Kotor

Kotor je primorski grad u opštini Kotor na obali Bokokotorskog zaliva u Crnoj Gori. Urbana cjelina u okviru bedema ima oko 1 333 stanovnika, a opština Kotor 23 000 stanovnika (2003).

Stara mediteranska kotorska luka, okružena impresivnim gradskim zidinama, je vrlo dobro sačuvana i pod zaštitom je UNESKO-a, kao svetska kulturna baština. Između 1420-1797 Kotor je sa okolinom pripadao Veneciji pa je venecijanski uticaj ostavio trag na gradskoj arhitekturi. Kotorski zaliv (Boka Kotorska) jedan je od najdubljih i najdužih zaliva na Jadranskom moru pa se često naziva najjužnijim fjordom Evrope. Litice Orjena i Lovćena koje natkriljuju grad predstavljaju jedan od najveličanstevnijih predela na Mediteranu.

Poslednjih godina sve je veći broj turista koje privlače kako prirodna lepota Boke Kotorske tako i sam stari kotorski grad.

Istorija 

Kotor je prvi put bio naseljen u vrijeme antičkog Rima, kada je bio poznat kao Acruvium i bio deo rimske provincije Dalmacije. Ascrivium ili Ascruvium prvi put se pominje 168. pne..

Kotor je bio utvrđen još od ranog srednjeg veka, kada je imperator Justinijan I sazidao tvrđavu Ascrivium 535, posle proterivanja Gota, a drugi grad je verovatno sazidao Konstantin Porfirogenit u 10. veku na visijama iznad grada. Grad su 840. poharali Saraceni.

Današnje ime, Kotora potiče iz  9. stoljeća.
Podatak je preuzet iz  djela Baltazara Splićanina, neosporno kasnog pisca, koji, u vezi sa zbivanjima u 9. stoljeću spominje Bosansko kraljevstvo i porijeklo imena današnjeg grada Kotor u Boki Kotorskoj, koji je kao i Risan, tada bio u graničnom području jugoistočnog dijela Kraljevine Bosne
  
Prema oba izvora, prilikom imenovanja budućeg grada Kotor, u to vrijeme su  Ugri često upadali u Bosansku Kraljevinu i da su više puta opustošili  teritoriju bosanskog grada Kotora, koji je  u 2.  knjizi  svoje Geografije Gerard Rudniger označio kao Vesekatro, u blizini Banje Luke. Plemići iz bosanskog Kotora, po imenu Nedor, Miroslav i Vuksan, uz još neke druge, saznavši da se zida novi grad na moru, krenuše sa svom svojom imovinom velike vrijednost u zlatu i srebru prema poznatoj lokaciji , budući da je Bosansko Kraljevstvo bilo bogato rudama plemenitih metala. Kada su, prema navodima Mihajla Solinjanina (u opisu Dalmacije),  stigli  u Risan, razglasili su svoju  namjeru da tu podignu tvrđavu u kojoj će biti  sigurni. Kad su to doznali građani tadašnjeg naselja Askrivija, pozvali su da planirani trošak koji su ulože u izgradnju već započetog grada, "te da združeni žive kao pravi prijatelji i građani". 

Godine 1002. opljačkali su ga sloveni, a kasnije ga je makedonski car Samuilo predao Srbiji, ali je grad, pod zaštitom Srbije, a u savezu s Dubrovnikom, sačuvao nedirnutim svoje republikanske institucije, i svoje pravo da zaključuje ugovore i učestvuje u ratu. U to vreme on je već bio episkopsko sedište a u 13. veku su ustanovljeni dominikanski i franjevački manastiri da spreče širenje bogumilstva

U 14. vijeku trgovina grada Cattaro, kako je tada zvan, konkurisala je dubrovačkoj i izazivala zavist Venecije. Treba spomenuti da je grad Kotor imao statut iz 1301. godine, kojim se dokazuje da je uvijek imao status grada. Za vrijeme dinastije Nemanjića, Kotor je uživao veliku autonomiju i povlastice. Pad Srbije 1389. ostavio je grad bez zaštite, i pošto je naizmjenice padao u ruke Mlečana i Mađara, konačno je 1420. došao pod mletačku vlast.

Kotor su opsađivali i Turci 1538. i 1657, posjećivala ga kuga 1572, a gotovo je uništen u zemljotresima 1563 i 1667. Po Sporazumu iz Kampo Fromija iz 1797. prešao je u ruke Austrije; ali je 1805, po sporazumu iz Presburga, dodeljen Italiji, da bi konačno postao dio francuskog carstva 1810.

Godine 1814, grad je vraćen Austriji posle Bečkog kongresa. Pokušaj prisilnog regrutovanja stanovništva, napušten 1869, ali uspešan 1881, izazvao je dve kratkotrajne pobune među Krivošijama na zapadnoj strani planine Orjena, za koje vrijeme je Kotor bio sjedište austrijskog štaba.

U Prvom svetskom ratu Kotor je bio poprište žestokih borbi između Crne Gore i Austro-Ugarske. Posle 1918. Kotor je postao deo Jugoslavije, a posle 1945. deo tadašnje Socijalističke Republike Crne Gore u okviru socijalističke Jugoslavije.

Do početka 20. veka Hrvati su u Kotoru (starom gradu) i drugim pojedinim mestima Boke Kotorske činili većinu, dok su u Boki inače većinu činili Srbi. U proteklom veku procenat Hrvata je u ovom području naglo opadao, tako da danas većinu stanovništva čine Crnogorci i Srbi.

15. april 1979. godine, Kotor je doživio užasan zemljotres, i ostali gradovi Crne Gore i cijele Jadranske Obale su pretrpjeli znatna oštećenja. Rekonstrukcija je trajala 10 godina pa i više za određena važna zdanja: Katedrala Svetog Trifuna, Crkva Svetog Luke, Kneževa palata itd.

Naseljena mjesta 
Bigova, Bratešići, Bunovići, Čavori, Dobrota, Donji Morinj, Donji Orahovac, Donji Stoliv, Dragalj, Dražin Vrt, Dub, Glavati, Glavatičići, Gornji Morinj, Gornji Orahovac, Gornji Stoliv, Gornji Škaljari, Gorovići, Han, Kavač, Knežlaz, Kolužunj, Kovači, Kostanjica, Kotor, Krimovica, Kubasi, Lastva Grbaljska, Ledenice, Lipci, Lješevići, Mali Zalazi, Malov Do, Mirac, Muo, Nalježići, Pelinovo, Perast, Pištet, Pobrđe, Prijeradi, Prčanj, Radanovići, Risan, Strp, Sutvara, Šišići, Škaljari, Špiljari, Trešnjica, Ukropci, Unijerina, Veliki Zalazi, Višnjeva, Vranovići, Zagora, Zvečava.

Kultura 
U srednjem veku u Kotoru su stvarali grčki slikari, medju kojima Nikola i Manojlo na početku XIV. vijeka. U XIII i XIV vijeku Kotor ima svoju apoteku i ljekare, zlatare, kovače oružja i kovačnicu novca, biblioteku, klasično obrazovanje, teologe, komunalno uređenje grada i Statut, notarske knjige... Pre više od pet vekova u Kotoru je živio poznati dućandžija Marin Druško. Vredi pomenuti i poznatog trgovca i kotorskog kapetana Marka Grgurovića.
Kada je u pitanju kotorska renesansa književnost valja pomenuti Đorđa Bizantija, koji već 1532. u Veneciji štampa stihove na italijanskom i latinskom. Ipak, najpolodonosniji renesansni poeta je Kotoranin Ludovik Paskvalić (1500 - 1551). Uz prethodnu dvojicu, XVI vek u Kotoru obilježio je i pjesnik Ivan Bona Borilis.

I teološki pisci su dali veliki kultorolški doprinos Kotoru. Jedan od najznačajnijih je Luka Bizanti, koji je 4. decenije upravljao kotorskom crkvom.

Obrazovanje 
U Kotoru se nalazi Institut za biologiju mora Univerziteta Crne Gore. Takođe u Kotoru postoje Pomorski fakultet kao i Fakultet za turizam i hotelijerstvo Univerziteta Crne Gore. Kotor ima studetski dom u Dobroti "Spasić-Masera".

U srednjoškolski centar koji se nalazi u Dobroti spadaju Gimnazija, Srednja medicinska škola, Srednja ekonomska škola kao i Nautička i Brodomašinska škola.

Opština Kotor suočena sa krahom opštinskog budžeta za 2011/12. nije raspisala konkurs za stipendiranje talentovanih studenata, dok stipendiranje talentovanih učenika i nije predviđeno opštinskim budžetom. Tokom godine 2010/11. dodjeljeno je samo 20 stipendija, i za tu svrhu je izdvojeno 20.000 eura, dok se, primjera radi, za kancelarijski materijal potreban Opštini godišnje izdvaja 25.000 eura.

Sport 
 Vaterpolo Klub Primorac Kotor, osvajač Kupa evropskih prvaka 2009. godine.
 Vaterpolo Akademija Cattaro
 Fudbalski klub Bokelj

Istaknute ličnosti 
 admiral Matija Zmajević
 Risto Milić, srpski pjesnik
 Jelisaveta Popović, srpska kompozitorka
 Svetozar Marović, bivši predsjednik državne zajednice Srbije i Crne Gore
 Veljko Uskoković, vaterpolista
 Nikola Janović, vaterpolista
 Boris Zloković, vaterpolista
 Ranko Perović, vaterpolo trener
 Krsto Mazarović, carski letač, prvi aeronautičar u Hrvata i u Južnih Slavena; 1789. godine izveo je u Zagrebu demonstraciju leta balonom u Zagrebu  
 Ivan Visin (Ivo Vizin), pomorac i istraživač
 Saša Balić, crnogorski fudbaler
 Marinko Madžgalj, pjevač grupe Flamingosi i glumac
 Mirko Vičević, vaterpolista i vaterpolo trener
 Vaso L. Ćuković, dobrotvor
 Stevan Koprivica, dramski pisac i scenarista
 Andrija Maurović, hrvatski likovni umjetnik
 Andrija Popović,vaterpolista i političar

Reference

Vanjske veze 

 Kotor historical and tourist information with a lot of pictures 
 UNESCO: Natural and Culturo-Historical Region of Kotor
 Fondacija za kulturu i tradiciju Boke "Projekat Rastko-Boka" Herceg-Novi 
 Vijesti Fondacije "Rastko-Boka" 
 KotorArt Festival 
 Radio Kotor
 Kotor.biz - turistički informator
 Kotor kultura 

 
Gradovi u Crnoj Gori
Opština Kotor
Boka kotorska
Svjetska baština u Crnoj Gori