alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Ciferaro

Skribarto > Ciferaroj

Ciferaro estas kohera sistemo skribi numeralojn pere de signoj. Tion oni povas fari ĉu per literoj el iu skribsistemo, ĉu per memstaraj ciferoj, ĉu per ordigitaj strekoj, punktoj ktp. Plej evoluintaj estas la ciferaroj, kiuj entenas simbolon por nulo.
Al la plej konataj apartenas:

("0" indikas kunnulecon)

Arabaj ciferoj 0 (kun la eŭropaj ciferoj internacie uzataj)
Hindaj ciferoj 0
Ĉinaj ciferoj
Hebreaj ciferoj
Helenaj ciferoj
Romiaj ciferoj
Majaaj ciferoj 0

Ciferoj
Novaĵgrupo

Novaĵgrupo estas deponaĵo ene de la sistemo Usenet por mesaĝoj sendataj de multaj uzantoj ĉe malsamaj lokoj.

Kutime, novaĵgrupo temas pri specifa afero ekzemple 'ŝelfiŝoj' kaj nur la lastaj kelkaj mesaĝoj estas tenataj.

Novaĵgrupoj estas tre similaj al publikaj mesaĵejoj ĉe malnovaj afiŝejoj. Por tiuj legantoj kiuj ne scias pri ĉi tiu ideo, imagu elektronikan version de afiŝtabulo en publika loko kiel butiko.

Eksteraj ligiloj 

 Linux resource for Usenet

Usenet
Nevado

Nevado (angle Nevada [ne-VA-da]) estas usona ŝtato. Ĝi fariĝis la 36-a ŝtato de Usono je la 31-a de oktobro 1864.

Loĝantaro: 2 106 074 (en 2001)
Ĉefurbo: Carson City
Horzono: UTC-8 (Pacifika); UTC-7 dum somero

La plej granda urbo en Nevado estas Lasvegaso (Las Vegas), mondfama kiel vetludema feriejo. La restaĵo de la ŝtato estas plejparte malplena dezerta altaĵo inter la montaroj Rockies al la oriento kaj Sierra Nevada al la oriento.

Inter Nevado kaj Arizono estas formita la Nigra Kanjono de Kolorado fare de la rivero Kolorado. La Grandbasena Dezerto estas parto de la Granda Baseno inter Sierra Nevada kaj la montaro Wasatch.

Eksteraj ligiloj
 Oficiala retejo de Nevado en la angla

Bildaro

Subŝtatoj de Usono
Norda Dakoto

Norda Dakoto (; ) estas usona ŝtato en norda Usono, ĉe la landlimo kun Kanado. Ĝi fariĝis la 39-a ŝtato de Usono je la 2-a de novembro 1889.

Norda Dakoto estas ĉefe agrikultura ŝtato kies naturaj resursoj, aparte petrola ekstraktado, ludas dum la 21-a jarcento grandan rolon en sia ekonomio.

 Loĝantaro:  (en 2000)
 Ĉefurbo: Bismarck
 Aliaj grandaj urboj: Fargo, Bismarck kaj Grand Forks

Geografio 
Norda Dakota lokiĝas en la norda parto de la Nordamerikaj Grandaj Ebenaĵoj. Laŭ ĝia orienta limo fluas la Ruĝa Rivero de la Nordo; la suda limo najbaras Sudan Dakoton, la okcidenta Montanon, kaj la norda Kanadon (precize la provincojn Saskaĉevanon kaj Manitobon). La ŝtato enhavas la geografian centron de la nordamerika kontinento, kiu lokiĝas en la malgranda urbo Rugby.

Topografie oni povas dividi la ŝtaton en du partojn: la orientan, kiu estas tre ebena; kaj la pli holmeman okcidentan parton. Gresaro kovras la plimulton de la ŝtato. La plej alta loko en Norda Dakoto estas durroka monteto nomita White Butte, kiu estas je 1069 metroj alta.

Klimato 
Norda Dakoto havas kontinentan klimaton kun varmegaj, preskaŭ subtropikaj someroj kaj tre malvarmaj vintroj. La granda malsamo de temperaturo estiĝas ĉefe pro du kialoj: unue, pro granda distanco for de la oceano kaj aliaj akvejoj; kaj due, pro egala distanco inter la ekvatoro kaj la norda poluso.

Eksteraj ligiloj 

TTT-ejo de Norda Dakoto en la angla: http://www.state.nd.us
Nov-Hampŝiro

Nov-Hampŝiro () estas subŝtato en la regiono de Nov-Anglio en la nordorienta Usono. Ĝi fariĝis la 9-a subŝtato de Usono je la 21-a de junio 1788.

Ĝin najbaras Masaĉuseco en la sudo, Vermonto en la okcidento, Majno kaj la Atlantika Oceano en la oriento, kaj la Kanada provinco Kebekio en la nordo. Nov-Hampŝiro estas la kvina plej malgranda kaj la deka malplej popolplena el la 50 subŝtatoj. Ĝia ĉefurbo estas Konkordo, kaj la plej granda urbo estas Manĉestro.

Nov-Hampŝiro havas nek ĝeneralan vendaĵimposton, nek personan enspezimposton (krom sesacio kaj dividatoj), kvankam la ĉi-lasta povas esti devigita ĉe la nivelo de lokaj instancoj.

La novhampŝira partia batolado estas la unua batolado en la Usona prezidanta ciklo de batalado. Ĝiaj licencplatoj portas la devizon de la subŝtato, "Vivu libere aŭ mortu."

 Loĝantaro:  (en 2000)
 Ĉefurbo: Concord

La ŝtata birdo de Nov-Hampŝiro estas la Purpura karpodako.

TTT-ejo de Nov-Hampŝiro en la angla http://www.state.nh.us

Politiko de Nov-Hampŝiro en la angla http://www.freestateproject.org/

Subŝtatoj de Usono
Nov-Anglio
Nov-Ĵerzejo

Nov-Ĵerzejo ( ) estas subŝtato resp. ŝtato de Usono. Ĝi estas unu el la plej malgrandaj subŝtatoj, sed ĝi havas la plej altan loĝdenson (8,41 milionoj sur 22.608 kvadrataj kilometroj). Ĝi fariĝis la 3-a subŝtato de Usono la .

Geografio 

Nov-Ĵerzejo, estante inter du grandaj urboj, Filadelfio kaj Novjorko, estas unu el la plej riĉaj kaj dense urbaj subŝtatoj en Usono.  En la nordoriento estas la antaŭurboj de Novjorko, en la sudokcidento estas la antaŭurboj de Filadelfio, en la mezo estas Princeton kaj en la oriento laŭ la oceano estas Atlantic City.

Historio
La regiono kiu estas nun Nov-Ĵerzejo unue estis loĝata de la indiana tribo Lenapoj, kiu nomis ĝin . En la jaro 1630, la nederlandoj estis la unuaj eǔropanoj loĝantaj laǔ la okcidenta bordo de la rivero Hudsono, kiel parto el ilia kolonio Nova Nederlando. La Novjorka kaj Novĵerzeja kampanjo konsistis el serio de bataloj por la kontrolo de Novjorko kaj la Nov-Ĵerzejo en la Usona Revolucia Milito inter britaj militfortoj sub estreco de la generalo Siro William Howe kaj tiuj de la Kontinenta Armeo sub estreco de la generalo George Washington en 1776 kaj la vintraj monatoj de 1777.

Aktuala teknologio
Nov-Ĵerzejo havas la rafinejojn de ExxonMobil, la stabejojn de grandaj farmaciaj kompanioj (Merck, Bristol-Myers Squibb kaj aliaj) kaj la laboratoriojn de Bell Labs. Edisono mem ankaŭ havis siajn laboratoriojn en Nov-Ĵerzejo en la nuna Edison.

Inventoj el Nov-Ĵerzejo
ampolo,
fonografo,
kino,
elektra gitaro,
ladskatola supo,
transistoro,
kolora televido,
videobendo.

Famuloj
En Nov-Ĵerzejo mortis hungara-usona sociologo Károly Nagy.

Referenco

Eksteraj ligiloj
 ŝtata retejo

 
Subŝtatoj de Usono
Nubskrapulo

Nubskrapulo (prefereblas ĉielskrapanto aŭ nubskrapanto)  estas turdomo, altega konstruaĵo, kutime alta pli ol 150 metrojn, kiu kvazaŭ skrapas la nubojn. Ĉielskrapantoj laŭ sia formo ofte nomiĝas ankaŭ "turoj" kaj estas uzataj por diversaj celoj, interalie, kiel loĝejo, oficejo, kaj radia anteno.

La unuaj ĉielskrapantoj aperis je antaŭmilitaj malfrua 19-a kaj 20-a jarcentoj. Ilin ebligis la havebleco de fortaj konstruaj materialoj kiel ŝtalo kaj la invento de lifto por vertikala veturado. Oni ĝenerale agnoskas ke la Home Insurance Building, konstruita en Ĉikago en jaro 1885, 10-etaĝa kaj 42 metrojn alta, estis la unua nubskrapulo. Ĝi malkonstruiĝis en 1931. Samjare estis inaŭgurita la Empire State Building en Novjorko. Kun 381 metroj da alteco ĝi daŭre estis la plej alta konstruaĵo en la mondo dum 40 jaroj. La unua nubskrapulo sur la eŭropa kontinento, 97 metrojn alta, estas la Boerentoren (Kamparana turo) en Antverpeno, konstruata de 1929 ĝis 1931.

La evoluigo de rapidaj transportiloj sennecesigis altajn konstruaĵojn, speciale en Usono, kie konstruparceloj estas facile haveblaj. En 2001 la atako kontraŭ la Ĝemelturoj en Novjorko fortimigis kompaniojn de la ideo de ekstreme altaj konstruaĵoj.

Elstaraj ekzemploj
La plej alta nubskrapulo
Burĝ Ĥalifa en Dubajo, Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj

Famaj ĉielskrapantoj
Sears-turo - Ĝemelturoj de Novjorko - Petronas-turoj - Empire State Building - Turning Torso - Jen-turo - Ĉielskrapanto de Katowice - Turo Colpatria de Bogoto

Plej grandaj nubskrapuloj
Novjorko - Tokio - Meksikurbo - Sao-Paŭlo - Abu-Dabio - Ĉikago - Kuala-Lumpuro - Tajpeo - Dubajo

Bildaro

Referencoj 

 
Loĝado
Arkitekturo
Nov-Meksiko

Nov-Meksiko ( [nu MEKS-a-ko]; hispane Nuevo México) estas usona ŝtato. Ĝi fariĝis la 47-a ŝtato de Usono je la 6-a de januaro 1912.

Nov-Meksiko havas la plej malgrandan akvokovritan areon el ĉiuj usonaj ŝtatoj. Sed ĝi estas riĉa je aliaj naturaj rimedoj, plejparte mineraloj. Ĝi produktas pli da uranio ol ie ajn en la tuta mondo. Grandparto de la enspezo de la ŝtato venas de impostoj je mineraloj. La atombombo naskiĝis en registara laboratorio en la urbo Los Alamos.

Demografio

Pli granda procento de usonaj indiĝenoj loĝas en Nov-Meksiko ol en iu alia ŝtato. La totala loĝantaro estis de  personoj en 2000. La ĉefurbo estas Santa Fe, la plej granda urbo Albuquerque kaj aliaj gravaj aŭ interesaj urboj estas Las Cruces, Socorro, Clovis, Deming, Española, Farmington, Rio Rancho inter aliaj. En Artesia malkovriĝis arteza puto en 1903. Artezaj putoj por agrikulturo tre popularis en la sekvaj jaroj, ĝis la grundakva nivelo malaltiĝis en la 1920-aj jaroj kaj la putoj tial ne plu produktis same grandan kvanton da akvo.

Eksteraj ligiloj
 La retejo de Nov-Meksiko en la angla http://www.state.nm.us

Bildaro

 
Subŝtatoj de Usono
Neono

Neono estas kemia elemento de la perioda tabelo kun la simbolo Ne kaj atomnumero 10.

Neono (Ne) apartenas al la familia de la inertaj aŭ noblaj gasoj. Neono estas senkolora, senodora gaso. Ĝi ne reakcias facile kun aliaj substancoj. Oni uzas neonon por plenigi lampojn kaj lumajn signajn tubojn. La neona gaso formas luman bendon inter la du elektrodoj de neona tubo.

 Atompezo: 20,179
 Kemia Serio: nobla gaso
 Bolpunkto: -246,048 oC
 Fandpunkto: -248.67 oC
 Denseco: 0,900 ⋅ 10−3, la plej malpeza ol la noblaj gasoj

Historio 

Neono estis malkovrita en 1898 fare de la britaj kemiistoj William Ramsay (1852–1916) kaj Morris Travers (1872–1961) en Londono. Neono estis malkovrita kiam Ramsay malvarmigis provaĵon de aero ĝis ĝi iĝis likvaĵo, tiam varmigis la likvaĵon kaj kaptis la gasojn kiam ili forbolis. La gasoj nitrogeno, oksigeno, kaj argono estis identigitaj, sed la ceteraj gasoj estis izolitaj en proksimume sia ordo de abundo, en ses-semajna periodo komenciĝanta ĉe la fino de majo 1898. Unue identigita estis kriptono. La sekva, post kiam kripto estis forigita, estis gaso kiu donis brilan ruĝan lumon sub spektroskopa senŝargiĝo. Tiu gaso, identigita en junio, estis nomita "neono," la greka analogo de la latina novum ("nova") proponita fare de la filo de Ramsay. La karakteriza brila ruĝa-oranĝa koloro elsendita de gasa neono kiam ekscitita elektre estis notita tuj. Travers poste skribis: "la ekflamo de purpura lumo de la tubo rakontis sian propran rakonton kaj estis vido por resti sur kaj neniam forgesi."

Bildaro

Referencoj

Vidu ankaŭ 

 Kemio
 Listo de kemiaj elementoj laŭ nomo, simbolo, atomnumero
 Perioda tabelo
 Neonlampo

Kemiaj elementoj
Gasoj
Nova Mondo

Nova Mondo – difino enkondukita en periodo de Grandaj geografiaj malkovroj por nova malkovrita ĉeflando de Ameriko. Samtempe konataj de eŭropanoj ekde antikveco, kontinentoj de Eŭropo, Azio kaj Afriko oni komencis nomi ilin Malnova Mondo.

Pri la subjektiva termino Nova Mondo, uzita kaj uzata de kelkaj eŭropanoj pri Ameriko kaj Oceanio.

Vidu ankaŭ 
 Afrik-Eŭrazio.

Ameriko
Geografio
Nederlandaj Antiloj

La Nederlandaj Antiloj (, papiamente Antias Hulandes, ) estis lando ene de la Reĝlando de la Nederlandoj, situinte en la Kariba Maro. La teritorio konsistis (deokcidente orienten) el la insuloj Kuracao, Bonero, Saba, Sint-Maarten (la suda parto de la insulo Sankta Marteno) kaj Sint-Eustatius.

Ekde la 10-a de oktobro 2010 la Nederlandaj Antiloj ne plu ekzistas. Kuracao kaj Sint-Maarten ricevis apartan statuson (kiel antaŭe Arubo), Bonero, Saba kaj Sint-Eustatius fariĝis specialaj municipoj de Nederlando.

Landkodo: AN.
Pokapa MEP: 11.500 $.

Referencoj 

 
Nederlando
Eksaj kolonioj de Nederlando
Insularoj
Dependaj teritorioj
Eksaj landoj de Nordameriko
Eksaj landoj de Sudameriko
Administraj unuoj fonditaj en 1954
Administraj unuoj malfonditaj en 2010
Norfolkinsulo

Norfolkinsulo estas teritorio dependa de Aŭstralio en Oceanio.

 Landkodo: NF.
 Nacia nomo: Territory of Norfolk Island.
 Politika statuso: ekstera teritorio.
 Areo: 35 km².
 Loĝantaro: 1,9 mil.
 Administra centro: Kingstono.
 Lingvo: angla.

Je la 8-a de junio 1856 194 posteuloj de la Bounty ribelintoj ekloĝis sur la insulo.
Pitkarna insulo fariĝis tro malgranda por la rapide kreskanta loĝantaro kaj la brita registaro permesis al ili transloĝi al Norfolkinsulo. Ili foriris de Pitkarno je la 3-a de majo 1856.

Socio 
 festotago Bounty Day

Vidu ankaŭ 
 Norfolka papageto
 Nacia Parko Norfolkinsulo
 Filipinsulo (Norfolko)

 
Aŭstraliaj ŝtatoj kaj teritorioj
Nord-Marianoj

La Nord-Marianoj estas teritorio dependa de Usono en Oceanio, survoje al memstareco.

 Landkodo: MP.
 Nacia nomo: Northern Mariana Islands
 Areo: 477 km²
 Loĝantaro: 70 mil ĉamoroj.
 Administra centro: Saipano.
 Lingvoj: angla, ĉamora.

Geografio 
Biogeografie la insularo troviĝas en le Pacifika ekozono laŭ la sistemo de la Monda Natur-Fonduso (WWF).

Kelkaj insuloj estas Asuncion, Agrihano, Pagano, Agiĥano, Alamagano, Saipano, Tiniano, Rota kaj Sarigano.

 
Administraj unuoj fonditaj en 1898
Nabo

La nabo estas la centra parto de rado, en kiu oni enigas la radie dislokitajn stangojn (la spokoj) kaj kies mezon oni metas la akson, ĉirkaŭ kiu okazas la rotacio de la rado.  Do oni povas nomi ĝin ankaŭ la aksingo.

 Mekanika inĝenierado

en:Bicycle wheel#Hub
Niplo

Niplo estas mekanika termino por tuba kuplilo, konsistanta el mallonga peco de tubo ŝraŭbingigita.

Mekaniko
Nové Hamry

Nové Hamry, iama minej-urbo en Ĉeĥio, troviĝas en belega angulo de Ercmontaro - meze de arbarriĉaj deklivoj. Tiu ĉi origine minista kolonio post la dua mondmilito apartenis al proksima urbo Nejdek, sed nun estas denove memstara civito. Vivas ĉi tie  ().

De la urbo Nejdek estas ĉi tien distanco 6 km norden kaj de tie al la alia ercmontara centro, por multaj certe jam konata - al urbo Pernink estas la distanco 5 km.

La civito troviĝas en supermara alto de 690 m ĝis 850 m. Ĝin fondis en la 15-a jarcento ministoj, kiuj tiam tie ĉi ekspluatis stanon kaj fer-ercon.

En Ercmontaro estas multaj montoj, arbaraj deklivoj, multaj centroj historiaj ... kaj nuntempe ĉi tie estas centroj de ripozo, centroj de vintraj sportoj, multaj belegaj valoj, kie oni povas trovi kvieton, silenton, refreŝiĝon. Nové Hamry estas unu el multaj ercmontaraj centroj, kiu somere kaj ankaŭ vintre servas kiel ripozloko por laboruloj; sed ankaŭ por unuopuloj. Montaraj kabanoj kaj dometoj estas ĉi tie kvazaŭ disŝutitaj sur la deklivoj de kelkaj montoj: Monto de Pernink (Perninský vrch, alta 996 m), Monto Tisovský (Tisovský vrch, alta 977 m) kaj Monto Borový (Borový vrch, alta 925 m). La urbeton ĉirkaŭas apud la menciitaj ankaŭ aliaj montoj: Rudenský Špičák (926 m), Monteto Chaloupecký (899 m), Monteto Vysoký (882 m), Monteto Dvorský (839 m).

Tra la urbeto fluas montara rivereto Rolava, kiu trafluas urbojn Nejdek, Nová Role, Stará Role kaj finas sian vojon en Karlovy Vary, kie ĝi enfluas en la riveron Ohře.

En Nové Hamry kaj en ĉirkaŭaĵo estas bonaj skiterenoj. Vintro estas kutime en Ercmontaro sufiĉe longa kaj abundas per neĝo.

El la tuta urbeto estas rimarkinda la preĝejo de Sankta Johano de Nepomuk, konstruita en la jaro 1789. Ĝi estas tipa ekzemplo de malfrua barokstilo de karlovara regiono.

En la urbeton oni povas veturi per vagonaro sur la fervojo el Karlovy Vary, kiu kondukas ĝis la ĉelima urbeto Potůčky kaj oni povas ankaŭ daŭrigi en Germanion en urbon Johanngeorgenstadt.

Municipoj en distrikto Karlovy Vary
Vilaĝoj en distrikto Karlovy Vary
Setlejoj en Ercmontaro en Ĉeĥio
Setlejoj sur landlimo de Ĉeĥio kaj Germanio
Novpagana festo

Novpaganaj festoj:
La ok plej gravaj festoj en pluraj novpaganaj tradicioj, aparte Viko, nomiĝas ŝabatoj aŭ sunaj festoj. Ili konsistas el la Solsticoj, Ekvinoksoj, kaj "transkvartalaj tagoj," tagoj proksimume meze inter tiuj. Laŭnome:

Saveno, la pagana novjartago (angle Samhain /saven/ aŭ /saŭen/), 1an de novembro.
Julo, la Vintra Solstico (angle Yule), 20an - 23an de decembro.
Imbolko (angle Imbolc, Oimelc, aŭ Candlemas), 1an de februaro.
Eostaro, la Printempa Ekvinokso (angle Ostara aŭ Eostre), 20an - 23an de marto.
Belteno aŭ Majtago (angle Beltane), 1an de majo.
Somermezo, la Somera Solstico (angle Midsummer aŭ Litha), 20an - 23an de junio.
Lamaso (angle Lammas aŭ Lughnasadh), 1an de aŭgusto.
Mejbono, la Aŭtuna Ekvinokso (angle Mabon), 20an - 23an de septembro.

Ankaŭ festiĝas esbatoj, festoj de la Plena Luno, kiuj estas aparte dediĉitaj al la Diino.

Ĉiuj festoj estas okazoj por ritoj; la plej observataj festoj estas Belteno kaj Saveno. 

Ĉi tiuj festoj estas plejparte tradiciaj festoj el antaŭkristanaj tempoj en la Britaj insuloj kaj aliloke. Multaj el la originalaj festoj estis la fontoj por aktualaj kristanaj aŭ laikaj festoj, ekzemple Kristnasko (ĉirkaŭ Julo), Pasko, Laborfesto je la 1a de majo, Halovino, ktp.

Festoj
Novpaganismo
Novembro

Novembro () estas la dekunua monato de la Gregoria kalendaro. Ĝi enhavas 30 tagojn. Ĝia nomo devenas de la fakto, ke ĝi estis la naŭa monato de la romia kalendaro, dum marto estis la unua, antaŭ la aldono de januaro kaj februaro.

Novembro estas monato de la aŭtuno en la Norda hemisfero kaj de la printempo en la Suda hemisfero. La signoj de la Zodiako en novembro estas Skorpio kaj Sagitario.

Novembro venas post oktobro kaj antaŭ decembro.

Novembro komenciĝas per la sama semajntago kiel marto en ĉiu jaro, kaj kiel februaro en superjaro.

Monatoj
Niagaro

La Rivero Niagaro, 59 kilometrojn longa, fluas norden de Lago Erio (Buffalo-Fort Erie) ĝis Lago Ontario (Youngstown / Niagara-on-the-Lake). La rivero estas landlimo inter Kanada (Ontario) kaj Usono (Nov-Jorkio), kaj la orienta limo de la t.n. Niagara Duoninsulo. La rivero aĝas nur 12.000 jarojn, kaj ĝi formiĝis post la lasta glaciepoko, kiam la regiono estis sub bankizo du aŭ tri kilometrojn profunda.

Antaŭ proksimume 12.000 jaroj, la akvo de Lago Erio ekfalis sur la Niagaran Krutaĵon ĉe Lewiston-Queenstown. La akvo eroziis la rokojn de la krutaĵo, kaj dum la jarmiloj, metron post metro, la Niagara Interkrutejo formiĝis. Hodiaŭ ĉi tiu Niagara Kanjono estas 11 kilometrojn longa. La rivero formas multajn kaskadetojn kaj grandan kirlakvon. La Niagaro havas hidroelektrajn centralojn en Usono kaj en Kanado. Kvar pontoj por aŭtoj transiras la riveron inter Usono kaj Kanado.

La rivero havas tri famajn akvofalojn - vidu: Niagara Akvofalo por detalaj informoj.

Riveroj en Kanado
Riveroj en Usono
Riveroj en Nordameriko
Ontario
Nov-Jorkio
Internaciaj riveroj
Natrio

Natrio estas kemia elemento de la perioda tabelo kun la simbolo Na kaj atomnumero 11.

La vorto Natrio kaj ĝia simbolo Na venas de la latina vorto natrium kaj de la araba vorto natron. La brito Sir Humphry Davy unue ekstraktis puran natrion en 1807, kaj li nomis la elementon sodium. En la naturo, natrio ekzistas nur en kombinaĵoj.

Natrio estas alkala metalo. Ĝi estas arĝenta, mola metalo, kaj kombiniĝas rapide kun la oksigeno en la aero kaj reagas fortege kun akvo, formante natrian hidroksidon kaj hidrogenon. Natrio formas multajn kombinaĵojn, kiel komunan salon, borakson, krioliton, kaŭstikan sodon, kaj natrian bikarbonaton.
 Fandpunkto: 97,80 oC
 Denseco: 0,971
 Eltrovinto: Humphry Davy je 1807

Saloj kaj aliaj kombinaĵoj 

 Amonia heksafluoro-antimonato
 Dunatria fenil-fosfato
 Kalia natria tartrato
 Natria hidroksido
 Natria akrilato
 Natria antimonato
 Natria apokolato
 Natria benzeno-sulfonato
 Natria deoksokolato
 Natria dodekila-benzeno-sulfonato
 Natria dufluorofosfato
 Natria ftalato
 Natria heksafluoro-antimonato
 Natria heksafluoro-arsenato
 Natria heksaklorofosfato
 Natria izoftalato
 Natria kaprato
 Natria karbonato
 Natria klorido
 Natria koleato
 Natria kromoglikato
 Natria kvartionato
 Natria lignosulfonato
 Natria maleato
 Natria malikato
 Natria manganato
 Natria metaborato
 Natria metakrilato
 Natria meta-vanadato
 Natria metilparabeno
 Natria metoksido
 Natria miristato
 Natria molibdenato
 Natria naftalenido
 Natria nitrido
 Natria nitrito
 Natria oksalato
 Natria oksido
 Natria oleato
 Natria ora tiosulfato
 Natria orto-fenila fenolo
 Natria orto-vanadato
 Natria pantotenato
 Natria per-reniato
 Natria per-tekneciato
 Natria perborato
 Natria perjodato
 Natria perkarbonato
 Natria perklorato
 Natria permanganato
 Natria peroksido
 Natria peroksonitrato
 Natria peroksonitrito
 Natria persulfato
 Natria pikramato
 Natria pikrato
 Natria pirosulfato
 Natria pirosulfito
 Natria piro-vanadato
 Natria piruvato
 Natria polisulfido
 Natria poloniido
 Natria propanoato
 Natria ricinoleato
 Natria salikato
 Natria selenato
 Natria selenido
 Natria selenito
 Natria siliciido
 Natria sorbato
 Natria stanato
 Natria stearoila laktilato
 Natria sulfito
 Natria superoksido
 Natria taŭrokolato
 Natria telurato
 Natria telurido
 Natria tioantimonato
 Natria tiocianato
 Natria titanato
 Natria tartrato
 Natria trifluoro-metanosulfinato
 Natria unufluorofosfato
 Natria unutiofosfato
 Natria vanadato
 Natria volframato
 Natriocianido
 Sodamido
 Ununatria tartrato

Bildaro

Referencoj

Vidu ankaŭ 

 Kemio
 Listo de kemiaj elementoj laŭ nomo
 Listo de kemiaj elementoj laŭ simbolo
 Listo de kemiaj elementoj laŭ atomnumero
 Izotopoj de natrio
 Perioda tabelo
 Natri-salpetro
 Natria sulfato

Kemiaj elementoj
 
Alkalaj metaloj
Nadine Gordimer

Nadine GORDIMER (naskiĝis la 20-an de novembro 1923, mortis la 13-an de julio 2014) estis sud-afrika verkistino.

Gordimer naskiĝis en Springs, Transvaal. La ĉefa temo en ŝia verkaro estas la rasa apartismo kaj ties malbonaj efikoj kaj por la blanka kaj por la nigra loĝantaro de Sud-Afriko, kaj la ampleksaj rilatoj inter la laŭleĝe disigitaj homgrupoj. Ŝi skribis kontraŭ rasismo, kaj por toleremo kaj protekto de sinesprimlibereco.

Ĉi tiu pozicio gajnis tutmondan aklamon, kaj ĝiaj verkaro gajnis multajn premiojn, dum en Sudafriko ĝiaj verkoj estis malaklamitaj, kaj iuj eĉ estis cenzuritaj kaj konfiskitaj de la rasapartisma reĝimo.

Ŝi membris en ANK, la partio de Nelson Mandela kaj fervore aktivadis por homaj rajtoj kaj kontraŭ la sociaj maljustecoj de la tiama apartisma reĝimo.

En la jaro 1974 ŝi ricevis la Premion Booker kaj en 1991 ŝi estis honorata per la Premio Nobel de Literaturo por "kiu per sia grandioza eposa verkado - laŭ la vortoj de Alfred Nobel - treege utilis al la homaro".

Listo de verkoj 
 The Lying Days ("La mensogaj tagoj", 1953)
 A World of Strangers ("Mondo de nekonatuloj", 1958)
 Occasion for Loving ("Okazo por amado", 1963)
 Not for Publication ("Ne por eldono", 1965)
 The Late Burgeois World ("La forpasinta etburĝa mondo", 1966)
 The Conservationist ("La konservisto", 1974)
 Burger’s daughter ("La filino de Burger", 1979)
 July’s People ("La popolo de julio", 1981)
 Something Out There ("Io tie for", 1984)
 Lifetimes: under apartheid ("Vivodaŭroj: sub rasapartigo", 1986)
 A Sport of Nature (1987)
 My Son’s Story ("La rakonto de mia filo", 1990)
 None to Accompany Me ("Neniu por akompani min", 1994)
 Writing and Being ("Skribado kaj estado", 1995)
 The House Gun (1998)
 The Pickup'' (2001)

Referenco 

Sudafrikaj dramistoj
Sudafrikaj verkistoj
Kontraŭapartismaj aktivuloj
Nobel-premiitoj pri literaturo
Sudafrikaj ateistoj
Anglalingvaj verkistoj
Judaj verkistoj
Oficiroj de la Honora Legio
Verkistinoj
Nord-ĝermana mitologio

Nord-ĝermana mitologio estas mitaro de la landoj en Norda Germanio kaj Nordio, enloĝataj de la ĝermanoj.

En la nord-ĝermana mitologio ekzistas tri "klanoj" de gedioj – la azoj, la vanioj kaj la gigantoj. La distingo inter la azoj kaj la vanioj estas relativa, ĉar onidire la du establis pacon, interŝanĝis ostaĝojn, geedziĝis inter si kaj regis komune post plilongigita milito, en kiu fine venkis la azoj. Kelkaj gedioj apartenas al ambaŭ klanoj.

Alia koncepto de la nord-ĝermana mitologio estas Ragnarök ("sorto de la gedioj") – la batalo okazonta ĉe la finiĝo de la mondo. Ĝi estus supozeble okazanta inter la gedioj (la azoj, estrataj de Odino) kaj la malbonuloj (la fajrogigantoj, la gigantoj kaj diversaj monstroj, estrataj de Loki). Dum tiu ĉi batalo ne nur mortos kelkaj de la gedioj, gigantoj kaj monstroj, sed ankaŭ preskaŭ ĉio en la universo estos detruita.

Temoj de nord-ĝermana mitologio 
Sekvas nekompleta listo de personoj, objektoj, lokoj ks. de la ĝermana mitologio:

Azoj

Dioj 
 Baldr (Balduro)
 Bragi (Bragio)
 Hœnir (Heniro)
 Loki (Lokio)
 Óðinn (Odino)
 Þórr (Toro)
 Týr (Tiro)
 Váli

Diinoj 
 Frigg (Friga) - verŝajne sama kiel Saga
 Iðunn (Iduna)
 Sif (Sifa)
 Hel (Hela)
 Nanna

Vanioj 

 Freyr (Freja)
 Freja (Frejja)
 Gullveig (Gulvejgo)
 Njórðr (Njordo)

Nornoj 

 Urd (Urda)
 Verdandi (Verdandia)
 Skuld (Skulda) (ankaŭ valkirio)

Valkirioj 

 Skuld (ankaŭ norno)

Elfoj

Gigantoj 

 Ægir (Egiro)
 Hrungnir (Hrungniro)
 Hymir (Himiro)
 Mokkrkálfi (Mokrokalvo)
 Ran (Rano)
 Skaði (Skadio)
 Skrýmir (Skrimiro)
 Þjazi (Thjacio)
 Þrymr (Thrimo)
 Ýmir (Imiro)

Nanoj

Homoj 
 Ask (Asko)
 Embla (Emblo)
 Röskva (Reskvo)
 Sigurd (Sigurdo) - skandinavia varianto de germana Sigfrido
 Þjálfi (Thjalfio)

Kreaĵoj 
 Fenrisulfr (Fenriro)
 Gríðr
 Jörmungandr aŭ Miðgardsormr (Jormungandro aŭ Midgardsormro) (Mezbiena serpento)
 Sleipnir (Slejpniro)
 Surtr
 Svaðilfari (Svadilfario)

Lokoj 

 Álfheimr - la mondo de la elfoj
 Ásgarðr (Azbieno) - la mondo de la azoj
 Gandvik
 Jötunheim (Jotunhejmo) - la mondo de la gigantoj
 Miðgarðr (Mezbieno) - la mondo kiel ni konas ĝin
 Niflheimr - la mondo kie vivas hrimthursar kaj kie ankaŭ situas Helgardh
 Niðavellir - la mondo de la nanoj
 Múspellsheimr - la mondo de la fajrogigantoj
 Valholl (Valhalo) - la mondo de Odino kaj la hejmo de la valkirioj
 Vanaheimr (Vanihejmo) - la mondo de la vanioj
 Yggdrasill (Igdrasilo) - giganta arbo konektanta ĉiujn 9 mondojn de la nord-ĝermana kosmologio

Artefaktoj 
 Kruco de Gosforth
 Mímir (Mimiro)
 Mjöllnir (Mjolniro)

Ceteraj terminoj 
 Edda (Edo)

Vidu ankaŭ 
 Ĝermanaj diaĵoj
 Nordia religio
 Norena lingvo

Eksteraj ligiloj 
  Ĉu estas kongruaĵoj inter la nord-ĝermana kaj la helena-romia mitologioj ? ; el Espace cours de la lernejo Sacré-Coeur de Jette

 
 
Mitologio laŭ kulturoj
Nandir

NANDIR estas svisa filmkompanio, kiu produktas fikciajn kaj dokumentajn filmojn en la franca lingvo kaj en Esperanto. La nomo "NANDIR" estas anagramo de ties ĉefo, François Randin.

Videofilmoj produktitaj de NANDIR:

 UNIVERSALA KONGRESO EN TAMPEREO - Finnlando * 1995 * 40 min. (dokumenta filmo) 
 LA LAŬZANA POLICO prezentas sin * 1995 * 40 min.
 LA EGA KESTETO * 1995 * 30 min. (fikcia filmo polica 7-lingva).
En garaĝo, armila afero problemas al du mekanikistoj, unu francparolanto kaj la alia germanparolanto. Tiu filmo ricevis la 2-an premion de la UEA-a artfestivalo en Tempereo-Finnlando – 1995 
 SALUTON * TVRL – 13 elsendoj en 3 kasedoj - 1995 (12 kursoj 15-minutaj en la franca)
 LA VERDA STELULO * 1996 * 30 min. (fikcia filmo)
Ulo eluniverse alvenas surtere por konati homojn. Li uzas esperanton kiel komunik-lingvo. La loĝantoj montaraj ne estas vere bonvenigaj. Tiu filmo ricevis la 3-an premion de la UEA-a artfestivalo en Prago-Ĉeĥio - 1996.
 LA ALPOJ SVISAJ * 1997 * 30 min. (dokumenta filmo)
Tiu filmo ricevis la 1-an premion de la UEA-a artfestivalo en Adelajdo-Aŭstralio - 1997.
 LA MUZIKSKATOLOJ * 1998 * 30 min. (dokumenta filmo)- 200-jara historio
 UNIVERSALA KONGRESO EN MONTPELIERO - Francio * 1998 * 45 min. (dokumenta filmo)
 TRA LA TANZANIA LANDO per sia esperantistaro * 2000 * 40 min. (dokumenta filmo)
 UNIVERSALA KONGRESO EN GOTENBURGO - Svedio * 2003 * 60 min. (dokumenta filmo)
 Intervjuo de Andrej Korobejnikov, pianisto 17-jaraĝa * 2003 * 36 min. (dokumenta filmo)
 LEKANTO AL PEKINO * 2004 * 60 k. 96 min. (dokumenta filmo)
 Jojo kaj Bubu en la parko * 2007 * 10 min. (porinfana filmo)
 LA PATROLO DE LA GLACIEJOJ * 2008 * 30 min. (dokumenta filmo)
 Bildoj el la 93-a UK en Roterdamo * 2008 * 10 min. (dokumenta filmo)

Esperanto-filmoj
Novurba Urbodomo

Novurba Urbodomo () en Prago estis fondita en 1367. Ĉi tie, en la jaro 1419, la popolo de Prago elĵetis el la fenestroj la skabenojn (urbajn konsilantojn), kiuj rifuzis liberlasi la kontraŭleĝe arestitajn husanojn. Tiu ĉi incidento estis la senpera komenciĝo de la husanaj militoj. La turon oni alkonstruis en la jaro 1451. La origina gotika konstruaĵo estis stiligita renesance en 1520 kaj denove empire komence de la 19-a farcento. Restaŭrita en 1905.

Vidu ankaŭ 
Nova Urbodomo (Malnova Urbo)

Eksteraj ligiloj 

Gotikaj konstruaĵoj en Prago
Konstruaĵoj en Nova Urbo (Prago 2)
Urbodomoj en Prago
Naciaj kulturaj memorindaĵoj en Prago
Konstruaĵoj finitaj en 1390-1399
Aperis en 1398
Nacia teatro (Prago)

Nacia Teatro () estas eble la plej bela nov-renesanca konstruaĵo en Prago. Konstruita en la jaroj 1868 ĝis 1881 laŭ projekto de arkitekto Josef Zítek. Post la incendio (1881) restarigita kaj en la jaro 1883 solene remalfermita. Al la ekipo de la Nacia teatro kontribuis unu tuta generacio de belartistoj: Mikoláš Aleš, František Ženíšek, Josef Tulka, Vojtěch Hynais (pen-traĵo sur la kurteno), Václav Brožík, Julius Mařák, Bohuslav Schnirch (statuoj sur la atiko kaj la ĉevaltriopoj), Antonín Pavel Wagner, Josef Václav Myslbek (statuoj sur la flanka portalo rigardanta al la kajo). Post cent jaroj rekonstruita, larĝigita je unu moderna vitra konstruaĵo, kaj re-inaŭgurita en 1983. Familiare nomata "Ora Kapeleto" ().

Elektitaj membroj 
 Irma Reichová (operkantisto)

Esperanto 
En 2018 estis la premiero de la opero Sternenhoch (Ŝternenhoĥ) en Esperanto prezentita en la Nacia Teatro en Prago. Farita de Miroslav Malovec (en 2018), temas pri la unua opero en la historio, kies muziko estis komponita rekte laŭ libreto kies teksto en Esperanto.

Teatroj en Ĉeĥio
Ĉeĥa teatro
Naciaj teatroj
Konstruaĵoj en Nova Urbo (Prago)
Operejoj en Ĉeĥio
Naciaj kulturaj memorindaĵoj en Prago
Konstruaĵoj finitaj en 1881
Nacia Avenuo

La Nacia Avenuo () de la urbo Prago estiĝis en la jaro 1781 per ŝutplenigo de la urba fosaĵo, kiu estis apartiganta la Malnovan Urbon disde la Nova; ĝi estis kaj estas ĉiam unu el la plej trafikplenaj stratoj de Prago. Notindas la preĝejo de Sankta Ursula el 1702-1704, konstruita de arĥitekto M. A. Canevalle, kaj la la sampatronina monaĥinejo de Sankta Ursula el la jaroj 1874 kaj 1878. La baroka plastika grupo antaŭ la preĝejo estas verko de I. Platzer (1747). La domo "Kaňka" havas belan barokan fasadon el la jaro 1730; la arkadoj estas novaj. La fama palaco de Porghesoj de Portheim estas kla-sikisma (fino de la 18-a jarcento). Ĉi tie loĝis en la jaroj 1799 ĝis 1800 la rusa generalo A. V. Suvorov (busto kaj memor-tabulo). En la modernan historion ĝi enskribiĝis la 17-an de novembro 1989, kiam en Nacia Avenuo ĝuste antaŭ Nacia Teatro la polico batis studentojn, kio elvokis protestojn en la tuta lando kaj faligis la komunistan diktaturon.

Stratoj de Prago
Nova Urbo (Prago)
Nova kastela ŝtuparo

Nova kastela ŝtuparo () en Prago estis konstruita en la jaro 1674. Aliĝas al ĝi la malantaŭa alo de la Thun-Hohensteina-palaco, pli frue la renesanca palaco de la grafoj de Hradec, el la mezo de la 16-a jarcento; vidinda estas ĝia rustika ornamaĵo kaj la tipaj frontonoj. La koridoro kunliganta la palacon kun la Ŝtuparo estas frubaroka, el la jaro 1678, kiam la palacon alikonstruis Domenico Orsi. La kontraŭflanka domo estas renesancstila, el la 16-a jarcento.

Praga burgo
Konstruaĵoj en Malgranda Kvartalo (Prago)
Stratoj de Prago
Konstruaĵoj finitaj en 1670-1679
Aperis en 1674
Neruda-strato

Neruda-strato () estis foje la ĉefa strato al la Kastelo Hradčany kaj parto de la kronad-ceremonia vojo de la bohemaj reĝoj. Preskaŭ ĉiuj konstruaĵoj devenas el la epoko de alta baroko. La strato ricevis la nomon omage al ĉeĥa poeto kaj verkisto Jan Neruda, kiu vivis en tiea domo 'Ĉe la du sunoj' (U dvou slunců) ekde la jaro 1845. Menciindaj estas la jenaj domoj (irante de la Malgrandkvartala placo): la domo kun baroka ornamaĵo (1729); la domo kun domemblemo 'Ĉe la tri violonoj' (U tří houslí) el la 18-a jarcento, ilustranta, ke tie ĉi loĝis tri sinsekvaj familioj de violonkonstruistoj; la domo kun domemblemo de 'ora kaliko', rememoriganta la oraĵiston B. Schumann, kiu tie loĝis (1860). La domo portas restaĵojn de sgrafitoj sur la fasado el la jaro 1558. Vid-al-vide staras la iama 'Morzin-palaco', valora baroka konstruaĵo el la jaroj 1713-14, verko de J. Santini, ornamita sur la fasado per skulptaĵoj de F. M. Brokoff. La iama 'Thun-Hohenstein-palaco' estas origine renesancstila. Fine de la 17-a jarcento barokigita de D. Orsi, kaj en la jaroj 1710-1720 parte novkonstruita de J. Santini. La belaj skulptaĵoj devenas de M. Braun. Flanke de la palaco estas ŝtupoj kondukantaj al la Nova kastela ŝtuparo (konstruita en 1793). Apud la palaco staras 'la preĝejo de Sta Maria ĉe la Gaetanoj' (kostel Panny Marie u Kajetánů) el la jaroj 1691-1717, simpla barokstila konstruaĵo. Plue estas notindaj: 'la domo Ĉe la ora hufofero' (U zlaté podkovy), kie oni en la jaro 1749 malfermis la unuan malgrand-urban apotekon; 'la domo Ĉe la du sunoj' (U dvou slunců), kun barokaj frontonoj el la dua duono de la 17-a jarcento. Kontraŭflanke en niĉo staras bronza skulptaĵo "Eva" de fama moderna ĉeĥa skulptisto Jan Štursa. La strato finiĝas per domo kun baroka fasado el la unua duono de la 18-a jarcento.

Stratoj de Prago
Malgranda Kvartalo (Prago)
Nelly Sachs

La verkistino kaj tradukistino Nelly SACHS  (origine: Leonie SACHS), naskiĝis la  en Berlino. Ŝiaj novromantikaj poemoj estis ege popularaj dum la 1920-aj jaroj. Jardekon poste – la faŝismo disvastiĝis en Germanio – ŝia verkaro pli kaj pli dediĉis sin al la identeco de la juda popolo, al kiu la aŭtorino apartenis.

Persekutate de la nazioj, Nelly Sachs en 1940 fuĝis el Germanio al Svedio, helpe de la Nobel-premiita sveda verkistino Selma Lagerlöf. Ŝia verkaro ekde tiam ĉefe priskribis la sorton de la judoj sub la nazia teroro. En 1966 ŝi gajnis la Premion Nobel pri Literaturo, kune kun la israela verkisto Ŝ. J. Agnon. Je la 12-a de majo 1970 ŝi mortis en Stokholmo.

Famaj verkoj 
 Legenden und Erzählungen (1921)
 Dein Leib im Rauch durch die Luft (1944/45)
 In den Wohnungen des Todes (1947)
 Sternverdunkelung (1949)
 Flucht und Verwandlung (1959)
 Zeichen im Sand (1962)
 Glühende Rätsel (1964)
 Die Suchende (1966)

Germanaj poetoj
Nobel-premiitoj pri literaturo
Nova Mondo de Prago

Nova Mondo (Nový svět) estas kvartalo de la urboparto Hradčany de Prago. Ĝi ĉiam estis kvartalo de la malriĉularo. La intereson vekas pli multe ĝia entuta karaktero ol la artisma valoro de la unuopaj domoj. En unu el la domoj loĝis en la tempo ĉirkaŭ la jaro 1600 la fama astronomo de Rudolfo la 2-a, Tycho Brahe. Belan stukan ornamon posedas la domo Ĉe la ora piro (U zlaté hrušky), barokstila el la unua duono de la 18-a jarcento. En la domo Ĉe la ora plugilo (U zlatého pluhu) naskiĝis en la jaro 1859 la fama genia violonisto František Ondříček.

Kvartaloj de Prago
Stratoj de Prago
Hradčany (Prago)
Naŭatla lingvo

La naŭatla lingvo aŭ navatla lingvo (propralingve nāhuatlahtōlli, māsēwallahtōlli, aŭ mēxihcatlahtōlli kaj hispanlingve náhuatl aŭ mexicano) estas Azteka lingvo de la jut-azteka familio, parolata precipe en centra Meksiko, specife en la federacieroj Puebla, Veracruz, Hidalgo kaj Guerrero. Laŭ Ethnologue, estis 1 376 898 parolantoj en 1980. Ĝi estas la plej parolata indiana lingvo en Meksiko. La naŭatla havas plurajn dialektojn.

La jam ne parolata klasika naŭatla estis la lingvo de la aztekoj kaj pli precize de la naŭatloj. La azteka skribosistemo ne spegulis la parolan lingvon kiel alfabetoj. Post la hispana konkero, parto el la naŭatla lingva tradicio estis kompilita en libroj per latina alfabeto. Hodiaŭ restas ŝtonaj skribaĵoj, kiuj ne facile legeblas. La Katolika eklezio predikis per naŭatlo al indianoj eĉ en landoj, kie ĝi ne estis parolata antaŭ kristanigo.

Preskaŭ ĉiu parolanto lernas la naŭatlan hejme kaj scias la hispanan. Ĝenerale, parolantoj estas malriĉaj kaj ne ricevas norman edukadon. Tamen, danke al pliiĝanta aprezo por indianaj lingvoj kaj kulturoj, iu ajn nun povas studi la naŭatlan ĉe pluraj lernejoj en Meksiko.

Ortografio 
Estas pluraj literumadoj por la naŭatla. La plej ofte uzata literumado estas prenita de la hispana. En tiu ĉi literumado, la litero h signas glotan plozivon, ll estas duobla /l/ (anstataŭ /j/), x estas prononcata [ŝ] anstataŭ [h]. Do, la vorto nāhuatlahtōlli elparoliĝas [naːwatɬaʔˈtoːlli], pli malpli naa.va.tla'.tool.li. Malpli konfuza literumado ekzistas, sed malofte uziĝas pro ĝiaj neaskiaj literoj, ekz. š.

Pli ĝusta traduko por la nomo de ĉi tiu lingvo estus "nava lingvo". Laŭ la radiko de la nomo estas nauh- en "nahuatlahtolli".

Naŭatlaj vortoj 
Multaj naŭatlaj vortoj eniris la hispanan lingvon, kiaj cacahuate ([kakaŭate], "arakido") kaj tecolote ([tekolote], "strigo"). Eĉ Esperanto havas plurajn naŭatlajn vortojn. Jen iom da ili:

 avokado < āhuacatl
 ĉokolado < chocolātl
 kojoto < coyōtl
 Meksiko < mēxihco
 oceloto < ōcēlōtl
 tomato < xītomatl

Multaj meksikaj loknomoj estas origine aztekaj: Cuernavaca, Xochimilco, Popocatépetl.

Naŭatlaj frazoj

Vidu ankaŭ 
Klasika naŭatla lingvo

Lingvistiko

Listo de lingvoj

Lingvoj de Honduro

Eksteraj ligiloj 
(hispana) Retejo pri la naŭatla

Retejo de la grafikistino Isela Xospa

Referencoj 

 
Lingvoj laŭ alfabeto
Navasa Insulo

Temas pri insulo en Karibo, kiu estas pridisputata de du landoj, nome kiel dependa teritorio de Usono en Kariba Maro aŭ kiel insulo de la plej proksima lando, nome Haitio. Ĝi troviĝas inter la insuloj de Jamajko kaj Hispanjolo en la Venta Markolo.

 Nacia nomo: Navassa Island.
 Areo: 5 km².

 
Antiloj
Insuloj en Haitio
Insuloj en Usono
Nynorsk

Nynorsk  / [ninoŝk] ("novnorvega") estas interdialekta normlingvo konstruita de Ivar Aasen surbaze de konservemaj norvegaj dialektoj kaj finkreita en 1850. Kvankam la lingvo estis kreita nur antaŭ ĉ. 150 jaroj, ĝin uzas sole kelkaj centmiloj da norvegoj, kvankam estas multe pli da homoj kiuj sentas sin ankaŭ forte ligitaj al ĝi.

Ĝi intertempe estas la dua plej vaste uzata maniero por skribi la norvegan lingvon, post bokmål. La novnorvega apartenas al okcidentskandinavaj lingvoj same kiel la islanda kaj la feroa. Ĝi

La ĉefa principo, kiun Aasen sekvis kreante la novnorvegan, estis etimologia kaj morfologia konsekvenco. Alia grava trajto de nynorsk estas purismo. Aasen celis anstataŭigi kiel eble plej multajn pruntovortojn el la dana kaj la germana kaj internaciajn vortojn per originaj norvegaj vortoj, uzante la riĉecon de la norvegaj dialektoj. Dum multaj reformoj nynorsk tamen pruntoprenis amason de fremdaj vortoj, sed plu evitindas la t.n. anbehe(i)telse-vortoj, t.e. vortoj kun germandevenaj afiksoj kiel an-, be-, ge-, er-, -he(i)t kaj -else. Por nynorsk estas ankaŭ tipe, ke ĝi evitas oficialstilan lingvaĵon: por la norvega tio estas longaj frazoj, verbaj substantivigoj, pasivo, genitivo k.s.

Aasen preferis kamparajn dialektojn (kiel pli proksimajn al la malnovnorvega kaj tial pli norvegajn laŭ li) al urbaj dialektoj, kiuj suferis fortan influon de la dana. Tial lia lingvo komence nomiĝis landsmål, t.e. "kampara lingvo" (sed ankaŭ "lingvo de la lando"). En 1929 ĝi oficiale ricevis la nomon nynorsk. Sed la vorto landsmål estas uzata ĝis nun por indiki la novnorvegan uzatan ĝis la komenco de la 20-a jarcento, ĉar ĝi havas rimarkeblajn diferencojn de la moderna nynorsk, multe ŝanĝita de la ŝtato dum provoj unuigi nynorsk kaj bokmål. Ekzistas ankaŭ homoj, kiuj provas daŭrigi la tradicion de landsmål kaj skribi simile al ĝi niatempe; ilia formo de nynorsk nomiĝas ofte høgnorsk ("altnorvega").

Ekde 1885 nynorsk havas statuson de ŝtata lingvo same kiel bokmål. 11,9% de la norvega popolo loĝas en komunumoj kiuj elektis uzi nynorsk kiel la preferatan skriblingvon por siaj oficialaj dokumentoj.

La respondeca organizo por kaj nynorsk kaj bokmål estas Språkrådet ("La Lingvokonsilio").

Vidu ankaŭ 
 Bokmål
 Noregs Mållag
 Normlingvo
 Norvega lingvo
 Ottar Grepstad
 Slepp nynorsken til!

Eksteraj ligiloj 

 
 
 Kanto Signe Llita estas kantata en la novnorvega ("nynorsk")

Norvega lingvo
Ensociiĝintaj konstruitaj lingvoj
Lingvoj laŭ alfabeto
Lingvoj de Norvegio
Kontrolata devennomo

En Francujo, Kontrolata devennomo (, AOC) estas kvalifiko-sistemo pri agrikulturaj produktaĵoj; interalie vino, fromaĝo kaj butero. La kvalifiko temas pri iliaj produkto-procezoj kaj kvalitoj de produktaĵoj.

En la EU-leĝaro, AOC nomiĝas AOP por Appellation d'Origine Protégée, kiun oni povas traduki per Atesto de Origino Protektata aŭ "Protektata nomo de origino".

Franca leĝo malpermesas vendadon de ne-kvalifikitajn produktaĵojn per AOC.
La sistemon regas, Institut National des Appellations d'Origine (INAO).

Ĉiuj produktaĵoj kvalifikitaj de AOC portas AOC-etikedon. Oni ne povas uzi nomon saman al AOC por aliaj produktaĵoj. Se AOC-produktaĵo portas nomon de loknomo, la etikedo portas poŝtkodon.

Reguloj de AOC por ĝeneralaj produktaĵoj 
Per tiu pruvo de deveno, la produktistoj pliprestiĝigas la varon. Krom la landa kondiĉo, originnoma produktado devas sekvi regulojn pri ingrediencoj, labormanieroj, etikedoj kaj kvantoj.

Historio 
En 15-a jarcento, la franca parlamento dekretis regulon pri rokforto. Ĝi estas la originala koncepto de AOC.
En 1905, oni faris "leĝon pri kontraŭbatali falsadon de materialo". En 1919 oni faris "leĝon pri protekto de origino".
Je 30-a de julio, oni establigis INAO-on sub Ministerio pri Agrikulturo, kiu regas nomon de AOC. En post du jaroj la establo, Barono Pierre Le Roy akiris Cotes du Rhone kiel AOC.

Areo de AOC-produktejo tre varias. Iuj AOC havas grandan regionon kun klimato-kondiĉo aŭ grundo-kondiĉo dum aliaj havas etan areon. Ekzemple, Cotes du Rhone havas 40,000 hektarojn de vinberejo, aliflanke Château Grillet havas nur 4 hektarojn.

AOC por vinoj 
AOC-vinoj portas etikedon kun indiko "Appellation Contrôlée" aŭ "Appellation d'origine (produktejo) Contrôlée". La "produktejo" portas nomon de loknomoj; ekz. Ĉampano. Etikedoj de Burgonjaj vinoj portas ankaŭ nomon de vinberejo; ekz, Romanée-Conti. Fama estas la Bordoza vino.

Aro da reguloj por AOC 
 Produktejo: vino devas esti produktata el vinoj de tia produktejo.
 Vinraso
 Plejmalalta procentoj de alkoholo
 Plejmulta rikoltokvanto
 Kultivo
 Pritondo
 Vinofaro
 Maturo
 Drinktesto.

Sistemoj de geografia identigo 
 Eŭropa Unio: Protektita nomigo de origino
 Protektita Geografia Indiko
 Francio: Appellation d'Origine; oni distingas inter AOP (appellation d'origine protégée) kaj AOC (appellation d'origine contrôlée)
 Hispanio: Denominación de Origen
 Italio: Denominazione di Origine; oni distingas inter DOP ("protektita nomo de origino"), DOC ("kontrolita nomo de origino") kaj DOCG ("kontrolata kaj garantiita nomo de origino"),
 Portugalio: Denominação de Origem Controlada.

Vidu ankaŭ 

 Listo de AOC-vinoj
 Listo de AOC-laktaĵoj

 
Eŭropunia juro
NASCAR

National Association for Stock Car Auto Racing (Nacia Asocio por Varaŭta Kurado) estas Usona ligo por kurado de "var-aŭtoj," tio estas, aŭtoj kiuj similas fabrikitaj aŭtoj kiuj aĉeteblas je publiko, kaj arkitektitaj por nesporta uzado. Kvankam tio estas la baza ideo, post multa evoluado, praktike tiuj ĉi aŭtoj estas specife kreitaj por konkursoj, tamen havas similajn aspektojn je la strataŭtoj.

NASCAR kuradas sur tri specoj de kurejoj:

 Superkurejo, la plej uzata formo, estas ovalforma kurejo kiu longas unu mejlon (1,6 km) aŭ pli;
 Mallonga kurejo, ovalforma kurejo kiu longas malpli ol unu mejlo (1,6 km) Estas uzataj nur tri: Martinsville, Richmond, kaj Bristol;
 Strata kurejo, kiu ne estas ovalforma. Nur du estas uzataj: Sears Point apud Sanfrancisko kaj Watkins Glen en Novjorkio. Nur tian ĉi kurejon uzas Formulo Unu.

La plej supra tavolo de NASCAR estas la serio de la Nextel-Pokalo, nomata pro sia patrono, poŝtelefona servo Nextel. Ĉiu ŝoforo gajnas poentojn depende de la rango je la fino de ĉiu kurado, ricevanta kromajn poentojn pro esti en la unua rango je la fino de iu ĉirkaŭiro. La sezono daŭras 36 kuradojn, de mezo de februaro ĝis la mezo de novembro.

La kvin plej notindaj kuradoj ĉiujare estas tiuj kuradoj nomataj la "juveloj de la krono," kaj konsistas el:

 Daytona 500 (ĉ. 800 km) - plej granda - la unua kaj plej anticipata kurado ĉiujare. Okazas mezfebruare en Daytona, Florido.
 Coca-Cola 600 (ĉ. 960 km) - plej longa - la maratona kurado, okazas la saman tagon de la Indianapolis 500, malfrumaje. Malmultaj ŝoforoj kuradas ĉe ambaŭ eventoj. (Antaŭe nomata World 600).
 Brickyard 400 (ĉ. 640 km) - plej riĉa - Mezsomera kurado ĉe motorsporta mekao, Indianapolis Motor Speedway en Indianapolis, Indianao.
 Southern 500 (ĉ. 800 km) - plej aĝa - Kurado havanta tre grandan tradicion, kaj omaĝas la radikojn de NASCAR en la sudaj usonaj ŝtatoj. La unuan dimanĉon en septembro. Okazas ĉe la Darlington Raceway, kiu longas 2198 metrojn, en Darlington, Sud-Karolino.
 EA Sports 500 (ĉ. 800 km) - plej rapida - Ĉe la alabama kurejo Talladega fruoktobre. (Antaŭe nomata Winston Select 500)

Bildoj

Vidu ankaŭ 
 1955 Southern 500
 Aŭtosporto
 Goodyear Tire and Rubber Company

Eksteraj ligiloj 

 Retejo

Norda Karolino
Aperis en 1948
Aŭtosporto
Sporto en Usono
Sporto en 1948
Nordo

Nordo estas la mala direkto de sudo, kaj orte al la oriento kaj okcidento, la parto de la terglobo, kiu situas en la direkto de la Norda Poluso kaj la Polusa stelo.

En okcidenta kulturo, la nordo estas konsiderata kiel la ĉefa direkto kaj estas uzata por difini la aliajn direktojn. La nordo estas en azimuto 0 gradoj.

La geografia difino de nordo (kontraste al sudo) baziĝas sur la difino de oriento (eosto):
Oriento sur iu astro estas la direkto, al kiu turniĝas la astro.
Nordo estas la direkto je 90° maldekstre de oriento.
Por difini nordon do necesas unue distingi inter dekstro kaj maldekstro.

La astronomia difino de nordo baziĝas sur la nordo de Tero.

Estas tri ĉefaj nordaj tipoj:

 La reala nordo - estas rekta daŭrigo de ajna punkto sur la terglobo paralele al la rotacia akso de la Tero ĉe la Norda Poluso.
 La arkta magnetpoluso - estas la direkto, en kiu indikas la kompaso. Tiu ĉi nordo ne estas la sama kiel la reala nordo kaj devias de ĝi je kelkaj gradoj (depende de la loko sur la Tero).
 Reta nordo - La tria nordo rilatas al maplegado. La reto de koordinatoj en mapoj estas esence vicigo de sekcio de la terglobo, kaj la nordo de reto indikas la direkton de longitudo. ĉar la mapo estas sufraca rektigita projekcio de sfera peco de la terglobo, estas devio inter la nordo de la reto kaj la aliaj nordaj tipoj, ankaŭ je kelkaj gradoj.

Vidu ankaŭ 
 Norda duonsfero
 norda poluso
 Nordio
 Arkto
 Arkta cirklo
 Norda Brilo
 Kompasdirektoj
 Norda Stelo

Orientiĝo
Astronomio
Geografio

da:Kompasretning#Nord
Nordiismo

Nordiismo estas movado kiu ekde la romantismo ekzistis en la Nordiaj landoj. La nordiistoj (aŭ skandinaviistoj - vorto uzata preskaŭ sinonime) 

La nordiismo ekkreskis dum la 19-a jarcento, precipe post la konstituciiĝo de Norvegio en 1814. Grava ekiginto estis dano N. F. S. Grundtvig. Inter politikaj institucioj kiu bone linas liniigas kun la ideoj de la nordiismo oni trovas la Nordia Konsilantaro kaj la Nordia senpasporteco. , kaj kiam Finnlando en 2001 anstataŭigis siajn markojn per Eŭroj, ankaŭ tiu pri komun-Nordia valuto.

En ĉiuj nordiaj landoj (kaj ankaŭ en kelkaj aliaj lokoj) ekzistas organizoj kiu nomas la Societon Nordion (svede Föreningen Norden kaj simila en la aliaj lingvoj; rekta traduko), kiuj laboras por kreskota kaj profundigota kunlaboro en Nordio. La societoj kunlaboras en la Asocio de la Societoj Nordio (svede Föreningen Nordens Förbund, kaj simila; rekta traduko).

Vidu ankaŭ 
 Nordia Flago
 Nordia Asocio
 Nordia Konsilantaro

Aliaj samtipaj ideoj:
 Grandfinnlando
 Tutafrikanismo
 Tutgermanismo
 Tutslavismo

Eksteraj ligiloj 

 La retpago de la Asocio de la Societoj Nordio

Ismoj
Literaturo laŭ skoloj