Internacia Organizaĵo por Normigado

La Internacia Organizaĵo por Normigado aŭ ISO (el la , kiu signifas "egala") estas internacia ne-registara organizaĵo fondita en februaro de 1947, kiu produktas interalie tutmondajn industriajn kaj komercajn normojn (vidu Produktoj de ISO sube por aliaj produktoj). Ĝiaj normoj estas nomataj ISO-normoj. La sidejo de la organizaĵo estas la Centra Oficejo (en la angla Central Secretariat, ISO/CS) en Ĝenevo, Svislando. 162 membraj landoj kunlaboras por normigado. ISO estas unu el la tri tutmondaj organizaĵoj por normigado kune kun la Internacia Elektroteknika Komisiono, kiu okupiĝas pri elektraj aparatoj, kaj la Internacia Telekomunika Unio, kiu okupiĝas pri telekomunikado. Ili ĉiuj troviĝas en Ĝenevo kaj kunlaboras.

Administrado de ISO 

Ekzistas Strategia plano, kiu gvidas la agadon de ISO. Ĝin aprobas la Ĝenerala Asembleo, kiu estas renkontiĝo de ĉefaj oficistoj de ISO kaj delegitoj elektitaj pere de plenaj membroj. Korespondaj kaj abonaj membroj rajtas ĉeesti kaj observi.

Historio 
1906 - Fondo de la IEC (Internacia Elektroteknika Komisiono).

1926 - Fondo de la ISA (Internacia Federacio de Naciaj Normigantaj Asocioj).

1944 - Starigo de la Kunordiga Komitato de Unuiĝintaj Nacioj (UNSCC) kiel provizora solvo dum la Dua Mondmilito.

1946 - Fondo de ISO (Internacia Organizaĵo por Normigado).

Membreco en ISO 

Po unu normiga instanco por unu lando rajtas membriĝi ĉe ISO (ĝenerale la plej grava instanco de la lando). Por nenormigaj organizaĵoj (ekz. la Universala Esperanto-Asocio UEA) ne eblas membriĝi, tamen eblas por ili partopreni la laboron kiel membroj de ISO-komitatoj (vidu sube membreco en ISO-komitatoj).
Ekzitas tri malsamaj grupoj de membroj en ISO:
 Plenaj membroj: Reprezentantoj de landaj normigadaj grupoj. Ili estas la solaj kiuj povas decidi kaj baloti.
 Korespondaj membroj: Reprezentantoj de landoj kiuj ne havas propran normigadan organizaĵon. Ĉi tiuj povas havi informojn dum la disvolvado de la normo, sed ne povas baloti.
 Abonaj membroj: Reprezentantoj de landoj kun malgranda ekonomio. Ĉi tiuj nur havas la informon post la balotado, do ili ne povas decidi nek partopreni en la disvolvado.

Plenaj membroj

Korespondaj membroj

Abonaj membroj

Membreco en teknikaj (sub-)komitatoj de ISO 
Ĉiuj plenaj membroj kaj korespondaj membroj rajtas membriĝi en ĉiuj ISO-komitatoj. Ekzistas ĉefe kvar tipoj de membreco:
 Partoprenantaj membroj
 Observantaj membroj
 Ĝemelaj membroj
 Ligilaj membroj

Partoprenantaj membroj 
Partoprenantaj membroj (P-member): tiuj, kiuj intencas aktive partopreni normigan laboron de teknika (sub-)komitato. Ili nepre devas voĉdoni en ĉiuj voĉdonadadoj de la (sub-)komitato. Krome, ili devas nomumi fakspertulojn por kontribui al la laboro. Ili kunlaboras por elverki internaciajn normojn.

Observantaj membroj 
Observantaj membroj (O-member): tiuj, kiuj volas sekvi la verkadon de internacia normo kaj eventuale kontribui al la laboro. Ĉiuj plenaj kaj korespondaj membroj rajtas iĝi observantaj membroj en teknika (sub-)komitato.

Ĝemelaj membroj 
Ĝemelaj membroj (Twinning): Evolulandoj, kiuj petas helpon de plena membro en industrilando.

Ligilaj membroj 
Ligilaj membroj (Liaison member): internaciaj, geografie gravaj aŭ grandaj regionaj organizaĵoj, kiuj intencas partopreni la normigan laboron aŭ esti informataj pri ĝi.

Produktoj de ISO 
Ekzistas kvin ĉefaj produktoj de ISO:
 Internacia normo
 Teknika specifikaĵo
 Teknika raporto
 Publika specifikaĵo
 Internacia laborrenkontiĝa akordo

Internacia normo 
Internacia normo (International Standard, IS): Tio estas la plej kutime kaj la plej bone konata tipo de ISO-dokumento. Ekzemplo estus ISO 9001.

Teknika specifikaĵo 
Teknika specifikaĵo (Technical Specification, TS):

Teknika raporto 
Teknika raporto (Technical Report, TR):

Publika specifikaĵo 
Publika specifikaĵo (Publicly Available Specification, PAS):

Internacia laborrenkontiĝa akordo 
Internacia laborrenkontiĝa akordo (International Workshop Agreement, IWA):

Kreado de normo 
Normoj kreiĝas pere de longa procezo. Jenas la diversaj fazoj:

Prafazo

Propono 
La ok sekvantaj kategorioj rajtas proponi novan laborproponon:
 Plena membro (lando)
 La sekretario de la komitato, en kiu la normo devus publikiĝi
 Alia komitato
 Alia subkomitato
 Organizaĵo en rilato
 La komisio pri teknika administrado (TMB)
 Unu el la konsilaj grupoj
 La Ĝenerala Sekretario

Preparado 
Post akcepto de laborpropono, la teknika (sub/)komitato staras laborgrupon por prepari laboran malneton kaj difinas limdatojn. Kuniĝas spertuloj pri la temo. Plenaj membroj, kiuj promesis aktive partopreni konfirmas sia(j)n teknika(j)n spertulo(j)n kaj pliaj plenaj membroj rajtas proponi spertulo(j)n. Cetere organizaĵoj kun A- aŭ D-rilato (ekzemple UEA) same rajtas nomumi spertulo(j)n dum tiu fazo. Laŭeble oni preparas kaj anglan kaj francan version samtempe, foje oni inkluzivas la rusan lingvon.

Komitata fazo 
Tiu fazo ebligas komentojn de la plenaj membroj kaj observantaj membroj de la (sub/)komitato.

Kontrolado

Konsento

Publikigado 
La Centra Oficejo kontrollegas kaj eventuale korektas erarojn. Ĝi presas kaj disdonas la Internacian Normon. Tiu fazo daŭras du monatoj.

Rekontrolo

Nuligo

Lingvoj dum laborrenkontiĝoj 
La tri oficialaj lingvoj por renkontiĝoj estas la angla, la franca kaj la rusa. Tamen, la landa ISO-membro de Rusio devas disponigi kaj interpreton kaj tradukon al aŭ el la rusa. Eblas pliaj lingvoj. La prezidanto de la (sub/)komitato kaj la sekrateriejo devas zorgi pri la uzo de lingvoj.

Esperanto 
En 1990 Universala Esperanto-Asocio (UEA) ekhavis oficialan kunlaboran statuson en kategorio A kun la Teknika Komitato TC 37 de Internacia Organizaĵo por Normigado (ISO). La celo de la komitato TC 37 estas krei bazon por la terminologia laboro de la aliaj komitatoj de ISO, kiuj okupigxas pri normigado en specialaj kampoj de industrio, publika administrado, scienco, ktp. Flanke de UEA la rilatojn kun ĝi prizorgas Terminologia Esperanto-Centro, kiu laste pretigis la Esperanto-eldonon de "Terminologia gvidilo".

Esperanto en normoj 
Esperanto aperas en jenaj normoj
 ISO 639-1:2002 (duliteraj lingvokodoj)
 ISO 639-2:1998 (triliteraj lingvokodoj)
 ISO 639-3:2007 (triliteraj lingvokodoj)

Iuj normaj serioj 
Kelkaj el la normoj ofte uzataj kiel parto de kvalito-rega sistemo estas ISO 9000, ISO 9001, kaj ISO 9002. La normoj pri medio estas en la serio ISO 14000.
 ISO 216 paperaj grandecoj
 ISO 639 lingvoj
 ISO 2108 ISBN
 ISO 3166 landaj kodoj
 ISO 4217 valutaj kodoj
 ISO 8601 reprezentado de datoj kaj tempoj
 ISO 8859 karaktraj enkodigoj, kiuj inkluzivas Askio-n
 ISO 9660 dosier-sistemo por kompakt-diskaj legiloj
 ISO 9899 C (programlingvo)
 ISO 10279 BASIC (programlingvo)
 ISO 10646 Unikodo
 ISO/IEC 1539-1 Fortran (programlingvo)

Normigaj instancoj pri diversaj fakoj en diversaj landoj 
 3GPP—3rd Generation Partnership Project—Retejo
 3GPP2—3rd Generation Partnership Project 2—Retejo 
 Accellera—Accellera Organization—Retejo
 ACI—American Concrete Institute—Retejo
 AIIM—Association for Information and Image Management—Retejo
 ANSI—American National Standards Institute
 ASTM International
 AUTOSAR—Automotive technology—Retejo
 BIPM, CGPM, and CIPM—Bureau International des Poids et Mesures and the related organizations established under the Metre Convention of 1875. Retejo
 CableLabs—Cable Television Laboratories—Retejo
 CISPR—International Special Committee on Radio Interference
 DIN—Deutsches Institut für Normung e.V. Retejo (angle) 
 DMTF—Distributed Management Task Force
 Ecma International—Ecma International (previously called ECMA)
 FAI—Fédération Aéronautique Internationale—Retejo
 GS1—Global supply chain standards (identification numbers, barcodes, electronic commerce transactions, RFID)—Retejo
 IBTA—Infiniband Trade Association
 IEC—International Electrotechnical Commission—Retejo
 IAU*—International Arabic Union—Retejo 
 IEEE—Institute of Electrical and Electronics Engineers—Retejo
 IETF—Internet Engineering Task Force—Retejo
 IFOAM—International Federation of Organic Agriculture Movements—Retejo
 ISO—International Organization for Standardization—Retejo
 ITU—Internacia Telekomunika Unio—Retejo
 ITU-R—ITU Radiocommunications Sector (formerly known as CCIR)
 ITU-T—ITU Telecommunications Sector (formerly known as CCITT)
 ITU-D—ITU Telecom Development (formerly known as BDT)
 IUPAK—Internacia Unio pri Pura kaj Aplika Kemio—Retejo
 Liberty Alliance—Liberty Alliance—Retejo
 Media Grid—Media Grid Standards Organization—Retejo
 N3P—Neutral Third Party—Retejo
 OASIS—Organization for the Advancement of Structured Information Standards—Retejo
 OGC—Open Geospatial Consortium—Retejo
 OHICC—Organization of Hotel Industry Classification & Certification—Retejo 
 OMA—Open Mobile Alliance—Retejo
 OGF—Open Grid Forum (merger of Global Grid Forum (GGF) and Enterprise Grid Alliance (EGA))—Retejo
 OpenTravel Alliance—OpenTravel Alliance (previously known as OTA—Retejo
 SAI—Social Accountability International—Retejo
 SIF—Schools Interoperability Framework—SIF Retejo 
 TM Forum—Telemanagement Forum—TMF Retejo
 UPU—Universal Postal Union—Standards retejo 
 WMO—World Meteorological Organization
 W3C—World Wide Web Consortium—Retejo
 WSA—Website Standards Association Retejo

Vidu ankaŭ 
 Deutsches Institut für Normung
 IEEE
 ISO/TC 37
 Infoterm
 Terminologia Esperanto-Centro
 Terminologio
 ISNI

Notoj

Eksteraj ligiloj 
 La retejo de ISO 

 
Internaciaj neregistaraj organizaĵoj
Normigado
Normigaj organizoj