Anasedoj

La familio de la Anasedoj  grupigas anasojn, cignojn, kaj anserojn. Anasedoj estas membranpiedaj akvobirdoj, disvastiĝintaj tra la tuta mondo, ĉar loĝas en ĉiuj kontinentoj escepte Antarkto kaj en plej parto de la insuloj kaj insularoj de la mondo. Tiuj estas birdoj kiuj estas adaptitaj tra evoluo al naĝado, flosante sur akva surfaco, kaj en kelkaj kazoj al plonĝado en almenaŭ neprofundaj akvejoj, krom cignoj. (La Piga ansero jam ne plu estas konsiderata parto de la Anasedoj, sed ĝi estas lokigita en sia propra familio Anseranasedoj.)

La plej grava el la anasedaj trajtoj estas la beko, plateca kun mola ŝelo kaj ronda ekstremo. Sur la rando de tiu beko, vicoj de premaj lamenetoj utilas por filtri akvon.

Anasedoj nestas ĝenerale sur grundo, sed kelkaj nestas en arboj aŭ en subfosaĵoj.

Oni distingas 146 speciojn en kvar subfamilioj kaj 40 genroj. Ili estas ĝenerale herbovoruloj, kaj estas monogamaj reproduktuloj. Nombraj specioj entreprenas jarajn migradojn. Kelkaj specioj estis hejmigitaj por brutobredado, kaj multaj aliaj estas ĉasataj por manĝo aŭ distro. Kvin specioj iĝis formortintaj ekde 1600, kaj multaj aliaj estas minacataj per formorto.

Priskribo kaj ekologio 
La anasoj, anseroj kaj cignoj estas malgrandaj al grandaj birdoj kiu havas ĝeneralan korpodezajnon larĝa kaj longeca. Plonĝaj specioj varias el tio ĉar estas pli rondoformaj. Nuntempaj specioj gamas laŭ grando el la Azia nananaso, tiom malgranda kiom ĝis 26.5 cm kaj 164 g al la Trumpeta cigno, tiom malgranda kiom ĝis 183 cm kaj 17.2 kg. La flugiloj estas mallongaj kaj pintecaj, kaj eltenataj de fortaj flugilaj muskoloj kiuj kaŭzas rapidajn flugilfrapojn ĉe la birdoflugo. Ili tipe havas longajn kolojn, kvankam tio varias laŭ grado inter specioj. La kruroj estas mallongaj, fortaj, ĉe la malantaŭo de la korpo (plie ĉe la plej akvaj specioj), kaj havas ledecan tuŝosenton kun skvameca teksturo. Kombine kun la korpoformo tio povas fari kelkajn speciojn mallertaj kaj malgraciaj surtere, sed ili estas pli fortaj piedirantoj ol aliaj maraj kaj akvaj birdoj kiaj la greboj aŭ la petreloj. Ili havas retecajn (membranecajn) piedojn. La bekoj estas el milda keratino kun fajna kaj sensiva tavolo de haŭto pinte (kio havas ledecan senton kiam oni tuŝas ĝin). Ĉe plej specioj, la formo de la beko tendencas esti pli ebeneca je pli granda aŭ malgranda etendo. Tiu enhavas segilecajn lamenetojn kiuj estas ege necesaj kaj markataj ĉe la filtromanĝaj specioj.

Ties plumoj estas taŭgaj por eviti akvon danke al specialaj oleoj. Multaj el la anasoj montras kazojn de seksa dimorfismo, kaj la maskloj estas pli brilkoloraj ol la inoj (kvankam la situacio estas inversa ĉe specioj kiaj la Varia tadorno). La cignoj, anseroj kaj fajfanasoj ne havas seksan dimorfan plumaron. Anasedoj estas voĉemaj birdoj, kiuj elsendas gamon de kvakoj, gakadoj, krioj kaj trumpetaj sonoj, depende el la specio; la ino plej ofte havas pli profundan voĉon ol la masklo.

Anasedoj estas ĝenerale herbovoraj kiam plenkreskuloj, kaj manĝas variajn akvoplantojn, kvankam kelkaj specioj manĝas ankaŭ fiŝojn, moluskojn aŭ akvajn artropodojn. Unu grupo, la merĝoj, estas ĉefe fiŝomanĝantaj, kaj havas segilecan bekon por helpi kapti fiŝon. Ĉe nombraj specioj, la junuloj inkludas altan proporcion de senvertebruloj en sia dieto, sed iĝas pure herbovoruloj kial plenkreskuloj.

Reproduktado 
La anasedoj estas ĝenerale sezonaj kaj monogamaj reproduktuloj. La nivelo de monogamio varias ene de la familio, multaj el la plej malgrandaj anasoj pluhavas la ligon nur por ununura sezono kaj trovas novan partneron la venontan jaron, dum la plej grandaj cignoj, anseroj kaj kelkaj el la plej teritoriemaj anasoj pluhavas la parligon dum nombraj jaroj.

Anasedoj estas rimarkindaj ĉar estas unu el malmultaj familioj de birdoj kiuj posedas penison; plej specioj estas adaptataj al kopulacio nur surakve. Ili konstruas simplajn nestojn el iu ajn materialon proksime disponebla, ofte kovrante ilin per tavolo el lanugo plukita el la patrina brusto. Ĉe plej specioj, nur la ino kovas la ovojn. La junuloj estas frumaturaj, kaj kapablas manĝi per si mem post la eloviĝo. Unu mutacia specio, nome la Nigrakapa anaso, estas necese nestoparazita, kaj demetas siajn ovojn en la nestoj de mevoj kaj fulikoj. Dum tiu specio neniam zorgas siajn proprajn idojn, nombro el aliaj anasoj eventuale demetas siajn ovojn en la nestoj de samspecianoj krom ke ili zorgas siajn proprajn idarojn.

Genroj laŭ subfamilioj 
 Subfamilio: Dendrocignenoj (Unu tuttropika genro, de distingaj longkruraj anserecaj birdoj)
 Dendrocygna, Arbocignoj aŭ Arbanasoj (9 vivantaj specioj)
 Subfamilio: Talasornenoj (unu genro en Afriko, plej proksime rilata al la subfamilio Dendrocignenoj, kvankam montrante ankaŭ konverĝajn similecojn kun la subfamilio de Oksiurenoj)
 Thalassornis, Blankanuka anaso

 Subfamilio: Anserenoj, cignoj kaj anseroj (3 al 7 nunaj genroj kun 25–30 vivantaj specioj, ĉefe de malvarmaj al moderklimataj teroj de la Norda Hemisfero sed ankaŭ kelkaj specioj de la Suda Hemisfero, kun la cignoj en unu genro [du genroj en kelkaj traktadoj], kaj la anseroj en tri genroj [du genroj en kelkaj traktadoj]. Kelkaj aliaj specioj estas foje lokitaj ĉi tie, sed ŝajnas iome pli distingaj [vidu sube])
 Cygnus, veraj cignoj (7 specioj, 4 foje separataj en Olor)
 Anser, Grizaj anseroj (7 specioj)
 Chen, Blankaj anseroj (3 specioj, foje inkludataj en Anser)
 Branta, Nigraj anseroj (8 vivantaj specioj)
 Subfamilio: Stiktonetenoj (Unu genro en Aŭstralio, iam inkludata en la Oksiurenoj, sed kun anatomio sugestanta distingan antikvan stirpon eble plej proksiman al la Anserenoj, ĉefe al la Cindrogriza ansero)
 Stictonetta, Lentuganaso
 Subfamilio: Plektropterenoj (Unu genro en Afriko, iam inkludata en la "kairinenoj", sed pli proksima al la Tadornenoj)
 Plectropterus, Spronflugila ansero
 Subfamilio Tadornenoj – tadornoj

(Tiu grupode grandaj, ofte duonsurteremaj akvobirdoj povas esti konsiderataj intermezaj inter Anserenoj kaj Anasenoj. La revizio de 1986  rezultis en inkludo de 10 nunaj genroj kun ĉirkaŭ 24 vivantaj specioj [unu probable formortinta] en tiu subfamilio, ĉefe el Suda Hemisfero sed kelkaj el Norda Hemisfero, sed aligoj de kelkaj supozataj tadornenaj genroj estis poste pridisputata  kaj la grupo laŭ la tradicia konsidero estas plej verŝajne parafiletika)
 Pachyanas: Ĉathama anaso (Ĉatham-insuloj, fina Kvaternaro)
 Tadorna: tadornoj (Eŭropo, Afriko, Aŭstralazio; 7 specioj) - eble parafiletika
 Salvadorina: Salvadoria anaso (Novgvineo) – iam en Anasedoj kaj "Kairinenoj"
 Centrornis: Madagaskara tadorno (Madagaskaro, fina Kvaternaro) provizore lokita tie ĉi
 Alopochen: Afrikaj kaj Maskarenaj tadornoj (Afriko kaj Madagaskara regiono; 1 vivanta specio nome Nila ansero, 2-3 formortintaj)
 Neochen: Orinoka ansero (Sudameriko)
 Chloephaga: Kaŭkenoj (Sudameriko; 5 specioj)
 Hymenolaimus: Blua anaso (Novzelando) - iam en "kairinenoj"
 Merganetta: Torentanaso (Andoj, Sudameriko) – iam en "kairinenoj"

 Subfamilio: Anasenoj, plaŭdanasoj kaj moa-naloj (Grupo de tutmonda distribuado, estis iam limigita al nur unu aŭ du genroj, sed estis ampleksigita  por inkludi 8 nunajn genrojn kaj ĉirkaŭ 55 vivantajn speciojn, inklude kelkajn genrojn iam konataj kiel la "kairinenoj"; analizoj pere de DNA aliflanke konfirmis, ke la genro Anas estas trograndigita kaj havigas dubojn pri la plonĝanasoj kaj la parencaro de kelkaj genroj [vidu sube]. La moa-naloj, el kiuj oni konas 4 speciojn en 3 genroj, estas pekuliara grupo de neflugaj, formortinta Anasedoj el Havajo. Gigantaj laŭgrande kaj kun fortika bekoj, oni supozas, ke ili estis anseroj, sed oni montris ke ili estis fakte tre proksime parencaj al la Platbeka anaso. Ili evoluis plenumigante la ekologian niĉon de testudoj, hufuloj kaj aliaj granduloj.)
 Anas: fajfanasoj, knaranaso, krekoj, pintvostanasoj, platbeka anaso, kuleranasoj, ktp. (40–50 vivantaj specioj, 3 formortintaj) – parafiletika
 Lophonetta, Krestanaso
 Speculanas, Okulvitra anaso
 Amazonetta, Brazila anaso
 Chelychelynechen, Testudmakzela Moa-nalo (prahistoria)
 Thambetochen, Grandbekaj Moa-naloj (2 specioj, prahistoriaj)
 Ptaiochen, Malgrandbeka Moa-nalo (prahistoria)
 Subfamilio: Ajtienoj, Merganasoj (ĉirkau 15 specioj de Merganasoj, de tutmonda distribuado, en 2–4 genroj; la morfologia analizo de 1986  sugestis, ke la probable formortinta Rozkapa anaso de Barato, iam traktata separate en Rhodonessa, estu lokigita en Netta, sed tio estis pridisputata. Krome, dum morfologie proksimaj al la plaŭdanasoj, la analizoj pere de DNA indikas, ke traktado kiel distinga subfamilio estas ĝusta, kaj la Tadornenoj estus fakte pli proksimaj al la plaŭdanasoj ol estas la merganasoj )
 Netta, Ruĝkapuloj kaj aliaj (4 specioj, unu probable formortinta)
 Aythya, tufanaso, rokanasoj, ktp. (12 specioj)
 Subfamilio: Mergenoj, molanasoj, maranasoj, klanguloj kaj aliaj maraj anasoj

Estas 9 nunaj genroj kaj ĉirkaŭ 20 vivantaj specioj; plej el tiu grupo loĝas en la Norda Hemisfero, sed kelkaj [plej formortintaj] merganseroj en la Suda Hemisfero)
 Chendytes, plonĝansero (prahistoria)
 Polysticta, Stelera molanaso
 Somateria, Molanasoj (3 specioj)
 Histrionicus, Arlekenanaso (inkludas Ocyplonessa)
 Camptorhynchus, Labradora anaso (formortinta)
 Melanitta, Maranasoj (3 specioj)
 Clangula, Longvosta klangulo (1 specio)
 Bucephala, Klanguloj (3 specioj)
 Mergellus, Blanka merĝo
 Lophodytes, Kapuĉmerĝo
 Mergus, merĝoj (4 vivantaj specioj, unu formortinta).
 Subfamilio: Oksiurenoj, rektavostaj anasoj (malgranda grupo de 3–4 genroj, 2–3 el ili monotipaj, kun nur 7–8 vivantaj specioj)
 Oxyura, oksiuroj aŭ veraj rektavostaj anasoj (5 vivantaj specioj)
 Nomonyx, Maskanaso
 Biziura, Lobanaso (1 vivanta specio, provizore lokita tie)
 Heteronetta, Nigrakapa anaso
 Nesolvitaj
La plej granda grado de necerteco koncernas la fakton ĉu nombro de genroj estas pli proksimaj al la tadornoj aŭ al la plaŭdanasoj. Vidu ankaŭ la monotipajn subfamiliojn supre, kaj la Kairinenojn
 Coscoroba, Koskorobo aŭ Koskoroba ansero – Anserenoj aŭ sama subfamilio kiel Cereopsis?
 Cereopsis, Cindrogriza ansero – Anserenoj, Tadornenoj, aŭ propra subfamilio?
 Cnemiornis, Novzelandaj anseroj (prahistoriaj) – kiel Cereopsis
 Malacorhynchus, Zebranaso (1 vivanta specio) – Tadornenoj, Oksiurenoj aŭ Dendroĥenenoj?
 Sarkidiornis, Krestobeka anaso – Tadornenoj aŭ pli proksima al la plaŭdanasoj?
 Tachyeres, Vaporanasoj (4 species) – Tadornenoj aŭ pli proksima al la plaŭdanasoj?
 Cyanochen, Bluflugila ansero – Tadornenoj aŭ pli malproksima klado?
 Nettapus, Nananasoj (3 specioj) – Anasenoj aŭ parto de Sudhemisfera radiado?
 Pteronetta, Hartlaŭba anaso – tradicie el plaŭdanasoj, sed povus esti pli proksima al Cyanochen
 Cairina, Moska anaso kaj Blankaflugila anaso (2 specioj) – tradicie el plaŭdanasoj, sed povus esti parafiletikaj, kun unu specio en Tadornenoj kaj la alia pli proksima al la plonĝanasoj
 Aix, Mandarenanaso kaj Arbanaso (2 specioj) – plaŭdanasoj aŭ Tadornenoj?
 Callonetta, Ringanaso – plaŭdanasoj aŭ Tadornenoj?
 Chenonetta, Krinanaso (1 vivanta specio) – plaŭdanasoj aŭ Tadornenoj? Inkludas Euryanas.
 Marmaronetta, Marmoranaso – Iam el plaŭdanasoj; aktuale el plonĝanasoj aŭ distinga subfamilio

Rilato kun homoj 
Plumoj de anasoj, de anseroj kaj de molanasoj estis popularaj por litovestoj, kusenoj, kapkusenoj kaj manteloj. La membroj de tiu familio estis delonge uzataj ankaŭ por manĝo.

Homoj havis longan rilaton kun anasoj, anseroj kaj cignoj; ili estas gravaj kaj ekonomie kaj kulture al homoj, kaj kelkaj specioj de anasoj profitis el asocio kun homoj. Aliflanke kelkaj anasedoj estas damaĝaj kiel agrikulturaj plagoj, kaj agis kiel vektoroj por zoonozoj kiaj la birda gripo.

Ekde 1600, kvin specioj de anasoj iĝis formortintaj pro agadoj de homoj, kaj subfosiliaj restoj montris, ke homoj kaŭzis nombrajn formortojn en prahistorio. Nune multaj pliaj estas konsiderataj minacataj. Plej el historiaj kaj prahistoriaj formortoj estis insulaj specioj, tiuj specioj estas vundeblaj pro ties malgrandaj populacioj (ofte endemiaj de ununura insulo), kaj pro insula malsovaĝeco. Evolui en insuloj kie forestas predantoj faras ke tiuj specioj perdis kontraŭpredantajn kutimojn same kiel la kapablon flugi, kaj estis vundeblaj al homa ĉaspremo kaj al enmetitaj specioj. Aliaj formortoj kaj malpliiĝoj estas atribuataj al troĉasado, habitatoperdo kaj habitatomodifo, same kiel hibridiĝo kun enmetitaj anasoj (ekzemple la enmetita Jamajka anaso kiu genetike poluas la purecon de la Blankkapa anaso en Eŭropo). Nombraj registaroj, konservo kaj ĉas-organizoj faris konsiderindan progreson por protekti anasojn kaj anaspopulaciojn pere de habitat-protekto kaj kreado, leĝoj kaj rekta protekto, kaj programoj por kaptiva bredado.

Kelkaj gravaj specioj 
 Muta cigno "Cygnus olor"
 Griza ansero "Anser anser"
 Platbeka anaso "Anas platyrhynchos"
 Kreko "Anas crecca"
 Tadorno "Tadorna tadorna"
 Rusta tadorno aŭ Kazarko "Tadorna ferruginea"
 Tufanaso "Aythya fuligula"
 Orokula klangulo "Bucephala clangula"
 Remanasoj, Tachyeres

Aliaj specioj 
 Anserina subfamilio
 Cignoj (genroj Cygnus kaj Coscoroba):
 Muta cigno Cygnus olor 
 Nigra cigno Cygnus atratus 
 Kantocigno Cygnus cygnus
 Malgranda cigno Cygnus columbianus 
 Anseroj (genroj Anser kaj Branta):
 Cigna ansero Anser cygnoides 
 Fabansero Anser fabalis 
 Mallongbeka ansero Anser brachyrhynchus 
 Blankfrunta ansero Anser albifrons 
 Malgranda ansero Anser erythropus 
 Griza ansero Anser anser 
 Hinda ansero Anser indicus 
 Neĝansero Anser caerulescens 
 Havaja ansero Branta sandvicensis 
 Kanada ansero Branta canadensis 
 Blankvanga ansero Branta leucopsis 
 Berniklo Branta bernicla
 Ruĝbrusta ansero Branta ruficollis 
 Gruntansero Cereopsis novaehollandiae 
 Anasa subfamilio
 Egipta ansero Alopochen aegyptiacus 
 Rusta tadorno Tadorna ferruginea 
 Tadorno Tadorna tadorna 
 Moskanaso Cairina moschata 
 Krestanaso Sarkidiornis melanotos 
 Blankkola anserkreko Nettapus coromandelianus 
 Afrika anserkreko Nettapus auritus 
 Amerikanaso, Aix sponsa 
 Mandarenanaso, Aix galericulata 
 Nigreca anaso Anas sparsa 
 Fajfanaso Anas penelope 
 Ĉilia fajfanaso Anas sibilatrix 
 Falĉilanaso Anas falcata 
 Knaranaso Anas strepera 
 Bajkala kreko Anas formosa 
 Kreko Anas crecca 
 Afrika kreko Anas capensis 
 Kaŝtana anaso Anas castanea 
 Aŭklanda anaso Anas aucklandica 
 Platbeka anaso Anas platyrhynchos 
 Malhela anaso Anas rubripess 
 Flavbeka anaso Anas undulata 
 Hinda makulbeka anaso Anas poecilorhyncha 
 Nigrabrova anaso Anas superciliosa 
 Pintvostanaso Anas acuta 
 Ruĝbeka anaso Anas erythrorhyncha 
 Hotentota anaso Anas hottentota 
 Marĉanaso Anas querquedula 
 Bluflugila anaso Anas discors 
 Cinamanaso Anas cyanoptera 
 Sudafrika kuleranaso Anas smithii 
 Suda kuleranaso Anas rhynchotis 
 Kuleranaso Anas clypeata 
 Marmoranaso Marmaronetta angustirostris 
 Ruĝkapa anaso Netta rufina 
 Ruĝokula anaso Netta erythrophthalma 
 Brunkapa anaso Aythya ferina 
 Kolĉenanaso Aythya collaris 
 Blankokula anaso Aythya nyroca 
 Tufanaso Aythya fuligula
 Rokanaso Aythya marila 
 Malgranda rokanaso Aythya affinis 
 Molanaso Somateria mollissima 
 Reĝa molanaso Somateria spectabilis 
 Okulvitra molanaso Somateria fischeri  
 Siberia molanaso Polysticta stelleri 
 Arlekenanaso Histrionicus histrionicus 
 Longvosta klangulo Clangula hyemalis 
 Nigra maranaso Melanitta nigra 
 Amerika maranaso Melanitta americana 
 Okulvitra maranaso Melanitta perspicillata 
 Blankspegula maranaso Melanitta fusca 
 Grandkapa klangulo Bucephala albeola 
 Islanda klangulo Bucephala islandica 
 Orokula klangulo Bucephala clangula 
 Kapuĉmerĝo Mergus cucullatus 
 Blanka merĝo Mergus albellus 
 Mezgranda merĝo Mergus serrator 
 Ĉina merĝo Mergus squamatus 
 Granda merĝo Mergus merganser 
 Jamaika anaso Oxyura jamaicensis 
 Blankkapa anaso Oxyura leucocephala

Bildaro

Referencoj 

Anasenoj
Anasedoj
Anseroformaj