj ĝi estas konsiderata maljusto.

Empirie 

Socialdemokratioj (kiel Norvegio, Svedio, Danio, Finnlando, Francio, ktp.) sukcesis redukti malegalecon kaj konservi sian evoluantan ekonomion. Tamen iuj argumentas, ke tiuj landoj estas pli emaj al kapitalismo ol al socialismo (ekz. Ben Shapiro, Lars Lecke Rasmussen, iama dana ĉefministro) .

Enspezaj diferencoj en socialdemokratioj estas multe pli malgrandaj ol en pli kapitalismaj landoj (26,6 poentoj en pli da socialdemokratioj kompare kun 41,08 en pli kapitalismaj landoj).

La kooperativa movado en la mondo, kiu rekomendas la alprenon de la formo de publika proprieto de laboristoj en fabrikoj kaj kompanioj, kiu estas unu el la formoj de proprieto en socialisma ekonomio, estas konsiderata kiel tre sukcesa movado tra la mondo, ĉar hodiaŭ estas pli malpli unu miliardo da homoj kiuj membriĝas en kooperativoj (kompare kun 268 milionoj en 1971) kaj la plej sukcesa ekzemplo de fabriko kies firmaoj estas posedataj de la laboristoj estas la Mondragon Koopera Korporacio en Eŭskio en Hispanio. En ĉi tiu kooperativo la enspezaj breĉoj estas multe pli malaltaj ol en paralelaj kapitalismaj firmaoj, la minimuma salajro en la kooperativo estas 13 procentoj pli alta ol la meza salajro en Hispanio (USD$32,000 jare, proksime al $2,700 monate) kiam la plej multaj laboristoj en Hispanio enspezas sub ĉi tiu enspezo, kaj estas granda zorgo pri la bonfarto de laboristoj .

Kontraste, socialismaj reĝimoj, kiuj ne estas socialdemokrataj, kondukis al negativaj kaj eĉ katastrofaj rezultoj sur la homa kaj ekonomia niveloj. Komunista regado en Sovet-Unio, Ĉinio sub Mao kaj Nord-Koreio kaŭzis amasmortojn, ĉu pro malsatego aŭ genocido (sendistinga amasmurdo de homgrupoj konsiderataj opoziciaj al la reĝimo) kun la celo de eliminado de opozicio al la registaro. Krome, landoj kiuj moviĝis al socialismo, kies reĝimo ne estas demokrata, kiel Venezuelo sub Chavez kaj Maduro, ties ekonomio plimalboniĝis ĝis senprecedenca malalto kaj la reĝimo komencis perfortan subpremon.

Tamen en kapitalismaj ekonomioj la averaĝa kresko de la malneta enlanda produkto estas pli alta . Tiel, ekzemple, la datumoj de la Monda Banko malkaŝas, ke en la malpli kapitalismaj landoj (landoj kun malmulte da ekonomia libereco) estas malpliiĝo de la MEP, kompare kun pliiĝo en la pli kapitalismaj landoj .

Simila korelacio inter la vivnivelo kaj la grado de kapitalismo de lando troviĝas ankaŭ en aliaj datumoj. Estas klara korelacio inter vivdaŭro kaj la grado de kapitalismo de lando ; kaj kun la enspeznivelo de la plej malriĉaj dek procentoj en la lando, ĉe la alfabeteco, Infana mortindico (inversa korelacio), Infanlaboro (inversa korelacio), aliro al akcepteble kvalitaj trinkakvo, korupto (inversa korelacio), nigra merkato (inversa korelacio) kaj la indico de homa disvolviĝo de Unuiĝintaj Nacioj .

Krizo de la fino de la 20-a jarcento skuis la movadon socialismon. Nuntempo de Alimondismo, kien, kiel kaj kia socialismo estas demandoj kiuj vekas polemikojn.

En la 21-a jarcento, en multaj okcident-eŭropaj landoj la kategorioj inter politikoj de socialismo kaj kapitalismo fakte malklariĝas kaj ne plu eblas fari dikotoman dividon inter landoj.

Ekzemplo de malklariĝo de kategoriaj limoj troviĝas en la indico de ekonomia libero, kiu analizas ekonomian liberecon per 12 indicoj. Inter la diversaj indicoj estas la grado de protekto de privata proprieto, la risko de eksproprietigo kaj ŝtatigo de proprieto, la imposta ŝarĝo trudita al individuoj kaj kompanioj, la analizo de la facileco komenci privatan entreprenon, la rigideco de laborleĝoj, kaj libera interŝanĝo. Laŭ ĉi tiu indekso (en 2018), socialdemokrata Svedio ricevis poentaron de 76,3, dum la kapitalisma Usono ricevis poentaron de 75,7.

Kulturo de socialismo 
Vidu Socialisma realismo kaj Laborista movado

Famaj socialistoj

Politikistoj

19-a jarcentaj 
 Jules Guesde el Francio
 Pablo Iglesias el Hispanio
 Paul Lafargue 
 Ferdinand Lassalle
 William Morris

20-a jarcentaj 
 Jean Jaurès
 Roza Luksemburg
 David Lloyd George
 Eugene Debs
 James Ramsay MacDonald
 Clement Attlee
 Lenin
 Stalin
 Mao Zedong
 Jacobo Árbenz, Prezidanto de Gvatemalo (1951-1954)
 Salvador Allende, Prezidanto de Ĉilio (1970-1973)
 Willy Brandt kaj Helmut Schmidt el Germanio
 David Ben-Gurion el Israelo
 Jawaharlal Nehru, el Barato 
 Léopold Sédar Senghor 
 Olof Palme el Svedio.
 Mikhail Gorbachev
 Tony Benn
 Bernard Friot

21-a jarcentaj 
 Diane Julie Abbott
 Jeremy Corbyn
 Bernie Sanders 
 Alexandria Ocasio-Cortez
 Michelle Bachelet, Prezidanto de Ĉilio (2006-2010; 2014-2018)
 Gabriel Boric Prezidanto de Ĉilio (2022-)

Verkistoj kaj pensuloj 

 Karl Marx
 Friedrich Engels
 Albert Einstein
 Bertrand Russell
 Howard Zinn
 Walter Reuther
 Margaret Sanger
 Cesar Chavez
 Martin Luther King
 Aneurin Bevan
 Naomi Klein

Bibliografio en Esperanto 
Laŭ EdE-S

Socialismo: ĝia ideologio kaj realigo. - De S. Chazan. 1933, 48 p. „Kontraŭ la revolucia socialismo, li estas adepto de la evoluismo, emfazante, ke la socialismo estas ne nur ekonomia, sed ankaŭ morala problemo, por la efektivigo oni bezonas ĝeneraligon de l'altruista moralo.“ (xy, „Lingvo-Libro“, l934, p.: 26.)

Vidu ankaŭ 

 Socia movado
 Kapitalismo
 Komunismo
 Afrika socialismo
 Anarki-komunismo
 Komunista partio
 Politika maldekstro
 Socialliberalismo
 Socialismo de la 21-a jarcento
 Ĉartismo
 Socialista Internacio
 Kulturo
 Rigardante Malantaŭen
 Pariza komunumo
 Sovetunio
 Atingoj de socialismo en Sovetunio
 Rusa revolucio
 Malvarma milito
 Orienta bloko
 Internacia Socialista Estraro
 Fera Leĝo de Salajroj - Minimuma salajro
 Germana Progrespartio

Notoj