alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Гало

Гало́ ( — әйләнә, диск) — яктылык чыганагы тирәсендә барлыкка килүче оптик феномен.

Күренеш физикасы 

Гало гадәттә Кояш яки Ай тирәсендә барлыкка килә, шулай ук урам яктырткычлары кебек башка көчле яктылык чыганаклары тирәсендә дә күзәтелә. Галоның күпләгән төрләре бар, аларны күбесенчә каурыйсыман болытларда 5—10 км биеклектә тропосфераның өске катларындагы боз кристаллары китереп чыгара. Күзәтелүче гало төре кристаллларның формалары һәм урнашуларына бәйле. Боз кристаллары тарафыннан кайтарылган һәм сындырылган яктылык еш кына спектрга таркала, бу аны салават күперенә ошата, ләкин начар яктыртылу сәбәпле аның төслелеге түбән.

Кайвакыт кышкы салкын вакытта гало кристаллар тарафыннан җир өслегенә бик якын ераклыкта ясала. Бу очракта кристаллар ялтыраучы бәяле ташларны хәтерләтәләр.

Тарих 

Элек галога (башка күктәге күренешләргә кебек үк) мистик билге мәгънәсен биргәннәр, күбрәк начар билге итеп караганнар, бигрәк тә ул тәресыман булса (аны тәре яки кылыч итеп юраганнар). Мәсәлән, «Слове о полку Игореве» әсәрендә кыпчаклар һөҗүме һөҗүме һәм Игорьнең әсирлеге алдыннан 4 кояш балкыганлыгы тасвирлана. Ә 1551 елда  Карл V, Магдебург немец шәһәрен озак вакыт камаганнан соң, күктә ялган кояшлы гало барлыкка килгәч, бу күренешне начар билге дип, камалышны туктатырга әмер бирә.

Метеорология булмаган заманнарда, гало һәм башка оптик күренешләрдән һава торышын юрау өчен файдаланганнар.

Галоны өйрәнү һәм системалаштыруга зур өлешне голланд астрономы Марсел Миннарт кертә.

Күзәтү һәм фотосурәтләү техникасы 

Гало бик якты булу сәбәпле (галоны кояшның чагылышы дип әйтеп була), теләсә-кайсы фотоаппарат аны теләсә-нинди көйләүләрдә төшерә ала, ләкин бу яктылык сәбәпле начар төшерелгән детальләр булалар: әгәр кадрга кояш үзе эләксә, гало тонык төссез булып күренәчәк.

Кояш баганасы 

Кояш, яки яктылык, баганасы — Кояш чыкканда яки батканда аңардан вертикаль рәвештә сузылучы тасма. Күренеш алтыпочмаклы яссы яки баганасыман кристаллар аркасында барлыкка киләләр. Әгәр Кояш 6° офык өстендә яки астында булса, һавада очып торган яссы кристаллар кояш баганасын барлыкка китерәләр, баганасыман кристаллар — әгәр 20° офык өстендә булса. Кристаллар очып төшкәндә горизонталь халәтне алырга тырышалар, һәм кояш баганасы төре аларның үзара торышына бәйле.

Шулай ук карагыз 
 Глория (оптик күренеш)
 Кояш баганасы
 Паргелий
 Зенит дугасы

Искәрмәләр

Әдәбият 
 
 М. Миннарт. «Свет и цвет в природе» — довольно старая книга, описан десяток различных видов гало, включая 46 паргелиев, которые сейчас считаются невозможными.

Сылтамалар 

 Блог наблюдений гало со всего мира
 Фотонаблюдения гало на Украине

Оптик күренешләр
Атмосфера күренешләре
Флера Зыятдинова

Флюра Газиз кызы Зыятдинова (1947 елның 18 феврале, Казан, ССРБ — 2011 елның 1 марты) — дәүләт һәм сәясәт эшлеклесе. Дәүләт Думасының өченче чакырылыш депутаты, «Россия төбәкләре» депутатлар төркеме әгъзасы, Халыкара эшләр буенча комитет рәисе урынбасары.

Биография 
Флюра Зыятдинова 1947 елның 18 февралендә Казанда туа. 

Мәктәпне тәмамлаганнан соң, Казан шәһәренең 1 нче номерлы Автотранспорт предприятиесендә эшли башлый, диспетчер булып эшли, соңрак икътисадчы булып эшли. Бер үк вакытта университетта югары белем ала.

Казан дәүләт университетының кичке бүлегендә укуын тәмамлый һәм югары белем алуы турында диплом ала. Соңрак социология буенча докторлык диссертациясен яклый. Социология фәннәре докторы.

1982—1983 елларда Советлар Берлеге коммунистик фиркасенең Түбән Кама шәһәр комитеты секретаре булып эшли. 1983 елда КПССның Казан шәһәр комитеты секретаре итеп билгеләнә. Анда 1988 елга кадәр эшли.

1988 елдан 1992 елга кадәр укытучыларны камилләштерү институтында кафедра мөдире.

1992 елдан бирле биш ел дәвамында Татарстан Республикасының тышкы икътисадый элемтәләр министры урынбасары булып эшли. 1997 елда Татарстан Республикасы Президентының Тышкы элемтәләр департаменты директоры урынбасары — дәүләт беркетмәсе идарәсе башлыгы вазыйфасына билгеләнә.

1999 елның декабрендә өченче чакырылыш Дәүләт Думасына депутатлар сайлауында 25 нче Түбән Кама сайлау округы буенча депутат итеп сайлана. Дәүләт Думасында Халыкара эшләр буенча Комитет рәисе урынбасары вазыйфасын башкара. «Россия төбәкләре» депутатлар төркеме әгъзасы. Вәкаләтләре 2003 елда тәмамлана.

2004 елда Татарстан Дәүләт Советына сайлауларда җиңү яулый һәм депутат була. Дәүләт төзелеше һәм җирле үзидарә комитеты рәисе урынбасары вазыйфасында эшли. Татарстанда җирле үзидарәне үстерүгә зур өлеш кертә.

Гомеренең соңгы елларында Казан дәүләт финанс-икътисад институтында эшли. Философия һәм социология кафедрасы мөдире була, Россия Федерациясендә мәгарифне үстерү тенденцияләрен өйрәнү буенча фәнни юнәлешне эшләүгә җитәкчелек итә.

Профессор, Россия социаль фәннәр академиясе әгъзасы, социология, мәгариф һәм фән өлкәсендә белгеч.

Кияүдә булган. Тормыш иптәше — Ренат Хәсән улы, Казан технология университеты доценты.

Бүләкләр 

 I дәрәҗә «Ватан алдындагы казанышлары өчен» ордены медале;
 II дәрәҗә «Ватан алдындагы казанышлары өчен» ордены медале;
 Татарстан Республикасының Атказанган мәдәният хезмәткәре;
 «Казанның 1000 еллыгы истәлегенә» медале;
 Татарстан Республикасы Мактау грамотасы.

Искәрмәләр

Сылтамалар 

 Россия Дәүләт Думасы сайтында

Шәхесләр:Түбән Кама
Татарстан Дәүләт Советы депутатлары
II дәрәҗә «Ватан алдында казанышлар өчен» орденының медале белән бүләкләнгәннәр
Социологик фәннәр докторлары
Казан университетын тәмамлаучылар
Казанда вафатлар
2011 елда вафатлар
1 март көнне вафатлар
Казанда туганнар
1947 елда туганнар
18 февраль көнне туганнар
Глория (оптик күренеш)

Гло́рия ( — бизәк; ореол) — болытларда күзәтелүче оптик күренеш.

Күзәтүченең нәкъ алдында яки астарак урнашкан болытларда яктылык чыганагының нәкъ каршындагы ноктада күзәтелә. күзәтүче тауда яки очкычта булырга тиеш, ә яктылык чыганагы (Кояш яки Ай) - аның артында.

Күзәтүченең болытка төшкән шәүләсе янындагы төсле дуганы хәтерләтә. Эчтә күк төсендәге, ә тышта - кызылсу әйләнә күзәтелә; аннары әйләнәләрнең әзрәк интенсивлык белән кабатланулары мөмкин. Почмакча зурлыгы салават күперенекенә караганда күпкә әзрәк — 5…20°, ул болыттагы тамчылар зурлыгына бәйле.

Глория элегрәк болыт тамчыларында төшкән ягына таба (ягъни күзәтүчегә таба) кайтарылган яктылык дифракциясе белән аңлатыла.

Глория тарихта һәм мәдәниятта 

Кытайда глорияне «Будда яктылыгы»  дип атыйлар. Күренешне күзәтү турындагы беренче язмалар (Эмэйшань тавыннан) б.э. 63 елына карыйлар. Төсле галоны һәрвакыт күзәтүче шәүләсе урый, әлеге шәүлә кешенең Буддага яки башка иләһләргә якынлыгын күрсәтә дип уйлаганнар.

Искәрмәләр

Литература

Шулай ук карагыз 

 Салават күпере
 Гало
 Брокен өрәге

Сылтамалар 
 Фотографии глорий и пояснения .
 Атмосферное явление глория  .
 Как формируется глория .

Атмосфера күренешләре
Оптик күренешләр
Алкин

Алкин ― фамилия:
 Габделлатыйф Алкин (~1817―1867 елдан соң), дин эшлеклесе.
 Җиһангир Алкин (1897―1919), нашир.
 Ильяс Алкин (1895―1937), педагог, публицист.
 Сәетгәрәй Алкин (1867―1919), нашир, юрист.
 Шаһиәхмәт Алкин (1812―1879), алпавыт.
 Шәйхулла Алкин (1893―1918), журналист.

Фамилияләр
Бишәүләр

Бишәүләр — Башкортстанның Салават районында урнашкан авыл.

Почта индексы — 452493,  — 80247810002.

Демография 
Халык саны динамикасы:

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 220 кешенең яшәве мәгълүм.

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Мәхмүт (Салават районы)

Мәхмүт — Башкортстанның Салават районында урнашкан авыл. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 100 кешенең яшәве мәгълүм.

Почта индексы — 452493,  — 80247810004.

Демография 
Халык саны динамикасы:

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Яубүләк (Салават районы)

Яубүләк — Башкортстанның Салават районында урнашкан авыл. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 26 кешенең яшәве мәгълүм.

Почта индексы — 452493, ОКАТО коды — 80247810006.

Демография 
Халык саны динамикасы:

Танылган шәхесләр 
 Әбдерахман Гайфуллин (1908-1945), Сәвитләр Берлеге Каһарманы.

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Радио (Салават районы)

Радио — Башкортстанның Салават районында урнашкан авыл. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 129 кешенең яшәве мәгълүм.

Почта индексы — 452499,  — 80247815003.

Демография 
Халык саны динамикасы:

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Яхья (Салават районы)

Яхья — Башкортстанның Салават районында урнашкан авыл. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 333 кешенең яшәве мәгълүм.

Почта индексы — 452499, ОКАТО коды — 80247815005.

Демография 
Халык саны динамикасы:

Танылган шәхесләр 
 Хәнифә Искәндәрова (1928), Социалистик Хезмәт Каһарманы, 7-8 чакырылышлары ССРБ ЮШ депутаты.

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.
 Татар-башкортлар йөз ел элек төсле фотоларда

Башкортстан авыллары
Мөрсәлим

Мөрсәлим — Башкортстанның Салават районында урнашкан авыл. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 2 203 кешенең яшәве мәгълүм.

Почта индексы — 452485,  — 80247847001.

Демография 
Халык саны динамикасы:

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Башкортстанның элекке шәһәр тибындагы бистәләре
Карагол

Карагул — Башкортстанның Салават районында урнашкан авыл. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 231 кешенең яшәве мәгълүм.

Почта индексы — 452485,  — 80247847004.

Демография 
Халык саны динамикасы:

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Лагыр (Башкортстан)

Лагыр ()— Башкортстанның Салават районында урнашкан авыл. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 856 кешенең яшәве мәгълүм.

ᴨучᴛы индексы — 452497,  — 80247825001.

Җəгъpaфиᴙсе 

Авыл янында Лагыр сазлыгы урнашкан.

Демография 
Халык саны динамикасы:

Моны да карагыз 
 Лагыр сазлыгы

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан җөмһүрияᴛсының муниципаль берәмлекләр сəвиты.

Башкортстан авыллары
Татар Малаязы

Татар Малаязы — Башкортстанның Салават районында урнашкан авыл. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 586 кешенең яшәве мәгълүм.

Почта индексы — 452490,  — 80247835001.

Демография 
Халык саны динамикасы:

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Гусевка (Салават районы)

Гусевка — Башкортстанның Салават районында урнашкан авыл. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 199 кешенең яшәве мәгълүм.

Почта индексы — 452490,  — 80247835003.

Демография 
Халык саны динамикасы:

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Покровка (Салават районы)

Покровка — Башкортстанның Салават районында урнашкан авыл. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 66 кешенең яшәве мәгълүм.
Почта индексы — 452490,  — 80247835005.

Демография 
Халык саны динамикасы:

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Көсәпәй

Көсәпәй — Башкортстанның Салават районында урнашкан авыл. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 250 кешенең яшәве мәгълүм.

Почта индексы — 452482,  — 80247840003.

Демография 
Халык саны динамикасы:

Шәхесләр 
 Дамир Нуриев (1941), фәлсәфә фәннәре докторы (1996), профессор (1996). БР атказанган фән эшлеклесе (2004).

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Мияшәгәр

Мияшәгәр — Башкортстанның Салават районында урнашкан авыл. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 534 кешенең яшәве мәгълүм.
Почта индексы — 452495,  — 80247845001.

Демография 
Халык саны динамикасы:

Авыл белән бәйле шәхесләр 

 Нәүфәт Җәмалетдинев

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Саргамыш

Саргамыш — Башкортстанның Салават районында урнашкан авыл. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 256 кешенең яшәве мәгълүм.

ᴨyчтьı индексы — 452495,  — 80247845003.

Демография 
Халык саны динамикасы:

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан җɵмһүpиятсының муниципаль берәмлекләр сəʙиты.

Башкортстан авыллары
Первомайский (Салават районы)

Первомайский — Башкортстанның Салават районында урнашкан авыл. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 395 кешенең яшәве мәгълүм.

Почта индексы — 452480,  — 80247851001.

Демография 
Халык саны динамикасы:

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Башкортстанның элекке шәһәр тибындагы бистәләре
Малаяз

Малаяз — Башкортстанның Салават районында урнашкан авыл. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 4914 кешенең яшәве мәгълүм.

Почта индексы — 452490,  — 80247853001.

Тарих 
1939 елдан Малаяз районы үзәге булып тора.

Демография 
Халык саны динамикасы:

Авылның танылган кешеләре 
 Рәдиф Зарипов (1983), җырчы, автор-башкаручы, Башкортстанның атказанган артисты (2022).
 Энгельс Колмөхәммәтов (1951), 5нче чакырылыш Россия Дәүләт Думасы депутаты.
 Римма Фатыйхова (1948 ), психология фәннәре кандидаты (1982), педагогия фәннәре докторы (2001), профессор (2003).
 Леонард Хәлилов (1951), химия фәннәре докторы (1991), профессор (2003). БР атказанган фән эшлеклесе (2011).
 Михаил Чванов (1944), язучы, Г. Сәләм премиясе лауреаты (1982).
Урамга исеме бирелгән шәхесләр
 Рәмзилә Хисаметдинова (1949―1995), шагыйрә, укытучы, РСФСР халык мәгарифе отличнигы (1995).

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Башкортстанның район үзәкләре
Калмаклар (Башкортстан)

Калмаклар — Башкортстанның Салават районында урнашкан авыл.

Почта индексы — 452496,  — 80247853002.

Демография 
Халык саны динамикасы:

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 208 кешенең яшәве мәгълүм.

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Кызырбак

Кызырбак — Башкортстанның Салават районында урнашкан авыл. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 11 кешенең яшәве мәгълүм.

Почта индексы — 452490,  — 80247853003.

Демография 
Халык саны динамикасы:

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Урмантау

Урмантау — Башкортстанның Салават районында урнашкан авыл. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 357 кешенең яшәве мәгълүм.

ᴨyчᴛьı индексы — 452494,  — 80247855004.

Демография 
Халык саны динамикасы:

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан җɵмһүрᴎятсының муниципаль берәмлекләр сәвиты.

Башкортстан авыллары
Ташавыл

Ташавыл — Башкортстанның Салават районында урнашкан авыл. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 187 кешенең яшәве мәгълүм.

Почта индексы — 452494,  — 80247855005.

Демография 
Халык саны динамикасы:

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Свобода (Салават районы)

Свобода — Башкортстанның Салават районында урнашкан авыл. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 113 кешенең яшәве мәгълүм.

ᴨyчтьı индексы — 452487,  — 80247860002.

Демография 
Халык саны динамикасы:

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан җɵмһүpиятсының муниципаль берәмлекләр сəʙиты.

Башкортстан авыллары
Җилгилде

Җилгилде — Башкортстанның Салават районында урнашкан авыл. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 24 кешенең яшәве мәгълүм.

Почта индексы — 452486, ОКАТО коды — 80247865003.

Демография 
Халык саны динамикасы:

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Янгантау (Салават районы)

Янгантау — Башкортстанның Салават районында урнашкан авыл. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 1 017 кешенең яшәве мәгълүм.

Почта индексы — 452492, ОКАТО коды — 80247875001.

Тарих 
2007 елның 10 сентябренә кадәр Янгантау санаторие авылы исемен йөрткән.

Демография 
Халык саны динамикасы:

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Илтәй

Илтәй — Башкортстанның Салават районында урнашкан авыл. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 153 кешенең яшәве мәгълүм.

Почта индексы — 452492,  — 80247875002.

Демография 
Халык саны динамикасы:

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Комсомол (Салават районы)

Комсомол — Башкортстанның Салават районында урнашкан авыл. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 221 кешенең яшәве мәгълүм.

Почта индексы — 452492,  — 80247875003.

Демография 
Халык саны динамикасы:

Галерея

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Чулпан (Салават районы)

Чулпан — Башкортстанның Салават районында урнашкан авыл. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 376 кешенең яшәве мәгълүм.

Почта индексы — 452492, ОКАТО коды — 80247875006.

Демография 
Халык саны динамикасы:

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Мастер (персонаж)

Мастер (Оста) - Михаил Булгаковның "Мастер һәм Маргарита" романында әдәби персонаж.

Тасвирлама
Мастер - Мәскәү кешесе, элек тарихчы булып эшләгән, югары белемле, берничә чит тел белгән кеше. Лотереяда зур күләмдә акча отып, ул тормышын Понтий Пилат һәм Иешуа Га-Ноцри турында роман язуга багышлый. Ләкин романны нәшер итү мөмкин булмый, аны һөнәри әдәбиятчылар барысы да каты тәнкыйтьлиләр. Аны, аның әсәрен туктаусыз мыскыллау аркасында, мастер акылдан язган һәм төшенкелек вакытында, романны яндырган. Өстәвенә, мастерның бер танышы аның фатирын алыр өчен, аның өстеннән ялган донос яза. Тикшерүдән соң мастерны азат итсәләр дә, ул  фатирын, акчаларын һәм яшәү мәгънәсен югалтып, рух  авырулар клиникасында тынычлык табарга карар кыла. Роман тарихы Воландны кызыксындыра. Ул яндырылган кулъязмаларны кире кайтара, шулай ук мастерга һәм аның сөйгәне Маргаритага мәңгелек тынычлык урынын күрсәтә.

Прототиплар
Мастер образы автобиографик: Михаил Булгаков та үз романының беренче редакциясен яндырган, һәм кире язгач та, аны ССРБ да якын арада гына нәшер итеп булмаячагын аңлаган.

Мастер образы кинематографта
 Виктор Раков - 1994 елгы фильм (Россия)
 Александр Галибин - 2005 елгы телесериал (Россия)

Сылтамалар
 Мастер һәм Маргарита 
 Мастер  

Булгаков персонажлары
Уйлап чыгарылган язучылар
Ваҗиб

Ваҗиб ( ваҗиб) — Ислам дине төшенчәсе, үтәлергә тиешле дини эш. 

Ислам буенча бәндәләрнең гамәлләре сигез төрле була: фарыз, ваҗиб, сөннәт, мөстәхәб, мөбах, хәрам, мәкруһ, мөстәкрәһ. Иң беренче чиратта фарыз, моның соңында ваҗиб, аннан соң сөннәтләр килә һ.б.

Ваҗиб — эшләнүе мәҗбүри, шиксез үтәлергә тиешле, эшләнми калмаска тиешле эш, бурыч. Ваҗиб мәҗбүри үтәлергә тиеш, аны кылган кеше саваплы булыр, кылмаганы гөнаһлы булыр. Ваҗибларга ышанмаган кеше зур гөнаһлы булыр, дип санала. 

Ваҗиб гамәлләрнең кайберләре: витер намазын уку, гает намазларын уку, фитыр сәдакасын бирү, корбан чалу һ.б.

Ваҗиб сүзе әдәби әсәрләрдә 
Мәҗит Гафури язган «Диңгез буенда» шигыреннән өзек:
«Таш күңелләр йомшап, яңгыр булып
Ява торган вакыт — бу зур эш;
Ярдәм кулын сузу ушбу көндә
Ваҗиб кына түгел, фарыз эш…»
Габдулла Тукайдан өзек:
«Сезгә ваҗибдыр миңа ярдәм кылу»

Чыганаклар 
 Шигърият.ru
 Нәрсә ул фарыз?

Искәрмәләр 

Ислам төшенчәләре
Норманд теле

Норманд теле яки норманд-француз теле — ойль роман телләренә кергән тел.

Нормандиядә киң таралган, ләкин рәсми статусы юк, региональ тел булып санала. Шулай ук Норманд утрауларында таралган.

Джерсий, гернсий һәм саркс диалектлары бар дип санала.

Кайбер сүзләр

Шулай ук карагыз 

 Норманд инглиз теле

Роман телләре
Франция телләре
Аурупа телләре
Куганакбаш

Куганакбаш — Башкортстанның Стәрлебаш районында урнашкан авыл. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 845 кешенең яшәве мәгълүм.

Почта индексы — 453172,  — 80248825001.

Демография 
Халык саны динамикасы:

Шәхесләр 
 Марат Ишмияров (1947), техник фәннәр кандидаты, БР атказанган икътисадчысы, РФ атказанган эшкуары (2002―2005).

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Һинд теле

Hind tele yäki Hindi (üzataması हिन्दी) — hind-ariy törkemenä kergän tel. Kübesençä Hindstannıñ tönyäk häm üzäk rayonnarda taralğan. Urdu telenä yaqın.

Ğomumi söyläşüçelär sanın äytü qıyen, tuğan tel däräcäsendä 490 mln keşe söyläşä.

Dialektlarnı ayeru şulay uk qıyen. Ğadättä barlıq dialektlar ike törkemgä berläşälär:
 Könbatış hind
 Könçığış hind

Шулай ук карагыз 

 Сөйләшүчеләр саны буенча телләр исемлеге
 Телләрнең Интернета кулланылышы
 Киң таралган телләр исемлеге
 Урду теле
 Авадһи теле

Sıltamalar 

 Süzlek  
 ingliz-hind-rus süzlege 

hind tele
Hindstan telläre
Октябревка

Октябревка — Башкортстанның Стәрлебаш районында урнашкан авыл. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 20 кешенең яшәве мәгълүм.

Почта индексы — 453188,  — 80248802005.

Демография 
Халык саны динамикасы:

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Бузат

Бузат — Башкортстанның Стәрлебаш районында урнашкан авыл. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 722 кешенең яшәве мәгълүм.

Почта индексы — 453193,  — 80248815001.

Демография 
Халык саны динамикасы:

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Карамалы-Бузат

Карамалы-Бузат — Башкортстанның Стәрлебаш районында урнашкан авыл. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 10 кешенең яшәве мәгълүм.

Почта индексы — 453193,  — 80248815003.

Демография 
Халык саны динамикасы:

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Кече Бузат

Кече Бузат — Башкортстанның Стәрлебаш районында урнашкан авыл. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 50 кешенең яшәве мәгълүм.

Почта индексы — 453193,  — 80248815001.

Демография 
Халык саны динамикасы:

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Старолюбино

Старолюбино — Башкортстанның Стәрлебаш районында урнашкан авыл. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 14 кешенең яшәве мәгълүм.

Почта индексы — 453193,  — 80248815005.

Демография 
Халык саны динамикасы:

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Карагыш

Карагыш — Башкортстанның Стәрлебаш районында урнашкан авыл. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 567 кешенең яшәве мәгълүм.

Почта индексы — 453186,  — 80248820001.

Демография 
Халык саны динамикасы:

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Маргарита (Булгаков персонажы)

Маргарита- Михаил Булгаковның "Мастер һәм Маргарита" романында әдәби персонаж.

Тасвирлама 
 
Роман текстыннан аның бары исем һәм әтисенең исеме генә билгеле - Маргарита Николаевна. Матур Мәскәү кызы. Бик көчле һәм тәвәккәл хатын-кыз. Өй эшләрен генә карый, Мәскәү үзәгендә яши, ире билгеле һәм бай хәрби инженер, ул бөтенләй аны яратмый һәм аларның балалары да юк. Бай фатирда яши. Романның төп вакыйгалары барышында аңа 30 яшь. Сюжет барышында ул мастерга гашыйк була, иблис балы мәликәсе һәм хуҗасы булып тора һәм ахыр чиктә бу дөньяны убырлы йөзендә ташлап калдыра һәм мастер белән аның соңгы яшәү урынына китә.

Булгаковны өйрәнүчеләр фикеренчә, Маргарита образының прототипы - бер версия буенча - 20 гасыр башындагы танылган рус актрисасы Мария Андреева, икенче версия буенча Елена Булгакова, авторның хатыны.

Маргарита образы 
 Анна Дымна - 1989 елгы минисериал (Польша)
 Анастасия Вертинская - 1994 елгы фильм (Россия)
 Анна Ковальчук - 2005 елгы телесериал (Россия)

Сылтамалар 
 Булгаков энциклопедиясендә

Булгаков персонажлары
Урал телләре

Урал телләре — үз эченә фин-угор һәм самодий телләр төркемнәрен керткән телләр гаиләсе. Әлеге телләр уртаклыгын Эмиль Сетәлә дәлилләгән.

Урал телләре зур территорияләрдә таралган. Барлыгы өч фин-угор дәүләте бар — Фиʜлəʜдиᴙ, Маҗарстан һәм Эстония. Башка фин-угор һәм самодий халыклары Россия җирендә яши.

Классификация 
Фин-угыр телләре түбәндәге төркемнәргә бүленә:
 балтик буе-фин төркеме — фин, ижор, карел һәм вепс, эстон, водь, лив телләре.
 идел буе төркеме — мaрдьıва (мокшан һәм эрзән), шулай ук марий һәм алан марий теле.
 Πиреᴍ төркеме — ар, коми телләре: коми-зырән, коми-пермәк һәм коми-язьвин.
 угор төркеме — ханты һәм манси, шулай ук венгер теле;
 саам төркеме — саам теле.

Самодий телләре исә ике төркемгә бүленә:
 төньяк — ненец, нганасан, энец телләре.
 көньяк — селькуп, һәм үле камасин, мaтьıp, сойот, тайгий, карагас, койбаль телләре.

Шулай ук карагыз 

 
Авразия телләре
Оскар, 2009

81 нче «Оскар» премиясен тапшыру тантанасы 2009 елның 22 февралендә Лос-Анджелеста үтте. Номинантлар 22 гыйнвар көнне игълан ителгән. Тантананы Австралия актеры Хью Джекман алып барган.

«Бенджамин Баттон хикмәтле тормышы» фильмы 13 номинациягә тәкъдим ителсә дә, «Тузган торак миллионеры» («Slumdog Millionaire») фильмы иң күп бүләкне — 8 оскарны яулады.

Җиңүчеләр исемлеге 
 Иң яхшы фильм — «Slumdog Millionaire»
 Иң яхшы режиссер эше — Дәнни Бойл («Slumdog Millionaire»)
 Иң яхшы ир-ат роле — Шон Пенн («Харви Милк»)
 Иң яхшы хатын-кыз роле — Кейт Уинслет («The Reader»)
 Иң яхшы анимацион тулыметражлы фильм — «ВАЛЛ-И»
 Иң яхшы икенче пландагы ир-кеше роле — Хит Леджер («Караңгы ритсер»)
 Иң яхшы икенче пландагы хатын-кыз роле — Пенелопа Крус («Вики Кристина Барселона»)
 Иң яхшы чит телдәге фильм — «Departures» (Япония)
 Иң яхшы адаптияләнгән сценарий — «Slumdog Millionaire»
 Иң яхшы оригиналь сценарий — «Харви Милк»

Сылтамалар 
 Киносәнгать академиясе рәсми сайты 
 Оскар ярышында һинд киносы җиңде

2009
2009 ел кинематографта
Исемлекләр:Мәдәният
Балалар өчен Евровидение җыр бәйгесендә Нидерландлар

Балалар өчен Евровидение җыр бәйгесендә Нидерландлар 8 тапкыр катнашты. 2009 елда Ральф Макенбах Click Clack җырын җырлап җиңү яулады. 2007 елда бәйге Роттрдамда узды. Алып баручылар - Сипке Ян Бусема һәм Ким-Лиан ван дер Мейдж.

Катнашучылар

Тавыш бирү тарихы 
Иң күп баллар биргәннәр:

Иң күп баллар алганнар:

Сылтамалар 
 Балалар өчен Евровидение җыр бәйгесенең рәсми сайты
 Бәйге турында мәглүмәт ESCKAZ.com
Иске Калкаш

Иске Калкаш — Башкортстанның Стәрлебаш районында урнашкан авыл. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 349 кешенең яшәве мәгълүм.

ᴨyчты индексы — 453171,  — 80248840001.

Демография 
Халык саны динамикасы:

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан җөмһүриᴙтсының муниципаль берәмлекләр сәвиты.

Башкортстан авыллары
Лугавушка

Лугавушка — Башкортстанның Стәрлебаш районында урнашкан авыл. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 2 кешенең яшәве мәгълүм.

Почта индексы — 453171,  — 80248840005.

Демография 
Халык саны динамикасы:

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Яңа Калкаш

Яңа Калкаш — Башкортстанның Стәрлебаш районында урнашкан авыл. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 226 кешенең яшәве мәгълүм.

Почта индексы — 453171, ОКАТО коды — 80248840006.

Демография 
Халык саны динамикасы:

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Чегодаевка

Чегодаевка — Башкортстанның Стәрлебаш районында урнашкан авыл. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 60 кешенең яшәве мәгълүм.

Почта индексы — 453171,  — 80248840008.

Демография 
Халык саны динамикасы:

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары

ru:Чегодаевка
Стәрлебаш

Стәрлебаш - авыл, Башкортстанның Стәрлебаш районы үзәге.

География 
Уфадан 160 километр алыс. Административ территориаль телү буенча Эстәрлебаш муниципаль районына керә.

Демография

Күренекле кешеләре 
 Спартак Әхмәтов (1949), техник фәннәр кандидаты, 1992-2007 елларда Стәрлетамак шәһәре шәһәр округы хакимияте башлыгы.
 Равил Шаммасов, язучы.

Мәгариф системасы 
Бүгенге көндә Стәрлебаш авылында өч белем бирү оешмасы бар: ике урта һәм бер башлангыч мәктәп.

Климат 
Климат континенталь: -15 °C (25 декабрь — 5 февраль); + 18 °C (25 июнь — 5 август). Туллы еллык төшеме 462 мм*.
 
* — интерполяция Шеппард инверс дистанция дигән метод буенча.

Этнохисап 
 2002 елгы  буенча: татарлар — 71%;

Искәрмәләр 

Башкортстанның район үзәкләре
Кордон Лесной

Кордон Лесной — Башкортстанның Стәрлебаш районында урнашкан авыл. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 32 кешенең яшәве мәгълүм.

Почта индексы — ?,  — ?.

География 
Уфадан 167 километр ераклыкта урнашкан.

Климат 
Климат континенталь: -15 °C (25 декабрь — 5 февраль); + 18 °C (25 июнь — 5 август). Туллы еллык төшеме 503 мм*.

Демография 
Халык саны динамикасы:

Этнохисап 
 2002 елгы  буенча: руслар — 29%; башкортлар — 53%;

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Мөхәммәтдәмин

Мөхәммәтдәмин — Башкортстанның Стәрлебаш районында урнашкан авыл. 2009 елның 1 гыйнварына биредә  99 кешенең яшәве мәгълүм.
Почта индексы — 453180,  — 80248845006.

География 
Мөхәммәтдәмин Уфадан 167 километр алыс . Административ территориаль телү  буенча Эстәрлебаш муниципаль районына керә.

Демография

Климат 
Климат континенталь: -15 °C (25 декабрь — 5 февраль); + 18 °C (25 июнь — 5 август). Туллы еллык төшеме 499 мм*.
 
* — интерполяция Шеппард инверс дистанция дигән метод буенча.

Этнохисап 
 2002 елгы  буенча: башкортлар — 85%;

Искәрмә 

Башкортстан авыллары
Тәтербаш

Тәтербаш — Башкортстанның Стәрлебаш районында урнашкан авыл. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 331 кешенең яшәве мәгълүм.

ᴨyчᴛьı индексы — 453194,  — 80248845009.

Демография 
Халык саны динамикасы:

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан җɵмһүрᴎятсының муниципаль берәмлекләр сәвиты.

Башкортстан авыллары
Тәтер-Арслан

Тәтер-Арслан — Башкортстанның Стәрлебаш районында урнашкан авыл. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 996 кешенең яшәве мәгълүм.

ᴨyчᴛьı индексы — 453191,  — 80248855001.

Демография 
Халык саны динамикасы:

Авылда туган күренекле шәхесләр 
 Хәй Мушинсᴋи (Габделхәй Мөхәммәтшин), драма əртисе, фокусчы.
 Габдулла Фәйзи (Габдулла Сатыев, 1886-1958), педагог, дәреслекләр aвтыpы.

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан җɵмһүрᴎятсының муниципаль берәмлекләр сәвиты.

Башкортстан авыллары
Хәлекәй

Хәлекәй — Башкортстанның Стәрлебаш районында урнашкан авыл. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 350 кешенең яшәве мәгълүм.

Почта индексы — 453187,  — 80248860001.

Демография 
Халык саны динамикасы:

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Банковка

Банковка — Башкортстанның Стәрлебаш районында урнашкан авыл. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 26 кешенең яшәве мәгълүм.

Почта индексы — 453194,  — 80248865005.

Демография 
Халык саны динамикасы:

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Яшергән

Яшергән — Башкортстанның Стәрлебаш районында урнашкан авыл. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 620 кешенең яшәве мәгълүм.

Почта индексы — 453192, ОКАТО коды — 80248870001.

Демография 
Халык саны динамикасы:

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Яңа Айтуган

Яңа Айтуган — Башкортстанның Стәрлебаш районында урнашкан авыл. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 203 кешенең яшәве мәгълүм.

Почта индексы — 453192, ОКАТО коды — 80248870002.

География 
Уфадан 196 километр ераклыкта урнашкан.

Климат 
Климат континенталь: -15 °C (25 декабрь — 5 февраль); + 18 °C (25 июнь — 5 август). Туллы еллык төшеме 565 мм*.
 
* — интерполяция Шеппард инверс дистанция дигән метод буенча.

Тарихи белешмә 
1836 елда генерал Дурасов борынгы урыннарыннан куып, өйләрен яндырып, каршы килгәннәрне җәзалап, туган авылларын, җирләрен ташлап китәргә мәҗбүр иткәч, 60 ел төрлесе төрле якта яшәп, 1896 елда гына, инде өченче буын алмашканда, яңа урынга җыелалар һәм авылларын Яңа Айтуган дип атыйлар.

Мәгариф 
Күченеп килгән халык, йортлар салу белән беррәттән, балаларның киләчәген, мәдәният мәсьәләсен дә кайгырта. 1902 елда мәдрәсә салалар, мулла итеп Тәтер-Арслан авылыннан Габбас Шәриповны чакыралар.

Аннары Яңа Айтуган халкы мәктәп ачу турында уйлый. Айтуган бабай токымында белемле кешеләр булу мәгърифәт эшен җайга салуда зур ярдәм була. 1908 елда Яңа Айтуганда 3 класслы “земская школа” ачыла. Мәктәп тарихы шуннан башлана. Беренче укытучы һәм директор итеп Авыргазы районының Атҗитәр авылында туган Юныс Маминны китерәләр. 1912 елда аны Казаннан килгән Исмәгыйль Бикчурин алыштыра.

Демография

Этнохисап 
 2002 елгы ревизия буенча: татарлар — 29%; башкортлар — 70%;

Чыганак 
 Яңа Айтуган мәктәбенә — 100 ел

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Макс Планк

Макс Карл Эрнст Людвиг Планк(; 23 апрель 1858, Киль — 4 октябрь 1947, Гёттинген) — атаклы немец физигы. Квант механикасына нигез салучы буларак, XX гасыр физикасы үсешенең төп юнәлешен билгели.

Биография 
Макс Планк хокук белгечләре һәм галимнәр гаиләсендә туа. Аның картбабасы Готлиб Якоб Планк (1751 — 1833) һәм бабасы Генрих Людвиг Планк (1785 — 1831) Геттингенда дин белеме галимнәре булалар. Атасы Мюнхенда хокук белеме профессоры була.

Мюнхенда гимназия тәмамлый. Үзен тырыш һәм тәртипле укучы буларак күрсәтә. Физикадан башка шулай ук фәлсәфәгә һәм музыкага тартыла.

Диссертация яклаганнан соң 1885 елдан 1889 елга кадәр Киль шәһәрендә, аннары 1889 елдан 1926 елга кадәр Берлинда укытучылык белән шөгыльләнә. 1930 елдан 1937 елга кадәр Планк Кайзер Вильгельм җәмгыятен җитәкли.

Фәнни эшчәнлеге 
Эзләнүләрен нигездә термодинамика өлкәсендә алып бара. 1900 елда «абсолют кара җисем»нең спектрын аңлата алуыннан соң шөһрәт казана.

Нурланышның квант табигате турында тәгълиматны беренче булып тәкъдим итә. Бу теория буенча нурланыш энергия зурлыгы
 
тигез булган квантлар буларак тарала һәм йотыла. Монда  — нурланыш ешлыгы (Гц),  — Планк даимие, 
  Дж·c.

Физиклар
Йолдызлар сибелгән тупланышы

Йолдызлар сибелгән тупланышы — йолдызлар йомры тупланышына караганда йолдызлары чагыштырмача күп булмаган йолдызлар тупланышы; еш кына дөрес булмаган рәвешле. Безнең һәм безнекенә охшаш галактикаларда сибелгән тупланышлар күмәк әгъзалар булып торалар һәм яссы ассистемага керәләр.

Иң эре тупланышлар (мәсәлән, Өлкәр) борынгы заманнардан мәгълүм. Башкалар исә, тонык таплар рәвешендә мәгълүм булганнар. Бары тик телескоп уйлап табу белән аларны аерым йолдызларга бүлү мөмкинлеге туа.

Галактиканың бормалы тармаклар белән бәйләнешле яшь сибелгән тупланышларның составлары үзенчәлекле. Тупланышлар эчендә кызыл һәм сары зур йолдызлар сирәк очрый, кызыл һәм сары үтә зур йолдызлар исә очрамый. Шул ук вакытта йолдызларының сирәк төрләре — ак һәм күк зур йолдызлар сибелгән тупланышларда шактый еш очрыйлар. Шулай ук Галактиканың башка урыннарыннан ешрак, сибелгән тупланышларда тагын да сирәк йолдызларны — ак һәм күк үтә зур йолдызларны, ягъни безнең Кояш яктыртуыннан йөз меңнәрчә һәм миллионнарча тапкыр көчлерәк һәм чиктән тыш югары яктыртучанлык һәм температурага ия булган йолдызларны, очратырга мөмкин.

Моны да карагыз 
 Катлаулы йолдыз
 Йолдызлар берләшмәләре
 Йолдызлар йомры тупланышы

Сибелгән тупланыш
Йолдызлар йомры тупланышы

Йолдызлар йомры тупланышы — йолдызлар сибелгән тупланышына караганда күп йолдызлы йолдызлар тупланышы, төгәл сызылган сферага якын симметрик рәвешле, тупланыш үзәгенә таба йолдызлар куелыгы арттыруы белән. 

Йомры тупланышлар диаметрлары 20–60 пк була, массалар — 104–106 Кояш массасы була. Безнең галактикада йомры тупланышлар күмәк әгъзалар булып торалар һәм аның йомры ассистемага керәләр. Алар галактиканың масса үзәге тирәсендә бик сузылган орбиталарда ≈200 км/с тизлек белән һәм 108–109 ел периодлы әйләнәләр. Безнең галактиканың йомры тупланышлары яше аның яшенә якын. Башка галактикаларда (мәсәлән, Магеллан Болытларында) чагыштырмача яшь йомры тупланышларны күзәтәләр.

Моны да карагыз 
 Баш эзлеклелек
 Йолдызлар сибелгән тупланышы

Йолдызлар тупланышлары
Йолдызлар тупланышы

Йолдызлар тупланышы — гомуми килеп чыгу белән тартылу белән бәйләнгән йолдызлар төркеме. Тупланышның йолдызлары галактиканың тартым кырында бер бөтен буларак хәрәкәт итәләр. Кайбер тупланышлар шулай ук газ һәм/яки тузан болытларыны эченә алалар.

Төзелеш буенча йолдызлар тупланышлары ике төргә — йомры һәм сибелгән тупланышларга бүләләр.

Гомуми килеп чыгу белән, әмма тартымлы бәйләнмәгән яки көчсез бәйләнгән яшь йолдызлар төркемнәрене йолдызлар берләшмәләре дип атыйлар.

Моны да карагыз 
 Йолдызлар берләшмәсе
 Йолдызлар сибелгән тупланышы
 Йолдызлар йомры тупланышы
Гиадалар тупланышы

Гиадалар (C41,  — «яңгырлы») — Сәвер йолдызлыгында гади күз белән күренүчән йолдызлар сибелгән тупланышы. Тупланышның иң якты йолдызлары Сәвернең иң якты йолдызы — кызгылт-сары Әлдәбәран белән «V» хәрефкә охшашлы фигураны тәшкил итәләр. Әлдәбәран үзе тупланышка керми.

Гиадалар Җирдән 150 яктылык елы ераклыкта урнашалар һәм иң якын сибелгән тупланыш булып торалар. Тупланышның диаметры 75 яктылык ел тәшкил итә, ә тупланышның йолдызлары үзәк төркеме 10 яктылык елы диаметрлы сфераны тутыралар. Һерцшпрунг–Рассел диаграммасы буенча тупланышның яше 625±50 млн. ел тәшкил итә. Гиадалар һәм Утлык тупланышлары бер тузан болытыннан килеп чыктылардыр.

Тупланышка Гиадалар исеме борынгы греклар мифлардагы нимфалар Гиадалар — Атлантның биш кызлары һәм Плеядаларның үги апа-сеңгелләре хөрмәтенә куштылар.

Йолдызлар тупланышлары
Сәвер йолдызлыгы
Оскар, 2008

80 нче «Оскар» премиясен тапшыру тантанасы 2008 елның 24 февралендә Лос-Анджелеста үтте. Тантананы комик Джон Стюарт алып барды. Иң яхшы фильм булып «No Country for Old Men» («Картларга монда урын юк») фильмы танылган.

Төп җиңүчеләр 
 Иң яхшы фильм — «No Country for Old Men» («Картларга монда урын юк»)
 Иң яхшы режиссер — Коэн бертуганнар («No Country for Old Men»)
 Иң яхшы ир-ат роле — Дәниел Дэй-Льюис («Нефть» фильмы)
 Иң яхшы хатын-кыз роле — Марион Котияр («La Vie en rose»)
 Иң яхшы тулыметражлы анимацион фильм — Рататуй

Сылтамалар 
 Киносәнгать академиясе рәсми сайты 

2008
2008 ел кинематографта
Исемлекләр:Мәдәният
Иң яхшы тулыметражлы анимацион фильм өчен «Оскар» премиясе

Иң яхшы тулыметражлы анимацион фильм өчен «Оскар» премиясе — 2001 елдан бирле Америка кинематограф сәнгате һәм фәннәре академиясе тапшырган премия. Әлеге премияне беренче булып «Шрек» мультфильмы яулаган. Моңа кадәр 1991 елда Beauty and the Beast мультфильмы Иң яхшы фильм номинациясенә тәкъдим ителгән иде, ә берничә башка мультфильмнарга Махсус «Оскар» премиясен тапшырганнар.

Барлыгы өчтән башлап бишкә кадәр фильм номинациягә тәкъдим ителә. Ләкин, алдагы елда 8дән әзрәк анимацион фильм чыкса, премия тапшырылмый.

Номинацияләр һәм җиңүчеләр исемлеге

Сылтамалар 
 «Оскар» премиясенең рәсми сайты

 
Мультипликация
Исемлекләр:Мәдәният
Гамбия

Га́мбия (, ), Гамбия Җөмһүрияте () — Көнбатыш Африкада урнашкан дәүләт. Африканың кыйтга өлешендә иң кечкенә ил. Төньяк, көнчыгыш һәм көньякта Сенегал белән чиктәш, көнбатышта Атлантик океан белән юыла. 1965 елның 18 февралендә Бөекбританиядән бәйсезлек алып, Милләтләр Дуслыгына керә. Дәүләт башкаласы — Банжул.

Демография 
Халык саны 1 700 000 кеше тәшкил итә. Шуның 99 % — африканнар. 

2020 елга ― 2, 2 млн кеше.

Дин 

Гамбия Конституциясенең 25нче  гражданнарның теләсә нинди динне үз теләге белән тоту хокукларын яклый . Ил халкының (2,2 млн кеше, 2020 елга) 96 % ы Мәлики мәзһәбендәге сөнни мөселманнар . Шигый мөселманнарның күпчелеге ― Ливаннан һәм башка гарәп илләреннән күчеп килгән мөһаҗирләр . Гамбиянең ислам тарафдарлары арасында шулай ук әхмәдиячеләр бар, суфичылык йогынтысы сизелә. Ураза бәйрәме һәм Корбан бәйрәме кебек төп мөселман бәйрәмнәре вакытында Гамбиядәге бөтен сәүдә эшчәнлеге туктала диярлек. Җирле  Гамбия мөселман җәмгыятендә шактый эз калдырган: «Тобаски», «Гамо», «Корите» һәм «Вери Кор» кебек җирле мөселман фестивальләренең атамалары Серер диненнән алынган.

Христиан җәмгыяте ил халкының 3 % ын тәшкил итә. Христианнарның күпчелеге Рим Католик Чиркәвенә карый. Ил халкының 1 % ы традицион Африка диннәренә ышана. Көньяк Азиядән күчеп килгән мөһаҗирләр арасында индуистлар һәм Бәһаи дине тарафдарлары бар .

Искәрмәләр 

Африка дәүләтләре
Инглиз телле илләр һәм территорияләр
Унитар дәүләтләр
Җөмһүриятләр
Гамбия
Бестселлер

Бестселлер ( — «иң яхшы сатылган») — иң яхшы сатылганнар исемлегенә кертелгән популяр китап яки башка тиражлы басма. Төшенчә 1890 еллардан кулланыла башлый, беренче булып бестселлерлар исемлеге «The Bookman» журналында 1895 елда чыга. 

Бестселлер китапның югары сыйфаты турында сөйләми, ул бары тик популярлык тамгасы. 

Төрле илләрдә бестселлер дип нәрсәне санарга дигән сорауга төрле фикерләр бар. Мәсәлән, Бөекбританиядә атнага 4000 данә сатылырга тиеш булса, Канадада бу сан — 5000.

Шулай ук карагыз 
 Блокбастер

Әдәбият 
 Бестселлер // Әдәбият белеме: терминнар һәм төшенчәләр сүзлеге. Казан: «Мәгариф», 2007.

Әдәбият төшенчәләре
Күплек теориясе

Күплек теориясе — күплекләрнең гомуми үзлекләрен өйрәнүче математика бүлеге. Күплек теориясе математикадагы күпчелек юнәлешләрнең нигезендә ята.

Төп төшенчәләр 
Күпчелек теориясе нигезендә күплек һәм элементы булу сыман беренчел төшенчәләр ята. Чыгарылма төшенчәләр арасында иң мөһимнәре түбәндәгеләр:
 Буш күплек;
 Күплекчә һәм өскүплекчә;
 Күплекләр гаиләсе;
 Конституента.

Мантыйк
Буш күплек

Буш күплек дип математикада бер элементы да булмаган күплек атала.

Буш күплекнең билгеләнмәсе 
Гадәттә буш күплек ,  и  билгеләре белән билгеләнә.

Буш күплекнең кайбер үзлекләре 
Теләсә кайсы A күплеге өчен түбәндәгеләр дөрес:
 Буш күплек A күплегенең күплекчәсе булып килә:
 
 A күплегенең буш күплек белән берләшмәсе A күплегенә тигез:
 
 A күплегенең буш күплек белән кисешүе буш күплеккә тигез:
 

Күплек теориясе
Иске Сикияз

Иске Сикияз — Башкортстанның Тәтешле районында урнашкан авыл. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 226 кешенең яшәве мәгълүм.

ᴨyчты индексы — 452845,  — 80250865004.

Демография

Авыл белән бәйле шәхесләр

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан җөмһүриᴙтсының муниципаль берәмлекләр сәвиты.

Башкортстан авыллары
Башкыбаш

Башкыбаш  - Тәтешле районы үзәгеннән еракта урнашкан авылларның берсе һәм бердәнбер мари авылы. Аңа 1742 елда күченеп килгән чирмешләр нигез салган.

Башкибаш елгасы буенда барлыкка килгән бу авыл зур үсеш ала. 1920 елда үткән җанисәп документларыннан күрененгәнчә, ул чакта монда 121 хуҗалыкта мари милләтеннән булган 602 кеше яшәгән.

Гражданнар сугышы, утызынчы еллардагы күмәк хуҗалыклар төзү чоры авыл халкына зур кыенлыклар китерсә дә, мондагы чирмешләр ата-бабалары сайлап алган төбәкне ташлап китмәгән.
Бөек Ватан сугышына башкыбашлар 85 ир-егет озаткан, аларны 30ына гына туган төбәгенә әйләнеп кайту насыйп булган.

Әле монда 250ләп кеше яши (Кызыл таң битләреннән).

География 
Уфадан 153 километр еракта урнашкан.

Демография

Авыл белән бәйле шәхесләр

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Иске Акбулат (Тәтешле районы)

Иске Акбулат — Башкортстанның Тәтешле районында урнашкан авыл. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 426 кешенең яшәве мәгълүм.

ᴨyчты индексы — 452844,  — 80250805001.

Демография

Авыл белән бәйле шәхесләр

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан җөмһүриᴙтсының муниципаль берәмлекләр сәвиты.

Башкортстан авыллары
Чургылды

Чургылды — Башкортстанның Тәтешле районында урнашкан авыл. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 488 кешенең яшәве мәгълүм.

Почта индексы — 452844, ОКАТО коды — 80250805003.

География 
Уфадан 156 километр еракта.

Тарихи мәгълүмат 
Борынгы заманнарда Чургылды авылы утырган җирләрне кара урман каплаган булган. 1831 елда бу җирләргә Аксәет авылыннан Рәимкол бабай килеп урнашкан. Аннан соң Мөкел, Садыйк картлар килгәннәр. 1834 елда Ибраhимгалим бабай килеп урнашкан. Йорт хуҗалары арта барган. Тагын Фазыяхмәт, Шаhимәрдән, Галиулла, Ситдыйк бабайлар килгән. Шушы бәләкәй генә авыл Вәҗит дип аталган. Ә авылның әлеге исемен Садыйк бабай чургылып, ургылып чишмә агуыннан Чургылды дип атаган.

Чургылдыда беренче тапкыр 1849 елда мәчет салына. 1831-1896 елларда авылда йортлар саны 40ка җитә. Авылда иң беренче мәктәпне Зәйнәшев Карам салдыра. Ә 1911 елда Чургылдыда Газиз мулла мәктәп төзетә. Мәктәп елга буенда урнашкан була. Анда Бакиров Гани, Киеков Лотфирахманнар, хатын-кызларны Шакир мулла укыта.
Чургылды авылыннан сугышка 138 кеше киткән, 46 кеше исән сау әйләнеп кайткан. Миңнулла Бәдретдинов (1901 - 29.09.1943) — Советлар берлеге герое исеменә лаек була. Сугыштан соң Текән авылыннан килеп төпләнгән Габделхәй Сәетов (1924-2000) — шундый ук исемгә лаек була.

Чургылдының 8 урамы бар: Әтәч урам, Төрепкә, Бака, Бушкилде, Сулмаш, Урта Карамал hәм Урта урамнары. Сигезенче булып, 1999 елдан Сәетов урамы төзелә башлый.

Демография

Авыл белән бәйле шәхесләр 

 Габделхәй Сәетев
 Миңнулла Бәдретдинов

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Аксәет

Аксәет — Башкортстанның Тәтешле районында урнашкан татар авылы. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 794 кешенең яшәве мәгълүм. рәсми яктан башкорт авылы булып исәпләнә, чөнки 2002 елда сан алганда биредә 97% башкорт яшәве ачыкланды.

Демография

Мәгариф
Аксәет урта мәктәбендә дәресләр татарча алып барыла. Анда бүген 183 бала укый, аларга 25 укытучы белем бирә.

Авыл белән бәйле шәхесләр 

 Мөхәммәтгали Хуҗин
 Салават Фәтхетдинев
 Әдип Мәликев
 Әнгам Атнабаев

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Биҗ

Биҗ — Башкортстанның Тәтешле районында урнашкан авыл. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 87 кешенең яшәве мәгълүм.

Почта индексы — 452832,  — 80250810003.

Демография

Авыл белән бәйле шәхесләр

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Җиримҗи

Җиримҗи — Башкортстанның Тәтешле районында урнашкан авыл. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 196 кешенең яшәве мәгълүм.

Почта индексы — 452832, ОКАТО коды — 80250810004.

Демография

Авыл белән бәйле шәхесләр 

 Сәлимов Карам Сәлим улы

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Яңа Чокыр

Яңа Чокыр — Башкортстанның Тәтешле районында урнашкан авыл. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 98 кешенең яшәве мәгълүм.

Почта индексы — 452832, ОКАТО коды — 80250810006.

Демография

Авыл белән бәйле шәхесләр

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Бәдрәш (Тәтешле районы)

Бәдрәш — Башкортстанның Тәтешле районында урнашкан авыл. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 361 кешенең яшәве мәгълүм.

Почта индексы — 452833,  — 802508615001.

Демография

Авыл белән бәйле шәхесләр 

 Хәния Фәрхи

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Авык-Бүләк

Авык-Бүләк — Башкортстанның Тәтешле районында урнашкан авыл. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 133 кешенең яшәве мәгълүм.

Почта индексы — 452833,  — 80250815002.

Демография

Авыл белән бәйле шәхесләр

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Байкыбаш (Тәтешле районы)

Байкыбаш — Башкортстанның Тәтешле районында урнашкан авыл. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 3 кешенең яшәве мәгълүм.

Почта индексы — 452833,  — 80250815003.

Демография

Авыл белән бәйле шәхесләр 

 Leonard Abuzarov

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Беләш

Беләш — Башкортстанның Тәтешле районында урнашкан авыл. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 469 кешенең яшәве мәгълүм.

Почта индексы — 452833,  — 80250815004.

Демография

Авыл белән бәйле шәхесләр

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Югары Салаюа

Югары Салаюа — Башкортстанның Тәтешле районында урнашкан авыл. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 3 кешенең яшәве мәгълүм.

Почта индексы — 452833, ОКАТО коды — 80250815005.

Демография

Авыл белән бәйле шәхесләр 

 Хәния Фәрхи

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Иске Салдау

Иске Салдау — Башкортстанның Тәтешле районында урнашкан авыл. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 134 кешенең яшәве мәгълүм.

ᴨyчты индексы — 452833,  — 80250815006.

Демография

Авыл белән бәйле шәхесләр 

 Фатих Әхтеркаләмов

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан җөмһүриᴙтсының муниципаль берәмлекләр сәвиты.

Башкортстан авыллары
Бүл-Кайпан

Бүл-Кайпан — Башкортстанның Тәтешле районында урнашкан авыл. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 682 кешенең яшәве мәгълүм.

Почта индексы — 452848,  — 80250820001.

Демография

Авыл белән бәйле шәхесләр

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Яңа Кайпан

Яңа Кайпан — Башкортстанның Тәтешле районында урнашкан авыл. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 485 кешенең яшәве мәгълүм.

Почта индексы — 452848, ОКАТО коды — 80250820002.

Демография

Авыл белән бәйле шәхесләр

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары