alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Seine-Saint-Denis

Seine-Saint-Denis estas franca departemento en la regiono Francilio. Ĝi troviĝas norde de Parizo kaj ĝia numero estas 93.

La departemento tute enhavas 40 komunumojn.

Arondismentoj 
La departemento dividiĝas al tri arondismentoj:
 arondismento Bobigny
 arondismento Le Raincy
 arondismento Saint-Denis

Ĉefaj urboj 
 Saint-Denis
 Noisy-le-Grand
 Noisy-le-Sec
 Bondy
 Montreuil
 Gagny
 Romainville
 Bobigny

Vidu ankaŭ 

 Komunumoj de Seine-Saint-Denis
 Metropolo Granda Parizo

Eksteraj ligiloj 
 Seine-Saint-Denis - Wikivoyage (fr)
 http://www.seine-saint-denis.pref.gouv.fr 
 http://www.cg93.fr 
 http://dionysien.com

 
Administraj unuoj fonditaj en 1968
Departementoj de Francio
Sotolo

La alkoholaĵo sotolo estas produktata en la meksikaj nordaj ŝtatoj Koaŭila, Ĉiŭaŭa kaj Durango el agavo nomata ankaŭ sotolo kaj el la familio de la Agavo Tekila Weber Blua. La sotol-agavo estis uzata de la taraŭmaroj kaj la anazasoj (etnoj el la nordo de la lando) en siaj religiaj ritoj.  La franciskanaj misiistoj enirigis la distiladon de la sotolo; per la distilado la alkoholaĵo atingis altkvalitan purecon. Oni povas drinki ĝin sola aŭ miksita kun aliaj trinkaĵoj. Ekde la 9-a de aŭgusto 2002 la sotolo havas Nomo de Origino-n; tio signifas ke ĝi povas esti produktata nur en la menciitaj ŝtatoj.

Alkoholaĵoj
Sebastiano

Sebastiano estas esperantigo de tipe vira nomo, sed ankaŭ trovebla kiel familinomo, devenanta el la greka sebastos kaj signifanta honorulo. Ofta variaĵo de la nomo estas "Sebastian".

La hungara ekvivalento estas Sebestyén.

Notindaj nomportantoj
Sankta Sebastiano, kristana martiro
Johann Sebastian Bach, germana komponisto
Sebastian Brant, germana verkisto
Sebastian Kneipp, pastoro kaj frua alternativ-kuracisto
Sébastien Le Prestre de Vauban, arĥitekto de Ludoviko la 14-a.
Mihail Sebastian, rumanlingva aŭtoro

Lokoj
Sankta Sebastiano (ankaŭ konata kiel Donostio) estas ĉefurbo de la Eŭska provinco Gipusko

Viraj personaj nomoj
Selma Lagerlöf

Selma Ottilia Lovisa LAGERLÖF (, esperantigite Selma Ottilia Lovisa Lagerlev) naskiĝis la  en la bieno Mårbacka en la sveda provinco Värmland, mortis samloke la ) estis sveda verkistino. En la jaro 1909 ŝi kiel unua virino gajnis la Nobel-premion pri literaturo.

Verkoj 

 Gösta Berlings saga (romano, 1891)
 Jerusalem (romano, 2 partoj, 1901/02)
 Nils Holgerssons underbara resa genom Sverige (porinfana legolibro, 1906/07)
 Mårbacka (Vivmemoraĵoj, 1922)
 Romantrilogio:
 Löwensköldska Ringen (1925)
 Charlotte Löwensköld (1925)
 Anna Svärd (1928)

En Esperanto aperis 

 La Sep Mortpekoj (tr. Paul Nylén, Lingvo Internacia, 1906, p. 202-207)
 La junulino el Stormyr (Tösen fran Stormyrtorpet), el la sveda tradukis Oscar Frode. - Stockholm: Eldona Societo Esperanto, [1930]. - 94 paĝoj.
 La Infanoj de Betlehem, el la sveda tradukis Oscar Frode. - Stockholm: Eldona Societo Esperanto, 1933. - 32 paĝoj.
 La mono de Sinjoro Arne, rakonto, el la sveda tradukis Stellan Engholm. - Stockholm: Eldona Societo Esperanto, 1933. - 109 paĝoj.
 Gösta Berling, el la sveda tradukis Stellan Engholm. Kun ilustraĵoj de Einar Nerman. - Stockholm: Eldona Societo Esperanto, [1934]. - 552 paĝoj.
 La Legendo pri la Birdnesto; Onklo Ruben; La Tombvortoj; La Ingmaroj, tradukis Stellan Engholm, Sam Owen Jansson, Martin Björklid kaj Eric Blid. - En: Sveda Antologio, unua parto, volumo 2. - Stockholm: Eldono Societo Esperanto, 1934. Paĝoj 232 - 267.
 La ringo de la generalo, trad. Stellan Engholm. - Stockholm: Eldona Societo Esperanto, [1938]. - 127 paĝoj.
 Inter la Grimpantaj Rozoj (tr. Birger Gerdman, revuo Esperanto, 1948, n-ro 518, p. 156-157)
 La mirinda vojaĝo de Nils Holgersson, tradukis Sten Johansson. - Ŝapekoo (Brazilo) 2002.
 La Senpaculoj el la rakontaro Nevideblaj Ligiloj tradukis John Lundgren. - En: Uzino 2, 2002. ISBN 91-7303-175-5, paĝoj 16-44.
 La Interŝanĝito ("Bortbytingen"), tradukis Gunnar Gällmo, Lulu.com 2015
 Akvo el Preĝeja Lago'' ("Vattnet i Kyrkviken"), Gunnar Gällmo, Lulu.com 2015

Vidu ankaŭ 
11061 Lagerlöf

Eksteraj ligiloj 

 http://www.nobel.se/literature/laureates/1909/index.html 
 http://www.litteratursiden.dk/sw959.asp  

Svedlingvaj verkistoj
Nobel-premiitoj pri literaturo
Membroj de la Sveda Akademio
Personoj sur svedaj monbiletoj
Sakramento (Kalifornio)

Sakramento (,  [hispana pruntvorto, angle ""]) estas la ĉefurbo de Kalifornio en okcidenta Usono. Ĝi situas en la subŝtato Kalifornio, en la okcidenta parto de Nordameriko kaj estas la administra centro de samnoma kantono Sakramento. Laŭ la stato de la censo  en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

Bazaj informoj 
 Poŝtkodoj: 942xx, 958xx
 Telefonkodo: 916

Geografio 

Sakramento situas en sudokcidenta parto de Usono, en mezo de Kalifornio. Elk Grove (Kalifornio) troviĝas 15, San-Francisko 121, San Jose 142, Fresno 254, Los Anĝeleso 582, San Diego 762 km.

Historio 
De 1839 la areo estis parto de Nova Helvetia, privata kolonio kun permeso de la meksika registaro de svisaj enmigrintoj. Post la Meksika-Usona Milito inter 1846-1848 tio apartenis al Usono kaj la areo estis unu el la bazoj de oroserĉantoj. Sakramento en 1850 estis deklarita urbo. Post 1856 la unua fervojo estis malfermita en Sakramento. La urbego estas konata pro la tekstila kaj nutraĵa industrioj.

Klimato 
Sakramento situas en mediteranea klimato laŭ klimata klasifiko de Köppen. La temperaturo averaĝe varias inter 9-23 °C. La varmo kulminas en junio kun rekordo 46 °C, la malvarmo kulminas en januaro kun rekordo -8 °C. Jare pluvas po 470 mm. La pluvo kulminas januare, neniam pluvas julie.

Trafiko 
Sakramento havas internacian flughavenon. Ekde 1963 estis konstruita artefarita kanalo, kiu konektis ŝipe la urbegon kun Pacifiko. En la urbego aŭtobusoj kaj tramoj liveras la pasaĝerojn. El Sakramento ĉefvojoj kaj fervojoj kuras al Nevado, Oregono, Bakersfield kaj San-Francisko.

Famuloj 
 Rodney King
 Amanda Higley

Ĝemelurboj 
  Hamilton, Nov-Zelando
  Jinan, Ĉinio
  Liestal, Svislando
  Manilo, Filipinoj
  Macujama, Japanio
  Jongsan-gu, urbodistrikto de Seulo, Sud-Koreio
  Chişinău, Moldavio
  San Juan, Nikaragvo

Esperantaĵoj en Sakramento 
En ĉi tiu urbo okazis la jarkongresoj de ELNA de 1994 kaj 2002.

Eksteraj ligiloj 

 http://www.cityofsacramento.org
 Sacramento Conventions & Visitors Bureau  angle

Urboj de Kalifornio
Ĉefurboj de Usono
Salvatore Quasimodo

Salvatore QUASIMODO [salvatOre kŭazImodo] (naskiĝis la 20-an de aŭgusto, 1901, mortis la 14-an de junio, 1968) estis itala poeto, eseisto kaj tradukisto, gajninto de la Premio Nobel de Literaturo en 1959.

Quasimodo naskiĝis en Modica.

Quasimodo mortis en 1968.

Listo de verkoj 

 Acque e terre ("Akvoj kaj teroj", poemoj, 1930)
 Oboe sommerso (poemoj, 1932)
 Ed è subito sera ("Kaj estas subite vespero", poemoj, 1942)
 Giorno dopo giorno ("Tagon post tago", poemoj, 1947)
 La vita non è sogno ("La vivo ne estas sonĝo", poemoj, 1949)
 La terra impareggiabile (poemoj, 1958)
 Il poeta e il politico e altri saggi (eseoj, 1960)
 Scritti sul teatro ("Skribaĵoj pri la teatro", eseoj, 1961)

En Esperanto aperis 

Rifuĝo de birdoj dumnoktaj ; Amen por la blanka
dimanĉo ; Kaj subitas vespero ; Nun ĉe l' leviĝo taga ; Sur salikaj
branĉaroj ; Tagon post tago ; Milano, augusto 1943 ; Elegio ; Homo de
mia tempo ; Kvazaŭ madrigalo ; laŭdo ; La soldatoj ploras dum la nokto.
En: Enlumas min senlimo ; itala poezio de la dudeka jarcento / eld. Carlo Minnaja ; p.157 - 170

Eksteraj ligiloj 
 http://www.salvatore-quasimodo.it  
 http://nobelprize.org/literature/laureates/1959/index.html 
 http://terresdefemmes.blogs.com/mon_weblog/2005/10/22_octobre_1959.html 
 http://www.salvatore-quasimodo.it/biografia.htm  

Nobel-premiitoj pri literaturo
Italaj poetoj
Sudo

Sudo estas unu el la kvar ĉefaj kompasdirektoj de kompaso, kaj la mala direkto de nordo. La mondparto kiu situas en la direkto al la Suda Poluso. Multaj mapoj estas farataj kiel la sudo ĉe la malsupra parto.

Vidu ankaŭ 
 Suda duonsfero
 Oriento
 Antarkto

Orientiĝo
Astronomio
Sunrise

Sunrise: A Song of Two Humans estas romantika filmo de 1927. Kvankam produktita en Usono, ĝin faris germanaj verkistoj: la filmo baziĝas sur la romano "La vojaĝo al Tilsit" (Die Reise nach Tilsit) de Hermann Sudermann, prokuktiĝis laŭ scenaro de Carl Mayer kaj reĝisorado de Friedrich Wilhelm Murnau.

Ĝi temas pri kamparano (rolis George O'Brien) kiun tentas ferianta urbanino (Margaret Livingston) mortigi la edzinon (Janet Gaynor) kaj kune fuĝi al la urbo.

La filmo gajnis premion Oskar por Unika kaj Arta Produktado (kiu estis variaĵo de la premio por Plej Bona Kinaĵo), kaj la premion por Plej Bona Aktorino je S-ino Gaynor. La usona Biblioteko de Kongreso prezervias ĝin je sia Nacia Filmregistro. La filmo estas ofte listigita inter la plej bonaj filmoj iame faritaj. Vidu ekzemple ĉe Sight & Sound.

Sunrise temas pri transirpunktoj kaj elektado, kaj ene de la rakonto kaj ekstere. Ĝi estas ekzemplero de germana esprimismo farita en Usono dum la ŝanĝo de muta kino ĝis parola kino; kaj la personaĵoj kaj la filmistoj staras duonope en la malnovaj kaj novaj mondoj, kaj malfacile klopodas elekti ĉu la konatan kaj lojalan ĉu la ekscitan kaj danĝeran. Finfine, ili emas je la konata, kaj forĵetas la novan: la gekamparanoj forĵetas la fiurbaninon, la filmistoj permasas sonefektojn sed ne parolon.

Usonaj filmoj
Germanaj filmoj
Filmoj aperintaj en 1927
Subtraho

Subtraho estas operacio, kies rezulto estas la diferenco inter unua nombro (aŭ kvanto) kaj dua nombro (aŭ kvanto), en tiu ordo. La signo de subtraho estas − (minus). Ekz. "en la subtraho: 9−6=3 oni diras, ke 9 estas la malpliigato, 6 estas la subtrahato, 3 estas la diferenco".

Ĝia kontraŭa operacio estas la adicio.

Referencoj 

Aritmetiko
Matematiko
Shirley MacLaine

Shirley MacLaine (n. 24-an de aprilo 1934 en Richmond, Virginio) estas usona aktorino kaj dancistino, ankaŭ reĝisorino. Ŝi komencis sian karieron kiel kantistino kaj dancistino en la Broadway-Teatro. En 1956 ŝi ricevis sian unuan filmrolon en la Hitchcock-filmo The Trouble with Harry. Shirley MacLaine, kiu komence reprezentis la rolskemon de infaneca naivulino, en siaj pli malfruaj filmoj pli kaj pli transiris al karakteraj roloj. Ekde la 1970-aj jaroj ŝi ankaŭ verkas kaj engaĝiĝas por politikaj celoj. Ŝi estas la fratino de la aktoro Warren Beatty.

Filmaro (elektitaj) 
 The Trouble with Harry (Usono, 1956)
 Around the World in 80 Days (Usono, 1956)
 Ask any Girl (Usono, 1959)
 The Apartment (Usono, 1960)
 Irma la Douce (Usono, 1963)
 Two Mules for Sister Sara (Usono, 1969)
 A change of Seasons (Usono, 1980)
 Terms of Endearment (Usono, 1983)
 Steel Magnolias (Usono, 1989)
 Postcards from the Edge (Usono, 1990)
 Sankt-Valentena tago (Valentine's Day) (Usono, 2010)

Premioj 
 Oskaro por la ĉefrolo en Terms of Endearment (1984)
 En 1999 ŝi kadre de la Berlina Internacia Film-Festivalo Berlinale en Germanio ricevis la premion Honora Ora Urso pro sia vivoverko.

Eksteraj ligiloj 

  ()
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 http://www.film-zeit.de/home.php?action=result⊂=person&person_id=5461 
 http://www.fembio.org/frauen-biographie/shirley-maclaine.shtml 
  (pri la filmo en kiu ŝi ludis)

Usonaj aktoroj
Supersekundo

La supersekundo aŭ aldona sekundo estas sekundo aldonita al la jaro por kunordigi la tempon de atomaj horloĝoj kun la tempo de la Tero. La unua supersekundo estis aldonita je la 30-a de junio 1972. La supersekundo kutime estas aldonita al la fino de la 30-a de junio aŭ la 31-a de decembro.

La supersekundo estas anoncita per Bulletin C de la IERS, kies observatorio en Parizo atentas pri la rotacio de la Tero.

Laŭ la origina difino de la sekundo, unu tago havas 86.400 sekundojn. Sed la rotacio de la Tero laŭgrade malrapidiĝas pro la bremsa efiko de la Luno per tajdoj. Laŭ la atomaj horloĝoj, la tago ne jam estas 86400 sekundojn longa, sed 86400,002 sekundojn. Tial en la fino de la jaro 2005, ĝi estis 0,785 sekundon pli longa. Do, por sinkronigi la atomajn horloĝojn kun la rotacio de la Tero, la supersekundo estis enkondukita.

En 1967, la sekundo estis difinita laŭ atoma tempo kiel "la tempodaŭro de 9192631770 cikloj de la radiado kiun alportas la transiro inter du niveloj de la cezio-133 atomo". Sed tiu 9192631770 estis bazita sur astronomiaj observoj el 1750-1892, do la nova atoma sekundo precize kongruis kun la rotacio de la Tero ne en 1967, sed en 1821. (Simile, la jaro de la gregoria kalendaro estis bazita sur la astronomiaj observoj de Koperniko).

Pro la malrapidiĝo de la rotacio de la Tero, ĉiu tago plilongiĝas 38 nanosekundojn.

Vidu ankaŭ 

 GMT
 Kalendaro
 SI
 TAI
 UTC
 Superjaro

Eksteraj ligiloj 
La Supersekundo kaj tempo-mezuriloj, Kontakto, 2015:1

Referencoj 

Tempo
Willis-Turo

Willis-Turo () Ŝtal-vitra oficejturo en Ĉikago, Ilinojo, Usono. Plej alta konstruaĵo en Nord-Ameriko, tria plej granda en la mondo post la Petronas-Turoj en Kuala-Lumpuro, Malajzio. Altas 108 etaĝojn, 443 metrojn (ĝis tegmento), 520 metrojn (ĝis pinto de l' antenoj). Malfermis 1974, post 3-jara konstruado. Nomata pro la firmao kiu monhelpis ĝian konstruon kaj okupis ĝin ĝis la 1990aj jaroj, magazenaro Sears, Roebuck & Co (Sears-Turo).

Polemiko 

Kiu vere estas la plej alta konstruaĵo en la mondo? La Petronas-Turoj altas nur 88 etaĝoj, la plej alta uzata etaĝo estus malpli alta ol la tegmento de Willis-Turo. Sed Council on Tall Buildings and Urban Habitats (Konsilantaro por Altaj Konstruaĵoj kaj Urbaj Loĝejoj) nomis Petronas-Turojn la "plej altaj" ĉar la arkitektura pinto, la suproj de spajroj, pli altas ol Willis.

Eksteraj ligiloj 

 

Turoj
Konstruaĵoj en Usono
Ĉikago
Konstruaĵoj finitaj en 1974
Simone Signoret

Simone SIGNORET, aŭ realnome: Simone Henriette Charlotte KAMINKER (naskiĝis la 25-an de marto, 1921, mortis la 30-an de septembro, 1985) estis franca aktorino. Ofte priskribita kiel unu el la grandaj filmstelulinoj de Francio. Ŝi estis la unua francino gajninta la premion Oskar, kiun ŝi gajnis pro sia rolo en Room at the Top (Loko ĉe la supro). Aldone al la Oskaro, ŝi estis nomumita por multaj premioj, inkluzive de: la Premio BAFTA, la Premio Ora Globo, Premio Emmy, la Festivalo de Cannes kaj la Premio Arĝenta Urso por Plej bona Aktorino.
Simone Signoret naskiĝis en Wiesbaden, Germanio. En siaj fruaj filmoj ŝi ĉefe brilis en la rolo de bela tentulino; poste ŝi ŝanĝis al karakteraj roloj kaj ankaŭ per tio konvinkis la publikon. 

Por ŝia aktorada kariero, Signoret ŝanĝis sian familian nomon al la familia nomo de sia patrino antaŭ ŝia geedzeco, por kaŝi siajn judan devenon.

Ŝia sensuala aspekto kaj senbrida naturo igis ŝin esti elektita multajn fojojn al la rolo de  prostituitino. Ŝi akiris rimarkindan rekonon pro sia agado en la filmo La Ronde de 1950, filmo bojkotita en Novjorko kiel malmorala. En 1952 ŝi gajnis eĉ pli bonajn recenzojn, pro rolo de alia prostituitino, en la filmo Casque d'or de Jacques Becker, pro kiu ŝi ankaŭ gajnis la BAFTA-premion por plej bona aktorino en ĉefa rolo por plej bona fremda aktorino. Ŝia aktorado en tiu ĉi filmo influis ĵaziston Nina Simone, kies artista nomo baziĝas sur la antaŭnomo de Signoret.

Signoret aperis en multaj rimarkindaj filmoj en Francio, inkluzive: Thérèse Raquin (1953) de reĝisoro Marcel Carné, Filinoj de la diablo (1955) kaj La Krisolo (1957) surbaze de la teatraĵo de Arthur Miller "La ĉasado de sorĉistinoj"

Ŝia unua geedziĝo estis kun kinoreĝisoro Yves Allegret, inter 1944 kaj 1949, de kiu ŝi havas filinon - Catherine Allegret, ankaŭ aktorinon. Ŝia dua geedziĝo estis kun aktoro Yves Montand en 1951, kuniĝo kiu daŭris ĝis ŝia morto.

Signoret ankaŭ engaĝiĝis en la politiko: Kune kun sia edzo, la aktoro Yves Montand, ŝi dum pluraj jaroj subtenis la Komunisman Partion de Francio.

Ŝi mortis de pankreata kancero en Autheuil-Athouillet, Francio.

Listo de filmoj 
 La ronde (Francio, 1950)
 Casque d’or (Francio, 1951)
 Thérèse Raquin (Francio, 1953)
 Les Diaboliques (Francio, 1955)
 Les sorcières de Salem (Francio/Orienta Germanio, 1957)
 Room at the Top (Britio, 1959)
 Ship of Fools (Usono, 1965)
 Paris brûle-t-il ? (Francio/Usono, 1966)
 L’armée des ombres (Francio, 1969)
 Le chat (Francio/Italio, 1970)
 La Veuve Couderc (Francio, 1971)
 Madame Rosa (Francio, 1977)

Listo de Premioj 
 Oskaro pro Room at the Top (1960)
 César pro Madame Rosa (1978)

Eksteraj ligiloj 

 http://encinematheque.net/acteurs/F22/A.htm 
 http://www.imdb.com/name/nm0797531 

Signoret, Simone
Signoret, Simone
Stokastiko

La stokastiko estas la scienco de la modeligo kaj analizo de situacioj kun necerteco aŭ hazardo per hazardaj variabloj, kiuj dependas de la tempo.

Ĝi estas partita en:

 Probablo-teorio  kalkulo de probabloj baze de probablaj modeloj,
 Statistiko  kreado de probablaj modeloj baze de observoj.

Vidu ankaŭ 
 Apliko de probablo
 Bertranda paradokso (probabloteorio)
 Blanka bruo
 Brown-a movado

Matematiko
Statistiko
Satelito

Satelito estas objekto, kiu orbitas alian ĉefan objekton. Satelito povas esti natura aŭ artefarita objekto.

Ĉar ĉiu objekto havas graviton, la movo de la ĉefa objekto ankaŭ estas influata de la satelito.

Ĉiuj korpoj estas parto de nia sunsistemo, inkluzivante la Teron, estas satelitoj de la Suno, aŭ satelitoj de tiaj objektoj, kiel la Luno.

Satelita telefono 

En seklando aro de antenoj prizorgas telefonadon per poŝtelefonoj.
Mare oni uzas komunikajn satelitojn, kiuj atingas la tutan teron. Telefoni per INMARSAT estas kara, sed tiu satelita sistemo atingas iu ajn, eĉ meze de oceano.

Ĉielpoluado 

Amasa lanĉado de komercaj satelitoj okazigis novan problemon forme de ĉiela poluado. Ĉiuj satelitoj funkcias samtempe kiel spegulo por la suna lumo, kaj kiel kaŝilo por la malantaŭaj steloj. Tiel ili iom post iom, pli kaj pli, malhelpos ĉielobservadon ekde la Tero, ne nur okulan observadon, sed ankaŭ radiobservadon. Tial la Internacia Astronomia Unio diskonigis en junio 2019 sian maltrankviliĝon pri la estonteco de astronomiaj observadoj, kaj grupo de astronomoj subskribigas petskribon por la kontrolo kaj limigo de lanĉoj de satelitaroj.

Vidu ankaŭ 
 Satelita televido
 Artefarita ĉielkorpo
 Natura satelito - natura objekto
 Artefarita satelito - konstruita objekto, maŝino, aparato, ktp. Ekz: Sputniko
 Komunika satelito - artefarita satelito, kiu peras komunikajn informojn
 ADSL
 Kablo

Eksteraj ligiloj 
 http://science.nasa.gov/Realtime/JPass/20  
 http://www.heavens-above.com 
 http://www.stoff.pl 
 http://all-satellite-facts.info 

Ĉiela mekaniko
Sunsistemo
S.O.D.A.

S.O.D.A. estas la mallongigo de Simpla objekt-datumbazo atingo (kaj la angla originalo
Simple Object Database Access).

Tiu estas objekta API por komunikado kun datumbazoj - ĉefe por objektaj datumbazoj,
sed oni ankaŭ povas uzi rilata datumbazoj,  se speciala programo faras la traduko.

La gvidiloj de la designo estis
 simpleco
 maksimuma tipo-sekureco
 reuzado de objektoj
 sendependeco de programada lingvo

Nun (septembro 2002), la versio 1.0 de la specifo preskaŭ pretas.

Vidu ankaŭ
 JDO
 JDBC
 La hejmpaĝo de S.O.D.A.: http://sodaquery.sourceforge.net/index.eo.html

Komputiko
Suetonio

Suetonio (PIV), aŭ Svetonio (latine Suetonius; naskiĝis ĉirkaŭ 70; mortis ĉirkaŭ 140) naskiĝis eble en Ostio, romia kolonio en Afriko. Plinio la juna estis lia bonfaranto kaj amiko. El la verko de Suetonio konserviĝas fragmentoj de De viris illustribus (Pri viroj gloraj) kaj preskaŭ kompleta De vita Caesarum (Pri la vivo de la Cezaroj). En ĉi tiu lasta li rakontas la vivon de dekdu el la imperiestroj, de Cezaro al Domiciano. Dum la unuaj jaroj de la regado de Hadriano (r. 117-38) li estis bibliotekisto sed por mallonga tempo. Post tiu momento ni ne scias plu pri Suetonio.

Vidu ankaŭ 
 Alea iacta est

Noto 

Naskiĝintoj en 70
Mortintoj en 140

Latinlingvaj historiistoj
Latinlingvaj verkistoj
Romiaj politikistoj
Romianoj de la 2-a jarcento
Sekundara strukturo

La sekundara strukturo estas la tridimensia aranĝo de lokaj partoj de grandaj molekuloj (kutime proteino aŭ nuklea acido). Oni emfazas, ke temas pri lokaj partoj, pro tio ke la preciza pozicio de ĉiuj atomoj de molekulo en la tri-dimensia spaco ne estus la sekundara, sed la terciara strukturo.

Se la sola struktura trajto de proteinoj estus la aminoacida sinsekvo (primara strukturo), la molekuloj konsistus el longaj ĉenoj volviĝintaj en hazardajn formojn. Eksperimentoj montras ke ne estas tiel. En la medio, proteinoj faldiĝas spontane, kun sinsekvoj de hidrofobaj aminoacidoj turniĝintaj interne kaj vicoj de hidrofilaj aminoacidoj turniĝintaj ekstere. La interno, la kerno de globecaj akvo-solveblaj proteinoj estas ĉiam hidrofobia kaj la ekstero estas ĉiam hidrofila - hidrofoba kerno kaj hidrofila surfaco. Tio ĉi okazas, ĉar formiĝas regulaj sekundaraj strukturoj. Membran-proteinoj (proteinoj kiuj lokiĝas en biologiaj membranoj) havas prefere hidrofobajn aminoacidoj apud la membran-surfaco, ĉar membranoj esence konstituiĝas de gras-acidoj (do la hidrofobaj regionoj alproksimiĝas).

Struktur-elementoj 

La plejparto da proteinoj en sia natura stato estas tenata en difinitaj formoj (sekundaraj strukturoj) per hidrogen-ligoj inter la amidaj hidrogenoj kaj la karboksilaj oksigenoj de la polipeptida ĉefĉeno.

Tiel, formiĝas diversaj sekundaraj strukturelementoj kiel:
 alfa-helicoj, volviĝo de la polipeptida ĉeno en spiralan aranĝiĝon.
 beta-lamenoj, du polipeptidaj ĉenoj flanke ligitaj per kvin aŭ pli hidrogen-ligoj, tiel ke la rezulto similas al lameno.
 kolagen-helicoj, tri polipeptidaj ĉenoj tre stabile ligitaj de perioda sinsekvo de aminoacidoj (kutime glicino-prolino-hidroksiprolino). Ĝi troveblas en kolageno.

La hidrogen-liga naturo de sekundaraj proteinaj strukturoj signifas ke tiaj strukturoj estas relative facile disrompeblaj pro ŝanĝoj de pH, temperaturo, aŭ koncentrecoj de solvaĵo aŭ salo.

Eksteraj ligiloj 
  (anglalingve)
Figuroj
Biokemio
Sarkopterigoj

La sarkopterigoj (Sarcopterygii) estas grupo de ostaj fiŝoj kiu inkluzivas:

kelkajn antikvecajn fiŝojn, kiel la ĉefe fosilian "celakanton", kaj la pulmofiŝojn.
kladistike, ankaŭ la vertebrulojn kun 4 "lokomoci-membroj", kiel ekzemple:
amniuloj (reptilioj, birdoj [kiuj fakte estas pli-malpli reptilioj, mamuloj);
amfibioj.

Ankaŭ la plej multaj fiŝoj estas 'ostaj', sed en la gefrata grupo aktinopterigoj.

Sistematiko
Septuaginto

Septuaginto estas greka traduko de la hebrea Biblio, la laboro de 70 aŭ 72 helenigitaj judoj en Aleksandrio sub la Ptolemeoj ĉirkaŭ 280 a.K. Septuaginto estis la ĉefa greka traduko inter helenigitaj judoj ĝis la 1-a jarcento. Ĝi estas la versio de la Biblio citita en la Nova Testamento kaj la Grekaj Patroj. Eĉ hodiaŭ, ĝi estas la preferata versio de ortodoksismo.

La nomo devenas de la latina vorto septuaginta ("sepdek"). La mallongigo estas LXX.

Laŭ Josephus, la 70 tradukistoj laboris sendepende sed mirakle produktis la saman tradukon. La traduko estis por la Biblioteko de Aleksandrio.

La hebrea teksto, de kiu Septuaginto estas traduko, ne estis la Masora Biblio, sed alia, pli antikva hebrea teksto, kiu nun estas perdita.

Sankta Hieronimo, en sia latina traduko (la Vulgato), uzis Septuaginton sed kontrolis ĝin per la Masora teksto.

Tiu Septuaginto, kiun ni havas, estis redaktita de Origeno en la 3-a jarcento.

La plej antikvaj manuskriptoj de la Septuaginto estas la Codex Vaticanus el la 4-a jarcento kaj la Codex Alexandrinus el la 5-a jarcento.

La libroj kaj ordo en Septuaginto:

 Genezo
 Eliro
 Levidoj
 Nombroj
 Readmono
 Joŝuo
 Juĝistoj
 Rut
 Reĝoj (kvar libroj: 1 k 2 Samuel, 1 k 2 Reĝoj)
 Kroniko (du libroj) 1-a libro de la Kroniko 2-a libro de la Kroniko
 Ezra (du libroj: la dua libro estas la Ezra de la protestanta Biblio)
 Neĥemja
 Ester
 Judit
 Tobit
 Makabeoj (kvar libroj)
 Psalmaro
 Manase
 Sentencoj
 Predikanto
 Alta Kanto
 Ijob
 Saĝeco
 Siraĥido
 Hoŝea
 Joel
 Amos
 Obadja
 Jona
 Miĥa
 Nahum
 Ĥabakuk
 Cefanja
 Ĥagaj
 Zeĥarja
 Malaĥi
 Jesaja
 Baruĥ
 Plorkanto
 Jeremia
 Jeĥezkel
 Daniel
 Kanto de Tri Junuloj
 Susana (= Daniel 13 en la katolika Biblio)
 Bel kaj la Drako (= Daniel 14 en la katolika Biblio)

Vidu ankaŭ 
 Nova testamento
 Evangelio
 Apokrifoj
 Duakanonaj Libroj
 Letero de Aristea

Eksteraj ligiloj 

 Teksto de la Septuaginto kun angla traduko.
 Studoj de la Septuaginto (angle).

Biblio
Judismo
Kristanismo
SsDNA Viruso



Ekzemploj
virusoj de bakterioj ("bakteriofagoj", ekz-e. Inoviridae, Microviridae), 
virusoj de mamuloj (Circoviridae, Parvoviridae), 
virusoj de birdoj (cirkovirus-tipaj organismoj), 
virusoj de plantoj (Geminiviridae, Nanovirusoj).

Ili povas havi
liniajn unu-komponaĵ-genarojn (Parvoviridae), 
cirklajn unu-komponaĵ-genarojn (Microviridae, Inoviridae, Circoviridae, kelkaj Geminiviridae), 
cirklajn du-komponaĵ-genarojn (kelkaj Geminiviridae), 
cirklajn plur-komponaĵ- (>3) genarojn (Nanovirusoj).

Relativaj genaroj
Circoviridae  havas genaroj ĉirkaŭe 3 kb; 
Parvoviridae havas genarojn de 4-5 kb; Geminiviridae ĉirkaŭ 2.7 - 5.4 kb (depende ĉu estas mono/unu- aŭ bi/du-komponaĵo); Microviridae (inkluzive la fama fiX 174) ĉirkaŭ 4.5 kb; Inoviridae kaj la Nanovirusoj ĉirkaŭ 5-6 kb. 
Replikiĝo postulas "replikiĝiva formo" (RF) duopa-ĉena DNA intermezaĵo/peraĵo: ĉi-tiu formiĝas frue post infekto, preskaŭ certe de la gastig-ĉelaj DNA polimerazoj prizorgemaj pri "riparo" de la ssDNA.

Rilate al la cirklaj genaroj en Eŭkariotoj (cirkovirusoj, ekz-e porka cirkoviruso; ankaŭ psitakino bek-kaj-plum-malsano agento, kok-infektiv-anemio agento; Geminiviridae; BBTRV), ĉi tiuj konvertiĝas al cccds-(plasmid-tipaj)-DNA en la nukleo, kaj asociiĝas al nucleaj proteinoj kaj compleksoj kiel la nukleosomoj. 

Parvovirusoj havas interesan strategion por la replikiĝo de ties genaroj, helpe de interna- aŭ mem-complementareco de genar-ekstremaĵoj por konturi la problemon pri replikiĝo de liniaj DNA-genaroj. Virus-specifa procezo necesas por ambaŭ "nick" (pecet-) RF DNA, kaj por sekvestri freŝ-formitan genaran ssDNA por konstruantaj partikloj: rilate al la Parvoviridae la unua okazas helpe de proteino NS1 (kiu sinligas al la 5'-finaĵo produktita de la "pecetigo/nick") kaj la dua de la tavol-proteino; in Geminiviridae'' ŝajnas kvazaŭ la unua estus farita de simile-aganta  proteino Rep, kaj la dua ankaŭ de la tavol-proteino. 
 
 

Virusoj
SsRNA retroidoviruso

ssRNA retroidovirusoj  - tipo VI: diplojdaj ssRNA-aj genaroj replikiĝitaj per dsDNA intermezaĵoj kun longo pli granda ol la virusa genaro– nur virusoj de vertebruloj en la familio Retroviridae

Ekzemploj (laŭ genro)
	mamulaj retrovirusoj tipo B (ekz-e: mus-mam-tumoro-viruso, MMTV) 
	mamulaj retrovirusoj tipo C (Moloney-mus-leŭkemio-viruso, MuLV) 
	birdaj virusoj tipo C (bird-leŭkemio-viruso, ALV) 
	virusoj tipo D (Mason-Pfizer simio-viruso, MPMV) 
	virusoj BLV-HTLV(hom-T-limfotropaj virusoj, HTLV) 
	Lentivirusoj (HIV, SIV) 
	Spumavirusoj (homa spumaviruso)

Viruso-genaroj
	diplojdaj ssRNA (subtenita de proteino) 
	mesaĝ-senca 
	kapigita kaj poli-A vostigita 
	kun 4 bazaj kodo-regionoj: gag-pro-pol-env

Retroviridae replikiĝas per dsDNA filamentoj kun longo pli granda ol la virusa genaro (proviruso), kiu insertiĝas kovalente en la gastig-ĉel-kromosoman DNA-on. 
Konverto de RNA al DNA, kaj integriĝo al gastigan DNA-on, estas fare de la virusa-kodita RNA-dependa DNA-polimerazo, kiu ankaŭ havas RNAzo-H-aktivecon, kaj DNA-dependan DNA pol aktivecon, krom kodigi la integraz-funkcion. Transskribo de virusa mRNA – kiu estas splicita por ebligi esprimon de 3'-proksimaj ORF-oj- estas fare de gastiga RNA pol II.

Ek-replikiĝo de ssRNA retroidovirusoj (mi pardonpetas pro la anglaĵoj):

http://www.uct.ac.za/microbiology/tutorial/retrep.gif

Infekt-procezo:

http://www.uct.ac.za/microbiology/tutorial/retrolif.gif

Infekt-procezo de la aidosa viruso (HIV):

http://www.uct.ac.za/microbiology/tutorial/hivinfec.gif

Virusoj
Strepsirino

Strepsirinoj aŭ malseknazuloj (Strepsirrhini) estas unu el du subordoj de la primatoj - la alia estas la seknazuloj (Haplorrhini). Kiel sugestas ilia nomo, unu trajto komuna al ĉiuj bestoj de ĉi tiu kategorio estas iliaj malsekvaj nazoj. La strepsirinoj estas ankaŭ ĉiuj prasimioj, sed sciencaj studoj montris ke la prasimiaj tarsioj tamen ne estas strepsirinoj, do la du terminoj "strepsirino" kaj "prasimio" ne estas tute samsignifaj.

Inter la strepsirinoj estas la jenaj bestoj: lemuro - galago - loriso

Vidu ankaŭ 
 Prosimiuloj

Strepsirinoj
Sentenco

Sentenco estas mallonga frazo enhavanta ĝeneralan moralan principon.

Vidu ankaŭ 
 aforismo
 maksimo
 devizo
 proverbo
 moto
 slogano
 Sentencoj de Salomono

Frazoj
Literaturo
Sigrid Undset

Sigrid UNDSET (naskiĝis la 20-an de majo 1882, mortis la 10-an de junio 1949) estis norvega verkistino.

Biografio 
Filino de danino kaj norvega arkeologo, Sigrid naskiĝis en Kalundborg, Danio kaj pasigis sian junaĝon ĉefe en Kristiania (nuntempe: Oslo). Post la frua morto de la patro, la familio ekhavis gravajn financajn problemojn, kaj Sigrid Undset anstataŭ studi en universitato devis gajni monon en oficejo. Jam frue ŝi komencis verki ĉefe pri la problemoj de la virinaro siatempa, tamen kun distanco al la vekiĝanta feminismo. Poste, la verkistino dediĉis sin ankaŭ al historiaj temoj. Ŝia romantrilogio Kristin Lavransdatter, kiu internacinivele estas rigardata ŝia plej fama verko, temas pri la vivo en la mezepoko, sed pritraktas universalajn homajn temojn.

En la jaro 1924 Sigrid Undset, kiu tiutempe jam estis patrino de tri gefiloj, fariĝis katolikino - ne tre populara decido en la protestantisma Norvegio. Kulmino de ŝia kariero estis la gajno de la Nobel-premio pri literaturo en la jaro 1928 "ĉefe pro sia brila priskribo pri skandinava vivo en la mezepoko".

Pro sia kontraŭfaŝisma sinteno Sigrid Undset en la jaro 1940, kiam la nazioj okupis Norvegion, devis forlasi sian patrujon. Kune kun sia plej juna filo ŝi elmigris unue al Svedio kaj poste al Usono - du el ŝiaj gefiloj tiutempe jam estis mortintaj. Post la milito (1945) ŝi revenis al Norvegio, por pasigi la reston de sia vivo retirite. Ŝi mortis en Lillehammer.

Listo de verkoj 

 Jenny (romano, 1911)
 Et kvindesynspunkt (eseoj, 1919)
 Kristin Lavransdatter (romantrilogio, 1920-22)
 Olav Audunssøn (romano, 2 partoj, 1925, 1927)
 Gymnadenia (romano, 1929)
 Den brændende busk (romano, 1930)
 Madame Dorthea (romano, 1939)

Vidu ankaŭ 
Renouveau catholique

Eksteraj ligiloj 
 http://www.nobel.se/literature/laureates/1928 
 http://www.undset.no/susenglish2.html 
 http://nobelprize.org/literature/laureates/1928/undset-autobio.html  
 http://www.kirjasto.sci.fi/undset.htm

Undset, Sigrid
Undset, Sigrid
Undset, Sigrid
Undset
Norveglingvaj verkistoj
Soulo

Ne konfuzu kun soulĵazo.

Soulo (el la uson-angla soul [elp. soŭl] "animo") estas muzikspeco distingita de forte sentesprima kantado, kiu ofte "vibras" inter maloj: animo kaj korpo, amo kaj amoro, peko kaj ĝuo, espero kaj despero, timo kaj kuraĝo ktp. Ege gravas melodio (kaj ritmo). Ĝi evoluis en Usono el ritmenbluso kaj gospelo.

La ĝenro dividiĝas inter bela, plaĉa al orela, melodia kaj karesa kantstilo (kiel tiu de Sam Cooke aŭ la Suprimes) kaj pli sovaĝa, pli sekseca kaj pli kruda stilo, kies reprezentantoj estas Wilson Pickett kaj James Brown. Alia stilo de soulo fontas el imito de prediko de predikisto en preĝejo prezentante deklamata, ritma kaj rimita. Elstara reprezentanto de ĉi tiu stilo estas Solomon Burke.

Neo Soulo 
Ankaŭ ekzistas alia tipo asociita kun soul-muziko, kaj ĝia nomo estas Neo-Soulo. Tiu alinome Nov-animo estas ĝenro de populara muziko. Ĉi tiun esprimon kreis Kedar Messenburg, muzikentreprenisto fine de la 1990-aj jaroj. Ĉi tiu speco de muziko plejparte baziĝas sur la tekstoj de soul-muziko. Ĉi tiu stilo estas tiel nomata kaj karakteriziĝas per tio, ke ĝi estas pli nova stilo ol soul-muziko, en kiu la kantoteksto similas al soul-kanto, sed ilia melodio kaj prezento (kiel kantas la kantisto) estas kiel ritmenbluso, kun kombinaĵo de ĵazo, punko, Hiphopo kaj Pop.

Famaj soulmuzikistoj 
 Sam Cooke
Erykah Badu
 James Brown
 Randy Crawford
 Ray Charles
 Aretha Franklin
 Marvin Gaye
 Michael Jackson
 Billy Ocean
 Otis Redding
 Angie Stone
 Barry White

Muzikaj ĝenroj
Tereza

Tereza aŭ Teresa estas grekdevena virina nomo signifante varmegon, someron, rikoltadon, ĉasistinon.

Nomvariantoj 
 Teresa (angle kaj itale)
 Teréza (ĉeĥe)
 Thérèse (france)
 Teréz (hungare), karesnomo Teri

Famaj Terezaj 
Sankta Tereza estas nomo de pluraj  katolikaj sanktulinoj, vidu ĉe Sankta Tereza.

 Maria Teresia, arkidukino de Aŭstrio, reĝino de Hungario kaj Bohemio
 Maria Teresa de Luksemburgo, granddukino de Luksemburgo
 Teresa de Almeida, hinda portugala verkistino kaj tradukistino
 Tereza Boučková, ĉeĥa verkistino
 Teréz Brunszvik, hungara pioniro de infanĝardenoj
 Tereza Kristina de Burbono, kromnomita "La Patrino de la brazilanoj"
 Tereza Kapista, hungardevena serbia esperantistino
 Teréza Nováková, ĉeĥa verkistino.
 Teri Harangozó, hungara ŝlagrokantisto

Lokoj 
 Santa Teresa Gallura, komunumo de Italio
 Santa Teresa di Riva, komunumo de Italio
 Santa Teresa del Tuy, komunumo de Venezuelo

Aliaj 
 11350 Teresa, asteroido

Virinaj personaj nomoj
Apartigiloj
The Economist

The Economist (angle “La Ekonomiisto”) estas anglalingva ĉiusemajna gazeto de novaĵoj pri monda politiko kaj komerco. Ĝi estas redaktata en Londono kaj ĝiaj ĵurnalistoj laboras tutmonde. Inter ĝiaj legantoj estas Bill Gates, kiu legas ĝin entute. Ĉirkaŭ duono de ĝiaj legantoj loĝas en Usono. 

Ideologie, ĝi estas liberalisma: ĝi subtenas kapitalismon, mondvastan liberan komercon kaj la mondpotencon de Usono kiel garantianton de tia libera komerco. Ĝi rigardas tian tutmondiĝon plejparte bona. Kiel ekonomiistoj mem, ĝi rigardas homojn kaj naciojn kiel raciaj kaj egoismaj kaj ĝisfunde avidaj. 

Britaj gazetoj
Anglalingvaj gazetoj
Tri Muskedistoj (ludo)

Tri Muskedistoj estas asimetria abstrakta strategia ludo. Ĝi estis unue eldonita en 1969 en A Gamut Of Games per Sid Sackson. Ludmaterialo estas 5×5 lubtabulo, 3 ludpecoj el unu koloro (la Muskedistoj) kaj 22 el alia koloro (la Kardinala Gardistaro).

Movoj

Kiu havas la Tri Muskedistojn, tiu ludas unue. Poste ambaŭ ludantoj alternas siajn movojn.
Dum sia vico, ludanto movu siajn ludpecojn jene:

Muskedisto moviĝas horizontale aŭ vertikale, irante en fakon okupitan de Kardinala Gardisto. Tiun malamikon tiel kaptitan oni forigas el la ludtabulo. Muskedisto ne povas iri en malplenan fakon. 

Kardinala Gardisto moviĝas horizontale aŭ vertikale, irante en malplenan fakon. Ĝi neniel kaptas.

Celo

Ambaŭ ludantoj havas malsamajn celojn:

La Kardinala Gardistaro provas devigi al la Tri Muskedistoj liniiĝi sur la sama vertikalo aŭ horizontalo, venkante se ili sukcesas fari tion.

La Tri Muskedistoj provas blokadi sin mem. Se ĉe propra vico, ili neniel povas moviĝi, venkas.

Poentaro

Okaze oni ludos kelkajn partiojn, estas konvene ke ambaŭ ludantoj alternu la rolojn de Muskedistoj kaj Kardinala Gardistaro. Jen ebla poentsistemo:

Se Kardinala Gardistaro venkis, ties ludanto gajnu tiom da poentoj, kiom gardistoj restas sur la ludtabulo. 

Se venkis la Muskedistoj, ties ludanto notu dek poentojn.

Ludinte antaŭdifinitan kvanton de partioj, turnirvenkas tiu, kiu sumis pli da poentoj.

Tabulludoj
Terenĵeto (ludo)

Terenĵeto estas ludo. Ĝia unua eldono: artikolo verkita de Kerry Handscomb en numero 6 de la kanada revuo 'Abstract Games', kadre de '8x8 Game Design Competition' http://www.abstractgamesmagazine.com

Movoj

Blankulo ludas unue kaj de tiam ambaŭ ludantoj alternu siajn ludvicojn movante jen unu propran ludpecon, jen tutan kolonon, kondiĉe ke ties supra ludpeco apartenu al la movanta ludanto.

Sola ludpeco sur fako aŭ ludpeco sur la supra parto de kolono povas iri laŭ iu ajn direkto orta aŭ diagonala al apuda fako. Se tiu ĉi celfako estus okupita, la movata ludpeco iĝas la supra ludpeco de la kolono. 

Alia movklaso nomiĝas 'terenĵeto'. Anstataŭ movi nur unu ludpecon, ludanto povas 'terenĵeti' kolonon kronitan per propra ludpeco. Agu jene:

Unue movu la tutan kolonon ĝis apuda fako laŭ iu ajn direkto, orta aŭ diagonala. Lasu la suban ludpecon de la movata kolono tie, sur iu ajn ludpeco aŭ kolono jam kuŝanta sur tiu fako. Plu irigu la kolonon laŭ la sama direkto. Denove lasu la nove suban ludpecon de la restanta kolono sur iu ajn ludpeco aŭ kolono trovata sur la nova fako (aŭ rekte sur la fako, kaze ĝi estas malplena). Nu, ripetu la saman agmanieron, ĝis vi atingos la ludtabulan randon aŭ ĝis vi terenĵetis la tutan kolonon.
Estas malpermesate ŝanĝi la movdirekton dum terenĵeto.

Bildo 2 ekzempligas terenĵeton. La nigra 6-peca kolono maldekstre  estas terenĵetebla al SE, al la ludtabula bordo.

La plej alta kolono de ludanto, kiu konsistas nur el propraj ludpecoj, nomiĝas 'Reĝo'. Ludanto povas havi plurajn Reĝojn. Plurkolora kolono neniel estas Reĝo.

Celo

Ludcelo estas kapti unu malamikan Reĝon. Sufiĉas laŭregule movi propran ludpecon sur la Reĝon.

Ligoj
Angla paĝo pri Terenĵeto

Tabulludoj
Arnold J. Toynbee

Arnold J. TOYNBEE [arnald tojnbi] ( – ) estis brita historiisto kiu verkis la libron A Study of History (1934-61) ("Studo de Historio"). Li estis profesoro de la greka lingvo kaj greka historio ĉe la Universitato de Londono (1919-55). Toynbee rigardis historion ne naciisme kiel lukto inter nacioj, nek marksisme kiel lukto de ekonomiaj klasoj, sed morale kiel la leviĝo kaj falo de civilizoj.

En lia historio, Toynbee klarigas la leviĝon kaj falon de 21 civilizoj tra la mondon kaj historion:
 egipta
 sumera
 babilona
 hitita
 minoa
 helena
 ortodoksa
 rusa
 okcidenta
 siria
 irana + araba -> islama
 indusa
 hinda
 ĉina
 orientazia
 japana
 anda
 majaa
 meksika

El tiuj, sep civilizoj ankoraŭ vivas: la ortodoksa, rusa, okcidenta, islama, hinda, orientazia kaj la japana.

Laŭ Toynbee, la sorto de civilizo ne estas ĝenerala afero de teknologio, ekonomio aŭ demografio, kiel ni nun kutime pensas, sed specifa afero politika kaj morala de la elito kaj kiel ĝi frontas al krizoj (ekzemple, invadantoj). Kiam la elito estas kreiva kaj agema kaj tenas la fidon de la popolo, la civilizo prosperas, sed kiam la elito estas subpremanta kaj diboĉa, la civilizo sekve falas (aŭ fariĝas vivanta fosilio). Universala imperio estas signo de la fina etapo de civilizo, signo de la ĉeso de vera kultura kreskado en la civilizo.

La ĝeneralaj etapoj de civilizo (kun la helena civilizo kiel ekzemplo):

 naskiĝo (Grekio en la tempo de Homero)
 kreskado (Grekio inter Homero kaj Perikleo)
 tempo de turmento (la senĉesaj militoj inter Romio, Kartago kaj la grekaj regnoj; la Mediteraneo inter Perikleo kaj Cezaro Aŭgusto)
 universala imperio (Romio)
 universala religio (kristanismo)
 vagado de gentoj (barbaroj:ĝermanoj, slavoj, vikingoj, magiaroj)
 naskiĝo de novaj civilizoj (la bizanca kaj okcidenta civilizoj)

La etapoj iafoje estas interrompitaj (portempe aŭ por ĉiam) de la konkero de aliaj civilizoj. La konkero de Aleksandro la Granda interrompis la sirian civilizon ĝis la tempo de Mohameto. Hispanio interrompis meksikan civilizon kiam ĝi konkeris Meksikon.

Malsimile al historiistoj hodiaŭaj, Toynbee vidis la grandan bildon de historio, sed ankaŭ bone scias la maron de detaloj. La inspiro por lia historio venis al li en Bulgario kiam li vidis ĉapon sur la kapo de kamparano: ĝi estis precize la ĉapo de vulpa pelo, kiun portis la persa armeo, kiun Herodoto priskribis antaŭ 2400 jaroj.

En lia historio, Toynbee ofte klarigas per mito kaj metaforo kaj lia logiko ne estis sendifekta. Tamen, se Samuel P. Huntington pravas kaj historio nun transiras de lukto de ideologioj (la Malvarma Milito) al lukto de civilizoj, kiel la 11-a de septembro 2001 sugestas, Toynbee denove estas leginda.

Vidu ankaŭ 
 Markso
 Samuel P. Huntington
 Oswald Spengler
 ibn-Ĥaldun
 Feliks Koneczny

Eksteraj ligiloj 
 http://www.nybooks.com/articles/article-preview?article_id=12965
 http://nobsword.blogspot.com/1993_10_17_nobsword_archive.html 
 http://www.bautz.de/bbkl/t/toynbee_a_j.shtml 
 http://www.spartacus.schoolnet.co.uk/EDtoynbeeA.htm  

Britaj historiistoj
Tabloteniso

Tabloteniso estas la dua plej ludata sporto en la mondo kaj la plej nova de la mondaj grandaj sportoj. Oni ludas ĝin per tre malpeza (2,7 gramoj) plasta pilko de 4,0 centimetroj en diametro, sur tablo 2,74 metrojn longa, 1,525 metrojn larĝa kaj 74 centimetrojn alta. La reto en la mezo de la tablo altas 15 centimetrojn. Ludantoj uzas lignan batilon  (aŭ rakedon) kovritan per kaŭĉuko.

Oni komencas ĵetante la pilkon pli ol 15 centimetrojn kaj batante ĝin, tiel ke ĝi resaltas sur la propra flanko kaj tiam sur la alia flanko. La kontraŭludanto devas bati ĝin, tiel ke ĝi resaltas sur la flanko de la serviranto, kaj tiam ludantoj batas la pilkon ĝis oni eraras. Jen eraroj:

 oni ne batas la pilkon, antaŭ ke ĝi resaltas sur la propra flanko dufoje
 oni ne batas la pilkon, post kiam ĝi resaltas sur propra flanko (do ĝi falas teren)
 la pilko resaltas sur la flanko de la batanto post bati ĝin
 la pilko ne resaltas sur la flanko de la kontraŭludanto post bati ĝin (krom la kontraŭludanto batis la pilkon antaŭ ĝi resaltis)

La alia ludanto gajnas unu poenton. Ludanto serviras du poentojn kaj poste la alia ludanto serviras du poentojn. Normale, ludantoj ludas ĝis oni havas 11 poentojn kaj unu ludanto devas havi 2 poentojn pli ol la kontraŭludanto. Konkure, oni ludas 7 aŭ 9 ludojn (oni finas, kiam iu gajnis 4 aŭ 5 ludojn respektive). Estas aliaj versioj, ekzemple, ludo ĝis 21 poentoj, kiam unu serviras kvinfoje antaŭ ke la alia ludanto serviras.

La plej multe da profesiaj ludantoj estas de Ĉinio, sed kelkaj mondaj ĉampionoj estas el Svedio. Bonaj ludantoj povas reagi rapidege, sed rakeda konstrueco (ludantoj elektas kaj ofte mem surmetas la kaŭĉukon sur siajn rakedojn) kontribuas multe al la turniĝo (rotacio) de la pilko.

Referencoj

Vidu ankaŭ 
 Internacia Tablotenisa Federacio
 Tablosporto
 Ŝnurpilko
Tirolo

Tirolo povas rilati al:

Tirolo - historia regiono meze de la Alpoj.
Tirolo - federacia lando de Aŭstrio.
Sudtirolo - plejparte germanlingva provinco de la regiono Trentino-Sudtirolo en norda Italio.
Tirol (aŭ Dorf Tirol, itale nomata Tirolo) - komunumo en Sudtirolo.
Kastelo Tirolo - kastelo kiu situas en la komunumo Tirol de Sudtirolo.
Tirol - vilaĝo en Rumanio.
6439 Tirolo - asteroido.
Tuzla

Tuzla estas urbo en Bosnio kaj en ties Muzulmana-Kroata Federacio, en la nord-orienta parto de la lando, ĉe . En 1991, la urbo havis 131 000 loĝantojn.

La urbo estis unuafoje menciita en 950 kiel teritorio sub hungara reĝo, la urbo estis nomata poste Soli. Soli signifas salo en Bosnio kaj la nuntempa nomo de la urbo signifas "sal-loko" en la turka lingvo. Sed la arĥeologiaj restaĵoj sugestas, ke Tuzla estis riĉa neolitika setlejo kaj tio montras kontinuan historion de pli ol 6 000 jaroj.

 
Urboj de Bosnio kaj Hercegovino
Transsubstancigo

Transsubstancigo estas doktrino de katolikismo pri la eŭkaristio, la pano kaj vino de komunio. Transsubstancigo estas la klarigo de Tomaso de Akvino pri kiel la pano kaj vino povas esti la efektiva korpo kaj sango de Jesuo Kristo. Akvino diris, ke la substanco de la pano kaj vino fariĝis Kristo dum la ekstera apero restis same. En tio, Akvino antaŭsupozis ne modernan fizikon, sed sekvis la filozofion de Aristotelo. 

Protestantoj forĵetis la doktrinon, sed ne povis akordiĝi pri la naturo de komunio: Lutero enkondukis la doktrinon de kunsubstancigo -- la substanco de kaj Kristo kaj la pano kaj vino kunekzistas. Laŭ Kalvino, la tuta afero estas tute kontraŭlogika; li diris, ke Kristo estas en la kredanto, ne en la pano. Zvinglo, aliflanke, diris, ke komunio estas tute simbola.

Vino
Katolikismo
Tartumaa

Tartumaa (distrikto Tartu) estas provinco en Estonio inter la lagoj Võrtsjärv kaj Peipsi. Ĝia teritorio estas 3 090 km² kaj ĝi havas 149 000 loĝantojn (2000). La ĉefurbo estas Tartu.

En 2007 ekzistis du gastigantoj de Pasporta Servo, unu en Tartu kaj unu en la vilaĝo Tõravere.

Gravaj urboj 
 Elva
 Kallaste
 Tartu

Aliaj loĝlokoj
 Peipsiääre

Distriktoj de Estonio
Tao

Tao（Taŭo）, el la ĉina vorto "dao" (pinjine; pr. [tao]; vidu (1)), t.e. "vojo", la centra koncepto de taoismo, estas laŭ Laŭzio la plejalta, plejprofunda realo de la mondo. La Tao estas super la kapablo de vortoj, ekster tempo kaj spaco. "La Tao eldirebla ne estas la eterna Tao," diris Laŭzio. La Tao naskis la ĉielon kaj la teron kaj ĉiun kreaĵon, sed ne kiel ĉarpentisto faras tablon, sed kiel disvolviĝado de si mem. La Tao ne estas persono aŭ dio, sed mistika forto. Ĝiaj efiko kaj maniero estas videblaj en la agoj de la ĉielo kaj la tero, sed ne en la agoj de homoj.

Homoj senĉese strebas – pri riĉo, honoro, famo, eĉ pri scio kaj sankteco. Sed tia strebado agas kontraŭ la Tao, kontraŭ la Vojo, la vojo videbla en la ĉielo kaj la tero. Tial tia strebado estas, en la fino, vana, estas la vojeto de homo, vojeto de larmoj kaj trompo.

Vidu ankaŭ 
 Libro de Tao
 Tokipono
 92 Prelegoj pri la Tao（Taŭo）

Taoismo
Turingio

Turingio aŭ Turingujo estas federacia lando, t.e. subŝtato, en la orienta mezo de Germanio. Ĝia germana nomo estas Thüringen, en oficiala kunteksto Freistaat Thüringen. Ĝi havas areon de 16 172 kvadrataj kilometroj kaj fine de  ĝi havis  loĝantojn.

Al Turingio limas la germanaj federaciaj landoj Bavario (sude), Hesio (okcidente), Malsupra Saksio (nord-okcidente), Saksio-Anhalto (norde kaj nord-okcidente) kaj Saksio (oriente).

Turingio estas unu el la kvin t.n. Novaj federaciaj landoj de Germanio, kiuj apartenis al Germana Demokratia Respubliko de 1949 ĝis 1990 kaj aliĝis al Federacia Respubliko Germanio en la Germania reunuiĝo en 1990. Gravis iam la Ludovikidoj por Turingio; rememstareco landa rericevitis nur en 1920. La (neoficiala) landa himno estas Thüringen, holdes Land.



Geografio

Reliefo 
La sudon de Turingio dominas la montaro Turingia Arbaro (Thüringer Wald), kiu oriente transiras al la Turingia Ardeza Montaro. Norde de la arbarego etendiĝas la Turingia Baseno. La baseno ĉirkaŭiĝas fare de pluraj malgrandaj montoĉenoj, ekzemple Dün norde, Hainleite, Windleite kaj Kyffhäuser norde, Schmücke, Hohe Schrecke kaj Finne nordoriente, Ettersberg sudoriente, Fahner Höhe sude kaj Hainich okcidente. La Nacia Parko Hainich estas la sola nacia parko de la federacia lando.

La plej alta punkto de Turingio estas Großer Beerberg, kiu leviĝas 982,9 m super la marnivelon. La plej malalta loko troviĝas 114 m super la maro.

La Schorte-valo (germane: Schortetal) nombriĝas inter la plej belaj valoj de Turingio. Lignolando Turingia (germane: Thüringer Holzland) estas belega ripozumregiono en la centro orienta de Turingio.

Urboj 
Ĉefurbo: Erfurto
Aliaj gravaj urboj: Arnstadt, Eisenach, Gera, Gotha, Ilmenau, Jena, Rudolstadt, Saalfeld, Sondershausen, Suhl, Vajmaro

Administra strukturo 
En Turingio ekzistas 17 distriktoj (Landkreise) kaj 6 eksterdistriktaj urboj (kreisfreie Städte).

Distriktoj 
en krampoj: la aŭtokodoj

  Altenburger Land (ABG)
  Eichsfeld (EIC)
  Gotha (GTH)
  Greiz (GRZ)
  Hildburghausen (HBN)
  Ilm (IK)
  Kyffhäuser (KYF)
  Nordhausen (NDH)
  Saale-Holzland (SHK)
  Saale-Orla (SOK)
  Saalfeld-Rudolstadt (SLF)
  Schmalkalden-Meiningen (SM)
  Sömmerda (SÖM)
  Sonneberg (SON)
  Unstrut-Hainich (UH)
  Wartburg (WAK)
  Weimarer Land (AP)

Eksterdistriktaj urboj 
 Eisenach (EA)
 Erfurt (EF)
 Gera (G)
 Jena (J)
 Suhl (SHL)
 Weimar (WE)

Kelkaj statistikaĵoj

Turingia kuirarto 
 LPG-kuko
 Turingiaj buloj
 Turingia fritkolbaso
 Muzeo pri la Turingia bulo

Vidu ankaŭ 
 Diluvo turingia
 Episkopujo de Erfurto
 Turingio Internacia
 Turingio-tago, ĉiun duan jaron
 Verda koro de Germanujo
 Pli ol 200 muzeoj en Turingio kun priskribo en Esperanto
 Informoj pri vere multaj kasteloj turingiaj

Eksteraj ligiloj 

  ()
 Regionoj en Turingio - Eichsfeld, Saaleland, Turingia Arbaro, Strato de la Klasikuloj (germanlingve)

 
Federaciaj landoj de Germanio
Toskanio

Toskanio aŭ Toskanujo (itallingve Toscana ) estas regiono en centra Italio, limas sude kun Latio, kun Umbrio kaj Markioj oriente, Emilio-Romanjo kaj Ligurujo norde, kaj la Tirena Maro okcidente. Ĝi estas ofte konsiderata kiel unu el la plej belaj partoj de Italio.

Toskanio estis esence la naskiĝoloko de la Itala Renesanco, kaj ĝia arta heredaĵo inkluzivas arkitekturon, pentraĵon kaj skulptaĵoj, kolektitaj en dekoj da muzeoj, la plej konata el ili estas la Galleria degli Uffizi en Florenco.

Toskanio estas konata pro siaj vinoj (la plej fama el kiu estas Chianti, Morellino di Scansano kaj Brunello di Montalcino) kaj havas 120 protektitajn (naturaj rezervejoj).

Geografio 
Rimarkinda turismaj cellokoj en Toskanio inkluzivas Florencon, Sienon, Pizon, Lucca, Cortona, Barga, la Maremma kaj la insulon de Elba.

Ĉefaj urboj 
Sekvas listo de la 10 urboj kun plej da loĝantoj.

Vidu ankaŭ
 Toskana ordo