alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Igra

Igra je aktivnost jedne ili više osoba koja služi za razonodu i zabavu. Bit igre je postići neki cilj pridržavajući se zadanih pravila.

Opis 
Igra se, najopćenitije, razlikuje od manualnog ili intelektualnog plaćenog rada, iako se te dvije aktivnosti u nekim aspektima prepleću. Dobar primjer za izrečenu tvrdnju je šport, koji po svim značajkama spada u kategoriju igara, međutim u profesionalnim okvirima poprima karakteristike koje se obično vežu za tradicionalno shvaćanje rada.

Ključne komponente igre su motivacija za dostizanje nekog cilja, pravila, te interakcija, odnosno kontakt između sudionika. Mnoge igre, upravo poradi pobrojanih elemenata, su korisne, edukacijske, jer aktere tjeraju na usvajanje novih znanja i vještina.

Povijest igre 
Kako je igra praktično stara koliko i čovječanstvo, možemo slobodno kazati da je nezaobilazna komponenta ljudskog kolektivnog iskustva. Ipak, prve znanstvene, filozofske, etnološke studije vezane za teorijsko promišljanje igre kao fenomena, pojavljuju se relativno kasno, koncem devetnaestog i početkom dvadesetog stoljeća. 

Jedan od prvih teoretičara igre je austrijski filozof Ludwig Wittgenstein, koji je u svojim Filozofskim istraživanjima zaključio da igru nije moguće definirati jednom sveobuhvatnom definicijom tog pojma, već da je za potpuno razumijevanje biti igre potrebno imati na umu cijeli niz definicija pojedinih segmenata tog pojma.

Razne igre 
Igre se mogu podijeliti na više načina, a ovo je podjela predmetima koji se koriste u igri.
 Igra na ploči
 Igra s kartama
 Igra s loptom
 Govorna igra
 Igra s olovkom i papirom
 Igranje uloga, RPG
 Računalna igra
 Igra s kockama
 Enigmatika
Mancala

Mancala je zajednički naziv za srodne igre na ploči koje se igraju širom svijeta. Ponekad se nazivaju šivaćim igrama, odnosno igrama brojanja i hvatanja - imenima koja opisuju način igranja. 

Na Zapadu su najpoznatije igre iz ove porodice su Oware, Kalah, Omweso i Bao. 

Mancala u mnogim afričkim i nekim azijskim državama igra ulogu dosta sličnu onoj koju šah igra na Zapadu.

Eksterni linkovi 

Igre
Go

Go je drevna dalekoistočna misaona igra. Prema legendi, Go je nastao u Kini prije 4000 godina, ali među povjesničarima ne postoji konsenzus oko starosti. U svakom slučaju, činjenica je da je to najastarija igra na tabli koja se igra s više-manje nepromijenjenim pravilima. Zanimljivo je da je Pula bila jedan od prvih evropskih gradova u kojemu se je igralo Go - tokom XIX stoljeća u mornaričkom klubu. Naime, moreplovci su igru donijeli iz Japana i aktivno igrali nekoliko godina.

Go se igra na drvenoj tabli ("goban") na kojoj se nalazi mreža 19 vodoravnih i 19 vertikalnih crta. Figure se zovu "kamenovi", a sve sve se jednake i ponašaju se prema istim pravilima. Za razliku od dame i šaha gdje su figure na početku postavljene i tokom partije se pomiču po tabli - partija Go-a počinje s praznom tablom. Svaki potez se sastoji u tome da se figura stavi na određeno mjesto i nakon toga ona ostaje na tom mjestu do kraja partije ili biva zarobljena ("pojedena") tokom partije od suigrača. Prosječna partija traje oko 250 poteza. Vremenski može trajati od 15minuta pa do više mjeseci.

Go je danas najpopularniji u Kini pod imenom "weiqi", Koreji ("baduk") i Japanu ("igo"). Na dalekom istoku postoji i razvijena liga profesionalnih Go igrača koji se kategoriziraju prema jačini od 1dan (najslabiji) do 9dan. Amaterski igrači imaju svoju izdvojenu kategorizaciju: igrač koji je tek upoznao pravila igre je 25kyu (u nekim kategorizacijama počinje se s 30kyu), nakon njega je 24kyu i dalje (silaznim brojevima) do 1kyu (najjači kyu). Nakon 1kyu po snazi dolazi 1dan (najniža amaterska majstorska kategorija), 2dan, itd. do 7dan-a.

Budući da u prosječnoj poziciji u jednoj partiji igrač ima vrlo velik broj mogućih poteza - igrači nemaju dovoljno vremena razmišljati o svakome od njih i zato se često igra intuitivno - "na osjećaj". Zbog toga je Go izuzetno težak problem programerima koji pokušavaju isprogramirati program koji dobro igra Go. Najjači računalni programi danas po snazi igranja imaju kategoriju od oko 7kyu.

Eksterni linkovi 

 Gobooks  contains an sophisticated database of Go books including sample pages, reviews, blurb, contents and availability.
 GoDiscussions.com  Large Go community with an active forum
 Learn to play interactively
 Go Base
 Sensei's Library
 Go4Go database Large collection of Go game records, daily updates, commentaries by A.Dinerchtein and Go forum

Igre na ploči
Individualni sportovi
Kineska kultura
Muzički instrumenti

Muzički istrumenti su sprave na kojima se izvode muzička dela. 

Oni koji se danas upotrebljavaju u umetničkoj muzici dele se na tri glavne grupe: 
 Žičani - prema načinu proizvođenja tona, dele se na gudačke (violina, viola, violončelo, kontrabas) i na instrumente za okidanje (harfa, klavsen, gitara, mandolina i dr.). 
 Duvački (puhački) - dele se na drvene (pikolo, flauta, klarinet, oboa, fagot i dr.) i limene (horna, truba, trombon, tuba i dr.).
 Udaraljke - mogu biti određene visine tona (timpan, ksilofon, zvoničići, zvona i dr.) ili neodređene (veliki bubanj, doboš, činele, tam-tam, gongi dr.) 
 Specijalne kombinovane vrste - pripadaju klavir, orgulje, čembalo, harmonijumi dr. Mehanički instrumenti reprodukuju muzičko delo bez neposrednog učešća umjetnika-izvođača; obično su to sprave koje se stavlja u pokret bilo mehaničkim putem ili električnim pogonom (vergl, piavola, muzička kutija, gramofon, orkestrion i drugo).

Vidi još 

 Lista glazbenih instrumenata
 Podela muzičkih instrumenata
Flauta

Flauta je drveni duvački instrument srednjeg i visokog registra. Zvuk proizvodi dejstvom vazdušnog jezička. Razlikuju se, po držanju, uzdužna ili blok-flauta i savremena poprečna flauta. Na poprečnim flautama, ulazni otvor nije na vrhu cevi, već nešto niže, na bočnoj strani i u njega se duva iskosa da bi se obrazovao jezičak, pošto ga ovaj tip nema (za razliku od uzdužnih flauti), i duva se kroz glasnicu (popularno prozorče), sa usnom ispod piska. Izvođačka tehnika je vrlo razvijena i proizvodnja tona je na celom rasponu laka, pa je ovo jedan od najpokretnjivijih i najvirtuoznijih instrumenata. Takođe, flauta je i izražajan instrument, blagog i svetlog, idiličnog zvuka. 

Iako pripada grupi drvenih duvačkih instrumenata, flauta se izrađuje od metala. Raspon flaute je znatan, i kreće se od c1 do c4, dok su još neki tonovi (na slici u zagradama) mogući, ali zavise od vrste i kvaliteta instrumenta kao i od sposobnosti izvođača.

Obim flaute

Pikolo flauta 
it. flauto piccolo
nem. kleine Flöte
fr. petite flûte
en. piccolo
rus. malaя fleйta

Skraćeno Picc.. Mala flauta, duplo kraća od velike, po zvuku najviši duvački instrument sa rasponom od d1 do c4 (pisano d do c3). Spada u transponujuće instrumente, odnosno, one koje zvuče više ili niže od zapisanog. Pikolo se zapisuje oktavu niže od zvučanja. U trojnom sastavu orkestra, koji je i najčešći simfonijski sastav, jedan svirač svira pikolo, ili, ako se ne preklapaju deonice, flautista koji je treća flauta (III Flauta) uzima i pikolo, što se zapisuje III fl. muta in picc..

Pisani obim pikolo flaute

Ostale flaute 
Osim ove dve flaute, u upotrebi se može naći i alt-flauta (it. flauto contralto, nem. Alt-Flöte, fr. flûte en sol (fa), en. alto flute, rus. alьtovaя fleйta) koja se gradi u dva registarska oblika u G (Sol) i u F (Fa) i čiji je pisani raspon od c do f3 (u G zvuči kvartu više, a u F kvintu niže). 
Mocart je pisao i za flažolet flautu (pisanog obima d1-d3, koja zvuči undecimu više), a takođe su poznate i velika flauta u F (Fa) i mala i velika u Es (Eb), kao i u Des (Db). Na kraju pomenućemo i bas-flautu (pisanog obima c1-f3, koja zvuči oktavu niže), ali se ona više ne koristi.

Vidi: Orkestar

Drveni puhački instrumenti
Žičani instrumenti

Glazbala sa žicama ili kordofoni naziv je za sva glazbala kod kojih se zvuk proizvodi okidanjem, odnosno trzanjem žica ili gudanjem po žicama. Tako unutar te skupine razlikujemo trzalačka glazbala (gitara, tamburica, mandolina, šargija, bas, harfa) i gudačka glazbala (violina, viola, violončelo, kontrabas, gusle, lirica).

Povijest

Stari vijek 
Spominje se lira koju je svirao kralj David. Kasnije se pojavljuje i harfa.

Srednji vijek 
U srednjem vijeku je bila popularna lutnja, koju su svirali putujući zabavljači i mnogi vladari. Primjerice, i kraljica Elizabeta I. je svirala lutnju.

Novi vijek 
U novom vijeku graditelji razvijaju nova glazbala sa žicama: gitare, violine, violončela, kontrabase ...

Najnovije doba 
U najnovijem se vrijeme pojavljuju bas-gitare i druge vrste gitara. električne gitare spajaju se na pojačala kako bi glazbala imala jači zvuk.

 
Muzički instrumenti
Gitara

Gitara je trzalački instrument. Najčešće ima 6 žica [e - a - d¹ - g¹ - h¹ - e²], koje zvuče oktavu niže. Zvuk se postiže okidanjem žica prstima ili trzalicom (plektronom, plektrumom).

Gitara može biti:
 Klasična gitara
 Akustična gitara
 Poluakustična gitara
 Akustična gitara sa dvanaest žica
 Električna gitara
 Električni bas

Svaka gitara ima sledeće delove:
 Čivije - nalaze se na glavi gitare i ima ih onoliko koliko ima žica. Čivijom se štimuje žica.
 Glava - Na njoj se nalaze čivije, a ima i reklamnu ulogu
 Vrat - Vrat je srednji deo gitare, na njemu se nalaze pragovi i na njemu se stiskaju žice nakon čijeg se okidanja dobija zvuk. 
 Pragovi
 žice 

Smatra se da gitara vodi poreklo sa Bliskog istoka (Persija). Reč gitara i potiče iz Persije. Git znači muzika, a tar žica. Gitara je postala popularna u 14 veku, kada je dospela u Španiju. Kompozicije na gitari pisali su Garsija, Šubert, Paganini itd. Sada se gitara najviše koristi u rok muzici i metal muzici.

Eksterni linkovi 

 Naš sajt o gitari 
 on-line časovi gitare 
 Metal tablature
 Program koji pomaže pri sviranju
 Tablature gp3 formata
 Guitarbuild.com 
 www.guitar.ch

 
Trzalački instrumenti
Klavir

Osnovu građe klavira ili glasovira čine: 
 okvir sa razapetim žicama, 
 rezonantna daska, 
 klavijatura sa mehanizmom pokretnih čekića, 
 i pedale.
Zbog prevelikog opterećenja, okvir za žice se gradi od livenog gvožđa ili od čelika. Zato se žice ukrštaju, a samim tim se smanjuje njihova dimenzija.

Oko čeličnog jezgra se žice (pošto su najdublje) obmotavaju bakarnim nitima, da bi se postigla savršena zvučnost i da bi se debljinom, kao i težinom nadoknadila smanjena dužina.

Tonski raspon klavira (u proseku) je od 2A do c5. Da bi se zvučnost ujednačila, obično je deset tonova najdubljeg registra zastupljeno samo jednom žicom, a sledećih šesnaest tonova sa po dve žice, dok svi tonovi gornjeg registra imaju po tri.

Postoje metalni klinovi (zavrtnji), koji su pričvršćeni za okvir i prednjim, kao i zadnjim delom. Njihovim okretanjem pomoću specijalnog ključa, podešava se zategnutost žice, odn. štimuje se instrument.

Na prednjoj strani se nalazi klavijatura. Unutrašnji mehanizam s kojim su dirke povezane, najsloženiji je i najprecizniji deo klavirske konstrukcije. On se završava nizom drvenih čekića, koji pri udaru na žicu proizvode zvuk. Glava ovih čekića je obložena filcom.

Važnu ulogu unutrašnjeg mehanizma čine prigušivači, koji sa otpuštanjem dirke padaju na žicu i prekidaju njen eho.
Pored prigušivača postoje desni, levi i srednji pedal.

Desni pedal omogućuje jači zvuk, zbog otpuštanja prigušivača. Tako da, kada svirač prestane da svira (pusti dirku), žice rezoniraju, jer ne postoje prigušivači ni na jednoj od žica.

Levi pedal stišava, odn. umekšava zvuk. To se postiže tako što se ceo mehanizam pomera malo udesno, pa čekići udaraju samo o jednu žicu, ili o dve (zavisi da li postoje dve ili tri žice).

Srednji pedal služi za prigušeni zvuk. Može da postoji, ali i ne mora.

Notacija se vrši u dva ključa. U violinskom ključu se zapisuje ono što svira desna ruka, a u bas ključu se notira ono što svira leva.

Primer: 
 Mesečeva sonata (Ludvig Van Betoven)
 Fantazija za klavir - c-moll (Volfgang Amadeus Mocart)
 Koncert u c-mollu i d-molu (Sergej Rahmanjinov)

Eksterni linkovi 
 Klavir 
 Grand-Pianos.org 
 pianoforte - photoarchive

Vidi još 
 Podela muzičkih instrumenata

Instrumenti s tipkama
Truba

Truba, skraćeno Trb. (može se još i sresti (često u rukopisnim primerima) skraćenica Trp. prema engleskom nazivu), je registarski najviši limeni duvački instrument, svetlog i prodornog zvuka, koji je od davnina korišten za vojničke signale i svečane fanfare, pa je to ostavilo bitan trag na njegovom osnovnom karakteru i tipičnim načinima upotrebe u muzici. Ipak, truba je i izražajni melodijski instrument, a zahvaljujući usavršenom mehanizmu ventila i u izvođačkoj tehnici dostiže zavidan virtuozitet, koja se posebno ističe u džez-muzici. Tu je naročito česta, iako i drugde uobičajena, upotreba sordine (vidi: limeni duvački instrumenti).

U svojoj veoma dugoj istoriji, koja zalazi daleko u antičko doba, instrumenti tipa trube zadugo su mogli da izvode tonovo samo jednog alikvotnog niza (tzv. prirodna truba), pa su građene u različitim registarskim varijantama i veličinama. Tek izum i primena ventilnog mehanizma, početkom 19. veka, omogućila je slobodno i lako izvođenje svih tonova i bitno unapredila izvođačku tehniku, kao i upotrebne mogućnosti trube.

Truba koja se u 18. veku označavala kao truba in S imala je stvarni zvučni obim (zavisno od veličine) za oktavu dublji od obima današnje trube in S, odnosno isti obim kao današnja horna in S (corno alto). S obzirom da se pedalni ton nije mogao dobiti, a da je drugi ton alikvotnog niza bio intonativno nesiguran, praktični obim trube iz klasičnog perioda svodio sa uglavnom na dobijanje tonova od 3. do 12. alikvotnog niza.

Obim trube

Ovaj pisani obim je dat prema mogućnostima savremene trube sa ventilima (odnosno pistonima). Truba in S zvuči kako je napisano, a najčešće upotrebljavana truba in B zvuči veliku sekundu niže nego što je zapisano, pa je prema tome njen realni zvučni obim od  e do c3.

Druge vrste truba 
Truba se javlja i u još nekim registarskim varijantama, i to su dve najčešće registarske varijante male trube (it. trombetta ili tromba piccola nem. kleine Trompete, fr. petite trompette, en. small trumpet, rus. malaя truba), koja se retko nalazi u orkestru, ali se koristi pri izvođenju tzv. klarino partije (tehnika izvođenja vrlo visokih tonova alikvotnog niza, čak do 21. tona) u delima npr. J. S. Baha. Obim zvučnosti joj je od f do s3, a javlja se u dve registarske varijante in D (zvuči veliku sekundu više) i in E<small>b</small> (zvuči malu tercu više).

Postoje još i tzv. visoke trube u registarskim varijantama in F, in G i in B (tzv. sopranino) koja je najviša. Osim toga, postoje i alt-truba in F, koja zvuči kvintu niže od obima trube i bas-truba in E<small>b</small> (zvuči veliku sekstu niže), in D (zvuči malu septimu niže), in C (zvuči oktavu niže) i in B (zvuči nonu niže).

 
Limeni puhački instrumenti
Teatar

Teatar (lat. theatrum < grč. θέατρον: gledalište), pozorište ili kazalište, institucija gdje se održavaju predstave koje spadaju u scensku umjetnost.

Neophodni elementi bez kojih ne može postojati teatarska predstava su:
 glumci
 scenska radnja
 publika

Klasična podjela na teatarske forme bila je podjela na:
 dramu (komedija, tragedija i drama u užem smislu)
 operu 
 balet

Modernije podjele su nešto fleksibilnije, pa se pod glavnim teatarskim formama obično podrazumijevaju:

 dramski teatar (zasnovano na dramskom tekstu)
 plesni teatar (plesni teatar, moderni ples; također balet)
 muzički teatar (musical; također opera i opereta)
 lutkarski teatar (animacija lutaka ili drugih predmeta)

Naravno, bogatstvo i raznolikost teatarskih formi i tradicija, kako evropskih tako i vanevropskih, današnjem gledaocu nudi ogroman broj formi, stilova i vrsta raznih teatarskih oblika, njihovih mješavina i hibrida.

Veze 
 Komad (teatar)
 Teatar po državama
 Popis glumaca
 Popis redatelja
 Historija teatra
 Korepeticija

 
 
Gluma
Građevine
Noh

Noh ili No (japanski 能, nō) je osnovni oblik klasične japanske muzičke drame koji se izvodi od 14. vijeka. 

Zajedno sa srodnom kyogen farsom, evoluirao je od popularnih i aristokratskih oblika umjetnosti kao što su Dengaku, Shirabyoshi i Gagaku. 

Kan'ami i njegov sin Zeami doveli su Noh u svoj sadašnji oblik tokom perioda Muromachi. Kasnije će dati temelj drugim dramskim oblicima kao što je Kabuki. Za vrijeme ere Meiji, iako su izgubili vladinu potporu, Noh i kyogen su proznati kao dva od tri nacionalna oblika drame.

Eksterni linkovi 

Japanska umjetnost
Teatar
Broadway

Broadway (Široki put na engleskom jeziku) je, kao što ime govori, široka avenija u New Yorku. 

Predstavlja najstariju prometnu arteriju u gradu, koja datira još iz vremena kada se grad zvao Novi Amsterdam. Ime mu predstavlja engleski prijevod starog holandskog izraza Breede weg.

Broadway predstavlja jednu od najpoznatijih ulica na svijetu, zahvaljujući tome što su tamo smještena neke od najprestižnijih teatarskih kuća u Sjedinjenim Državama. Zbog svega toga Broadway se često koristi kao sinonim za američki elitni teatar.

Ulice u New Yorku
Američki teatar
Kultura u New Yorku
Manhattan
Bronx
Tradicijska muzika

Tradicijska, tradicionalna ili narodna muzika ili glazba nazivi su koji se u najširem smislu primjenjuju za svaku vrstu muzike koja je nastala u običnom narodu i koju sluša obični narod. U pravilu je izvode svi članovi određene zajednice, a ne samo profesionalni muzičari, a prenosi se usmenom predajom.

Narodna muzika je obično čvrsto vezana uz točno određenu regiju ili kulturu, a u posljednje vrijeme se pod tim pojmom podrazumijeva muzika na koju nisu imali nikakav utjecaj masovni mediji.

Time se nastoji narodnu muziku razlikovati od zabavne muzike, iako je zbog pojave masovnih medija i kulturnih trendova globalizacije došlo do profesionalizacije narodne muzike, odnosno stvaranja popularnih muzičkih tradicija koje nisu direktno vezane uz određenu regiju ili kulturu. 

Tradicijska ili tradicionalna muzika naroda je u stvari narodna muzika. To je izvorna muzika, muzika specifična za neki kraj, u čemu je poseban svaki dio na zemljinoj planeti koji se očituje različitošću svog vokalnog i instrumentalnog muziciranja. Tako narodi Afrike, se razlikuju od naroda Amerike, ili Azije tj. Orijenta (orijentalni instrumenti, arapska kultura, muslimanska muzika), egipatska muzika, židovska muzika, indijska muzika (sitar), kineska muzika, japanska muzika), Evrope (antička muzika, grčka muzika, bizantska muzika, rimska muzika) ili naših seoskih vokala (bečarac, ojkača, ganga, ili sviranje (tambura, gusle, diple, frula, dvojnice, gajde, šargija, saz, itd.). Ta muzika dakle nije nametnuta, već tu stvorena, ili ako je i prenesena to nije onaj nivo kojim nas zasipa današnja zabavna muzika. Tradicijska muzika varira od primitivnog muziciranja, do razvijenih kompozicija. 

Vezano za tradicionalnu ili narodnu muziku, često je u pratnji i igranje u vidu kola, plesa, itd.

U tradicijsku muziku možemo ubrojiti i muziku starih naroda, antike, muziku Sumera, Mezopotamija, itd.

Povezano
 Popis jugoslavenskih pjevača narodnih pjesama

 
Muzički žanrovi
Folklor
Članci za sređivanje
Članci kojima nedostaju izvori
Gamelan

Gamelan je muzički ansambl indonezijskog porijekla koji se obično sastoji od metalofona, ksilofona, bubnjeva i gongova.

Izraz gamelan se može koristiti i kao zajednički naziv za instrumente, a i za muzičare koji ih sviraju.

Muzičke grupe
Indonezijska muzika
Indijska klasična muzika

Korijeni indijske klasične muzike (marga) se mogu pronaći u Vedama, drevnim spisima koji predstavljaju dio hinduističke tradicije. Samaveda, jedna od četiri veda, pruža detaljan opis muzike. Na temelju njih je stvoren indijski ekvivalent klasične muzike.

Dvije glavne struje u indijskoj klasičnoj muzici su Hindustanska muzika u sjevernoj Indiji i Karnatska muzika iz Južne Indije.

Klasična
Muzika
Muzika
Gospel

Gospel (koji na engleskom jeziku znači evanđelje) je naziv za stil religiozne muzike koja je nastala u crnačkim crkvama SAD 1930-ih, a u širem smislu se primjenjuje i na religioznu muziku koju su komponirali i izvodili i bijelci s američkog Juga.

Crnački i bjelački gospel dijele zajednički izvor u metodističkim himnama, a povremeno su crnci i bijelci pjevali iste pjesme - ali je stroga podjela na crnačke i bjelačke crkve dovela do oštre podjele na crni i bijeli gospel, koja postoji i danas usprkos velikih napora za integracijom.

Gospel muzika - u obje tradicije - se odlikuje izvođačima koji je izvode isključivo u vjerske svrhe. No, s vremenom su se pojavili gospel umjetnici koji ga koriste u svjetovnom kontekstu, ponekad čak i u noćnim klubovima. Zahvaljajući tome, gospel je s vremenom stekao značajan uticaj na američku zabavnu muziku i doprinio stvaranju novih muzičkih stilova kao je npr. soul.

Američka muzika
Muzički žanrovi
Aretha Franklin

Aretha Franklin (Memphis, TN, 25. ožujka 1942. – Bloomfield Hills, MI, 16. kolovoza 2018.) bila je američka pjevačica i kantautorica, jedno od najvećih imena soul i R&B muzike.

Rođena je kao kćer poznatog baptističkog propovjednika, a od rane dobi poučavale su je zvijezde gospela kao što su Mahalia Jackson i Clara Ward. Koncem šezdesetih Aretha je bila na vrhuncu svoje stvaralačke moći. Pjesme poput "Respect" i "Chain Of Fools" preko noći su postale klasika. Unatoč osobnim problemima, 1968. snimila je jedan od najimpresivnijih soul albuma tog razdoblja - "Lady Soul". 

Arethina karijera počela je gubiti sjaj krajem sedamdesetih, sve dok joj počasna uloga u filmu " Braća Blues " nije vratila prijašnju slavu. Osamdesete su godine bile bogate hitovima kao što su "Freeway Of Love" i "Who's Zooming Who", a pjevala je i u duetu s Georgeom Michaelom i grupom Eurythmics.
Poznata je po tome što je zovu "Kraljica Soula", a glasine govore da joj glas ima raspon od četiri oktave. S njom uspoređuju i mladu englesku pjevačicu Joss Stone. Njeno kumče je Whitney Houston, bila je udana i ima 4 sina, te je dosad osvojila čak 19 Grammya.Na njenim rođendanima kao glazbena gošća nastupa Chaka Khan.

Američke pjevačice
Gospel-muzičari
Soul-muzičari
Jazz

Jazz ili džez je glazbeni stil nastao početkom 20. vijeka u Sjedinjenim Američkim Državama, te se drži za jedini autohtono američki žanr.

Porijeklo 
O porijeklu samog naziva postoji više tumačenja, ali se ni jedno ne može smatrati potpuno autentičnim. Uglavnom se radi o raznim izvedenicama iz slenga američkih crnaca.

Elementi razlikovanja od ostalih formi 
Osnovne muzičke karakteristike su: sinkopa, vibrato i stalna ritmička pulsacija u taktu 4/4 koja nema odgovarajuću paralelu u klasičnoj glazbi. 

Uobičajena forma je tema sa varijacijama koje se improviziraju na stalni harmonijski kostur originalne teme. Stoga su stvaraoci jazza izvođači, a ne kompozitori kao u klasičnoj muzici.

Muzički instrumenti 
Centralni instrument jazz ansambla je bubanj sa pomoćnim udaraljkama. 

Sa:
 klavirom 
 gitarom
 kontrabasom
on čini ritam sekciju.

Osobito se koriste duvački instrumenti:
 saksofon 
 klarinet
 truba 
 trombon 
 flauta
 oboa
 rog
 vibrafon

Formacije 
Veličina sastava varira od trija do punog 
simfonijskog orkestra koji onda dobije pridjev "Jazz".
U Jazz orkestru svaki instrument može imati ulogu solista, služi se pisanim aranžmanima, a improviziraju samo pojedini solisti.

U malim sastavima improviziraju svi instrumenti na zadanu temu.

Veliki izvođači 
Velikoj popularnosti i univerzalnosti jazz muzike doprinijeli su ne samo heterogeni elementi njenog umjetničkog izraza, nego i sami njeni propagatori, izvođači koji su po nomenklaturi veliki virtuozi na svojim instrumentima.
 Louis Armstrong
 Duke Ellington
 Charlie Parker
 Dizzy Gillespie
 Benny Goodman
 Miles Davis
 John Coltrane
 Oscar Peterson
 Chet Baker
 Django Rheinhart
 Thelosious Monk
 Wes Montgomery

Podvrste (struje) jazza 
 Swing
 Dixieland
 Be-bop
 Hard-bop
 Cool
 Free jazz
 Fusion

 
Muzički žanrovi
Anglicizmi
Američka muzika
Pop (razvrstavanje)

Pop je riječ koja se najčešće koristi kao:

 opisivanje popularne muzike ; 
 kolokvijalni, i ponekad pejorativni, izraz za kršćanskog/hrišćanskog svećenika/sveštenika (nastao vulgarizacijom latinske riječi za oca).

Pravoslavlje
Kompaktni disk

CD je skraćenica za Compact Disc (kompaktni disk). CD je optički zapis koji je razvijen u kasnim 1970-tim godinama i prvotno je služio samo kao medij za muziku, kasnije se medij razvio za spremanje podataka na računaru, tako da je danas standardni dio računara. Pojavom DVD-a 1996. dobili smo novi standard koji na mediju iste veličine (120 mm) čuva sadržaj 6 ili više CD-ova, pa se s padom cijena uređaja i medija može očekivati zamjena CD-a s DVD-ovima u svijetu računara.

Historija razvoja i upotrebe 
CD kao proizvod razvili su zajedno Philips i Sony, Philips je osmislio proizvodni proces (idejno baziran na Laserdisc-u, koji se nije proslavio s medijima promjera 18-30 cm), a Sony je usavršio korekciju grešaka pri čitanju CD medija, čime je proizvod bio spreman za tržište. Masovna proizvodnja je krenula 1982. godine.

Principi 
CD je okrugli plastični disk promjera 120 mm i debljine 1.2 mm. Osim tog uobičajenog formata koji po standardu čuva 650 MB podataka ili* mp3  74 minute glazbe ("produžena" verzija je 700 MB i 80 minuta), postoji i manji format promjera 80 mm (mini-CD). Ponekad se može vidjeti mini-CD izrezan u formatu posjetnice, izrađen u prezentacijske svrhe.

Vrste medija 
 CD-DA 
 CD-ROM (Compact Disk Read Only Memory) CD-ROM koristimo za čitanje podataka (podaci se snimaju u tvornici)
 CD-ROM/XA 
 CD-I 
 CD-R (Compact Disk Recordable) CD-R koristimo za čitanje i pisanje podataka (svaki korisnik koji ima CD-R uređaj i odgovarajući medij može i zapisati podatke na njega - jednokratno)
 CD-RW (Compact Disk ReWritable) CD-RW koristimo za čitanje i pisanje podataka - višekratno

Standardi 
Organizacija koja proglašava i usaglašava standarde za optički zapis je Optical Storage Technology Association (OSTA).

Standardi zapisa 
 ISO 9660
 HFS - Hierarchical File System
 Joliet File System
 UDF - Universal Disk Format 
 VCD - Video CD Format
 CD+G - Compact Disc + Graphics 
 CD TEXT Format

Računarstvo
Poezija

Poezija, pjesništvo (ijek.) ili pesništvo (ek.), žanr u književnosti u kome je autorova poruka izrečena kroz stihove. Smatra se da je poezija najstarija vrsta književnosti. Rani primjeri su npr. sumerski "Ep o Gilgamešu" (3000. pne), dijelovi Biblije i Homerovi epovi.

Pjesma, književno djelo napisano u stihovima, obično sadrži niz stilskih figura, uključujući rimu, metaforu, poređenje, gradaciju, hiperbolu itd.

Kod predstavnika različitih nacija nalazimo različite vrste poezije. U grčkoj poeziji stihovi se rijetko rimuju, dok je u talijanskoj i francuskoj poeziji suprotan slučaj. Generalno gledajući, u britanskoj i njemačkoj poeziji rima je podjednako i prisutna i odsutna. Neke jezike karakteriše prirodni afinitet za duži stih, dok je kod drugih izražena tendencija ka kraćim stihovima. Neke od ovih karakteristika su uvjetovane razlikama leksika i gramatika samih jezika. Neki jezici primjerice imaju veći fond riječ koje se rimuju, ili više sinonima od drugih.

Poezija je također ukomponovana u neke vrste drame, poput opere.

 
Književnost
Gilgameš

Gilgameš je, po Sumerskoj listi kraljeva, bio peti po redu kralj Uruka, sin Lugalbande. Predaja drži da mu je majka bila boginja Ninsun.

Najpoznatiji je kao junak Epa o Gilgamešu.

Vladari
1001 noć

Knjiga tisuću i jedne noći (كتاب ألف ليلة وليلة na arapskom ili هزار و یک شب na perzijskom), predstavlja zbirku od preko 300 bajki, šaljivih pripovijesti, legendi i anegdota.

Zbirka je povezana okvirnom pričom o Šahrijaru, nesmiljenom vladaru koji je, zgađen nevjernošću svoje supruge, zapovijedio da mu se svake noći druga žena dovodi u postelju kako bi je slijedećeg jutra pogubili. Šeherezada, dovitljiva vezirova kći, tu sudbinu izbjegava tako što Šahrijaru svake noći počne pričat neku zanimljivu priču te je prekinuvši je na najzanimljivijem dijelu.

Zbirka se sastoji od niza priča, prilično različitih po sadržaju, od kojih su neke, poput legendi o Sinbadovim putovanjima, Aladinovoj lampi i Ali Babi i 40 hajduka, i samostalno postale dio svjetske kulture. Nastanak zbirke se obično vezuje za Bagdad u doba kalifa Haruna al-Rashida, koji je tada bio najkozmopolitskiji grad na svijetu i na čijim ulicama su se mogle čuti raznolike priče porijeklom iz Perzije, Kine, Indije, Afrike i Evrope. Jezgra priče se, s druge strane, vezuje uz drevnu perzijsku knjigu Hazar Afsana (Tisuću mitova).

Prva arapska kodifikacija Alf Layla spominje već u 9. vijeku, a zapadno čitateljstvo je knjigu upoznalo tek početkom 18. vijeka zahvaljujući prijevodu Antoinea Gallanda na francuski. Ipak, najpoznatiji zapadni prijevod je onaj britanskog istraživača Sir Richarda Burtona, koji je u svojoj verziji zadržao mnoge erotske i lascivne dijelove izbačene iz Gallandove i mnogih drugih izdanja, i zahvaljujući kojoj su mnogi Orijent dugo vremena shvaćali kao mjesto u kome, za razliku od uštogljenog Zapada, vladaju tjelesni užici.

1001 noć je služila kao vrelo inspiracije likovnim umjetnicima i filmašima, uključujući neka od klasičnih djela Starog Hollywooda i nešto modernijih djela poput Pasolinijevog Cvijeta 1001 noći.

 
Arapska književnost
Perzijska književnost
Iranska mitologija
Glumci

Glumac ili glumica je osoba koja glumi ili igra ulogu u nekoj umjetničkoj izvedbi. Taj se izraz obično odnosi na ljude koji glume u filmskoj industriji, na televiziji, u kazalištu ili na radiju, a ponekad se koristi i za ulične zabavljače. Osim igranja dramskih uloga, glumci mogu i pjevati, plesati, raditi samo, na radiju ili "posuđivati glas".

Vidi: Popis filmskih glumaca, Popis kazališnih glumaca.

Istorija
Prvim zabeleženim glumcem se smatra Grk Tespis, koji je 530. pne. izašao na scenu Dionisovog Teatra i postao prva osoba koja je izgovorila tekst kao lik u predstavi. Zbog Tespisa, glumci su u to doba nazivani tespijanci.

Do 17. veka samo su se muškarci bavili glumom. U starom i srednjem veku, smatralo se nedostojnim i sramotnim da žena izađe na pozornicu. Prva žena je glumila u predstavi u Veneciji u 17. veku.

Glumačke nagrade u svetu

 Oskar (nagrada)
 Zlatni globus
 Emi (nagrada)
 BAFTA
Režiser

Režiser (redatelj, reditelj), za ženu režiserka (rediteljka, rediteljica, redateljica, redateljka), umetničko je, autorsko zanimanje u oblastima izvođačke umetnosti, filma, teatra, radija i televizije. Režiser je osoba koja na autorski način vodi, usmerava, koordinira i kontroliše procese nazvane pretprodukcija (pripreme), produkcija (realizacija, izvođenje) i postprodukcija (sklapanje, uređivanje, montaža) audiovizuelnog ili scenskog dela. Posao koji režiser obavlja naziva se režija.

Rad režisera 

Režiser koordinira rad na pripremi umetničkog dela za javno prikazivanje ili izvođenje te glumcima daje uputstva o željenom načinu glume u pojedinim scenama, kao i ostalim autorima ili šefovima sektora o npr. načinu osvetljavanja i snimanja, stilu i vrsti muzike i uopšte audiovizuelnom karakteru koji želi postići...

Režiser takođe može učestvovati, i najčešće učestvuje, u procesima biranja glumaca za uloge (casting), uređivanju ili zameni pojedinih delova scenarija te u uređivanju - montaži radiofonskog, televizijskog dela ili filma za njegovu konačnu verziju.

Različiti režiseri, u skladu sa svojim karakterom, autorskim stilom i dogovorom s producentom, učestvuju potpuno, delimično ili ne učustvuju u potpunosti u određenim aspektima stvaranja dela. U većim filmskim produkcijama dešava se da režiser manje važne scene prepušta pomoćnoj ekipi i drugom režiseru.

Vrste režisera 
 Filmski režiser je osoba koja vodi proces snimanja filma (odn. režiju filma), koordinira rad na filmu te glumcima daje upute o željenom načinu glume u pojedinim scenama.

 Teatarski režiser je osoba koja idejno i organizacijski postavlja teatarski komad na scenu. Takođe učestvuje u osmišljavanju scenskog aranžmana predstava te je odgovoran za sve aspekte scenskog čina i rad s glumcima.

 Radijski režiser se naziva radiofonski režiser. Zajedno s glumcima, muzičkim saradnicima, stručnjacima za zvučne efekte i ton-majstorima stvara "zvučnu sliku" radio-drame. 

 U slučaju da se radi o živom televizijskom programu, za režisera se koristi i termin realizator. Taj termin označava i manji autorski uticaj režisera na delo. Režiser kao realizator manje autorski kreira, a više beleži šta se dešava.

Napomene 

 
Filmska zanimanja
Televizijska zanimanja
Teatarska zanimanja
Radijska zanimanja
Galicizmi
Walt Disney

Walter Elias (Walt) Disney [ˈwɔːltər ˈɛːlijas wɔːlt ˈdɪzni] (Chicago, 5. decembra 1901. - Burbank, 15. decembra 1966.), američki crtač animiranog filma i producent.

Nesumnjivo najzaslužniji za popularizaciju crtanog filma u svetu, naročito onog za decu. Ujedno, bio je jedna od najprosperitetnijih i najmoćnijih ličnosti svetskog filma uopšte. Da bi povećao svoje prihode, Disney je osnovao vlastitu distributersku kompaniju, a takođe je 1954. počeo proizvoditi TV seriju koja je njegovu popularnost prenela i u domove njegovih ljubitelja.

Konačno, 1955. godine Disney je izgradio zabavni park "Disneyland" u Kaliforniji, jednu od najvećih turističkih atrakcija Sjedinjenih Država. Kasnije, 1971., njegovi su naslednici sagradili još veći park u Orlandu na Floridi.

Eksterni linkovi 

 
Američki filmski producenti
Američki animatori
Dobitnici i dobitnice nagrade Cecil B. DeMille
Umjetnici koji su ilustrirali serijal Alice in Wonderland
CSU

Hrišćansko-socijalna unija Bavarske (Christlich-Soziale Union in Bayern,CSU) je konzervativna politička stranka desnog centra u Nemačkoj, koja deluje isključivo u saveznoj državi Bavarskoj.

Nastala kao svojevrsna naslednica Bavarske narodne stranke u Vajmarskom periodu, vrlo brzo se nametnula kao saveznik Hrišćanskoj demokratskoj uniji koja je delovala u ostatku Nemačke. Jedino za vreme pokrajinskih izbora u Saarlandu godine 1957. su se kandidati CSU takmičili protiv CDU. Nakon tog vremena CDU i CSU deluju kao sestrinske stranke i imaju zajednički klub u Bundestagu poznat kao Unija-CDU/CSU (Union-CDU/CSU).

CSU je, s obzirom na verski sastav stanovništva u Bavarskoj, daleko je bliža Rimokatoličkoj crkvi od CDU i često se smatra daleko konzervativnijom u mnogim društvenim pitanjima. S druge strane, to je delimično i razlogom zašto ima daleko vernije glasačko telo.

CSU je članica Evropske narodne partije i Internacionalne demokratske unije.

Vidi još 
 Hrišćansko-demokratska unija Nemačke
 Bavarska

Sajt CSU 
 Službena stranica

Političke stranke u Njemačkoj
Moto-utrke

Moto-utrke je naziv koji u širem smislu označava svaki sport koji uključuje korištenje motornih vozila.

U užem smislu se odnosi na sport koji uključuje korištenje motocikla.

Eksterni linkovi 
 Auto moto 

Sport
Hrvanje

Hrvanje ili rvanje u užem smislu označava naziv za sportsku borbu između dvojice takmičara s ciljem da se protivnik obori s pomoću zahvata ruku i uopće snagom mišića, a bez udaranja.

Rvanje je jedan od najstarijih i najpopularnijih sportova. Od godine 708. pne. postalo je dijelom drevnih Olimpijskih igara. Stari Grci su fuzijom rvanja i boksa stvorili posebnu disciplinu zvanu pankration.

Rvanje se najčešće dijeli po stilovima:
 grčko-rimski, u kome su zabranjeni zahvati ispod pojasa i;
 slobodni, u kome su zahvati ispod pojasa dopušteni.

Danas su dosta popularne forme rvanja japanski sumo i američki catch wrestling.

Vidi još 
 pankration

 
Individualni sportovi
Mačevanje

Mačevanje u užem smislu predstavlja naziv za sportsku borbu dvoje takmičara naoružanih hladnim oružjem za borbu prsa u prsa, najčešće mačem floretom i sabljom.

Od davnina se prakticiralo kao dio obuke za rat ili sredstvo rješavanja osobnih sporova, da bi s vremenom postalo sport. Ušao je u program prvih modernih Olimpijskih igara 1896. godine, ali su pravila kodificirana tek sa stvaranjem Fédération Internationale d'Escrime (FIE) u Parizu godine 1913.

Eksterni linkovi 

Mačevanje
Badminton

Badminton je sport sa reketom koji je sličan tenisu, može da se igra u dva ili četiri igrača. Ova igra se obično igra na označenom polju gdje kroz sredinu nalazi se mreža koja je postavljena na većoj visini nego kod tenisa. Igrači posjeduju reket s kojim udaraju lopicu. Loptica u badmintonu za razliku od tenisa ima 14-16 zabodenih pera, što značajno usporava brzinu putanje. Cilj igre je udariti lopicu samo jednom, a loptica ne smije dotaknuti pod i prebaciti je preko mreže, ako je mreža postavljena na polju. Badminton je također moguće igrati bez mreže i označena polja.

Vanjske veze 

 Hrvatski badmintonski savez 

Sportovi s reketom
Vaterpolo

Vaterpolo je ekipni sport u kojem sudjeluju dvije ekipe s po sedam članova (jedan od njih je vratar). Uz nogomet, najstariji je momčadski šport koji se pojavio na programu Olimpijskih igara.
Cilj igre je postići više pogodaka. Na početku svake četvrtine po jedan igrač svake momčadi pliva prema sredini igrališta na kojemu je lopta, a momčad čiji igrač prvi dopliva do lopte prva kreće u napad.
Utakmica se igra u dvije polovine, čija duljina je 7, 8 ili 9 minuta (ovisno o pravilima organizatora natjecanja).

Države u kojima je jak reprezentativni vaterpolo su: Srbija, Mađarska, Hrvatska, Crna Gora , Rusija, Italija, Grčka, Nemačka, Španija, SAD, Australija, ali i Slovačka i Francuska drže priključak ovoj skupini. 

Najviše uspjeha na kontinentalnim (vaterpolska EP...) i svjetskim prvenstvima imale su Srbija i Crna Gora/SFR Jugoslavija, Mađarska, SSSR, Italija, Španjolska.

U međunarodnim klupskim natjecanjima, najviše uspjeha polučile su hrvatske momčadi (ističu se Mladost Zagreb - 7 puta Evropski prvak, Jug Dubrovnik i Jadran Split), Srbije (ističe se Partizan Beograd - 7 puta Evropski prvak), zatim momčadi iz Italije (ističu se Posillipo Napulj, Pro Recco i Pescara), Mađarske (ističu se Honved, Vasas, BVSC i Ujpest Torna), Rusije, Njemačke (ističe se Spandau Berlin), Španjolske (ističe se Barcelona), a u 21. stoljeću i klubovi iz Grčke postižu uspjehe.

Takodje je srpski vaterpolista Vanja Udovičić proglašen za najboljeg vaterpolistu svih vremena 

 
Vodeni sportovi
Kriket

Kriket je timski sport nalik bejzbolu koji igraju dva tima od po jedanaest igrača. U igri se koristi loptica koja se udara palicom odnosno batom, a teren je travnato polje približno elipsoidnog oblika. Na sredini se nalazi pravougaono polje dugo 20,12 metara, a sa obe strane polja su drvene letve sa prečkama - vratnice. Ponekad se i samo polje naziva vratnicama. Bacač snažno zabacuje tvrdu kožnu loptu veličine pesnice sa jednih vratnica ka suprotnim gde se nalazi igrač sa drvenom palicom. Pre nego što stigne do udarača koji brani svoje vratnice lopta najčešće jednom udari o tlo. Još jedan udarač stoji pored bacača ali on nema aktivnu ulogu dok njegov tim napada.

Uopšteno, udarač pokušava da udari loptu palicom i otrči do drugog suprotnog dela belog pravougaonog polja i zamenivši mesto postiže poen. Međutim igrač može da trči i bez udaranja lopte ili da udari loptu a da ne trči. Ako lopta udari u vratnice dovoljo jako da obori prečke pre nego što je udarač na sigurnom mestu, taj udarač onda izlazi iz igre, tj. ispada. Udarač može da ispadne takođe ako ne spreči da lopta obori sve prečke ili ako igrač u polju uhvati "živu" loptu, tj. ako je uhvati pre nego što ona udari o tlo. Kada udarači više ne pokušavaju da trče proglašava se "mrtva" lopta i ponovo se baca.

Kada ispadne iz igre, udarača zamenjuje drugi udarač iz istog tima. Na terenu mogu biti dva udarača i posle deset udarača timovi menjaju stranu. Na kraju utakmice pobeđuje tim sa više poena postignutim trčanjem.

Kriket se igra kao timski sport već nekoliko vekova. U svom modernom obliku prvo se pojavio u Engleskoj i danas je popularan u sadašnjim i bivšim članicama Komonvelta. U nekim zemljama jugoistočne Azije, uključujući Indiju, Pakistan, Bangladeš i Šri Lanku, kriket je kudikamo najpopularniji sport. Kriket je, takođe, važniji sport u Engleskoj, Velsu, Australiji, na Novom Zelandu, u JAR-u, Zimbabveu i u zemljama na Karipskim ostvima gde se govori engleski jezik.

Dužina igre - utakmica može da traje od šest ili više sati do pet dana - mnoge pauze za ručak i čaj, kao i bogata terminologija sportskih izraza su karakteristični za ovu igru, što može da zbuni one koji je ne poznaju baš najbolje.

V. također 
 Svjetski kup u kriketu

Eksterni linkovi 

 Hrvatski kriket savez 
 Kriket federacija Srbije

Sportovi
Maba

Maba je naziv za etničku skupinu koja živi u sjevernom i centralnom dijelu Čada, govori mabanskim jezikom (iz nilo-saharske skupine) te je pretežno islamske vjere.

Etničke grupe Čada
Etničke grupe Sudana
Dijalekt

Dijalekt ili dijalekat (grč. δıάλεκτος [diálektos] – dialektos – "razgovor", od διαλέγομαι [dialégomai] – dialegomai – "razgovarati"), jedan od subordiniranih oblika ili varijeteta jezika koji se javlja na osnovi osebujnosti rječnika, izgovora ili idioma. Premda se definicijom implicira da postoji hijerarhija unutar jezika, svi su dijalekti jednakovrijedni i međusobno ravnopravni. Mnogi jezici imaju standardne dijalekte, dok su svi drugi dijalekti nestandardni. Razlika između standardnog i nestandardnih dijalekata nije u njihovoj ordiniranosti (lingvistički su svi na istom nivou), nego u tome što je standardni dijalekt (jezik) onaj koji govore obrazovani ljudi i koji se najčešće nalazi u pismu. Razlika između dijalekta i jezika je lingvistički arbitrarna i ne ovisi o nekom inherentnom svojstvu razmatranih varijeteta, već o interakciji socijalnih, političkih, psiholoških i historijskih faktora. Dijalektalne grupe katkad se u nekim slavenskim jezicima nazivaju narječjima, no ovaj termin nije potvrđen u svjetskoj lingvistici.

Izabrana lista članaka o dijalektima 

 arapski varijeteti
 bugarski dijalekti
 engleski varijeteti
 francuski varijeteti
 makedonski dijalekti
 malajski varijeteti
 njemački dijalekti
 njemački varijeteti
 portugalski dijalekti
 ruski dijalekti
 slovenski dijalekti
 srpskohrvatski dijalekti
 srpskohrvatski varijeteti
 španjolski dijalekti

Vidi još 

 dijalektalno niveliranje
 dijalektologija
 dijalektometrija
 etnolekt
 idiolekt
 izoglosa
 jezični savez
 književni jezik
 kronolekt
 regiolekt
 regionalni jezik
 registar
 sociolekt
 standardni jezik
 standardni varijetet
 urbanolekt
 varijetet
 žargon

Reference 

Lingvistika
Gramatika

Gramatika je skup strukturnih pravila koja opisuju sklapanje rečenica, izraza i riječi u jeziku. Isti termin se također koristi za proučavanje tih pravila, a obuhvaća fonologiju, morfologiju i sintaksu, koje čine cjelinu s fonetikom, semantikom i pragmatikom. Gramatika kao studij je dio lingvistike – znanstvene discipline koja proučava jezik.

Gramatički termini 

 Čestica
 Glagol
 Gramatički rod
 Imenica
 Jednina
 Lična zamjenica
 Posvojna zamjenica
 Pokazne zamjenice
 Množina
 Padež
 Pridjev
 Prijedlog
 Prilog
 Veznik
 Zamjenica

Vidi još 
 Formalna gramatika
 Kontekstno nezavisna gramatika
 Kontekstno ovisna gramatika
 Chomskyjeva hijerarhija
 Gramatika srpskohrvatskog jezika

Literatura 
 Chris Foryth, Grammar through time, 1981.

Vanjske veze 

Lingvistika
Izgovor

Izgovor je riječ koja može imati dva značenja:
 izlika npr. izgovor za rat
 izgovaranje neke riječi.
Izgovor (gramatika)

Izgovor je izraz koji se u lingvistici koristi za opis načina na koji se neka riječ izražava putem govornih signala.

V. također 

 Ortoepija

Lingvistika
!Xóõ

!Xóõ je kojsanski jezik s vrlo velikim brojem fonema, najvećim među svim poznatim jezicima. Oni uključuju veliki broj kliktaja. 

!Xóõ se govori uglavnom u Bocvani i nešto malo manje u Namibiji. Godine 2002. je njime govorilo oko 4.200 ljudi.

Xoo
Hausa jezik

Hausa je najrasprostranjeniji čadski jezik, kojim kao svojim maternjim jezikom govori oko 24 miliona ljudi, a još 15 miliona kao svojim sekundarnim jezikom. 

Hausom se uglavnom služe stanovnici Nigera i sjeverne Nigerije, ali se također koristi i kao lingua franca širom zapadne Afrike, pogotovo među muslimanima.

Hausa je službeni jezik na sjeveru Nigerije.

Jezici
Twi jezik

Twi (izgovara se čvi) je jezik kojim u Gani govori oko 6 miliona ljudi. Predstavlja dijalekt akanskog jezika, koji, pak, spada u porodicu Kwa jezika.

Jezici
Mandinga jezik

Mandinga ili Mandinka jezik je jezik kojim govori Mandinka, etnička skupina koja živi u Senegalu, Gambiji i Gvineji Bisao.

Predstavlja glavni jezik kojim se govori u Gambiji.

Jezici
Zulu jezik

Zulu jezik, poznat i kao isiZulu, je jezik kojim govori narod Zulu, odnosno 9 miliona ljudi, najviše (95 %) u Južnoj Africi. Zulu je najrasprostranjeniji jezik u toj državi, a razumije ga oko 50 % stanovništva. Nakon ukidanja aparthejda godine 1994. postao je jedan od 11 službenih jezika Južne Afrike. 

Jezici
Kečua (jezik)

Kečua ili quechua, ili kičua ili quichua (Runa simi), je jezik domorodaca Južne Amerike. 

Predstavljao je službeni jezik Inka. Danas njime govori oko 9,6 miliona ljudi na prostoru južne Kolumbije, Ekvadora, Perua, Bolivije, sjeverozapadne Argentine i sjevernog Čilea.

To je rasprostranjeniji domorodački jezik Novog svijeta. Prvu slovnicu kečuanskog jezika sastavio je dominikanac Domingo de Santo Tomás.

Izvori

Eksterni linkovi 

Jezici
Tamilski jezik

Tamilski jezik je klasični jezik i jedan od velikih dravidskih jezika. Njime uglavnom govore Tamili u Južnoj Indiji i na Šri Lanci, a manje jezičke zajednice postoje u mnogim drugim državama.

Godine 1996. se računalo da njime širom svijeta govori preko 74 miliona ljudi, čineći ga 18. svjetskim jezikom po rasprostranjenosti. 

Tamilski jezik je jedan od klasičnih jezika, zato jer ima neprekinutu književnu tradiciju od preko dva milenijuma.

 
Dravidski jezici
Jezici Indije
Jezici Šri Lanke
Jezik
Bengalski jezik

Bengalski jezik (Bangga Bhasa) je indoarijski jezik južne Azije koji je evoluirao iz sanskrta, palija i prakritskog jezika. Ponekad se za njega, pod utjecajem engleskog, koristi izraz bengali, dok se on sam naziva bangla jezikom.

Njime se govori u regiji Bengal, koja sadržava Bangladeš i indijsku saveznu državu Zapadni Bengal, ali se, zahvaljujući velikoj dijaspori proširio po svijetu, tako da danas njime govori preko 200 miliona ljudi.

Ovisno o tome da li se hindi i urdu smatraju jednim jezikom, bengalski jezik predstavlja četvrti ili peti jezik na svijetu.

Bangla jezik je svoju renesansu doživio u 19. i 20. vijeku, tako da je Rabindranath Tagore, prvi Indijac koji je dobio Nobelovu nagradu za književnost, pisao upravo na tom jeziku.

 
Indoarijski jezici
Jezici Bangladeša
Jezici Indije
Sanskrt

Sanskrt ili sanskrit (sanskrt: संस्कृत [saṃskṛtá]), od sám "zajedno" i kṛtá  "napravljeno", doslovno: "sastavljeno", saṃskṛtā vā́c: "sastavljeni jezik"), je jezik najstarije indijske književnosti, Veda, i ima značajnu ulogu prije svega u hinduizmu. To je klasični jezik Brahmana, a prvi put je sistematiziran još u 4. vijeku pne. Njegov se nastanak datira još u vrijeme oko 1200. pne., jer se u to vrijeme uobičajeni vedski jezik razlikuje od klasičnog sanskrta. Hindi koristi riječi iz sanskrta, ali ne i njegovu gramatiku. Danas se sanskrt (već unatrag više vjekova) piše samo devanagari pismom. 

Sanskrtom još govori 2950 ljudi (2001) kao prvim i preko 194.000 kao drugim jezikom. Kao i latinski jezik, to je sveti jezik hindusa jer su svi sveti tekstovi hinduizma, od Veda i Upanišada pa do Bhagavad-Gita napisana na sanskrtu.

Primjeri riječi koje se koriste u srpskohrvatskom a naslanjaju se na sanskrt: arijci, ašram, čakra, guru, džungla, ingver, naranča, mošus, svastika, tantra, joga... 

Sanskrt je najstariji poznati indoarijski jezik i jedan od najstarijih indoevropskih jezika. Iz njega su nastali jezici kao hindski i urdski (tzv. hindustanska grupa), bengalski, pandžabski, kašmirski, nepalski i, po nekim tezama, romski. Vedski sanskrt je arhaični oblik sanskrta kojim su napisane četiri svete Vede. Vedski sanskrt se od klasičnog sanskrta razlikuje od prilike kao Homerov grčki od klasičnog grčkog jezika.

Jedan od prvih evropskih autora koji je napisao sanskrtsku gramatiku je austrijski Hrvat Filip Vezdin, pripadnik reda bosonogih karmelićana.

Sanskrt je jedan od službenih jezika u Indiji.

Usporedba sanskrta sa drugim jezicima

Primjeri najčešćih sanskrtskih riječi
avatar अवतार (avatāra) -onaj koji dolje silazi [अव (ava) -dolje + तॄ (tr) -prijeći]
Buda बुद्ध (buddha) -probuđeni
čakra चक्रं (čakram) -kotač
Himalaja हिमालय (himalaya) [हिम (hima) -snijeg + आलय (ālaya) -prebivalište]
Singapur सिंह (simha) -lav + पुर (pura) -grad, utvrda

Brojevi u sanskrtu
 éka
 dva
 tri
 catúr
 páñcan
 ṣáṣ
 saptán
 aṣṭá
 návan
 dáśan

Povezano 
 Sanskrtski prefiksi

Izvori

Vanjske veze 

 Ethnologue (14th)
 Ethnologue (15th)
 http://www.sanskrit-lexicon.uni-koeln.de/mwquery/
 Sidharubam Seu Grammatica Samscrdamica

 
Indoarijski jezici
Jezici Indije
Drevni jezici
Jezici po abecedi