alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
August Strindberg

August STRINDBERG  (naskiĝis la 22-an de januaro 1849 en Stokholmo; mortis la 14-an de majo 1912 samloke) estis sveda verkisto.

Li estis aŭtoro de dramoj, romanoj kaj noveloj, reprezentanto de realisme-naturalisma stilo.

Listo de verkoj 
 Röda Rummet (1879)
 Mäster Olof (1881)
 De lycksaliges ö (1882), en Esperanto: Insulo de Feliĉuloj
 Samvetskval (1884)
 Fadren (1887)
 Hemsöborna (1887)
 Fröken Julie (1888)
 Paria (1889)
 Inferno (1897)
 Gustaf Vasa (1899)
 Ett drömspel (1901)
 Påsk (1901)
 Till Damaskus (trilogio, 1898-1904)
 Pelikanen (1907)
 Spöksonaten (1908)
 Stora landsvägen (1909)

En Esperanto aperis 
 Pario  (Paria), unu akto, tradukis Birjer Ström, Uppsala: Appelberg, 1908, 24 paĝoj.
 Fraŭlino Julie  (Fröken Julie), naturalista tragedio, tradukis Paul Axel Nylén kaj S. E. Krikortz, Uppsala: Appelberg, 1908, 64 paĝoj, kun ilustraĵoj.
 La Insulo de Feliĉuloj (De lycksaliges ö), tradukis Oskar Frode, Leipzig: Hirt, Esperanto-Fako, 1926, 68 paĝoj (Internacia Mondliteraturo 17).
 La Konscienco Riproĉas  (Samvetskval), tradukis Gustaf Henrik Backman, Malmö, 1928, 58 paĝoj.
 Amo kaj Pano; Aŭtuno, tradukis Leono Vienano, Varsovio: Szapiro, 1933, 40 paĝoj (Esperantlingva Novelbiblioteko 6).
 Pasko  (Påsk), dramo en tri aktoj, tradukis Stellan Engholm, Stockholm: Eldona Societo Esperanto, 1935, 88 paĝoj.
 Sonĝodramo (Ett drömspel), tradukis Sten Johansson, Skövde: Al-fab-et-o, 1999, 80 paĝoj, ISBN 91-973467-6-4.
 Insulanoj de Hemsö (Hemsöborna), romano, tradukis Sten Johansson, Novjorko: Mondial  2005, 178 paĝoj, ISBN 1-59569-015-8.
 Eta Kateĥismo por la Suba Klaso, tradukis Gunnar Gällmo, Lulu.com 2016
 La granda ŝoseo, tradukis Gunnar Gällmo, Lulu.com 2017
 Fabeloj, tradukis Gunnar Gällmo, Lulu.com 2022

Bildgalerio

Vidu ankaŭ 
 Insulo de Feliĉuloj
 La Konscienco Riproĉas
 Sveda literaturo
 10587 Strindberg

Eksteraj ligiloj 
 Listo de verkoj 
 Vivpriskribo 
 Strindberg-muzeo en Stokholmo  
 Strindberg-muzeo en Aŭstrio 

Svedlingvaj verkistoj
Universitato de Upsalo
Eldonaĵoj de Mondial
Verkistoj de Svedio
Abraham Gottlob Werner

Abraham Gottlob WERNER  (naskiĝis la 25-an de septembro 1749 aŭ 1750, mortis la 30-an de junio 1817) estis germana mineralogo.

Werner naskiĝis en Wehrau (nuntempe situanta en Pollando). En Freiberg kaj Lepsiko li studis juron, filozofion, lingvojn kaj ĉefe mineralogion, kiu fariĝis lia preferata scienco. En la jaro 1775 Werner eklaboris kiel instruisto por minekspluato kaj mineralogio en Bergakademie Freiberg. Al liaj lernantoj apartenis interalie Leopold von Buch kaj Alexander von Humboldt.

Plej grandan famon Werner akiris pro sia teorio de neptunismo. Laŭ ĝi ĉiuj ŝtonoj de Tero formiĝis el varmega praoceano, kiu iom post iom malvarmiĝis. Dum la falo de la akvonivelo unue aperis la granitaj montopintoj kaj poste la malfirmaj ŝtonoj de la valoj. Vulkanoj laŭ tio nur estis sekvoj de brulantaj karbotavoloj. Kvankam tiu ĉi teorio montriĝis erara, Werner ĉefe en la priskribo kaj la klasifikado de mineraloj akiris multajn sciojn, kiuj ankoraŭ nun estas validaj.

Post lia morto en Dresdeno lia kolekto de mineraloj kaj lia biblioteko fariĝis posedaĵoj de la Freiberga Bergakademie.

Germanaj sciencistoj
Naskiĝintoj en la 18-a jarcento
Alexander von Humboldt

Alexander Freiherr von HUMBOLDT (naskiĝis la 14-an de septembro 1769 en Berlino, mortis la 6-an de majo 1859 en Berlino) estis germana sciencisto, naturalisto, geografo kaj esploristo.

Kune kun sia frato Wilhelm von Humboldt  li studis unue en Frankfurt an der Oder kaj poste en Göttingen. Ekde la jaro 1790 la fratoj iris apartajn vojojn. Alexander daŭrigis siajn studojn en la Handelsakademie (= Komerca Akademio) en Hamburgo kaj en Bergakademie (= Minakademio) en Freiberg.

En 1792 Alexander von Humboldt fariĝis asesoro en minista departemento, sed lia forta intereso pri natursciencoj igis lin forlasi tiun ĉi postenon. La jarojn inter 1799 kaj 1804 li kune kun Aimé Bonpland pasigis kiel esploristo en Latinameriko. Li tie interalie modernigis geografiajn mapojn kaj esploris lokajn plantojn. La rezultoj de tiu vojaĝo poste estis fiksitaj en 34-voluma verkaro.

En 1805 li doktoriĝis en la Universitato de Frankfurt/Oder kaj fariĝis membro de la prusa Akademio de Sciencoj. En 1829 Humboldt vojaĝis al Rusio kaj aparte Siberio. Li esploris la Kaspian Maron, la kemian staton de la akvo kaj lokajn fiŝojn. En 1844 aperis lia verko Central Asien (Centra Azio).

Humboldt daŭre prelegis kaj verkis. Lia plej fama verko estis la 5-voluma fizika priskribo de la mondo "Kosmos", eldonita inter 1845 kaj 1862. Cetere li ne nur okupiĝis pri natursciencoj, sed ankaŭ aktive partoprenis la politikan vivon en siaj loĝlokoj.

Vidu ankaŭ 
 la artikolon pri la rivero Humboldt en Nevado, nomita laŭ la sciencisto kaj pri
 la Humboldt-Universitato en Berlino
 Humboldta pingveno
 54 Alexandra
 4877 Humboldt

Galerio

Eksteraj ligiloj 
 Fondaĵo Alexander von Humboldt  
 http://www.hu-berlin.de Universitato Humboldt en Berlino] 
 Alexander von Hulboldt en Kolombio , hispanigo de partoj de lia taglibro, skanita en PDF 

Universalaj kleruloj
Germanaj sciencistoj
Germanaj esploristoj
Germanaj baronoj
Akro (Brazilo)

Akro ( [Akre] el indiĝena vorto akiri) estas la plej okcidenta ŝtato de Brazilo. Ĝi limas sud-okcidente al Peruo, sud-oriente al Bolivio kaj havas, nord-oriente, nur du enlandajn najbarojn: Amazonion kaj Rondonion (ĉe la fino de ties mallarĝa patotenilo).

Ĝi havas areon de 153.149 km². Ĝia ĉefurbo estas Rio Branco; aliaj signifaj urboj estas Cruzeiro do Sul, Taraucá, Sena Madureira kaj Brasiléia.

Ebenaĵo de meza alteco de 200 metroj dominas la pliparton de Akro.
Ĝiaj plej gravaj riveroj estas Juruá, Tarauacá, Muru, Embirá kaj Xapuri.
La ekonomio de la ŝtato baziĝas sur la rikolto de kaŭĉuko kaj kaŝtanoj, bruto-bredado kaj agrokulturo.

Ĝis la komenco de la 20-a jarcento Akro apartenis al Bolivio. Tamen de la komenco de la 19-a jarcento parto de ĝia loĝantaro estis brazilanoj, kiuj kolektis kaŭĉukon kaj praktike kreis memstaran
teritorion en Bolivio.

En 1899, Bolivio provis certigi la regadon de la regiono, sed kaŭzis ribelon de la brazilanoj. Je la 14-a de julio 1899 Galves Rodrigues de Arias (kronomita "La Imperiestro de Akro") proklamis sendependan respublikon Akro, sed ĝi finiĝis jam en marto 1900. Dua respubliko daŭris de novembro ĝis decembro 1900. Sed je la 17-a de novembro 1903 Brazilo (per la traktato de Petrópolis) aĉetis la teritorion je 2 milionoj da britaj pundoj kaj je la kondiĉo konstrui fervojon de Madeira al Mamoré. Je la 25-a de februaro 1904 ĝi iĝis federacia teritorio de Brazilo kaj je la 15-a de junio 1962 ĝi akiris la statuson de ŝtato.

Esperanto-movado 
Ekzistas malgranda movado kaj gastiganto de Pasporta Servo en Rio Branco.

Referencoj

Vidu ankaŭ 
 Humidaj arbaroj de sudokcidenta Amazonio

Eksteraj ligiloj 
 Oficiala retpaĝaro de registaro de Akro
 Mapo kaj priskribo de Akro
 Mapo de Akro en PDF 1:750 000

 
Eksaj landoj de Sudameriko
Subŝtatoj de Brazilo
Alagoaso

Alagoaso estas unu el la ŝtatoj de Brazilo, lokata en la nordorienta parto de la lando, ĉe la bordo de la Sudamerika kontinento.

En la portugala lingvo, ĝi nomiĝas Alagoas. Kaj tio prononciĝas kvazaŭ [AlaGOas], en Esperanto. Tiu nomo signifas Lagetoj, en la portugala lingvo.

Geografio 
Alagoaso estas la dua plejmalgranda ŝtato de Brazilo. En ĝi estas 100 municipoj.

Historio 
Antaŭ portugalanoj, la marbordo de Alagoaso estis konata de francoj. Tie loĝis indiĝenoj Kaeté. En 1535, portugalanoj konkeris Alagoason. En 1556, en suda marbordo de Alagoaso, pereis la ŝipon Nossa Senhora da Ajuda. En ĝi, vojaĝis al Lisbono la unua episkopo de Brazilo: Pero Fernandes Sardinha. Pli ol cent homoj estis bakitaj kaj manĝitaj de Kaeté. Inter 1630 kaj 1654, kiam nederlandanoj restis en Brazilo, tiam Alagoaso estis atakata multfoje. En la 17-an jarcento, ribelaj sklavoj fondis la Quilombo dos Palmares, afrikan regnon kiu daŭris ĝis 1695. En 1817, Alagoaso prenis aŭtonomion rilate al Pernambuko. Inter la 16-a de julio kaj la 10-a de novembro 1845 Henrique Marques de Oliveira Lisboa elektiĝis prezidanto de la provinco Alagoaso. En la fino de 19-a jarcento, Alagoaso prenis politikan gravan rolon kiun perdis tuj. En 20-a jarcento, dum mallonga periodo, 1990-1992, ĝi reprenis tiun gravan rolon kaj eĉ oni nomis tion periodo "Respubliko de Alagoaso".

Naturo 
 La Alagoasa mutuo estas rara birdospecio kiu iĝis formortinta en naturo.

Referencoj

Eksteraj ligiloj 
 http://www.governo.al.gov.br  Oficiala TTT-ejo
 http://www.guianet.com.br/al/mapaal.htm  Gvido de Alagoaso
 http://www.transportes.gov.br/bit/portos/maceio/pomaceio.htm Havenaj datumoj de Ministerio de Transporto inkluzivante ĉefajn produktojn de eksporto
 Alagoasa Oficiala Retejo (en la portugala)

Subŝtatoj de Brazilo
Alagoaso
Amapao

Amapao (portugale: Amapá) estas ŝtato de la Federacio de Brazilo, situanta inter la elfluejo de rivero Amazono kaj Franca Gujano, areo: 140.276km². Ĝia ĉefurbo estas Macapá.

Referencoj

Vidu ankaŭ 
 Administra divido de Amapao

Eksteraj ligiloj 
 http://www.worldwildlife.org/wildplaces/amazon/index.cfm Amazona arbaro, amazonaj plantoj, amazonaj animaloj
 Registaro de Amapao
 Amapá.net  Retpaĝaro kun pluraj fotoj kaj informoj

Subŝtatoj de Brazilo
Amapao
Amazonio (subŝtato)

Amazono (portugale: Amazonas [amaZOnas]) estas la (aree) plej granda ŝtato de Brazilo.

Ĝi situas nord-okcidente de la lando ĉe rivero Amazono kaj limas al Kolombio kaj Peruo. Ĝi posedas la plej altajn regionojn de Brazilo (monto Pico da Neblina atingas 3.014 m), sed ankaŭ vastajn areojn kun alto de malpli ol 100 m super marnivelo.

Gravaj urboj estas Manaus kaj Manacapuru, Tefé, Parintins kaj Itacoatiara.

La flago estis adoptita per leĝo de la 14-a de januaro 1982. Ĝiaj 25 steloj simbolas la 25 municipojn, en kiujn la provinco estis dividita en 1897.Stelo pli granda simbolas la ĉefurbon Manaus. Du blankaj strioj simbolas esperon kaj ruĝa strio superitajn malfacilaĵojn.

Vidu ankaŭ 
 Naturrezervejo Mamiraŭao
 Ponto Rio Negro

Esperanto en Amazona Ŝtato 
En 1945, Sebastião Augusto movadis tie.

Estas nuntempe Esperanto-movado en Manaus kaj Presidente Figueiredo.

Notoj kaj referencoj

Eksteraj ligiloj 

 retejo de la subŝtata registaro 
 artikolo de The New York Times pri trosekeco de 2005
 informoj pri la amazona arbaro, amazonaj plantoj, amazonaj bestoj

 
Subŝtatoj de Brazilo
APL

APL estas programlingvo, elpensita de Kenneth E. Iverson en 1962. La lingvonomo devenas el la anglalingva A Programming Language (programada lingvo). La kreinto de la lingvo ricevis la Premion Turing en 1972 pro sia kreaĵo.

APL baziĝas sur rigora matematika notacio. Ĝi uzas grandan nombron da matematikaj simboloj. La lingvo estas densa kaj malfacila por legi. Ĝi prezentas unu el la "nur-skribeblaj" (ne legeblaj) lingvoj. Tre komplikaj programoj bezonas nur malgrandan nombron da signoj. Unu programa linio povas enhavi ege kompleksan programon. Por iuj, ĝi estas ŝerco. Por aliaj – esenco de vivo.

Oni uzis APL-on sur tro malrapida komputilo por kreado de mult-uzanta sistemo. Ĉi tiu sistemo estis tre rapida kaj estis unu el la unuaj sukcesaj tempo-dividantaj sistemoj. Multaj laboristoj uzis la lingvon por komercaj kaj ekonomikaj aplikoj de 1970 ĝis 1980 en IBM.

Alia problemo pri APL estas la speciala signaro. Estas malfacile evoluigi la klavarojn, printilojn, protokolojn kaj diversajn tavolojn de softvaro por adapti la APL-literaron tiel rapide, kiel evoluas la komputilaj sistemoj mem. Tial Kenneth E. Iverson kreis aliajn programlingvojn kun ASCII-a literaro, interalie J (vidu sube).

APL estis produkto de IBM. Ĝi uziĝis en la kompanio por multaj taskoj. IVERSON kuniĝis al la kompanio, konstruis APL-on, kaj foriris. Poste li kreis posteulajn J(Ĝej)-on kaj aliajn lingvojn, sed ekster IBM li neniam denove havis sukceson.

Programlingvoj
Marko Antonio

Marko Antonio (latine: Marcus Antonius, ĉirkaŭ 83 – 1-a de aŭgusto 30 a.K.) estis
romia generalo, kiu estis parto de la dua triumviraro. Li batalis kontraŭ la respublikanoj kune kun Julio Cezaro kaj Oktavio en la finaj tagoj de la Romia Respubliko. Sed post kiam la respublikanoj estis fine venkitaj en la Batalo de Filipio, li luktis kontraŭ Oktavio pri la imperio mem. Kvankam Antonio klare estis
pli bona generalo ol Oktavio, lia pasia amoro por Kleopatra tordis liajn juĝon kaj agojn, kaj li estis fine venkita de Oktavio en la marbatalo de Aktio.

Antonio unuafoje renkontis Kleopatran en -41 kaj edzinigis ŝin en -37.

Antonio diris, ke Herkulo estis lia praulo kaj Bakĥo lia modelo. Kaj Antonio ja estis diboĉa en paco, sed en milito estis virta kaj, post la morto de Julio Cezaro, la plej bona generalo de Romio. Li partoprenis en la tri decidigaj bataloj de sia tempo: Farsalo (-48) kun Julio Cezaro kontraŭ Pompeo, Filipio (-42) kun Oktavio kontraŭ Marko Bruto kaj Aktio (-31) kun Kleopatra kontraŭ Oktavio. Li estis venkita nur en la lasta.

Vidu ankaŭ 
 Julio Cezaro (literaturo)

Eksteraj ligiloj 

 http://www.ancientlibrary.com/wcd/Marc_Antony 
 http://ama.sgu.ru/ama07/ama0707.html  
 http://centant.pu.ru/centrum/publik/kafsbor/mnemon/2002/belkin1.htm  
 http://www.gutenberg.org/etext/674 

Romiaj politikistoj
Naskiĝintoj en la 1-a jarcento a.K.
Mortintoj en la 1-a jarcento a.K.
Aŭgusto Cezaro
Sinmortigintoj
Adamo (Biblio)

Adamo estis la unua homo, laŭ Judismo, Kristanismo kaj Islamo, kaj laŭ la Bahaa Kredo li estis la unua Profeto de la Profeta aŭ Adama Ciklo kaj Manifestiĝo de Dio, preparante la mondon por la alveno de Bahá'u'lláh. Bahaanoj kredas ke li ne estis la unua fizika homo. Laŭ Spiritismo, Adamo estis unu el tiuj, travivintaj, en iu regiono, kelkajn el la grandaj kataklismoj, kiuj, dum pluraj epokoj, skuegis la supraĵon de la terglobo; tiu homo fariĝis la trunko de unu el la rasoj nun vivantaj sur la Tero.

Laŭ la Biblio, Dio kreis lin laŭ la bildo de Dio je la sesa tago de Kreo. Adamo loĝis en la paradiza Ĝardeno en Eden kun sia edzino Eva. Kiam li kaj Eva malobeis Dion kaj manĝis la frukton de la arbo de sciado pri bono kaj malbono, Dio elpelis ilin el la ĝardeno.

Inter aliaj, Adamo havis tri filojn: Kaino, Habel kaj Set.

Laŭ kristanismo, la naturo de Adamo estis sendifekta kaj senmorta, sed lia malobeo ruinigis la naturon de homo kaj enkondukis originan pekon, kiun ĉiu homo heredas de li.

Laŭ la hebrea kalendaro, li estis kreita je la 7-a de oktobro 3761 a.K., la unua tago de la hebrea kalendaro. Laŭ la Biblio, li vivis 930 jarojn—t.e., ĝis 2831 a.K..

Adamo vivis 930 jarojn.

La nomo Adamo signifas "homo" en la hebrea, kaj parencas al la vortoj por "sango" kaj "ruĝa tero".

Turklingve, adam - iel trafe - signifas "viron".

Vidu ankaŭ 

 Tireoido
 Ask
 Adamo kaj Evo

Proverboj 
Ekzistas pluraj proverboj pri Adamo en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili:

Referencoj

Eksteraj ligiloj 
 http://theologiedelepiscopat.chez-alice.fr/notes/note34.htm 
 http://www.kfki.hu/~arthp/html/e/eyck_van/jan/09ghent/1open1/u1adam.html 
 http://www.kfki.hu/~arthp/html/m/masaccio/brancacc/expulsio/expuls.html
 http://www.abcgallery.com/G/goes/goes4.html 

 
Genezo
Homoj solenitaj en la luterana liturgia kalendaro
Juda mitologio
Kristana mitografio
Kristanaj sanktuloj el la Malnova Testamento
Profetoj en islamo
Roluloj de la Tanaĥo
Viraj personaj nomoj
Ask

Pri la aliaj signifoj de ASK rigardu en ASK.
Laŭ la nord-ĝermana mitologio, Ask aŭ Askr estis la unua viro de la mondo, kreita kune kun sia edzino Embla el ĉestrande flosanta ligno, fare de la tri frataj dioj Odino, Vili kaj Ve. La ligno probable estis frakseno, ĉar tion signifas la nomo. (En la angla lingvo la vorto por frakseno estas ash kaj en la sveda frakseno estas "ask").

Kp. Adamo

Eksteraj ligiloj 
 http://www.tjatsi.fo/show.php?sprog=5144b84d6c79ae59d7c8fccde1946e9e&side=8571e23dd92101768bc4ea08a59f0d82  
 http://www.tjatsi.fo/show.php?sprog=9e60a69a8e7112e02f43bb4d2133e336&side=8571e23dd92101768bc4ea08a59f0d82  
 http://www.tjatsi.fo/show.php?sprog=ee93d9e8a24f8b4e206bed5ec1309b42&side=8571e23dd92101768bc4ea08a59f0d82  

Legendaj prapatroj
Roluloj de la nord-ĝermana mitologio
Acoroj

La Acoroj aŭ Azoroj ( [asoreŝ]) estas portugala insularo meze de la Atlantiko, ĉirkaŭ 1 500 km for de Lisbono kaj 3 900 km for de Nordameriko. La insularo troviĝas disloke apud la paralelo kiu trapasas Lisbonon (39º, 43'/39º, 55' norde), loko kiu donas al ĝi moderan klimaton, kun iomete da sezona ŝanĝo dum la jaro. La naŭ insuloj kune havas areon da 2 355 km². Aparte, iliaj areoj varias de 747 km² (São Miguel) ĝis 17  km² (Corvo). La origino vulkana de la insuloj evidentiĝas pro la vulkanaj konusoj kaj krateroj. Pico [piko], vulkano 2 351 metrojn alta ĉe la samnoma insulo, estas la plej alta en la Acoroj.

La naŭ insuloj dividiĝas laŭ tri grupoj:
 La grupo orienta: São Miguel kaj Santa Maria
 La grupo centra: Terceira, Graciosa, São Jorge, Pico, kaj Faial
 La grupo okcidenta: Flores kaj Corvo

Biogeografie la insularo apartenas al la palearkta ekozono laŭ la tipologio de la Monda Natur-Fonduso (WWF). Ĝi entenas ekoregionon nomatan : Acoraj mezvarmaj miksaj arbaroj, el la biomo de la mezvarmaj foliaj kaj miksaj arbaroj. La insularo situas ankaŭ en mara ekoregiono.

El la Acoroj, la Acora Anticiklono influas la veteron de Okcidenta Europo.

Homa geografio 
La ĉefurbo estas Ponta Delgada; alia grava urbo estas Horta.

Kuriozaĵo 
La Acoroj estas bildigitaj sur la dorsa flanko de la eŭro-biletoj: Ili estas la punktetoj super la dekstra parto de la bileta numero.

La nomo en la portugala lingvo signifas akcipitrojn. Fakte tio estas eraro de la malkovrintoj ĉar ili ne vidis akcipitrojn sed buteojn (B. b. rothschildi) kiam ili venis al la insularo.

Referencoj

Vidu ankaŭ 
 Madejro

Eksteraj ligiloj 
 Azores.com turisma retejo
 Projecto CLIMAAT - Klimato kaj Meteologio de la atlantikaj insuloj
 Statistikoj de Acoroj
 Instituto Acora de Kulturo
 Kultura Heredaĵo 
 Registro de kulturaj havaĵoj 
 Azores , angle, en DMoz
 Açores , portugale
 Turisma retejo, germane
 Turisma Azoren, germane

 
Makaronezio
Insuloj en la Atlantiko
Andreas Bechtolsheim

Andy BECHTOLSHEIM estas usona komputilisto. Li estis unu el la fondantoj de Sun Microsystems en 
1982, kaj aranĝis la kapitalon en 1998 por lanĉi Google kiel entrepreno. Li studis ĉe Stanford, sed antaŭ ol li doktoriĝis li forlasis por fondi la kompanion Sun. En 1995 li kunfondis je Granite Systems por produkti rapidajn kluzojn de la Eterreto. Je 1996 Granite estis aĉetita de Cisco Systems, kie li estas vicprezidento de teknologio.

Vidu ankaŭ 
 Bill Joy
 Larry Page

Eksteraj ligiloj 

 http://www.computerhistory.org/events/index.php?id=1120598654 
 http://www.sun.com/2006-0113/feature/index.html 
 http://www.sun.com/aboutsun/media/bios/bios_bechtolsheim.html  
 http://www.jugend-forscht.org/index.php/article/detail/723 

Germanaj komputikistoj
Sun Microsystems
Pioniraj komputikistoj
Achim von Arnim

Achim von ARNIM , plennome: Ludwig Joachim von ARNIM, (naskiĝis la 26-an de januaro 1781 en Berlino, mortis la 21-an de januaro 1831 en Wiepersdorf apud Jüterbog) estis germana poeto. Li estis grava reprezentanto de la romantikismo.

Grava evento en lia vivo estis la renkonto kun Clemens Brentano en 1801. Ambaŭ eldonis trivoluman kolekton de popolkantoj titolitan Des Knaben Wunderhorn kaj en la jaro 1811 Achim von Arnim edziĝis al Bettina Brentano, la fratino de Clemens.

En Esperanto aperis 
 / Trad.: Simono Pejno

Eksteraj ligiloj 

 http://www.uni-koeln.de/phil-fak/idsl/arnim  
 http://gutenberg.spiegel.de/autoren/arnim.htm 
 http://www.ub.fu-berlin.de/internetquellen/fachinformation/germanistik/autoren/multi_ab/aarnim.html : 
 http://www.vonarnim.com/start.html  
 http://literaturnetz.org/autoren/ludwig_achim_von_arnim  
 http://www.ub.fu-berlin.de/internetquellen/fachinformation/germanistik/autoren/multi_ab/aarnim.html  
 http://www.goethezeitportal.de/index.php?id=126 

Germanaj poetoj
Germanlingvaj poetoj
Universitato de Halle
Antioĥo la 4-a Epifano

Antioĥo la 4-a Epifano (naskiĝis ĉ. 215, mortis 163
a.K.), , estis reĝo de Seleŭkio de -175 ĝis -163. Li estis la filo de Antioĥo la 3-a sed ne fariĝis reĝo ĝis -175 kiam li venkis la uzurpanton Heliodoron.

Je -170 Antioĥo nomis sin dio: la nomo "Epifano" signifas "dio manifestita". La nomo de lia regno proklamis tion.

En -170 kaj denove en -168, Antioĥo atakis Egiption, la delongan rivalon de Seleŭkio. Sed spite de la ŝajna malforteco de Egiptio, Antioĥo fiaskis pro la protektado de Romio.

Reveninte de la dua kampanjo en Egiptio, Antioĥo venis al Jerusalemo je ŝabato en decembro -168. Li detruis la muron, prirabis kaj bruligis la urbon, masakris la virojn kaj forsendis multajn virinojn kaj infanojn al sklaveco. Li starigis citadelon kaj enmetis garnizonon de grekoj. Antioĥo rabis eĉ la oron kaj arĝenton de la Templo, inkluzive la oran kandelabron, kaj tie oferis sur la altaro de Dio porkojn al la grekaj dioj. Li dediĉis la Templon al Zeŭso kaj tie starigis idolon de tiu dio. La sanga detruo de la urbo estis bedaŭrinda al la judoj, sed la afero de la porkoj estis abomena kaj nepardonebla. Porko estas besto malpura laŭ judismo.

Poste, salo envunden, Antioĥo devigis la judojn kaj samarianojn en ĉiu urbo oferi porkojn al la grekoj dioj. Li malpermesis la Biblion, cirkumcidon, servon al Dio kaj li anstataŭigis la leĝon de Moseo per la leĝo de la grekoj. Multaj judoj martiriĝis, iuj sur krucoj, por sia fido.

La judoj delonge estis sub greka regado, ekde la tempo de Aleksandro la Granda, sed la pasintaj grekaj reĝoj nur deziris tributon, ne grekiĝon.

Dum multaj samarianoj kaj multaj judoj cedis al la grekigo pro timo, aliaj judoj ribelis sub la pastro Matatias je -167. Matatias mortis je -166, sed liaj filoj, ĉefe inter ili Jehuda la Makabeo, kondukis la ribelon. Je -165 ili venkis la multe pli grandan armeon de Antioĥo kaj liberigis Jerusalemon. Je la 25-a de kislevo, ili purigis la Templon. Laŭ la Talmudo estis sufiĉe da rituale pura oleo por lumigi la kandelabron nur dum unu tago, kaj necesis ok tagoj por prepari pli da oleo. Malgraŭ tio, la kandelabro lumis dum la tutaj ok tagoj. Oni memorfestas la venkon kaj la miraklon en la juda festo Ĥanuka. Tiel ekis la regado de la hasmonea dinastio, la dinastio de la makabeoj, kiu poste liberigis Judion entute.

Antaŭ Antioĥo, la judoj grekiĝis laŭgrade kaj volonte. Sed lia perforta kaj sanga persekutado kontraŭ judismo ne detruis judismon, sed kontraŭintence savis ĝin, instiginte la sukcesan reakcion de la tradiciaj judoj.

Antioĥo ankaŭ batalis kontraŭ Partujo, kiu estis konkeranta orientan Seleŭkion.

Li mortis pro intesta malsano je -163, unu jaro post kiam li perdis Jerusalemon.

En Esperanto 
Vidu la duakanonajn librojn 1 + 2 Makabeoj en traduko de Gerrit Berveling.
La libro 3 Makabeoj ne temas pri ĉi tiu historio, sed pri la persekutado, kiun suferis la Judoj en Egiptio.
La libro 4 Makabeoj, male, denove ja temas pri la supre menciita historio, sed kun pli filozofia aliro.

Vidu ankaŭ 
Helenismo, juda kalendaro.

Seleŭkidoj
Naskiĝintoj en la 3-a jarcento a.K.
Mortintoj en la 2-a jarcento a.K.
Aneto

Aneto (Anethum graveolens L.) botanike apartenas al la apiacoj (apiaceae).

En kuirarto uzatas la foliopintoj, la floroj kaj la semoj de la planto. Aneto fajnigas la guston de salatoj, saŭcoj, fiŝaĵo, kazeo, kukumo, kukurbo, legomaj supoj, pano, terpomaĵo kaj ovaĵo.

Nomoj 
La nomo dill en la angla kaj dile en la malnovangla estas konsiderataj deveni el malnovnordlanda aŭ anglosaksa vorto dylle, signifanta "trankviligi aŭ luli," ĉar la herbo havas la furzigan funkcion malpezigi gason.

Aliflanke en Vjetnamio oni havas interesan fabelon pri la etimologio de thì là en la vjetnama: Kial la herbo akiris la nomon thì là, signifanta "Certe estas...."? Kiam la herbo postulis ke Dio donu nomon al ĝi, Li bezonis longan tempon por elekti ĝian nomon ĉar Li ne plu povis trovi ne-uzitan nomon por vegetaĵo.

Dio diris,

- La nomo de vi estas ... certe estas ... certe estas (thì là) ...

La herbo aŭdis tiun, kaj tuj iĝis kontenta kaj kriis:

- Ho, mi nun havas bonan nomon! Mi estas "thì là"!

Spicoj
Apiacoj
Anizo

La anizo (Pimpinella anisum) botanike apartenas al la apiacoj.

En la kuirarto uzatas la semoj de la planto. Anizo fajnigas ĉefe dolĉajn bakaĵojn, bombonojn, likvorojn (anizobrando) kaj siropon. Uzoo estas alkoholaĵo de Grekio kiu enhavas anizon.

Bildaro

Vidu ankaŭ 

 Ilicio
 Fenkolo
 Karvio
 Pastizo
 Spico

Eksteraj ligiloj 
 http://www.toast.ru/drinks/anise/index.shtml 
 http://www.kulinarika.net/baze/enazacimba.asp?ID=47 
 http://www.droga.si/default.asp?id=452  
 http://www.plantaardigheden.nl
Zapatista Armeo por Nacia Liberigo

La Zapatista Armeo por Nacia Liberigo (, mallongigita EZLN) estas la plej konata revolucia grupo en Meksiko. Ĝia centro estas en la ŝtato Ĉiapo. La zapatistoj strebas plibonigi la vivon de la loĝantaro de Ĉiapo, kies plimulto estas majaidaj indianoj, al kiuj mankas bazaj rimedoj kaj edukado. La nomo "zapatisto" venas de la nomo de la meksika revoluciisto Emiliano Zapata, kiu subtenis la rajtojn de indianoj dum la Meksika Revolucio. La proparolanto de la EZLN estas pseŭdonimulo Subcomandante Marcos (/subkomandante markos/, "subkomandanto Markos") , kiu ofte publikigas la ideojn, kredojn, kaj planojn de la tuta organizaĵo.

La armita zapatista ribelo eksplodis la 1-an de januaro, 1994, kaj la meksika armeo batalis kontraŭ la zapatistoj nur kelkajn tagojn. Poste, Manuel Camacho Solís estis nomita registara reprezentanto por negoci kun la zapatistoj. Tiu negocado kulminis per la akordo de San Andrés, sed la registaro neniam plenumis ĝin, kaj la situacio fakte restis senŝanĝa dum la prezidenta periodo de Ernesto Zedillo Ponce de León.

Malgraŭ la konstanta militaj minacoj, la zapatistoj defendas sin kaj kreskiĝas. La rilatoj inter la zapatistaro kaj la registaro pliboniĝis post kiam Vicente Fox Quesada fariĝis prezidanto (2000). En la jaro 2001, Fox eĉ permesis politikan marŝadon el Chiapas al Meksikurbo, kie li parolis kun la indiĝenoj.

La eksplodo de la zapatista ribelo estigis profundan apogon en kelkaj tavoloj de la meksika socio, ĉefe maldekstremaj, sed ankaŭ ĉe intelektuloj. Fakte, la "zapatista fenomeno" iom post iom fariĝis laŭmoda temo kaj en la amaskomunikiloj kaj en la merkato, kie nuntempe aĉeteblas T-ĉemizoj kun la foto de Subcomandante Marcos. Multaj eksterlandanoj tra la tuta mondo ekkonis la zapatistaron per la muziko de la rok-grupo Rage Against the Machine.

La Zapatisma Himno (hispane: Himno Zapatista) estas la himno de la Zapatista Armeo por Nacia Liberigo (EZLN), kiu funkcias en la meksika ŝtato Chiapas. La kanto estis prenita de meksika revolucia corrido "Carabina 30-30"

Vidu ankaŭ 
 Alimondismo
 Gerilo
 Ribelaj Zapatismaj Aŭtonomaj Komunumoj

Eksteraj ligiloj 
 ¡Ya Basta! 

Armeo
Meksiko
Alimondismo
André Gide

André GIDE [ãdre ĵid] (naskiĝis la 22-an de novembro 1869 en Parizo, mortis la 19-an de februaro 1951 en Parizo) estis franca verkisto kaj tradukisto. En sia verkaro la puritane edukita aŭtoro rifuzas ĉiun konvencion limigantan la personan liberecon. Li ekzemple malferme parolis pri sia gejeco kaj tuŝis per tio unu el la plej grandaj tabuoj tiutempaj. En la jaro 1947 li ricevis Nobel-Premion pri Literaturo.

Post vizito de Sovetunio en 1936, li verkis la kontraŭsovetajn verkojn Retour de l'U. R. S. S. (1936) kaj Retouches à mon retour de l'U. R. S. S (1937).

Verkoj 
 Les cahiers d´André Walter (1891)
 La Tentative amoureuse (1893)
 Le Voyage d'Urien (1893)
 Paludes (1895)
 Les Nourritures terrestres (1897)
 Le Prométhée mal enchaîné (1899)
 L'immoraliste (1902)
 La Porte étroite (1909)
 Isabelle
 Corydon: quatre dialogues socratiques (1911)
 Les caves du Vatican (1914)
 La symphonie pastorale (1919)
 Les Faux-Monnayeurs (1925)
 Si le grain ne meurt (1926)
 Œdipe (1931)
 Journal (3 partoj, 1939-1950)
 Thésée

Vidu ankaŭ 
11298 Gide

Francaj verkistoj
Nobel-premiitoj pri literaturo
Asia (provinco)

Asia estis provinco de la Romia Imperio en okcidenta Anatolio, kiu tiam nomiĝis Malgrandazio. Eĉ en la tempo de la imperio, la nomo "Asia" iafoje signifis la imperion oriente de Grekio. Sed en nia tempo la nomo estis multege etendita kaj fariĝis la nuna Azio, la kontinento oriente de Grekio.

La ĉefaj urboj de la provinco estis:

 Efeso - ĉefurbo
 Pergamono
 Mileto

Pergamo havis grandan bibliotekon kaj inventis pergamenon. En Efeso estis la Templo de Artemisa, la centro de ŝia kulto kaj unu el la sep mirindaĵoj de la antikva mondo. En la 1-a jarcento, Sankta Paŭlo evangeliis la provincon kaj Sankta Johano loĝis tie en Efeso.

La provinco estis tre riĉa kaj plejparte greka. Ĝi havis grandan nombron de judoj. Ĝi ankaŭ estis la centro de la komerco de sklavoj en la imperio.

Antaŭ 133 a.K., Asia estis la post-aleksandra greka regno de Pergamono, amiko de Romio en la militoj kontraŭ Makedonio. Je -133 la reĝo, Attalos la 3-a, mortis sen heredonto kaj heredigis la regnon al Romio. Asia fariĝis la sepa provinco de Romio, la unua en Anatolio. La provinco estis la ĉefa fonto de imposta mono por Romio ĝis almenaŭ 30 a.K..

Antaŭ Aleksandro la Granda, la marbordo de Asia estis granda parto de la greka lando Ionio.
Alessandro Volta

Alessandro VOLTA (naskiĝis la 18-an de februaro 1745, mortis la 5-an de marto 1827) estis itala fizikisto.

Volta naskiĝis en Como, li studis filozofion kaj natursciencon kaj poste koncentriĝis pri fiziko. Lia ĉefa esplorkampo fariĝis la elektrikeco.

En 1792 li aŭdis pri la eksperimentoj de Luigi Galvani, kiujn li kritike priesploris kaj pluevoluigis. La plej granda merito de VOLTA estis ĉirkaŭ la jaro 1800 la invento de la unua pilo, kiu estis primitiva, sed taŭga kurentofonto.

Volta mortis en 1827 en Como. La mezurunuo por la elektra tensio, la volto, kaj la voltmetro ambaŭ ricevis liajn nomojn honore al li.

Inter liaj pensadaj vidpunktoj elstariĝas rimarkinda sinteno koncerne la rilatojn inter scienco kaj kredo. Laŭ A. Volta scienco kaj kredo procedas sendepende sed senkontraste, ĉar ambaŭ uzas la saman racion: kaj por demonstri la fundamentojn de la kredo kaj por eniri en la sekretojn de la naturo. Kaj fine pro tio, ke ambaŭ havas la saman kreinton. Observe de tiu principo la scienculo Volta ĉiusemajne instruadis kateĥismon al la infanoj de sia paroĥo de Sankta Donino en Como.

Eksteraj ligiloj 
 VOLTA, Count Alessandro 

Italaj fizikistoj
Universitato de Pavio
Antarkta Teritorio pretendata de Aŭstralio

La Aŭstralia Antarkta Teritorio (AAT) apartenas al Antarkto kaj estas postulata de Aŭstralio. Ĝi konsistas el ĉiuj insuloj kaj teritorioj sude de 60° S kaj inter 44°38' kaj 160° laŭ orienta latitudo.

Postulo 
Aŭstralio postulas, sen internacia agnosko, teritorion en Antarkto. Laŭ tiu pretendo, Aŭstralia ŝtato nomas ĝin Aŭstralia Antarkta Teritorio kaj klasifikas ĝin jene:

 Dependa teritorio de Aŭstralio en Antarkto.
 Politika statuso: ekstera teritorio.
 Areo: .
 Loĝantaro: sen konstantaj loĝantoj, krom sciencistoj, kiuj laboras en 3 malsamaj stacioj.

Geografio 
La Monto McClintock estas la plej alta monto ( / ) en la Britania Montaro en la Aŭstralia Antarkta Teritorio.

Bildaro

Eksteraj ligiloj 

 Dokumenta filmo pri nuntempaj strebadoj dividi Antarkton (en E-o) 
 http://www.aad.gov.au 
 http://aadc-maps.aad.gov.au/database/mapcat/antarctica/v4_99_00.pdf  
 http://aadc-maps.aad.gov.au/aadc/gaz/search_names.cfm
Alain Delon

Alain Delon (naskiĝis la 8-an de novembro, 1935) estas franca aktoro. En la 1960-aj jaroj, li estis unu el la plej grandaj sekssimboloj de eŭropa kino .

Li naskiĝis apud Parizo. Sian unuan grandan sukceson kiel kinoaktoro li gajnis per la krimfilmo Plein soleil, produktita laŭ romano de Patricia Highsmith. Delon konvinkis la publikon per sia prezento de murdisto kun samtempe abomenindaj kaj simpatiaj trajtoj.

La filmo Le samurai, en kiu li aperis kiel profesia murdisto laboranta senemocie nur profitcele, fiksis lin poste por ĝuste tiu ĉi rolotipo. Nur kelkfoje li sukcesas eskapi el tiu ĉi skemo, por prezenti verajn karakterajn rolojn.

En 1995 li kadre de la Berlina Internacia Film-Festivalo Berlinale en Germanio ricevis la premion Honora Ora Urso pro sia vivoverko.

Listo de filmoj 
 Plein soleil (Francio/Italio, 1960)
 Rocco e i suoi fratelli (Italio, 1960)
 L’eclisse (Francio/Italio, 1961)
 Il gattopardo (Francio/Italio, 1963)
 Mélodie en sous-sol (Francio/Italio, 1963)
 Paris brûle-t-il ? (Francio/Usono, 1966)
 Le samurai (Francio, 1967)
 La piscine (Francio/Italio, 1968)
 Borsalino (Francio/Italio, 1970)
 La Veuve Couderc (Francio, 1971)
 Monsieur Klein (Francio, 1976)
 Teheran 43 (Soveta Unio, 1981)
 Nouvelle vague (Francio/Svislando, 1990)

Referencoj

Eksteraj ligiloj 

 http://www.alaindelon.com  
 http://www.thegoldenyears.org/delon.html  
 http://www.imdb.com/name/nm0001128 
 http://www.alaindelon.com/e 

Francaj aktoroj
Premio César
Alkoholaĵo

Alkoholaĵo (aŭ alkohola trinkaĵo, drinkaĵo) estas trinkaĵo enhavanta alkoholon (pli precize, etanolon). Konsumado de alkoholaĵoj povas kaŭzi ebrion.

Ĝi havas tri ĉefajn grupojn:
 distilita alkoholaĵo, min. 20 % da alkoholaĵo, kvankam likvoro povas esti iom malpli
 biero, fermentita el grenoj, ĝenerale 5-6 % da alkoholaĵo
 vino, fermentita el vinbero aŭ alia frukto, poste maturigante. Al tiu grupo apartenas la ĉampanjo. ĝenerale 9-16 % da alkoholaĵo
 la fortigita vino baziĝas sur vino, kun aldonita distilita alkoholaĵo (likvora vino)

Specoj de alkoholaĵo

Vinbero 
 Mosto
 Vino
 Oporto (Porto-a vino)
 Ŝereo (hispana]
 Brando
 Grappa (itala)
 Konjako (Cognac-a brando)
 Vinberarako (irana)
 Vinbrando (Brandy)
 Pisko

Hordeo 
 Biero
 Affligem
 Elo
 Horde-viskio aŭ Malt

Rizo 
 Sakeo (japana); Rượu cần (vjetnama); Lao-Lao (laosa)
 Choujiu (ĉina); makolio (korea); Doburoku (japana)
 Riz-ŝoĉuo (japana); Rượu đế (vjetnama)
 Mirino

Maizo 
 Burbono
 Ĉiĉo

Sorgo 
 Maotai-brando

Rezino 
 Palmovino
 Tekilo
 Juniperbrando

Sukerkano 
 Rumo
 Kaŝaso (brazila rumo)
 Pitú

Lakto 
 Kumiso

Floro 
 Sotolo

Pruno 
 Paĉarano
 Slivovico
 Ţuică

Pomo 
 Cidro

Mielo 
 Medo
 Teĝo aŭ Tej (etiopia medo)

Diversaj eroj 
 Brando
 Ĝino
 Oranjebitter
 Vodko
 Horilko (ukraina vodko)
 Viskio
 Arako
 Ŝoĉuo (japana); Soju (korea); Baijiu (ĉina)

Likvoro 
 Absinttrinkaĵo
 Amarula
 Anizobrando
 Oŭzo aŭ Uzoo (greka)
 Rako (turka)
 Becherovka
 Campari
 Izarra
 Limoncello
 Ovobrando

Aperitivo kaj Ŝnapso 
 Sangrio
 Vermuto
 Fladerako
 Genepì
 Martinio
 Punĉo
 Żubrówka

Koktelo 
 Kajpirinjo
 Moĥito
 Dajkirio

Vidu ankaŭ
Anna Seghers

Anna SEGHERS (naskiĝis la 19-an de novembro 1900 en Mainz, mortis la 1-an de junio 1983 en Orienta Berlino) estis juddevena germana aŭtorino kun komunismaj idealoj. En la jaro 1933 ŝi fuĝis de la nazioj el Germanio tra Francio kaj Hispanio al Meksiko. En 1947 ŝi konforme al sia politika sinteno ekloĝis en Germana Demokratia Respubliko GDR, kie ŝi ĝismorte restis.

Inter ŝia verkaro plej famas la romano “Das siebte Kreuz” (=La sepa kruco), kiu temas pri la fuĝo de sep kaptitoj el faŝisma koncentrejo. Ses el ili estas retrovataj, mortigataj kaj ligataj al lignaj krucoj. La sepa kruco restas vaka: ĝi estas simbolo de la espero en preskaŭ senespera tempo. Kvankam tiu ĉi romano en 1944 estis tre sukcese filmigita en Usono, Anna SEGHERS pro sia komunisma sinteno longtempe ne trovis veran aprobon en la okcidenta mondo.

Famaj verkoj 
 Aufstand der Fischer von St. Barbara (1928)
 Der Kopflohn (1933)
 Das siebte Kreuz (1942)
 Transit (1944)
 Die Toten bleiben jung (1949)
 Die Entscheidung (1959)
 Das Vertrauen (1968)
 Überfahrt (1971)

Eksteraj ligiloj 
 http://www.anna-seghers.de 
 http://www.ub.fu-berlin.de/internetquellen/fachinformation/germanistik/autoren/multi_pqrs/seghers.html  
 http://www.adk.de/deutsch/gedenkstaetten_seghers_fst.html  
 http://web.resist.ca/~nemesisa/ 

Germanaj verkistoj
Germanaj komunistoj
Germanaj judoj
Komunismaj verkistoj
Verkistinoj
Anna Magnani

Anna MAGNANI [anna manjani] (naskiĝinta en Romo la  – tie mortinta la ) estis itala aktorino. Ŝi fajfis pri gloro kaj pompo, kaj tamen estis unu el la plej brilaj stelulinoj de la itala kino.

Post pluraj filmoj en sia patrujo ŝi en la 1950-aj jaroj elprovis sin ankaŭ en Hollywood. Kun sukceso: Pro la ĉefrolo en The Rose Tattoo ŝi en la jaro 1956 gajnis Oskaron. En siaj filmroloj Anna Magnani, kiu laboris kun la plej renomaj reĝisoroj de sia lando, ĉiam prezentis fortajn kaj pasiajn virinojn.

Listo de filmoj 
 Roma, città aperta (Italio, 1945)
 Bellissima (Italio, 1951)
 La carrozza d’oro (Italio/Francio, 1952)
 The Rose Tattoo (Usono, 1955)
 Wild is the Wind (Usono, 1957)
 The Fugitive Kind (Usono, 1960)
 Mamma Roma (Italio, 1962)
 Roma (Italio/Francio, 1971)

Eksteraj ligiloj 

 http://www.film-zeit.de/home.php?action=result&sub=person&person_id=9592  
 http://french.imdb.com/name/nm0536167 
 http://www.learnitaly.com/magnani.htm  

Italaj aktoroj
Andrew Jackson

Andrew JACKSON  (naskiĝis la  en Suda Karolino; mortis la  apud Nashville, Tenesio, pro tuberkulozo kaj hidropso) estis la sepa prezidento de Usono. Li estis 183 cm alta kaj pezis 64 kg. Rachel Donelson Robards estis lia edzino. Li estis presbiteriano. Lia kromnomo estis Old Hickory (maljuna hikorio).

Dum lia administrado (1829-1837) okazis:

 1832 - Jackson vetois la daŭrigon de la Bank of the United States (Banko de Usono).
 1836 - Teksaso akiris sian sendependecon.
 1837 - Jackson agnoskis la Respublikon de Teksaso.

Vidu ankaŭ 
 Usona dolaro
 Andrew Jackson Centro

Prezidantoj de Usono
Antoine Henri Becquerel

Antoine Henri BECQUEREL en esperanto ankaŭ Antonio Henriko BEKERELO (naskiĝis je la 15-a de decembro 1852 en Parizo, mortis je la 25-a de aŭgusto 1908 en Le Croisic) estis franca fizikisto.

En la jaro 1896 li hazarde malkovris radioaktivecon, dum li esploris la fluorecon en uraniaj saloj. Kune kun la geedzoj Marie kaj Pierre Curie li daŭrigis la esploradon de tiu ĉi fenomeno. En 1903 la tri sciencistoj estis honorataj per la Nobel-premio pri fiziko.

Li apartenis al la patrona komitato de Internacia Scienca Asocio Esperanta (ISAE), kies prezidanto estis generalo Hippolyte Sebert.

Vidu ankaŭ 
 Listo de la 72 nomoj sur la Eiffel-Turo
 6914 Becquerel

Eksteraj ligiloj 

 http://www.nobel.se/physics/laureates/1903/becquerel-bio.html  
 http://nobelprize.org/physics/laureates/1903/becquerel-bio.html 
 http://www.nobel-winners.com/Physics/antoine_henri_becquerel.html 
 http://www1.bipm.org/en/si/history-si/radioactivity/becquerel.html 

Francaj fizikistoj
Nobel-premiitoj pri fiziko
Marie Curie
Audrey Hepburn

Audrey HEPBURN propranome Audrey Kathleen van Heemstra Hepburn-Ruston, mallongigite Audrey Ruston, (naskiĝinta la , mortinta la ) estis usona aktorino de nederlanda-britia deveno, unu el la plej konataj vizaĝoj de filma ekrano de la dua duono de la 20-a jarcento, portantino de premioj Oskaro, Tony, Emmy kaj Grammy.

Kvankam ŝi naskiĝis en Bruselo, pro la milito ŝi travivis sian infanaĝon en multaj landoj de Eŭropo. Ŝia patrino devenis el tre malnova kaj signifa nederlanda familia nobelaro (familio de van Heemstra), la familia nomo Hepburn poste devenas de skotaj nobelaj antaŭuloj de ŝia patro Joseph Ruston.

En la jaro 1953 la juna, preskaŭ nekonata aktorino subite fariĝis mondfama: pro la ĉefrolo en la filmo Roman Holiday, kiu unu jaron poste estis honorata per Oskaro. Per sia knabineca gracio Audrey Hepburn kreis tute novan virinan rolobildon, kiu agrable kontrastis al la tiutempaj idealoj de aŭ patrinecaj aŭ sekse allogaj protagonistinoj. Ŝi brilis en komediaj kaj seriozaj roloj; ekde 1988 ŝi ankaŭ engaĝiĝis por UNICEF. Audrey Hepburn mortis pro intesta kancero en Tolochenaz, Svislando).

Listo de filmoj 
 Roman Holiday (Usono, 1953)
 Sabrina (Usono, 1954)
 War and Peace (Usono/Italio, 1956)
 Funny Face (Usono, 1957)
 Love in the Afternoon (Usono, 1957)
 Breakfast at Tiffany's (Usono, 1960)
 The Unforgiven (Usono, 1960)
 Charade (Usono, 1963)
 My Fair Lady (Usono, 1964)
 Two for the Road (Usono, 1966)
 Wait Until Dark (Usono, 1967)
 Robin and Marian (Usono, 1975)
 Always (Usono, 1989)

Vidu ankaŭ 
 100 Jaroj... 100 Steluloj de AFI

Eksteraj ligiloj 

 http://www.audreyhepburn.com 
 http://www.audrey1.com 
 http://www.wikitree.org/index.php?title=Audrey_Hepburn  
 http://www.audreyhepburnguide.com  

Usonaj aktoroj
Trotuaro de famo en Holivudo
Artistnomoj
Naskiĝintoj la 4-an de majo
Mortintoj la 20-an de januaro
Antananarivo

Antananarivo estas la ĉefurbo de Madagaskaro. Kun pli ol 2 milionoj da loĝantoj, ĝi estas la plej granda urbo de la lando kaj ĝia administra, komunika kaj ekonomia centro. La industrio produktas ĉefe nutraĵojn, cigaredojn kaj vestaĵojn el kotono.

La urbo estis fondita en la jaro 1625. En 1797 ĝi fariĝis la ĉefurbo de la Merina tribo. La konkeroj de reĝo Radama faris el Antananarivo la ĉefurbon de preskaŭ la tuta lando. En 1895 Madagaskaro fariĝis franca kolonio – ĝis 1960.

La nomo Antananarivo signifas Urbo de milo (arivo = mil). Dum la kolonia epoko kaj dum kelkaj jaroj post la sendependiĝo uziĝis la skribmaniero Tananarive.

Fotografioj

Esperanto-movado 

Jam en 1901 estis la unuaj esperantistoj en Antananarivo: P. Bourdier kaj M. Ravelojaona. En 1905 estis fondita Esperanto-grupo.

Esperantistoj 
 Désiré Rabevazaha;
 Falimanana Rafanomezantsoa;
 Justine Ralalarisoa;
 Bruno Randrianarivelo;
 Rakotondravao;

Eksteraj ligiloj 

 http://earth-info.nga.mil/gns/html/cntry_files.html 
 http://www.iarivo-town.mg 

Ĉefurboj de Afriko
Urboj de Madagaskaro
Urboj membraj de la Internacia asocio de franclingvaj urbestroj
Milionurboj
Asta Nielsen

Asta NIELSEN (naskiĝis la 11-an de septembro 1881 en Kopenhago, mortis la 25-an de majo 1972 en Frederiksberg) estis dana aktorino. Ŝi estis la granda stelulino de la silenta filmo kaj supozeble eĉ la unua stelulino en la tuta eŭropa kinohistorio.

La rolaro de Asta Nielsen estis ege multfaceta: Ŝi sukcese prezentis rompitajn, suferantajn karakterojn, same kiel erotike allogajn virinojn, viglajn junulinojn, dancistinojn kaj simplajn laboristinojn. Ŝiaj gestoj kaj mienoj neniam estis grandaj kaj pompaj: Ŝi brilis per modesta, tamen ege esprimoplena aktorado. Kun la ekapero de la sonfilmo Asta Nielsen finis sian kinokarieron, ĉar la sontekniko forglutis ŝian mienoludon. Ŝi reiris al la teatro, komencis pentri kaj verki. En 1946 ŝi publikigis sian membiografion titolitan Den tiende Muse (la deka muzo).

Filmoj 
 Afgrunden (Danio, 1910)
 Engelein (Germanio, 1914)
 Rausch (Germanio, 1919)
 Hamlet (Germanio, 1920)
 Mata Hari (Germanio, 1920)
 Der Reigen – ein Werdegang (Germanio, 1920)
 Die freudlose Gasse (Germanio, 1925)
 Dirnentragödie (Germanio, 1927)

Eksteraj ligiloj 

 Asta Nielsen – stelulo de silenta filmo 

NIELSEN, Asta
NIELSEN, Asta
NIELSEN, Asta
Adelbert von Chamisso

Adelbert von CHAMISSO, aŭ plennome Louis Charles Adélaide de CHAMISSO DE BONCOURT (naskiĝis la  en la kastelo Boncourt en Francio, mortis la  en Berlino) estis natursciencisto kaj verkisto.

Dum la franca revolucio Chamisso kun sia familio elmigris de Francio al Germanio. Post militservo en la prusa armeo li studis zoologion kaj botanikon en Berlino, sed apud tio li daŭre interesiĝis pri filozofio kaj literaturo.

Kiel natursciencisto li de 1815-18 faris ŝipan mondvojaĝon, unu jaron poste li ricevis postenon en la Botanika Ĝardeno de Berlino.

Literaturan famon li akiris pro la rakonto Peter Schlemihl’s wundersame Geschichte. Krome li verkis vojaĝraportojn, sciencajn traktatojn kaj poemojn, kiuj parte estis muzikigitaj de Robert Schumann. Chamisso perfekte regis la germanan lingvon, kvankam ĝi origine por li estis fremdlingvo.

Verkoj 

 Peter Schlemihl’s wundersame Geschichte (rakonto, 1814)
 Gedichte (poemoj, 1831)
 Reise um die Welt (vojaĝraporto, 1836)
 Über die Hawai'sche Sprache (scienca traktato, 1837)

Verkoj kiuj aperis en Esperanto 
 La Mirinda Historio de Petro Schlemihl, Adelberto de Chamisso. El la germana originalo trad. Eugen Wüster - Leipzig: Hirt, 1922. – 82 p. - (Internacia Mondliteraturo; 7)

Vidu ankaŭ 
24711 Chamisso

Eksteraj ligiloj 

 http://gutenberg.spiegel.de/autoren/chamisso.htm 
 http://humboldt.mpiwg-berlin.mpg.de/Chamisso1_LISE/index_en.html  
 http://humboldt.mpiwg-berlin.mpg.de/Chamisso2_LISE/index_en.html 
 http://www.bosch-stiftung.de 

Francaj biologoj
Francaj verkistoj
Germanlingva literaturo
Germanlingvaj verkistoj
Anheuser-Busch

Anheuser-Busch [anhejzer buŝ] estas la plej granda bierfarejo en la mondo. Sidejo: Sankta Luiso, Misurio, Usono. La firmao produktas la plej vendatan bieron en la mondo, Budweiser, kiu prezentiĝis en 1876. Inter la plej konataj el la bieroj de Anheuser-Busch estas:

Budweiser (BADŭajzr)
Bud Light (bad lajt)
Michelob (MIKelob)
Killarney's
O'Doul's (senalkohola)
Natural Light (NATrul lajt)
Tequiza
Doc's Hard Lemonade (doks hard lemonejd)

Viziti la bierfarejon 
Estas senkoste viziti kaj rondiri tra la A-B bierfarejo en Sankta Luiso. En la komenco, vi vidas la famajn Clydesdale ĉevalojn kaj ties ronda ĉevalejo, la insigno de la kompanio. Poste, oni vidas la grandajn fermentujojn, kiuj sidas en bele ornamitaj konstruaĵoj. Oni vidas filmon pri la kompanio kaj bierfarado, kaj poste oni iras por gustumi bieron. Ili permesas ke vi gustumu du 355 ml bierojn dum tridek minutoj.

Eksteraj ligiloj 

 Oficiala retpaĝo (angle).

Biero
Usonaj firmaoj
Alberto Moravia

Alberto MORAVIA (aŭ realnome: Alberto Pincherle) (naskiĝis je la 28-a de novembro 1907 en Romo, mortis tie je la 26-a de septembro 1990) estis itala verkisto. La ĉeftemo en lia psikologie profunda verkaro estas la rilatoj inter viroj kaj virinoj en la burĝa medio.

Li estas plej konata pro sia unua romano, Gli Indifferenti (La indiferenta), aperinta en 1929, kaj pro la kontraŭfaŝisma romano Il Conformista (La Konformisto), kiu estis la bazo por la samnoma filmo, reĝisorita en 1970 de Bernardo Bertolucci. Liaj aliaj kinematografiaj romanoj estas, Le Mépris, (La malestimo) reĝisorita de Jean-Luc Godard en 1963, La Noia (La enuo), kiu estis montrita en Usono en 1963 kiel "La Malplena Kanvaso". La Chuchara (Du Virinoj) reĝisorita de Vittorio de Sica kaj ĉefrolulino aktorata de Sophia Loren.

En 1984 li estis elektita al la Eŭropa Parlamento nome de la Itala Komunista Partio. Liaj spertoj el Strasburgo estis priskribitaj en lia libro Il Diario Europeo. En 1985 li ricevis la titolon Eŭropa Personeco.

Stilo 
La temoj kiuj regas la verkojn de Moravio estas morala sekeco, hipokriteco en la hodiaŭa vivo kaj elstara nekapablo de homoj trovi feliĉon laŭ tradiciaj manieroj kiel amo kaj geedzeco. Ĉi tiuj situacioj estas tipaj por etburĝa vivo. Geedziĝo precipe estas la celo de kreaĵoj kiel malobeo kaj mielmonato. Fremdiĝo estas la temo en verkoj kiel malestimo kaj enuo. Politikaj aferoj ankaŭ ofte troviĝas en liaj verkoj. Ekzemple, en la romano La Virino el Romo - la historio de prostituitino, kiu kaptiĝas en la faŝisma reĝimo kaj kun reto de konspirantoj. La ekstrema realismo de seksa enuo en La Noia (1960) estis la unua el la eksperimentaj verkoj de la 1970-aj jaroj.

La skribmaniero de Moravio estas konsiderata malakra kaj senornama, karakterizita per bazaj kaj oftaj vortoj enmetitaj en kompleksa gramatika strukturo. En la postaj verkoj elstaras la interna monologo.

Kelkaj el liaj plej ŝatataj verkistoj estis Dostojevskij, Joyce, Aristotelo, Goldoni, Shakespeare, Moliere, Mallarme. Li studis la francan kaj la germanan kaj verkis poezion en ambaŭ lingvoj, sed prozo li verkis nur en lia denaska itala.

Famaj verkoj 
 Gli indifferenti (romano, 1929)
 Agostino (romano, 1945)
 La romana (romano, 1947)
 Il conformista (romano, 1951)
 La ciociara (romano, 1957)
 La noia (romano, 1960)
 La rivoluzione culturale in Cina (eseo, 1968)
 Il dio Kurt (dramo, 1968)
 Io e lui (romano, 1971)
 A quale tribù appartieni? (vojaĝimpresoj pri Afriko, 1972)
 Un'altra vita (rakontoj, 1976)
 L'uomo che guarda (romano, 1985)
 L'angelo dell'informazione (dramo, 1986)

Eksteraj ligiloj 

 http://www.kirjasto.sci.fi/moravia.htm  konciza biografio] ()
 http://www.fondoalbertomoravia.it retejo de la fondaĵo lianoma] ()
 du filmetoj pri li en la retejo de la ŝtata italia radia kaj televida korporacio  RAI ()

Italaj verkistoj
Membroj de la Eŭropa Parlamento elektitaj en Italio 1984-1989