alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Alexander Graham Bell

Alexander Graham BELL (naskiĝis la 3-an de marto 1847 en Edinburgh, Skotlando, mortis la 2-an de aŭgusto 1922 en Baddeck, Nova-Skotio, Kanado) estis la inventinto de la unua bone funkcianta telefono kaj entreprenegisto.

En la jaro 1870 li elmigris al Kanado kaj jaron poste al Usono. Ekde 1882 li estis usona civitano.

La unua tre primitiva telefono estis inventita de la germana fizikisto Philipp Reis en la jaro 1861. Bell, kiu cetere estis fiziologo pri la homa voĉo kaj instruisto pri la gesta lingvo (lia patrino estis surda), plibonigis ĝin tiamaniere, ke la parolado povis esti transdonata en bone komprenebla kvalito. Sian telefonon li prezentis en la jaro 1876: Je la 10-a de marto li unuafoje telefonis kun sia kolego, Thomas A. Watson, sidanta en la apuda ĉambro.

Bell krome inventis ilon por mezuri la aŭdkapablon, ilon por loki metalajn objektojn en la homa korpo, cilindron por registri sonojn kaj diversaĵojn por la aviadtekniko.

En 1876 Bell pliefikigis la telefonon kaj starigis telefonsistemon. Ekestis Bell Telephone Company, kiu poste evoluis al la plej granda telefonkompanio de la mondo AT&T. En 1925 stariĝis Bell Telephone Laboratories, kiuj kunigis la esplorsekciojn de AT&T kaj Western Electric Company.

Referencoj

Eksteraj ligiloj 

 Parolado kio Alexander Graham Bell donas antaŭ scienca asocio en 1880  (angle, ankaŭ havebla en franca traduko).

Skotaj inventistoj
Kanadaj inventistoj
Usonaj inventistoj
Aferŝarĝito

Aferŝarĝito (france: chargé d'affaires) estas diplomata komisiito en eksterlando malpli ranga ol ambasadoro aŭ provizora anstataŭanto de la ambasadoro dum lia foresto.

Vidu ankaŭ 
 Konsulo

Eksteraj ligiloj 
 http://www.ediplomat.com/nd/glossary.htm 
 http://www.worldstatesmen.org/Italy_states2.htm 

Internaciaj rilatoj
Ambasadoro

Ambasadoro (aŭ ambasadestro) estas diplomatia oficisto kiu servas kiel reprezentanto de sia ŝtato ĉe alia ŝtato aŭ ĉe oficiala organizo kiel Unuiĝintaj Nacioj. Lia tasko kiel estro de ambasado estas la reprezentado de sia lando, tio signifas proksimajn rilatojn kun registaro, opozicio kaj sociaj organizoj de la gastlando. La gastiganta nacio normale permesas al la ambasadoro kontrolon de malgranda tereno nomata ambasadejo. Por ne limigi la interesoreprezentadon, la teritorio, laborantoj kaj veturiloj uzataj de la ambasadanoj havas diplomatian imunecon regulitan de la konvencioj de Vieno pri diplomatio. La loĝloko de la ambasadoro kaj lia familio nomiĝas rezidenco, same kiel la ambasadejo mem, kaj ne estas eksterteritoria regiono, sed havas diplomatian imunecon.

Listo de ambasadoroj
 Albertino dos Santos Matias;
 Peter Ustinov

Vidu ankaŭ 

 Ambasado
 Ataŝeo
 Diplomato
 Konsulo

Profesioj
 
Internaciaj rilatoj
Apostola posteuleco

Apostola posteuleco aŭ apostola sukcedo estas la doktrino per kiu katolikismo, ortodoksismo kaj anglikanismo legitimas siajn episkopojn kaj do iliajn sakramentojn kaj instruon. Laŭ la doktrino, nur la episkopoj, kiuj sukcedas al la apostoloj de Jesuo Kristo, institucie kaj senrompe, estas fidindaj instruantoj de la kristana vero. La doktrino ricevis klaran esprimon en la skriboj de Sankta Ireneo en la 2-a jarcento.

Post du mil jaroj la doktrinon ankoraŭ tenas katolikismo, ortodoksismo kaj anglikanismo -- aŭ 67% de la kristana mondo -- sed ne de protestantismo, kiu anstataŭ instruas la doktrinon de sola scriptura.

Apartaj atestoj 
Kiel fakto-pruvo oni apogiĝas sur la proklamata konscio de diversaj eklezioj kiuj de ĉiam konfesas sian episkopan ligilon kun unu el de la dekdu apostoloj senditaj de Jesuo. Tipa kazo estas, ekzemple, tiu de Romo kies Eklezio radikiĝas en la misio de Sankta Petro ĝuste en Romo, kaj diversaj apostoloj en Antioĥio.

Jen alia aparta informo pri tiu apostola posteuleco. En la jaro 96 papo Klemento la 1-a sendis Leteron al la kristanoj de Korinto. Tiu Letero montras ke la apostola posreuleco estis tre konata ekde la epoko de la praa Eklezio. En ĝi, fakte, oni legas: ”Predikante tra kamparoj kaj urboj, ili (la Apostoloj, n.d.t) instruis en la Sankta Spirito siajn primicojn (la unuajn konvertiĝintojn, n.d.t.) kaj ilin konstituis episkopojn kaj diakonojn de la estontaj kredantoj” . Estis do la apostoloj kiuj ordinis la unuajn episkopojn kaj tiuj, pro ordono de la unuaj estus farintaj la samon, kiel aldonas Klemento: “Ankaŭ niaj Apostoloj sciis, pere de la Nia Sinjoro Jesuo Kristo, ke estus kontrastoj rilate la episkopan dignecon. Pro tio, antaŭkoninte la estonton, ili starigis tiujn indikitajn (nome episkopoj kaj diakonoj); kaj ordonis ke kiam tiuj ĉi mortos, aliaj virtaj homoj posteulos en la ofica regado” . 
Estas, tiu, tre antikva atesto, ekstere de la Biblio, prezentita de la historio, pri la apostola posteuleco' kaj pri la hierarkia strukturo de la Eklezio.

Notoj

Vidu ankaŭ 
 Apostolo
 Klemento la 1-a

Katolika teologio
Asimptoto

Asimptoto estas rekto aŭ kurbo, al kiu alproksimiĝas alia kurbo, sed neniam tuŝas ĉi-lastan eĉ se senfine etenditan. Pri la unua kazo oni nomas ĝin asimptota rekto, pri la dua kazo oni nomas ĝin asimptota kurbo.

Jen ekzemplo, la grafikaĵo de la funkcio f(x) = x−1. Enhavas ĝi du asimptotojn: la kurbo alproksimiĝas je la rektoj y = 0 kaj x = 0, sed ne atingas ilin.

Asimptoto ne nepre paralelu je la aksoj. Jen la grafikaĵo de x+x−1, kiu estas asimptota je kaj la y-akso kaj la rekto y=x:

Eksteraj ligiloj 

 http://en.wikipedia.org/upload/a/aa/1-over-x-plus-x.png (eksvalida)
 http://en.wikipedia.org/upload/3/3e/1-over-x.png (eksvalida)
 http://upload.wikimedia.org/wikipedia/fr/7/7b/Hyperbole_1_sur_x.png (eksvalida)
 http://upload.wikimedia.org/wikipedia/de/c/c5/GraphCotangensfunktion.png (eksvalida)

Analitiko
Geometrio
Senfineco
Adicio

Adicio estas operacio por trovi la sumon de nombroj aŭ kvantoj. La signo de adicio estas + (plus).

Tia adicia notacio estas kutime uzata por nombroj kaj por baza komuta operacio de pli ĝeneralaj matematikaj strukturoj (abelaj grupoj, vektoroj, matricoj ktp). 

Se ni adicias 5 kaj 3, ni ricevos 8. 5 kaj 3 estas la adiciatoj, 8 estas la sum-valoro. Precise ni nomu la termon '5 + 3' sum-termon aŭ sum-esprimon, sed fak-mallonge ofte ankaŭ nur sumon.

Skriba Adicio 
La tradicia maniero koncerne la skribforman adicion - ekz-e de la naturaj nombroj 295 kaj 107 (dekume prezentitaj) - okazus jene:

La kalkulado reduktiĝas al relative facila (elementa) sumado de unuciferaj nombroj. Unu-cifera nombro de unuoj de la sum-valoro estas skribenda sub la sum-streko, kaj la unucifera nombro de dekoj estas ŝovenda maldekstren super la strekon. Tiu restaĵo estas la ŝovenda nombro (de:Übertrag).
La ruĝaj ciferoj sur la bildo estas tia ŝovenda nombro (de dekoj), kiu estas ricevita post for-apartigo de la dekstraflanka cifero (nombro de unuoj).

Kalkulu: (i) 7 + 5 = 12 ; la ciferon 2 skribu sub la streko kaj la ciferon 1 ŝovu maldekstren super la strekon; (ii) kalkulu 1 + 0 + 9 = 10; la ciferon 0 skribu sub la streko kaj la ciferon 1 ŝovu maldekstren super la strekon (tie ĉi ruĝe koloritaj); (iii) kalkulu 1 + 1 + 2 = 4; la ciferon 4 skribu sub la streko ; la kalkulado estas finita; la rezulto estas skribita sub la streko kiel '402' aŭ ciferume '4' '0' '2'.

Vidu ankaŭ 
 Sumo de teologio
 Multipliko
 Subtraho
 Aritmetiko
ABBA

ABBA estis sveda popmuzik-grupo, kiu fondiĝis en 1971 kaj disiĝis en 1983. La grupo fariĝis mondfama, kiam ĝi en 1974 per la kanto Waterloo gajnis la Grandan Premion de la plej granda eŭropa kanzonfestivalo, la Eŭrovida Kanzona Konkurso. Nuntempe ABBA estas konsiderata unu el la plej sukcesaj muzikgrupoj en la historio de la popmuziko.

Anaro 
La nomo ABBA estis formita el la inicialoj de la antaŭnomoj de la membroj:
 Agnetha Fältskog
 Benny Andersson
 Björn Ulvaeus
 Annifrid Lyngstad
Foje la simetrieco de la nomo estas perfektigata per spegula prezentado de la unua "B".

Diskaro 

 1973 - Ring Ring
 1974 - Waterloo
 1975 - Abba
 1975 - Greatest Hits
 1976 - Arrival
 1977 - Abba - The Album
 1979 - Voulez-Vous
 1979 - Greatest Hits Vol. 2
 1980 - Super Trouper
 1981 - The Visitors
 1986 - Abba Live
 1992 - Abba Gold - Greatest Hits 1993 - More Abba Gold (More Abba Hits) 1994 - Thank You for the Music 1999 - The Complete Singles Collection 2001 - The Definitive Collection 2005 - Mix And Hits 2021 - Voyage Memoro 
En 2019 la Ministerio pri edukado de Rusio inkluzivis kanton kanton Dancing queen en "La kultura normo de la lernejano" — la eduka projekto, kiu celas spiritan, estetikan kaj artan evoluon de la rusiaj lernejanoj.

 Reveno 
La 26-an de aŭgusto 2021, ABBA-adorantoj tutmonde estis fokusitaj kiam la grupo mistere donis formon al long-atendita reveno tiun tagon. Livestream en Jutubo sekvis la 2-an de septembro, en kiu reveno estis fakte konfirmita. ABBA sciigis ke ili faris novan albumon titolitan Voyage. Ĝia eldono estis la 5-an de novembro 2021 kaj estas la unua albumo de la grupo en kvardek jaroj. Vojaĝo ankaŭ estas la nomo de serio de koncertoj, kiuj okazos en Londono ekde la 27-a de majo 2022. La originaj ABBA-membroj (kiuj ĉiuj estas en siaj 70-aj jaroj) ne prezentos sin, sed hologramoj estos uzataj. La koncertoj okazos en la speciale konstruita ABBA Arena en la Olimpika Parko Reĝino Elizabeto en la brita ĉefurbo. Dum la livestream de septembro, du novaj kantoj ankaŭ estis publikigitaj: I Still Have Faith In You kaj Don't Shut Me Down''. Tiuj estis origine planitaj por 2018, sed estis prokrastitaj plurfoje.

Vidu ankaŭ 
 ABBA - la muzeo

Notoj

Eksteraj ligiloj 

  Oficiala retejo
 
 la kanzono 'Fernando' en Esperanto (YouTube)

Eŭrovido-Kantokonkurso
Svedaj muzikaj grupoj
Muzikaj grupoj en 1970-1979
Muzikaj grupoj en 1980-1989
Muzikaj grupoj fonditaj en 1972
Muzikaj grupoj malfonditaj en 1983
Aroj de nombroj

Kelkaj aroj de nombroj estas multe uzataj kaj tial
havas proprajn nomojn kaj simbolojn.

Ĉi tie listo:

 naturaj nombroj
 N = { 1, 2, 3, ... }
 (ankaŭ N+)
 duongrupo rilate al multipliko kaj al adicio - eĉ duonringo
 nenegativaj nombroj
 Zo = {0, 1, 2, 3, ... } = N ∪ {0}
 (ankaŭ No)
 (duongrupo rilate al multipliko kaj adicio - do duonringo
 entjeraj nombroj
 Z = { 0, 1, -1, 2, -2, 3, -3, ...} = N ∪ {0} & ∪ -N
 eĉ grupo rilate al adicio, duongrupo rilate al multipliko, do ringo
 Racionalaj nombroj
 Q = { a/b | a ∈ Z, b ∈ N }
 (Q, +) estas grupo, (Q\{0}, ·) estas grupo, do eĉ kampo.
 Reelaj nombroj
 R
 estas ankaŭ ordigita kampo, kaj kompleta.
 Kompleksaj nombroj
 C = { x + i * y | x, y ∈ R } (i estas nombro tiel, kiel i·i = -1, la imaginara unuo).
 kompleta kampo, sed ne ordita.

Estas evidente, ke validas la sekva dependo inter la diversaj aroj de nombroj:
N ⊂ Zo ⊂ Z ⊂ Q ⊂ R ⊂ C.

Matematiko
Arthur Miller

Arthur MILLER (naskiĝis la 17-an de oktobro 1915 en Novjorko, mortis la 10-an de februaro 2005 en sia loĝloko Roxbury en Konetikuto) estis usona verkisto.

El lia socikritika verkaro plej famas la dramo Death of a Salesman (= Morto de vojaĝa komizo): Pro ĝi li en la jaro 1949 gajnis la Premion Pulitzer.

En 1956 li devis aperi antaŭ la Komitato pri Kontraŭusona Aktiveco de la Usona Kongreso, ĉar Elia Kazan estis malkaŝinta komunan partoprenon en komunismaj kunvenoj.
En 1957 la Usona Kongreso deklaris lin kulpa pri malrespekto, ĉar li rifuzis malkaŝi la nomojn de anoj de literatura rondo suspektata pri komunismo.
En 1958 la Apelacia Kortumo nuligis tiun juĝon.

De 1956 ĝis 1961 li estis la edzo de la aktorino Marilyn Monroe.

En 1985 li vizitis Turkion kun la brita verkisto Harold Pinter. Ĉe aranĝo de la usona ambasadejo por honorigi Miller-on, Pinter estis elĵetita pro tio, ke li parolis pri torturo en Turkio, kaj Miller foriris kun li por montri subtenon.

Famaj verkoj 

 Fokuso (Focus, romano, 1945)
 Ĉiuj miaj filoj (All My Sons, dramo, 1947)
 Morto de vojaĝa komizo (Death of a Salesman, dramo, 1949)
 La Fandujo (The Crucible, dramo, 1953)
 Vido el ponto (A View From the Bridge, dramo, 1955)
 La Nekontentuloj (The Missfits, filmscenaro, 1961)
 Post la falo (After the Fall, dramo, 1964)
 La Premio (The Prize, dramo, 1968)

Filmoj 
 Let's Make Love, scenaro

Eksteraj ligiloj 
 http://www.ibiblio.org/miller 
 http://www.imdb.com/title/tt0055184 
 http://www.imdb.com/title/tt0251072 
 http://imdb.com/title/tt0081344 

Usonaj dramistoj
Andreas Gryphius

Andreas GRYPHIUS , aŭ realnome: Andreas GREIF (n.  en Glogau, Silezio, m. samloke ) estis germana verkisto. Li estis grava reprezentanto de la germana Baroko.

Malgraŭ la malriĉa genezo, Gryphius estis naturdotita kaj havis multflankan klerecon. Jam en junaĝo agis ol privatan instruiston. Poste enhavis katedron al la universitato de Leiden. En tiu loko kontatiĝis kun la teoriojn de la drama arto. Li kombinis antikaj, holandaj kaj frankaj dramaj modeloj kaj kreis novan tipon de tragedio. Lia dramoj traktas plejparte historiajn tematikojn kaj estis verkataj en la versmezuro de aleksandrino. Motive dominas la stoika idealo de konstanteco (latine constantia) kiu de Gryphius ekaperas kun kristana karaktero, kaj la samtempa motivo de Vanitas, la efemereco de la monda feliĉo. Gryphius respegulas precipe la travivajn suferojn de la Tridekjara Milito en lia verkoj aparte en lia liriko.

Escepte lia inovativa drama arto, kie superis lian idealojn Seneko, Joost van den Vondel kaj Pierre Corneille, Gryphius restis kohera kun la samtempa poetiko en liaj Odoj kaj Sonetoj . Ekde 1657 li verkis tragediojn kun burĝaj protagonistoj ke estis kontraŭ la tiutempa poetiko. 1662 li membriĝis en la Fruktodona Societo, grupo de verkistoj, kiuj volis renovigi la germanan lingvon.

Listo de verkoj 

 Sonette (sonetoj, 1637 kaj 1643)
 Epigrammata (epigramoj, 1643)
 Oden (odoj, 1643)
 Olivetum (eposo, 1646)
 Absurda Comica oder Herr Peter Squenz (burlesko, 1658)
 Großmütiger Rechts-Gelehrter oder Sterbender Aemilius Paulus Papinianus (tragedio,1659)
 Horribilicribrifax (komedio, 1663)

Tio aperis en Esperanto 
Larmoj pri la patrio ; Vespero ; Pri la festo de l’reviviĝinta Savanto aŭ Sankta Pasko-tago ; Pri la portreto de Nikolao Koperniko.
En: Germana Antologio. – Gerlingen : Bleicher, 1985. – p. 291-292

Vespero ; Homa mizero ; Al la mondo. 
En: Übertragungen = Transkondukoj. – Messkirch : Gmeiner, 1988. – p. 17-19

Vidu ankaǔ 
 496 Gryphia

Eksteraj ligiloj 

 http://www.uni-essen.de/literaturwissenschaft-aktiv/Vorlesungen/lyrik/gryphius.htm  
 http://www.litlinks.it/g/gryphius_a.htm  
 http://www.gasl.org/refbib/Gryphius__Horribilicribrifax.pdf  

Germanaj verkistoj
Universitato de Lejdeno
Fruktodona Societo
Alan Alexander Milne

La brita verkisto A(lan) A(lexander) MILNE [ej ej miln] (naskiĝis la ; mortis la ) famiĝis ĉefe pro siaj infanlibroj, precipe pro la du libroj pri la urso Winnie-la-Pu. Krom tio li verkis komediojn kaj humurajn eseojn.

Famaj verkoj 
 Lovers in London, 1905 (Geamantoj en Londono)
 When We Were Young, 1924 (Kiam ni estis junaj)
 Winnie the Pooh, 1926 (Winnie-La-Pu)
 Now we are six, 1927 (Nun ni estas sesjaraj)
 The house at Pooh corner, 1928 (La domo ĉe Pu-Angulo)
 Toad of Toad Hall, 1929 (Sinjoro Bufo de Bufo-Domego)
 It's Too Late Now (membiografio, 1939) (Nun estas tro malfrue)

En Esperanto aperis 
 Winnie-La-Pu / Ilustr. Ernest H. Shepard. Trad. en Esperanton Ivy Kellerman Reed kaj Ralph A. Lewin. Red. Humphrey Tonkin. [Enkonduko anglalingva de Humphrey Tonkin]. - Novjorko: Dutton, 1972. - XI, 164 p. - ISBN 0-525-43010-5

 Winnie-La-Pu / Ilustr. Ernest H. Shepard. Trad. en Esperanton Ivy Kellerman Reed kaj Ralph A. Lewin. Red. Humphrey Tonkin. [Enkonduko anglalingva de Humphrey Tonkin]. - [2. ed.] - Roterdamo: UEA, 1992. - XI, 164 p. - ISBN 92-9017-046-8

 La domo ĉe Pu-Angulo. Tradukis Edmund Grimley Evans. - Esperanto-Asocio de Britio, 2021. - ISBN 978-0-902756-41-0.

Rete legeblas 
 Winnie-La-Pu (fragmento)
 Helefanto

Eksteraj ligiloj 
 http://books.guardian.co.uk/extracts/story/0,,1667391,00.html
 http://www.gutenberg.org/browse/authors/m#a730
 http://www.lib.ru/MILN/

Anglaj verkistoj
Iŝtar

Iŝtar estis antikva ĉefdiino kaj vivodona diino de fekundeco en Mezopotamio kaj Levantenio. Aliaj nomoj (depende de la gento) estis Aŝera, aŭ Astartea.

Iuj diras, ke por la antikvaj izraelidoj, ŝi estis edzino de Javeo, sed ŝia diservo estis abolita de la reĝo Joŝija en -621 kaj ŝiaj temploj apud la Templo de Jerusalemo estis detruitaj (2 Reĝoj 23:7), sed spite de tio, ŝia hejma kulto daŭris ĝis la 6-a jarcento a.K.. Aliaj kontestas, ĉu la izraelidoj iam toleris aliajn diojn, kaj la arkeologiaj indikaĵoj ne estas certaj.

En la fenica mitologio Tanit, diino de la fekundeco, de la amo kaj de la plezuro, asociita al la bona fortuno, al la Luno kaj al agraraj fruktoj, estis komparata al Iŝtar, la diino patrino.

Dioj pri amo kaj sekso
Dioj pri ĉasado
Dioj pri fekundeco
Dioj pri infanaĝo
Dioj pri tempo kaj destino
Dioj pri vetero
Mezopotamiaj dioj
Militaj dioj
André Breton

André BRETON (naskiĝis la 19-an de februaro 1896, mortis la 28-an de septembro 1966) estis franca poeto, verkisto kaj unu el la gvidantoj de la superrealismo en arto. En 1924 li publikigis la Manifestojn de Superrealismo, centritajn sur "aŭtomata", spontanea kaj neplanita verko, ideoj, kiuj respondis kaj plejparte ŝuldis al la patro de psikanalizo, Sigmund Freud.

Vivo 
Li naskiĝis al modesta familio en Tinchebray (Orne) en Normandio. Ekde siaj studentaj jaroj la poezio allogis lin, liaj preferataj poetoj estis Baudelaire kaj Mallarmé.

En 1913 li komencis studi medicinon sen klara alvokiĝo. Dum la milito li estis vokita en 1915 al sano-servo, tie li renkontis al Jacques Vaché kiu memmortigis sin kelkajn semajnojn post la militfino kaj havis grandan influon sur Breton. Dum tiu tempo li konis la verkaron de Rimbaud, Lautrémont kaj Freud.

En 1916 li aliĝis al la movado Dada.

En 1919 li kune kun Aragon kaj Soupault fondis la revuon Littérature. En la sama jaro li faris en la revuo la faman enketon al poetoj kaj verkistoj: Kial vi skribas?, kaj el la respondoj li speciale valoris tiun de Valéry: “Pro malforto”.

En 1920 publikiĝis La Magnetaj Kampoj kiun li verkis kun Soupault kaj kiu estas la unua produkto de la aŭtomata skribado. En tiu jaro la Dadaismo venis al Parizo kun la poeto Tristan Tzara sed en 1922 Breton forlasis tiun movadon.

1924 estis la jaro de La Manifesto de la Superrealismo en kiu Breton donis la ĉefajn trajtojn de la Superrealismo. En decembro de la sama jaro li aperigis la revuon La Superrealista Revolucio.

En 1941 Breton vojaĝis al Usono, kaj kun siaj renkontitaj amikoj Marcel Duchamp kaj Max Ernst kaj aliaj novaj okazigis en 1942 la Internacia Ekspozicio de la Superrealismo. Ankaŭ en 1942 li aperigis la revuon VVV kiu nur havontis kvar numerojn.

En 1946 Breton revenis al Francio, kie atendis lin renovigita superrealista grupo. De 1946 ĝis 1965 li aperigis revuojn kaj organizis ekspoziciojn en kelkaj landoj.

André Breton mortis la 28an de septembro 1966, pro astmo. Lia tombo estas en pariza tombejo, proksime de tiu de Benjamin Peret lia amiko de sia tuta vivo.

Li edziĝis al Simone Kahn, al Jacqueline Lamba kaj al Elisa Claro.

Listo de verkoj 
 Nadja (1928-1962)
 Arkano 17
 Manifesto por sendependa revolucia arto

Eksteraj ligiloj 

 http://www.site-magister.com/nadja.htm 
 http://www.atelierandrebreton.com 
 https://web.archive.org/web/20030407190141/http://www.geocities.com/lmc2124/breton.html#manifesto 
 http://www.france.diplomatic.fr/culture/france/biblio/folio/breton

Francaj poetoj
Francaj verkistoj
Dadaismaj poetoj
Francaj ateistoj
Francaj trockiistoj
Marksismaj verkistoj
Francaj komunistoj
Modernismaj verkistoj
Francaj verkistoj de la 20-a jarcento
Francaj anarkiistoj
Francaj superrealismaj verkistoj‎
 superrealismaj poetoj
Anthony Quinn

Anthony Rudolph Oaxaca QUINN (naskiĝis la 21-an de aprilo 1915, mortis la 3-an de junio 2001) estis usona aktoro.

Li naskiĝis en Chihuahua, Meksiko. Sian filmdebuton li havis en la jaro 1936: Pro sia ekzotika aspekto li tiutempe ĉefe aperis en la rolo de malicema meksikano aŭ indiano. Internacian famon li gajnis en 1953, kiam li gajnis Oskaron pro la plej bona epizoda rolo la filmo Viva Zapata. Sekvis neforgeseblaj karakteraj roloj, kiel ekz. tiu de la perfortema Zampano en la Fellini-filmo La strada kaj tiu de la greko Aleksis Sorbas, surscenigita ankaŭ en la Broadway-teatro. Ekde la 1970-aj jaroj Anthony Quinn dediĉis sin ankaŭ al verkado, pentrado kaj skulptado. Li mortis en Bostono, Masaĉuseco.

Listo de filmoj 

 Road to Singapore (Usono, 1940)
 The Ox-Bow Incident (Usono, 1943)
 Back to Bataan (Usono, 1945)
 Viva Zapata (Usono, 1952)
 La strada (Italio, 1954)
 Lust for Life (Usono, 1956)
 Notre-Dame de Paris (Francio, 1956)
 Wild is the Wind (Usono, 1957)
 Warlock (Usono, 1959)
 Last Train from Gun Hill (Usono, 1959)
 Lawrence of Arabia (Britio, 1962)
 Zorba, the Greek (Grekio, 1964)
 La Vingt-cinquième heure (1967)
 The Greek Tycoon (Usono, 1977)
 Omar Mukhtar – Lion of the Desert (1979)

Listo de Premioj 
 Oskaro pro epizoda rolo en Viva Zapata (1953)
 Oskaro pro epizoda rolo en Lust for life (1957)

Eksteraj ligiloj 

 http://www.beckerfilms.com/quinn.html  
 http://www.thegoldenyears.org/quinn.html  
 http://www.beckerfilms.com/quinn.html ]
 http://french.imdb.com/name/nm0000063 

Usonaj aktoroj
Akademia Premio por plej bona subtena aktoro
Zuiterjono

Zuiteriono, ankaŭ nomita zwitter-jono (leg. Cviter-jono) kaj dupolusa-jono, estas dipolusa aminoacida molekulo entenanta kaj pozitivan kaj negativan ŝarĝojn.

       H  O                H H  O
       | //                | | // _
   H2N-C-C-OH   <-->     H2N-C-C-O
       |                   + |
       R                     R

   nejoniĝinta          dupolusa
    aminoacido          aminoacido (zuiteriono)

Aminoacidaj zuiterionoj facile reakcias aŭ kun acidoj aŭ kun bazoj. La
reakcio kun acidoj ŝanĝas la karboksilaton, -COO-, en karboksilon, -COOH,
dum la reakcio kun bazoj ŝanĝas la amonion, -NH3+, en aminogrupon, -NH2

La kapablo de aminoacidoj reakcii kaj kun H+ kaj kun OH-, kiel montrite
en reakcioj permesas al solvaĵoj de aminoacidoj aŭ proteinoj konduti kiel bufroj.
La bufra agado de sangaj proteinoj estas unu el ties plej gravaj funkcioj.

Anjonoj
Alfa-helico

La ĉefa trajto de la alfa-helico estas la volviĝo de la polipeptida ĉeno en spiralan aranĝiĝon, tiel ke hidrogen-ligoj de la speco

                 \       /
                  N-H:O=C
                 /       \

povas formiĝi inter grupoj N-H kaj C=O, kiuj estas tri aŭ kvar
aminoacidajn unuojn disaj (averaĝe 3,6 restaĵojn/volviĝo de spiralo).

Plejparto da proteinoj havas helicajn regionojn de diversaj longoj, intermiksitaj kun regionoj de hazarda volvaĵo.

Alfa-helicoj en proteinoj troviĝas kiam sekvo de reziduoj havas la paro de anguloj fi/psi kiu pli malpli egalas -60º/-50º.

En globecaj proteinoj alfa-helicoj konsistas de 4 aŭ 5 ĝis ĉirkaŭ 40 reziduoj, sed la averaĝa longo estas 10 reziduoj (3 volviĝoj).
Malkiel DNA kies bazoj direktas H-ligojn al la kerno/interno de la duobla helico kaj fosfat-grupoj ekstere, alfa-helicoj en proteinoj havas H-ligojn direktitaj al la reziduo en la sama pozicio de alia volviĝo (unuope supren kaj malsupren) kaj la flankajn-grupojn direktitaj al la ekstero de la helico.

Pro tiu direkto de la flank-grupoj al la ekstero de alfa-helicoj, kiam alfa-helico havas sian surfacon direktita al akvaĵaj solvaĵoj, la reziduoj estas averaĝe hidrofilaj kaj kiam la surfaco direktigas al ne-akvaĵaj solvaĵoj (ekz-e membranoj), la aminoacidoj estas averaĝe hidrofobaj.

Ĝenerale, alanino (Ala, A), glutamato (Glu, G), leŭcino (Leu, L), kaj metionino (Met, M) estas bonaj stabiligaj aminoacidoj por alfa-helicoj, malkiel prolino (Pro, P), glicino (Gly, G), tirozino (Tyr, T), kaj serino (Ser, S), kiuj estas malbonaj.

Eksteraj ligiloj 

 http://www.pnas.org/cgi/content/full/100/20/11207 
 http://www2.ufp.pt/~pedros/anim/2frame_helixen.htm  

Proteomiko
Auch

Auch ([oŝ]) estas franca komunumo lokita en la departemento Gers kaj en la regiono . Ĝi estas la prefektejo de la departemento kaj la historia ĉefurbo de la provinco Gaskonio. En Esperanto proponatas la nomo Auĉo por la urbo kaj Ĝersio por la departemento.

Geografio 
Auch havas proksimume 22.000 loĝantojn. La malnova parto de la urbo staras sur monteto super la rivero Gers.

Vidindaĵoj 
Sidejo de ĉefepiskopejo, Auch posedas grandan katedralon, kiu datiĝas de la 15-a jarcento, kun altaroj kaj elstaraj vitraloj de la 16-a jarcento, kiuj montras triope la malnovtestamentaj profetojn, la novtestamentaj apostolojn kaj la heleno-romiajn sibilojn.

Kulturo 
Auch estas grava gastronomia etapo en sudokcidenta Francio.

Referencoj

Vidu ankaŭ 
 Komunumoj de Gers
 Listo de urboj de Francio
 Auch (stacidomo)

Eksteraj ligiloj 

 
 Grand Auch
 Pays d'Auch 
 

 
Komunumoj de Gers
Aminoacida restaĵo

Aminoacida restaĵo estas aminoacida ero/unuo en molekulo, ekz-e iu ajn aminoacido en polipeptida ĉeno.

Biokemio
Amniulo

Amniuloj estas animaloj kiuj prezentas amnion - Jen filogenetika arbeto:

Do, plej multaj kvarpieduloj estas amniuloj, sed ekzemple amfibioj ne estas.

Tetrapodoj
Amnio

Amnio estas tio, kio ĉirkaŭas la embrion kaj ebligas la eston de fluid-plena kavaĵo, en kiu la embrio evoluas.

Vidu ankaŭ 
 Amniulo

Eksteraj ligiloj 

 McGill 

Embriologio
Besta anatomio
Andrew Johnson

Andrew JOHNSON  (naskiĝis la 29-an de decembro 1808 en Raleigh, Nord-Karolino; mortis 66-jaraĝa, la 31-an de julio 1875 en Vaŝingtono pro ĥolero kaj cerbarteriaj iktoj) estis la dek-sepa Prezidento de Usono.

Johnson provis plibonigi la rilaton inter la Nordo kaj la Sudo dum la Rekonstruado. Li edzinigis Eliza McCardle-n, kaj ili havis kvin gefilojn. Kongreso formale sed nesukcese neprezidentig-akuzis lin.

Dum lia administrado okazis;

 1865 La Tri-deka Amendo - La abolicio de sklaveco
 1867 La "Malsaĝo de Seward" - La aĉeto de Alasko de Rusio por $US 15 milionoj.

Eksteraj ligiloj 
 http://www.impeach-andrewjohnson.com
 http://starship.python.net/crew/manus/Presidents/aj2/aj2obit.html 
 http://www.law.umkc.edu/faculty/projects/ftrials/impeach/articles.html  
 http://www.andrewjohnson.com/09ImpeachmentAndAcquittal/ImpeachmentAndAcquittal.htm

Vicprezidantoj de Usono
Senatanoj de Usono
Prezidantoj de Usono
Albi

La vorto Albi havas plurajn signifojn:
 Albi (Francio) estas la ĉefurbo de la departemento Tarn en Francio
 Albi-Madeleine (stacidomo) estas fervoja stacio en Albi (Francio).
 Albi-Ville (stacidomo) estas fervoja stacio en Albi (Francio).
 Albi (Italio) estas komunumo en Italio
Alec Guinness

La angla aktoro Sir Alec Guinness (Alek Gines) naskiĝis je la 2-a de aprilo 1914 en Londono kaj mortis je la 5-a de aŭgusto 2000 en Midhurst, West-Sussex.

Antaŭ sia kinokariero li jam estis tre sukcesa kiel teatra aktoro, i.a. en la renoma Londona Old Vic Theatre, kie li brilis ekz. en dramoj de Ŝekspiro. La sukcesoj ne forlasis lin, kiam li elprovis sin kiel filmaktoro. Li neniam ligis sin al ĝenroj aŭ rolotipoj, sed reprezentis tute diversajn karakterojn en tute diversaj filmoj. Inter multaj premioj li en 1958 gajnis Oskaron pro sia rolo en la filmo The Bridge on the River Kwai. Li ankaŭ estas konata pro la rolo de Obi-Van Kenobi en la film-serio Star Wars.

En 1988 li kadre de la Berlina Internacia Film-Festivalo Berlinale en Germanio ricevis la premion Honora Ora Urso pro sia vivoverko.

Famaj filmoj 
 Great Expectations (Britio, 1947)
 Oliver Twist (Britio, 1948)
 Kind Hearts and Coronets (Britio, 1949)
 The Ladykillers (Britio, 1956)
 The Bridge on the River Kwai (1957) (Akademia Premio por plej bona aktoro)
 Our Man in Havana (Britio, 1960)
 Lawrence of Arabia (Britio, 1962)
 Doctor Zhivago (Usono, 1965)
 Star Wars Episode IV: A New Hope (Usono, 1977)
 The Empire Strikes Back (Usono, 1980)
 Return of the Jedi (Usono, 1982)
 A Passage to India (Britio, 1984)
 Kafka (Usono, 1991)

Britaj aktoroj
Akademia Premio por plej bona aktoro
Naskiĝintoj en Britio
Mortintoj en Britio
Ariège

Ariège (franca elparolo: [], ) estas unu el la departementoj de la franca regiono Okcitanio. Ĝi etendiĝas sur  kaj estas maldense loĝata ( loĝantoj en 2020) pro tio, ke ĝi situas grandparte en alta montaro. La plej altaj pintoj de la Pireneoj formas la naturan landlimon kun Hispanio. Ĝi originas sian nomon de la eponima rivero Ariège, kiu trafluas ĝin.

La plej grava ekonomia sektoro restas agrikulturo: tritiko kaj maizo en la valoj, bredado en la montaro. Arbaro okupas grandan parton de la teritorio. Estas malmulte da industrioj, sed notindaj estas la hidroelektra industrio kaj siderurgio.

La ĉefurbo de Ariège estas Foix, [fŭa] (okcitanlingve Fois, [fuiŝ]), 10 000 loĝantoj, kiu havas belegan mezepokan kastelon, malnovan posedaĵon de la potencaj grafoj de Foix. La departemento plie enhavas 332 komunumojn.

Ariège estas ankaŭ grava turisma departemento, pro la montaro : skiado vintre, pied- aŭ ĉevalekskursoj somere, multaj prahistoriaj grotoj, mezepokaj fortikaĵoj kaj vilaĝoj, termofontoj.

Arondismentoj 
La departemento dividiĝas al tri arondismentoj:
 Arondismento Foix
 Arondismento Pamiers
 Arondismento Saint-Girons

Vidu ankaŭ 
 Komunumoj de Ariège
 Francaj departementoj

Eksteraj ligiloj 

 Departementa konsilio de Ariège 
 Prefektejo de Ariège

 
Administraj unuoj fonditaj en 1790
Departementoj de Francio
Aveyron

Aveyron (franca elparolo: [],  [abajru]) estas unu el la departementoj de la franca regiono Okcitanio. Ĝi etendiĝas sur  kaj havis  loĝantojn en 2013. Ĝi havas 286 komunumojn.

La plej granda parto de ĝia teritorio konsistas el altaj ebenaĵoj tranĉitaj per profundaj interkrutejoj. Tiuj ebenaĵoj nomiĝas tie "Causses".

For de la gravaj industriaj centroj de la lando, la ekonomia vivo de Aveyron precipe dependas de agrikulturo (bredado, cerealoj) kaj kelkaj malgrandaj tradiciaj industrioj (fabrikado de fromaĝoj, de ledaj vestaĵoj, de mebloj). Aveyron posedis gravan min-industrion, sed ĝi tute malaperis.

La ĉefurbo de la departemento estas Rodez, alia granda urbo estas Millau [mijo]. Millau fariĝis tiujn lastajn jarojn fama pro la malmuntado de konstruata "Mac-Donald"-a manĝejeto fare de José Bové, poste pro lia proceso kaj la manifestacioj kaj budoj (inter ili unu por E-o) alimondismaj, kiuj disvolviĝis tiuokaze. Sur la teritorio de Aveyron troviĝas multaj kasteloj, fortikigitaj vilaĝoj, grotoj prahistoriaj, monaĥejoj, sed oni ankaŭ ne forgesu la eksterordinarajn pejzaĝojn sovaĝajn en la interkrutejoj kaj profundaj valoj.

En Aveyron estis filmita la filmo Microcosmos.

Arondismentoj 
La departemento dividiĝas al tri arondismentoj:
 Arondismento Millau
 Arondismento Rodez
 Arondismento Villefranche-de-Rouergue

Referencoj

Vidu ankaŭ 
 Komunumoj de Aveyron
 Francaj departementoj

Eksteraj ligiloj 

 Prefektejo de Aveyron
 Departementa konsilio de Aveyron

 
Administraj unuoj fonditaj en 1790
Departementoj de Francio
Aktuala reĝo de Francio

La esprimo la aktuala reĝo de Francio venas de ekzemplo de Bertrand Russell, ŝajna paradokso stariganta interesajn demandojn pri la leĝo de la ekskluzivita mezo, indiko, kaj tiel plu.

Francio estas respubliko, do ne havas reĝon. Konsideru la frazon "La aktuala reĝo de Francio estas kalva." Ĉu ĉi tiu frazo estas vera? Ĉu malvera? Ĉu sensignifa?

Certe ĝi ne povas esti vera, ĉar ne estas aktuala reĝo de Francio. Sed se ĝi estas malvera, oni povus supozi ke la neo de la frazo estas vera, t.e., "la aktuala reĝo de Francio estas hara, t.e. ne kalva." Sed tio ne ŝajnas iel ajn pli vera ol la unua aserto. 

Ĉu do ĝi estas sensignifa? Oni povus supozi tiel, ĉar ĝi certe malsukcesas indiki ion ajn en unu senco, sed aliflanke ĝi certe ŝajnas signifi ion kion oni povas tre klare kompreni.

Russell, ampleksiganta la verkon de Gottlob Frege, kiu pensis simile, proponis lau sia teorio de difinitaj priskriboj ke kiam oni diras "la aktuala reĝo de Francio estas kalva," oni faras tri apartajn asertojn:

Estas x tiel ke x estas la reĝo de Francio
Ne estas y, malsama al x, tiel ke y estas la reĝo de Francio (t.e. x estas la sola reĝo de Francio)
x estas kalva.

Ĉar aserto 1 estas evidente malvera, kaj ke nia diro estas la konjunkcio de ĉiuj tri asertoj, nia diro estas malvera. 

Simile, por "la aktuala reĝo de Francio ne estas kalva", ni havas la samajn asertojn 1 kaj 2, plus 

3. x ne estas kalva.

do, "la aktuala reĝo de Francio ne estas kalva" estas ankaŭ malvera, ĉar ĝi konsistas el konjunkcio unu de kies asertoj (1: "estas reĝo de Francio") estas malvera.

La leĝo de la ekskluzivigita mezo ne estas violata, ĉar neante kaj "la reĝo de Francio estas kalva" kaj "la reĝo de Francio ne estas kalva", ni ne asertas la ekziston de iu x kiu estas nek kalva nek nekalva, sed neas la ekziston de iu x kiu estas la reĝo de Francio.

Vidu ankaŭ 

 La problemo de estas kaj devus esti

Logiko
Allier

Allier [] estas departemento la plej norde situanta el la departementoj de la franca regiono Aŭvernjo-Rodano-Alpoj. Ĝi proksimume egalas la malnovfrancan provincon Bourbonnais. Ĝi etendiĝas sur surfaco de  kaj havas  loĝantojn. Ĝi ŝuldas sian nomon al rivero Allier, kiu trairas ĝin. La ĉefurbo estas Moulins. La departemento enhavas 317 komunumojn.

La suda parto de la departemento troviĝas sur la lastaj deklivoj de la Centra Montaro, kaj la norda parto konsistas el larĝaj valoj kaj fruktodonaj ebenaĵoj.

Ekonomio baziĝas sur agrikulturo, kiu estas pli produktiva en tiu ĉi departemento ol en la ceteraj de la regiono, pro pli bonkvalitaj terenoj kaj pli milda klimato. Bredado (bovedoj, porkedoj) kaj kultivado de cerealoj estas la plej gravaj aktivecoj de tiu agrikulturo. Ekzistas ankaŭ industria vivo, sed malgrandskale: mekanikaj aŭ elektraj konstruadoj.

Kelkaj vidindaĵoj: Moulins kaj ĝia katedralo, la malnova industria urbo Montluçon, la fama ban-urbo Vichy, kaj la lagoj kaj arbaroj de la regioneto Combrailles.

Arondismentoj 
La departemento dividiĝas al tri arondismentoj:
 arondismento Montluçon
 arondismento Moulins
 arondismento Vichy

Referencoj

Vidu ankaŭ 

 Komunumoj de Allier
 Francaj departementoj

Eksteraj ligiloj 
 http://www.allier.pref.gouv.fr
 http://www.cg03.fr 
 http://www.tourisme.fr/carte/carte-departement-Allier.htm 
 http://www.pays-bourbon.com

 
Administraj unuoj fonditaj en 1790
Departementoj de Francio
Araneedoj

Araneedoj estas membroj de la familio Araneidae. Ili estas la plej ofta grupo de konstruantoj de spiralaj radoformaj retoj often trovata en ĝardenoj, kampoj kaj arbaroj. Araneedoj havas ok similajn okulojn, harecajn aŭ spinecajn krurojn, kaj ne havas sonproduktajn organojn.

Tiu familio estas tutmonda, inklude multajn bone konatajn grandajn aŭ brilkolorajn ĝardenajn araneojn. Kun ĉirkaŭ 3 100 specioj en 169 genroj tutmonde, Araneedoj estas la tria plej granda familio de araneoj (malantaŭ Salticedoj kaj Linifiedoj). Araneaj retoj estas konstruataj laŭ stereotipa maniero. Ili konstruas kadron de neglueca silko antaŭ la araneo aldonas finan spiralon de silko kovrita de gluecaj gutetoj.

La tipa kaj nomiga genro estas Araneus kun proksimume 650 specioj.

Referencoj

Eksteraj ligiloj 

 World Spider Catalog
 Spiders of Australia
 Spiders of northwestern Europe
 Araneae , Arachnology Home Pages
 World Spider Catalog
 Orb weavers of Kentucky, University of Kentucky
 Pictures of Mangora species

Araneuloj
Acero

Acero  (science: Acer) estas genro de falfoliaj arboj, el kiuj pluraj rimarkeblas per aŭtune buntaj koloroj. La blanka aŭ helruĝa ligno estas utiligata precipe por mebloj kaj tornaĵoj.

 Floroformulo: Ka4-5Ko4-5A4+4aŭ 5+5G (2) ovario supre staranta
 Infloresko:umbelo, grapolo
 Frukto: duopa samaro

Specioj 
 kampa acero (Acer campestris) estas malgranda arbo aŭ arbeto kreskanta ofte en heĝoj en la nenordaj partoj de Eŭropo; la negrandaj folioj estas kvinlobaj, sen akraj pintoj.
 sikomora acero (Acer pseudoplatanus) ties foliofingraĵoj estas pintaj; la plej abunda speco de acero en Eŭropaj arbaroj, ĉefe sur ebenaĵoj.
 verda aŭ Manitoba acero (Acer negundo) kreskas en Nord-Ameriko
 plataneca acero (Acer platanoides), indiĝena en granda parto de Eŭropo
 tatara acero (Acer tataricum) (nigraringa acero) oftas en kverka arbaro
 sukeracero (Acer saccharum) ĝiaj 3-5-lobaj folioj estas simbolo por Kanado, bildigita sur la Kanada flago.
 Arĝenta acero (Acer saccharinum) en Nordameriko.
 Acer tibetense
 Balkana acero Acer heldreichii en Balkana duoninsulo kaj Turko, Armenio, Rusio.
 velura acero (Acer velutinum) en la hirkaniaj-kaspiaj miksaj arbaroj (Azerbajĝano, Irano)

kelkaj acerspecoj havas foliojn tute ne similajn al tipaj aceroj, ekzemple
 Karpenofolia acero (Acer carpinifolium) en Japanio.

Referencoj 

Sapindacoj
Arboj
Fundamentaj vortoj
Orientalisa flaŭro
Holarktisa flaŭro
Nearktisa flaŭro
Palearktisa flaŭro
Ŝaka variaĵo

Jen kelkaj alternativaj regularoj por ŝako.

Ŝako por la Venkatuloj 
La reguloj estas samaj al la kutimaj reguloj, kun la jenaj esceptoj:

 La celo estas ne venki la kontraŭulo, sed venkiĝi de la kontraŭulo. Alidire, venkas la ludanto, kiu estas matigita.
 Se ludanto povas kapti iun ajn pecon de la kontraŭulo, li/ŝi devas kapti ĝin.

Sinmortiga Ŝako 
La reguloj estas samaj al tiuj de Ŝako por la Venkatuloj (supre), kun la jenaj esceptoj:

 Venkas la ludanto, kiu unue perdas ĉiom da la proprajn pecojn.
 Se mankas leĝaj movoj al ludanto, venkas la ludanto, kiu havas la plej malmultajn pecojn sur la tabulo.
 Ne estas "mati" aŭ "ŝaki". La reĝo retenas la kutimajn movojn, sed alie estas traktata kiel iu ajn de la aliaj pecoj.
 Peono rajtas rangaltiĝi al iu ajn peco alie de peono—eĉ al reĝo. (Do estas eble, ke ludanto havos plurajn reĝojn sur la tabulo!)
 Arokado estas nevalida movo.

Tempête sur l'Échiquier 
Tempête sur l'Échiquier ("Tempesto sur la Ŝaktabulo") estas komerce-vendata kartaro por akompani kutiman ŝak-serion. La ludo estas ludita simile al ŝako, sed la ludantoj rajtas eldoni karton dum siaj vicoj. Ĉiu karto ŝanĝas la kutimajn regulojn, dum aŭ la vico aŭ la cetero de la ludo.

La originala kartaro estas eldonita en la franca. Estas eldonoj ankaŭ en la germana—"Tschach", kalemburo de "Schach" ("ŝako")—kaj la angla—"Knightmare Chess", kalemburo de "nightmare" ("premsonĝo") kaj "knight" (la angla vorto por la ĉevalo).

Vidu ankaŭ 
 Paco Ŝako
 Birma ŝako
 Ĉaturango
 Etiopia ŝako
 Ŝatranĝo
 Mongola ŝako
 Taja ŝako

Eksteraj ligiloj 

 http://www.chessvariants.org 
 http://www.bcvs.ukf.net/index.htm  
 http://www.brainking.com 
 http://www.chessvariants.com 

Ŝako
Ampermetro

Ampermetro estas cifereca aŭ analoga mezurilo de la kurento en elektraj cirkvitoj. Ĝi estas ĉiam serie konektita je la mezurpunkto. Sian nomon ĝi ricevis pro la franca matematikisto kaj fizikisto André Marie Ampère.

Principe la vorto estas ankaŭ analizebla al la radikoj ampero kaj metro, kaj la kunmetaĵo teorie eĉ havas sencon. Praktike ne estas granda danĝero de konfuzo. Tamen eblas uzi la sinonimon "kurentmezurilo".

Vidu ankaŭ 
 Ampero
 Alterna kurento
 Kontinua kurento
 Plurmezurilo

Eksteraj ligiloj 

Fiziko
Elektrotekniko
Mezuriloj
Aforismo

Aforismo estas originala penso, dirita aŭ skribita en konciza kaj memorebla formo. La vorto aforismo laŭlitere signifas “distingo“ aŭ “difino“. La termino aperas en la Aforismoj de Hipokrato. La ofte citata unua frazo de tiu verko estas:

La vivo estas mallonga, la arto longa, la oportuno efemera, la sperto danĝera, la juĝo malfacila.

La terminon oni pli malfrue aplikis al maksimoj pri fizika scienco, tiam al ĉiuspecaj deklaroj pri filozofiaj, moralaj, kaj literaturaj principoj. Laŭ moderna uzo, aforismo estas konciza sentenco, kiu entenas subjektivan veron aŭ observaĵon.

Aforismo estas konciza, sencoriĉa principo, rilata al scienco aŭ arto. 

Aforismo estas romano en unu linio. (Leonid S. Sukhorukov)

Famaj aŭtoroj de aforismoj estas, inter alie:

 Georg Christoph Lichtenberg
 Marie von Ebner-Eschenbach
 François de La Rochefoucauld
 Joan Fuster
 Benjamin Franklin
 Michel de Montaigne
 Emil Cioran

Komparu: maksimo, proverbo, sentenco

Eksteraj ligiloj 
Georgo Hanszlik, Originalaj aforismoj en Esperanto., eldonejo Kleks.
Aforismoj pri Esperanto (ankaŭ nacilingve)
Don Harlow, recenzo de Aforismoj de Ŝota Rustaveli.
Aforismoj en Esperanto
Aforismoj kaj tekstoj de Constantin Brâncuși
Aforismotradukoj (Kaiser kaj klubo Karapaco)
Fabloj kaj aforismoj de Janos Dorosmai (pdf), el la hungara tradukis Janos Dorosmai
Eduard V. Tvarožek „Aforismoj “, eldonejo Esprima,1992
(eo, en, ru) Tusseyn A., Aforismoj. Aphorisms. Aphorisms, U Nikitskikh vorot (2010), ISBN-10: 5913661400

Vidu ankaŭ 
 Kliŝo

 
Retoriko
Kulturo
Lingvoscienco
Literaturo laŭ ĝenroj
Amálie Kutinová

Amálie KUTINOVÁ estis moravia verkisto, aŭtoro de popularaj romanoj por infanoj kaj junuloj, magistro de farmacio, apotekisto vivanta en Suda Moravio kaj Bohemio.

Ŝi naskiĝis la 22-an de junio 1898 en sudmoraviana vilaĝo Rouchovany (Ĉeĥio, Moravio)en multenombra familio de gvidinstruisto Jan Tauber kaj sian junaĝon ŝi travivis en vilaĝo Štítná sur Vlára en regiono Valaĥio (Ĉeĥio, Sudorienta Moravio). Ŝi studadis gimnazion en Valašské Meziříčí (Moravio) kaj fakultaton de farmacio de Universitato de Karolo en Prago. Ŝi laboris en apotekoj en Prago, Tábor, Kostelec sur Orlice, Karlovy Vary, Křinec ĉe Nymburk kaj aliaj lokoj. Siajn unuajn rakontojn ŝi skribis en neutiligitajn budĝetajn librojn en apoteko, kie ŝi laboris kiel apotekisto.

Ŝiaj plej popularaj verkoj estas rakontoj pri vivo de du knabinoj, Gabra kaj Málinka. Tiuj rakontoj estas aŭtobiografaj, ĉar Málinka estas familia formo de nomo Amálie. Agadoj de la rakontoj okazas en Štítná sur Vlára, Valašské Meziříčí, sudmoraviana-slovaka limregiono Kopanice kaj en Prago. Ŝi ofte uzadis valaĥian dialekton de ĉeĥa lingvo kaj ŝiaj rakontoj distigiĝis per pieco, humanismo kaj patriotismo. Ŝi publikis ankaŭ en gazetoj kaj aktoris en radiodisaŭdigoj. Ŝi kolektis popolajn fabelojn, kantojn kaj aliajn produktojn de folkloro en ĉeĥa montaro Krkonoše (Orienta Bohemio).

Amálie Kutinová mortis la 30-an de marto 1965 en Vrchlabí (Ĉeĥio, Bohemio, Krkonoše).

Verkoj 
 Gabra a Málinka, povedené dcerky (Gabra a Málinka, bravaj knabinoj)1935,
 Gabra a Málinka ve městě (Gabra a Málinka en urbo)1936,
 Gabra a Málinka se učí latinsky (Gabra a Málinka estas lernantaj latinon)1937,
 Gabra a Málinka v čarovné zemi (Gabra a Málinka en ĉarmanta lando)1938,
 Gabra a Málinka – galánečky (Gabra a Málinka – fraŭlinoj)1942,
 Gabra a Málinka v Praze (Gabra a Málinka en Prago)1942,
 Strýc Ozef a jeho kakraholti (Onklo Ozef kaj liaj bravaj knaboj)1941,
 Okolo Gabry a Málinky (Rakontoj pri Gabra a Málinka)1947,
 Naši pacienti I (Niaj kuracatoj I)1946,
 Naši pacienti II (Niaj kuracatoj II)1947,
 Farmaceutka (Farmaciistino)1947,
 České stařenky (Ĉeĥaj maljunuletinoj)1947,
 Betlém zvířátek (Betlehemo de animaletoj)1947,
 Pohádky mezi nebem a zemí (Fabeloj inter ĉielo kaj tero)1948,
 Krkonošské pohádky (Krkonoŝaj fabeloj)1957,
 Vo hajnejch a pytlákách (Rakontoj pri ĉasgardistoj kaj ŝtelĉasistoj)1960,
 Muzikantské řemeslo (Profesio de muzikistoj)1964,
 Krakonošovský špalíček (Kolekto de fabeloj pri Krakonoš)1965
 Pobejtky za kamny i na sluníčku (Renkontiĝoj ne nur ĉe hejtoforno kaj ankaŭ en sunbrilo)1965,
 Muzikantské řemeslo a devatero jinejch (Profesio de muzikistoj kaj naŭ aliaj profesioj)1968.

Manuskripto de kolekto de nepublikigitaj popolaj kantoj el Krkonoše estas deponita en Muzeo de la Nacia Literaturo en Staré Hrady (Ĉeĥio, Bohemio).

Ĉeĥlingvaj verkistoj
Babilejo

Komputike, babilejo estas loko en la reto, per kiu homoj povas babili. Iuj babilejoj estas por specifa temo, sed aliaj ne zorgas pri temo. Esperantaj babilejoj estas tiaj.

Estintece la plej konata esperanta babilejo estis la GIEB (Granda Interligita Esperanto-Babilejaro) kiu konsistas el Karelia, VEKejo (Virtuala Esperanto Kongreso) kaj interreta relajsa babilo (IRC).

En Esperanto 
Unu el la plej aktivaj nuntempaj babilejoj estas la grupo Nova Esperantujo en Telegramo, kiun eblas eniri ankaŭ per Matrikso, Diskordo kaj IRC (vidu la eksterajn ligilojn).

Vidu ankaŭ 
 AIM
 ICQ
 Jabber
 Mallongigoj uzataj en babilejo
 Mieno
 MUD
 Pichat
 Signal
 SILC estas alia nova protokolo, kiu ankaŭ havas esperantan babilejon nomatan »esperanto«.
 Skajpo (Skype)
 Tujmesaĝilo
 Windows Live Messenger
 Whatsapp
 Yahoo! Messenger

Eksteraj ligiloj 

 Esperantejo.com
 La babilejo Nova Esperantujo alireblas Telegrame, Matrikse, Diskorde aŭ per IRC

Interreto
Belartoj

Arto > Belartoj

La belartoj estas nocio tradicie aplikata al kampoj de la homa agado, kiun oni konsideras arto en estetika senco, do arto kiu celas ĉefe al beleco. Kontraste al tio la metiartoj, la metioj, servas al praktika celo. Ekzemple ekspoziciita tekruĉo, kiu ne funkcias estas belartaĵo, sed tekruĉo servanta kiel ujo por teo estas metiaĵo.

En klasika Eŭropo, dum la 18-a jarcento, validis la listo de ses belartoj, nome: arkitekturo, skulptarto, pentrado, muziko, gravuro kaj desegnado. Pli modernaj inventaĵoj pretendis je sekvaj lokoj en la listo: fotografio volis esti la sepa belarto, kino la oka belarto, kaj tiel plu...

Jam siatempe la listo ĉiuokaze malagnoskis multajn artojn, kiuj zorgas pri belo. Certe en orientaziaj landoj oni pli volonte enkalkulus belskribon ol gravuron. Kaj en Eŭropo mem, tiu listo silentis pri artoj rigardataj kiel duarangaj ekzemple teatro, teksarto, meblarto...

Vidu ankaŭ 
 Arto
 Estetiko
 Nacia Altlernejo de Belartoj
 Aplikataj artoj
 Ornamaj artoj
 Historio de arto

Bildaro

Eksteraj ligiloj 

 http://www.metmuseum.org/toah/splash.htm 
 http://www.facartes.unal.edu.co Facultad de Attes en Nacia Universitato de Kolombio
 http://www.unalmed.edu.co/~artes  
 http://www.uclm.es/cu/bellasartes  
 Facultad de Arte en Universitato de Havano]

 
Arto
Sandro Botticelli

Sandro BOTTICELLI (, esperantigite Sandro Bottitĉelli) (1444/5-1510), origine nomiĝis Alessandro di Mariano Filipepi, estis itala pentristo de Florenco dum la Renesanco.
Li estas la fama pentristo de La Primavera ("Printempo") kaj Nascita di Venere ("Naskiĝo de Venuso"), ambaŭ nun en la muzeo de Uffizi en Florenco. Li pentris en preĝejoj en Florenco kaj en la Siksta Kapelo en Romo kaj por la familio Medici, pentrinte ĉefe pri temoj kristanaj kaj mitaj. Li ne famiĝis ĝis la 19-a jarcento, nur preskaŭ tri jarcentojn post sia morto.

En La Primavera (1477-78), la tri virinoj, kiuj dancas kune, simbolas la tri monatojn de printempo.

La Naskiĝo de Venuso (1485-86) montras la unuan nudan homon en Eŭropa belarto ekde la romianoj. La virino, kiu modelis Venera-n, aperas en multaj el la pentraĵoj de Botticelli (ŝi estas en La Primavera) kaj fakte ŝi estis la bokuzino de Amerigo Vespucci, el kies nomo venas la nomo de la kontinento Ameriko. Unu el la italaj eŭro-moneroj montras detalon el La Naskiĝo de Venuso. Lia nomo, Botticelli, devenis de lia frato, Giovanni, lombardo, kiu nomiĝis Il Botticello (La Bareleto).

Bildaro

Vidu ankaŭ 
 Listo de pentristoj
 Naskiĝo de Venuso
 Primavera (pentraĵo)

Eksteraj ligiloj 

 http://art.online.ha.cn/sutra/botticelli
 http://www.fantasy.fromc.com/art/botticelli.shtml
 http://terresdefemmes.blogs.com/mon_weblog/2005/05/sandro_botticel.html

 
Renesancaj pentristoj
Italaj pentristoj
Bejhaj-parko

Bejhaj-parko estas parko kiu situas nordokcidente de la Imperiestra Palaco. Ĝi kun Bejhaj-lago estis antikva imperiestra ĝardeno. En la 10-a jarcento ĝi konstruiĝis kiel provizora palaco de imperiestro en Ljaŭ-dinastio. En Ĝin-dinastio oni dragis la lagon Bejhaj, faris monteton kaj konstruis la halon Gŭanghandjan sur la altaĵo. La ĝardeno estis projektita laŭ ĉina antikva mito. En Jŭan-dinastio oni konstruis la urbon Dadu kun Bejhaj kiel la centro.

En Ming- kaj Ĉing-dinastioj oni plurfoje plivastigis ĝi troviĝas zigzagaj kaj kvietaj rokkavoj kaj domoj faritaj el ŝtonoj de Tajhu-lago, haloj kaj koridoroj, kaj ankaŭ ŝtona steleo kun surskribo "Ĉjonghŭa en printempa verdaĵo", farita de la imperiestro Ĉjanlong en 1751. La insuleto estas kovrita de multspecaj arboj folioriĉaj. En la 12-a jarcento ĝi jam estis unu el la ok pitoreskejoj de Janĝing (la nuna Pekino).

Oriente kaj norde de la lago estas "ĝardenoj interne de la parko" Haŭpuĝjan, Hŭafangĝaj kaj Ĝingŝinĝaj. Krome, super la lago apud la bordo staras Kvin Drakaj Kioskoj kaj ĉe la bordo de la lago estas la Naŭdraka Muro starigita en 1756. Ambaŭ flankoj de tiu masonaĵo surhavas po naŭ dradojn, kunmetitajn el sepkoloraj kaheloj. La figuroj de la drakoj estas tre vivecaj kaj belaj.

En la suda parto de la parko estas malgranda Ronda Urbo. Sur ĝi troviĝas la eleganta halo Ĉenggŭangdjan kaj granda kuvo el nigra jado farita en Song-dinastio.

Vidu ankaŭ 
 Ĉinaj dinastioj

Eksteraj ligiloj 

 http://www.beihaipark.com.cn 
 http://www.china.org.cn/english/features/beijing/31006.htm 

Ĉinio
Parkoj