Plzeň

Plzeň  (germana: Pilsen, esperanto: Pilzeno - vidu Rimarkojn) estas regiona kaj distrikta urbo de memstara distrikto Plzeň-urbo en Ĉeĥio. Ĝi situas en okcidenta Bohemio super kunfluiĝo de riveroj Mže, Radbuza, Úhlava kaj Úslava. La urbo kun  () estas mondfama pro sia biero (Prazdroj [= pra-fonto], Gambrinus) kaj pro la maŝinfabriko Škoda. En la kvartalo Bory troviĝas ŝtata malliberejo por pezaj krimuloj. En 2015 Plzeň kune kun la belgia urbo Mons estis la du Eŭropaj Kulturaj Ĉefurboj.

Historio 
La urbo estis fondita en 1290. En 1468 estis en Plzeň eldonita la unua ĉeĥlingva presita libro "Trajánská kronika". La ĉefa historia memorindaĵo estas la arkidekana gotika katedralo de Sankta Bartolomeo el la 14-a jarcento, kies turoj estas la plej altaj kirkaj turoj de Ĉeĥio (102 metroj).
En 1599 kaj 1600 Pilseno estis rezidejo de la bohemia reĝo Rudolfo la 2-a.

La blazono de Pilseno enhavas kristanan krucon kun la latina devizo "In hoc signo vinces" (= "en tiu signo vi venkos"). Tiu devizo laŭlegende aperis al la romia imperiestro Konstanteno.

Loĝantaro

Vidindaĵoj 
La historia urbokerno estas proklamita kiel urba monumentrezervejo. Sur teritorio de la urbo kroma troviĝaj kelkaj aliaj vilaĝaj monumentrezervejoj kaj urbaj kaj vilaĝaj monumentzonoj.
 Gotika katedralo de sankta Bartolomeo (el 1292) kun 102 m alta turo, la plej alta en Ĉeĥio (alireblas ankaŭ belvidejo en alto de 62 m, al kiu kondukas 301 ŝtupoj)
 eksa franciskana monaĥejo kun preĝejo de Ĉielenpreno de Virgulino Maria
 renesanca urbodomo el 16-a jarcento, ornamita de sgrafitoj
 baroka dominikanina monaĥejo kun preĝejo de Sankta Anna el 1711-1714, rekonstruita en 1805-1807 je lernejo, nuntempe Ŝtata scienca biblioteko
 Teatro de Josef Kajetán Tyl
 Granda sinagogo kaj malgranda sinagogo
 Historia subterejo
 Okcidentbohemia muzeo
 Bierfareja muzeo
 Monumento al viktimoj de malbono kaj uniketosa medita ĝardeno en Plzeň-Doudlevce

Transporto 
En Plzeň estas vojkruco de kvin fervojaj linioj:
 Linio numero 170 de Zdice al Mariánské Lázně kaj Cheb
 Linio numero 190 de Plzeň en direkto Nepomuk - Strakonice - České Budějovice
 Linio numero 183 en direkto Klatovy - Železná Ruda
 Linio numero 180 en direkto Domažlice - Furth im Wald
 Linio numero 160 en direkto Žatec

Ĝemelurboj

Famaj personoj 
En la urbo naskiĝis
 Josef Beran, kardinalo
 Jiří Trnka, figurartisto kaj reĝisoro de animigitaj filmoj
 Miroslav Horníček, aktoro
 Miroslav Zikmund, vojaĝisto kaj verkisto
 Jiří Suchý, teatristo, poeto kaj muzikisto
 Karel Gott, kantisto
 Kateřina Kůrková, sportistino-pafistino
 Petr Čech, futbalgolejisto
 Peter Grünberg, germana fizikisto, Nobelpremiito
 Gertrud Fussenegger, germanlingva verkistino

En la urbo studis aŭ agadis
 Bedřich Smetana, muzikkomponisto
 Emil Škoda, fondinto de la firmao Škoda
 František Křižík, inventisto
 Josef Skupa, kreinto de popularaj marionetoj Spejbl kaj Hurvínek
 Pavel Nedvěd, futbalisto

Vidu ankaŭ 
 Discopříběh - filmo, kiu estis filmita en Plzeň

Esperanto en la urbo 
En Plzeň aktivas unu el plej malnovaj Esperanto-kluboj en la lando (fondita en 1905). Rudolf Novák movade aktivis kaj antaŭenigis Esperanton tie en la frua 20-a jarcento.

Rimarkoj 
La formo Pilzeno estas uzita en jenaj libroj:
 Encklopedio de Esperanto, Budapest 1935, p. 294, vidu Frua Esperanto-gazetaro
 Kamarýt, Stanislav: Historio de la Esperanto-movado en Ĉeĥoslovakio, Praha 1983 (uzita 29-foje)
 Krause, Erich-Dieter: Großes Wörterbuch Esperanto-Deutsch, Hamburg 1999, p. 576
 Krause, Erich-Dieter: Großes Wörterbuch Deutsch-Esperanto, Hamburg 2007, p. 1050
 Eichholz, Rüdiger: Esperanta Bildvortaro, Ontario 1988, p. 93/40
 Desmet', Petro - Horváth, Jozefo: Bildvortaro, Antverpeno 2012, p. 247/21
 Schicke, Harald: Germanaj biero kaj bierkulturo, Bánská Bystrica 2006, p. 5 kaj 43
 Pilzeno vokas vin! - invitilo al Renkonto Pilzeno 1967

 
Urboj en distrikto Plzeň-urbo
Municipoj en distrikto Plzeň-urbo
Regionaj urboj en Ĉeĥio
Distriktaj urboj en Ĉeĥio
Urboj en Bohemio
Setlejoj en Plasa montetaro
Setlejoj en Ŝvihova montetaro
Setlejoj sur Radbuza
Setlejoj sur Úslava
Setlejoj sur Berounka
Setlejoj sur Mže