alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Sauda

Sauda [seŭda] (laŭ norena verbo sjoða "boli") estas komunumo kaj urbeto de Norvegio. Ĝi apartenas al la departemento Rogaland kaj al la historia regiono Ryfylke.

 Enloĝantaro: 5200 (je jaro 2000), malkreskanta
 Administra centro: Sauda
 Vivtenaĵoj: Feraloja Fabriko de Eramet, sociaj servoj, skiturismo, progresantula lernejo, malsanulejo
 Vidindaĵoj: Belegaj montoj, bonaj vagadpadoj; Zinkminejoj de Allmannajuvet; Renovigita tradicia Bieno de Hustveit
 Famaj Sauda-anoj: Kjartan Fløgstad, Bjørn Eidsvåg, Reidar Brendeland

Eksteraj ligiloj 
  ()
 Saudanett
 Sauda.org 
 feria kaj libertempa informejo

Komunumoj de Rogaland
Urboj de Norvegio
Serba Respubliko

Atentu: Ne konfuzenda kun Serbio
La Serba Respubliko, nomata ankaŭ Respubliko Serba (serbe Република Српска/Republika Srpska), estas unu el la du partoj de Bosnio kaj Hercegovino, kiuj ekestis per la Interkonsento de Dayton (la alia estas la Federacio Bosnio kaj Hercegovino). Ĝi ampleksas preskaŭ unu duonon de la tuta Bosnio kaj Hercegovino. Ĝia ĉefurbo kaj administra centro estas Banja Luka.

La areo de la Serba Respubliko estas 25.053 km², tio estas precize 49 % de la teritorio de Bosnio kaj Hercegovino. Ĝi konsistas el du partoj, unu en la nordo kaj unu en la oriento de la lando. La du partojn ligas la koridoro de Brčko, kiu apartenas al la du landopartoj komune kaj estas administrata rekte de la ŝtato Bosnio kaj Hercegovino. Eksteraj limoj estas kun Kroatio, Serbio kaj Montenegro.

Laŭ takso de 2006 la respubliko havis 1,5 milionojn da loĝantoj. Ĉar granda parto de la bosnianoj kaj kroatoj foriris, nun 92 % de la loĝantaro estas serboj.

Oficialaj lingvoj estas la bosna, kroata kaj serba lingvoj; la serba foje estas skribata ne per cirilaj, sed per latinaj literoj.

La flago montras la tut-slavajn kolorojn ruĝan, bluan kaj blankan, kiel la flago de Serbio, sed sen ties enmetita blazono.

Urboj 
 Urboj en la norda parto:
 Banja Luka (administra centro kaj plej granda urbo)
 Prijedor
 Doboj
 Tesliĉ
 Kozarska Dubica (iam Bosanska Dubica)
 Novi Grad/Bosanski Novi
 Mrkonjić Grad
 Bosanska Gradiška
 Prnjavor
 Laktaši
 Šipovo
 Kozarac
 Derventa
 Bosanski Šamac
 Modriča
 Bosanski Brod
 Urboj en la orienta parto:
 Istočno Sarajevo (kun Istočno Novo Sarajevo kaj Pale)
 Trebinje
 Zvornik
 Bijeljina
 Foča
 Višegrad
 Nevesinje
 Srebrenica

Esperanto-vivo 
En la Serba Respubliko estas du Esperanto-societoj, po unu en Tesliĉ kaj Banja Luka, kaj kelkaj esperantistoj en aliaj lokoj.

Bildaro

Eksteraj ligiloj 

 http://www.vladars.net 
 http://www.rtrs.tv 
 http://www.predsjednikrs.net 
 http://www.mvp.gov.ba/HTML/Bos/O_bosni.htm

Vidu ankaŭ 
 Administra divido de Bosnio kaj Hercegovino
Sark

Sark  () estas insulo en la Manika markolo, apartenante al la brita krono, manikaj insuloj. Ĝi situas 10 km oriente de Guernsey kaj estas dividebla je du partoj: norde situas la Granda, sude la Malgranda Sarko. La du partojn interligas 90m-longa terkolo (La Coupée), kiu larĝas nur 2 m. Ĝia areo estas 5,5 km² (kun Brechou, kiu estas en privata posedo kaj dividas ĝin de la Granda Sarko la malgranda Le Gouliot-markolo). 

Sark estas ebenaĵo kun maksimuma alto de 114 m, kun belega apudborda rokaro. Creux Harbour situas en la orienta parto kaj ligas ĝin 2 tuneloj (konstruitaj en 1588 kaj 1868) al interno de la insulo. La dua haveno (La Maseline) de la insulo estis malfermita en 1949.

La insulo aperis en la historio unuafoje en la legendo de St. Magloire (6-a jc.), poste kiel donaco de Konkera Vilhelmo al abatejo de Mont-Saint-Michel (ĉ. 1040). Unu jarcenton poste, ĝi estis posedaĵo de la Vernon-familio, moŝtoj de Néhou, kiuj igis la klostron St. Magloire parto de la abatejo Montebourg. Ĝi estis konfiskita en 1204 de Richard de Vernon kaj transprenis ĝin la angla krono. 

En la 13-a jarcento, insuloj de Sark kaj Alderney estis regata komune, poste Sarko estis regata fare de reĝa komisiito. La insulon okupis la francoj en 1549, poste posedis ĝin flamanda pirato. Ĝi estis por mallonga tempo posedaĵo de Karlo la 5-a germana-romia imperiestro, poste reokupis ĝin la francoj, sed en 1558 ĝi iĝis denove angla posedaĵo. Por obstakli, ke ĝi estu setlejo de piratoj, la 6-an de aŭgusto de 1565, reĝino Elizabeta la 1-a donacis la posedrajtojn al Hélier de Carteret, reganto de Jersey-insulo. La Carteret-familio ĝis 1732 posedis ĝin, poste la insulo ŝanĝis plurfoje la posedantojn. Inter 1927 kaj 1974 posedis ĝin Sibyl Hathaway, poste heredis ĝin ŝia filo Michael Beaumont kiel 22-a reganto (seigneur). 

La reganto nomumas la ĉefjuĝiston, kiu direktas la lokan instancon, konsistantan el 40 luantoj kaj 12 reprezentantoj. La reganto havas vetoon pri la leĝoj, sed tiun decidon povas neniigi la reĝa juĝistaro de Guernsey-insulo. 

Sark apartenas administracie al la voktujo Guernsey. Laŭ bezone kaj kontraŭ kompenso, la polico de Guernsey servas. Sur vojoj de Sark estas malpermesita uzo de veturiloj. La nombro de la hundoj estas reguligita, nur la reganto (seigneur) rajtas posedi hundinon. 

La loĝantoj okupiĝas pri laktomastrumado, agrikulturo, ĝardenkulturo. 

La turistoj vizitas la insuloj plej ofte je unu tago en kadro de ekskurso.

Bildaro

Eksteraj ligiloj 
 Oficialaj paĝoj de la insulo 
 Turismaj pagoxj pri la insulo 
 Specimena artikolo anglalingva pri Sark

Manikinsuloj
Insuloj de Britio
Sakramento

Sakramento estas rito de kristanismo, kiu donas la "gracon" de Dio al kredanto. Graco estas potenco de Dio, kiu helpas la kredantojn akiri aŭ reestabli la dian amikecon kaj la sintenojn de Jesuo Kristo. Sakramento ofte ankaŭ markas ŝanĝon de stato.

En ortodoksismo la sakramentoj estas nomata la misteroj (la greka vorto por la latina sacramentum).

Laŭ katolikismo, sakramento estas metafore difinita ankaŭ "kanalo de graco". Ĉiu sakramento agas ne simbole sed konkrete kaj reale per la dia interveno, ne do per iu aŭtomata kaj magia rezulto. La sakramento estas valide konfekciita de la administranto kiu intencas realigi kion intencas reli la Eklezio. Ĉiu el la sep sakramentoj havas sian eblan administranton: por la bapto, kiu ajn (eĉ nekredanto) kiu intencas agi laŭ la intenco de la Eklezio, por geedziĝo la samaj edzoj, por la aliaj kvin la ordinita sacerdoto (kiel instrumento). Por la ricevanto la efiko, ku ĉiam estas nevidebla verko de Kristo, dependas ankaŭ de lia, kiam postulita, intima disponebleco, kaj neniam de la sankteco aŭ malsankteco de la administranto, nome tio okazas ex opere operato. Ĉar homo estas laŭ naturo emas al la pekado kaj pene inklinas al la sankteco, la helpo de la sakramentoj necesas por resti aŭ reakiri aŭ kreski en la dia amikeco kaj eviti la perdon de la amikeca kontakto kun Jesuo Kristo: kondiĉo tia kiu ktime estas nomata infero.

Kutime kaj esence, en ĉiuj kristanaj konfesioj praktikantaj tiujn ritojn, la sakramentoj havas materion (akvo, vino, oleo, pano, ekstera manifestado de sia volo) kaj formulon de vortoj: en la bapto, ekzemple ("En la nomo de la Patro...") kaj akvo. Por fari la sakramenton, la administranto aplikas la materion al la kredanto per la formulo. La pekeco aŭ sankteco de la administranto mem ne gravas al la efiko de la sakramento - li nur estas la instrumento kiu, se plu uzi la metaforan esprimon rilate diajn transcendentaĵojn, malfermas la kanalon inter Dio kaj homo, ne estante mem la kanalo. Kiel la enkarniĝo de Jesuo Kristo la materia korpeco kaj la nevidebla dieco kuniĝas, tiel ankaŭ en la sakramento kombiniĝas la materia elemento kun la dia sindonacemo.

Ortodoksismo (neoficiale) kaj katolikismo (oficiale) rekonas sep sakramentojn.

El la Katekismo de la Katolika Eklezio:
 bapto
 konfirmacio
 komunio
 konfeso
 matrimonio (geedziĝo)
 ordinacio
 unkto

Ofte laŭ protestantismo, sakramento ne estas vidata la efektiva donaco de graco, sed kiel simbolo de la dia graco. Pro tio, celebro de sakramento ne estas realiganta sed nur simbolanta, tial kutime ne estas bezonata administro, krom en la bapta rito.

Protestantoj kutime rekonas la bapton; Eŭkaristio kun komunio kaj ankaŭ diversforma konfeso estas kultataj de Luteranismo. Sed eĉ en tiu kazo la koncepto pri Eŭkaristio kaj komunio ne tute koincidas kun tiu de katolikoj kaj ortodoksuloj.

Referencoj

Vidu ankaŭ 
 Krismo
 Sacerdoteco
 Unua komunio

Kristanismo
Kristana kultado
Saaremaa

Saaremaa (,  kaj , , ) estas estonia insulo kaj la plej granda insulo de la insularo inter la Balta maro kaj la Riga-golfo. Ĝi havas la areon de  kaj loĝantaron de ĉirkaŭ  homoj.

La insulo estas plata kun forte tranĉita bordo, konsistanta el kalkŝtono kaj dolomito. Plimulto de la insulo estas marĉa, la aliajn rokajn aŭ neproduktemajn grundojn kovras malriĉa arbustaro, kelkfoje pinarbaroj. Sur nordaj kaj okcidentaj partoj de la insulo altiĝas montetoj, dum la orientaj kaj sudaj regionoj estas plataj kaj pli kultiveblaj.

Karujärv (estone "Ursa lago") estas lago, kiu situas en okcidenta parto de la insulo Saaremaa, en distrikto Lääne-Saare. Ĝi estas la plej granda lago sur la insulo Saaremaa kaj la 13-a laŭ grandeco en Estonio.

La insulon konkeris en 1227 la Ordeno de Glavaj Fratoj, kiu fondis tie episkopejon. Ĝi estis posedaĵo de Danio (ekde 1559), Svedio (ekde 1645), poste de Rusio (ekde 1721) kaj fine de Estonio (1918). Ĝia plej granda komunumo estas Kuressaare (pli frua Kingissepa) sur la suda parto. Oni povas vidi tie la solan mezepokan fortikaĵon de la Baltmara regiono.

Saarema kaj la najbara Muhumaa estas interligataj per diga vojo. Ambaŭ insuloj kune konsistigas la estonan distrikton Saaremaa.

Referencoj

Eksteraj ligiloj 

 pri Saaremaa, estone

Geografio de Estonio
Insuloj en Estonio
Distriktoj de Estonio
Insuloj en la Balta maro
Saaremaa
Skrablo

Skrablo (angle Scrabble) estas krucvortludo por du ĝis kvar personoj. Per tegoletoj reprezentantaj literojn de diversaj valoroj estas farataj sur la tabulo vortoj, kiuj estas interligendaj kiel ĉe krucvortenigmo. Estas atingendaj kiom eble plej multaj poentoj pere de lerta eluzado kaj kombinado de la litervaloroj kaj la premitabuleroj. En 121 landoj jam vendiĝis pli ol 100 milionoj da ekzempleroj de la ludo en 29 diversaj lingvoj (inkluzive de Esperanto).

Historio de la angla versio 

Alfred M. Butts, usona arkitekto, inventis Skrablon en 1948.
Li volis krei ludon, kiu dependus duone de bonŝanco, kaj duone de kapablo de la ludanto.
Originale, li inventis ludon Lexico, en kiu ludantoj kreas vortojn sen tabulo, kaj la nombron de la unuopaj literoj li derivis de la literfrekvencoj en la gazeto New York Times.
Poste, la ludo ĝisevoluis al Criss-Crosswords, en kiu oni komencas ludi enmetante vorton en la supran-maldekstran angulon de la tabulo.
Ankaŭ, tiam ĝi ankoraŭ ne enhavis specialajn tabulerojn por obligi poentarojn.
Je la 16-a de decembro 1948, oni elektis la nomon Scrabble kiel nomon por la angla versio.

En 1953, la ludo disvastiĝis al Aŭstralio kaj Britio.
La unua mondkonkurso okazis en Londono en 1991 (la dua poste en Novjorko en 1993). Hodiaŭ la rajtoj al la ludo apartenas al Hasbro en Usono, kaj al Mattel en Britio.

Esperanta versio 
Inter la jaroj 2002 kaj 2018 ludeblis Skrablo en Esperanto per retejo starigita de Clayton Smith ĉe skrablo.ikso.net (programita en Ĝavo).

Kiel anstataŭaĵoj proponiĝas nun la ludoj Vortludo kaj 7literoj, kiuj ambaŭ ludeblas per saĝtelefonoj kaj la dua ankaŭ en komputila retumilo.

Litervaloroj 

! Litero !! valoro !! nombro 
|-----
| A || 1 || 8 
|-
| B || 4 || 2 
|-----
| C || 4 || 1 
|-
| Ĉ || 4 || 2
|-----
| D || 2 || 3 
|-
| E || 1 || 8 
|-----
| F || 3 || 2
|-
| G || 3 || 2
|-----
| Ĝ || 3 || 2 
|-
| H || 8 || 1 
|-----
| Ĥ || 10 || 1 
|-
| I || 1 || 8
|-----
| J || 2 || 3 
|-
| Ĵ || 10 || 1 
|-----
| K || 2 || 4
|-
| L || 1 || 4
|-----
| M || 2 || 4 
|-
| N || 1 || 6 
|-----
| O || 1 || 8
|-
| P || 2 || 3
|-----
| R || 1 || 6
|-
| S || 1 || 6
|-----
| Ŝ || 4 || 1
|-
| T || 1 || 4
|-----
| U || 1 || 4
|-
| Ŭ || 8 || 1
|-----
| V || 3 || 2
|-
| Z || 5 ||1
|-----
|colspan='2'| Ĵokero || 2
|}

Vidu ankaŭ 
 Anagramo
 Vorto-Mozaiko
Vortludo (saĝtelefona ludo)

Literaturo 

 Skrablo esperantiĝas – artikolo de Dafydd ap Fergus en La Ondo de Esperanto 6/2003 (104)
 Skrablo: vortludo populara, tamen iom ĥaosa – artikolo de Hoss Firooznia por Usona Esperantisto (2018)
 Vortludo “Vortludo” ne permesas miaŭindon – artikolo en Libera Folio (2019)

Eksteraj ligiloj 
 Vortludo  – Skrablo en Esperanto por saĝtelefonoj
7Literoj – Skrablo en Esperanto por saĝtelefonoj aŭ retumilo
 Skrablo en Esperanto – la ne plu ludebla retejo de Clayton Smith
 Dissendolisto Skrablo – ĉesis funkcii en 2020; 

 
Tabulludoj
Vortaj ludoj
Schellenberg

Schellenberg (germana prononco ŜELlenberk) estas la aree plej malgranda komunumo de Liĥtenŝtejno.

Geografio

La komunumo troviĝas tute en la nordo de la lando. Ĝi situas relative alte kun meza alteco de 626 m s.m.. De Schellenberg oni havas bonan belvidon super la tuta Rejnvalo. La vilaĝo havis 1029 loĝantojn je la 31-a de decembro 2007. La areo de la komunumo etendiĝas sur 3,5 km².

Trafiko
Schellenberg situas flanke de la gravaj trafikvojoj. La komunumo estas konektita kun la publika trafikreto per buslinio al Gamprin-Bendern.

Historio
En Schellenberg ekzistas homaj setlejoj jam ekde la 3-a jarmilo a.K.. En la supra Isarvalo troviĝis la familia sidejo de la Senjoroj de Schellenberg. Sur la monto Eschnerberg, kiu hodiaŭ portas la nomon de ilia familio, ili konstruis la kastelon Alt-Schellenberg.

Princo Johann Adam Andreas von Liechtenstein (n. 1657; m. 1712) akiris en la jaro 1699 la imperiliberan Senjorujon Schellenberg.

Vidindaĵoj 

 Monaĥinejo
 Biedermann-Domo
 Du kastelaj ruinoj
 Monumento pri rusoj
 Erar-ŝtono
 Paroĥa kirko
 Kapelo de Sankta Georgo

Referencoj

Eksteraj ligiloj

Oficiala retejo de la komunumo Schellenberg
Supra Voltalando

Supra Voltalando estis inter 1960 kaj 1984 la nomo de la posta ŝtato Burkino.

Historio 
Franca Supra Voltalando aŭ pli simple Supra Voltalando ( ) estis kolonio de la Franca Okcidenta Afriko establita la 1-an de marto 1919, el teritorioj kiuj estis parto de la kolonioj de Supra Senegalo kaj Niĝero unuflanke kaj de Eburbordo aliflanke. Tiu kolonio estis nuligita la 5-an de septembro 1932, kaj ties partoj estis administrataj de Eburbordo, Franca Sudano kaj Niĝero.

Post la Dua Mondmilito, nome la 4-an de septembro 1947, la kolonio estis restaŭrita kiel parto de la Franca Unio, kun siaj antaŭaj limoj. La 11-an de decembro 1958, ĝi estis rekonstituita kiel memrega Respubliko de Supra Voltalando ene de la Franca Komunumo, kaj post du jaroj nome la 5-an de aŭgusto 1960, ĝi akiris kompletan sendependon. La 4-an de aŭgusto 1984, la nomo estis ŝanĝita al Burkina Faso respektive Burkino.

La nomo Supra Voltalando indikas, ke la lando enhavas la supran parton de la rivero Voltao. Tiu rivero estas dividita en tri partoj, nome Nigra, Blanka kaj Ruĝa Voltaoj.

Eksaj respublikoj de Afriko
Historio de Burkino
Franca Okcidenta Afriko
Eksaj kolonioj de Francio
Eksaj kolonioj en Afriko
Franca koloniado en Afriko
Rilatoj de Burkino kaj Francio
Administraj unuoj fonditaj en 1958
Administraj unuoj malfonditaj en 1960
Administraj unuoj malfonditaj en 1984
20-a jarcento en Burkino
Saksio-Anhalto

Saksio-Anhalto aŭ Saksujo-Anhalto estas federacia lando en la orienta parto de Germanio. Ĝia germana nomo estas Sachsen-Anhalt . Ĝi havas areon de 20 445 kvadrataj kilometroj kaj fine de  ĝi havis  loĝantojn.

Al Saksio-Anhalto limas la germanaj federaciaj landoj Brandenburgio (nordoriente), Saksio (sudoriente), Turingio (sudokcidente) kaj Malsupra Saksio (nordokcidente).

Geografio

Montoj 
En la okcidento de Saksio-Anhalto situas la mezalta montaro Harco. Tie troviĝas Brocken, kun 1.141,1 m la plej alta monto de la regiono.

Akvaĵoj

Riveroj 
La sekvaj riveroj trafluas Saksio-Anhalton per siaj tutaj aŭ partaj longoj:

Lagoj 
La plej granda natura lago nomiĝas Arendsee.

Urboj 
La plej gravaj urboj en Saksio-Anhalto estas:

Administra strukturo 

En Saksio-Anhalto ekde julio 2007 ekzistas 11 distriktoj (Landkreise, antaŭ tiu dato estis 21 distriktoj) kaj 3 eksterdistriktaj urboj.

distriktoj (Landkreise)

Eksterdistriktaj urboj 

 Dessau-Roßlau (DE)
 Halle (Saale) (HAL)
 Magdeburg (MD)

Vidu ankaŭ
 Fläming

Eksteraj ligiloj 
 http://www.stadtplandienst.de/sachsenanhalt.asp 
 http://www.stala.sachsen-anhalt.de/gk/fms/fms2b.htm 

 
Federaciaj landoj de Germanio
Sarlando

Sarlando ( ) estas federacia lando en la okcidento de Germanio, ĉe la limo kun Francio. Ĝi havas areon de 2 568 kvadrataj kilometroj kaj fine de  ĝi havis  loĝantojn.

Historio 

Kvankam Sarlando ĉiam estis loĝata de germanoj, ĝi dum du periodoj estis sub politika regado de Francio.

Sekve de la Traktato de Versajlo de 1920 ĝis 1935 la Sar-regiono estis, kvankam plu parto de la Germana Regno, laŭ internacia juro administrata de la Ligo de Nacioj, praktike de Francio. Post referendumo en 1935 ĝi estis reunuigita kun (tiam nazia) Germanio.

De 1945 ĝis 1957 la Sar-regiono (iomete pli granda ol antaŭe) estis denove administrata de Francio. La ĉefministroj de Francio kaj Germanio, Pierre Mendès-France kaj Konrad Adenauer, interkonsentis doni al ĝi statuson de sendependa ŝtato, sed la loĝantaro en denova referendumo en 1955 malakceptis tion. Sekve de tio la Sarlando membriĝis al la Federacia Respubliko Germanio (jure 1957, plene efektive 1959).

Aliaj urboj 
 Homburg
 Kleinblittersdorf
 Merzig
 Neunkirchen
 Saarbrücken
 Saarlouis
 St. Ingbert
 St. Wendel
 Völklingen

Distriktoj 

La teritorio administra dividiĝas al ses distriktoj, el kiuj tiu de la landa ĉefurbo havas iom apartan statuson:

(la numeroj korespondas al la apuda skema mapo)

1  Distrikto Merzig-Wadern

2  Distrikto Sankt Wendel

3  Distrikto Saarlouis

4  Distrikto Neunkirchen

5  Regiona Ligo Saarbrücken

6  Distrikto Saarpfalz (Sarlanda Palatinato)

Vidu ankaŭ 
 Sarlanda Radio
 Universitato de Sarlando
 6099 Sarlando

Eksteraj ligiloj 

 oficiala retejo
 retejo de la sarlanda statistika oficejo
 Esperanto en Sarlando: retejo de Sarlanda Esperanto-Ligo

 
Federaciaj landoj de Germanio
Ŝlesvigo-Holstinio

Ŝlesvigo-Holstinio
( [ŝlesviĥ holŝtajn],
,
,
)
estas la plej norda federacia lando de Germanio, ankaŭ nomata "lando inter la maroj - Norda Maro kaj Balta Maro". Ĝi havas areon de  kvadrataj kilometroj kaj fine de  ĝi havis  loĝantojn.

Ŝlesvigo-Holstinio limas norde al Danio, sude al Hamburgo kaj Malsupra Saksio, kaj sudoriente al Meklenburgo-Antaŭpomerio.

Ĉefurbo estas Kiel, aliaj urboj estas Flensburg, Husum, Lubeko, Geesthacht, Schleswig.
Al Ŝlesvigo-Holstinio ankaŭ apartenas la insulo Helgoland.

Distriktoj (Kreise)

Eksterdistriktaj urboj

Eksteraj ligiloj 

 konciza historia skizo pri Esperanto en Ŝlesvigo-Holstinio (germane) 
 ĝeneralaj esperantlingvaj informoj pri la federacia lando 
 aktualaj esperantlingvaj novaĵoj el Ŝlesvigo-Holstinio 

 
Federaciaj landoj de Germanio
Supra Normandio

Supra Normandio -  [ot' normãdi'] - estas eksa administra regiono en nordokcidenta Francio, parto el historia Normandio.

Ĝi konsistas el du departementoj:
27 Eure
76 Seine-Maritime

Ĉefurbo de la regiono estas la urbo Rouen. Pliaj aparte gravaj urboj estas Le Havre kaj Evreux. ISO-kodo de la regiono estas FR-Q.

Ekde la 1-a de januaro 2016 la Supra Normandio estas kunfandigita kun la Malsupra Normandio par formi la regionon Normandio.

Vidu ankaŭ 
 Normandio
 Malsupra Normandio
 Metropolo Rueno-Normandio

 
Normandio, Supra
Sudo-Pireneoj

Sudo-Pireneoj, ( [midi' pirene'],  [mjeĉur pireneŭs]), estas regiono en suda Francio, proksime de la montaro Pireneoj kaj de Hispanio.

Kun  kvadratkilometroj ĝi estas la plej vasta franca regiono, sed havas nur  loĝantojn. Ĝi konsistas el jenaj ok departementoj: Ariège, Aveyron, Haute-Garonne, Hautes-Pyrénées, Gers, Lot, Tarn, Tarn-et-Garonne.

La ĉefurbo estas Tuluzo (Toulouse), aliaj gravaj urboj Tarbes, Auch, Albi, Montauban, Cahors, Rodezo kaj Foix. ISO-kodo de la regiono estas FR-N.

Vidu ankaŭ 

 Langvedoko
 Okcitana lingvo

 
Regionoj de Francio
Sardio

Sardio aŭ Sardujo (;  ) estas la dua insulo plej vasta el la Mediteraneo post Sicilio kaj aŭtonoma regiono de Italio. Krom la itala tie parolatas la sarda lingvo. Ekzistas ankaŭ lingvaj malplimultoj kataluna, en kaj apud Alghero, kaj ĝenova, en Carloforte kaj Calasetta.

Geografio

Fizika geografio 

Sardio havas surfacon 24 100 km² kaj estas la tria regiono post Sicilio kaj Piemonto pri plivastiĝo. Sen la apudaj insuletoj, kiuj ankaŭ estas parto de la regiono, la surfaco nur de la insulo Sardio estas 23 813 km² (dua loko el la mediteraneaj insuloj).

La teritorio konsistas el montoj kaj montetoj por la 80%, dume el ebenaĵoj por la 18,5%. La plej alta monto estas en montaro Gennargentu (Punta La Marmora, 1834m);  la plej vasta ebenaĵo estas Campidano.

La plej gravaj riveroj estas Tirso, Flumendosa kaj Coghinas.

La marbordoj etendiĝas por 1897 km kaj estas plejparte altaj kaj rokaj. 

Sardio ankaŭ estas ĉirkaûata de multnombraj insuletoj, el kiuj la plej vasta estas Sankta Antioko (ĉ. 109 km²).

Klimato 
La mediteranea klimato karakterizas Sardion. La urboj apude de maro ĝuas mildajn vintrojn, dume la someraj estas varmaj kaj sekaj, sed mildigata de maraj brizoj. Eĉ en la ebenaj internaj zonoj, la klimato estas mediteranea, kvankam la vintroj estas pli severaj kaj la someraj estas pli varmaj. En la centraj zonoj, la klimato registras intensajn termikajn variadojn, kun temperaturoj de -10 °C vintre, ĝis +41 °C somere. En la montaj masivoj neĝas kun temperaturo êc sub nulo, sed somere estas malvarmete ĉefe nokte. La precipitajoj estas neregulaj kaj sin koncentras de oktobro ĝis aprilo. La neĝo estas ofta super 500-600 m, ekstreme abunda super 1000 m.

Homa geografio 
La loĝantoj estas 1,64 milionoj, kun demografia denso 68 loğantoj en km².

Sekvas listo de la urboj kun pli ol 50 000 loĝantoj (ĝisdatigo: 2018).

Historio 

La unua signo de prahistoriaj homoj en Sardio datiĝas je 18 000 a.K. sed nur ĉ. en 9000 a.K. homoj alfluis en sufiĉa kvanto, alvenantaj transmare el la itala duoninsulo. En la 3-a jarmilo a.K. finiĝis en Sardio la ŝtonepoko; en tiu tempo ankaŭ alvenis nova popolo, eble de Grekio/Sicilio.

Dum la 2-a jarmilo a.K. estis en Sardio pluraj etnoj; kelkaj komencis konstrui ŝtonajn rondajn konstruaĵojn, ofte similajn al turoj, la nuragojn. Mallonge la fino de la sama jarmilo, alvenis en Sardion ankaŭ la Fenicoj.

La Sardiniaj Armitaj Fortoj (itale: Movimento Armato Sardo aŭ mallonge MAS) estis mallongdaŭra itala terorista organizo kun ideologio kiu subtenis socialismon kaj plenan sendependecon por la insulo Sardio.

Aliaj projektoj

Eksteraj ligiloj 
 Oficiala paĝaro de la regiona registaro
 Arkeologio kaj mallonga historio de Sardio
 Tipaj tradiciaj vestoj de Sardio
Samara

La vorto havas plurajn signifojn:
 Samara (urbo) estas urbo en Rusio
 Samara (rivero) estas rivero en Rusio
 Samara (rivero) estas rivero en Ukrainio
 Lada Samara estas rusia aŭtomobilo
 26922 Samara estas asteroido.
Saratov

Saratovo () estas urbo en Rusio, ĉefurbo de Saratova provinco. La urbo situas 858 kilometrojn al sud-oriento de Moskvo ĉe la alta bordo de Volgo.

Priskribo
La loĝantaro estis en jaro 1959 de 579 mil loĝantoj, dum en jaro 2002 ĝi jam estis de 873,1 mil loĝantoj.

Laŭlonge de Volgo la urbo okupas 34 kilometrojn. Ĝi estas ĉirkaŭita de montetoj (ĝis 250 metrojn altaj).

Saratovo estas grava kleriga kaj industria centro. En ĝi situas multaj fabrikoj (maŝinkonstruado, nafta kaj kemia industrio).

Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 63401.

La urbo estis fondita en 1590 kiel fortikaĵo por gardi komercistan vojon.

La interurba telefona kodo estas 8452, la enurbaj telefonnumeroj estas sesciferaj (en jaro 2005).

La loka tempo estas la sama kiel moskva tempo (en jaro 2005).

En la urbo estas fervoja stacio.

Famuloj 
Konstantin Fedin, verkisto
 Miĥail Ljvov
 Nikolai Gavriloviĉ Ĉerniŝevski

Esperanto en Saratovo 

En 1903 venis al Saratov Georgo K. Davidov, kiu tie fondis la unuan Esperanto-Bibliotekon, la fama Biblioteko de Davidov.

Vidu ankaŭ 
 Parko de de la Venko (Saratovo)

Bildoj

Eksteraj ligiloj 
 http://www.saratovmer.ru () - retejo de la administracio de Saratovo
 Саратовская Губерния () - Saratova gubernio
 http://www.saratoff.ru/?chap=history 
 http://www.saratov-digital.com
Smolensk

Smolensk () estas urbo en okcidenta Rusio, ĉefurbo de Smolenska provinco. Inter kelkaj aliaj urboj de Sovet-Unio ĝi estis post la Dua mondmilito nomumita "Urbo-Heroo".

Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 66401.

La urbo estis fondita kaj ekhavis statuson de urbo en jaro 862. Dum la mezepoko, la urbo apartenis al la komerca ligo Hanso. Ĝi nun membras en la asocio Nova Hanso.

La loka tempo estas la sama kiel moskva tempo (en jaro 2005).

La urbo estas ĉe supra parto de rivero Dnepr (Днепр).

En la urbo estas fervoja stacio (ekde 1868). La ĉefa linio estas Moskvo – Varsovio, kvankam ĝi estas historie ne la unua. La unua estis Orjol – Riga.

Historio 
La unua mencio de la urbo estas datita je 862 jaro. La urbo aperis pro la ekzistinta tiam komerca rivera vojo "el nordianoj al grekoj".

Smolensk, pro sia ĉelima situo, plurfoje devis roli kiel ŝildo de rusia ŝtato. Grandaj bataloj okazis apud ĝi dum la militiro de Napoleono en 1812 kaj dum la Dua mondmilito en 1941 (vidu ankaŭ artikolon Batalo de Smolensko (1943).

En jaro 1959 la urbo havis 160 mil loĝantojn.

La 10-an de aprilo 2010 ĉe Smolensk akcidentis la registara aviadilo kun pola prezidento Lech Kaczyński. Mortis ĉiuj 96 homoj kiuj flugis en la aviadilo por Celebrado de la 70-a datreveno de Soveta Krimo en Katin.

Konindaj personoj ligitaj kun Smolensk
 Aleksander Belajev
 Cirilo la 1-a
 Jurij Aleksejeviĉ Gagarin
 Miĥail Glinka
 Eduard Ĥil
 Grigorij Potjomkin
 Nikolaj Prĵevalskij

Ĝemelaj urboj 
Smolensk ĝemeliĝis kun jenaj urboj:

Bildaro

Eksteraj ligiloj 

 Live Smolensk: Smolenska Vikio

 
Urboj de Smolenska provinco
Hansourboj
Stavropolo

Stavropolo () estas urbo en Rusio, ĉefurbo de la Stavropola regiono. En 1935-1943 portis alian nomon — Voroŝilovsk (Ворошиловск).

 Loĝantaro:
 141 mil (1959);
 341,1 mil (2001).

Stavropolo kreskis el fortikaĵo, fondita ĉi tie en 1777. Dum mallonga tempo ĝi ricevis grandan influon kaj ekonomian potencon.

Ĝi havas statuson de urbo ekde jaro 1785.

Stavropolo estas unu el la unuaj urboj de Norda Kaŭkazio, kie ekfloris rusa kulturo. La unua teatro en la regiono, la unua publika biblioteko kaj la unua loka gazeto estis fonditaj en tiu urbo.

La urbo estas ĉe supra parto de rivero Taŝla (Ташла) (baseno de rivero Vostoĉnij Maniĉ (Orienta Maniĉ, Восточный Маныч)).

En la urbo estas fervoja stacio (ekde 1897) kaj flughaveno.

Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 07401.

La interurba telefona kodo estas 8652, la enurbaj telefonnumeroj estas sesciferaj (en jaro 2005).

La loka tempo estas la sama kiel moskva tempo (en jaro 2005).

Eksteraj ligiloj 
 Stavropolo fotas 

Urboj de Stavropola regiono
Saĥaleno

Saĥaleno aŭ  (Сахалин) estas azia insulo inter la Japana Maro kaj la Oĥotska Maro. Ĝi apartenas al Rusio kaj posedas gravajn provizojn de tergaso.

Ĝi situas proksimume je 143° E / 45-54° N, longas ĉ. 700 km kaj konsistigas propran provincon (oblast). Ĝia ĉefurbo estas Juĵno-Saĥalinsk (sud-saĥalena). La areo de Saĥaleno estas 76 400 km² kaj ĝi estas la plej granda insulo de Rusio kaj la 23a plej granda insulo en la mondo. Saĥaleno havas ĉirkaŭ 600 000 loĝantojn.

Ĝis 1875 la insulo ne apartenis oficiale al iu regno. Rusio utiligis la nordan parton, Japanio la sudan. La Traktato de Sankt-Peterburgo en 1875 atribuis al Rusio tutan Saĥalenon, al Japanio la Kurilojn.

La Traktato de Portsmouth, kiu en 1905 finis la rusan-japanan militon, atribuis al Japanio la teritorion sude de la 50-a latitudo, kiu proksimume duonigas Saĥalenon.

Je la 8-a de aŭgusto 1945 Sovetio deklaris militon al Japanio kaj okupis tutan Saĥalinon kaj la Kurilojn. En la Traktato de San-Francisko (1952) Japanio rezignis la suverenecon pri Saĥalino kaj granda parto de la Kuriloj.

Referencoj

Vidu ankaŭ 
 Insuloj en Rusio
Suda Kaŭkazio

Suda Kaŭkazio, oficiale Suda Kaŭkazujo, estas parto de Kaŭkaza regiono. Ĝi vastiĝas de Nigra Maro ĝis Kaspia Maro sude de Kaŭkazoj. Dum soveta epoko ĝia pli konata nomo estis Transkaŭkazio. La termino havis politikan sencon kaj montris ĝian situon rilate al la norda politika centro.

Tri sendependaj ŝtatoj troviĝas en la teritorio de Suda Kaŭkazio: Armenio, Azerbajĝano, Kartvelio, krom ili ankaŭ tri memproklamitaj kaj memregataj, sed neagnoskitaj teritorioj: Montara Karabaĥo (aŭ Arcaĥ), Sud-Osetio kaj Abĥazio.

Vidu ankaŭ 
 Norda Kaŭkazio
 Historio de Kartvelio
 Historio de Armenio
 Historio de Azerbajĝano
 Kaŭkaza biodiverseco-varmpunkto

Eksteraj ligiloj
Specoj de loknomoj

Loknomscienco > Speco de Loknomoj < Loknomo

Gramatika vidpunkto
Laŭ gramatika vidpunkto ekzistas 3 specoj de la loknomoj: (1) primitivaj, (2) derivitaj kaj (3) kunmetitaj. Tamen ne ĉiam eblas indiki ĝustan limon inter la 3 grupoj.

Primitiva loknomo

Primitiva loknomo estas vorto, kiu ne havas gramatikajn formantojn. Ofte ilia signifo ne estas konata pro longjaraĝo, pro malapero de nomanta popolo kaj ilia lingvo aŭ aliaj kaŭzoj. Ekzemple: Parizo (devenas de kelta tribnomo), Alpoj (signifas “monton” en kelta lingvo), Florenco (‘floranta” en latina lingvo), Gori (“monteto” en kartvela lingvo), k.c.

Derivita loknomo

Unu parto de loknomoj estas derivitaj kun aldono de prefiksoj kaj sufiksoj. Ĉiu loknomo estas produkto de iu certa lingvokolektivo, pro tio derivantaj afiksoj abundas. Kutime, tiuj formantoj mem ne havas apartan signifon. Ekzemple, sufikso -et formigas landnomojn en Kartvela lingvo (Poloneti, Espaneti, Bulgareti), -ia - en Latina lingvo (Polonia, Hispania, Bulgaria), -uj - en Esperanto (Polujo, Hispanujo, Bulgarujo); prefiksoj - za, - na, - pri; sufiksoj - ov (ev), - in, - ec kaj multaj aliaj estas tre produktivaj formantoj de loknomoj en la Rusa lingvo.

Kunmetita loknomo

Granda parto de loknomoj estas kunmetitaj de du aŭ multaj vortradikoj, tamen ne nepre de la sama lingvo. Ekzemple: nomo de Itala urbo Napoli devenas de greka nomo Neapolis, Nea - en greka lingvo “nova”, Polis - “urbo”; aliflanke: Portland estas kunmetaĵo de latina Portus - “haveno” kaj angla Land - “lando”, t.e. “lando ĉe la haveno”;

Kunmetitaj loknomoj estas: Montmartre – france: “monto de martiroj”; Beijing – ĉine: “norda ĉefurbo”, Beograd – serbe: “blanka urbo”, Düsseldorf, Saarbrücken, Hindukush, Pakistan, Budapest, k.a.

Formo

Laŭ formo oni distingas 3 grupojn de loknomoj.

Propra nomo

Normala loknomo estas vorto, kiu per si mem estas propra nomo: Parizo, Vieno, Portugalio, Hindustano, Alpoj, Zambezi, Helsinki, Mumbai.

Propra nomo kun priskribo

Kelkfoje propra nomo havas iaspecan priskribon, kiu estas parto de la nomo, kiel ekzemple: 
aŭ ordinara vorto: Nov-Jorko, Sud-Ameriko, Saint-Etienne, Altaj Tatroj, Bulonjo-ĉe-Maro;
aŭ propra nomo: Frankfurt-am-Main, Esch-sur-Alzette, Rostov-na-Donu.

Ĉe tiuj loknomoj oni ofte uzas adjektivojn -  nova (Nouvelle Caledonie, New Hampshire), malnova (Andorra la Vela), supra (Haut Atlas), malsupra (Nizhni Novgorod), orienta, okcidenta, meza, norda, suda, centra; prepoziciojn kun signifo ĉe, sur, apud, de.

Ordinara nomo kun priskribo

Toponimo ankaŭ povas esti ordinara vorto kun priskriboj. Siaflanke priskriboj estas 
aŭ propraj nomoj – Persa Golfo, Balkana Montaro, Ĝeneva Lago, Hinda Oceano, 
aŭ ordinaraj vortoj: Nigra Maro, Monto Blanka, Proksima Oriento, Flava Rivero, Norda Glacia Oceano.

Loknomscienco
Loknomoj
Skribarto

Skribarto laŭ vasta difino estas la arto uzi signojn por prezenti seriojn de agoj.  Iuj aŭtoroj rezervas la vorton skribo al parolskriboj, kaj aliajn specojn nomas notacioj.  Skribsistemoj, skribado, skribaĵoj kaj rilataj aferoj estas studeblaj laŭ multaj vidpunktoj.

Laŭ nuna scio, skribarto aperis unuafoje en la fruaj urbaj kulturoj de mezopotamio kaj Egiptio inter -4000 kaj -3000.  De tiam ĝis nun pluraj centoj da skribsistemoj uziĝis.

Studo laŭ konsisto de skribo 

 literoj kaj ĉiuj skribosignoj: ciferoj, interpunkcio, mienoj...
 ortografio - uzreguloj de la literoj
 aboco aŭ alfabeto - orda listo de signoj.

Studo laŭ rimedoj kaj procedoj de skribado 

 skribadarto - arto bele skribi
 presarto - meĥanika faro de skribaĵoj aŭ bildoj
 skribiloj - ĉiuj iloj por manskribo
 stenografio - arto noti laŭ la rapido de parolo
 transskribado kaj transliterado - adapto de skriboj al novaj notaĵoj

Studo laŭ rezultoj, laŭ dokumentspecoj 

 libroscienco aŭ bibliologio studas la materian konsiston de libroj (folifaldo, bindaĵo, enpaĝigo...)
 gravuroscienco aŭ epigrafiko studas skribaĵojn sur malmolaj materialoj (ŝtono, moneroj...)
 praskriboscienco aŭ paleografio studas skribaĵojn sur molaj materialoj (pergameno, papero...)
 papirusscienco aŭ papirologio studas antikvajn skribaĵojn sur papiroj alinome papirusoj.

Studo laŭ uzo de skribo kaj de dokumentoj 

 bibliografio kolektas la normitajn referencojn de dokumentoj
 bibliotekoscienco zorgas pri konservado kaj disponigo de eldonaĵoj
 eldonscienco studas kvante (bibliometrio) kaj kvalite (eldonhistorio) la eldonadon
 legosociologio kaj okaze etnologio studas, kiel homoj en la diversaj socioj efektive uzas legadon kaj skribadon.

Grafologio, branĉo de psikologio, priskribas la karakteron de homo laŭ la propraĵoj de lia skribostilo.  Ĝia scienca statuso ne tute firmiĝis.

skribo

Vidu ankaŭ 
 Skribaĵo
 Pasigrafio
 Transliterumo
 Tienreena skribo
 Brajlo
 Cifero
 Diakrita signo
 Ligaturo
 Tipografio
Signuno

Signuno estas kodo (ne lingvo mem) de Esperanto, elpensita de nenomita homo, kiu volas krei gestlingvon bazitan sur Esperanto kaj Gestuno. La manalfabeto havas gestojn por la ĉapelitaj literoj de Esperanto. La bazaj radikoj devenas de Gestuno.  

Signuno estis donita al la surda komunumo je la 15-a de decembro 2010.

Eksteraj ligiloj 
 Hejmpaĝo de Signuno
 Tradukileto por manalfabeto

Planlingvoj
Signolingvoj
Somerville (Masaĉuseco)

Geografio > Ameriko > Nordameriko > Usono > Masaĉuseco > Somerville

Somerville estas urbo en Orienta Masaĉuseco, Usono, tre proksime al Bostono kaj tuj apud Kembriĝo. Estas ĉirkaŭ 80.000 loĝantoj en Somerville.

La Urbon de Somerville regas Urbestro kaj 11-membra Magistrato. La Urbestro estas la Ĉefa Ekzekutiva Oficisto de la urbo, servas en la Lerneja Komitato, preparas la jaran buĝeton, kaj plenumas multajn aliajn urbajn devojn. La Magistrato kunvenas dufoje ĉiu-monate por diskuti urbajn aferojn kaj pritrakti novajn proponojn. La magistratanoj ankaŭ voĉdonas pri aferoj kiel la buĝeto kaj obligaciaj elspezoj. Publikaj kunvenoj okazas ofte por diskuti aktualajn temojn kaj formi komunajn solvojn.

Somerville estis fondita kiel urbeto en 1842 kaj kiel urbo en 1872.

Esperanto en Somerville 
En Somerville loĝas Rikardo KINNE.
 La TTT-ejo de Somerville en la angla http://www.ci.somerville.ma.us

Vidu ankaŭ 
 Universitato Tufts

Urboj de Masaĉuseco
Homa geografio

Homa geografio aŭ pli specife soci-ekonomia geografio estas unu el du ĉefaj partoj de geografiaj sciencoj, pristudas teritorian organizon de la socio en diversaj landoj, regionoj, lokoj. Ĝi dispartiĝas je:

 Ekonomia geografio;
 Socia geografio;
 Geografio de loĝantaro.

Socio-ekonomia geografio konsistigas la kernon de ĉiuj sciencaj geografiaj disciplinoj kaj direktoj, okupiĝantaj pri sociaj eventoj.

Ekonomia geografio pristudas specifaĵojn de la formado de teritoriaj-ekonomiaj strukturoj de mastrumado en diversaj landoj kaj regionoj. Ĝi dividiĝas je (1) ĝenerala, ekonomibranĉa (Geografio de Agrokulturo, Industrio, Transporto,Turismo k.c.), regiona Ekonomiaj Geografioj kaj Geografio de Monda Mastrumado.

Socia geografio pristudas spacajn procezojn kaj formojn de organizado de homvivo, antaŭ ĉio laŭ vidpunkto de kondiĉoj de laboro, ripozo, vivo, reprodukto de homoj. Ĝi estas ligita kun sociaj, demografiaj, ekonomiaj kaj aliaj esploroj.

Lingva geografio estas la subfako de homa geografio kiu studas la geografian distribuon de lingvo(j) aŭ ĝiaj konsistigaj elementoj.

Geografio de loĝantaro pristudas dislokigon kaj teritorian organizon de loĝantaro, ĝian lokon en procezoj de socia produktado kaj reciprokagon de la socio kun ĉirkaŭmedio. Geografio de Loĝantaro pririgardas en geografia aspekto diversajn problemojn, ligitan kun loĝantaro, ĝia nombro, strukturo, denso, dislokigo, teritoria formo (urba kaj kampara loĝantaro).

Vidu ankaŭ 
 Fizika geografio

Geografio
Samojeda grupo

La samojedoj estas grupo de popoloj en Urala lingvofamilio, parolantaj lingvon el la samojeda lingvaro. La etna grupo konsistas el nenecoj, selkupoj (vidu tekston pri la selkupa lingvo) kaj nganasanoj (vidu tekston pri la nganasana lingvo).

Enecoj 

 Nomoj: [f] Enets; [r] enci (malnova - jenisejaj samojedoj)
 Popolo en Tajmira aŭtonoma distrikto. Kvanto: ĉ. 200 homoj (1992).
 Lingvo: eneca.
 Kredantoj: ortodoksuloj.

Nenecoj 

 Nomoj: [m] hasova; [f] Nenetz; [r] nenci (malnova - samojedoj, jurakoj)
 Popolo en Arĥangelska, Tjumena kaj Krasnojarska regionoj ( Rusia Federacio). Totala kvanto: 34 mil (1992).
 Lingvo: neneca.
 Kredantoj: ortodoksuloj, parto de tradiciaj konfesoj.

Nganasanoj 

 Nomoj: [m] nja; [f] Nganassans; [r] nganasani
 Popolo en Krasnojarska regiono ( Rusia Federacio); 1,3 mil (1992).
 Lingvo: nganasana.
 Kredantoj: ortodoksuloj, parto de tradiciaj konfesoj.

Selkupoj 

 Nomoj: [f] Selkoups; [r] selkupi (malnova - ostjako-samojedi)
 Popolo en Rusia Federacio, Tjumena, Tomska kaj Krasnojarska regionoj; 3,6 mil (1992).
 Lingvo: selkupa.
 Kredantoj: ortodoksuloj.

Vidu ankaŭ 
 Samojedaj lingvoj
 Samojeda hundo

Eksteraj ligiloj 
 http://www.ethnologue.com/show_family.asp?subid=92737 
 http://www.britannica.com/eb/image?id=02030 
 http://wwwuser.gwdg.de/~mkatzsc/#SS 
 http://www.taimyr.ru/press/gazeta_t/04_02_2004/6_04.pdf 

 3
Saskaĉevano

Saskaĉevano estas la meza de la tri preriaj provincoj, inter Alberto kaj Manitobo, kaj inter la Nordokcidentaj Teritorioj kaj Usono (Montano kaj Norda Dakoto). Laŭ la stato de  en la provinco vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². 

La nuna ĉefministro de Brita Kolumbio ekde la  estas . La guberniestro, kiu formale reprezentas la britan monarkion, estas .

La nomo de la provinco, prononcata angle laŭ sistemo IFA , venas de la nomo de la rivero Saskaĉevano kies kria nomo kisiskāciwani-sīpiy (ᑭᓯᐢᑳᒋᐘᓂ ᓯᐱᐩ) signifas "rapide fluanta rivero".

Municipoj 
Plej grandaj municipoj laŭ loĝantaro

Historio 
La brito Henry Kelsey estis la unua blankulo, kiu vizitis "Saskaĉevanon", en 1690, kaj li pretendis la landon por la Kompanio de la Hudsona Golfo. Sed la franc-kanadano La Vérendrye konstruis komerc-postenojn en la Rivero Saskaĉevano en la jaro 1740. En 1754, Louis François de la Corne penis kultivi tritikon en la teritorio. Nuntempe, tritiko estas grava produkto de la provinco. Hodiaŭ estas 19.075 francparolantoj en Saskaĉevano.

Geografio 
 rivero Nord-Saskaĉevano
 lago Boacolago

Demografio 
Dum la gefiloj de Eŭropanoj konsistigas la plej grandan parton de la loĝantaro, indiĝenoj ankaŭ konsistigas signifan parton de la loĝantaro. Nur malmultaj saskaĉevananoj apartenas al nek unu grupo nek la alia.

Loĝantaro de Saskaĉevano depost 1901 

Etna deveno  

 Germana 28.6%
 Kanada 25.0% (ne aborigenoj, aparte listigitaj, sed tiuj kiuj malakceptas identifi sin laŭ etneco)
 Angla 24.5%
 Skota 17.9%
 Irlanda 14.5%
 Ukraina 12.6%
 Franca 11.4%
 Indiĝena 10.6%
 Norvega 6.3%
 Pola 5.3%
 Metisa 4.2%
 Nederlanda 3.4%
 Sveda 3.1%
 Rusa 2.9%
 Hungara 2.5%
 Aŭstra 1.5%
 Kimra 1.4%
 Usona 1.2%
 Rumana 1.1%
 Dana 1.0%
 Ĉina 1.0%

Vidu ankaŭ
 Saskaĉevana Partio

Eksteraj ligiloj 

  ()
 turisma retejo ()
 listo de kirkoj kaj kristanaj paroĥoj en Saskaĉevano ()
Soraba lingvo

La soraba lingvo (propralingve: Serbšćina) estas komuna nomo por du slavaj lingvoj aŭ variantoj parolataj en la oriento de Germanio, de la t.n. soraboj. La sudsoraba aŭ suprasoraba (hornjoserbšćina) estas precipe parolata en la regiono de la urbo Bautzen (sorabe: Budyšin), Meißen (sorabe: Mišno) kaj la nordsoraba aŭ malsuprasoraba (dolnoserbska rěc) estas plejparte parolata ĉirkaŭ la urbo Cottbus (sorabe: Chośebuz) Ĉirkaŭ 45.000 homoj parolas la suprasoraban kaj ĉirkaŭ 25.000 la malsuprasoraban, laŭ - konsentite - optimismaj taksoj.

La lingvo apartenas al la Hindeŭropa lingvaro, pli precize al la okcidentslava grupo de la slava lingvaro.

Parolareo 
La suprasoraba estas parolata en la regiono de Bautzen (sorabe: Budyšin) kaj la malsuprasoraba, ĉirkaŭ Cottbus (sorabe: Chośebuz).

Gramatiko 
Skribo: La soraba lingvo skribiĝas per latinaj literoj, kun iuj supersignoj, kies uzo similas al tiu en la pola lingvo (nome ć, ł, (d)ź) kaj ĉeĥa lingvo (č, š, ž).

La suprasoraba (hornjoserbšćina) konas sep kazojn. Sed la sepa kazo (vokativo) nur ekzistas ĉe la masklaj substantivoj en singularo. La malsuprasoraba (dolnoserbski) konas ses kazojn. Rimarkinde estas, ke krom la singularo kaj la pluralo ankaŭ ekzistas la dualo. La suprasoraba konas ĉe la verboj aoriston kaj imperfekton.

Hodiaŭa statuso 
La domina lingvo en la areo de la soraboj estis la germana dum jarcentoj. Ĉi tiu lingvo puŝis la soraban pli kaj pli malantaŭen, tiel ke kaj la supra kaj la malsupra soraba lingvovariantoj akiris la statuson de endanĝerigitaj lingvoj.La tielnomita Domowina funkcias kiel la centra kulturkonsilio. Kvankam iomete da soraba estas parolata en la urbo Bautzen, la soraba pruve ĉeestas en stratsignoj, sur ŝildoj de butikoj kaj eĉ sur prezo-etikedoj kaj kvitancoj en kelkaj butikoj. La germana registaro oficiale agnoskis la soraban kiel minoritatan lingvon kaj prenis sur sin la devon protekti kaj disvolvi la soraban per subskribo kaj ratifo de la Eŭropa Ĉarto pri la Regionaj kaj Minoritataj Lingvoj.La sorabaj infanĝardenoj (WITAJ kiu signifas estu bonvenaj) allogas ne nur sorablingvajn, sed ankaŭ germanlingvajn gelernantojn. Post sekvado de dulingva aŭ soraba baza instruado en la 14 lernejoj kun la necesaj instalaĵoj, gelernantoj povas iri al 5 mezlernejoj kie la soraba estas nedeviga lernobjekto: la soraba gimnazio en Bautzen ( Budyšin), la soraba Mittelschulen en Radibor (Radwor) kaj Bautzen. Ne ekzistas sorabalingva altlernejo. Oni povas tamen sekvi universitatan kurson en sorabistiko en Leipzig (Lipsk). La nombro da gelernantoj en tiuj lernejoj restis konstanta tra la jaroj je proksimume kvar mil.

Krom edukado, kulturaj asocioj okupiĝantaj pri muziko kaj literaturo estas subvenciataj.

Muziko 
Aŭdeblis kanto  en la soraba (Serbšćina) dum la Eurovision minorities languages 2022.

Vidu ankaŭ 

 Soraba alfabeto
 Soraboj
 Luzacio
 Lingvistiko
 Listo de lingvoj
 Lingva familio

Eksteraj ligiloj 
 Ampleksa artikolo pri la soraboj kaj la soraba lingvo
 Lernolibro de la suprasoraba lingvo
 Vortaro germana-malsuprasoraba
SAT (apartigilo)

SAT povas esti:

Kodoj 
 Sennacieca Asocio Tutmonda, sendependa, neneŭtrala tutmonda Esperanto-asocio
 Santala lingvo, sat laŭ ISO 639-2 alpha-3

Vilagôj 
Ĉar la rumana vorto sat signifas "vilaĝo", ĝi estas parto de pluraj loknomoj:
 Reghin-Sat, vilaĝo de Rumanio
 Sat-Șugatag, vilaĝo de Rumanio
 Abrud-Sat, vilaĝo de Rumanio
 Blaj-Sat, vilaĝo de Rumanio
Sciencisto

Sciencisto estas homo, kiu studas kaj aplikas sciencon kaj uzas sciencan metodon en sia esplorado.

Sciencistoj laŭ fakoj 
 Astronomo
 Biologo
 Botanikisto
 Ekologiisto
 Ekonomikisto
 Fizikisto
 Geologo
 Kemiisto
 Komputikisto
 Matematikisto
 Medicino

Vidu ankaŭ 
 Historio de scienco
 Naturscienco
 Nobel-premio
 Medalo Fields
 Pseŭdoscienco

 Listo de sciencistoj

 
Profesioj
Sud-Afrika Evolu-Komunumo

La Sud-Afrika Evolu-Komunumo estas organizaĵo por la kunlaboro de ŝtatoj de suda Afriko. Ĝiaj programoj dividiĝas en kelkajn ekonomiajn kaj sociajn kampojn. La 14 membraj ŝtatoj estas Angolo, Bocvano, Demokratia Respubliko de Kongolo, Lesoto, Malavio, Maŭritanio, Mozambiko, Namibio, Sud-Afriko, Sejŝeloj, Svazilando, Tanzanio, Zambio, Zimbabvo.

Historio

La Sud-Afrikan Evolu-Kunordigan Konferencon (SAEKK), la pra-organizaĵo de SAEK, establis en aprilo de 1980 la registaroj de la naŭ sud-afrikaj landoj Angolo, Bocvano, Lesoto, Malavio, Mozambiko, Svazilando, Tanzanio, Zambio, kaj Zimbabvo. La formado de SAEKK estis longa procezo de konsultoj inter la estroj de suda afriko. Je la fino de la 1970-aj jaroj, klariĝis al la estroj de la regiono ke havi nacian flagon kaj nacian himnon ne kontentigus la bezonojn de la popolo por plibona vivnormo. Kaj la pozitivaj spertoj de kunlaboro inter la ŝtatoj por antaŭenigi politikajn baraktadojn, transformiĝis al pli vasta kunlaboro alcelanta ekonomian kaj socian evoluon. Kunveno okazis en Arusha, Tanzanio, en julio 1979 kiu kondukis al la formiĝo de SAEKK post unu jaro.

En aŭgusto 1992, la ŝtatestroj de SAEKK kunvenis en Windhoek, Namibio, kaj subskribis deklaracion kaj traktaton establigante la nova organizaĵon SAEK. La ŝtatestroj konsciis ke malgraŭ la bona laboro de la Konferenco, ĝi montris la gravan bezonon de organizaĵo pli leĝa kaj formala. Kaj estis deziro ŝanĝi la celon de nur kunordigo de evoluaj projektoj al pli integritaj ekonomioj, kaj tial la traktato, kiu estas plano por konstrui komunumon.

La TTT-ejo de SAEC en la angla (franca kaj portugala venonta) http://www.sadc.int/

Sud-Afriko
Silabaro

Silabaro estas skribsistemo, kiu uzas signojn por ĉiuj silaboj de la koncerna lingvo. Tiel ĝi postulas malpli da signoj ol ideogramaro, sed tamen pli da signoj ol alfabeto. Tamen ĝi havas avantaĝojn super alfabeto, ĉar ĝi plidensigas vortolongojn skribe, ekzemple, "kolono" havas ses sonojn, sed nur tri silabojn: ko-lo-no. Silabarojn uzis multaj antikvaj lingvoj.

Modernaj ekzemploj:
 Japanaj skribsistemoj rondaj kanaoj kaj strekaj kanaoj
 Ĉeroka skribo

Kvankam ofte tiel nomata, Devanagari skribo ne estas vera silabaro, ĉar la vokaloj esprimiĝas per diakritaj signoj aldonitaj al (preskaŭ) neŝanĝantaj bazaj silabosimboloj. Ĝi estas abugido.

Vidu ankaŭ 
 Abugido

Eksteraj ligiloj 
 http://www.omniglot.com/writing/syllabaries.htm 

 
Skribo
Svanetio

Svanujo aŭ Svanetio, historia provinco de Kartvelio, situas en la centra parto de Granda Kaŭkazo, sur sudaj deklivoj de tiu montmasivo, en fluejoj de riveroj Enguri kaj Cĥenisckali. Dum pasintaj tempoj, mallarĝaj montaj vojetoj estis la sola rimedo, per kiu Svanetio estis interligita kun la ekstera mondo. Pro tio dum malamikaj invadoj ĉi tien oni alportadis por savado kaj konservado antikvajn manuskriptojn kaj aliajn grandvalorajn historiajn aĵojn, kies parto ĝis nun estas gardata en Svanetio.

Post disfalo de Kartvelia regno en la 16-a jarcento, parto de Svanetio eniris en konsiston de Megrelia Princlando, alia parto subordiĝis al Imeretia Reĝlando. Princa potenco tie estis abolita en la jaroj 1857-59.

Administracia centro de Svanetio estas Mestia, kies antikvaj ŝtonaj turoj elvokas grandan intereson de vizitantoj. Plej multaj el tiuj turoj estas gardataj kiel arkitekturaj konstruaĵoj el la pasinteco. Tie estas historia-etnografia muzeo, kie oni povas vidi bronzajn ilojn de la 3-a jarmilo a.K., bizancajn, makedonajn kaj kolĥajn monerojn, vazon de la epoko de Giorgi la 3-a (patro de Reĝino Tamar) kaj antikvajn kartvelajn manuskriptojn.

En Svanetio estas multaj interesaĵoj: lingvo kaj ĝiaj dialektoj, popolaj moroj, kantoj, fabeloj, ktp. Tie ĝenerale loĝas svanoj - subetno de kartveloj. En la ĉiutaga vivo ili parolas svane, sed literatura kaj skriba lingvo por ili estas la kartvela. Svanoj kun kartaj kaj megrelaj triboj formis kartvelan popolon. Bazo de la leksikono de la svana lingvo estas komuna prakartvela stoko kaj ĝiaj derivaĵoj.

Bildaro

Vidu ankaŭ
 Svan-salo

Kartvelio
Samegrelo

Samegrelo (E-formo povas esti - Megrelio) estas regiono en okcidenta Kartvelio, ĉe la bordoj de Nigra Maro, najbaras al Abĥazio. Ĝi estas loĝita de megreloj, etnografia grupo de kartveloj, kiuj en ĉiutaga hejma vivo uzas ankaŭ megrelan lingvon.

Teo kaj citruso estas la ĉefaj produktoj. Administracia centro de la regiono estas Zugdidi, sed la ĉefa haveno - Poti (antikva Phasis).  Megrelio estis kerno de antikva Kolĥetia Regno. Dum 16-19 jc ekzistis Megrelia Princejo. Estis aneksita de Rusio en 1803.

Eksteraj ligiloj

 MINGRELIA
 Samegrelo 

Kartvelio
Sciencfantasto

Sciencfantasto estas termino de malofte uzata hibrido inter du literaturspecoj sciencfikcio, spekulativa fikcio kaj Fantasto.

Sciencfantasto estas esence fantasto en tipe Sciencfikcia medio, kiel en alia planedo, teknologia mondo, kaj tiel plu, havante la saman liberon kiel Fantasto rilate al logikeco kaj kohero.

Sciencfantastaj verkistoj

 Ray Bradbury
 Edgar Rice Burroughs
 Ursula K. Le Guin
 Anne McCaffrey
 Kenĵi Miyazawa
 Abel Montagut
 Olaf Stapledon
 Sándor Szathmári

Sciencfantastaj filmoj

 Avalon de Mamoru Oshii
 Barbarella de Dino De Laurentiis
 La Kvina Elemento de Luc Besson
 Sovaĝa Planedo de René Laloux
 Stelmilitoj de George Lucas
 Zardoz de John Boorman

Sciencfantastaj libroj

 Ĉiam Reveni Hejmen de Ursula K. Le Guin
 La Lastaj kaj la Unuaj de Olaf Stapledon
 Nokto de la Galaksia Fervojo de Kenĵi Miyazawa
 Stelfaranto de Olaf Stapledon
 Vojaĝo al Kazohinio de Sándor Szathmári

Literaturo
Sciencfantasto