Ibn Ruŝd

Ibn Ruŝd aŭ Ebne Roŝd (arabe: ابن رشد, latine: Averroes, esperante Averoeso, plennome Abu al-Walid Muhammad ibn Ahmad ibn Muhammad ibn Ahmad ibn Ruŝd  (محمد بن احمد بن محمد بن احمد بن رشد, naskita en 1126 en Kordovo kaj mortinta la 10-an de decembro de 1198, en Marakeŝo), estis andalusa-araba filozofo, matematikisto, juristo, kuracisto kaj arabalingva verkisto, samkiel kortega kuracisto de la berbera dinastio de la Almohadoj de Maroko.

Averoeso estas ofte citita en polemikoj rilate al la kulturaj interŝanĝoj inter la islamo kaj la kristanismo, kaj de la rilato kiun la religio tenas kun la racio. Iuj konsideras lin subtenanto de teokratio, dum kontraŭuloj al tiu opinio igas lin filozofo kiu rekomendas la uzon de la racio kaj de la toleremo, reprezentanto de la araba filozofia skolo Lumoj.

En Eŭropo kaj Okcidento ĝenerale li estas pli konata per la latinigitaj formoj Averroes, Averroès, Averroës aŭ Averrhoës. En Eŭropo li estas ĉefe konata pro la fakto ke li estis la unua kiu disvastigis la filozofion de Artistolo en Eŭropo. Iuj priskribis lin kiel la fondinto de laika penso en okcidenta Eŭropo kaj kiel "unu el la spiritaj patroj de Eŭropo".

Li estas konsiderata, kune kun lia antaŭulo Aviceno, kiel la plej influa islama filozofo de la mezepoko en la araba mondo. Li vivis en la politika-religia kunteksto de Al-Andalus (islama Hispanio).

Li estis unu el plej elstaraj kaj influaj islamaj konantoj de la greka filozofo Aristotelo. Ibn Ruŝd ligis filozofion kun religio, kaj pro tio oni proklamis lin nekredulo.

Biografio 
Averroes devenis el familio de studantoj de la Juro, superaj juĝistoj en Kordovo sub la rego de la dinastio Almoravidoj. Li mem estis kadio de Sevilo.

Li verkis komentariojn al Aristotelo, kaj tial li estas ankaŭ konata kiel La Komentisto. Jacob Anatoli tradukis liajn verkojn el la araba lingvo en la hebrean en la 13-a jarcento. Tio siavice influis la kristanan pensadon en la posta Mezepoko kaj Renesanco.

En sia plej influa verko La Nekohereco de la nekoherulo (Tahafut al-tahafut), li defendas la aristotelan filozofion, fronte al la asertoj de Al-Ghazali ke la filozofio kontraŭdiras la religion, kaj tial estas kontraŭ la instruoj de Islamo.

Post la invado de Al-Andalus fare de la Almohadoj, pli striktaj kaj fanatikaj, li estas ofte cenzurita kaj suferas ĉikanojn. Tial parto de liaj verkoj perdiĝis kaj estas konata pere de la hebreaj kaj kristanaj komentoj.

En la islama mondo Averoeso estis nur remalkovrita en la 19-a jarcento dum la araba renesanco (Al-Nahda), la araba renesanco, dum kiu ĝi inspiriĝis pri raciismaj, reformemaj kaj emancipaciaj fluoj.

Averoismo 
Averozo starigas en Maroko kaj Al-Andaluz filozofian kaj religian lernejon konatan kiel averoismo

La ĉefaj tezoj de averoismo estis:

- ekzistas unu vero, sed ĝi povas esti atingita per du manieroj: per filozofio kaj per religio,

- la doktrino de duobla vero;la mondo estas eterna;

- la animo konsistas el du partoj: unu individuo, kaj unu dia;

- la individua animo ne estas eterna;

- ĉiuj homoj kundividas la saman dian animon (monopsikismo);

- la reviviĝo de la mortintoj ne eblas.

Ĉefaj verkoj 
Tahfut at-Tahafut (La Nekohereco de la nekoherulo)

Kitab fasl al-maqal (Pri la harmonio inter la religio kaj la filozofio)Bidayat al-Mujtahid (Distingita juristo)

La komentoj al la «Corpus aristotelicum», inter kiuj:
 La malgrandaj komentoj (Yawami).
 La mezaj komentoj (Taljisat).
 La grandaj komentoj (Tafsirat).
Komentoj pri La Respubliko de Platono

La komentoj al Ptolomeo, Aleksandro el Afrodisia, Nikolao el Damasko, Galeno, al-Farabi, Ibn Sina kaj Ibn Bayya.

La traktato De Substantia Orbis.

La teologiaj verkoj: Fals al Maqal, Kasf´al-Manahiy kaj Damima.

Kitab al-kulliyyat al-Tibb (Libro de la ĝeneralaĵoj de la medicino).

Filmo 

En 1997 la egipta filmisto Youssef Chahine (Jusef Ŝahin) surscenigis Averoeson en lia filmo Al-Maṣīr (La fato). Li igas lin heroo de la raciismo kontraŭ la religia fanatikeco.

Fikcia literaturo 
La maroka verkisto Driss Ksikes prezentis komence de januaro 2017 en Maroko sian romanon Au détroit d'Averroès en kiu la heroo estas Adib, instruisto de filozofio, kiu entuziasmiĝas pri Averoeso.

Averoeso estas menciita plurfoje de la ĉefrolulo en la romano de Umberto Eco La nomo de la rozo.

Li estas ankaŭ menciita de Italo Calvino en la romano Le città invisibili (La nevideblaj urboj), en la parto pri la urbo Tamara.

Referencoj

Vidu ankaŭ 
 Islama filozofio
 Aristotelo
 Platono
 Algazelo 
 Al-Farabi 
 Tomaso de Akvino
 Abu Jahja ibn al-Batrik
 Aviceno 
 Ibn Ishak
 Falsafismo
 Aviceno
 Ibn Zuhr
 8318 Averoeso

Eksteraj ligiloj 

 (angla) Digital Averroes Research Environment (DARE)
 Islama Filozofio en la reto; http://www.muslimphilosophy.com/ir/default.htm
 Katolika Enciklopedio pri Ibn Ruŝd: http://www.newadvent.org/cathen/02150c.htm
 Ibn-Ruŝd-Fondumo por Fido kaj Kaŭzo en Islamo: http://www.averroes-foundation.org

Islamaj filozofoj
Arabaj kuracistoj
Homoj de Al-Andalus