Zagrebo

Zagrebo (, , , ) estas la ĉefurbo de Kroatio kun 800.000 loĝantoj. Zagrebo estas kultura, ekonomia, politika kaj administra centro de Kroatio. Ĝi estas la sidejo de parlamento, de prezidanto kaj de registaro de Kroatio.

Geografio 
 klimato: kontinenta,
 averaĝa somera temperaturo: 20 C,
 averaĝa vintra temperaturo: 1 C

Ĝi situas en la nordokcidenta parto de la lando en la valo de rivero Sava kaj sube de la montaro Medvednica.

La Arĥeologia Muzeo konservas la Zagreban mumion, kiu estis kovrita per la plej longa teksto en etruska lingvo.

Blazono 
Sur verda monto estas per arĝent-blanka valo fortikigita urbo kun tri turetoj kun malfermita or-flava pordo. Supre maldesktre estas or-flava sespinta stelom supre dekstre arĝent-blanka kreskanta lunarko.

Historio 
Dum la romianoj estis urbo Andautonia. En 1103 Ladislao la 1-a (Hungario) fondis episkopejon. Dum la turkoj la fronto estis proksime, la ĉefurbo provizore ĉesis. La urbo prosperis en la 19-a j.c. Tie estis soldato Petőfi. La urbo iĝis ĉefepiskopejo en 1852. Tiutempe konstruiĝis fervojo inter Budapeŝto-Rijeka tra Zagrebo.

Edukado 
En Zagrebo estas 137 bazlernejoj, 102 mezlernejoj kaj unu universitato. La universitato estas plej malnova en Kroatio. Hodiaŭ havas 31 fakultatojn.

Transporto

Publika transporto 
Zagrebo havas relative vastan sistemon de publika transporto. Kvankam metroo certe taŭgus, ĝis nun estas en urbo nur tramoj kaj busoj. Krome estas ankaŭ unu funikularo. Pri publika transporto zorgas kompanio Zagrebački električni tramvaj. Bileto por tuta tago (valida ĝis la kvara horo de sekva tago) kostas 25 kunaoj. Preskaŭ ĉiuj tramoj kaj busoj havas bluan koloron.

Trama transporto 

Kun Osijek estas Zagrebo unusola urbo en Kroatio, kie veturas tramoj. En Zagrebo estas trakŝpuro 1 000 mm. Hodiaŭ estas 15 tagaj linioj kaj kvar noktaj linioj (tiuj veturas de noktomezo ĝis la kvara horo matene). Floto de tramoj estas riĉa. En Zagrebo veturas tramoj de iama Ĉeĥoslovakio, ekz. Tatra T4, Tatra KT4, sed ankaŭ de Germanio, konkrete de Mannheim. Temas pri en naŭdekaj jaroj aĉetitaj 35 Düwag GT-6 (sed ili estis venditaj kiel jam uzitaj tramoj!). Trama transporto estis finfine plibonigita en jaro 1997 per aĉeto de kroataj tramoj TMK 2100. En jaro 2005 ekuziĝis novaj, komplete malaltplankaj tramoj de konsorcio Crotram. Hodiaŭ veturas en Zagrebo 70 da tramoj de Crotram. Ili havas teknikan nomon TMK 2200. Ili estas 32 metrojn longaj kaj en unu tramo povas veturi eĉ 200 homoj. De la 23a decembro 2009 ekuziĝis ankaŭ pli mallonga versio de TMK 2200, kun teknika nomo TMK 2300. Ili estas 11 metrojn longaj kaj en unu tiu ĉi tramo povas veturi 130 homoj.

Busa transporto 
Rolo de busoj en Zagrebo estas ĉefe veturigi homojn de lokoj, kien ne veturas tramoj, al ŝanĝostacio, de kie oni jam povas uzi tramon. Plej multe da buslinioj veturas de ŝanĝostacioj Črnomerec, Glavni Kolodvor kaj de Savski most.

Funikularo 

La funikularo inter du historiaj partoj de Zagrebo - Donji a Gorni grad (Malsupra  kaj Supra urbo) mezuras nur 66 metroj kaj ĝi estas la plej mallonga funikularo en la mondo. Ankaŭ tial veturo per ĝi daŭras nur 64 sekundoj. Kvankam ĝia signifo nuntempe estas ĉefe por turistoj, en komenco temis pri grava kaj rapida transportilo, kiu konektis du partojn de urbo (Supra urbo tiam estis grava administra loko en Zagrebo). Ĝi komencis veturi je la 8a oktobro 1890.

Trajna transporto 
Ĉefa stacio (kroate Zagrebački Glavni kolodvor) de trajnoj situas en urbcentro. Krome estas ankaŭ Zapadni kolodvor (Okcidenta stacidomo). Zagrebo havas bonan trajnkonekton kun aliaj urboj en Eŭropo. Du foje dum tago estas direkta trajno al Vieno, ses foje tage estas trajna konekto al Ljubljano. Zagrebo havas ankaŭ unu tagan kaj unu noktan trajnojn al Sarajevo. Tiu taga trajno daŭre veturas tra Bosnio kaj Hercegovino al Ploče (tiu urbo estas denove en Kroatio). Du foje dum tago veturas ankaŭ trajnoj al Budapeŝto. Nokta trajno estas ankaŭ al Venecio. Krome, eblas ankaŭ veturi al Bratislavo (sed ne temas pri direkta trajno, nur pri unu vagono; simile kiel vagono dum somera sezono en trajno de Prago). Estas ankaŭ kvar trajnoj tage al Beogrado. En ŝtatinterna trajna transporto ne mankas bona konekto al Rijeko, Karlovac, Osijek aŭ Split (kvin foje dum tago).

Aŭta kaj busa transporto 
De Zagrebo ne estas problemo uzi aŭtostradon al suda parto de lando, ekz. al Split. Ankaŭ bona konekto estas al najbaraj landoj. Per buso eblas veturi al urboj en Italio kaj en Slovenio. Unufoje dum semajno estas ankaŭ busa konekto kun ĉefurbo de Ĉeĥio, Prago.

Fluga transporto 

10 kilometroj de Zagrebo situas la plej granda flughaveno en Kroatio. Ĝia nomo estas kroate Zračna luka Zagreb aŭ Zračna luka Pleso (flughaveno Zagrebo).

Vidindaj aferoj 
 Etnografia muzeo de Zagrebo
 Katedralo de Zagrebo
 Kirko Sankta Katarino
 Kirko Sankta Marko
 Mirogoj-tombejo
 Nacia kaj universitata biblioteko Zagrebo
 statuo de reĝo Tomislav antaŭ la ĉefa stacidomo

Famuloj 
 en Zagrebo naskiĝis kaj mortis:
 fizikisto, pastro Josip Franjo Domin
 geologo kaj paleontologo Dragutin Gorjanović-Kramberger
 juristo Imre Domin
 en Zagrebo naskiĝis:
 Anna Baar, verkistino germanlingva
 astronomo Xavér Ferenc Bruna
 banuso Nikola Tomašić
 Wendelin Schmidt-Dengler, aŭstra literaturhistoriisto kaj germanisto
 hungara botanikisto Lajos Timár
 hungara ministro Károly Olt
 hungara historiisto Gyula Pauler
 hungara kuracisto Béla Machik
 hungara matematikisto Béla Gyires
 hungara ina oficiro Mária Lebstück
 hungara orientalisto Tibor Halasi Kun
 hungara tradukisto Nándor Szávai
 en Zagrebo mortis:
 kroatia hungara geografo András Bognár
 inventisto Franjo Hanaman
 kanoniko Maksimilijan Ćolić
 kardinalo, unua ĉefepiskopo de Zagrebo György Haulik
 episkopoj de Zagrebo Márton Borkovics kaj Péter Petretics
 politikisto Stjepan Kovačević
 Antun Radić, etnologo
 verkisto Ervin Sinkó

Esperanto en Zagrebo 
En Zagrebo estas kelkaj esperantaj societoj, unu el ili estas Studenta Esperanta Klubo. La Unuiĝo de Zagrebaj Esperantistoj (UZE) estas Esperanto-asocio fondita la 12-an de decembro 2007 en Zagrebo. Ĝi eldonas la revuon Zagreba Esperantisto.

Kongresoj
Jam du fojoj en Zagrebo estis Universala Kongreso de Esperanto, 38-a UK 1953 kaj 86-a UK 2001.
En 1988 la Internacia Junulara Kongreso de TEJO okazis en Zagrebo.
En 2005 okazis la 78a kongreso de SAT.
En julio 2011 kongresis la katolikaj esperantistoj en la kroatia ĉefurbo.

Zagrebaj esperantistoj 
 Dragutin Balagoviĉ

Partneraj urboj

Vidu ankaŭ 
 Zagreba metodo

Eksteraj ligiloj 

 
 infoj: http://www.zagreb-touristinfo.hr

Referencoj 

 
Urboj de Kroatio
Ĉefurboj de Eŭropo
Metropoloj