Fici

Fici (Fici Utrawları Cömhüriäte) (İngliz: Republic of the Fiji Islands, Fici: Matanit ko Viti) Tın okeanında, Fici arxipelagında urnaşqan. Kürşeläre: tönyaqta Tuvalu, könçığışta Tonga, könbatışta Vanuatu.

Tarixı 

Ficiğa berençe keşelär borınğı ğasırlarda Könyaq-Könçığış Aziädän kilgän. Alar xäzerge Ficilelären babaları.

17. yözdä Ficine Awrupalılar açılalar. 19. yözdän Ficidä Awrupalılar häm Hindlär yäşäp toralar. 1874 yılda Ficine Britannar üz kontrolenä alalar. 1970 yıldan, dekolonizatsiä prosessı buyınça, Ficigä bäysezlegen büläk itälär (10 Öktäber).

1987 yılda ğäskäri putçistlar xäkimiätne üz qullarına alalar. Şul çaqtan xäkimiättä Hindlılar küpçelek itä.

1990 yıldan Konstitutsiä buyınça xäkimiät Fici millätlelär qullarında.

1999 yılda xäkimiät saylawında Hind-Ficile ciñä. Annan soñ Fici millätçe George Speyt putç belän xäkimiätne üz qulına ala. 2000 yılda ilgä demokratiä qayta häm şul çaqtan Laisenia Qarase premyer-ministr bulıp eşli.

Fici Berleşkän Millätlär oyışmasınıñ tınıçlıq saqlaw xärbi missiälärendä kiñ qatnaşa.

Geografiäse 

Ficidä 322 utıraw, alarnıñ 1/3 keşelär yäşämilär. 2 iñ zur utraw: Viti Levu utrawı häm Vanua Levu utırawı. Viti Levu'da däwlätneñ başqalası - Suva) şähäre urnaşqan. Utrawlarınıñ iñ biek noqta - 1200 m taw. Uırawlarda tropik urmannarı üsälär.

Möhim şähärläre: Nadi, Savusavu, Lautoka.

Demografiäse

Millätläre 

Ficilelär (51%) (Melaneziä xalqı), Hind-Ficilelär (43.7%) (19 ğasırda Hindstannan kilgän eşçelär), Rotumannar (1.2%) (Políneziä xalqı), Awrupalılar, Qıtaylılar h.b.

Tellär

Räsmi tellär 

Ficidä 3 räsmi tele: İngliz (English), Bau Fici (Bau Fician), Hindustani. Här Ficiledä xäkimiät belän üz telendä aralaşırğa xoquq bar.

Ficiidä İngliz tele kolonial zamannardan kiñ taralğan. Bu tel - xalıqara aralaşu, biznes, mäğrifät tele.

Fici tele (Austroneziä tel ğäiläse, Fici telenä Polineziä telläre tä'sir itkän) tabiği Ficilelärdä taralğan. Bau dialektı, patşa ğäiläseneñ tele bulğaç, räsmi häm ädäbi sanıla.

Hindustani tele, Hindi häm Urdu telläre öçen ğomumi isem. Hind-Ficilelärdä taralğan. Hindi telendä Hindular, ä Urdu telendä Möselmännär söyläşälär. Xäzerge Hindstan tellärennän ayırma bar.

Başqa tellär 

Ficilelärdä ädäbisez (Bau tügel) söyläşülär kiñ taralğan.

Hind-Ficilelärneñ keçe öleşe Tamil, Bihari, Bengali h.b. tellärdä söyläşälär.

Rotuma utrawında Rotuman tele (Polineziä tele) qullanıla.

Din 

Räsmi dine yuq.

Ficilelär: Metodist (48%), Katolik (19%), Assemblies of God (11%) häm 7. kön Adventistları (6%) Xristianlığı

Hind-Ficilelär: Hinduizm (75%), İslam (16%), Xristianlıq (6%), Sikh (1%).

Başqalar: Katolik Xristianlığı, İslam, Yähüd dine
 Ficida İslam

Säyäsät

Prezident
Ficida prezidentnı 5 yılğa Fici Başlar Şurası (Great Council of Chiefs) saylıy. Ämma prezident xäkimiät başlığı tügel - ul Fici qorallı köçläreneñ generalissimusı ğına, ilneñ başı - premyer-ministr dip sanala.

Parlament
Fici Parlamentı ike pulatlı. 
Wäkillär yortında (House of Representatives, tübän pulatı) 71 urın: 
 25tä härkem eşlärgä bula. 
 23 Ficilelärgä genä, 
 19 Hind-Ficilelärgä, 
 1 Rotumanğa, 
 3 Awrupalı häm Qıtaylarğa ("General electors"). 
Senatta (Senate, yuğarı pulatı) - 32 urın.

Administrativ büleneşe 

Ficigä 4 öleş (division) kerä.

 Rotuma utrawı bäyle il statusına iä.

İqtisadı 

Ficidä minerallar, ağaç häm balıq küp. Ämma iñ möhim milli kerem çığanağı - şikär eksportı häm turizm (här yıl 300,000-400,000 turist kilä).

Mädäniäte 

Fici mädäniäte, başqa Tın okeandağı mädäniätläre kebek, bik qızıqlı.

Sıltamalar 
 Official Website of the Government of Fiji

Дәүләтләр
Җөмһүриятләр
Фиджи