Istočno Sarajevo

Istočno Sarajevo (1992–2004. Srpsko Sarajevo), grad u  Republici Srpskoj i jedan od četiri službena grada u Bosni i Hercegovini. Nalazi se u istočnom dijelu Bosne i sastoji se od sedam opština. Istočno Sarajevo je nastalo tokom rata u Bosni i Hercegovini od gradskih četvrti i prigradskih naselja Sarajeva koja su bila u sastavu Republike Srpske. Nakon Dejtonskog sporazuma dio grada koji je pripao Republici Srpskoj čini današnji grad Istočno Sarajevo.

Ime grada 
Prvi naziv grada je bio Srpsko Sarajevo, ali je odlukom Ustavnog suda BiH taj naziv proglašen neustavnim, pa je ime promijenjeno u Istočno Sarajevo.

Historija 
Današnje područje grada Istočno Sarajevo je bilo naseljeno još u praistoriji, na šta ukazuje veliki broj praistorijskih nekropola (gromile) i gradina na području Glasinca, od kojih su najznačajnije Mala Gradina u Bjelosavljevićima, Gradina Puhovac, Kočev do i Taline. Po Glasinačkoj visoravni ime je dobila i jedna od najznačajnijih kultura bronzanog i željeznog doba na evropskom kontinentu. To je bila kultura jednog od najvećih ilirskih plemenskih saveza - Auterijata i podeljena je u tri faza (1800 - 800 godine p.n.e.). Ova kultura predstavlja istorijski kontinuitet sa butmirskom neolitskom kulturom (2400 – 2000 godine p.n.e.), čija se nalazišta nalaze u pograničnom području Federacije BiH i Kantona Sarajevo sa opštinom Istočna Ilidža. Iako je prostor današnjeg grada Istočno Sarajevo bio u sastavu Rimske Imperije, rimski odnosno antički arheološki lokaliteti nisu značajnije zastupljeni. U Srednjem vijeku ovaj prostor je bio u sastavu bosanske srednjovjekovne države. U kasnom srednjem vijeku, u periodu feudalnog partikularizma, krajem 14. i početkom 15. vijeka značajnim dijelom ovog prostora (Glasinac, Prača) upravlja vlastelinska porodica Pavlović, koja je gospodarila dijelom istočne Bosne i Hercegovine. Iz tog perioda i ranije potiču stari gradovi i utvrđenja kao što su Vitanj, Hreljin grad i Stari grad iznad izvorišta Paljanske Miljacke. Stari grad Hodidjed iznad Miljacke bio je pod kontrolom bosanskog kralja i jedan je od prvih gradova u Bosni koji su osvojile Osmanlije. Na čitavom području su prisutne i brojne nekropole stećaka iz srednjevijekovnog perioda. Najpoznatije nekropole su nekropole stećaka u Vojkovićima, Krupcu i Hreši. Sa padom Bosne 1463. godine i ovo područje dospjeva pod tursku vlast. Značajniji spomenici iz turskog perioda su bili Selimija džamija u Knežini i Jahijino turbe u Bjelasovićima. Godine 1878. Austro – Ugarska preuzima upravljanje Bosnom i Hercegovinom, pa tako i današnjim područjem grada Istočno Sarajevo. Vojna kasarna u Podromaniji (u sklopu današnjeg kompleksa psihijatrijske bolnice) predstavlja graditeljsko nasljeđe iz ovog perioda.

U periodu rata, od 1992. do 1995. godine, Pale su bile privremena prijestolnica Republike Srpske. Tu su se nalazile političke i pravne institucije: Vlada i njeni organi, Skupština Republike Srpske i dr. U isto vrijeme tu su se nalazile novinska agencija SRNA, Televizijski studio KANAL S, novine „Javnost“ i „Ognjišta“.

Prva civilna vlast na teritoriji Istočnog Sarajeva formirana je na skupštinskoj sjednici, u zgradi Mjesne zajednice Lukavica, krajem ljeta 1992. godine. U organizaciji Povjereništva Srpske opštine Novo Sarajevo, na čijem je čelu bio predsjednik Predsjedništva Republike Srpske dr Dragan Đokanović, održana je Skupština Opštine Srpsko Novo Sarajevo koju su činili odbornici srpske nacionalnosti Skupštine, predratne sarajevske opštine, Novo Sarajevo. Pozvani odbornici, izabrani su na višečlanačkim izborima 1990. godine, izabrali su ih opštinski Izvršni odbor, a prvi predsjednik Izvršnog odbora postao je Branko Radan.

Populacija 
Posljednji popis u Bosni i Hercegovini je izvršen u 1991. Najčešće navodene procjene govore o 100.000 stanovnika koji žive u Istočnom Sarajevu, što je povećanje od 1991 zahvaljujući u velikoj mjeri na stvaranje i uključivanje novih općina koje čine Istočno Sarajevo. Također, mnoge srpske izbjeglice iz drugih općina Sarajeva preselio se u prigradska naselja Lukavice, Dobrinje, Kasindo, Kotorac i Pale .

Geografija 
Grad Istočno Sarajevo se nalazi u centralnom i istočnom dijelu Bosne i Hercegovine i istočnom dijelu Republike Srpske. Najjužnija tačka grada nalazi se u opštini Trnovo, u ataru naselja Kozija Luka, dok je najsjevernija locirana sjeveroistočno od naselja Gornji Drapnići u opštini Sokolac. Najzapadnija tačka je u opštini Istočna Ilidža, u podnožju planine Igman, a najistočnija tačka je u ataru naselja Točionik u opštini Sokolac.
Ukupna površina grada Istočno Sarajevo iznosi 1425.77 km2.
Teritorija grada se sastoji iz dva dijela, većeg sjevernog dijela (1380.61 km2) i znatno manjeg južnog dijela (svega 45.16 km2) . Veći sjeverni dio se proteže u pravcu sjever – jug 12 – 42 km, a istok – zapad 26 – 42 km. Manji južni dio u pravcu sjever – jug ima dimenzije 5 – 8 km, a istok - zapad 5 – 9.8 km. Ova dva dijela grada Istočno Sarajevo su međusobno odvojena teritorijom opštine Trnovo (FBiH), odnosno Kantona Sarajevo.
Prostor grada sa aspekta geografske regionalizacije pripada Planinsko – kotlinskoj regiji, odnosno, subregijama Istočne Bosne i Centralne Bosne. U geomorfološkom smislu područje grada pripada Unutrašnjim Dinaridima.
Teritorija grada graniči sa ukupno 13 opština. Granične opštine iz Republike Srpske su: Han Pijesak, Kalinovik i Rogatica. Što se tiče Federacije BiH, grad Istočno Sarajevo graniči sa opštinama Kantona Sarajevo: Sarajevo – Stari Grad, Sarajevo – Novi Grad, Sarajevo – Novo Sarajevo, Sarajevo – Centar, Ilijaš, Ilidža, Trnovo (FBiH); opštinom Olovo u Zeničko – dobojskom kantonu i opštinama Pale - Prača i Foča – Ustikolina iz Bosansko – podrinjskog kantona.
Preko teritorije grada prelaze četiri značajne drumske saobraćajnice prema Srbiji i Crnoj Gori: Sarajevo – Sokolac – Zvornik – Loznica, Sarajevo – Sokolac – Rogatica – Višegrad – Užice, Sarajevo – Pale – Goražde – Višegrad – Užice, Sarajevo – Trnovo – Dobro Polje – Foča – Crna Gora.
Željeznički saobraćaj nije prisutan na teritoriji grada. Najbliža željeznička stanica je Centralna željeznička stanica Sarajevo, a najbliža željeznička pruga je pruga Zenica – Sarajevo – Mostar. Do 1970 – ih godina prošlog vijeka preko teritorije grada je prolazila uskotračna željeznička pruga Sarajevo – Pale – Prača – Ustiprača – Višegrad – Užice.
Međunarodni aerodrom Sarajevo gotovo prostorno graniči sa gradom Istočno Sarajevo, u području opštine Istočna Ilidža.

Naseljena mesta 
 Bulozi 
 Crkvice
 Klek
 Kozarevići
 Lukavica
 Donje Mladice
 Donji Kotorac
 Donji Miljevići
 Gornji Kotorac
 Gornji Miljevići
 Miljevići
 Mladičko polje 
 Pavlovac
 Petrovići
 Pogledi - Kijevo
 Prljevo Brdo 
 Soko
 Tešanovo brdo
 Tilava
 Toplik
 Trnovo
 Tvrdimići
 Vraca 
 Vranješ

Privreda 
Područje Privredne komore Istočno Sarajevo obuhvata teritoriju 12 opština, čija površina iznosi 3.652 km² na kojoj živi 123.035 stanovnika. Nalazi se u centru istočnog dijela Republike Srpske, između područja Privredne komore regije Bijeljina na sjeveru i Privredne komore regije Trebinja, na jugu.
U prirodno-geografskom smislu, ovo područje pripada Starovlaškoj visoravni, planinskoj regiji koja se prostire od sarajevske kotline na zapadu, do Kosova i doline Ibra na istoku. Većim djelom je izgrađena od vodonepropusnih stijena, pa je dominantno razvijena normalna hidrografska mreža. U krečnjačkim stijenama su razvijeni skoro svi kraški oblici, od kraškog polja Glasinac do brojnih jama i pećina, od kojih je najinteresantnija Savina pećina kod Mokrog.
U geografskom pogledu, najkrupnije crte reljefa predstavljaju široke i blago zatalasane površine sa kojih se izdižu brojne planine, od Trebevića (1629 m), Jahorine (1913 m), Romanije (1627 m) na zapadu, do Vučevice i Zvijezde na istoku. Između nje je široka kompozitna dolina Drine i njenih pritoka, Prače sa lijeve i Rzava i Lima, sa desne strane. Doline Željeznice i Miljacke su uglavnom kanjonskog tipa, sve do ulaska u Sarajevsko polje, gdje se ulijevaju u rijeku Bosnu, na teritoriji Federacije BiH. Idući od zapada ka istoku smjenjuju se tri različita klimatska tipa. U sarajevskoj kotlini zastupljena je umjereno kontinentalna klima na Romanijskom platou i okolnim planinama je predplaninska i planinska. U Podrinju vlada umjerena klima sa izrazitim župnim odlikama. Obilne padavine i specifičan sastav tla uslovili su veoma bujan vegetacijski pokrivač. Šume su prisutne na svim planinama, a visoravni i kotlinska dna su bogata pašnjacima ili obradivim površinama.
Razmještaj stanovništva unutar ove regije je neravnomjeran. Najveća koncentracija stanovništva je u sarajevskoj kotlini i na obodu romanijskog platoa. Prosječna gustina naseljenosti je oko 40 stanovnika na jedan kvadratni kilometar. 
Analize pokazuju, da i pored krupnijih promjena u teritorijalnom smislu ove regije, Sarajevsko-romanijska regija i Gornje Podrinje raspolažu sa veoma značajnim prirodnim bogatstvima, velikim brojem izgrađenih kapaciteta u industriji, poljoprivredi, šumarstvu, građevinarstvu, saobraćaju, trgovini i ugostiteljstvu, i sa velikim brojem visoko stručnih kadrova. 
Pored navedenih prirodnih potencijala na teritoriji ove regije djeluje osam fakulteta Univerziteta u Istočnom Sarajevu i veći broj srednjoškolskih centara. U svakoj opštini ove regije postoje domovi zdravlja a na regiji djeluju i dva medicinska centra regionalnog karaktera.

Obrazovanje 
Univerzitet u Istočnom Sarajevu osnovan je 1992. godine, odvajanjem od Univerziteta u Sarajevu. Fakulteti ovog univerziteta su smješteni na veoma širokoj regiji, pokrivajući većinu teritorije istočnog dijela Republike Srpske.

Klima 
Istočno Sarajevo ima umjereno kontinentalnu klimu, leži između klimatskih zona centralne Europe na sjeveru i Mediterana na jugu. Prosječna godišnja temperatura je 9,5 ° C, uz januar (-1.3 ° C prosj.) Što je najhladniji mjesec u godini i jula (19.1 ° C prosj.) Najtopliji. Najviša zabilježena temperatura je 40.0 ° C 19. augusta 1946, dok je najniža zabilježena temperatura bila -26,4 ° C na 25. januar 1942. U prosjeku, Istočnom Sarajevu ima 68 ljetnih dana godišnje (temperatura veća od ili jednaka do 30.0 ° C). U gradu obično doživljava blago oblačno nebo, s prosječnim godišnjim oblaka od 59%. U najoblačnijim mjesec decembar (75% prosjeka oblaka), dok je najjasnije je u avgustu (37%). Umjeren padavina javlja prilično dosljedno tokom cijele godine, sa prosječnom 170 dana padavina. Pogodno klimatski uslovi omogućili su zimske sportove procvat u regiji, kao što je vidljivo od Zimskih olimpijskih igara 1984 koji su slavili u Sarajevu. [5]

Status kapitala 
U de jure kapital entiteta Republike Srpske je Sarajevo. Međutim, de facto glavni grad entiteta Republike Srpske je Banja Luka koja je vlada sjedište.

Sport 

U Istočnom Sarajevu postoji par sportski klubova: Fudbalski Klub "Slavija"  , Atletski Klub "Slavija" Lukavica , Omladinski košarkaški klub "Igman I. Ilidža"i Klub Malog fudbala "Tango",Rukometni klub ¨Slavija˝

Slavni ljudi 
Dragan Đokanović, srpski političar, ljekar i sportista koji je kao Povjerenik Predsjedništva Republike Srpske formirao prvu civilnu vlast na teritoriji Istočnog Sarajeva 
 Mirko Šarović , bivši predsjednik RS
 Mišo Maunaga , pjevač
 Božidar Novaković , mladi političar,muzički umjetnik i kompozitor
 Bogdan Čeko , fudbalski radnik
 Dragan Kulina , poznati privrednik
 Doc.dr.Goran Mutabdžija , profesor Univerziteta u Istočnom Sarajevu i ministar u vladi RS
 Branko Stanković -"Ambasador" , poznati fudbalski trener Crvene Zvezde
 Dragomir Andan , bivši ministar policije RS
 Sanja Gluhović, tv voditeljka
 Nemanja Majdov , džudista 
 Jovo Sikima, bivši fudbaler
 Boban Stanojević, košarkaški trener
 Vladimir Mandić, poznati rukometaš
 Zoran Cvijetić, osnivač MUP-a Republike Srpske
 Mirko Ponjarac, poznati fudbalski radnik i bivši fudbaler Slavije
 Milorad Lale , fudbalski radnik
 Dragiša Ćorsović, poznati sportski komentator
 Zoran Tešanović, političar
 Dragomir Čabrilo , poznati atletski trener
 Dejan Škrba , poznati dreser pasa
 Stefan Ćuković , atletičar
 Milana Šekara , atletičarka 
 Staša Košarac, političar
 Borko Močević , slikar i galerista
 Slavenko Glavan, istaknuti sportski radnik i šahist
 Aleksandra Klačar, manekenka i foto model
 Darko Elez , poznati kriminalac
 Tijana Tešanović , atletičarka
 Cvijetin Ristanović, urednik lista " Srpska vila
 Katarina Lemez , atletičarka
 Đorđe Ždrale , poznati kriminalac
 Boris Tešanović, poznati rukometni trener
  Dragan Škrba, bivsi golman reprezentacije YU

Izvori

Vanjske veze 

 Službena stranica Opštine Istočno Sarajevo
 Istočno Sarajevo Novosti 
 Portal Istočno Sarajevo 
 Opština Istočna Ilidža
 RTV IS 
 Turistička organizacija Istočno Sarajevo
 Univerzitet u Istočnom Sarajevu
 
 Elektrotehnički fakultet Univerziteta u Istočnom Sarajevu
 Pravni fakultet Univerziteta u Istočnom Sarajevu
 Filozofski fakultet Univerziteta u Istočnom Sarajevu
 Mašinski fakultet Istočno Sarajevo
 Opšta bolnica Istočno Sarajevo 
 Tomašević d.o.o
 Energoinvest RAOP - Rasklopna oprema a.d.  
 Prominvest d.o.o. 

Gradovi u Bosni i Hercegovini
Republika Srpska