alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Torben Kehlet

Torben KEHLET (naskiĝis la , mortis la  en Kalvehave) estis dana esperantisto kaj eldonisto. Komence de la 1970-aj jaroj li translokiĝis al Antverpeno.

Kehlet estis unu el la plej grandaj kaj aŭdacaj eldonistoj de la lastaj jardekoj. Sub la markoj Eldonejo TK (en Danlando) aŭ Eldonejo TK/Stafeto (en Belgio), li produktis kelkdekon da titoloj merkate ofte furoraj, kiuj elstaris per siaj kvalito kaj fojfoje ankaŭ amplekso. 

Li venigis al la mondo verkojn kiel La Nobla Korano (1969), ABZ de amo (1972), la Ĉu-serion de Johán Valano/Balano (Claude Piron; ekde 1978), La Granda Kaldrono de John Francis, Esperantologiaj Studoj de Eugen Wüster kaj Pri Lingvo kaj Aliaj Artoj de William Auld (1978), Ĉiu Ĉiun de Teo Jung (1979) aŭ Li kaj Ni (1985). Li ankaŭ staris kiel eldonisto ĉe la lulilo de la revuo Monato (1980).

Ĉiam preta apliki ĝisdatajn teknikojn, li pionire ekuzis novaĵojn, de ofsetado ĝis Interreto: li ekzemple inter la unuaj rekonis la gravecon de reta nom-registrado kaj funkciigis la retejon esperanto.net kaj eldonis ne plu ekzistantan libron mikrofilme. La lasta iniciato de Kehlet estis eldoni sur kompaktaj diskoj la verkaron de Ivo Lapenna kaj ĉiujn siajn eldonaĵojn. La lasta libro pri kies eldono li laboris estis Eseoj Memore al Ivo Lapenna.

Li unue edziĝis al Eliza Kehlet kaj poste al Dmitri Kehlet. 

Kehlet estis dumviva membro kaj delegito de UEA. Li mortis pro embolio.

Bibliografio 
 Anonimulo 1977 : "Stafeto" translokiĝas al Danlando : Régulo kaj Kehlet kune, Esperanto, 853(1), p. 2
 Anonimulo 2001 : Nekrologo, Esperanto, n-ro 6, p. 120.
 Staes, Johan 1971 : Uniek bedrijf van jonge Deen. In Schoten wordt Esperanto gedrukt voor heel de wereld, Gazet van Antwerpen, 1971-04-04, FelixArchief, Antwerpen, document 2233-186, 1 blz.

Eksteraj ligiloj 
esperanto.net – retpaĝo iniciatita de Torben Kehlet

Danaj esperantistoj
-382

En la jaro 382 antaŭ Kristo okazis, interalie:

Eventoj

Naskiĝoj

Mortoj
-383

En la jaro 383 antaŭ Kristo okazis, interalie:

Eventoj

Naskiĝoj

Mortoj
-385

En la jaro 385 antaŭ Kristo okazis, interalie:

Eventoj

Naskiĝoj

Mortoj
-386

En la jaro 386 antaŭ Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 Tebo kaj Ateno komencas militon kontraŭ Sparto.

Naskiĝoj

Mortoj
-387

En la jaro 387 antaŭ Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 Akademio estis fundata de Platono en Ateno.
 Ateno, Korinto, Tebo kaj Argoso venkis Sparton.
 Keltoj invadis Romon kaj ekis loĝi en Nordo de Italio.

Naskiĝoj

Mortoj
Remaĉuloj

Remaĉuloj (latine Ruminantia) estas parhufuloj kun plurparta stomako (vidu remaĉula stomako).

Superfamilio : cervetoj - Tragulina

Familio : † hipertragoledoj - Hypertragulidae 
genro : † arĥeomeriko - Archaeomeryx
genro : † hipertragolo - Hypertragulus
genro : † baĥiterio - Bachitherium

Familio : TRAGOLEDOJ - Tragulidae (4 specioj) 
genro : † dorkaterio - Dorcatherium
genro : † dorkabuno - Dorcabune
genro : † geloko - Gelocus
genro : † prodremoterio - Prodremotherium
genro : hiemosko - Hyemoschus
specio : hiemosko akva - Hyemoschus aquaticus
genro : TRAGOLO - Tragulus
specio : tragolo makulita - Tragulus meminna
specio : tragolo napo - Tragulus napu
specio : malgranda tragolo - Tragulus javanicus

Superfamilio : kronkornuloj - Pecora

Familio : CERVEDOJ - Cervidae (42 specioj)

Superfamilio : stumpkornuloj - pahylnatí

Familio : Ĝirafedoj - Giraffidae (2 specioj) 
 subfamilio : † dromomerikenoj - Dromomerycinae
genro : † dromomeriko - Dromomeryx
genro : † kraniocero - Cranioceras
specio : † kraniocero skinera - Cranioceras skinneri
genro : † aletomeriko - Aletomeryx
 subfamilio : † triceromerikenoj - Triceromerycinae
genro : † triceromeriko - Triceromeryx
 subfamilio : ĝirafenoj - Giraffinae
genro : † paleotrago - Palaeotragus
genro : † ĝirafoceriko - Giraffoceryx
genro : † samoterio - Samotherium
genro : † sivaterio - Sivatherium
specio : † sivaterio giganta - Sivatherium giganteum
specio : † sivaterio olduvaja - Sivatherium olduwaiense
genro : † heladoterio - Helladotherium
specio : † heladoterio duverna - Helladotherium duvernoi
genro : † bolinio - Bohlinia
genro : † ĉakvaroterio - Csákvárotherium
genro : okapio - Okapia
specio : † okapio stilea - Okapia stillei
specio : okapio striita - Okapia johnstoni
genro : ĝirafo - Giraffa
specio : † ĝirafo atika - Giraffa attica
specio : † ĝirafo sivala - Giraffa sivalensis
specio : marmora ĝirafo - Giraffa camelopardalis
 subspecio : nubia ĝirafo - Giraffa camelopardalis camelopardalis
 subspecio : sudana ĝirafo - Giraffa camelopardalis antiquorum
 subspecio : ĉadia ĝirafo - Giraffa camelopardalis peralta
 subspecio : retĝirafo - Giraffa camelopardalis reticulata
 subspecio : rotŝilda ĝirafo - Giraffa camelopardalis rothschildi
 subspecio : masaja ĝirafo - Giraffa camelopardalis tippelkirchi
 subspecio : zambia ĝirafo - Giraffa camelopardalis thornicrofti
 subspecio : angola ĝirafo - Giraffa camelopardalis angolensis
 subspecio : kablanda ĝirafo - Giraffa camelopardalis giraffa

Superfamilio : forkkornuloj

Familio : antilokapredoj - Antilocapridae (1 specio) 
genro : † praantilokapro - Proantilocapra
genro : † ilingocero - Ilingoceros
genro : † tetrameriko - Tetrameryx
genro : antilokapro - Antilocapra
specio : antilokapro amerika - Antilocapra americana

Superfamilio : Kavkornuloj - Cavicornia

Familio : BOVEDOJ - Bovidae

Bildogalerio 

Parhufuloj
Mamul-nomenklaturo de Středa
Beogrado

Beogrado () estas milionurbo, la ĉefurbo de Serbio. Beogrado estas la universitata, industria, komerca kaj trafika centro de la lando. La historia hungara loknomo estas .

Ĝi enhavas ĉirkaŭ 1 500 miloj da loĝantoj.

Geografio 
Beogrado situas apud la kunfluejo de la riveroj Danubo kaj Sava. Ĝia areo estas 3222,68 km²; ĝia horzono estas GMT+1h (+2h de aprilo ĝis oktobro). La averaĝa supermara alteco estas 132m, kiu varias inter 70-303m, sed la proksima monto Avala estas 511 m-ojn alta.

Historio 
La plej frue keltoj vivis tie, poste Beogrado apartenis al Romia Imperio, kiel Singidunum. Slavoj alvenis en la 7-a jarcento. En 1403 ĝi estis ĉefurbo de Serbio, inter 1918-2003 ĉefurbo de Jugoslavio, inter 2003-2006 ĉefurbo de Serbio kaj Montenegro, ekde 2006 denove ĉefurbo de Serbio. En 1456 la turkoj vane sieĝis la fortikaĵon, kiun hungaroj defendis. En 1521 la turkoj havis la urbon ĝis 1867. Dum la 1-a mondmilito tie komenciĝis la bataladoj. En 1941 la germanoj, post 3 jaroj la britoj, en 1999 NATO bombardis la urbon.

Vidindaĵoj 
 nacia muzeo de 1844
 preĝejo, la plej granda ortodoksa preĝejo de la mondo
 nacia teatro
 fortikaĵo
 reĝa palaco
 etnografia muzeo
 Nacia Biblioteko de Serbio

Servoj
 Universitato de Beogrado

Homoj rilataj al Belgrado 
 hungara-serba aktoro Aleksandar Bačvanski
 hungara ministro Béla Linder
 hungara-serba pentristo Péter Dobrovits
 hungara inĝeniero pri minado Vilmos Fuchs
 Zoran Žiletić, filologo

Ĝemelurboj 
  Ateno, Grekio
  Banja Luka, Bosnio kaj Hercegovino
  Pekino, Ĉinio
  Berlino, Germanio
  Kievo, Ukrainio
  Ljubljano, Slovenio
  Milano, Italio
  Moskvo, Rusio
  Romo, Italio
  Skopjo, Makedonio
  Zagrebo, Kroatio
  Coventry, Britio
  Chicago, Usono
  Podgorico, Montenegro
  Lahore, Pakistano

Beogrado kaj Esperanto 
En la urbo okazis kongreso de SAT en 1956, la UK 1973 kaj denove kongreso de SAT en 2006.

Vidu ankaŭ 
 Listo de milionurboj
 Nikola Tesla Flughaveno Beogrado

 
Milionurboj
Havenurboj
Ĉefurboj de Eŭropo
Joanot Martorell

Joanot MARTORELL (naskiĝis 1413/1414, mortis 1468) estis kavaliro kaj verkisto.

Martorell loĝis en Gandia (Valencia Reĝlando). Li estis kavaliro de la reĝo Alfonso la Grandanima (Alfons el Magnànim). Li verkis katalune la romanon "Tirant lo Blanc". La libro rakontas la kavalirajn (militajn kaj amajn) aventurojn de Tirant, kiu iras al Konstantinopolo por defendi la Bizancan Imperion kontraŭ la turka danĝero. Komence de la romano estas rakontata la historio de kavaliro nomata Guillem de Varoic. Tiu parto estas traduko el la libro pri Guy de Warwick, verko kiun la aŭtoro ekkonis en vojaĝo al Anglio. Kiel kuriozaĵo, aperas en la romano la legendo pri la origino de la Ordeno de la Ĝartero, kiu estas la plej antikva konata teksto pri tiu kavalira ordeno. Kvankam en multaj eldonoj, oni ripetadas ke la romano apartenas al Joanot Martorell kaj al Martí Joan de Galba, nuntempe estas ĝenerala interkonsento ke la unusola aŭtoro estas Martorell. Ĉi tiu komencis redakti la romanon en 1460 kaj finis antaŭ 1468, jaro de sia forpaso.

Tirant lo Blanc estis publikigita en Valencio en la jaro 1490, kaj denove presita en Barcelono en 1497. Hispana traduko aperis en Valladolid en 1511. Itala traduko, fare de Lelio di Manfredi, aperis en Venecio en 1538. En 1737 aperis franca resumita traduko el la itala versio. En la 20-a jarcento la romano estis tradukita dufoje en la anglan fare de David H. Rosenthal kaj de Ray La Fontaine, en la nederlandan fare de Bob de Nijs, denove en la francan fare de Jean-Marie Barberà, en la japanan fare de Ko Tazawa, kaj en plurajn aliajn lingvojn.

Vidu ankaŭ 

 Roger de Flor

Katalunaj verkistoj
Katalunlingvaj verkistoj
Katalunlingva literaturo
-392

En la jaro 392 antaŭ Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 Koan iĝis Imperiestro de Japanio;
 Aristofano publikigis Ecclesiazousae;

Naskiĝoj

Mortoj
-393

En la jaro 393 antaŭ Kristo okazis, interalie:

Eventoj

Naskiĝoj

Mortoj 
 Kosho Imperiestro de Japanio
-395

En la jaro 395 antaŭ Kristo okazis, interalie:

Eventoj

Naskiĝoj

Mortoj
-396

En la jaro 396 antaŭ Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 Pro erupcio de Etno, la armeo de Kartago ne povis militmarŝi al Catania.

Naskiĝoj

Mortoj
-397

En la jaro 397 antaŭ Kristo okazis, interalie:

Eventoj

Naskiĝoj

Mortoj 
 Ktezio de Knido
Butero

Butero estas laktaĵo, farita el freŝa kremo de kelkaj mamuloj (precipe bovinoj) per buterigilo. La laktokremon oni kolektas en la buterigilo kaj en tio batadas la kremon, ĝis kiam la butero apartiĝas de la akvo. La butero konsistas tiukaze el 80 elcentoj da graso kaj 20 elcentoj da akvo.

Estas plej primitiva formo, uzita en Rusio (laŭ libroj de Tolstoj) kaj en Eŭropo dum mezepoko kaj ankoraŭ uzata en kelkaj lokoj, ekzemple en la nordoriento de Brazilo. Oni ekfermentas la kremon kaj ekbatas en ujo per kuleroj. Ĉar la batado ne estas perfekta, necesas kuiri la ekbatitan kremon, ĝis kiam la graso apartiĝos de aliaj partoj de la kremo. Tiun specon de butero oni nomas en Brazilo "botelan buteron", ĉar ĝi estas pli likva ol kutima butero.

En Hindio oni uzas klarigitan buteron kun la nomo Gio por fritado.

Vidu ankaŭ 

 Margarino

Eksteraj ligiloj 
  (pri naskiĝo de la butera industrio en Siberio, Rusio)

Laktaĵoj
Kalopieduloj

Mamuloj > Parhufuloj > Kalopieduloj

La kalopieduloj estas remaĉantaj bestoj, kiujn oni ne ordigas al la subordo de Remaĉuloj , ĉar ili havas tiujn karakterizojn, pro kiuj oni starigis novan subordon por tiuj.
Ilia stomako estas triparta dum la vera remaĉula stomako havas 4 partojn.

La grupo enhavas nur unu nun vivantan familion: Kameledoj.

angle pri la subordo

 subordo : kalopieduloj - Tylopoda 
† Cainotheriidae - kuniklosimilaj bestoj
† Protoceratidae - kornohavaj kalopieduloj 
† Merycoidodontodae : vivis en Norda-Ameriko, ŝafograndaj bestoj
familo : Kameledoj - Camelidae (4 - 5 specioj)
genro : † tanupolamo - Tanupolama
genro : † protomeriko - Protomeryx
genro : † pliaŭĥenio - Pliauchenia
genro : † rakomilo - Rakomylus
genro : † altikamelo - Alticamelus
specio : † altikamelo alta - Alticamelus altus
genro : Kamelo - Camelus
specio : † kamelo sivala - Camelus sivalensis
specio : † kamelo giganta - Camelus gigas
specio : kamelo DROMEDARO - Camelus dromedarius
specio : KAMELO DUĜIBA - Camelus ferus 
 subspecio : kamelo duĝiba sovaĝa - Camelus ferus ferus - velbloud dvouhrbý, divoká forma
 subspecio : kamelo duĝiba hejma - Camelus ferus bactrianus - v. d., domácí forma
genro : Lamo - Lama
specio : lamo GVANAKO - Lama guanicoe - guanako (huanaco)
 subspecio : lamo gvanako sovaĝa - Lama guanicoe guanicoe 
 subspecio : lamo gvanako malsovaĝa - lama guanicoe lama 
 subspecio : lamo gvanako Alpako - lama guanicoe pacos 
specio : lamo Vikuno - Lama vicugna

Parhufuloj
Mamul-nomenklaturo de Středa
Kameledoj

Kameledoj (Camelidae) estas origine nearktisa familio de parhufuloj enhavanta 4 - 5 speciojn.

Klasifiko († signas speciojn mortintajn)
genro : † tanupolamo - Tanupolama
genro : † protomeriko - Protomeryx
genro : † pliaŭĥenio - Pliauchenia
genro : † rakomilo - Rakomylus
genro : † altikamelo - Alticamelus
specio : † altikamelo alta - Alticamelus altus
genro : Kamelo - Camelus
specio : † kamelo sivala - Camelus sivalensis
specio : † kamelo giganta - Camelus gigas
specio : kamelo Dromedaro - Camelus dromedarius
specio : Duĝiba kamelo - Camelus ferus
 subspecio : kamelo duĝiba sovaĝa - Camelus ferus ferus
 subspecio : kamelo duĝiba hejma - Camelus ferus bactrianus
genro : LAMO - Lama	(LJAMO)
specio : lamo Gvanako - Lama guanicoe - guanako (huanaco)
 subspecio : lamo gvanako sovaĝa
 subspecio : lamo gvanako malsovaĝa
genro : Vikuno - Vicugna
specio : vikuno Vikuno - Vicugna vicugna
specio : vikuno Alpako - Vicugna pacos

Vidu ankaŭ 

 Hibrida kamelo
 Kamelluktado

 
Mamul-nomenklaturo de Středa
Familioj de mamuloj
Shichinin no samurai

La sep samurajoj (七人の侍 Shichinin no samurai) estas filmo de Akira Kurosawa pri historia temo.

Priskribo
Tio estas la plej konata el la filmoj kiun Kurosawa Akira realigis en 1954, kaj verŝajne la plej bonkvalita. La rakonto estas tiu de vilaĝeto en la japana kamparo de la 17a jarcento ofte atakita per rabista bando. La vilaĝanoj decidas dungi senmastrajn samurajojn por defendi la vilaĝon. Post multaj malfacilaĵoj ili dungas unue Kanbei kiu estos la samurajestro. Li elektas kvar aliajn samurajojn. Aniĝos Kacuŝiro, kiu insistas por iĝi disĉiplo de Kanbei, kaj Kikuĉijo kiu havas kampanaran devenon sed volus esti rekonota kiel samurajo. Tiu sepopo kun la kampanaroj, al kiuj ili instruos iom da batalteknikoj, fine venkos, sed kvar el ili mortos.

Super tia fono estas ankaŭ multaj paralelaj rakontoj: tiu pri la trapaso de la juna Kacuŝiro al plenkreska aĝo, tiu pri la renkonto de Kikuĉijo kun sia infanaĝo, tiu pri la edzino de la vilaĝestro, ktp. Tiel la filmo ŝajnas tre mallonga malgraŭ la tri horoj kiujn ĝi daŭras.

En tiu filmo Kurosawa ankaŭ uzas novan filmteknikon, kiel la uzadon samtempe de multaj kameraoj aŭ filmlantigado dum batalo, kiuj estas nuntempe kutimaj.

La filmo ricevis la arĝentan leonon de la festivalo de Venecio. La filmo estas ofte listigita inter la plej bonaj filmoj iame faritaj. Vidu ekzemple ĉe Sight & Sound. La filmintrigo estis ripetita en la usona vakera filmo The Magnificent Seven.

Ĉefrolantoj
 Toshiro Mifune: Kikuĉijo
 Takashi Shimura: Kanbei
 Keiko Tsushima:
 Isao Kimura: Kacuŝiro
 Daisuke Katō:
 Seiji Miyaguchi: Kjuzo
 Yoshio Inaba: Gorobei
 Minoru Chiaki:
 Kamatari Fujiwara:
 Kokuten Kōdō:
 Yoshio Tsuchiya:
 Yukiko Shimazaki:
 Eijirō Tōno:
 Bokuzen Hidari:

Japanaj filmoj
Luktosportaj filmoj
Filmoj aperintaj en 1954
Fikciaj glavobatalantoj
Filmoj reĝisoritaj de Akira Kurosawa
Dorothea Christiane Erxleben

Dorothea Christiane ERXLEBEN , origine: Dorothea Christiane LEPORIN (naskiĝis la 13-an de novembro 1715, mortis la 13-an de junio 1762) estis la unua germana virino, kiu doktoriĝis pri medicino.

Naskiĝinte en Quedlinburg, la filino de kuracisto jam frue interesiĝis pri medicino. La patro subtenis la inklinojn de sia filino, instruis ŝin, kunportis ŝin al siaj pacientoj kaj fine ankaŭ permesis al ŝi, labori en la praktikejo.

Virinoj tiutempe ne rajtis studi en universitatoj. En la jaro 1740 ŝi pro tio petis la prusan reĝon Frederiko la 2-a pri la permeso, kiel unua virino studi medicinon en la universitato de Halle (Saale). Li reagis pozitive, tamen ŝi nur jarojn poste realigis sian revon pri universitata kariero. 

En 1742 ŝi edziniĝis al la vidviĝinta diakono Johann Christian ERXLEBEN. Samjare aperis ŝia verko Gründliche Untersuchung der Ursachen, die das weibliche Geschlecht vom Studiren abhalten, kiu atakis antaŭjuĝojn, laŭ kiuj virinoj ne taŭgus por intelektaj okupoj. Dum la sekvontaj jaroj ŝi edukis la kvin idojn de sia edzo, krome ŝi mem naskis kvar infanojn.

La medicinajn okupojn ŝi daŭrigis, sed la lokaj kuracistoj akuzis ŝin pro ĉarlatanado. Por esti agnoskata, ŝi devis havi doktoran ekzamenon. En 1754, post la naskiĝo de sia kvara ido, la 39-jarulino vojaĝis al Halle kaj doktoriĝis kun granda sukceso.

Poste ŝi daŭrigis sian kutiman vivon, edukis la infanojn, prizorgis la dommastrumadon kaj dediĉis sin al siaj pacientoj. En 1762 ŝi mortis en Quedlinburg.

La 20-an de aprilo 1899 germanaj virinoj unuafoje oficiale rajtis trapasi ŝtatajn ekzamenojn pri medicino, dentomedicino kaj farmacio. En la universitatoj de Prusio nur ekde la vintra semestro 1908/09 virinoj rajtis studi medicinon.

Germanaj kuracistoj
Germanaj feministoj
Germanoj de la 18-a jarcento
Universitato de Halle
Lucien Lévy-Bruhl

Lucien LÉVY-BRUHL, naskiĝinta 1857 - mortinta 1939 franca homologisto.
Li interalie restas konata pro lia tezo - en Les fonctions mentales dans les sociétés inférieures (la mensaj funkcioj ĉe la malsuperaj socioj), 1910 - laŭ kiu la homoj en la tiam tielnomataj malsuperaj gentoj havis mensan funkciadon draste malsimila al tiu de la "civilizaj", modernaj okcidentuloj, kiun li priskribis kiel antaŭ-logika (ne obeante je ĉiuj postuloj de strikta logiko) kaj mistika (bazita sur sento de partoprenado en la objekto pensata). Ne interkonsentis kun li Maurice Leenhardt. Finfine Lévy-Bruhl ŝanĝis sian opinion: en liaj lastaj notoj, postmorte eldonitaj, li konkludis, ke :" estas mistika pensmaniero pli forta kaj pli facile videbla ĉe la pragentoj ol en niaj socioj, sed ĉeestante en ĉiu homa spirito." kaj : "tiuj spiritoj (t. e. de la pragentoj) ne malsamas kun la niaj rilate la logikon, ne nur ja en siaj strukturoj, sed ankaŭ en efektivigaĵoj de iliaj agadoj (praktiko, teĥniko, parolo, nombrado, ktp)". Kaj ankaŭ:"tiun tielnomatan pragentan pensmanieron ni trovadas konstante ĉirkaŭ ni, kaj eĉ en ni....kvazaŭdire "tio reŝosas" ĉiam, tio konsistigas ion fundamentan kaj nedetruigeblan en la homa naturo".

Eksteraj ligiloj 
 http://methodos.revues.org/document111.html 
 Lucien LÉVY-BRUHL  (france)

Francaj sociologoj
Francaj filozofoj
Francaj antropologoj
Lernintoj de École Normale Supérieure (strato Ulm, Parizo)
Francaj judoj
Antropologoj de religio
Judaj filozofoj
Levidoj
Anne Sexton

Anne SEXTON, origine: Anne Gray HARVEY (naskiĝis la 9-an de novembro, 1928, mortis la 4-an de oktobro, 1974) estis usona poetino.

Naskiĝinte en Newton, Masaĉuseco, ŝi june edziniĝis kaj naskis du idojn. Tamen ŝi daŭre suferis je depresioj kaj post provo, fari suicidon, ŝi komencis verki konfesajn poemojn. Ŝi verkis ege malferme ankaŭ pri tabuaj temoj: ekz. pri morto, soleco, menstruacio kaj abortigo.

Malgraŭ vasta agnosko kaj renomaj premioj ŝiaj depresioj neniam finiĝis. En 1974 ŝi finis sian vivon per suicido.

Listo de verkoj 
 To Bedlam and part way back (poemoj, 1960)
 All my Pretty Ones (poemoj, 1962)
 Selected Poems (poemoj, 1964)
 Live or Die (poemoj, 1966)
 Love Poems (poemoj, 1969)
 Transformations (poemoj, 1971)
 The Book of Folly (poemoj, 1972)
 The Death Notebooks (poemoj, 1974)
 The Awful Rowing toward God (poemoj, eld. 1975)
 45 Mercer Street (poemoj, eld. 1976)
 Words for Dr. Y. (poemoj kaj rakontoj, eld. 1978)

Premioj 
 Premio Pulitzer en 1967 pro Live or Die

Usonaj poetoj
Usonaj verkistoj
Sinmortigintoj
Monika de Hipono

Sankta Monika estas konata ĉefe kiel la patrino de la fama Doktoro de la Eklezio, Sankta Aŭgusteno de Hipono. Ŝi havis grandan rolon en lia kristaniĝo, kiel li mem skribis en sia verko Konfesoj.

Ŝi estas patronino de patrinoj, kaj ŝia festotago estas la 27-a de aŭgusto.

Vivo 
Monika naskiĝis en Thagaste (nun Souk Ahras en nordorienta Alĝerio) en la jaro 331 (aŭ 332), el berbera familio. Ŝiaj gepatroj estis kristanaj kaj Monika ekkonis la kristanan kredon jam en sia infanaĝo.

Ŝi edziniĝis al romia viro Patricius kaj naskis du filojn kaj unu filinon, inter kiuj la plej fama estas sankta Aŭgusteno. Patricio ne estis kristana, li kristaniĝis nur post pluraj jaroj. En 371 li mortis kaj Monika iĝis vidvino.

En 385 Monika sukcesis vojaĝi al Italio, kie ŝia filo Aŭgusteno loĝis jam dum multaj jaroj, kaj atingis lin en Milano. Danke al ŝi kaj al ŝiaj preĝoj, kun la helpo de sankta Ambrozio, Aŭgusteno lasis la maniĥeismon kaj estis baptita kristana en 387.

Fine Monika emis reveni hejmen sed malsaniĝis en Ostia kaj mortis 56-jara la 27-an de aŭgusto, 387.

Vidu ankaŭ 
 Hippo Regius, latina nomo pri Hipono
 ''Souk Ahras
 Moniko, persona nomo
 Santa Monica, usona urbo

Eksteraj ligiloj 

 http://www.heiligenlexikon.de/BiographienM/Monika.html 
 http://www.newadvent.org/cathen/10482a.htm

Monika
Aŭgusteno de Hipono
Berberoj
Sonko

Sonko  aŭ laktokardo (Sonchus) estas genro de la familio de asteracoj (kun enkapitulaj floroj). "Lakto" atentigas pri la fakto, ke la tigo eligas laktaspektan sukon, kiam ĝi estas rompita (laktosuko); "kardo" al ilia aspekto simila al la kardoj, sed ne tiel rigidaj, nek pikaj (escepte Sonchus asper).

Manĝado  

La junaj folioj de la planto antaŭ florado estas bongustaj kiel legomo, krude aŭ kuirite, komparebla kun endivio. Iuj plantoj povas esti piketaj - tiuokaze vi povas simple fortondi la randojn. Bongusta en terpomkaĉo. Ankaŭ la tigoj estas manĝataj kiel asparago aŭ rabarbo, sed necesas forigi la eksteran ŝelon. La florburĝonoj kuireblas kiel artiŝoko.

Trinkado 

La folioj kaj la radiko uzeblas por teo. Per la rostita radiko eblas fari kafo-alternativon.

Kuraca efiko 

Sonko estas bona por la hepato (forigus toksaĵojn) kaj por purigi la sangon. La semoj estis uzataj por flegi ikteron. Teo de la folioj havas trankviligan efikon. Teo de la radikoj flegas astmon, tusadon kaj aliajn spirproblemojn.

Referencoj 

Asteracoj
Manĝeblaj sovaĝaj plantoj
Nextel-Pokalo

Nextel-Pokalo - la ĉampioneco de la plej alta ligo en NASCAR. Inter 1948 kaj 1970, la ĉampioneco nomiĝis Grand National, inter 1971 kaj 2003, la ĉampioneco nomiĝis la Winston-Pokalo. Pro grandaj malhelpoj kontraŭ reklamado de siaj cigaredaj varoj, Winston ĉesis sian patronadon de NASCAR. Usona firmo Nextel aĉetis la rajton nomi la ĉampionecon dum 10 jaroj, kontraŭ altega prezo, komence je 2004.

Antaŭ 2004, fariĝis ĉampiono tiu piloto kiu amasis la plej grandan kvanton da poentoj dum ĉiuj la kuradoj dum la jaroj. Komence je 2004, la 10 pilotoj plej altaj laŭ rango konkursos dum la finaj 10 kuradoj por determini kiu ĉampionas.

Aŭtosportaj konkursoj
Kevin Costner

Kevin COSTNER (naskiĝis la 18-an de januaro 1955 en Lynwood, Kalifornio / Usono) estas aktoro, reĝisoro kaj produktoro.

Lia plej granda sukceso estis la filmo Dances with Wolves, en kiu li agis kiel aktoro kaj reĝisoro.

Listo de filmoj

Televido

Reĝisoro

Produktoro

Eksteraj ligiloj 

  ()
 
 
 
 
 
 

Akademia Premio por plej bona reĝisoro
Usonaj aktoroj
Usonaj reĝisoroj
Naskiĝintoj la 18-an de januaro
Usonaj reĝisoroj
Usonaj muzikistoj
Usonaj kantistoj
Usonaj gitaristoj
Usonaj kinproduktoroj
Usonaj voĉaktoroj
Usonaj scenaristoj
Leono (konstelacio)

Leono (latine: Leo) estas konstelacio de la tera ĉielo de la zodiako.

Ĉefaj steloj kaj ĉielaj objektoj:
 α Leonis estas stelo Reĝeto distanca 77,5 lumjarojn.

La stelfiguro riĉas je galaksioj, sed ili ne videblas nudokule.

Mitologio 

Laŭ la helena mitologio ", la unua el al dek du laboroj de Heraklo konsistis en la mortigo de la leono, kiu terorizis nokte kaj tage la brutaron kaj la loĝantaron de Nemeo, apud Korinto. Li devos mortigi la beston kaj reveni kunportante la felon. Tio estos la pruvo de la morto.

Heraklo kunprenis sian spadon, sian lancon, sian klabon kaj reton, kaj ekiris serĉi la leonon. Post du tagoj, li renkontis paŝtiston, kiu indikis, ke la leono troviĝas apud la plej proksima monteto. Estis la horo kiam la leono revenas de sia ĉasado. Heraklo kaŭriĝis malantaŭ arbaretaĵo apud grotenirejo, kaj atendis. Alvenis la leono. Heraklo stariĝis antaŭ la beston, kaj ĵetis sian lancon. Ĝi resaltis de la felo. Poste, li volis enprofundigi sian spadon sed vane, la felo ŝajnis, kiel roko. Tiam li prenis sian klabon, kaj lancis ĝin. Ĝi trafis la kapon de la leono, kiu rapide eniris la groton por refuĝi. Sed Heraklo ligis sian reton tra la grotenirejo kaj sekvis ĝin enen. Nun, per liaj manoj, kroĉigante la leonon je la gorĝo, li sufokigis ĝin. Poste, li dispecigadis la beston uzante unu el liaj ungegoj.Kaj fine, surmetante la felon sur siaj ŝultrojn, li portis sian trofeon al Eŭristeo.

Leono estas granda konstelacio videbla en la tera ĉielo. La alfa stelo, kiu nomiĝas Reĝeto'', situas en la brusto de la Leono. Malgranda Leono sekvas ĝin, situante inter la Granda Ursino kaj la Leono.

Astrologio 
Laŭ Okcidenta astrologio, Leono estas zodiaka signo por naskitoj inter la 23-a de julio kaj la 22-a de aŭgusto. Fakte, la Suno troviĝas en ĉi tiu konstelacio inter la 10-a de aŭgusto kaj la 15-a de septembro.

Vidu ankaŭ 
 Abell 901

Referencoj

Eksteraj ligiloj 
 http://archive.ast.cam.ac.uk/hipp/hipparcos.html 
 https://web.archive.org/web/20040901091737/http://www.theglobeandmail.com/servlet/story/RTGAM.20040831.wplanet20831a/BNStory/specialScienceandHealth
 http://www.allthesky.com/constellations/leo 
 http://astrologia.interbusca.com/horoscopo/caracteristicas-signos/leo.html  

 
Konstelacioj
Zodiako
Olivino

Olivino (el la latina oliva: olivo post aldono de ’’in’’, pli frue aperis la vorto kiel oliveno, pro timo de la in-finaĵo) estas komuna nomo de silikat-mineraloj, kiuj fakte havas la kemian konsiston (Mg,Fe)2SiO4; la natura olivino entenas ankaŭ ankoraŭ etan kvanton de nikelo, kiu anstataŭas Mg aŭ Fe. La krampigo signifas, ke fero kaj magnezio povas aperi kune en ia ajn rilato, sed ĉiufoje du metalatomoj je unu silikata unuo SiO4. La tielnomataj finmembroj de la olivino estas la pli densa feroriĉa Fayalit Fe2SiO4 kaj la magnezioriĉa Forsterit Mg2SiO4, la t.n. intermembroj estas Hyalosiderit kaj Hortonolith. La klaraj kaj grandaj olivinkristaloj estas aprezitaj juvelŝtonoj kaj estas nomataj kiel peridoto aŭ Chrysolith (Krisolit). Olivino kristaliĝas en ortoromba kristala sistemo, havas duron inter 6,5 kaj 7, kaj flavverdan koloron en pura stato, cetere flavbrunan ĝis nigran koloron kaj blankan skrapokoloron. La kristaloj estas plej ofte prismaj aŭ tavolaj.

Troviĝejo 

Olivino estas la plej ofta silikato kaj ŝtonaroformiga mineralo. Ĝi formas la ĉefan parton de la termantelo, la meza ŝelo de la planedo tero, sed ankaŭ de la supra terkrusto, kie Mg kaj Fe havas la rilaton en olivino ĉirkaŭ 9:1, kaj estiĝas en baza intrusia magma ŝtonaro kiel gabro aŭ peridoto, sed ankaŭ en ekstrusia kiel bazalto. Dunito estas intrusia ŝtonaro, kio preskaŭ senescepte konsistas el olivino kaj en kiu troviĝas ĝis grando de 15 cm forsterit-kristaloj. Tra metamorfozo estiĝas olivino kiel forsterito el dolomitriĉa kalkŝtono; retroe ĝi formiĝas tra efloreskoproceso kaj tra kontakto kun la mineralriĉaj hidrotermaj solvitaĵoj de serpentino el la olivino. La erozio de bazaltlafo kondukas sur kelkaj lokoj al estiĝo de melhelverdaj olivinsablo. Finfine olivino troveblas ankaŭ en grupo de ŝton-fero-meteoritoj, en palasitoj. La olivinkristaloj estas ĉikaze en nikel-fero-matrikson alkonstruitaj. En la supera krusto, olivino trapasa du fazoŝanĝiĝojn, tra kiuj ĝi transformiĝas al altprema formo: en profundo de ĉirkaŭ 410 km al "Wadsleyit" ("modifiĝinta spinelo", ofte signita per β), kaj en profundo de ĉirkaŭ 520 km al "Ringwoodit" ("spinelo", ofte signita per γ ); la nocio "spinelo" aludas nur al la kristala strukturo kaj ne estas ŝanĝeble kun la vera mineralo spinelo. Ĉe la limo de inter la suba kaj la supera krusto en profundo de 660 km disfalas Ringwoodit fine al "Perovskit" (Mg,Fe)SiO3 kaj "Magneziowüstit" (Mg,Fe)O.

La usona spacesplorilo ’’Spirit’’ trovis olivinon sur la planedo Marso en la kratero de Gusev (2004).

Uzo kiel krudmaterialo 

Oni uzas la precipe purajn, diafan-verdajn variojn de olivino kiel "peridoto" kaj "Chrysolith" kiel juvelŝtonojn. Normala olivino uzatas en la poduktado de varmego-rezistaj vitroj.

Historio 

"Peridoto" estis jam ekpluatita ekde la 15 jarcento (post Kristo) sur la insulo Zebirget (Zabargad) ĉe la ruĝa maro. Ĝi estis konata en Eŭropo ĉefe pere de la krucmilitoj. Oni unuafoje rekonis normalan olivinon en 1772, en meteorito.

Legu: Listo de mineraloj

Eksteraj ligiloj 
 paĝo pri olivino en germanlingva "atlaso pri mineraloj"

Mineraloj
Gemoj
Geologio
Geofiziko
Senlaboreco

Senlaboreco estas socia ekonomika situacio, kiam parto de laborkapablaj homoj ne povas trovi laboron, kiun ili povas fari. Senlaboreco signifas, ke en la labormerkato mankas laborpozicioj por ĉiuj laborserĉuloj (konforme al iliaj kvalifikoj). Oni povas difini senlaborecon ankaŭ kiel malkapablon de ekonomiko uzi ĉiujn rimedojn por produktadi produktojn kaj servojn (malkapableco uzi tutan laborforton).

Senlaborulo estas homo, kiu nuntempe ne laboras, sed serĉas laboron. Okupata persono estas homo, kiu laboras. Persono, kiu ne laboras kaj eĉ ne serĉas laboron, ne apartenas al laborforto.

Laborforto = okupataj + senlaboruloj

Ofte, landoj klopodas kaŝi siajn senlaborulojn per aliaj difinoj. Ekzemple:

En Usono senlaboruloj, kiuj ekde tro da tempo estas senlaboraj, ne plu estas en la oficiala statistiko, eĉ se tio ne estas iliakaŭza.

En Francujo, oficialaj senlaboruloj estas nur tiuj, kiuj jam laboradis, kaj nun ne plu — tiuj, kiuj neniam trovis laboron, ne inkluzivatas.

Specoj 

Estas tri ĉefaj specoj de senlaboreco:

 Struktura senlaboreco fariĝas rezulte de struktura ŝanĝoj en ekonomiko kaŭze de apero de novaj teknikoj. Ĝi estas ankaŭ akompanata de malaltigo de mendado al laboruloj, kiuj havas malmodernan kvalifikon.
 Cikla senlaboreco estas kreata rezulte de cikla disvolviĝo de ekonomiko, kiam faloj de produktado alternas kun altiĝo de produktado.
 Fluktua senlaboreco estas kunligita kun libervola ŝanĝo de laboruloj de iliaj laborpostenoj.

Laŭ diversaj kriterioj oni distingas inter pliaj specoj:

 longtempa / kurtatempa
 resta (laborkapabluloj ne povas trovi laboron kaŭze de iuj kialoj eĉ dum plena okupateco sur labormerkato)
 kaŝita (oficialaj laboruloj fakte ne laboras. Laborforto estas uzata, sed malplene, tamen maldungoj ne altiĝas)
 sezona (kaŭzata de oscilado de postulado al laborforto dum diversaj periodoj, pro vetero aŭ aliaj kaŭzoj)
 regiona (postulado al laborforto malsamas en diversaj regionoj)
 marĝena (senlaboreco de gejunularo, virinoj, invalidoj...)
 libervola (kaŭzata de maldeziro labori de senlaboruloj, kiuj ne volas labori, ĉar senlaborec-subvencioj kaj socialrabatoj estas ne malpli grandaj ol salajro)

Plena okupateco estas situacio, kiam ne ekzistas sezona kaj cikla senlaboreco. Tio signifas, ke en la labormerkato estas natura nivelo de senlaboreco (en la labormerkato restas nur fluktua kaj struktura senlaborecoj). La teorio de natura nivelo de senlaboreco apartenas al Milton Friedman.

Vidu ankaŭ 
 Sendunga pago

Eksteraj ligiloj 
Apsike 1997 (Asocio Por Sociala Integriĝo kaj por Esperanto  estas asocio, kiu okupiĝas pri profesiigo de senlaboruloj per Esperanto. http://apsike1997.free.fr
 pripensoj de Jurgo Alkasro (Esperante)

 
Ekonomio
Homa scienco
Sociologio
Ekonomiko
Socio
Sociaj problemoj
Francis Poulenc

Francis Jean Marcel POULENC (naskiĝis la 7-an de januaro, 1899, mortis la 30-an de januaro, 1963) estis franca komponisto kaj pianisto. Li estis membro de la grupo „Les Six“ kaj grava reprezentanto de la novklasikismo.

Poulenc naskiĝis en Parizo kiel filo de industriisto kaj de pianistino. Lia patrino donis al la sesjara knabo pianolecionojn, kaj baldaŭ li komponis siajn unuajn pecojn en la stilo de sia amataj komponistoj Claude Debussy kaj Igor Stravinski.

Dek-kvinjara li iĝis lernanto de la hispana pianisto Ricardo Viñes, kiu konigis al li la verkojn de Erik Satie. Tiuj inspiris la unuan gravan komponaĵon de Poulenc, la Rapsodie nègre por baritono kaj ĉambra ensemblo. La skandalo de ĝia unuafoja prezentado en 1917 famigis Poulenc. Liaj sekvantaj verkoj estis influitaj de la distra muziko, tiel Trois mouvements perpétuels por piano kaj la kantociklo Le bestiaire.

1921-24 Poulenc studis kompanadon ĉe Charles Koechlin. Li aniĝis al „Les Six“, grupo de anti-romantikaj komponistoj, kies aliaj membroj estis Germaine Tailleferre, Darius Milhaud, Arthur Honegger, Georges Auric kaj Louis Durey. La aplaŭdegita premiero de lia baleto Les biches en 1925 firmigis lian famon. Pro heredaĵo bonhaviĝita, li aĉetis en 1927 somerdomon en la valo de Luaro. Tie li volonte komponis, ekzemple por la pola pianistino Wanda Landowska la Concert champêtre por klaviceno kaj orkestro. Ekde 1935 li mem interpretis siajn kantojn kune kun la baritono Pierre Bernac.

En 1936 lia amiko, la komponisto Pierre Octave Ferroud, perdis la vivon en aŭtomobila akcidento. Poulenc estis tre afliktita kaj turnis sin al katolikismo. Li verkis nun eklezian muzikon, kiel la Litanies à la vierge noire kaj la meso en Sol-maĵora. La hororo de la dua mondmilito inspiris lin al la kantatoj Un soir de neige kaj Figure humaine laŭ poemoj de la surrealista poeto Paul Éluard, sed samtempe li komponis la surrealistan operon Les mamelles de Tirésias laŭ Guillaume Apollinaire, kiu memorigis la fruajn, senrespektajn verkojn.

Post la milito li forlasis definitive sian groteskan kaj ironian stilon; lia muziko iĝis pli lirika kaj romantika. Li skribis siajn plej gravajn ekleziajn verkojn, la Stabat mater (1951) kaj la Gloria (1959), kaj kvazaŭ eklezian operon, la Dialogues de carmélites (1957) laŭ Georges Bernanos. En tiu ĉi opero li rakontas la sorton de dek ses karmelaninoj, kiuj estis ekzekutitaj dum la Franca Revolucio. Lia lasta opero, La voix humaine (1959) laŭ Jean Cocteau, estas granda monologo de virino telefonanta. En 1963 Poulenc mortis en sia naskiĝurbo Parizo.

Eksteraj ligiloj 

 http://mac-texier.ircam.fr/textes/c00001732

Partituroj 
 

Francaj muzikistoj
Klasikaj komponistoj
Francaj komponistoj
Francaj pianistoj
Helmut Newton

Helmut NEWTON [helmut njutn] (naskiĝis la 31-an de oktobro 1920 kiel Helmut Neustädter, mortis la 23-an de januaro 2004) estis germana fotisto.

Newton naskiĝis kiel filo de riĉaj fabrikposedantoj en Berlino. Ĝis 1939 li frekventis gimnazion, kiun li forlasis sen abituro, ĉar li pli ol pri la lernado interesiĝis pri naĝado, fotado kaj knabinoj kaj decidis lerni la metion de fotisto. Lia instruistino fariĝis la fama Berlina fotistino Yva (Else Simon).

En 1938 li ĉesigis la lernadon, por vojaĝi al Singapuro. Dum du semajnoj li tiel laboris kiel bildredaktoro, ĝis kiam oni maldungis lin pro malkapablo.

Ekde 1940 li restadis en Aŭstralio. Laborinte tie kiel kamionŝoforo kaj en la konstruado de fervojoj, li en 1945 malfermis foto-studion en Melbourne. En la jaro 1948 li edziĝis al la aŭstrala aktorino June Brunell. Ŝi ekde la 1970-aj jaroj, uzante la nomon Alice Springs, mem laboris kiel fotistino, daŭre inspirante sian edzon. La paro vivis kune ĝis lia morto.

Ekde 1961 Helmut Newton laboris por la aŭstralia eldono de la revuo Vogue, kiu fariĝis lia plej grava dunganto, ĉar ankaŭ la franca, itala, usona kaj germana eldono petis lian kunlaboron. Li laboris ankaŭ por aro da aliaj revuoj kaj fariĝis en la 1970-aj jaroj unu el la plej mondfamaj fotistoj por modo, varbado, portretoj kaj nudaj portretoj.

Tamen li ankaŭ estis pridisputata. Virinoj en liaj fotoj ne estis humilaj objektoj, sed aspektis eĉ regantaj.

La lastajn vivojarojn Helmut Newton pasigis kun sia edzino ĉefe en Monte Carlo. Li mortis en 2004 post trafika akcidento en Losanĝeleso.

Eksteraj ligiloj 

 http://www.artfacts.net/index.php/pageType/artistInfo/artist/3942 
 http://www.smb.spk-berlin.de/smb/en/sammlungen/details.php?objectId=7191&n=0  
 http://user.tninet.se/~ryk484d/newton/newton.htm  
 http://www.artinfo24.com/kuenstler-verzeichnis.php?id=34 

Germanaj fotistoj
Amr Diab

Amr Diab, arabe: عمرو دياب naskiĝis je la 11-a de oktobro 1961 en Port Said (bûr sacîd), Egipto. Lia plena nomo estas Amr Abd Al-Bassit Abd Al-Aziz Diab. Amr Diab estas populara araba kantisto.

Lian unuan kanton sesjara Amr Diab kantis en la radio. Tiu kanto estas nacia himno de Egipto. Guberniestro estis tiom impresigita de bela kantado de juna kantisto, ke li donacis al Amr gitaron. Poste Amr Diab ekstudis en la fakultato de muziko en la Kaira Akademio de Artoj, kiun li abiturientiĝis en la jaro 1986. Poste li gajnis grandegan popularecon kaj verkis multe da albumoj.

En la jaro 1996 la albumo "Nour El Ain" estis verkita kaj ĝi akiris enorman popularecon tramonde. Tiu ĉi albumo estis la plej vendita albumo de araba kantisto. Venontjare li (1997) gajnis tri premiojn en la Ĉiujara Araba Festivalo por la plej bona video, plej bona kanto kaj kiel la plej bona artisto de la jaro. En la jaro 1996 li gajnis la Trian Platinan Premion (Triple Platinum Award) por la vendvolumeno de albumo "Nou El Ain" kaj li ankaŭ gajnis la Tutmondan Muzikan Premion (Worldwide Music Award) en Monako je la 6-a de majo 1998. Tia-ĉi evento montris, ke agado de tia araba artisto estis vere tutmonda, kompare kun aliaj arabaj kantistoj.

Tre populara kanto de Amr Diab estas "Tamally Maak", kiu estis verkita je la 17-a de julio de jaro 2000 kaj kiu akiris grandegan popularecon tramonde. La video por tiu ĉi kanto estis filmita en Ĉeĥa respubliko kaj nomigita kiel la plej bona muzikvideoo de Amr Diab.

Eksteraj ligiloj 

 http://www.amrdiabworld.com 
 http://forums.amrdiabworld.com  
 http://www.amrdiab.name  
 http://www.3arabiaphoto.com/singers/amr_diab.html  
 http://www.3amrdiab.com  
 1178322304.html On Skyrock
  Amr Diab in musique.arabe

Egiptaj kantistoj
Arablingvaj kantistoj
Flago de Danio

La flago de Danio ( , kelkfoje esperantigita kiel danebrogo) estas la flago de Danio. Ĝi apartenas al la plej antikvaj de la hodiaŭaj flagoj. Ĝi estas konata jam de la 14-a jarcento. Dannebrog estas la unua flago kun Skandinava kruco, kaj la aliaj Nordiaj landoj poste kopiis ĝian bazan strukturon.

Jen la legendo pri l' origino de la flago, kiel aperanta ĉe Saxo:

Unu el la plej popularaj danaj reĝoj dum la mezepoko estis Valdemar la 2-a, la "Venkanto".
Li kroniĝis kiel dana reĝo la 25-an de decembro 1202 (Kristnaska Tago) en la ĉefpreĝejo de Lund en nuna Svedio.
Lia reĝa periodo estis bona tempo por tuta Danio kun floranta komercado. Centoj da urboj kaj urbetoj fondiĝis en la tuta lando. La fiŝkaptado de haringoj en Øresund donis al la reĝlando grandajn enspezojn kaj riĉecojn.

En 1202 venis 16 ŝipoj kun estonaj militistoj al Danio, kie ili rabis kaj batalis, kaj poste detruis tutan Listerlandon (Blekingo).

En 1206 ŝipveturis reĝo Valdemar la Venkanto kaj episkopo Anders Sunesen orienten por kristanigi la estonojn kaj evitigi estontajn estonajn rabo-turneojn, kaj ili konkeris la insulojn Øsel kaj Dagø. Papo Honorio la 3-a donis al Valdemar permeson konkeri ĉiujn nekristanajn landojn en la regiono kaj submeti ilin sub la dana krono.

Dum la somero 1219, Valdemar kaj Anders Sunesen ŝipveturis tra Balta maro kun militŝiparo de 500 ŝipoj kaj surterigis tie, kie nun situas Tallinn. La fina Valdemara Batalo okazis la 15-an de junio. Dum tiu batalo falis laŭdire de la ĉielo la dana nacia simbolo Dannebrog.
Laŭ la legendo staris la lunda ĉefepiskopo dum la batalo rigardante ĉielen kaj preĝis kun levitaj manoj. Dum li eltenis levi la manojn la danoj venkis en la batalo, sed kiam liaj brakoj laciĝis kaj subenfalis, la estonoj progresis en batalo. Kiam la ceteraj pastroj vidis tion, ili rapide alkuris por suprenlevi liajn brakojn.
Tiam subite falis de la ĉielo ruĝa flago kun blanka kruco, kaj la voĉo de Dio aŭdiĝis:
"Levu ĝin alten, tiam vi venkos!"
Kaj sub tiu flago la danoj venkis en batalo. La estonoj devis submeti sin kaj ricevis la kristanan bapton.
(Vidu ankaŭ 2 Mos 17:8-16 pri la israela batalo kontraŭ amalekitoj kaj la legendo de la labaro de Konstanteno.)
Sed depost tiu evento "danebrogo" estis la dana nacia simbolo, kaj danoj festas ĉiun jaron "Valdemar-tagon" la 15-an de junio.

Notoj 

Naciaj simboloj de Danio
Flagoj de Danio
Danio
Historio de Estonio
Halepo

Halepo aŭ Alepo (, , , , , ) ĝis komenco de fortaj bataloj pri la urbo laŭ grandeco estis la dua urbo de Sirio.

Ĝi nomiĝas ankaŭ "Norda ĉefurbo". Ĉirkaŭ 1000 jarojn antaŭ Kristnasko, la urbo nomiĝis Beroea. La ekonomio de Halepo baziĝas sur negoco kun agrokulturoj produktoj, silko, tapiŝoj, arĝentaĵoj kaj oraĵoj. Ankaŭ mondkonata estas halepa sapo. Halepo estas granda komerca urbo kaj sur diversaj varoj oni povas trovi glumarkon "Produktita en Halepo". Sur alta monteto troviĝas citadelo. Laŭ diversaj legendoj, sur tiu monteto iam loĝis profeto Abraham. La citadelo estis kelkfoje damaĝita per tertremoj kaj denove rekonstruita.

Halepo situas ĉe  en horzono UTC+2h. Laŭ takso de 2003 ĝi havis loĝantaron de proksimume 1 700 000 homoj. Post komenciĝo de fortaj bataloj pri la urbo kadre de la siria enlanda milito en somero 2012, granda parto de la urbo detruiĝis kaj plejmulto de la loĝantaro fuĝis.

Instruado 
Halepo havas respektive havis modernan universitaton. En Halepo situas ankaŭ lernejo (madrasa) "Madrasa Sultanije", kiun konstruis sultano al Aziz. Apud la tombejo, troviĝas "Madrasa Faradis" (korana lernejo de paradizo), starigita en la jaro 1234 de Daifa Kĥatun, kiu estis la vidvino de sultano al Zaĥer.

Vidindaĵoj 
Bonkonataj monumentoj de Halepo estas
 Granda Moskeo de Halepo
 Halepa muzeo
 Bazaro de ĥano al Gumruk,
 Bazaro de ĥano al Naĥasin,
 Bazaro de ĥano al Sabun.

Fotogalerio

Enlanda milito 

Kadre de la siria enlanda milito en julio 2012 en Halepo unuafoje estis fortaj bataloj, en kiuj uziĝis raketa artilerio, batalaj helikopteroj kaj aviadiloj. En la nokto inter la 28-a kaj 29-a de septembro 2012 la historia bazerejo per incendio pro la batalado plejparte detruiĝis - la bazarejo estis la tutmonde plej granda tegmentita merkata urbokvartalo kaj apartenis al la kultura heredaĵo de UNESKO. Tanka grenado forte damaĝis la minareton de la 700 jarojn aĝa Mahmandar-moskeo. La preskaŭ 500 jarojn aĝa Ĥusravija-moskeo detruiĝis en 2014, kaj simile damaĝiĝis la plej granda parto de aliaj historiaj samkiel modernaj konstruaĵoj de la urbo. Fine de julio 2016 la registara armeo laŭ propraj informoj sukcesis fermi sieĝan ringon ĉirkaŭ la urbokvartaloj ankoraŭ regataj per ribelaj grupiĝoj. Tiutempe laŭ taksoj de la Unuiĝintaj Nacioj proksimume 300 000 civiluloj estis enfermitaj en tiuj urbopartoj, parte sub kontrolo de moderaj, parte de islamismaj ribeluloj. Komence de aŭgusto la ribeluloj trarompis la sieĝan ringon, sed komence de septembro ĝi refermiĝis.

Referencoj

Eksteraj ligiloj 

 Retpaĝo de Halepo ()
 Universitato de Halepo  ()
 angla artikolo "la logo de Halepo", pri la urbaj historio kaj arkitekturo ()

Urboj de Sirio
Milionurboj
Testaccio

Geografio > Eŭropo > Italio > Romo

Testaccio [testaĉĉo] estas artefarita monteto en sudorienta Romo, apud praa haveno ĉe rivero Tevere.
Ĝi estas farita el pecoj da rompitaj amforoj (Testa signifis "poto" latine).
Ĝi altas je 45 metroj, kun ĉirkaŭo pli ol kilometra.
La areo estas kalkulita pli ol 22 000 kvadrataj metroj.

Dum 19-a jarcento, Luigi Bruzza kaj Heinrich Dressel trovis, ke, sur la amforoj, estis markoj kaj skribaĵoj (tituli picti) kun nomoj de komercistoj, datoj, deveno kaj enhavo.
El ties lego, ni scias, ke tiu rubejo estis uzita de la 1-a jarcento ĝis meze de la 3-a jarcento.
La plejmulto da amforoj estis el provinco Baetica (proksimume Sevilo, Kordovo kaj Écija, en Andaluzio en Hispanio) kaj ujis la imposto annona de olivoleo.
La oleo estis distribuita de la imperio al, inter alie, limaj soldatoj.

La sistema studo de la restaĵoj sciigas pri la romia komerco.
Oni kalkulis 24 750 000 amforojn kun 1 732 500 000 kilogramoj da olivoleo.
Laŭ tio, ĉiu romano en tiuj jarcento uzis jare po 6 kilogramoj da oleo.

Dum malfrua Mezepoko, ĝi estis ejo por karnavalaj ludoj.

Dum Dua mondmilito, kontraŭaviada kanonaro estis instalita tie.

Teamo da arĥeologiistoj de Universitato de Barcelono kaj la Universitato La Sapienza de Romo ankoraŭ esploras la restaron.

Eksteraj ligiloj 
 Mostra 'Il monte delle anfore' (angle, katalune, hispane, itale).
 Roma Segreta  (itale)

Arkeologio
Italio
Hamao

Hamao (Hama) estas siria industria urbo kun ĉefa agado ekstraktado de krudfero kaj metalurgio. La urbon trafluas rivero "Orontes", kia ludis gravan rolon en la historio de la urbo. Danke al tia-ĉi rivero loĝantoj irigaciis agrojn. Do, en tia urbo oni povas trovi la plej maljunan en la mondo akvomuelejon "Norias de Hamao".

Vizitinda memoraĵo en Hamao estas palaco de Azem. Ĝi estis rezidejo de guberniestro Assad Paŝa Al Azem. Palaco estas tre bela arkitektura konstruaĵo. La Granda Moskeo en Hamao estis detruita dum la revolucio jare 1982. La Muzeo de Hamao (Bejt Al-Azem) estas belega modelo de arkitekturo de Otomana Imperio.

vidu ankaŭ
norio

Eksteraj ligiloj 

 http://www.syriagate.com/Syria/about/cities/Hama  
 http://i-cias.com/e.o/hama.htm  

Urboj de Sirio
Herman Melville

Herman MELVILLE (naskiĝis la 1-an de aŭgusto, 1819, mortis la 28-an de septembro, 1891) estis usona verkisto.

Liaj fruaj romanoj gajnis grandan atenton, sed lia populareco dum la jaroj pli kaj pli malkreskis, ke li fine preskaŭ forgesiĝis. La valoro de lia romano Moby Dick, kiu nuntempe estas rigardata unu el la plej famaj verkoj de la mondliteraturo, nur malkovriĝis post la morto de la aŭtoro.

Vivo 

Naskiĝinte en Novjorko, li en la aĝo de 15 aŭ 16 jaroj eklaboris sur ŝipo vojaĝanta trans la Atlantikon inter Usono kaj Britio. En sia romano Redburn : His First Voyage li priskribis la spertojn de tiu ĉi vojaĝo.

En la jaro 1837 li fariĝis instruisto en Novjorko, sed en 1840 li forlasis tiun ĉi karieron. Komence de 1841 li dungiĝis kiel maristo sur la ŝipo Acushnet, kiu ĉasis balenojn en la Pacifiko. De tiu ĉi vojaĝo apenaŭ postrestis dokumentoj; oni tamen supozas, ke la romano Moby Dick parte baziĝas sur travivaĵoj tiutempaj. La vojaĝo evidente ne estis sukcesa kaj la laborkondiĉoj ne estis kontentigaj: Herman Melville senpermese forlasis la ŝipon sur la Markizoj. La idealigita, romantigita rakonto Typee raportas pri la vivo de la aŭtoro inter la polineziaj insulanoj.

En Omoo li priskribis la eventojn dum sia reveno hejmen. La 4-an de aŭgusto, 1849 li en Bostono edziĝis al Elizabeth Shaw. Poste li faris kelkajn malgrandajn ŝipekskursojn. En 1850 la geedzoj aĉetis kamparan bienon apud Pittsfield, tie ili vivis ĝis 1863. Herman Melville prizorgis la bienon, verkis kaj prelegis pri siaj vojaĝspertoj.

Al sia amiko Nathaniel Hawthorne li dediĉis sian romanon Moby Dick.

Dum la lastaj vivojaroj li ne plu povis vivtenis sin de la verkado, tiel li eklaboris kiel doganoficisto. Lia romano Billy Budd aperis nur postmorte (1924); ĝi gajnis grandan sukceson kaj en 1951 ĝi fariĝis bazo de la samnoma opero de Benjamin Britten.

Herman Melville mortis en Novjorko.

Listo de verkoj 

eldonitaj dum la vivo de la verkinto:
 Typee (romano, 1846) - aventuroj ĉe kanibala tribo en la Markiza Insularo
 Omoo (romano, 1847) - kritikado pri imperialismo kaj kristana misiado en Suda Pacifiko
 Redburn : His First Voyage (romano, 1849) -
 Mardi (romano, 1849) - fantazia-politika vojaĝo
 White-Jacket (romano, 1850) - pri mararmea mistraktado de ŝipanoj
 Hawthorne and his mosses (recenza eseo, 1850)
 Moby Dick (romano, 1851) - "aŭ, la Baleno"
 Pierre; or, The Ambiguities (romano, 1852) - pri incesto
 Israel Potter (romano, 1855) - pri la usona revolucio
 The Piazza Tales (noveloj, 1856) - inkludis:
 The Piazza
 Bartelby, the scrivener
 Benito Cereno
 The Lightning-Rod Man
 The Encantadas, or Enchanted Isles
 The Bell-Tower
 The Confidence-Man (romano, 1857) - pri la trompado kaj la fido
 Battle Pieces (poemaro, 1866) - pri la usona enlanda milito
 Clarel (versa romano, 1876) - pri pilgrimado en la sankta lando
 John Marr and Other Sailors (poemoj, 1888)
 Timoleon (poemoj, 1891)
postmorte eldonita:
 Billy Budd (rakonto, eld. 1924) - pri (sen)kulpeco kaj (mal)justo

Eksteraj ligiloj 
 Moby-Dick en Esperanto(tradukanta projekto)
 La 'Gioj (rakonto en Vikifontaro)
 La poemo Ŝilo en Vikifontaro
 Billy katenita, trad. Bruno GAHLER 

Usonaj verkistoj