alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Роберт Стивенсон

Ро́берт Лью́ис Сти́венсон (ингл. Robert Louis Stevenson, башта Robert Lewis Balfour Stevenson; 1850 елның 13 ноябре, Эдинбург — 1894 елның 3 декабре, Уполу, Самоа) — шотланд язучысы, шагыйрь, дөньякүләм мәшһүр булган маҗаралы романнар авторы.

Язучының «Хәзинә утравы» («Treasure Island») романы аңа дөньякүләм танылуны алып килә.

Сылтамалар 
 
 Язучыга багышланган портал  

Шотландия язучылары
Инглиз телле язучылар
Балалар язучылары
Төмән

Төмән (, ) — Россиядәге шәһәр, Төмән өлкәсенең һәм шушы өлкәнең Төмән районының үзәге. XIII гасырда татарлар Чыңгы-Тура шәһәренә нигез сала, XVI гасырда кала - Алтын Урданың Төмән олысының башкаласы. Алтын Урдада Туктамыш хан идарә иткән чорда шәһәргә Төмән исеме бирелә. 1495 елда эчке низаг нәтиҗәсендә Чыңгы Тура башкала вазифасын югалта, Мөхәммәд Тайбуга үз ирәген Кашлык - Себер каласына күчерә. 1585 елда рус илбасары Ермак Чыңгы Тура- Төмәнне яндырып басып ала һәм 1586 елда рус ныгытмасына нигез сала.

20 гасырда борынгы татар шәһәре Чыңгы Тура урынында "Төмән" дигән стадион төзелгән, нәтиҗәдә мәдәни катлам кайтусыз югалган.

Халык саны — 581 758 кеше, буйсындырылган торак пунктлары белән — 604 665 кеше.

2021 елның 21 маеннан ― Хезмәт даны шәһәре.

2022 елда Төзелеш министрлыгы яңа шәһәр цифрлаштыру индексының яңартылган рейтингын бастырды. Тюмен 250 меңнән миллионга кадәр кеше яшәгән иң яхшы өч шәһәргә керде

География 
Көнбатыш Себердә, Түре елгасы (Тубыл кушылдыгы) буенда урнашкан. Пристань, Свердловск тимер юлының төене, «Рощино» халыкара аэропорты бар. Мәскәүгә хәтле 1725 км. Халык исәбе 581 758 кеше (2010).

Сәгать поясы

Климат

Халык 

Милли состав (2002): руслар — 83,1%, татарлар — 5,6%, украиннар — 2,0%.

Эчке бүленеш 
 Үзәк районы
 Ленин районы
 Калинин районы
 Көнчыгыш районы

Икътисад 
Машина төзелеше һәм металл эшкәртү (суднолар, приборлар, станоклар ясау, «Нефтемаш» һ.б.), агач эшкәртү, җиңел, азык-төлек сәнәгате үскән. Төмәнне нефтьүткәргечләр кисеп үтә.

Фән һәм мәгариф 
Төмән өлкәсендә нефть һәм газ яткылыклары фәнни оешмаларының үсешенә булышлык ясады. 1990 еллар башында югары уку йортлар һәм гыйльми-тикшеренү институты хезмәткәрләре саны 11,5 мең кешене, ягъни булган кала халкының 10 процентын тәшкил иткән.

Фәнни-тикшеренү һәм проект институтлары: Криосфера институты һәм Төньяктагы җирләрен үзләштерерү проблемалары институты. Гамәли нефть һәм газ комплексына ихтыяҗ юнәлтелә. Алар арасында "Сургутнефть" (Төмән бүлекчәсе), «Газпром проектирование» ҖЧҖнең Төмән бүлекчәсе, Гипротюменнефтегаз, Синицин, Төмәннефтегеофизика (компания "Интеграл"), "Нефтепроект", СибНАЦ, Синететика (ГМС Группасы) лидерлар булып тора.

Белем бирү учреждениеләре:

 Россия Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясе (РАНХиГС) филиалы.
 Төмән индустриаль университеты
 Төмән университеты
 Урал дәүләт тимер юллары университетының Төмән филиалы
 Төмән дәүләт аграр университеты
 Төмән дәүләт медицина университеты

Шәхесләр 
 Владимир Ивочкин (1906-1968), ЯКТЗ директоры.
 Хәнисә Алишина (1953), тел галиме.
 Айгөл Таштимерова, җүдочы.

Искәрмәләр 

Төмән
Россия субъектлары башкалалары
Төмән өлкәсе район үзәкләре
Хезмәт даны шәһәрләре
Төмән (Киров өлкәсе)

Тюмень () — Киров өлкәсенең Оричи районында урнашкан авыл.

Климат 
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.

Сәгать поясы

Халык 
Халык саны динамикасы:

2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (98%), татарлар (2%).

Искәрмәләр 

Киров өлкәсенең юкка чыккан торак пунктлары
Оричи районы торак пунктлары
Киров өлкәсе торак пунктлары
Томан

Томан — атмосфераның җир өстенә якын катламында, су парлары белән туенган һавада барлыкка килгән бик вак су тамчылары җыелмасы. Томанда күз күреме 1 км дан кимрәк була.

Атмосфера

Этимология

ТОМАН «туман» < гом. төрки туман «томан; караңгылык; буран», чув. тăман, хак. тубан, угыз. думан id. – Э.В. Севортян бор. төрки *тум «каплау, караңгылау, карангылык» (к. Том ) тамырыннан димәкче . 

Дерив.: томанлы, томансыз; томанла-у, томанлан-у; томансу. 

рус. тума́н, укр., блр. тума́н "туман, мгла" < төрки телләрдән.
Чык

Чык — төнлә һава суынганда, аннан аерылып җир өстенә һәм анда булган әйберләргә кунучы бик вак су тамчылары. Урта киңлекләрдә бер төндә 0,1–0,5 мм күләмендә чык төшерергә мөмкин.

Чык ноктасы 

Һавадагы су парларының туену һәм конденсация дәрәҗәсенә җитеүнә ярдәм итә торган температура. Фактик температурада чагыштырма дымлылык 100 % булганда, чык ноктасы һәм фактик температура бер-берсенә туры (тәңгәл) килә.

Атмосфера
Казанның тарихи мәчетләре

Казан мәчетләре
Татар архитектурасы
Тум өлкәсе

Тум өлкәсе () —  Россия Федерациясенең субъекты. Көнбатыш Себер районында урнашкан, Себер федераль округына керә. Үзәге — Тум шәһәре.

1944 елның 13 августында оештырылган.

География 

Тум өлкәсе Көнбатыш Себернең көньяк-көнчыгышында, Об елгасының урта агымынды урнашкан. Территориянең төп өлешен Көнбатыш Себер тигезлегенең яссы, көчле сазланган җирләре алып тора. Фәкать өлкәнең көньяк-көнчыгышта  Кузнецк Алтавының (биеклек 211 метргача) төньяк тармаклары үтеп кергән.

Об елгасының киң үзәне өлкәне сазланган Васюган түбәнлеге булган сул ярга һәм бераз күтәерлгән уң ярга бүлә. Файдалы казылмалардан тимер мәгъдәне, нефть, газ, көрән күмер, төзелеш материаллары чыганаклары һ.б. нәрсәләр табылган. Торф, җир асты сулары һәм термаль минерал сулары запаслары күп.

Климат континенталь. Кыш кырыс һәм дәвамлы. Гыйнварның уртача температурасы -19°…-21°С. Җәй җылы һәм кыска. Июльнең уртача температурасы +17…+18°С. Еллык явым 450—770 ммны тәшкил итә. Вегетация дәвере — 125 көнгә якын. Төп елгалар — Об һәм аның кушылдыклары (Том, Чулым, Кеть, Тым, Чая, Парабел, Васюган). Күлләр күп.

Тум өлкәсе урта һәм көньяк тайга һәм өлешчә аралаш урманнар зонасыда урнашкан.

Туфраклар — кәсле-көлсу һәм торф-сазлык, көньяк-көнчыгышында — соры урман туфраклары. Урманнар (себер эрбете, акчыршы, чыршы, каен, усак) өлкә территориясенең 63% ны алып тора. Бүре, селәүсен, төлке, төньяк боланы, поши, коралай, борындык, тиен, кеш, ондатр яши.

Халык 

Халык исәбе 1044 мең кеше (2010), аларның 69 % шәһәрләрдә тора. Руслар — 90,8 %, татарлар — 1,9 %, украиннар — 1,6 %, алманнар — 1,3 % һ.б.

Татар халкы өлкәнең борынгы халыкларыннан берсе. Татарлар Тум каласының нигезләүдә (1604) катнашалар. Хәзерге вакытта Тумда, Стрежевойда һәм Зырянка, Колпашево, Кривошеино, Тум районнарында торалар. Өч татар авылы, 1 мәчет (Тумда) бар. Тумда «Туганлык» татар мәдәни-мәгърифәт үзәге (1999 елдан), Татар мәдәнияте өлкә үзәге (1994 елдан) эшли.
Шулай ук асаба халык Чулым татарлары яши.

Идарә-җир төзелеше 

Тум өлкәсе 4 шәһәр округына, 16 җирле үзидарә районына, 3 шәһәр һәм 118 авыл җирлегенә, 576 авыл торак пунктына бүленә.

Тум өлкәсенең шәһәрләре:
 Тум
 Кедровый
 Северск
 Стрежевой

Тум өлкәсенең районнары:
 Александровское районы
 Асино районы
 Бакчар районы
 Зырянка районы
 Каргасок районы
 Кожевниково районы
 Колпашево районы
 Кривошеино районы
 Молчаново районы
 Парабель районы
 Первомайское районы
 Тегульдет районы
 Тум районы
 Чая районы 
 Шегарка районы
 Югары Кеть районы

Икътисад 

Нефть чыгару, машина төзелеше, митал эшкәртү, химия, азык-төлек сәнәгате тармаклары бар.

Искәрмәләр 

Тум өлкәсе
Фатыйх Котлы

Фатыйх Котлы, Фатиһ Кутлу (төр. Fatih Kutlu) — тәрҗемәче, Татарстан язучылар берлегенә кабул ителгән беренче төрек. Филология фәннәре кандидаты.

Тәрҗемәи хәл 
Төркиядә туып-үскән. Әтисе ягыннан әбисенең әнисе Татарлы дигән авылдан. Әдип фикеренчә, авылның топонимик исеме тарихи яссылык белән мөнәсәбәттә.

Татар кызына өйләнеп, тормышын Татарстанда корган.

1993 елда ул студентлар алмашу проекты буенча Татарстанга килеп, Алабуга педагогика университетында татар филологиясе факультетында (яки татар-инглиз теле бүлегендә) белем алган. Диплом эшен Төркиядә яшәүче татарларның гореф-гадәтләрен, тел үзенчәлекләрен өйрәнеп язган. Эскишехиргә барып, татар авыллары турында мәгълүмат туплаган.

Иҗаты  
Бик күп еллар Татарстанда яшәп, телне үзләштерү,  сеңдерү  бәхетенә ирешеп, үзенең киләчәк эшчәнлеген татар теле, әдәбияте белән бәйли. 

Фатыйх Котлы беренче чиратта татар теленнән төрек теленә тәрҗемәче буларак билгеле. 

Тәрҗемәче-язучы шушы еллар эчендә уннан артык хикәя һәм күренекле язучыбыз Аяз  Гыйләҗевнең “Өч аршын җир” повестен төрек теленә тәрҗемә итеп, бастырып чыгарган. “Өч аршын җир” төрек укучысы тарафыннан аеруча  яратып кабул ителгән,  әсәрнең беренче басмасы тиз арада сатылып та беткән. Хәзер инде аны 3 нче тапкыр бастырып чыгарганнар. Шунысын да әйтик, Төркиядә бу повесть төрки телләрдән төрекчәгә иң яхшы тәрҗемә буларак та билгеләп үтелгән.

Классикларыбыз Әмирхан Еникинең «Әйтелмәгән васыять», «Матурлык», Шәриф Камалның «Буранда» әсәрләрен, Разил Вәлиев шигырьләрен төрекчәгә уңышлы тәрҗемә итеп бастырган. 2005 елда Төркиянең "Замбак" нәшрияте үтенече буенча өч дус, татар хикәяләрен сайлап тәрҗемә итеп, "Васыять" дигән китап чыгарган. Анда Әмирхан Еникинең "Әйтелмәгән васыять", "Матурлык", Шәриф Камалның "Буранда", "Уяну" дигән хикәяләрен тәрҗемә иткән. Тагын 2 елдан төрек телендә "Зәңгәр сагыш" дигән шигырь китабы да дөнья күрә. Басмага шагыйрь Разил Вәлиевнең 60 шигыре кергән.

Якташы, төрек шагыйре Җаһит Зарифоглуның (1940-1987) балалар өчен язылган «Yürek Dede ile Padişah» () (1984) хикәятен татарчага тәрҗемә итеп, аерым китап итеп бастырып чыгара (2010).

2009 елда ул Татарстан язучылар берлегенә кабул ителә. Бүгенге көндә гаиләсе белән Казанда яши.

Гаиләсе 
Хатыны Гөлшат, кызы Рауза, улы Ихсан.

Төркиянең Каһраманмараш шәһәрендә яшәгән әнисе Шөкран Котлы Төркиядә 2023 елның февралендә булган җир тетрәү вакытында үлгән. Укытучы булып эшләүче сеңлесе фаҗига булган көнне кизү торганлыктан, эш урынында калган, ул исән.

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Фатыйх Котлы: «Аяз Гыйләҗев минем өчен — кояш»
 Фатыйх Котлы Facеbook челтәрендә

Әдәбият 
 Җаһит Зарифоглу. Йөрәк бабай һәм падишаһ (Фатыйх Котлы тәрҗемәсе; Х. Миңнегулов кереш сүзе белән). К.: «Ихлас», 2010. ISBN 978-5-904735-41-8

Татар тәрҗемәчеләре
Төрек тәрҗемәчеләре
Филология фәннәре кандидатлары
Алабуга дәүләт педагогия институтын тәмамлаучылар
Ифрат Хисамов

Ифрат Хисамов (14 ноябрь 1930 ел, Сарлы, ТАССР) — татар композиторы.

Тәрҗемәи хәл
Ифрат Нигъмәт улы Хисамов 1930 елның 14 ноябрендә Татарстанның Азнакай районы Сарлы авылында дөньяга килә. Балалар бакчасында тәрбияче булып эшләүче әнисе Фәүзия Шакир кызы белән электрик һөнәренә ия булган Нигъмәт Габдулла улының бердәнбер уллары Ифрат – кечкенәдән бик шаян, шук булып үсә. 5 яше тулганда Ифратның әнисе авырып үлеп китә. Аталы–уллы электрик утлары кабызып районнан районга күчеп йөри торгач, ниһаять, 1939 елда Сарманга килеп төпләнәләр. Әти кеше яшь хатынга өйләнә. Бөек Ватан сугышы башлангач, Ифратның әтисе фронтка китә, малай үги әнисенә ияреп өлкәннәр белән беррәттән МТСта иртәдән кичкә кадәр бил бөгә. Үги әни кеше малайны керосин урларга кушып, Ифратны кыңгыр эшкә этәрә. Әтисе гомерлек таптан котылу өчен аларны Казанга алып килә. Улын 1нче музыка мәктәбенә укырга бирә, ә хатынын үзе дәваланган госпитальгә санитарка итеп эшкә урнаштыра. Шәһәр малайлары авылдан килгән Ифратны госпиталь кухнясыннан бер кирпеч ипи алырга кушалар һәм авыл малае аларның сүзләрен тыңламый булдыра алмый. Үги әнисе моны белеп, аннан баш тарта, ә Ифратны Елан тавындагы балалар колониясенә озаталар. Колониядә балаларга җыр дәресләре биргән Сара Садыйкова Ифратның музыкага һәвәслеген тиз сизеп ала һәм үзешчән сәнгать түгәрәкләрендә аның белән аерым шөгыльләнә. 1945 елда, туплар шартлавы тынгач, әтисе улын колониядән килеп ала һәм музыка училищесына укырга алып килә. Ифратны флейта классына алалар. Армия сафларында да Ифрат Хисамов флейтасыннан аерылмый, музыкаль взводта флейтачы булып хезмәт итә.

Оркестр өчен «Полк маршы»н һәм берничә җыр итә, «Әпипә»не эшкәртә. Хәрби хезмәттән соң Ифрат Балтач районы мәдәният йортында сәнгать җитәкчесе булып эшли башлый, академик хор оештыра. Хор өчен “Таң атканда”, “Ай былбылым” кебек татар халык көйләрен эшкәртә, «Ак каеннар» (М. Хөсәен сүз.), “Умартачы сөйгәнем” (М. Галиев), “Хөршидә - Мөршидә” (Г. Зәйнашева), “Агыйделкәй”, “Утыр әле яннарыма” (Ш. Галиев), “Бәрәңге”, “Балыкчы җыры”, “Укытучыма”, “Ромашка” җырларын, “Флейта һәм фортепиано өчен сонатина” (3 кисәкле), “Симфоник оркестр өчен сюита” (4 кисәкле), “Флейта һәм оркестр өчен концерт” кебек зур әсәрләр иҗат итә.

Гомеренең соңгы елларында ул уен кораллары ясау белән генә мәшгуль иде. Аларны төрле тональлекләргә көйләде һәм төрле уен коралларына кушылып уйнарлык итеп камилләштерә барды.

Композитор 2000 елда вафат була.

Сылтамалар 
 Җырлары
 М.Макаров, Бәяләнмәгән талант (Популяр җырлар авторы Ифрат Хисамов турында) // Безнең мирас журналы.

Татар композиторлары
Шамил Бариев

Шамил Бариев — татар артисты, Татарстанның атказанган артисты, Муса Җәлил премиясе лауреаты.

Тәрҗемәи хәле
Ул 1950 елның 14 ноябрендә Татарстанның Саба районы Олы Арташ (элеккеге Теләнче) авылында укытучылар гаиләсендә дөньяга килә. Әтисенә район мәгариф бүлегеннән Явлаштау авылына күченергә тәкъдим булгач, шунда 4 ел яшәп алалар, аннары Казан шәһәренә күченеп киләләр. Шамил Бариев урта мәктәпне тәмамлагач, Ленинградтагы театр, музыка һәм кино институтына (ЛГИТМИКка) укырга керә. Ул көндезләрен укып, кичләрен эшли торган була. Институтны кызыл дипломга тәмамлап, Г.Камал театрына эшләргә килә. Шамил Бариев анда шактый күп рольләрне алып баручы артист булды, ул һәр уйнаган ролен үз йөрәге аша уздырды. Шамил Бариев үзенә генә хас алымнар белән башкарган А. Островскийның “Күктән яуган акча” спектаклендә – Крутицкий, М. Байҗиевның “Кияү белән кәләш”ендә – кияү, Р. Хәмиднең “Ике сәгать – бер гомер”ендә әфисәр, Чыңгыз Айтматовның «Ахырзаман»ында — Ирназар һ.б. уйнаган геройларның язмышы фаҗигале булса да, тормышта ул үзе шат, җор күңелле, хисчән һәм эшчән кеше иде.

Шамил Бариев педагог буларак та театр училищесында, соңрак Казан мәдәният институтында (хәзерге Казан мәдәният һәм сәнгать академиясе) укытып, яшь артистлар да тәрбияләде.

Тормыш иптәше — Гөлфия ханым Садыйкова белән – абыйлары белән Ленин исемендәге мәдәният сараена хорга йөргәндә таныша. Хәләл җефете Казандагы балалар бакчаларының берсендә музыка һәм татар телен укытты.

Кызлары Айгөл Бариева хәзерге көндә иң танылган татар җырчыларының берсе.

Соңгы елларда Шамил Бариев аеруча күп эшләде. Уйнады, үзе генә дә, кызы белән дә җырлады. 5 мартта соңгы спектаклендә — «Әлепле әртисләре»ндә уйнады.

Шамил Бариев 1994 елның 11 мартында — изге Рамазан аеның җомга көнендә вафат була. Шамил Бариевның кабере башкалабызның Яңа бистә зиратында урнашкан.

Театрдагы рольләре

Галерея

Искәрмәләр

Сылтамалар

Моны да карагыз 

Камал театры актерлары
Татарстанның атказанган артистлары
Җәлил премиясе лауреатлары
Юныс сүрәсе

Юныс сүрәсе(гар.سورة يونس - сүрәтү йунус) - Коръәндәге унынчы сүрә. Мәккәдә иңә. Аятьләре саны - 109.

Сүрәнең башында Коръәннең әһәмиятлелегенә күрсәтелә һәм мөшрикләрнең Мөхәммәд саләллаһу галәйһи үәссәләмгә каршы хәйләләре турында әйтелә. Аннаң соң Галәм һәм андагы Аллаһның аятьләре (рус. знамения) телгә алына, Кыямәт көнендәге җәза, Аллаһның чиксез кодрәте һәм потларның бернинди дә көч-куәте булмавы турында әйтелә. Сүрәдә шулай ук Аллаһның иман китермәүчеләргә янавы китерелә һәм Аллаһның аларның эшләрен күзәтеп торуы әйтелә. Нух, Муса, Харун (галәйһумуссәләм) һәм Фигавен, Бәни Исраил кавеме, шулай ук Йоныс галәйһиссәләм турында риваятьләр китерелә.

Чыганак 
 имам.ру сайты

Сылтамалар 
 Йоныс сүрәсенең Ногмани тәфсире 
Тыңла «Йунус» сүрәсен wav форматында

Коръән сүрәләре
Һуд сүрәсе

Һуд сүрәсе(гар.سورة هود – сүрәтү һуд) – Коръәндәге унберенче сүрә. Мәккәдә иңә. Аятьләре саны – 123.

Сүрә Коръәнне мактау белән башланып китә һәм бер Аллаһка гына гыйбадәт кылырга чакыра. Аннан соң Аллаһның бердәнбер Раббы булуы, Аның чиксез кодрәте һәм хакимлегенә, кешеләрнең, Аллаһның рахмәсенә яки ачуына тарыгач, шатлыклары яки кайгылары күрсәтелә. Әлеге сүрәдә Коръәннең әһәмияте турында сөйләнелә һәм Аллаһ кешеләрне, булдыра алсалар, Коръәнгә охшаш әсәр язарга чакыра. Кяферләрнең Коръәнгә ышанырга теләмәүләре, Кыямәт көнендә мөэминнәргә биреләчәк әҗер (рус. награда) турында әйтелә.

Бу сүрәдә пәйгамбәрләр, аларның халыклары белән бәхәскә керүләре тасвирлана, кяферләрнең җәзага тарачаклары һәм мөэминнәрнең котылачаклары әйтелә. Биредә Аллаһ Тәгалә Нух (галәйһиссәләм) турында, Йунус сүрәсендәгегә караганда, тулырак мәгълүмат бирә. Кяферләрнең кирелеге һәм аларга төшкән җәзаның зурлыгы тасвирлана.

Аннан соң Гъәд кавеме һәм аның пәйгамбәре Һуд галәйһиссәләм турында риваять китерелә, кяферләрнең акылсызлыклары күрсәтелә. Әлеге халык, көчле булуларына карамастан, Аллаһ Тәгалә тарафыннан юкка чыгарыла. Шулай ук бу сүрәдә Салих галәйһиссәләм һәм аның халкы – Сәмуд, Ибраһим, Лут, Шүгъәйб пәйгамбәрләр (галәйһүмүссәләм) турында сөйләнелә. Сүрә ахырында Аллаһ мөэминнәрне яхшы эшләргә һәм бу эшләр өчен әҗер көтүгә чакыра; чиксез белеменә һәм мөэминнәрнең Аңа таянырга тиешлелеген күрсәтә.

Чыганак 
 имам.ру сайты

Сылтамалар 
 Һуд сүрәсенең Ногмани тәфсире 
Һуд сүрәсенең һәр аятын аерым тыңла

Коръән сүрәләре
Eurovision җыр бәйгесе 2007

Eurovision җыр бәйгесе 2007 — 52нчы мәртәбә Финляндиянең Һелсинки шәһәрендәге Хартвалл Аренасында үткәрелгән халыкара җыр бәйгесе. Ул 2007 елның 10 һәм 12 май көннәрендә булды. Lordi төркеме 51нче Евровидениядә җиңеп, үз дәүләтенә киләсе бәйгесен үткәрү хокукын алган иде.

Бәйгедә Молдавиядән катнашкан Мария Шерифович «Дога» җыры белән беренче урын яулады. Икенче урын дау белән Андрей Данилко алды, өченче урынга исә Россия төркеме «Serebro» «Song #1» җыры белән лаек булды.

Сылтамалар 
 http://www.eurovision.tv

Евровидение җыр бәйгесе
Йосыф сүрәсе

Йосыф сүрәсе(гар.سورة يوسف — сүрәтү Йусуф) — Коръәндәге уникенче сүрә. Мәккәдә иңә. Аятьләре саны — 111. Шуларның туксан сигезе Йосыф — Ягъкуб пәйгамбәрнең улы турында. Ә беренче 3 аять моңа кереш булып торалар. Аларда Коръән турында сөйләнелә. 

Сүрәдә кирелек һәм көнчелек кешеләнең күбесен көферлеккә китерергә мөмкин диелә. Сүрәнең ахырында әүвәлге пәйгамбәрләр, аларга халыкларының мөнәсәбәте һәм аларның ахырда гөнаһлы кешеләр өстеннән җиңү яулаулары турында әйтелә. 

Әлеге сүрәнең төп үзенчәлеге — аңарда Йосыф галәйһиссәләм турында риваять булуы һәм гаилә әгъзаларының берсен башкаларга караганда күбрәк ярату, аларда көнчелек китереп чыгаруын күрсәтә.

Чыганак 
 Имам.ру сайты

Сылтамалар 
 Йусуф сүрәсенең Ногмани тәфсире 
Йусуф сүрәсенең һәр аятын аерым тыңла

Коръән сүрәләре
ku:Yûsif
ml:യൂസുഫ്
Наҗар Нәҗми

Наҗар Нәҗми, чын исеме Хәбибнаҗар Нәҗметдин улы Нәҗметдинов (1918 елның 5 феврале — 1999 елның 6 сентябре) ()— татар шагыйре, бөек сүз остасы, Башкортстанның халык шагыйре. Салават Юлаев премиясе (1972), Гаяз Исхакый премиясе (1994) лауреаты.

Ул 1918 елның 5 февралендә Башкортстанның Дүртөйле районы Миңеште авылында туа. 1941 елда фронтка китә, 1946 елда К.А. Тимирязев исемендәге Башкорт педагогия институтын тәмамлый.

Наҗар Нәҗминең кабатланмас иҗаты татар һәм башкорт милли әдәбиятын үстерүгә, аны бөтен илгә танытуда зур роль уйнады. Башка татар шагыйрьләре кебек үк, башкорт әдәбияты дәрәҗәсен күтәрүгә бәяләп бетергесез өлеш кертсә дә, Наҗар ага үзенең ана телен, үз газиз татар халкын да беркайчан да сатмады һәм икейөзлеләнмәде .

Халык арасында танылу алган популяр җырлар авторы буларак. Аеруча Уфаның рәсми булмаган гимны «Уфа юкәләре», "Мине юллар чакыра", "Сиңа тагын мин бер киләм әле", "Юкка түгел, юкка түгелдер", "Кышкы романс" һ.б. шигырьләренә Рим Хәсәнов музыка язган җырлар, "Таулар юлы" җыры Заһир Исмәгыйлев музыкасына язылган, татар һәм башкорт эстрада музыкасының алтын фондына кергәннәр.

Шагыйрьнең истәлеген мәңгеләштерү җәһәтеннән Дүртөйле шәһәрендә һәм Миңеште авылында күп эшләр башкарылды. Аның исеме биредәге күмәк хуҗалыкка бирелде. Шагыйрь исемен Дүртөйле шәһәрендә бер урам һәм башкорт гимназиясе, авыллардагы урамнар йөртә. Талантлы иҗатчыларны дәртләндерү максатында, Н. Нәҗми исемендәге премия булдырылган.

2018 елда Башкортстанның халык шагыйре Назар Нәҗминең тууына 100 ел, халык сәясәтче Зәйнәб Биишеваны 110 еллык юбилеена багышланган конкурслар булып узды .

Шулай ук карагыз  
 Портал:Наҗар Нәҗми
Нәҗми, Наҗар (1918-1999). Һайланма әҫәрҙәр : өс томда / Назар Нәжми. - Өфө : Китап, 2008-. - 20 см. 
Шиғырҙар. - 2008. - 415 с. : портр.; ISBN 978-5-295-04342-0
Шиғырҙар. - 2008. - 415 с. : портр. Баш 24/188

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Рәсми сайт  
 Әдәбиятыбызның биек тавы
 Башкортстанда Наҗар Нәҗмине искә алалар
 Наҗар Нәҗминең йорт-музее. Миңеште авылы сайты

Татар шагыйрьләре
Башкорт шагыйрьләре
Фронтовик язучылар
Башкортстан халык шагыйрьләре
Салават Юлаев премиясе лауреатлары
Гаяз Исхакый премиясе лауреатлары
Фәния Гайнанова

Фәния Гариф кызы Гайнанова — татар тәрҗемәчесе, РСФСРның атказанган мәдәният эшлеклесе, СССР Язучылар берлеге әгъзасы (1980 елдан).

Ул 1929 елның 15 ноябрендә Татарстанның Арча районы Олы Әтнә авылында крестьян гаиләсендә туган. Әтнә һәм Яңа Кенәр урта мәктәпләрендә укып ун класс белем алгач, 1946 елда Казанга килә һәм Казан дәүләт университетының татар теле һәм әдәбияты бүлегенә укырга керә. 1951 елда укуын уңышлы тәмамлап, берничә ай шул ук университетның Лобачевский исемендәге фәнни китапханәсендә эшләгәннән сон, Фәния Гайнанова 1952 елның февралендә Татарстан китап нәшриятына эшкә күчә һәм утыз ике елдан артык берөзлексез нәшриятның матур әдәбият редакциясендә редактор һәм өлкән редактор вазифаларын башкара. 1962 елдан ул КПСС әгъзасы.

Фәния Гайнанова укучыларга тәрҗемәче буларак мәгълүм. 1953 елдан башлап аның тәрҗемәсендә чит ил, рус һәм илебездәге башка милләт язучыларының дистәдән артык китаплары басылып чыкты. Алар арасында «Мисыр хикәяләре», Л. Голосницкийның «Үткән заманга сәяхәт» повесте, «Әзәрбайҗан хикәяләре», Жүл Вернның «Капитан Грант балалары» (II кисәк),«Серле утрау», Иван Тургеневның «Язгы сулар» повесте һәм И. Гончаровның «Гыйбрәтле язмыш» («Обыкновенная история») романы тәрҗемәләре аеруча игътибарга лаек. Фәния Гайнанова үзенең тәрҗемәләрендә авторның стилен, язу манерасын-көен тоеп эш итә, оригиналдагы тел-сурәтләү чараларының образлылыгын, эмоциональ көчен ана телебездә мөмкин кадәр тулырак, тәңгәлрәк итеп яңгыратырга тырыша.

Нәшрият редакторы буларак, Фәния Гайнанова татар язучыларының әсәрләрен матбугатка чыгаруда озак еллар буе армый-талмый эшләп килә. Телне, әдәбият тарихын һәм аның бүгенгесен яхшы белү, нечкә әдәби зәвык аңа теге яки бу әсәрнең идея-эстетик кыйммәтен кулъязма хәлендә ук дөрес бәяләргә һәм редакцияләү процессында үзенең конкрет тәкъдимнәре белән авторга ярдәмен күрсәтергә мөмкинлек бирә.

Матбугат өлкәсендәге казанышлары өчен Фәния Гайнанова СССР Министрлар Шурасы каршындагы Матбугат комитетының «Матбугат отличнигы» (1967) дигән значок һәм Татарстан АССР Югары Шурасы Президиумының Почет грамотасы (1957) белән бүләкләнде.

Татар тәрҗемәчеләре
Татар журналистлары
РСФСР атказанган мәдәният хезмәткәрләре
Технология

Технология ( — һөнәр, осталык;  — фикер, сәбәп; ысул) — матдә, гайрәт, мәгълүматның үзгәртү чарасы.Технология чагыштырмача яңа, күпкырлы терминнар булып тора, төгәл билгеләмә әлеге төшенчәнең үзеннән-үзе, шулай ук башкалар белән мөнәсәбәттә алынган мәгънәсен даими үстерү аркасында юкка чыга: мәдәният, Җәмгыять, сәясәт, дин, табигать. Башына XX гасыр термины " технология» охватывал җыелма акча, процессларны һәм идеяләр өстәп, инструментлар һәм машиналар. Йөз урталарына төшенчә "кеше үзенең яшәү тирәлеген үзгәртә һәм аңа манипулли торган чаралар яки эшчәнлек" кебек сүзләр белән билгеләнә»

Кайбер төшенчәләр «технология»: 
Философ сүзлеге нигезендә, И. Т. Фролов редакциясе астында " технология артефактлар, җитештерү операцияләре һәм процесслары, ресурс чыганаклары, мәгълүматларның социаль нәтиҗәләре, идарә итү, финанслау һәм башка технологияләр белән хезмәттәшлек итү системасыннан гыйбарәт«."Collins» дигән зур толлы социология сүзлеге әлеге төшенчәне ачып бирә: «Технология — җитештерү эшчәнлегендә белемнәрне гамәли куллану һәм методларны куллану».1940 елгы Ушаков сүзлегендә технология — " бу фабрикада теге яки бу чималны эшкәртү ысуллары турында, әзер басмада мәгълүмат җыелмасы; мондый эшкәртүнең барлык процесслары җыелмасы».Ожегова сүзлеге технологияне " җитештерү методларының һәм процессларының билгеле бер тармакта җыелмасы, шулай ук җитештерү алымнарының фәнни тасвирламасы «буларак билгели.

Тарихи: 
1772 елда Иоганн Бекман «технология " терминын фәнни куллануга кертә. Ул Геттинген университетында укыган фәнне атады.1822 елда Император фәннәр академиясе академигы В. М. Севергин технологиянең 10 бүлеген билгеләде:

металл

минерал

агач

ягулык материаллары

туклыклы матдәләр

химия әсәрләре

хайваннар эшкәртү

тукыма

кәгазь

корал

Мәгълүмати технологияләр: 
Төп мәкалә: Мәгълүмати технологияләр

Мәгълүмат технологияләре (ИТ, шулай ук — мәгълүмат-коммуникация технологияләре) — мәгълүматны җыю, туплау, эшкәртү, саклау, тапшыру һәм таратуны тәэмин итә торган ысуллар, программа-техник һәм технологик чаралар җыелмасы[22]; мәгълүмат җыю, эшкәртү, тапшыру һәм куллану функцияләрен башкарганда исәпләү техникасы чараларын куллану ысуллары һәм ысуллары (ГОСТ 34.0003-90) [23]; мәгълүматны җыю, эшкәртү, саклау һәм тарату өчен кирәкле ресурслар (ISO/38500)[24].

XX гасыр ахырында һәм XXI гасыр башында мәгълүмат технологияләре Кеше эшчәнлегенең төрле өлкәләрендә киң кулланылыш таба,шул исәптән [22]:

фән-эксперименталь мәгълүматларны эшкәртү, модельләштерү һәм башкалар.

мәгариф — электрон дәреслекләр, дистанцион укыту Системалары һ. б.

медицина-диагностика, аналитик системалар һәм башкалар.

сәнгать-чыкканчыга кадәр тәэмин итү, электрон төр сәнгать;

хәрби эш-хәрби хәл мониторингы, анализы, ситуацион модельләштерү һәм башкалар.

дәүләт идарәсе — электрон тавыш бирү, белешмә һәм аналитик системалар һәм башкалар.

җитештерү — җитештерү процессларын автоматлаштыру һәм аны проектлау;

компанияләр белән бизнес-идарә итү, аларның үзара хезмәттәшлеген тәэмин итү, интернет-кибетләр, интернет аша билетларга заказ бирү һ. б.
Равил Сабиров

Равил Сабиров:
 Равил Сабиров (1965), галим, филология фәннәре кандидаты.
 Равил Сабиров (1974), язучы, драматург, журналист.

Моны да карагыз 
 Сабиров
Юныс Әхмәтҗанов

Юныс Әхмәтҗан улы Әхмәтҗанов — күренекле татар ашчысы, кулинария буенча күп китаплар авторы. «Казан» ресторанында җитештерү мөдире, «Татар ашлары йорты»нда шеф-повар.

Казан һөнәри сәүдә-кулинария училищесын тәмамлап, хезмәт юлын 1942 елда аш-су остасы булып башлый. 1957 елны мастер-повар дәрәҗәсенә ирешә. 1960 елны Юныс Әхмәтҗанов Ленин ордены белән бүләкләнә. СССРның Халык хуҗалыгы казанышлары күргәзмәсендә (ВДНХ урысча) куелуга ирешкән кулинар хезмәтләре ил күләмендә югары бәяләнеп, ул алтын медаль белән бүләкләнә.

Юныс Әхмәтҗанов татар милли кулинариясен тирәнтен өйрәнә, татар авыллары буенча рецептлар җыя, үзе күп кенә рецептлар яза. 1958 елны татар халык ашларына караган 220 рецептны эченә алган беренче китабы басылып чыга. Ул Казанда милли ашлар әзерләү буенча махсуслашкан җәмәгать туклануы предприятиесен ачу идеясен тәкъдим иткән иде. Шул рәвешчә «Татар ашлары йорты» барлыкка килгән.

1980 елда Мәскәү Олимпиадасы вакытында узган халыкара чараларда татар халык ашларын тәкъдим иткән.

Китаплары
 Юныс Әхмәтҗанов «Татар халык ашлары». — Казан: Татарстан китап нәшрияты, 1959.
 Ю.А Ахметзянов «Татарские блюда». — Казань: Татарское книжное издательство, 1961. — 271 с.
 Ю.А Ахметзянов «Кулинария и дары природы». — Казань: Татарское кн. изд-во, 1973. — 224 с. с.
 Ю.А Ахметзянов (Перевод М. Зарипова) «Чудо земли и солнца». — Казань: Татарское кн. изд-во, 1982. — 128 с. с.
 Юныс Әхмәтҗанов. «Бәрәнгедән йөз төрле аш». — Казан: КПСС Татар. өлкә комитеты нәшрияты, 1983. — 54 бит.
 Юныс Әхмәтҗанов. «Табын серләре». — Казан, 1983. — 192 бит.
 Ю.А Ахметзянов, Перевод Р. Сабирова «Сто блюд из картофеля». — Казань: Казань Изд-во Татар. обкома КПСС, 1985. — 40 с. с.
 Ю.А Ахметзянов, Р. Г. Мухамедов, Х. С. Бикбулатова, Р. Г. Иванов «Татарская кухня». — Казань: Татарское книжное издательство, 1985. — 319 с. с ил.; 8л. вкл. с.
 Ю.А Ахметзянов «Татарские народные блюда». — Казань: Раннур, 2000. — 408 с.

Чыганаклар
 Аптыраган инде, Хәеретдин!

Аш-су осталары
ВДНХ алтын медале белән бүләкләнүчеләр
Канада гимны

Канада гимны – «O Canada» (“Әй Канада”). Канадада инглиз  һәм француз телләре рәсми статуска ия. Шуңа күрә һимнның да ике телдәге юрамасы бар, ләкин бер текст икенчесенең тәрҗемәсе булып тормый. Һимнның сүзләре башта илдәге милли азчылык телендә – французча язылган булган, авторы Адольф-Базиль Рутье (Adolphe Basile Routhier, 1839–1920). Көен дә француз кешесе – Квебек провинциясендә туып үскән Каликса Лавалье (Calixa Lavallée, 1842–1891) 1880 елда иҗат иткән. Текстны инглиз теленә Роберт Стенли Виер (Robert Stanley Weir, 1856–1926) ирекле рәвештә тәрҗемә кылган. Соңрак (1908 елда) ул моны болай аңлаткан: "Лавалье әфәнденең шигыре, әлбәттә, менә дигән. Аңарда Иске Дөньяның милли рухы бик төгәл чагылдырылган. Шул ук рухтагы инглиз телле текст язарга тырыштым".

1968 елда инглизчә текст шактый үзгәртелгән, соңгы төзәтмәләр исә аңа 1980 елда кертелгән.
Канада гимнының XIX гасыр азагында язылган һәм бүген инде берничек тә кулланылмаган тулы текстларын (француз һәм инглиз телләрендә) укыганда ирексездән шундый фикергә киләсең: ике ”бөек милләт” бер-берсе белән бер үк илдә тату яшәү өчен үзләренә ирекле рәвештә бик зур чикләр һәм чикләүләр куйганнар. Үз дәүләтчелеген заманча цивилизацияле калыпка күчерә алмыйча интеккән Русиянең “бөек мәмләкәте” өчен гыйбрәт өстендә гыйбрәт инде…

Сүзләре

Рәсми куплетлар

Татарча тәрҗемәсе

Башлангыч текстер (XIX гасыр) 
(1918 ел аудиоязмасы, биредә хәзер гамәлдән чыгарылган дүртенче куплет та җырлана)

Александров ансамбле версиясе 
О Канада, аур хом энд нейтив лэнд!
Тру пэтриот лав ин ол зай санс команд.
Виз глоинг харц ви си зи райс,
Зе Тру Норт стронг энд фри!
Фром фар энд вайд,
О Канада, ви стэнд он гард фор зи.
Э та валёр, де фуа трампе,
Протежера но фуайе э но друа.
О Канада, ви стэнд он гард фор зи.

Искәрмәләр 

Илләр буенча гимннар
Канада
Канада мәдәнияте
Гали Чокрый

Гали Чокрый, чын исеме Мөхәммәтгали Габдессалих улы Көеков 1826 елның 8 гыйнвары — 1889 елның 10 декабре) — күренекле татар шагыйре һәм мәгърифәтчесе.

Биографиясе 
Гали Чокрый хәзерге Башкортостанның Тәтешле районы Иске Чокыр авылында мулла гаиләсендә туа. Башлангыч белемне ул Пермь губернасы мәдрәсәсендә ала. 1833—1847 елларда Гали Чокрый Бөре һәм Минзәлә мәдрәсәләрендә укый. 1849—1852 елларда ул Эстәрлебаш мәдрәсәсендә белем ала.

1852 елдан башлап, Гали туган авылында мулла вазыйфаларын үти. Дүрт тапкыр Мәккәгә Хаҗ кыла.

Иҗат 
 «Тәҗвид», 1860
 «Дәрри Гали», шигырьләр җыентыгы, 1873
 «Шәмг әз-зыя», шигырьләр җыентыгы, 1883
 «Мәдхе Казан», поэма 1889
 Аерым дини китаплар
 «Замме назыйр»,
 «Тәрхибе рамазан»
 «Нәсим әс-саба», 1872
 «Тәварихи Болгария, яки Таҗриби Гари», 1879
 Басылмаган:
 «Мәнзумате Гали»
 «Фосули әрбага»

Хәтер 

 2001 елда Тәтешле районы Иске Чокыр авылында мәчет белән бер бинада музее ачылган. 2021 елда әлеге авылның Гали Чокрый урамы, 11нче йорт диварына «Бу авылда күренекле шагыйрь-мәгърифәтче Гали Чокрый (1826―1889) туган» дип язылган истәлек тактасы куелган.
 2004 елда Яр Чаллыда Р. Нуртдинов һәм  Д. Гарифуллинның «Гали Чокрый. 1828―1889» китабы басылып чыккан.
 2021 елда Тәтешле районы үзәге Югары Тәтешле авылының яңа микрорайонындагы урамга исеме бирелгән. Әлеге урамда 32нче йорт каршында истәлек тактасы куелган.
 2023 елда Тәтешле районы үзәге Югары Тәтешле авылының 1нче санлы урта мәктәбенә исеме бирелгән.

Искәрмәләр

Әдәбият 
 Равил Нуртдинов, Дамир Гарифуллин. Гали Чокрый. 1828―1889. ― Яр Чаллы, 2004.

Сылтамалар 
 Милләттәшләр сайты 
 Гали Чокрый китаплары 

Татар шагыйрьләре
Татар мәгърифәтчеләре
Майкоп

Майкоп () — шәһәр, Адыгея башкаласы. Халык саны — 154,6 мең кеше (2009).

Мәдәният 
 «Нальмэс» — Адыгеяның дәүләт «Нальмэс» академия халык биюе ансамбле.

Дин

Ислам 
 Майкоп җәмигъ мәчете

Фотогалерея 

Адыгея шәһәрләре
Россия субъектлары башкалалары
Майкоп
Адыгэ теле

Адыгэ теле яки Чиркәс теле  (түбәнчеркес, көнбатыш-адыг, кяхск) — адыгэларның теле, абхаз-адыгэ (көнбатыш-кавказ) гаиләсенә керә.

Шулай ук карагыз 

Россия телләре
Төркия телләре
Адыгея телләре
Адыгэ теле
Алгебра

Гыйльме җәбер яки А́лгебра (tat. lat. Ğıylme cäber, гарәп. الجبر, «әл-җәбер» — бәйләнеш, торгызу сүзеннән) — математиканың бер бүлеге, аны арифметиканы дөемләштерү һәм киңәйтү дип атап була. 

Алгебра риязият фәненең бер бүлеге, санлы системаларның дөем үзлекләрен, хәреф тамгалары кулланып төзелгән тигезләмәләр ярдәмендә мәсьәләләр чишүнең дөем ысулларын өйрәнә. Баштарак хәрефле аңлатмалар, хәрефләрдән торган формулаларны үзгәртү гыйлеме буларак үскән. XVII гасыр ахыры - XIX гасыр баштарында алгебра, беренче чиратта, тигезләмәләр турасындагы фән булып формалаша. Хәзерге заман алгебрасы үзлекләре рациональ саннарны кушу һәм кабатлау гамәлләренә азмы-күпме дәрәҗәдә охшаган төрле тәбигатьле объектлар системасын өйрәнә. Андый гамәлләр - җәбри гамәлләр дип, алар буйсына торган кануннар аксиомалар дип атала. Кагыйдә буларак, аксиомалар һәндәсә, математик анализ, физика, алгебраның уз мәсьәләләрен чишкәндә барлыкка килә. Ул җәбри гамәлләре билдәләнгән системаларны үзлекләренә карап классификациялый һәм шул системаларны тәбигый рәвештә барлыкка килгән төрле мәсьәләләрне өйрәнә.

Алгебра бүлекләре 
Алгебраны түбәндәге бүлекләргә бүлеп була:

элементар алгебра — алгебраның иң борынгы бүлеге, җәбри аңлатмаларны, матди һәм комплекслы саннар өстендә тигезләмәләрне өйрәнә.
абстракт алгебра, ягни югары алгебра — математик фән, аксиомалар белән билдәләгән җәбри системаларны өйрәнә, мәсәлән яланнар, төркемнәр һәм түгәрәкләр.
сызма алгебра векторлы аравыкларның специфик сыйфатларын өйрәнә.
компьютер алгебрасы — математик объектлар өстендә символик манипуляциялар өчен алгоритмнарны булдыру һәм өйрәнү белән шөгылләнә.

Җәбри системалар 
«Алгебра» сүзе шулай ук төрле җәбри системалар атамаларында кулланыла:

түгәрәк өстендә алгебра
булева алгебра
 сигма-алгебра

Этимология 
Бу төшенчә беренче тапкыр 825 елда Урта Азия галиме Әл-Хәрәзминең хезмәтләрендә очрый.

Әдәбият 

 Б. Л. ван-дер Варден. Алгебра. М.: Наука, 1979
 С. Ленг Алгебра. М.: Мир, 1968

Искәрмәләр

Шулай ук карагыз 
 Абстракт алгебра
 Элементар алгебра
 Тупламнар теориясе
 Графлар теориясе
 Алгоритмнар теориясе

Алгебра
Тәңречелек

Тәңречелек — борынгы монголлар һәм төрки халыкларның дини ышанулары.

Лев Гумилев бу динне мәҗүси диннәр арасына кертмәгән, ләкин шулай да бу инану үзе белән бер Тәңрегә ышануны күзаллый.

Этимологик чыганакларга караганда Тәңре – илаһи күк, яисә илаһлаштырылган күкне аңлата.

Тәңречелек – пәйгамбәрсез дин. Тәңречелек байлык җыюны тыйган.

Искәрмәләр

Моны да карагыз 

 Бурханлык
 Буддизм
 Каһинлек
 Тотемизм
 Төркиләр
 Тәңре

 видеоязма.

Сылтамалар 

Тәңречелек
YouTube

YouTube ([ˈjuːtjuːb]) — видеоязмалар хостингы, видеоязмаларны карау мөмкинлекләрен бирүче веб-сайт. Кулланучылар төрле видеоязмаларны йөкли, карый һәм алар турында фикер калдыра алалар. Гадилек һәм куллану уңайлыгы өчен YouTube иң популяр видеохостинг булып тора һәм сайтка керүчеләр саны буенча дөньяда өченче урынны тота.

Кулланучылар, сервистан файдалану кагыйдәләрен һәм сәясәтен бозмыйча, йөкләргә, карарга, бәяләргә, комментарийларга, добавлять, видеоязмалар белән бүлешә алалар. 2012 елның гыйнварында сайтта видео карау саны 4 млрд. га җитте, сайтта фильмнар, музыкаль клиплар, трейлерлар, яңалыклар, белем бирү тапшырулары, шулай ук видеоблоглар, летсплеи, слайд-шоу, юмористик видеороликлар һ.б. бар. Сайтта бар, төрле музыка уеннары, показывающие өстенлек кулланучылар карап, географик хәле.

Тышкы сылтамалар 
 YouTube

Искәрмәләр 

Видеохостинг
АКШ сайтлары
Нәфкать Нигъмәтуллин

Нәфкать Нигъмәтуллин — татар җырчысы, Татарстанның халык артисты (2012).

Тормыш юлы 

Ул 1962 елның 16 ноябрендә Башкортстанның Яңавыл районы Уракай авылында туа. Биш яшеннән ана назын тоюдан мәхрүм булып үсә. Интернатта тәрбияләнеп үсә. Армиядән соң язмыш җилләре аны Казанга китерә. Башта элемтә техникумын тәмамлый. 1984 елда Казан авыл хуҗалыгы институтына укырга керә. Аны тәмамлагач, Авыл хуҗалыгы фәнни–тикшеренү институтында эшли. 1987 елда музыкаль белем алу максаты белән училищега керә. Бер үк вакытта «Ялкын», «Якты елга» ансамбльләренә йөри торган була. Хәзер инде Нәфкать Нигъмәтуллин танылган җырчыларның берсе, үз музыкантлары белән чыгышлар ясап йөри. Аның җырлавын җырчы Фидан Гаффаровка охшаталар. Шулай да Нәфкать Нигъмәтуллинның үз репертуары, үз тамашачысы бар. Ул күбрәк моңлы, сагышлы, онытылып барган җырларны халык күңеленә җиткерергә тырыша.

Искәрмәләр

Сылтамалар

Шулай ук карагыз 

Татар җырчылары
Татарстанның халык артистлары
Габделфәрт Вәлиев

Габделфәрт Вәлиев — татар галиме, техник фәннәр докторы, профессор.

Тәрҗемәи хәле 
Ул 1930 елның 17 ноябрендә Балтач авылында туа. 1948 елда Балтач урта мәктәбен тәмамлый. Күп балалы гаиләдә туган Габделфәрткә тормыш авырлыкларын шактый кичерергә туры килә — мәктәп елларыннан ук колхозда эшли: ат җигеп йөк ташый, көтү көтә, лабогрейка белән урак ура, Казан ит комбинатына терлекләр куа.

1948 елда Габделфәрт Вәлиев Казан химия-технология институтына укырга керә. 1953 елда институтны тәмамлый һәм Мәскәү шәһәре конструкторлык бюроларының берсендә 1958 елга кадәр сынаучы инженер була. 1968 елда Казанга кайтып химия продуктлары фәнни-тикшеренү институтында эшли башлый, озак еллар аның фән һәм техника буенча директор урынбасары була. Диссертация яклап 1967 елда техник фәннәр кандидаты, 1980 елда — техник фәннәр докторы гыйльми дәрәҗәсе ала. 1982 елдан — профессор. 1990 елдан — Россия Федерациясенең ракета-артиллерия фәннәре академиясенең мөхбир-әгъзасы.

Габделфәрт Вәлиев 450дән артык нәшер ителгән фәнни хезмәтләр, уйлап табу патентлары авторы. Күп эшләре чит илләргә дә сатылган һәм илебез казнасына зур керем бирә.

Габделфәрт Вәлиевкә 1976 елда югарыда телгә алынган хезмәтләре өчен СССРның Дәүләт премиясе бирелде. 1980 елда Татарстанның атказанган фән һәм техника эшлеклесе, 1988 елда РСФСРның атказанган машина төзүчесе исемнәренә лаек булды. 1976 елда Хезмәт Кызыл Байрагы, 1979 елда «Почет билгесе» орденнары белән бүләкләнде.

Искәрмәләр

Сылтамалар

Моны да карагыз 

Татар галимнәре
ССРБ дәүләт премиясе лауреатлары
Техник фәннәр докторлары
Татарстанның атказанган фән һәм техника эшлеклеләре
Авыл җирлеге

Авыл җирлеге, кайчакта авыл биләмәсе () — гомуми территория белән бәйләнгән берничә (яки бер генә) авыл торак пунктлары (поселоклар, авыллар). Бу торак пунктларда җирле үзидарәне халык турыдан-туры һәм (яки) сайлау һәм башка җирле үзидарә органнары аша башкара. Авыл җирлеге муниципаль район эченә керә.

Авыл җирлеге — Русиядә муниципаль реформа белән кертелгән муниципаль берәмлекнең бер төре. Советлар вакытындагы сельсоветка туры килә. Авыл җирлегендә идарә үзәге була.

Характеристика
Бу төр муниципалитет 2003-нче елда "Россия Федерациясендә җирле үзидарәне оештыруның гомуми принциплары турында" законында каралган һәм муниципаль реформа вакытында кертелгән.

Авыл бистәсе территориясе, кагыйдә буларак, 1000 дән артык кеше яшәгән бер авыл торак пункты яки торак пункты (халык тыгызлыгы зур булган территория өчен - 3000 нән артык кеше) һәм (яки) берләшкән берничә авыл торак пунктын үз эченә ала. һәрберсе 1000 кешедән ким булган гомуми территория (халык тыгызлыгы зур булган район өчен - һәрберсе 3000 кешедән ким).

Авыл бистәсендә административ үзәк бар - җирле традицияләрне һәм булган социаль инфраструктураны исәпкә алып билгеләнгән һәм Россия Федерациясе субъекты законнары нигезендә бу авыл торак пунктының вәкиллекле органы урнашкан торак пункт. .

Ике яки аннан да күбрәк торак пунктны үз эченә алган авыл бистәсенең чикләре, кагыйдә буларак, җәяүлеләрнең административ үзәгенә керү мөмкинлеген исәпкә алып һәм аңа кергән барлык торак пунктлар резидентлары өчен эш көнендә кире кайта. Моннан тыш, халык тыгызлыгы түбән булган территорияләр, шулай ук ​​ерак һәм барып җитү авыр булган өлкәләр.

Авыл бистәсе халкы, кагыйдә буларак, берничә дистә кешедән 15-20 мең кешегә кадәр үзгәрә. 30 меңнән артык кеше яшәгән авыл торак пунктлары бар, һәм Орджоникидзе авыл җирлегендә (Ингушетия) 2013 елда 60 меңнән артык кеше яшәгән (2016 елдан ул Сунжа шәһәр округы булып тора).

Дагыстанда, муниципаль районнарның берсе муниципаль бүлекне үз эченә ала. Россия Федерациясендә бердәнбер Красноярск өлкәсенең Северо-Енисейский районында барлык торак пунктлар турыдан-туры муниципалитет өлеше, шәһәр һәм авыл торак пунктлары булмаган; Эвенки районында (авыл) торак пунктлар өч төркемгә бүленәләр: Илимпийская, Тунгуско-Чунская һәм Байкицкая, алар юкка чыгарылган муниципаль районнар урынында барлыкка килгән.

Үзидарә
Муниципаль берәмлекләр
Eurovision җыр бәйгесе 2011

Eurovision җыр бәйгесе 2011 — 2011 елның 10 маеннан башлап 14 маена кадәр Алманиядә узган 56 нчы Eurovision җыр бәйгесе. Алманиягә җиңүне  «Satellite» (Юлдаш) җыры белән Лена Майер-Ландрут китерде.

Ярымфиналлар 2011 елның 10 һәм 12 май көннәрен үткәрелде. Финал 14 май көне узды. Бәйгенең алып баручылары — Анке Энгельке, Юдит Рейкерс һәм Штефан Рааб.

Бу ел бәйгесенең шигаре — «Feel Your Heart Beat!» (Йөрәк тибешеңне сиз!). Бәйге эмблемасы исә — нурлардан тупланган йөрәк. Дизайн 2011 елның 14 гыйнварында ЕВС тарафыннан расланды.

Бәйгедә Азәрбайҗан җиңү яулады. Аның вәкилләре — Ell һәм Nikki — 221 балл җыйды.

Үткәрелү шәһәре 

Озак бәхәсләрдән соң ЕВС бәйгене үткәрү өчен 4 шәһәр-намзәтне сайлады. 2010 елның 12 октябрендә соңгы нәтиҗә ясалды — NDR телеканалы тәкъдим иткән Дюссельдорф шәһәре бәйгене уздыру хокугына иреште. Берлин, Ганновер һәм Гамбург шәһәрләре бәйгене үткәрүгә ирешә алмадылар.

Дюссельдорфта булган «Esprit Arena» футбол аренасы бәйге өчен махсус үзгәртелде. Футбол стадионыннан 24 000 кешене сыйдырышлы концертлар залы ясалды.

Тарихи фактлар 
Моңа кадәр Евровидениене Алмания үзендә инде ике тапкыр үткәргән — 1957 һәм 1983 елларда. Ләкин беренче тапкыр ул бәйгене берләшкән дәүләт булып кабул итә. Шулай ук, Евровидениене нигезләнгән 5 ил арасында ул 21 гасырда бәйгене үзендә үткәргән беренче ил.

Җыр бәйгесенә Австрия, Маҗарстан, Италия һәм Сан-Марино дәүләтләре кайтты.

Уен барышы 

Финалда 25 ил чыгыш ясаячак дип килешенде. 5 ил — бәйгене оештыручылар һәм 10шар ил ике ярымфинал нәтиҗәсе буенча. Шобага 2011 елның 17 гыйнварында салынган иде.

1 нче ярымфинал 
Биредә 19 ил чыгыш ясады. Ярымфинал 10 май көнне узды. Финалга үтүчеләргә Бөекбритания һәм Испания тавыш бирде.

Финалга Сербия, Литва, Греция, Азәрбайҗан, Грузия, Швейцария, Маҗарстан, Финляндия һәм Исландия илләре узды.

2 нче ярымфинал 
Биредә 19 ил чыгыш ясады. Ярымфинал 12 май көнне узды. Финалга үтүчеләргә Алмания, Италия һәм Франция тавыш бирде.

Финалга Эстония, Румыния, Молдова, Ирландия, Босния һәм Һерцеговина, Дания, Австрия, Украина, Словения һәм Швеция үтте.

Финал

Харита

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Рәсми сайт

Евровидение җыр бәйгесе
Исемлекләр:Мәдәният
Муниципаль район

Муниципаль район (җирле үзидарәле район) — гомуми территория белән бәйләнгән берничә шәһәр, авыл җирлекләре һәм, мөмкин булганча, җирлекара территорияләрне берләштерүче муниципаль берәмлек.

Шулай ук карагыз 
 Муниципаль берәмлек

Үзидарә
Муниципаль берәмлекләр
Шәһәр җирлеге

Шәһәр җирлеге () —  җирле үзидарәне халык турыдан-туры һәм (яки) сайлау һәм башка җирле үзидарә органнары аша башкару белән шәһәр яки поселок. Шәһәр округы булмаган шәһәр җирлекләре муниципаль район эченә керәләр.

Шәһәр җирлеге — Русиядә муниципаль реформа белән кертелгән муниципаль берәмлекнең бер төре.

Үзидарә
Муниципаль берәмлекләр
Шәһәр округы

Шәһәр округы (шәһәр даирәсе, шәһәр округы) — муниципаль район эченә кермәгән шәһәр җирлеге, аның җирле үзидарә органнары җирлек хокукларына да, муниципаль район хокукларына да ия булалар.

Шәһәрләр
Муниципаль берәмлекләр
Муниципаль берәмлек

Муниципаль берәмлек — дәүләт идарәсе белән бер үк вакытта, җирле үзидарәне халык турыдан-туры һәм (яки) сайлау һәм башка җирле үзидарә органнары аша башкару белән яши торган территория.

Җирле мәсьәләләрне хәл итү өчен шундый җирле үзидарә халык тарафыннан сайланган һәм башка җирле үзидарә органнары тарафыннан һәм/яки турыдан-туры башкарыла ала.

Русиядә муниципаль берәмлекләр 
 авыл җирлеге
 шәһәр җирлеге
 муниципаль район
 шәһәр округы
 федерация әһәмияте шәһәренең шәһәрэче территориясе

Искәрмәләр 

Үзидарә
Федерация әһәмияте шәһәренең шәһәрэче территориясе

Шәһәрләрнең шәһәрэче территорияләре — 2006 елдан бирле Мәскәү һәм Санкт-Петербург федерация әһәмияте шәһәрләре эчендә муниципаль берәмлекнең төре.

Шәһәрнең шәһәрэче территориясе — җирле үзидарәне халык турыдан-туры һәм (яки) сайлау һәм башка җирле үзидарә органнары аша башкару белән үзидарәле муниципаль берәмлек.

Мәскәүдә 125 шәһәрэче территория, ә Санкт-Петербургда — 111 шәһәрэче территория бар.

2006 елдан бирле башка шәһәрләрнең шәһәрэче муниципаль берәмлекләр юкка чыкканнар.

Үзидарә
Муниципаль берәмлекләр
Федерация әһәмиятендәге шәһәр

Федерация әһәмиятендәге шәһәр — Россия Федерациясенең 85 субъектыннан өчесе — Мәскәү, Санкт-Петербург һәм Акъяр федерация әһәмиятендәге шәһәрләре дип санала.

Бу ике субъектның башка субъектлардан аермасы үзенчәлекле җирле үзидарәне оештыруда гыйбарәт тора. Федерация әһәмиятеендәге шәһәрләрнең эчендә шәһәрэче муниципаль берәмлекләр оештырганнар. Мәскәүдә 125 шәһәрнең шәһәрэче территориясе, ә Санкт-Петербургда — 111 шәһәрнең шәһәрэче территориясе оештырган. Бу ике шәһәр үзләре муниципаль берәмлекләр булып тормыйлар.

Чыганаклар
Җирле үзидарә

Җирле үзидарә — шушы территория бөтен халык мәнфәгатьлареннән чыгарып, җирле әһәмиятле сорауларны мөстәкыйль чишенүе, муниципаль милекне идарә итүе тәэмин итү гражданнарның эшчәнлеге һәм оештыру системасы.

Хокук принциплары
Җирле үзидарә
Төркия референдумы, 2010

Төркия референдумы 2010 — 2010 елның 12 сентябрендә Төркиядә барган референдум. Референдумда ил конституциясендәге кайбер маддәләрне үзгәртү мәсьәләсе тәкъдим ителде.

Референдум пакетында конституциядәге 26 маддәне үзгәртү карала. Шулай ук Европа Берлеге таләпләренә җавап биргән кайбер демократия төшенчәләрен дә кертү соравы карала.

Референдумда "әйе" дип әйтергә Төркиянең АК партиясе чакыра.

Нәтиҗәләр 
Нәтиҗәләр буенча халыкның күпчелеге конституциягә үзгәртүләрне хуплады. Төркия халкының 21,788,272 кешесе (57.88%) әйе дип җавап бирде. 15,855,041 кеше (42.12%) юк дип әйтте. Референдумда 73.71% кеше катнашты.

Сылтамалар 
 Төркия: Конституция язмышы референдумда карала

Төркия тарихы
2010 ел
Искәндәр Сәйфуллин (1955)

Искәндәр Фоат улы Сәйфуллин (1955 елның 25 июле, Казан, Татарстан АССР, ССРБ) — архитектор, Кол Шәриф мәчете проекты авторларының берсе.

Биография 
Искәндәр Сәйфуллин 1955 елның 25 июлендә Казанда туа. 1972 елда Казан төзүче-инженерлар институтының архитектура факультетына укырга керә, 1974 елда  шәһәр төзелеше факультетына күчә, 1978 елда аны тәмамлый.

1978 елда Казан төзүче-инженерлар институтының архитектура проектлау кафедрасы ассистенты; 1980 елдан 1984 елга кадәр Мәскәү архитектура институтының аспиранты. 1985 елдан Казан инженер-төзелеш институтының «Архитектура проектлау» кафедрасы ассистенты, 1993 елдан

Казан дәүләт архитектура-төзелеш университетының өлкән укытучысы.

1984 елда «КИСИ-Проект» студентлар проект-конструкторлык бюросында инженер-архитектор булып эшли; 1997—2002 елларда — «Татинвестгражданпроект» АПМ-2 әйдәүче архитекторы. 2007 елдан — «Татстройпроект» ҖЧҖнең әйдәп баручы архитекторы.

Казан Кирмәнендә Кол Шәриф мәчетен торгызу идеясе авторларының берсе. Аны проектлау эшендә катнаша. Моның өчен 2007 елда ул Тукай премиясенә тәкъдим ителә, ләкин премия аңа бирелми. 2012 елда Габдулла Тукай исемендәге Дәүләт бүләге «Кол Шәриф мәчете» архитектура комплексын иҗат иткән өчен бер төркем архитекторларга, шул исәптән Искәндәр Сәйфуллинга да бирелә.

2004 елның 4 октябреннән 2005 елга кадәр Татарстан Республикасы Архитекторлар берлеге рәисе була.

Проектлары 

 Казанның Ульянов-Ленин урамы буенча урнашкан «Беренче Тау» торак комплексының эскиз проекты, җитәкчесе — Гобәйдуллин Р. З., архитекторы — Зәйнуллина Д. Ш.;
 Казанның Комаров урамы, 4, буенча урнашкан торак йортның эскиз проекты, архитекторы — Бахусова Ю. С.;
 Магадан, Уренгой, Владивосток, Бакы, Төмән һәм Уфада мәчетләрнең эскиз һәм форэскиз проектлары, 2000—2006 еллар;
 Казанның Островский урамы, 65 адресы буенча урнашкан «Вавилон» офис-үзәгенең эскиз проекты, җитәкчесе — Мокеев Н. В., 2004—2005 ел;

Бүләкләр 

 Татарстан Республикасының Габдулла Тукай исемендәге дәүләт премиясе (2012) — «Кол Шәриф мәчете» архитектура комплексының проектын төзү өчен

Искәрмәләр 

Татар архитекторлары
Тукай премиясе лауреатлары
Казан кирмәне
Мәскәү архитектура институтын тәмамлаучылар