alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Christopher Zervic

D-ro Christopher Matthew Anthony ZERVIC [KriZe] (naskiĝis la ) estas usona esperantisto.

Lia esperanta agado 
Zervic eklernis Esperanton la 26-an de julio, 1994. Li estis prezidanto de Esperanto-Societo de Ĉikago 1998-1999, 2002-2003, Sekretario de E-Societo de Ĉikago, 1997-1998, 2000-2001. Li estas estrarano de Esperanto-USA.

Instruisto de Esperanto, verkis kun R. Kent Jones unu el la plej fruaj retaj lerniloj. Podkastisto de Ĉi Tie Nun.

Vivo 
Naskiĝis 1973 ĉe Arlington Heights, Ilinojo, Usono. Loĝis en Buffalo Grove, Ilinojo dum juneco. Ĉeestis Illinois-State-Universitaton ĉe Normal, Ilinojo, bakalaŭriĝis 1995 studinte publikrilaton kaj politiksciencon. Ĉeestis Advokatlernejon John Marshall ĉe Ĉikago, Ilinojo, doktoriĝis 2000, advokatiĝis samjare. Nun loĝas en Richland, Miŝigano.

Zervic havas tri gefilojn, Stefanjo (naskiĝinta 1994), Karlota (naskiĝinta 2004) kaj Kupero (naskiĝinta 2006). La lastaj du estas denaskaj parolantoj de Esperanto. Zervic edziĝis en 2001 kun Laŭra Brinkman.

La pseŭdonimo "KriZe" estas simpla malongigo de lia nomo en Esperanto Kristoforo Zervic, simila al la formo uzata de Esperanto aŭtoro Kabe.

Zervic partoprenas en la vikipedio.

Kongresoj 
Junulara Esperanto-Semajnfino (USEJ)
 1997 (Vaŝingtono)

Jarkongresoj de Esperanto-USA
 1996 (Detrojto)
 2002 (Sakramento)
 2008 (Montrealo, kune kun Tut-Amerika Kongreso de Esperanto kaj Jarkongreso de KEA)
 2009 (Sankta Luiso, Misurio)
 2010 (Vaŝingtono, D.K.)

Jarkongreso de Kanada_Esperanto-Asocio
 1998 (Montrealo)

Internacia Junulara Kongreso
 1999 (Veszprém), Hungario

Universala Kongreso de Esperanto
 2009 (Bjalistoko, Pollando)

Referencoj

Eksteraj ligiloj 
 Ĉi Tie Nun, podkasto de KriZe en Esperanto
 A Key to the Inter-National Language
 E-Societo de Ĉikago

Usonaj esperantistoj
Chemnitz

Chemnitz  (ĉeĥe Saská Kamenice, sorabe Kamjenica) estas eksterdistrikta urbo en la sudoriento de Germanio, kiu situas je la norda rando de Ercmontaro. Ĝi estas la tria plej granda urbo en Saksio. Por honori la filozofon Karl Marx la "realsocialismaj" regantoj en 1953 ŝanĝis la nomon de la urbo al Karl-Marx-Stadt, kaj tiu urbonomo uziĝis ankaŭ en esperantlingva formo Karl-Marks-Urbo. Ekde 1990, la jaro de la reunuiĝo de Orienta kaj Okcidenta Germanio, la urbo denove nomiĝas Chemnitz (kaj esperantigita urbonomo ĝis nun ne kutimiĝis). De tiam konsiderinde malkreskis la loĝantaro (de ĉirkaŭ  al  fine de ).

En 2025 Chemnitz estos Eŭropa Kultura Ĉefurbo, kune kun Nov-Gorico en Slovenio.



Famaj personoj en / el Chemnitz 
 Christian Gottlob Heyne
 Georgius Agricola
 Georg Fabricius
 Peter Härtling
 Stefan Heym
 Karl Marx
 Irmtraud Morgner
 Christian Gottlob Neefe
 Katarina Witt
 Doktoro Wötzel
 Gustav Zeuner

Esperanto en Chemnitz 
Estas gastiganto de Pasporta Servo tie.

Esperantistoj el Chemnitz 
 Johannes Dietterle;
 Hermann Albrecht Naumann;

Eksteraj ligiloj 
Informoj pri lokaj Esperanto-kunvenoj troveblas je: http://www.esperanto.de/vereine/gruppen.html#Chemnitz 

Eksterdistriktaj urboj de Saksio
Urboj de Saksio
Listo de Ĉefministroj de Kanado

Ĉefministro (prime minister/premier ministre), registarestro de Kanado kaj plej grava persono en kanada politiko. La ĉefministro estas la ĉefo de la partio kun la plejmulto de seĝoj en la Ĉambro de Deputitoj. La ĉefministro elektas la kabineton, proponas guberniestron ĝeneralan al la Reĝino, kaj elektas kiam estos generala balotado (devas esti almenaŭ unufoje ĉiujn kvin jarojn). 

Samkiel la guberniestro ĝenerala, aktualaj kaj pasintaj ĉefministroj rajtas la titolon "Tre Honorinda" (Right Honourable/Très honorable).

Listo de Kanadaj Ĉefministroj depost Konfederiĝo

Eksteraj ligiloj 
 Pri la ĉefministroj  
 Pri la ĉefministroj  

 
Kanado
Cisgenrulo

Cisgenrulo aŭ cisseksulo estas persono kies socia sekso akordas laŭ sociaj normoj kun lia aŭ ŝia biologia sekso, kaj kiu do ne estas transgenrulo aŭ transseksulo. "Cis" estas prepozicio, kiu signifas "maltrans", ekzemple Cisjordanio.

Eksteraj ligiloj 
 determino sur eminism.org: „Cissexual/Cisgender – decentralizing the dominant group“, angle
 „Frequently Asked Questions“ sur la retpaĝo de la University of Texas, Austin (USA) : „FAQ – Transgender Issues“; „How should I identify myself if I am not transgender?“, angle
 Volkmar Sigusch pri Zissexuelle (cisseksuloj) , germane

Socia sekso
Christa Wolf

Christa WOLF [krista volf] (naskiĝis la 18-an de marto 1929 en Landsberg an der Warthe (ekde 1945 pole renomigita Gorzów Wielkopolski), mortis la 1-an de decembro 2011 en Berlino) estis germana verkistino.

Vivante en Orienta Germanio GDR ŝi unuflanke subtenis la komunisman ideologion, aliflanke ŝi kritikis multajn erojn de la reala socialisma reĝimo reganta en ŝia patrujo. Ŝiaj verkoj pritraktas interalie la disigitan Germanion (Der geteilte Himmel = La duonigita ĉielo) kaj la situacion de virinoj (Kassandra) en la pasinteco kaj la nuntempo. En 1989 Christa Wolf publike pledis kontraŭ la germana reunuiĝo, ĉar ŝi revis pri pli humana socialismo. La germanlingvajn eldonojn de ŝiaj verkaĵoj publikigas precipe la eldonejo Luchterhand.

Listo de verkoj 
 Moskauer Novelle (1961)
 Der geteilte Himmel (1963)
 Nachdenken über Christa T. (1968)
 Kein Ort. Nirgends (1974)
 Kindheitsmuster (1976)
 Kassandra (1983)
 Störfall (1987)
 Sommerstück (1989)
 Was bleibt (1990)
 Medea. Stimmen (1996)
 Leibhaftig (2002)

Literaturo 
 Katharina von Ankum: Die Rezeption von Christa Wolf in Ost und West, von „Moskauer Novelle“ bis „Selbstversuch“, Rodopi, Amsterdam 1992, ISBN 90-5183-276-1
 Peter Böthig (zorge de): Christa Wolf – Eine Biographie in Bildern und Texten. Luchterhand, München 2004, ISBN 3-630-87169-0.
 Fausto Cercignani: Existenz und Heldentum bei Christa Wolf.„ Der geteilte Himmel“ und „Kassandra“. Königshausen & Neumann, Würzburg 1988, ISBN 3-88479-370-5.
 Sonja Hilzinger: Christa Wolf. Leben, Werk, Wirkung. Suhrkamp, Frankfurt am Main 2007, ISBN 3-518-18224-2.
 Jörg Magenau: Christa Wolf – Eine Biographie. Überarb. und erw. Neuausg., Rowohlt-Taschenbuch-Verlag, Reinbek bei Hamburg 2013, ISBN 978-3-499-61085-1
 Carsten Gansel (Hrsg.): Christa Wolf – Im Strom der Erinnerung. V & R Unipress, Göttingen 2014, ISBN 978-3-8471-0249-6.

Germanaj verkistoj
Ciganio

Ciganio, la "lando" de la ciganoj aŭ pli bone romaoj, estas kvazaŭ ŝtato sen propra lando, kiun fondis 250 delegitoj el kvardek landoj julie 2001 kunvenintaj en Prago el Eŭropo, Afriko, Aŭstralio kaj Latin-Ameriko, okaze de la 5-a mondkongreso de la ciganoj.

Laŭ la reprezentantoj de la tri ciganaj etnoj (ekz. sintioj kaj kaleoj) temas pri senteritoria civito, kun propraj flago, himno kaj parlamento (ĉiuj elektitaj en Prago). La cigana flago estas blua-verda kun ĉara rado, kiu simbolas la vagadon kaj serĉadon de la propraj identeco kaj lando. Ĝi ankaŭ aludas la flagon de Barato. La cigana himno nomiĝas Gelem, gelem. La parlamento (kun 45 membroj) havos sidejon en Bratislavo, kie situos ankaŭ la unua cigana universitato.

La cigan-lingva literaturo havas propran PEN-centron en Berlino.

Inter la celoj de la mondkongreso, organizita de la Internacia Romaa Unio, estis aprobo de stabiliga programo por helpo al ciganoj en ĉiuj landoj de Eŭropo, kie vivas ok el dek du milionoj da diasporaj ciganoj.

Notoj kaj referenccoj 
Ciganoj
Ĉertovka

Ĉertovka (ĉeĥe: Čertovka, signifas: diablino, diablaĵo), orienta brako de la rivero Vultavo, unu el la plej pentrindaj anguletoj de Prago, apartigas la insulon Kampa disde la Malgranda Kvartalo. – De sur la Karola Ponto oni vidas la 'muelejon de la Grandprioro, postreston de pitoreskaj antikvaj muelejoj kun granda ligna akvorado. La domoj en la malsupra parto de "Čertovka" akiris la nomon "Venecio de Prago". La supran riverbrakon laŭlongas ĝardenoj, iam apartenintaj al la nobelaro kaj hodiaŭ alireblaj al la publiko.

Iamaj germanlingvaj loĝantoj de Prago nomis la rojon Teufelsbach (= diabla rojo).

Riveroj en Prago
Malgranda Kvartalo (Prago)
Akvokolekta areo de Vultavo
Carlo Collodi

Carlo COLLODI  (naskiĝis la  en Florenco, mortis la  en Florenco) estis itala ĵurnalisto kaj verkisto. Lia vera nomo estis Carlo LORENZINI ; la plumnomo Collodi estis la nomo de la naskiĝurbo de lia patrino, kie li pasigis parton de sia infanaĝo.

Je la komenco de sia verkista kariero li verkis recenzojn por komercaj librokatalogoj, krome li laboris kiel ĵurnalisto. En la 1850-aj jaroj li ekverkis teatraĵojn kaj dudek jarojn poste li komencis dediĉi sin al la verkado de infanlibroj. Mondfamon Collodi gajnis pro sia verko Pinokjo, kiu unue aperis sub la titolo "Storia di un burattino" en la revuo "Il giornale dei bambini" (1881-83) kaj en 1883 (titolite: "Le avventure di Pinocchio") ankaŭ libroforme. Ekzistas du tradukoj al Esperanto.

La aventurojn de Pinokjo reverkis la rusa verkisto Aleksej Nikolajeviĉ Tolstoj sub titolo Ora ŝlosilo aŭ aventuroj de Buratino (1936), do la marioneto tie ricevis nomon Buratino.

Listo de verkoj 
 Un romanzo in vapore (1856)
 Giannettino (1875)
 Minuzzolo (1877)
 Occhi e nasi, ricordi dal vero (1881)
 Storia di un burattino (1881-83)
 Le avventure di Pinocchio (Pinokjo) (1883)
 Storie allegre (1887)

En Esperanto aperis 
 Pinokjo. Tradukis el la itala originalo Mirza Marchesi. Ilustris William Herbert Matthews. Redaktis kaj preson aranĝis L. N. Newell. - London: The Esperanto Publishing Company Limited. IX, 150 pagoj. 1930.
 La aventuroj de Pinokjo. Tradukis el la itala originalo Jozefo Horvath. Ilustris Enrico Marzanti. - Antverpeno: Flandra Esperanto-Ligo. 156 paĝoj. ISBN 90-71205-91-6. 1-a eldono 2003, 2-a eldono 2007.
 Recenzo en Monato (2003/06, p. 20): Carlo Minnaja: Marioneto ĉiam aktuala

Eksteraj ligiloj 

La aventuroj de Pinokjo / trad. de Giuseppe Croatini
 kiel PDF-dosiero
 en HTML-formato

Pinokjo
Italaj verkistoj
Pseŭdonimoj
Crokinole

Crokinole (KROkinol) estas tabulludo por du ĝis kvar ludantoj. Estas po 12 nigraj kaj blankaj cilindraj lignaj ludpecoj. Ĉiu ludanto dum sia vico frapas ludpecon per sia fingro, tiel ke ĝi glitas sur ronda surfaco el polurita ligno, kies diametro estas ĉ. 68 cm.

Meze de la ludsurfaco estas malprofunda truo, kiun ĉirkaŭas tri samcentraj ringoj. La truo valoras je 20 poentoj, kaj la ringoj valoras je 15, 10, kaj 5 poentoj respektive. 8 fostetoj ĉirkaŭas la 15-poentan ringon. Ĉirkaŭ la ludsurfaco estas areo, en kiun falas la ludpecoj kiam ili forpuŝiĝas de la ludsurfaco. La reguloj iom varias, sed ĉiam oni devas per sia ludpeco tuŝi ludpecon de sia kontraŭulo, se estas tia sur la ludsurfaco.

La historio de crokinole estas plejparte nekonata. Ŝajnas ke la ludo inventiĝis en Kanado antaŭ almenaŭ 125 jaroj. Nun ĝi estas ludata ĉefe en Kanado, sed iomete komencas disvastiĝi. Ĉiujare okazas granda turniro en Tavistock, Kanado, kiun foje partoprenas eĉ eksterlandanoj.

Eksteraj ligoj

 Kelkaj fotoj  de la ludo
 Anglalingva retejo pri crokinole

Tabulludoj
Lertecludoj
Kulturo de Kanado
Clyde Tombaugh

Clyde William TOMBAUGH (naskiĝis la 4-an de februaro, 1906, mortis la 17-an de januaro, 1997) estis usona astronomo kiu famiĝis pro la malkovro de la planedoido Plutono je la 18-a de februaro 1930 en la Observatorio Lowell en Flagstaff, Arizono. Notinde estas, ke li tiutempe nur estis helpastronomo. En 1932 li komencis studadon en la Universitato de Kansaso, kie li en 1939 doktoriĝis. Dum sia kariero Clyde Tombaugh krom Plutonon malkovris 775 asteroidojn.

Vidu ankaŭ 
 1604 Tombaugh
 :Kategorio:Malkovrita de Clyde Tombaugh

Usonaj astronomoj
Malkovrintoj de asteroidoj
Cepo

La cepo (latine: Allium cepa) botanike apartenas al la Amarilidacoj.

En la kuirarto oni uzas la bulbojn kaj foliojn de la planto. Cepo fajnigas ĉefe saŭcojn, supojn, salatojn, marinaĵojn kaj viandaĵojn. La larmigan efikon dum la tranĉado de la cepoj oni povas iomete mildigi, se oni laboras apud malfermita fenestro.

Cepa pulvoro estas spico uzata por gustigi en kuirado. Ĝi estas farita de grincitegaj sekiĝaj cepoj, kaj estas vendita kiel ioj tipoj:

 Blanka cepa pulvoro
 Ruĝa cepa pulvoro
 Flava cepa pulvoro
 Rostita cepa pulvoro

Cepa pulvoro povas esti toksa por hundoj.

Flavonoidoj de la cepo 
La flavonoidoj estas naturaj biologiaj substancoj, kiuj posedas anti-inflamajn, anti-alergiajn kaj anti-hemoragiajn ecojn, sed ilia plej grava tasko estas kiel anti-oksidantoj. Cepo kaj ajlo estas riĉaj substancoj pri fenolataj kombinaĵoj, kaj la cepoj enviciĝas inter la plej gravaj dietofontoj pri flavonoidoj. La ĉefaj flavonoidoj trovataj en la cepo estas:

Fenolataj kombinaĵoj de la cepo 
Fenolataj acidoj estas naturaj antioksidantoj kaj tial ili estas tre esplorataj. Ili estas tre gravaj pro ilia neŭtraligo de la liberradikaloj generitaj en la organismo, kiuj asociiĝas al diversaj malsanoj tiel kiel kancero kaj kardiovaskulaj malsanoj. La ĉefaj fenolataj kombinaĵoj de la cepo estas:

Krom tio, ajlo kaj cepo kapablas elpreni kaj kumuli la elementon Selenon el la grundo, kaj ĝin utiligas por la biosintezo de la selenocisteino, iu aminoacido necesa por la sintezo de la seleno-proteinoj, inklude de la anti-oksidaj enzimoj glutationa peroksidazo, tioredoksina reduktazo kaj jodotironina dejodinazo.

Vidu ankaŭ 
 Ŝaloto
 Cepokombilo

Referencoj 

Spicoj
Legomoj
Palearktisa flaŭro
8-a oficiala aldono
Vera celerio

La celerio (Apium graveolens) botanike apartenas al la apiacoj (apiaceae).

Estas kvar varioj: sovaĝa celerio (var. silvestre), folicelerio aŭ ripocelerio (var. dulce), supcelerio aŭ tranĉocelerio (var. secalinum) kaj tubercelerio (var. rapaceum)

En la kuirarto uzatas la (muelitaj) semoj, folioj kaj la bulbo de la planto. Celerio fajnigas ĉefe supojn kaj salatojn. Ĉar la kruda bulbo estas malbone digestebla, oni manĝas ĝin ĉefe kuirita.

Spicoj
Legomoj
Apiacoj
Kuracplantoj
Cinamo

Cinamo estas la aroma trunkoŝelo de la cinamarbo, nomo por ĉiu arbo aŭ trunkarbusto de genro cinamomo (latine: Cinnamomum).

En la kuirarto uzatas la muelita ŝelo de la planto kaj la cinamoleo, kiun oni produktas el la forĵetaĵoj de la ŝelo. Cinamo fajnigas ĉefe dolĉaĵojn, kukojn, biskvitojn, keksojn, fruktosalatojn, dolĉajn laktaĵojn, punĉon kaj likvorojn. Kelkaj homoj ŝatas ĝin por spici viandojn, ĉefe kokaĵojn kaj bovaĵojn.

Pro la intensa odoro cinamoleo ankaŭ estas uzata en la parfumindustrio.

Oni uzas infuzaĵon de cinamomo en tradiciaj medikamentoj ĉefe por helpi en gripo kaj post-nasko. Ĉar cinamomo stimulas tiriĝon de muskoloj de utero, ĝi ankaŭ estas uzita por fari abortojn en neindustriaj regionoj.

Ĝia precipa aktiva substanco estas volatila oleo el cinamata aldehido.

Sandanĝero 

Ekde junio 2006 la germana instituto por riskotaksado (BfR) avertis kontraŭ troa konsumo de kasio-cinamo
(cinnamomum cassia).
Tia cinamo malpli kosta ol la Srilanko-cinamo enhavas  kumarinon, kiu estas taksita sanendanĝeriga. Kasio-cinamo enhavas po 2 gramojn da kumarino en ĉiu kilogramo, srilanka cinamo nur 0,02 gramojn.

Malbonaj efikoj trovitaj ĉe ratoj estis kapdoloroj, hepatdamaĝoj, hepatinflamoj kaj post granda konsumo eĉ kancero.

Pro la malalta prezo cassia-cinamo troviĝas en multegaj industriaj manĝaĵoj, kiel ekzemple kristnaskaj kuketoj. Konsumante nur 20 gramojn de tiaj kuketoj, t.e. ofte nur tri kuketoj, dum longa tempo, oni atingas la tolereblan kvanton por infanetoj.

Referencoj

Vidu ankaŭ 

 Spico
 Cinamomo

 
Spicoj
Kuracplantoj
Cocila lingvo

La cocila lingvo (cocile batz'i k'op, hispane tzotzil) estas majaa lingvo parolata en Chiapas, Meksiko. Ekzistas pluraj dialektoj de la cocila. La informoj de tiu ĉi paĝo temas ĉefe pri la dialekto parolata en Sinakantano, Chiapas, Meksiko.

Cocila literumado

Vokaloj

Konsonantoj 

La konsonantaro iom similas tiun de la keĉua lingvo. Malmultas voĉaj konsonantoj, kaj anstataŭe estas senvoĉaj kun glotfermo.

Eksteraj ligiloj 
 http://www.zapata.org/Tzotzil/ 

Lingvoj laŭ alfabeto
Meksiko
Cerefolio

La cerefolio (anthriscus cerefolium) botanike apartenas al la apiacoj (apiaceae).

En la kuirarto uzatas la folioj de la planto. Cerefolio fajnigas ĉefe salatojn, saŭcojn (interalie la Frankfurtan verdan saŭcon), supojn, ovaĵojn, kokaĵojn kaj fiŝaĵojn.

Spicoj
Apiacoj
Carl Zuckmayer

Carl ZUCKMAYER [karl CUKmajer] (naskiĝis la  en Nackenheim, Germanio; mortis la  en Visp, Svislando) estis juddevena germana verkisto kun pacifismaj idealoj. Plej famaj estas liaj socikritikaj komedioj.

En la jaro 1933 la naziaj regantoj en Germanio malpermesis liajn verkojn. En 1938 li elmigris al Svislando kaj unu jaron poste al Usono. Ekde 1958 li denove vivis en Svislando.

Verkoj 
 Der fröhliche Weinberg (1925)
 Der Baum (1926)
 Schinderhannes (1927)
 Katharina Knie (1928)
 Der Hauptmann von Köpenick (1931)
 Der Seelenbräu (1940)
 Second wind (membiografio anglalingva, 1940)
 Des Teufels General (1946)
 Barbara Blomberg (1949)
 Der Gesang im Feuerofen (1950)
 Als wär’s ein Stück von mir (membiografio, 1966)

Germanaj verkistoj
Carlos Salinas de Gortari

Carlos Salinas de Gortari (naskiĝis la 3-an de aprilo 1948 en Meksikurbo) estas meksika politikisto kaj ekonomikisto.Li diplomiĝis pri ekonomiko ĉe la Nacia Aŭtonoma Universitato de Meksiko (1969), magistriĝis pri publika administrado (1973) kaj politika ekonomiko (1976), kaj poste doktoriĝis pri politika ekonomio ĉe Universitato Harvard (1978).

Li membriĝis al Revolucia Institucia Partio (PRI), en kiu li havis diversajn postenojn. Ankaŭ estis profesoro ĉe la UNAM, la ITAM kaj reserĉisto en Harvard.

Lia publika kariero komenciĝis en 1966 kaj kulminis en 1987, kiam li estis nomita prezidenta kandidato de la PRI por la periodo 1988-1994.

Dum lia prezidenta periodo disvolviĝis la negocado kun Usono kaj Kanado por la traktato por libera komerco en Nordameriko, kiu efektiviĝis ekde la . Li nomis sian ekonomian politikon "socia liberalismo", kiu fakte estis siaspeca versio de novliberalismo.

Ankaŭ dum lia periodo eksplodis la ribelo de la Zapatista Armeo por Nacia Liberigo (EZLN), formita de majaaj indiĝenoj en la ŝtato Chiapas. Post kelkaj tagoj da bataloj, estis deklarita militpaŭzo; monatojn poste komenciĝis negocadoj inter la registaro kaj la indiĝenoj, kiuj kulminis per akordo (la tiel nomataj "akordoj de San Andrés"). Tamen, tiu akordo ne estis plenumita de la registaro kaj fakte, Salinas lasis la situacion senŝanĝa ĝis la lasta tago de sia periodo, la .

Post la fino de lia periodo, eksplodis la plej grava ekonomia krizo en Meksiko, pro kio li perdis ĉian popolan apogon kiun li havis. Lia persona situacio komplikiĝis kiam lia frato, Raúl, estis arestita kaj akuzita je murdo. Post nelonge, Carlos Salinas ekzilis sin libervole en Dublinon, de kie li revenis en Meksikon meze de 2003.

Aliaj projektoj

Eksteraj ligiloj 
 http://www.cidob.org/es/documentacion/biografias_lideres_politicos/america_del_norte/mexico/carlos_salinas_de_gortari  Etendita biografio
 http://www.cronica.com.mx/especial.php?id_tema=1250&id_nota=422540 
 http://books.google.com.mx/books?id=bTdvt22y08QC&pg=PA76&lpg=PA76

Prezidantoj de Meksiko
Studentoj de universitato Harvard
Ĉefepiskopa Gimnazio en Kroměříž

Ĉefepiskopa Gimnazio en Kroměříž estis fondita per paŝtista letero de episkopo Frederiko Fürstenberk la 9-an de marto de 1854. La konstruloko por la konstruaĵo estis elektita en spaco inter Muelila Pordego (Mlýnská brána) kaj preĝejo de sankta Maŭricio. Realigon transprenis viena arkitekto Jozefo Erwin von Lippert, kiu ĝin projektis en stilo de malfruromantika historismo. La konstruaĵo komencita en la jaro 1857 estis finkonstruita en lajaro 1860. Danke al granda intereso de la studentoj la lernejo dumtempe ĉesis space sufiĉi. Estis do decidite plilarĝigi la instituton per alkonstruaĵo direkte al la preĝejo de sankta Maŭricio, kiu estis realigita inter la jaroj 1910-1913.

La lernejo estis dulingva, kio ebligis al ĉeĥaj studentoj, kiuj havis tie laŭnombran superecon, perfekte ellerni la germanan lingvon kaj inverse. Post ekesto de Ĉeĥoslovaka Respubliko atendis gimnazion multaj ŝanĝoj. La plej grava estis ĝia transformigo je unulingva per dekreto el marto 1919, pro kiu foriris studentoj kaj profesoroj de germana nacieco en urbon Bruntál. Al la lernejo tiu disiĝo de ambaŭ naciecoj ne damaĝis, en la jaro 1937 la lernejo apartenis inter la plej grandaj lernejoj en Kroměříž. Komence de marto 1942 estis Ĉefepiskopa Gimnazio okupita per germana armeo kaj per dekreto de ministro Moravec el la marto 1943 ĝi estis nuligita; la studentoj estis transigitaj al reala gimnazio.

Tuj post fino de okupacio de Ĉeĥoslovakio oni komencis riparojn de la konstruaĵoj, por ke la lernojaro 1945/1946 komenciĝu laŭeble plej bone. Sed la promesdona disvolvo estis baldaŭ haltigita per komunista ŝtatrenverso. Unue estis la lernejo ŝtatigita, poste estis decidite pri transigo de studentoj al reala gimnazio. La jaro 1950 alportis jam duan finigon de agado de Ĉefepiskopa Gimnazio en Kroměříž kiel de superregiona centro de kristana edukado kaj klerigado. Ĉifoje devis la lernejo je sia renovigo atendi pli ol kvardek jarojn. Instigo venis de ĉefepiskopo de Olomouc Mons. Francisko Vaňák, estinta ĉi tiea studento. Ĉefepiskopa Gimnazio en Kroměříž estis solene remalfermita la 1-an de septembro 1991.

Konstruaĵoj en Kroměříž
Gimnazioj en Ĉeĥio
Kristanaj lernejoj
Ĉefepiskopaj Vinkeloj en Kroměříž

La Ĉefepiskopaj Vinkeloj en Kroměříž estis fonditaj en la jaro 1266 kaj ili estas nedividebla parto de la nacia kultura memoraĵo de la kastela konstru-komplekso en Kroměříž. Ekde la jaro 1345 ili havas, kiel ununuraj en meza Eŭropo, privilegion produkti mesan vinon laŭ la Vatikana normo. Ili estas pure naturaj, nesukeritaj kaj sen kiuj ajn ĥemiaj substancoj. Danke al sia profundeco (6,5 m) la vinkeloj havas idealajn kondiĉojn por maturiĝado de la vino. La mesa vino maturiĝas en lignaj bareloj ĉe temperaturo de 9° ĝis 11° C. La plej granda barelo havas enhavon de 19 280 litroj kaj ĝi estas stegita per stegoj, la plej malnova barelo estas el la jaro 1805. La tuta produktado de ĉitieaj vinoj estas sub eklezia inspekcio jam pli ol 750 jarojn. 

La Ĉefepiskopaj Vinkeloj en Kroměříž (Na Kopečku 1487) proponas ekz. trarigardon de la historiaj spacoj kun gustumado de vinoj aŭ sidiĝo en agrabla medio inter la bareloj.

Referencoj 

Konstruaĵoj en Kroměříž
1266
Sonja Lang

Sonja LANG (naskiĝis la 1-an de novembro 1978 en Nov-Brunsviko) estas profesia tradukisto (la angla, la franca kaj Esperanto) kiu loĝas en Toronto, Ontario, Kanado. Ŝi inventis la planlingvon Tokipono, kiu estas lingvo simpla.

Libroj 
 Toki Pona: The Language of Good, 2014 
 Toki Pona Dictionary, 2021 

Tradukistoj al Esperanto
Kanadaj esperantistoj
Tokiponistoj
Lingvokreintoj
Carlo Goldoni

La itala dramisto Carlo GOLDONI naskiĝis je la 25-a de februaro 1707 en Venecio kaj mortis je la 6-a de februaro 1793 en Parizo.

Li reformis la italan komedion, kiu ĝis tiam konsistis ĉefe el maskoludoj kaj improvizitaj ŝercoj. Inspirite de Molière, li kreis amuzajn teatraĵojn respegulantajn la veran vivon. Kvankam la publiko tre ŝatis tiujn novajn komediojn, Goldoni pro akraj kritikoj far konservativaj dramistoj forlasis Italion, fariĝis teatra direktoro en Parizo kaj verkis ankaŭ en la franca lingvo. Liaj verkoj tie estis entuziasme akceptataj; tamen pro politikaj ŝanĝoj en Francio Goldoni perdis sian pension kaj mortis finfine kiel malriĉulo.

Verkoj 

 Il servitore di due patroni (1745)
 La vedova scaltra (1748)
 La bottega del caffè (1750)
 Il bugiardo (1750)
 Il giuocatore (1751)
 La locandiera (1752)
 La moglie saggia (1752)
 La sposa persiana (1753)
 L'impresario delle Smirne (1759)
 I rusteghi (1760)
 Un curioso accidente (1761)
 Le smanie per la villeggiatura (1761)
 Le baruffe chiozzotte (1762)
 Le bourru bienfaisant (1770)

En Esperanto aperis 
 Kurioza okazaĵo, triakta komedio / El itala trad. "Mevo". - Torino: L' Esperanto, 1933. - 61 p. : ilustr.
 Originalo: Un curioso accidente
 Prezentita en 27-a UK 1935
 La gastejestrino / Elitaligo, notoj kaj enkonduka eseo de Carlo Minnaja. - Pizo: Edistudio, 1981. - 154 p.
 ISBN 88-7036-014-8
 Originalo: La locandiera
 Fuĝo al Chioggia ; Kurioza okazaĵo <parto> / [Trad. Giordani Azzi, Rinaldo Orengo]. - En: Itala antologio : ekde la XIII-a ĝis la XIX-a jarcento / Hrsg.: Azzi, Giordano.- 1987 ; p. 252 - 264 : ilustr.
 La ruza vidvino / trad. Perla Martinelli. Literatura Foiro, 2007
 Originalo: La vedova scaltra
 La kafejo / trad. Carlo Minnaja. Literatura Foiro, 2007
 Originalo: Il caffè

Italaj verkistoj
Clark Gable

Clark GABLE (naskiĝis la 1-an de februaro 1901 en Cadiz, Ohio, mortis la 16-an de novembro 1960 en Losanĝeleso, Kalifornio) estis usona aktoro. Post mallonga teatra kariero kaj kelkaj statistaj roloj en diversaj mutfilmoj li famiĝis kiam la sontekniko venis en la Kinoarton.En multnombraj roloj Gable prezentis gangsterojn, pilotojn, maristojn, soldatojn kaj ĵurnalistojn – kaj ĉiam li estis la ĉarma aventurulo, kiu ĉefe al la virinoj plaĉis. Neforgesebla estas lia rolo de la ribelema maristo 'Fletcher Christian en Mutiny on the Bounty, sed vere legendan famon li atingis kiel Rhett Butler en la filmo Gone with the wind. Lia lasta filmo The Misfits ankaŭ estis la lasta filmo de lia partnerino Marilyn Monroe: Ambaŭ geaktoroj mortis mallonge post ĝia finpreparo.

Filmoj 
 A Free Soul (1931)
 Red Dust (1932)
 It Happened One Night (1934)
 Mutiny on the Bounty (1935)
 San Francisco (1936)
 Test Pilot (1938)
 Gone With the Wind (1939)
 Strange Cargo (1940)
 Boom Town (1940)
 The Misfits (1960)

Clark Gable kaj Esperanto 
En la filmo Idiot's Delight (1939) Gable ludis la rolon de Usonano kiu vizitas fikcian Eŭropan landon en kiu la indiĝena lingvo estas Esperanto.

Premioj 
 1935 Oskaro pro It Happened One Night

Vidu ankaŭ 
 100 Jaroj... 100 Steluloj de AFI

Eksteraj ligiloj 

 

Usonaj aktoroj
Akademia Premio por plej bona aktoro
Usonaj konservativuloj
Ĉefministro

Ĉefministro estas prezidanto de ŝtata registaro, la unua inter la ministroj, nomata ankaŭ premiero aŭ ministroprezidento.

En Belgio ĉefministro kaj ministroprezidento estas du diversaj funkcioj. La belga federacio havas ĉefministron, sed la regionoj ĉiuj havas sian ministroprezidenton.

Ankaŭ en Germanio la termino ministroprezidento estas uzata nur por estro de la registaroj de la diversaj federaciaj landoj, sed ne por la estroj de la urbolandoj Berlino, Hamburgo kaj Bremeno.

En la reĝlando Hispanio oni nomas la ĉefministron "presidente (del gobierno)", t.e. laŭvorte "prezidanto (de la registaro)". Oni atentu ne mistraduki tion per "prezidento".

Kiam formiĝas nova registaro, la ŝtatestro (prezidento) unue elektas la ĉefministron (proponitan de la partio, kiu venkis en balotoj) kaj tiu devas dum kelkaj tagoj elekti taŭgajn ministrojn, membrojn de la registaro. Tiujn poste konfirmas la ŝtatestro, al kiu ili devas prezenti la ministran promeson (ĵuron). Poste la ĉefministro petas la parlamenton esprimi fidon al la nova registaro. Nur poste, kiam la fido estas esprimita, la registaro povas regi kaj labori.

La ĉefministro kunvokas la ministrojn al kunvenoj, kiujn li prezidas. Kiam li ne estas kontenta kun aŭ pri iu ministro, li povas proponi al la ŝtatestro eksigi la ministron. Se demisias la ĉefministro, falas la tuta registaro kaj la ŝtatestro devas nomumi novan ĉefministron por formi novan registaron.

Ĉefministroj laŭ landoj

Vidu ankaŭ 

 Ministroprezidento
 Ministro
 Registaro
 Prezidento
 Kanceliero
 Ĉef-komandanto
 Registarestro

 
politiko
Ĉevalvetkuro

Ĉevalvetkuro estas sporto. Paroj de ĉevalo kaj rajdanto kurkonkuras tra difinita distanco. Rajdanto de ĉevalvetkuro estas ĵokeo.
Nuntempe ĉevalvetkuro grave rilatas al hazardludo.

Ĉevalvetkuro okazas je hipodromo, vetkurejo. Ĉiu konkurso de kuro estas nomata vetkuro, kaj oni okazigas kelkajn vetkurojn en unu tago.

Ekzistas kelkaj tipoj da tiaj vetkuroj. Unu estas trotado por ĉevaloj, kiuj atingas altan rapidecon en tiu marŝmaniero. Povas esti trotado kun rajdanta ĵokeo aŭ trotado, kie la ĉevalo tiras ĉareton nomatan sulky. Aliaj vetkuroj okazas per galopado. En galopado ekzistas du tipoj: ebena vetkuro kaj obstakla vetkuro. En obstakla vetkuro estas tri tipoj: heĝoj, steeple-chase kaj cross country.

Rajdante ĉevalon ĵokeoj kuras certan distancon, kaj oni atribuas premion al la unua atinganto de finlinio.
En multaj ĉevalvetkuroj oni juĝas la pason de nazo de ĉevalo tra finlinio kiel golo.

Plej uzataj rasoj por vetkuroj estas Thoroughbred, Araba ĉevalo, Anglo-Araba ĉevalo, American Quarter Horse, Amerika Standardbred ktp.
Je Ban'ei-ĉevalvetkuro, oni uzas ofte grand-rasojn: Persijn, Percheron k.c. .

Listo de famaj konkurso-ĉevaloj 
 Bonaventure
 Deep Impact
 Secretariat
 Sir Barton
 Ourasi

Listo de vetkuroj

Usono 
 Triobla Krono
 Kentukia Ĉevalvetkuro
 Vetaĵo Preakness
 Vetaĵo Belmont

Japanio 
 Japana Pokalo

Ĉevalvetkurejoj / Hipodromoj

Britio 
 Vetkurejo Pimlico

Japanio 
 Japana Ĉevalvetkuro-Asocio
 Hipodromo de Ĉukjo
 Hipodromo de Fukuŝima
 Hipodromo de Hakodate
 Hipodromo de Hanŝin
 Hipodromo de Kioto
 Hipodromo de Kokura
 Hipodromo de Nakajama
 Hipodromo de Niigata
 Hipodromo de Sapporo
 Hipodromo de Tokio

Usono 
 Churchill Downs

Organizoj 
 Japanio
 Japana Ĉevalvetkuro-Asocio

 Usono
 Marilanda Ĵokea Klubo
 Novjorkia Vetkura Asocio
 Parko Belmont
Catherine Deneuve

Catherine DENEUVE [katrin dönöv] (naskiĝis  en Parizo) estas franca aktorino.
Jam en la aĝo de 13 jaroj ŝi aperis en malgrandaj filmroloj. Internacian famon ŝi gajnis en 1964 per la filmo Les Parapluies de Cherbourg. Pro la ĉefrolo en la filmo Indochine ŝi en 1992 estis nomumita por Oskaro.

En 1998 ŝi kadre de la Berlina Internacia Film-Festivalo Berlinale en Germanio ricevis la premion Honora Ora Urso pro sia vivoverko.

Listo de kelkaj filmoj 

 Les Parapluies de Cherbourg (Francio/Germanio, 1963)
 Repulsion (Britio, 1964)
 Belle de jour (Francio/Italio, 1967)
 Benjamin ou les mémoires d’un puceau (Francio, 1968)
 La sirène du Mississippi (Francio/Italio, 1969)
 Tristana (Francio/Italio/Hispanio, 1970)
 Peau d'Âne (Francio, 1970)
 A nous deux (Francio/Kanado, 1979)
 Le dernier métro (Francio, 1980)
 Le choix des armes (Francio, 1981)
 Indochine (Francio, 1992)
 Ma saison préférée (Francio, 1992)
 Le Temps retrouvé (Francio/Portugalio/Italio, 1999)
 Dancer in the Dark (Francio/Danio/Svedio, 2000)
 Le Petit Poucet (Francio, 2001)
 The Musketeer (Britio/Germanio, 2001)
 Huit Femmes (Francio, 2002)
 Les Temps qui Changent kun Gérard Depardieu (2004)
 Potiche de François Ozon (2010)

Eksteraj ligiloj 

 A Tribute to Gainsbourg, Catherine Deneuve interprète... 

DENEUVE, Catherine
Naskiĝintoj la 22-an de oktobro
Cary Grant

Cary GRANT  (realnome Alexander Archibald LEACH; naskiĝis la 18-an de januaro 1904 en Bristol, Anglio; mortis la 29-an de novembro 1986 en Davenport, Usono) estis brita/usona aktoro.

Grant komencis sian karieron en brita teatro, sed post turneo en Usono li spontane decidis resti tie. En 1927 li eklaboris en la Broadway-teatro kaj en 1931 li transloĝiĝis al Hollywood por dediĉi sin al la kinolaboro. Sian unuan grandan sukceson li gajnis per la komedio Bringing up Baby en 1938. Krom en komediaj filmoj lia eleganta ĉarmo ankaŭ konvinkis la publikon en krimfilmoj direktoritaj de Alfred Hitchcock. En 1970 Cary Grant, kiu ekde 1942 estis usona civitano, gajnis Honor-Oskaron pro sia dumviva laboro.

Filmoj 
 I’m no Angel (Usono, 1933)
 The Awfull Truth (Usono, 1937)
 Bringing up Baby (Usono, 1938)
 Only Angels Have Wings (Usono, 1939)
 The Philadelphia Story (Usono, 1940)
 His Girl Friday (Usono, 1940]
 My Favorite Wife (Usono, 1940)
 Suspicion (Usono, 1941)
 Arsenic and Old Lace (Usono, 1944)
 Notorious (Usono, 1946)
 The Bishop’s Wife (Usono, 1947)
 I Was a Male War Bride (Usono, 1949)
 Crisis (Usono, 1950)
 Monkey Business (Usono, 1952)
 To Catch a Thief (Usono, 1956)
 House Boat (Usono, 1958)
 Indiscret (Usono, 1958)
 North by Northwest (Usono, 1959)
 That Touch of Mink (Usono, 1962)
 Charade (Usono, 1963)

Vidu ankaŭ 
 100 Jaroj... 100 Steluloj de AFI

Eksteraj ligiloj 

  (pri filmo, en kiu li ludis)
  (pri filmo, en kiu li ludis)

Britaj aktoroj
Usonaj aktoroj
Artistnomoj
Clint Eastwood

Clint EASTWOOD [klint ist'ŭud] (n. 31-a de majo 1930 en Sanfrancisko, Kalifornio) estas usona reĝisoro, produktoro kaj aktoro. Post labori kiel figuranto kaj por kelkaj malgrandaj filmroloj li famiĝis pro la televidserio Rawhide (1958-66) kaj kelkaj vakeraj filmoj de la itala reĝisoro Sergio Leone.

Kvankam la nomo Clint Eastwood kutime estas asociata kun la rolo de vakero, lia kreado estas multe pli varia: Pro la filmo Bird, kiu estis omaĝo al la muzikisto Charlie Parker, Eastwood kiel reĝisoro gajnis altan prestiĝon, kaj en 1995 li surprizis la spektantaron per la filmigo de la melankolia amrakonto The bridges of Madison County.

En Usono Eastwood estas populara en la rolo de Dirty Harry, detektivo de Sanfrancisko, kiu celas sian pafilon al krimulo kaj diras "Make my day" ([mejk maj dej] - Laŭvorte: "Faru mian tagon").

Listo de filmoj 
 Per un pugno di dollari (Italio, 1964)
 Il buono, il brutto, il cattivo. (Italio, 1966)
 Two Mules for Sister Sara (Usono, 1969)
 Dirty Harry (Usono, 1971)
 Escape from Alcatraz (Usono, 1979) with Fred Ward
 City Heat (Usono, 1984)
 Bird (Usono, 1988)
 White Hunter, Black Heart (Usono, 1990)
 Unforgiven (Usono, 1992) (La nepardonitaj)
 In the Line of Fire (Usono, 1993)
 The Bridges of Madison County (Usono, 1995)
 Letters from Iwo Jima (Usono, Japanio, 2006): Reĝisoro, Produktoro

Premioj 
 Oskaro pro Unforgiven (1993)
 Oskaro pro Million Dollar Baby (2005)

Eksteraj ligiloj 

  (pri filmo «Invictus»)
  (pri filmo «Gran Torino»)
  (pri filmo «Changeling»)
  (pri filmo «J. Edgar»)
  (pri filmo «Trouble with the Curve»)

Akademia Premio por plej bona reĝisoro
Usonaj aktoroj
Usonaj reĝisoroj
Usonaj investistoj
Naskiĝintoj la 31-an de majo
Clemens Winkler

Clemens WINKLER [klemens vinkla] (naskiĝis la 26-an de decembro, 1838, mortis la 8-an de oktobro, 1904) estis germana kemiisto.

Clemens Winkler naskiĝis en Freiberg, Saksio. Li studis kemion kaj metalurgion en sia naskiĝurbo kaj doktoriĝis en Lepsiko. Post kariero en metalurgiaj entreprenoj li en la jaro 1873 fariĝis profesoro pri neorganika kemio en la Freiberga Bergakademie, kaj de 1896 ĝis 1899 li okupis la direktoran postenon de tiu ĉi minista akademio.

La plej granda merito de Clemens Winkler estas la malkovro de la kemia elemento germaniumo en la jaro 1886. Li konfirmis per tio la teorion de Dmitrij Mendelejev, kiu jam prognozis la ekziston de elemento havanta ties ecojn.

Krome Winkler evoluigis la bazon de nova metodo por la produktado de sulfata acido. La kemiisto Rudolf Knietsch poste finis la laboron de Winkler kaj la nova metodo gajnis mondvastan agnoskon. Li mortis en Dresdeno.

Germanaj kemiistoj
Cesare Pavese

La itala verkisto Cesare PAVESE naskiĝis je la 9-a de septembro 1908 en Sankta Stefano Belbo, en la regiono Piemonto. Danke al la riĉeco de sia familio li studis ĉe la Jezuitoj de Torino. Li multe studis la verkojn de usonaj verkistoj kiel Faulkner, John Dos Passos, Steinbeck kaj aliaj, kun la celo reinventi la realismon. Li tradukis al la itala Moby-Dick de Herman Melville.

Li kunlaboris kun la revuo "Solaria" kaj la eldonejo Einaudi.

Li ne estis kontenta pri si mem, kaj li havis multajn politikajn kaj religiajn dubojn, kaj problemojn por rilatigi kun la virinoj. Li decidis memmortigi per narkotiloj je la 27-a de aŭgusto de 1950.

Verkoj 
 Lavorare stanca (1936). (Labori lacigas), poemoj.
 Il carcere. (La malliberejo), romano.
 Paesi tuoi. (Landoj viaj), romano.
 La bella state. (La bela somero), romano.
 La spiaggia. (La plaĝo), romano.
 Feria d'agosto. (Aŭgustaj festoj), rakontoj.
 La terra e la morte. (La tero kaj la morto).
 Il compagno. (La akompananto)
 Dialoghi con Leucò. (Dialogoj kun Leŭko).
 La casa in collina. (La domo sur la montdeklivo).
 Il diavolo sulle colline. (La diablo sur la montdeklivoj).
 Tra donne sole. (Inter virinoj).
 La luna e i falò. (La luno kaj la fajrujoj).
 Il mestiere di vivere. (Postmorte). (La metio vivi), taglibro.
 Verrà la morte ed avrà i tuoi occhi. (Postmorte). (Venos la morto kaj havos viajn okulojn), versoj.

Tio aperis en Esperanto 
La maroj de l' sudo ; Vi estas kiel lando ; El mara sal'
kaj tero ; Mi trairos Piazza di Spagna / Cesare Pavese. -
En: Enlumas min senlimo ; itala poezio de la dudeka jarcento / eld. Carlo Minnaja ; p.187 - 194

Poemoj / Cesare Pavese. Per la traduko de Carlo Minnaja. - 1. eld. - La
Chaux-de-Fonds: Kooperativo de Literatura Foiro, 1982. - 29 p.

Italaj verkistoj
Sinmortigintoj
Chester A. Arthur

Chester Alan ARTHUR [ĈESTer ELen Arfer] (naskiĝis la 5-an de oktobro 1830 en North Fairfield, Vermonto, mortis la 18-an de novembro 1886 en Novjorko) estis la dudek-unua prezidento de Usono.

Arthur estis advokato antaŭ ol li elektiĝis vic-prezidento sub James A. Garfield. Garfield estis morteme pafita de Charles Guiteau la 2-an de julio 1881. Arthur fariĝis prezidento kiam Garfield mortis la 19-an de septembro de tiu jaro. Arthur estis honesta traktisto kaj bona administratoro. Ellen Lewis Herdon estis lia edzino, kaj la paro havis tri filojn. Arthur estis episkopano. Li mortis 57-jaraĝa pro cerbarteria ikto.

Dum lia administrado (1881–1885) okazis, inter alie:

 1882 La akto de la ĉina ekskludo
 1882 La akto de Pendleton
 1883 Tarifo "Mongrel"

Mortintoj en 1886
Naskiĝintoj en 1830
Prezidantoj de Usono
Cahors

Cahors , esperante Kadorso (okcitanlingve Caors [kaˈurs, ˈkɔws, ˈkɔw]) estas mezgranda franca komunumo lokita en la departemento Lot kaj en la regiono Sudo-Pireneoj. Ĝi estas la prefektejo de la departemento kaj havas proksimume  loĝantojn.

Geografio 
La malnova parto de Cahors situas meze de duoncirklo formata de la rivero Lot, kaj estas preskaŭ ĉiuparte ĉirkaŭata de altaj montetoj. Tio donas al la urbo aspekton tute specialan kaj apartan ĉarmon, kiuj allogas multajn turistojn.

Vidindaĵoj 
Cahors posedas altkvalitan arkitekturan patrimonion, precipe el la mezepoko : la fortikigita ponto Valentré (14-a jarcento), la katedralo kun siaj kupoloj el bizantina stilo (11-a kaj 12-a jarcentoj), la urbocentro.

Lokaj famuloj 
Cahors estas ankaŭ la naskiĝurbo de la papo Johano la 22-a (1245 - 1334), papo de 1316 ĝis 1334, kaj de Clément Marot, (1496-1544) renoma renesanca poeto kaj protektito de Francisko la 1-a.

Referencoj

Vidu ankaŭ 
 Komunumoj de Lot
 Listo de urboj de Francio
 Cahors (stacidomo)

Eksteraj ligiloj 

 Oficiala TTT-ejo

 
Komunumoj de Lot
Etapaj urboj de Tour de France
Calvin Coolidge

Calvin COOLIDGE [kalvin kuliĝ], la trideka prezidento de Usono, naskiĝis la 4-an de julio 1872, en Plymouth Notch, Vermonto. Li mortis 60-jaraĝa, la 5-an de januaro 1933, en Northampton, Masaĉuseco pro kora trombozo.

Coolidge estis malgranda kaj modesta viro. Lia edzino estis Grace Anna Goodhue, kaj la paro havis du filojn. Coolidge estis kongregaciisto.

Dum lia administrado (3-a de aŭgusto 1923 – 3-a de marto 1929) okazis;

 1924 Akto de Enmigrado – limigis la enmigradon al Usono
 1924 Aktoj de Enspezo – reduktoj de impostoj kaŭzis spekuladon en Wall Street kaj prosperon.
 1928 Pakto de Parizo – por antaŭenigi mondpacon. Ĝi estas nomata ankaŭ "Pakto de Kellog kaj Briand", laŭ la eksterlandaj ministroj de Usono kaj Francio.

Dum la regado de Coolidge la ekonomio floris, kaj li sukcesis malaltigi la impostojn kaj tamen redukti la ŝtatajn ŝuldojn. Sed ok monatojn post lia eksiĝo okazis la Nigra Ĵaŭdo, komenco de la Granda Depresio, je kiu disfalis granda parto de la usona kaj monda ekonomioj.

Ĝis 1925 Coolidge ne havis vic-prezidenton; poste lia vic-prezidento estis Charles G. Dawes.

Coolidge estas la sola usona prezidento, kiu naskiĝis je la nacia tago. Li estis baptita je la du antaŭnomoj "Calvin John", sed rezignis pri "John", kiam li abiturientiĝis.

Prezidantoj de Usono
Vicprezidantoj de Usono
Mortintoj pro koratako
Cantal

Cantal []  (okcitane Cantal [kantal]) estas unu el la departementoj de la franca regiono Aŭvernjo-Rodano-Alpoj. Ĝi etendiĝas sur  kaj havas nur  loĝantojn, ĉar ĝi situas plejparte en la Centra Masivo. La ĉefurbo estas Aurillac. La departemento enhavas 255 komunumojn.

La departementa ekonomio baziĝas ĉefe sur agrikulturo. Bredado okupas la plej grandan parton de la aktiva loĝantaro, kultivado preskaŭ ne eblas pro la malfacilaj klimataj kondiĉoj. Industrio ankaŭ preskaŭ malĉeestas sur la teritorio de Cantal, sed turismo disvolviĝas: naturajn parkojn, vulkanojn, lagojn, multnombrajn ban-urbojn, kaj ankaŭ grandan diversecon da sportoj (ekskursado, skiado, akvosportoj, paraŝuto kaj ĉiaj aersportoj) proponas la departemento Cantal.

Tiu departemento estas ankaŭ ege riĉa je arkitekturaj kuriozaĵoj: mezepokaj vilaĝetoj, kaj kasteloj. La regiono Aŭvernjo estas ankaŭ lulilo de la franca romanika arto.

Arondismentoj 
La departemento dividiĝas al tri arondismentoj:
 arondismento Aurillac
 arondismento Mauriac
 arondismento Saint-Flour

Notoj kaj fontoj

Vidu ankaŭ 
 Komunumoj de Cantal

Eksteraj ligiloj 

 Prefektejo de Cantal
 Departementa konsilio de Cantal

 
Administraj unuoj fonditaj en 1790
Departementoj de Francio
Ĉimpanzo

La ĉimpanzo (science: Pan troglodytes) estas primato kiu estas membro de la familio homedoj. Ĉimpanzoj kaj bonoboj estas la du specioj de la ĉimpanza genro, kiun oni konsideras la plej proksima kuzo al homo inter la bestoj (vidu la artikolon pri homedoj). La konga formado povus esti kondukinta al alopatria speciiĝo de la bonobo kaj de la ĉimpanzo el ties Plej ĵusa komuna praulo.

Nomo de la specio 
Linnaeus nomis ilin Homo troglodytes - "homo de la kaverno". La unua parto de la nomo estis korektita, sed ne la dua, kvankam ĉimpanzoj ne loĝas en kavernoj.

Klopodoj instrui lingvon al ĉimpanzoj 

En la 1960-aj kaj poste, Jane Goodall loĝis en la ĝangalo por studi la ĉimpanzojn. Ŝi trovis, inter alie, ke ili estas pli agresemaj ol ni supozis kaj povas inventi simplajn ilojn. 
Kvankam al afrotropisa specio oni ne povas instrui paroli, pro la formiĝo de la laringo, kiun posedas nur la homoj, oni ekde 1966 (projekto Washoe, fare de Allen kaj Beatrix Gardner) sukcsesis lernigi al ili certagrade gestolingvon de la surduloj (Ameslan). En tiuj eksperimentoj, pluigitaj de Roger Fouts, montriĝis, ke ili kapablas kombini spontane signojn, simile al tio, kion faras homoj (ekzemple "frukto-trinkaĵo" por akvomelono aŭ "frukto-dolorigi-plori" por akra rafano), kaj derivi figurajn sencojn el konkretaj (ekzemple ili spontane kreis insultojn per konkreta vorto: "malpura") Aliaj eksperimentoj evidentigis la samajn lingvokapablojn per uzo de komputiloj (Ĉimpazino Lana) aŭ de simbolaj pecoj el plasto (vidu Yerkish).
Unu jaron post la komenco de tiuj eksperimentoj nederlanda esploristo montris, ke ankaŭ en la naturo ili komunikas per gestoj, kaj ke tiuj malsamas laŭ la komunumoj, kiel iaj "dialektoj". Por pli da detaloj vidu artikolon: Lingvokapabloj de simioj.

Referencoj

Literaturo 
 Jonathan Marks "What it means to be 98% chimpanzee - apes, people and their genes" University of California Press, Berkeley

Vidu ankaŭ 
 Bonobo
 Kamerunaj montarbaroj
 Nordokcident-kongaj malaltaĵaj arbaroj

Eksteraj ligiloj 
 DiscoverChimpanzees.org
 Chimpanzee Genome resources
 Primate Info Net Pan troglodytes Factsheets
 U.S. Fish & Wildlife Service Species Profile
 View the Pan troglodytes genome in Ensembl
 Genome of Pan troglodytes (version Clint_PTRv2/panTro6), via UCSC Genome Browser
 Data of the genome of Pan troglodytes, via NCBI
 Data of the genome assembly of Pan troglodytes Clint_PTRv2/panTro6, via NCBI
 Human Timeline (Interactive) – Smithsonian, National Museum of Natural History (August 2016).

Primatoj
Homedoj
Afrotropisa faŭno
Ĉampano

Ĉampano estas ŝaŭmvino farita el vinberoj kreskantaj en la okcidenta parto de la franca regiono Ĉampanjo, apud la urboj Reims kaj Epernay. La kultivo de la vinberoj estas strikte reguligita, same kiel la proceso de la fermentado.

Laŭ tradicio, la ĉampanan metodon inventis benediktano Dom Perignon, en 1693.

Pro la alta prezo oni trinkas ĉampanon ĉefe por tosti dum eksterordinara festo. Estas tradicio, ke venkintoj en kelkaj sportoj (Tour de France aŭ aŭtosporto), ricevinte premion, skuas botelon kaj disŝprucigas ĉampanon super ĉeestantaron.

Aliaj regionoj produktas ĉampanecajn vinojn, sed la franca registaro zorgas la Nomon de Originon. Boteloj da kataluna ŝaŭmvino cava [KAva] tekstas méthode champenoise ("ĉampana metodo") por rilatiĝi al pli prestiĝa ĉampano.

Proverbo 
Ekzistas proverbo pri ĉampano en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof::

Referencoj 

Francaj vinoj
Dagŭanjŭan-ĝardeno

Turismo > Gvidlibro pri Pekino  > Dagŭanjŭan-ĝardeno

Dagŭanjŭan-ĝardeno (Ĝardeno de Grandiza Vadaĵo) sin trovas en la sudokcidenta parto de la urbo. La norda parto de la ĝardeno estis legomĝardeno de la imperiestra familio en Dinastio Qing.

Tiu klasika ĝardeno, bela kaj eleganta, estis projektita kaj konstruita laŭ la monde fama klasika romano de Ĉinio -- Ruĝdoma sonĝo. La ĝenerala projekto de la ĝardeno estis ellaborita de famaj ekspertoj pri la menciita romano, klasika arkitekturo, hortikulturo kaj Qing-dinastia historio post interkonsiliĝo. La aranĝo de la konstruaĵoj, montetoj, lagoj, plantoj kaj eĉ malgrandaj dekoraciaĵoj en la ĝardeno fidele enkorpigas la konkretan priskribon de la romano, kaj la konstrudado plenumiĝas rigore laŭ la postuloj de la antikva arkitekturo kaj tradicia hortikulturo de Ĉinio. La ĝardeno, kun totala areo de 12.5 hektaroj kaj plank-areo de  kvadrataj metroj, entenas sume pli ol 40 vidindejojn. Tri stadioj estis difinitaj por plenumi la tutan konstruadon. La unua-stadia konstruado jam finiĝis en julio 1985 kaj nun la ĝardeno jam komencis akcepti vizitantojn.

Ok vidindejoj konstruiĝis dum la unua stadio. Ĉe la enirejo staras ekran-forma rokaĵo el blankaj ŝtonpecoj kolektitaj en Tajhu-lago en suda Ĉinio. Sur la rokaĵo estas gravuritaj vortoj: "Vojeto zigzaga kondukas al lok' izolita. Ho, vere! Inter visterioj pendantaj sur la rokaĵo montriĝas mallarĝa vojeto kondukanta internen.

Post la rokaĵo kuŝas Ĉinfang-lageto (Lageto de Penetranta Aromo), super kiu staras tri-spana ŝtona ponto kun kiosko.

Nordokcidente de la kiosko situas Jihongjŭan (Plenzura Ruĝa Korto), loĝejo de Ĝia Baoĝu, heroo en la romano Ruĝdoma sonĝo. Enpaŝinte la kortan pordon dekoraciitan per floroj, oni povas vidi ĉirkaŭantan verandon kaj kvin ĉefajn ĉambrojn. En la korto orname staras groteskaj ŝtonoj. Antaŭ la perono kreskas baŝooj (Musa basjoo) kaj spektabiloj (Malus spectabilis''). La tuta konstruaĵo aspektas lukse eleganta.

Oriente de ĝi troviĝas Ŝjaŭŝjanggŭan (Halo en Bambuaro), loĝejo de Lin Daiĝu, amatino de Ĝia Baoĝu. Interne de ringmuro staras delikate ĉarma domo, zigzagas koridoro, verdas bambuaro kaj lirlas fonto.

Kelkan distancon oriente estas Ĉiŭŝŭangĝaj (Domo de Aŭtuna Freŝo), kie la ĉambroj estas altaj, kaj en la malantaŭa korto kreskas sterkulioj kaj baŝooj. Nordoriente de la domo vidiĝas kampara pejzaĝo -- interkampaj padoj, malalta bruna kortomuro, pajlotegmentita domo, heĝo, puto ktp. Jen estas Daŭŝjangcun (Vilaĝdomo de Riz-bonodoro). Ankaŭ ĝi kaj Ĉiŭŝŭangĝaj estas loĝejoj de personoj en la menciita romano.

Sude de Jihongjŭan estas lageto kun klara akvo, kaj sur la akvo staras la kvarangula kiosko Dicuj (Kiosko de Gutanta Smeraldo), kun suprenlevita tegmentrando.

La tuta konstruado de la ĝardeno plenumiĝis en la jaro 1987.

Vidu ankaŭ 

 Ruĝdoma sonĝo

Ĝardenoj
Pekino
Daniel Boone

Daniel BOONE [Danjel Bun] (naskiĝis (2-an de novembro [ 22-a de oktobro, laŭ Gregoria kalendaro] 1734, mortis la 26-an de septembro, 1820), estis usona pioniro, kiu konstruis la unuan vojon trans la montaron Apalaĉan en la regionon, kie nun situas la ŝtato Kentukio.

Ne ekzistas ĝenerala konsento pri lia naskiĝdato. Modernaj anglalingvaj libroj ofte donas la daton 11a de februaro 1734, kaj la familia registro (enskribita de lia onklo Jakobo) indikas, ke li naskiĝis je 14 julio 1732, sed plej multaj biografoj skribis, ke li naskiĝis en (plej ofte la 11an) februaro 1735, kaj unu (skribante en 1840) eĉ asertis 1746. Kiam li mortis, la 26an de septembro 1820, la nekrologistoj indikis, ke li mortis "en sia 90a jaro", kio ŝajnas argumenti por naskiĝo en 1731 aŭ eĉ 1730... Lia patro, Eskviro Boone (angle Squire Boone), venis el Anglio en la britan kolonion Pensilvanio, kie li ekloĝis okcidente, apud la setlolimo. Tie Daniel naskiĝis. Kiam li havis ĉirkaŭ 18 jarojn (supozante, ke li naskiĝis en 1732), la patro transloĝigis la familion al la valo de la Yadkin rivero en la kolonio Nord-Karolino.

En 1769, kun kvin kunuloj, Daniel ekmigris okcidenten en la landon nomatan Kentukio.

En 1964 oni produktis televidserion inspiritan en lia nomo, nome Daniel Boone.

Usonanoj