alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Astrapoterioj

La Astrapoterioj estis sudamerikaj mamuloj kies situo en la zoologia klasifikado ne estas certa. Ili aspektis verŝajne kiel io inter malgranda elefanto aŭ mastodonto kaj granda tapiro.

ordo : † astrapoterioj - Astrapotheria
superfamilio : † trigonostilopojdoj - Trigonostylopoidea
familo : † trigonostilopedoj - Trigonostylopidae
genro : † trigonostilopo - Trigonostylops
superfamilio : † astrapoteriojdoj - Astrapotherioidea
familo : † astrapoteriedoj - Astrapotheriidae
genro : † astrapoterio - Astrapotherium
specio : † astrapoterio granda - Astrapotherium magnum

Bildogalerio 

Fosiliaj ordoj de placentuloj
Mamul-nomenklaturo de Středa
Pantodontoj

Fosiliaj ordoj de placentuloj
Mamul-nomenklaturo de Středa
Biologio - Zoologio - Mamulo - Mamul-nomenklaturo - Vivonaskuloj - Placentuloj

ordo : † pantodontoj - Pantodonta
familo : † korifodedoj - Coryphodentidae
genro : † pantolambdo - Pantolambda
genro : † korifodo - Coryphodon
genro : † eŭdinocero - Eudinoceras
genro : † hiperkorifodo - Hypercoryphodon
familo : † barilambdedoj - Barylambdidae
genro : † barilambdo - Barylambda
familo : † arĥeolambdedoj - Archaeolambdidae
genro : † arĥeolambdo - Archaeolambda
familo : † pantolambdodedoj - Pantolambdodontidae
genro : † pantolambdodo - Pantolambdodon
Dinoceratoj

Dinoceratoj (latine: Dinocerata: "terura korno") estas formortinta ordo de plantmanĝintaj mamuloj.

genro : † uintaterio - Uintatherium

specio : † uintaterio mirinda - Uintatherium mirabile

genro : † eobasileo - Eobasileus
familo : † prodinoceredoj - Prodinoceratidae
genro : † prodinocero - Prodinoceras
genro : † mongoloterio - Mongolotherium

familo : † gobiateriedoj - Gobiatheriidae
genro : † gobiaterio - Gobiatherium

Fosiliaj ordoj de placentuloj
Mamul-nomenklaturo de Středa
Formortintaj mamuloj
Formortintaj specioj en la Eoceno
Placentuloj
Piroterioj

Piroterioj (Pyrotheria) estis ordo de formortintaj mamuloj. Ili similis al mastadonoj kaj inkluzivis genrojn Baguatherium, Carolozittelia, Colombitherium, Gryphodon, Propyrotherium, Proticia, kaj Pyrotherium.

ordo : † piroterioj - Pyrotheria

familo : † piroteriedoj - Pyrotheriidae
genro : † piroterio - Pyrotherium
genro : † karolozitelio - Carolozittelia

Fosiliaj ordoj de placentuloj
Mamul-nomenklaturo de Středa
Desmostilioj

La desmostilioj (estas formortinta ordo de maraj mamuloj kiu vivis en la malfrua Oligoceno epoko (antaŭ 30.8 miliono da jaroj) ĝis malfrua Mioceno (antaŭ 7.25 miliono da jaroj). La formo de la dentaro kaj skeleto suĝestas ke desmostilianoj vivas sur tero kaj maro kaj estis plantmanĝuloj.

Fosiliaj ordoj de placentuloj
Mamul-nomenklaturo de Středa
Formortintaj mamuloj
Prokaviuloj

La prokaviuloj estas ordo (Hyracoidea) de hufuloj, ampleksanta i.a. la prokaviojn aŭ hirakojn.
Ili havas unu sola familio nuntempa, Procaviidae, kun ses specioj en tri genroj.

Ili estas la ordo plej proksima al la rostruloj (elefantoj) kaj sirenoj (manatoj kaj dugongoj), kun kiuj ili konsistigas la superordon Afrotheria.

Taksonomio 
familio : † geniohiedoj - Geniohyidae
genro : † bunohirako - Bunohyrax
genro : † geniohio - Geniohyus
genro : † megalohirako - Megalohyrax
specio : † megalohirako nila - Megalohyrax niloticus
familo : prokaviedoj - Procaviidae (8 specioj)
genro : † sagaterio - Saghatherium
genro : † pliohirako - Pliohyrax
genro : † prohirako - Prohyrax
genro : dendrohirako - Dendrohyrax
specio : dendrohirako praarbara - Dendrohyrax dorsalis
specio : dendrohirako montara - Dendrohyrax vallidus
specio : dendrohirako arba - Dendrohyrax arboreus
genro : heterohirako - Heterohyrax
specio : heterohirako stepa - Heterohyrax syriacus
genro : hirako (prokavio) - Procavia
specio : Rokhirako aŭ Kablanda prokavio - Procavia capensis
specio : prokavio mezafrika - Procavia johnstoni
specio : prokavio sudana - Procavia ruficeps
specio : prokavio araba - Procavia habessinica

Prokaviuloj
Mamul-nomenklaturo de Středa
Embritopodoj

La embritopodoj (latine Embrithopoda) estas formortinta ordo de mamuloj, kiuj vivis en eoceno kaj oligoceno. La plej grava genro de tiu ordo estas arsinoiterio (Arsionoitherium).

ordo : † embritopodoj - Embrithopoda
familio : † arsinoiteriedoj - Arsinoitheriidae
genro : † arsinoiterio - Arsinoitherium
speco : † arsinoiterio zitela - Arsinoitherium zitteli

Fosiliaj ordoj de placentuloj
Mamul-nomenklaturo de Středa
Parhufuloj

Parhufuloj (Artiodactyla) estas anoj de ordo de mamuloj. Ili estas mezgrandaj aŭ grandkorpaj, aŭ ĉiovoraj aŭ herbovoraj bestoj.

La nombro de la fingroj estas ĉiam para (2 aŭ 4). La plej fortaj fingroj estas la mezaj, do la 3-a kaj la 4-a ungoj. La 2-a kaj la 5-a estas malpli fortaj, rudimentaj aŭ mankas. La 1-a fingro (polekso, dika fingro) ĉiam mankas. La akso de la kruro pasas inter la 3-a kaj la 4-a fingroj.

La originala dentoformulo modifiĝis al la speciala nutrado. La incizivoj kaj la kaninoj kelkfoje mankas. La stomako estas unuparta (ekzemple ĉe porko) aŭ plurparta (ekzemple ĉe bovo). Kelkaj parhufuloj remaĉas.

La utero estas dukorna, la placento estas difuza (placenta diffusa) aŭ kotiledona (placenta cotyledonaria).
Nokto de l' migranto

Nokto de l' migranto estas fama poemo de Goethe enmelodiigita de Franz Schubert. Ĝi estis skribita krajone sur ligna muro de montarkabano dum tipa migrado de la juna Goethe. 60 jarojn poste la maljuna kaj baldaŭ mortonta Goethe ree vizitis tiun kabanon kaj plorante renetigis sur la muro la vortojn de li skribitaj tiom longe for.

Originala teksto 
Über allen Gipfeln ist Ruh, 
in allen Wipfeln spürest du 
kaum einen Hauch; die Vögelein schweigen im Walde, 
warte nur, balde ruhest du auch!'' Esperantigo Super ĉiaj suproj
KvietasInter ĉiuj branĉoj
eksentasNe eĉ spiron vi
Birdetoj silentas en arbar’Nur atendu: baldaŭ 
Ankaŭ ripozos vi!

(esperantigis r. Platteau)

Poemoj
Germanlingvaj versaĵoj
Kaliningrada provinco

La kaliningrada provinco () estas la plej okcidenta provinco de Rusio. La provinco havas 22 urbojn. Ĝi estas separata de la "resta" Rusio per teritorio de Litovio kaj Belarusio. La ĉefurbo kaj la plej granda urbo estas Kaliningrado.

La areo de la provinco estas ĉirkaŭ 14 mil km²; ĝi havas preskaŭ milionon da loĝantoj. La mapeto montras, ke la provinco estas tute ĉirkaŭata de Eŭropa Unio, de kiam Litovio kaj Pollando aliĝis al ĝi je la 1-a de majo 2004. Tio kaŭzas certajn problemojn pri trafiko, doganoj ktp. Eblas senvize vojaĝi al cetera Rusio per ŝipoj (al Sankt-Peterburgo) kaj aviadiloj.

Plej grandaj urboj 
(parenteze la eksaj germanaj nomoj)
 Kaliningrado (Königsberg; ĉefurbo)
 Baltijsk (Pillau)
 Ĉernjaĥovsk (Insterburg)
 Gusev (Gumbinnen)
 Pravdinsk (Friedland)
 Sovjeck (Tilsit)

Aliaj lokoj estas la jenaj: Majakovskoje (Nemmersdorf), Jasnaja Poljana (Trakehnen)

Administra divido 

Ekde la jaro 2008 la provinco administre dividiĝas je 7 urbaj distriktoj kaj 15 municipaj distriktoj.

Historio 
La ordeno de germanaj kavaliroj konkeris la regionon dum la 12-a jarcento, kaj dum kvindekjara milito kun la rezistanta loka balta popolo praprusoj fine komplete ekstermis tiun popolon. Ekestis germanlingva mezepoka ordena ŝtato, kiu alprenis la nomon de la balta popolo kaj nomiĝis Preußen, do Prusio. La regiono de la nuna kaliningrada provinco estis kaj ĝis la fino de la Dua Mondmilito restis parto de ties orienta duono, la germana provinco Ostpreußen (Orienta Prusio), kies alia, pli granda, parto nun estas la pola vojevodio Warmińsko-Mazurskie.

La nordo de Orienta Prusio, do la teritorio de la kaliningrada provinco (sen la urbo Kaliningrado mem) plus iom da ĉirkaŭaĵo de la pli norda urbo Klaipėda en Litovio, historie havis grandkvante litovlingvajn loĝantojn, kaj el kultura kaj dialekta vidpunkto la teritorio de tiuj litovlingvanoj nomiĝas Eta Litovio.

Partneraj rilatoj 
La nuna provinco havas partnerajn rilatojn interalie kun
  la urbodistrikto Lichtenberg de Berlino en Germanio

Vidu ankaŭ 
 Balta sukceno

Notoj
James Branch Cabell

James Branch CABELL (naskiĝis la , mortis la ) estis usona romanisto kaj eseisto, populara en la 1920-aj jaroj.

Li kaj liaj verkoj malfuroriĝis dum la sekvaj jardekoj, sed indas mencii lin, ĉar li estas preferata de kelkaj verkistoj, inkluzive de William Auld kaj Neil Gaiman. Auld esperantigis lian majstroverkon, la romanon Jurgen (1919).

Lia stilo estas nur fantazia kaj multornamita ĉe la surfaco; tamen li vere verkis malromantike pri homeco.

Aliaj rimarkeblaj libroj de Cabell inkludas (angle) Cream of the Jest (1917) kaj Figures of Earth (1921).

En Esperanto aperis 
 Jurgen: Romano. J.B.Cabell. Tradukis el la angla W.Auld. — Jekaterinburg: Sezonoj, 240 pĝ. — (Serio Mondliteraturo; Vol. 10).

Fantasto
Usonaj verkistoj
Scheme

Scheme (aŭ Skimo) estas la funkcia programlingvo, kreita de Guy L. Steele kaj Gerald G. Sussman je 1975, unu el du la plej popularaj dialektoj de Lisp (la alia populara Lispa dialekto estas Common Lisp). Ĝia baza ideo estas minimumeco. Anstataŭ amasigi trajtojn unu post la alia, Scheme provizas kiel eble malmulte primitivajn nociojn, sed ebligas facile efektivigi ĉion super ili.

Mallonga priskribo de trajtoj 

 Treege minimuma sintakso kompare al aliaj programlingvoj.
 Precipe funkcia stilo de programado (t. e. "funkcioj vokas funkciojn" sen deviga tempa ordo de komputo), sed ordonema stilo (kiam "agoj sekvas agojn" en strikta tempa ordo) ankaŭ uzeblas.
 Listo estas la precipa datuma strukturo (kiel en ĉiu Lispa dialekto).
 Unua membro de listo estas normale la nomo de funkcio aŭ operatoro - tial Scheme bezonas neniujn regulojn por operatora prioritato.
 Efike realigitaj tabeloj (angle - "arrays").
 Statikaj, t.e. blokaj, regionoj de nomoj (tradicie Lisp havis dinamikajn regionojn).
 Unu spaco de nomoj por variabloj kaj funkcioj (Common Lisp havas du apartajn spacojn).
 Sekuraj "higienaj" makrooj (kvankam malpli potencaj ol la danĝeraj makrooj de Common Lisp).
 Realigado de "vosta rekursio" kiel iteracio sur interna malalta nivelo.
 Rekta, senpera subtenado de daŭrigoj (angle - "continuations") : programisto havas plenan regon pri ili.
 Plena subtenado de "leksike regionigitaj fermoj" (angle - "closures") - fakte, ĉiu funkcio estas ankaŭ la fermo.
 Aŭtomata senrubigo (vakigo de neuzata memoro).

Ekzemploj

Simplaj matematikaj operacioj 
(+ 2 (* 2 2))
(+ 1 2 3 4)

Voko al operacio estas prezentita kiel listo, komenciĝanta per la signo de la operacio.

Predikatoj de tipo 
(number? 5)
(number? "foo")
(string? "foo")

Laŭ la konvencio, la nomoj de predikataj funkcioj devas finiĝi per simbolo ?.

Predikatoj de egaleco 
(eq? "foo" "bar")
(eq? 5 (+ 2 3))
(eq? (eq? 2 3) (eq? 3 4))En Scheme, ekzistas multaj predikatoj de egaleco, kies sencoj diferenciĝas : eq?, eqv?, equal? kaj =.

Difino de funkcio 
(define fact (lambda (x)
    (if (= x 1)
        1
        (* x (fact (- x 1))))))

(define fib (lambda (n)
    (cond ((= n 0) 0)
	  ((= n 1) 1)
	  (else (+ (fib (- n 1))
                   (fib (- n 2)))))))

(define sum (lambda (x)
    (cond ((null? x) 0)
	  (else (+ (car x) (sum (cdr x)))))))

(fact 14)
(fib 10)
(sum '(6 6 6 100))
(sum (map fib '(1 2 3 4)))

Oni konstruas difinon de ĉiu funkcio laŭ jena modelo:

(define nomo-de-funkcio (lambda (listo de argumentoj) (realigado de funkcio)))

aŭ

(define (nomo-de-funkcio listo de argumentoj) (realigado de funkcio))

Enigo/Eligo 
(display "Saluton, mondo!") ; Eligu la frazon "Hello, World!"
(display (+ (read) (read))) ; Enigu 2 nombrojn, adiciu ilin kaj eligu sumon

Vidu ankaŭ 
 LISP (programlingvo)

Eksteraj ligiloj 
 Granda koleto de informoj pri Skemo
 Skemo Petas por Realigo (SRFI)
 Guile - Oficiala programlingvo por etendaĵoj de GNU
 Kawa - JVM bazita Skemo.
 Reviziita5 Raporto pri la Algoritma Lingva Skemo
 Reviziita6 Raporto pri la Algoritma Lingva Skemo

Funkciaj programlingvoj
Marie Thérèse Rodet Geoffrin

Marie-Thérèse Rodet GEOFFRIN (naskiĝis en 1699 en Parizo, Francio, mortis en 1777 samloke) estis franca salonulino, kiu famiĝis pro tio ke ŝi mone helpis al la eldonado de la Enciklopedio de Denis Diderot kaj d'Alembert.

De 1749 ĝis 1777, ŝi organizadis salonon dufoje en la semajno, akceptante kaj artistojn kaj verkistojn kaj filozofojn.

Vidu ankaŭ 
 Klerismo

Salonistoj
-324

En la jaro 324 antaŭ Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 Romio: Dua Jaro de Diktatoreco;

Naskiĝoj

Mortoj
-325

En la jaro 325 antaŭ Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 Grekoj alvenis Brition.
 Romio: L. Furius Sp.f. Camillus kaj D. Iunius Brutus Scaeva iĝis konsuloj.

Naskiĝoj

Mortoj
-326

En la jaro 326 antaŭ Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 finiĝis la konsulato de Publilio Filono kiu estis nomiita prokonsulon en Romo, P. Plautius Proculus kaj P. Cornelius Scapula iĝis konsuloj.
 Aleksandro la Granda invadis Hindion.

Naskiĝoj

Mortoj
-327

En la jaro 327 antaŭ Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 Romio L. Cornelius Lentulus kaj Q. Publilius Q.f. Philo (la 2-an fojon) iĝis konsuloj.

Naskiĝoj 
 Heraklo (Makedonio) kromfilo de Aleksandro la Granda;

Mortoj
-328

En la jaro 328 antaŭ Kristo okazis, interalie:

Eventoj
Romio: L. Papirius L.f. Crassus la 2-an fojon, L. Plautius L.f. Venox (Venno) iĝis konsuloj.

Naskiĝoj

Mortoj
-331

En la jaro 331 antaŭ Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 Batalo de Arbelo: Aleksandro la Granda renversis Darion;
 Romio: C. Valerius L.f. Potitus (Flacus) kaj M. Claudius C.f. Marcellus iĝis konsuloj;

Naskiĝoj

Mortoj
-353

En la jaro 353 antaŭ Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 Komencis konstruo de Maŭzoleo de Halikarnaso;
 Romio: C. Sulpicius M.f. Peticus kaj M. Valerius L.f. Poplicola iĝis konsuloj;

Naskiĝoj

Mortoj
Pejlo

Pejlo, aŭ gaela futbalo (irlandlingve peil Ghaelach [pel GĤEJ-laĥ]; angllingve Gaelic football [GEJ-lik FUT-bol]), estas pilko-ludo piedbata mankapta, plejparte ludata en Irlando. Ĉiu el la du teamoj havas 15 ludantojn. Oni ludas pejlon sur kampo, uzante plenblovitan sferan pilkon. La golejoj estas altaj, kaj ĉiu havas transstangon kaj reton trans la plimalalta sekcio. Oni ricevas poentojn per goloj en la reton (3 poentoj) aŭ super la transstangon (1 poento).

Ludata unuafoje en 1712, ĝi nun estas unu el la sportoj prizorgataj de la Gaela Atleta Asocio (GAA). La ĉefa turniro estas la Tut-Irlanda Ĉampioneco (okazanta ekde 1887); ĝia finalo estas ludata ĉe Croke Park en Dublino je la tria dimanĉo de septembro ĉiujare. La gajnantoj ricevas la Trofeo de Sam Maguire.

Irlando
Ludoj
Iomano

Iomano (irlandlingve iománaíocht [io-MON-ioĥt]; angllingve hurling [HER-ling]) estas sporto kun pilkoj kaj batiloj, ludata kun du teamoj da 15 ludantoj, kaj populara en Irlando. La celo estas bati la pilkon, nomata la sliotar [ŜLI-tar], en la golejon de la alia teamo. Se la pilko irus sub la transstangon de la golejo, la teamo ricevos tri poentojn; se ĝi irus super la transstangon, la teamo ricevos unu poenton.

Unuafoje ĝi estis ludata antaŭ pli ol 3 000 jaroj. La reguloj estis normigitaj en 1884 kaj nun la sporto estas kontrolata de la Gaela Atleta Asocio. La ĉefa turniro estas la Tut-Irlanda Ĉampioneco (okazanta ekde 1887).

Kulturo de Irlando
Sporto en Irlando
Croke Park/Páirc an Chrócaigh

Croke Park/ Páirc an Chrócaigh aŭ plennome Croke Memorial Park (sportejo memora de Croke) estas stadiono en Dublino, Irlando, en kiu la naciaj ludoj de iomano kaj pejlo estas ludataj. Sur la sportejo estas ankaŭ kvarmura enfermaĵo por la tria irlanda nacia ludo, gaela manpilko. La sportejo povas enhavi 90 000 homojn.

La 21-an de novembro 1920 ('Sanga Dimanĉo'), dum la angli-irlanda milito de sendependeco, britaj kvazaŭmilitistaj soldataroj, nomataj Black and Tans, komencis pafadon kontraŭ ludantoj kaj spektantoj dum la finalo de la Tut-Irlanda Pejla Ĉampioneco. 12 homoj, inkluzive de unu ludanto, estis mortigitaj, kaj multaj aliaj estis vunditaj. Tiu ĉi kruelegaĵo estis reprezalio por la mortigo samtagmatena de 14 britaj agentoj, fare de la Irlanda Respublika Armeo (IRA).

La stadiono estis nomata por ĉefepiskopo Croke, unu el la fondintoj de la Gaela Atleta Asocio (GAA) / Cumann Lúthchleas Gael (CLG) en 1884.

Ludoj
Irlando
Black and Tans

Anglalingve, la Black and Tans [blek end tenz] (irlandlingve la Dúchrónaigh [du-ĤROŬN-ig]) estis la moknomo de speciala brita helpa kvazaŭmilitistaro, dungita de la Reĝa Irlanda Polico de 1920 ĝis 1921 por kontraŭi la subtenantojn de Sinn Féin en Irlando. La filmo de Ken Loach, "The Wind that shakes the Barley" (La vento kiu skuas la Hordeon), kiu gajnis la "Palme d'Or" dum la Filmfestivalo de Cannes en 2006, verece montras la aktivadon de la "Black and Tans".

La nomoj venas de la koloroj de ilia uniformo: tankolora kakia vesto kun nigraj ĉapelo kaj tali-rimeno.

Historio de Irlando
Sogda lingvo

La sogda lingvo estas inter la iranaj lingvoj de la antikva epoko. Ĝi estis, kiel montras ĝia nomo, lingvo de la lando konita dum antikveco, ekde la jaro 500, eble 1000 antaŭ nia erao, kiel Sogdio, kies ĉefurbo estis Afrasiab aŭ Marakanda, nuntempe Samarkando. Nun tiu regiono estas plejparte en Uzbekio. La ĝis nun konserviĝintaj skribitaj dokumentoj en la sogda lingvo estis skribitaj en la 8-a jarcento p. K. Tiam Sogdio estis potenca reĝlando, kaj la sogda lingvo estis siaspeca lingvafrankao sur la Silka Vojo.

Poste tiu lingvo malaperis, forpuŝita de la persa kaj la tjurkaj lingvoj. Restintaj parolantoj de multe evoluiĝinta sogda lingvo ankoraŭ vivas en Taĝikio — la lingvo de ili parolata estas konata kiel jagnoba, aŭ nov-sogda.

Eksteraj ligiloj 
 plena gramatiko de la sogda lingvo (angle) 

Irana lingvaro
Lingvoj laŭ alfabeto
Georgo Abraham

Georgo ABRAHAM (naskiĝis 1916, mortis la 26-an de junio 2001), estis argentina esperantisto kaj pioniro sur la kampo de arab-lingvaj Esperanto-lernolibroj kaj -vortaroj.

Esperanta agado
Abraham naskiĝis en Usono en 1916, sed de 1929 vivis en Argentino. Esperanton li lernis en 1931. En 1941 li kunfondis Argentinan Esperanto-Ligon, en kiu li plenumis gvidajn funkciojn dum pluraj mandatoj. En 1952 li gvidis la unuan Esperanto-kurson en sia loĝurbo Venado Tuerto, kie li fondis kaj prizorgis klubon. En 1966 Abraham starigis Amerikan Esperanto-Lernejon por koresponda instruado.

En 1995 la Komitato de UEA distingis Abraham per Honora Membreco de la Asocio. En 2000 li ricevis ankaŭ premion de Fondaĵo Antoni Grabowski.

Tradukoj kaj vortaroj
Abraham tradukis el la araba verkojn de Ĥalil' Ĝibran: Rakontoj kaj Poemoj. (1972), La Rompitaj Flugiloj (1981), Plukitaĵoj (1986) kaj Preter la Horizonto (1992).

Li verkis plurajn Esperanto-lernilojn. Lia precipa verko estas la ampleksa araba Esperanto-vortaro, kies unuan volumon, Klara Vortaro Esperanta-Araba, UEA eldonis en 1998. La alidirekta, pli ampleksa parto estas preparata por eldono. En 2000 ĉe UEA aperis ankaŭ lia lernolibro por arablingvanoj, Kurso de Esperanto, Lingvo Internacia. Tiuj verkoj metis la bazon por la lastatempa ekdisvastiĝo de Esperanto en la arabaj landoj.

Verkoj (elekto) 
 Abraham, Georgo 1998 : Klara Vortaro Esperanta-Araba, Universala Esperanto-Asocio, Rotterdam, 308 p. — 22 cm.

Argentinaj esperantistoj
Esperanto-verkistoj
Esperanto-vortaristoj
Honoraj membroj de UEA
-388

En la jaro 388 antaŭ Kristo okazis, interalie:

Eventoj

Naskiĝoj

Mortoj
-391

En la jaro 391 antaŭ Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 Izokrato verkis "Kontraŭ la Sofistoj"

Naskiĝoj

Mortoj
-363

En la jaro 363 antaŭ Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 Romio: Cn. Genucius M.f. Aventinensis kaj L. Aemilius Mamercinus iĝis konsuloj

Naskiĝoj

Mortoj
Kanino

Tio ĉi estas artikolo pri dento. Se vi volas artikolon pri la makedona vilaĝo, alklaku ĉi tie.

Kaninoj (sinonimo: kojnodentoj; latine: dentes canini) estas dentoj, kiuj situas en la mamula dentaro inter la tranĉodentoj kaj premolaroj. Ilia dentokrono ĝenerale estas pintohava.

La kaninoj
 estas forte evoluintaj ĉe la karnovoroj, vespertuloj,
 mankas ekz. ĉe ronĝuloj, leporuloj,
 kreskas dum la tuta vivo, ĉar havas malfermitajn dentoradikojn, ekz. ĉe la suedoj.

La kanino de la homo finiĝas pinte, la facia (vestibla) surfaco de la dento estas konveksa, la surfaco de la langa flanko estas konkava. La radiko estas longa, duflanke platigita. Homo havas kvar kaninojn, po du en la supra kaj la suba makzelo, dekstre kaj maldekstre.

La suprajn kaninojn oni ankaŭ nomas okuldentoj.

Vidu ankaŭ 
 Kanisedoj

Dento
Vangodento

Vangodentoj estas la tutaj premolaroj kaj molaroj.

Premolaro

Premolaroj (dentes premolares) aū antaūmolaroj situas en la mamula dentaro inter la kanino kaj molaroj. 
La homan premolaron karakterizas 2 tuberetoj. La homo havas premolaron en la supra/suba makzelo en la dekstra-maldekstra flanko 2-2. La supra premolaro ofte havas du radikojn.

Molaro

Sinonimoj de molaro: mueldento, maĉdento.

Molaroj sekvas la premolarojn en la mamula dentaro. La molaroj estas restantaj (permanentaj) dentoj, kiujn ne antaŭas laktodento (deciduaj, elfalantaj, nerestantaj dentoj). 

La homa molaro estas granda, forta dento, sur ĝia surfaco troviĝas 4 tuberetoj, kaŭzante supre H, sube X-forman kaveton. La homo havas molaron en la supra/suba makzelo en la dekstra-maldekstra flanko 3-3. La supra mueldento havas ĝenerale 3 radikojn, la suba nur 2 (kelkfoje unuiĝanta al 1). La tria mueldento nomiĝas saĝodento (dentes serotinus).

La vangodentoj formiĝis dum la evoluo al la nutrado, nutraĵo, tiel ni distingas kelkajn dentotipojn de la bestoj:

 ŝirdentoj de la karnovoroj
 tuberata dento de la ĉiovoraj
 falda dento de la herbovoraj

Oni nomas ĉe karnovoroj la plej lastan premolaron de la supra makzelo kaj la unuan molaron de la suba makzelo ŝirdento (dentes sectorius). Ĝi estas granda, forta.
La tuberetan denton de la ĉiovoraj karakterizas la tuberetoj sur la surfaco, longa radiko kal mallonga krono. 

La faldan denton de la herbovoraj karakterizas la emajlokovritaj, duraj faldoj dentosurface, mallonga radiko kaj relative alta krono.

Anatomio
Dento
Armin Doneis

Armin DONEIS (naskiĝis en 1906, mortis la 30-an de oktobro 2000) estis usona esperantisto kaj dumviva membro de UEA. Li estis delegito de UEA en Pharr (Teksaso) kaj fakdelegito pri inĝenierado.

Doneis lernis Esperanton en 1927, tuj partoprenis la 20-an Universalan Kongreson en Antverpeno (1928) kaj dum posta vojaĝo propagandis la lingvon tra 13 landoj. Reveninte al Usono, li revivigis la Esperanto-klubon en Milvokio kaj, kiel la unua rajtigita Cseh-instruisto en Usono, gvidis de 1931 kursojn en kvar ŝtatoj. 

Doneis servis je diversaj postenoj en Esperanta Asocio de Norda Ameriko kaj laboris ok monatojn en ties centra oficejo. Eksiĝinte el EANA pro ties makartiisma politiko, li kunfondis la landan asocion ELNA en 1952. Li estis inter ties unuaj gvidkomitatanoj, prezidis ĝin (1957-59), membris en la ELNA-estraro trifoje (1955-1957, 1961-1963 kaj 1969-1971) kaj estis elektita ĝia honora membro en 1978.

Ano de UEA ekde 1937, regula membro de Societo Zamenhof, Doneis servis kiel komitatano A por ELNA (1956-1959) kaj usona ĉefdelegito (1969-1977).

Kristano aktiva en la metodista eklezio kaj en Kristana Esperantista Ligo Internacia, arda pacemulo, Doneis ne hezitis riski sian enprizonigon pro sia rifuzo pagi impostojn, ja uzatajn militcele. Ĝismorte li aktivis pri Esperanto, kaj en lia urbo ofte aperis artikoloj pri la familio Doneis, "internaciema kaj tamen plene usona" (Adolf Burkhardt), kun la esperantista edzino Mary, tri gefiloj, dek unu nepoj kaj dek kvin pranepoj.

Usonaj esperantistoj
Homoj el Milvokio
-332

En la jaro 332 antaŭ Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 Aleksandro la Granda konkeris Cidonon, Tiron kaj Egiption.
 Aleksandrio fondita.
 Romio: Cn. Domitius Cn.f. Calvinus kaj A. Cornelius P.f. Cossus Arvina iĝis konsuloj

Naskiĝoj

Mortoj
-333

En la jaro 333 antaŭ Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 Marbatalo de Issos, inter Aleksandro la Granda (venkinto) kaj Dario la 3-a (Persio). Aleksandro konkeris preskaŭ la tutan Kaŭkazon.
 Romio: Unua Jaro de Diktatoreco.

Naskiĝoj

Mortoj
-334

En la jaro 334 antaŭ Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 Aleksandro la Granda ekiris siajn konkerojn.
 Spurius Postumius Albinus (Caudinus) kaj Ti. Veturius Calvinus iĝis konsuloj.

Naskiĝoj

Mortoj
Ĉamo

La ĉamo (Rupicapra rupicapra) indiĝene vivas en la altaj montaroj (700–3500 m) de centra kaj sudorienta Eŭropo; en 1907 oni enkondukis ĉamojn sur la suda insulo de Novzelando, kie ili prosperis ... kaj multe detruas la indiĝenan vegetaĵon. La ĉamo havas sur la kapo flavblankan markon, desegnaĵon. Ĝiaj hufoj estas duraj (malmolaj), larĝaj. La beston karakterizas la hokoforma kornofinaĵo. Ambaŭ seksoj (femaloj kaj maskloj) portas kornon.

En la mezepoko kaj renesanco oni uzis la kornon de ĉamo kiel okarin-simila muzikinstrumento.

La delikata ledo de tiu palearktisa besto nomiĝas ŝamo.

La specioj de ĉamo 
 Norda ĉamo
 Suda ĉamo

La subspecioj de Norda ĉamo 
 Alpa ĉamo
 Anatolia (Turka) ĉamo
 Balkana ĉamo
 Karpata ĉamo
 Kartuzia ĉamo
 Kaŭkaza ĉamo
 Tatra ĉamo

La subspecioj de Suda ĉamo 
 Apenina ĉamo
 Kantabra ĉamo
 Pirenea ĉamo

Vidu ankaŭ 

Apeninaj deciduaj montarbaroj

Bovedoj
Palearktisa faŭno
Mamuloj de Pollando
Ava Gardner

Ava GARDNER (naskiĝis la 24-an de decembro, 1922, mortis la 25-an de januaro, 1990) estis usona aktorino.

Ava Gardner naskiĝis en Smithfield, Nord-Karolino. Per privataj fotoj, faritaj de sia bofrato laboranta kiel fotisto, ŝi en la jaro 1941 ricevis sian unuan kontrakton kun filmentrepreno. Post kelkaj malgrandaj epizodaj roloj ŝi famiĝis per roloj, kiuj montras ŝin kiel tentan „vampirinon“.

Tri edzojn ŝi havis: Mickey Rooney (1941-43), Artie Shaw (1945-46) kaj Frank Sinatra (1948-57).

Ava Gardner mortis en Londono.

Listo de filmoj 
 The Killers (Usono, 1946)
 Singapore (Usono, 1947)
 One Touch of Venus (Usono, 1947)
 The Bribe (Usono, 1949)
 East Side, West Side (Usono, 1949)
 Snows of Kilimanjaro (Usono, 1952)
 Mogambo (Usono, 1953)
 The Barefoot Contessa (Usono, 1954)
 The Sun also Rises (Usono, 1957)
 La sposa bella (Italio, 1960)
 55 Days at Peking (Usono, 1962)
 The Night of the Iguana (Usono, 1963)
 The Life and Times of Judge Roy Bean (1972)
 Earthquake (Usono, 1974)
 The Blue Bird (Usono/Sovetunio, 1975)

Vidu ankaŭ 
 100 Jaroj... 100 Steluloj de AFI

Eksteraj ligiloj 

 http://www.avagardner.org 
 http://www.classicactresses.com/ava.html  
 http://www.movietreasures.com/main/Ava_Gardner/ava_gardner.html  
 http://www.thegoldenyears.org/gardner.html  

Usonaj aktoroj
Trotuaro de famo en Holivudo
Ernst Toller

Ernst TOLLER  (naskiĝis la 1-an de decembro 1893, mortis la 22-an de majo 1939) estis jud-germana dramisto kaj verkisto plej konata pro siaj ekspresionismaj teatraĵoj kaj pro sia permanenta ofico kiel prezidento de la Bavara Soveta Respubliko, dum ses tagoj en aprilo 1919.

Toller naskiĝis en Samotschin (numtempe: Szamocin en Pollando), kiel filo de juda komercisto. Li studis juron en Grenoble kaj partoprenis la Unuan Mondmiliton. Pro sanecaj kialoj li revenis al Germanio kaj daŭrigis sian studadon en Munkeno kaj Heidelberg.

Toller fariĝis pacifisto kaj socidemokrato, partoprenis strikojn kaj revoluciajn batalojn. Li estis implikita en la establado de la Bavara Soveta Respubliko en 1919, kune kun gvidaj anarkiistoj, inkluzive de B. Traven kaj Gustav Landauer kaj kun la komunistoj. Li funkciis kiel Prezidanto de la Respubliko de la 6-an ĝis 12-an de aprilo. Pro tio li estis kondamnata al 5-jara aresto. Dum en malliberejo li kompletigis la verkadon de multaj verkoj, inkluzive de la teatraĵoj "Masse Mensch" (La homo de la amasoj), "Der Maschinenstürmer" (La maŝinrompantoj), "Der deutsche Hinkemann" kaj multaj poemoj. Liaj plej gravaj ekspresionismaj dramoj estiĝis en la malliberejo.

En 1924 li akceptis la honorprezidantecon de la 4-a kongreso de SAT.

La danĝeron de la estiĝanta faŝismo li jam frue ekkonis. En la jaro 1933 li elmigris tra Svislando kaj Britio al Usono. En 1939 li en Novjorko finis sian vivon per suicido.

Listo de verkoj 
 Die Wandlung (dramo, 1919)
 Masse Mensch (dramo, 1921)
 Der Maschinenstürmer (dramo, 1922)
 Der deutsche Hinkemann (dramo, 1923)
 Das Schwalbenbuch (poemoj, 1924)
 Hoppla, wir leben! (dramo, 1927)
 Feuer aus den Kesseln (dramo, 1930)
 Eine Jugend in Deutschland (membiografio, 1933)
 Briefe aus dem Gefängnis (leterkolekto, 1935)
 Pastor Hall (anglalingva dramo, 1939)

En Esperanto aperis 
La Hirundlibro / tradukis: Helene Wolff. - Köln: propra eld., [1924].

Germanaj verkistoj
Germanlingvaj verkistoj
Karlsruhe

Karlsruhe estas eksterdistrikta urbo en la federacia lando Baden-Virtembergo de Germanio. Fine de  ĝi havis  loĝantojn. La Federacia Konstitucia Kortumo de Germanio havas sian sidejon en la urbo.

La urbo estis fondita en 1715 per margrafo Karlo la 3-a Vilhelmo laŭ la planoj de arkitekto Friedrich Weinbrenner. En la centro troviĝas la margrafa kastelo. De ĝi eliras ĉiuj stratoj kvazaŭ radioj el la suno. Pro tiu aspekto de Karlsruhe portas la kromnomon "ventumila urbo".

La urbo havas tre efikan tramsistemon, kiu uzas la saman traklarĝon kiel la federaciaj trajnoj. Tiuj "tramtrajnoj" de Karlsruhe ligas la tutan regionon ĝis Mannheim, Heidelberg.

La urbo estas administra centro de samnoma distrikto, al kies teritorio la urbo mem tamen ne apartenas.

La Federacia Konstitucia Kortumo de Germanio havas sian sidejon en la urbo. La plej granda universitato de la urbo estas la  Karlsruhea Instituto de Teknologio.

Vizitindaĵoj
 Piramido Karlsruhe
 ZKM Centro por Arto kaj Medioj Karlsruhe

Famuloj rilataj al la urbo
August Boeckh, klasika filologo
 hungara-germana hidrologo Emil Mosonyi
 Ferdinand von Keller, pentristo
 Friedrich Weinbrenner, arkitekto kaj urboplanisto de la klasikisma epoko
 Günther Ramin, nome influa germana orgenisto, dirigento, komponisto kaj pedagogo, naskiĝis ĉe Karlsruhe
Heinrich Backofen, komponisto
Karl Schuberg, germana forstisto
Otto Weinreich, germana klasika filologo

Esperanto en Karlsruhe 
Laŭ la Enciklopedio de Esperanto la unua Esperanto-grupo en Karlsruhe estis fondita en la jaro 1905.

En 1930 Germana Asocio de Nacionalstenografio okaze de sia kongreso en Karlsruhe, organizis Intersteno-ekspozicion kaj paroladojn pri utileco de Esperanto.

En 1965, SAT tie okazigis sian 38-an Kongreson.

La germana sekcio de la Internacia Katolika Unuiĝo Esperantista (IKUE) fondiĝis en 1992 en Karlsruhe, dum la Katolika Tagaro, kiun sume vizitis centmilo da partoprenantoj. Estis mesoj kaj prelegoj en Esperanto.

En Karlsruhe estas loka Esperanto-grupo , kiu post ioma paŭzo revigliĝis en printempo 2008. En orienta urboparto estas strato nomata "Zamenhofstraße". Krome ekzistas ponto nomata Esperanto-Brücke super la strato Pulverhausstraße en la urboparto Grünwinkel.

Bildaro

Notoj

Eksteraj ligiloj 

 Mapo de Karlsruhe
 Artikolo "Esperanto" en vikio de Karlsruhe, kun pluaj informoj
 INKA
 Esperanto en Karlsruhe  en esperanto-karlsruhe.de

 
Urboj de Baden-Virtembergo
Eksterdistriktaj urboj de Baden-Virtembergo
Urboj ĉe Rejnbordo
Gotfredo de Charny

Ne konfuzu kun Geoffroy de Charnay, unu el la lastaj Templanoj, mortigita en 1314.
 ----

Gotfredo de CHARNY,  Geoffroy de Charny  (naskiĝis en 1305, mortis la 19-an de septembro 1356) estis ĉampania nobelo, perpatrina nepo de la senjoro de Joinville (fama kronikisto kaj amiko de reĝo Ludoviko la 9-a). Li sinsekve militiris enkadre de la tiel nomata Centjara milito en Langvedoko, kaj Gujeno, Flandrio, Bretonio (enkadre de la Milito de postveno de Bretonio), Smirno (en Malgranda Azio), Pikardio, Normandio. Li estis mortigita en la fama kaj por la francoj katastrofa batalo de Poitiers en Maupertuis, dum li savas la vivon de sia reĝo Johano la 2-a.

Dufoje li estis kaptita de la angloj, el kies malliberejoj li unu fojon eskapis, la dua estis ostaĝmone elaĉetita de sia reĝo. Plurfoje li rolis kiel intertraktanto por sia reĝo, kaj ekde 1348 li sidas en la reĝa konsilio. Li verkis iun Libro de Kavalireco, kiu estos, dum du generacioj la agnoskita kodo de honoro en la militaj aferoj.

Lia dua edzino, Jeanne de Vergy, estis heredinto kaj posedanto de la nuntempe tielnomata Mortotuko de Torino, kiu estos dum pluraj jardekoj objekto de montrado kaj pilgrimo en la preĝejo de Lirey, fondita de li pro voto dum kiam li estis malliberulo.

Naskiĝintoj en 1305
Charny, Gotfredo
Charny, Gotfredo
Kavaliro

En la Romia Imperio la kavaliroj (latine: eques, pluralo equites) estis civitanoj apartenantaj al tiu el la tri ordoj, kiu estis meza inter la pleba kaj la patricia.

Iam kavaliro (latine caballarius) estis surĉevala batalanto, kiu sekvis nobelon, aŭ nobelo, kiu sekvis reĝon. En multaj kulturoj ĝi estis la malplej alta ŝtupo de nobeleco.

Nun kavaliro estas persono, kiu havas reĝan rekonon kaj normale apartenas al kavalira ordeno. En Britio kaj iuj landoj de la Komunumo de Nacioj la kavaliro estas nomata Siro. La kavalirino estas kutime Damo.

Vidu ankaŭ 

 Kavalireco
 Samurajo
 Krucmilito
 Kavaliro (ŝako) (evitinda esprimo por ĉevalo)

Eksteraj ligiloj 
 "Libro de Kavaliro" elekto en angla traduko, verkita de Geoffroy de Charny.

Notoj 

 
Nobelaj titoloj
Historio de Eŭropo
Insularo de la Norda Atlantiko

La Insularo de la Norda Atlantiko (angle: Islands of the North Atlantic [AJlanz ov ze NORZ atLaNtik], IONA) estas moderna nomo por la ofte nomitaj "Britaj insuloj": Britio, Irlando (eventuale ankaŭ ampleksante la insuletojn Manksinsulon, Hebridojn, Orkadojn kaj Ŝetlandon). Oni enkondukis la nomon por eviti favorigon de Britio, kiu ankaŭ estas nomo de lando kun tradicie "sinjora" sinteno al Irlando. Tamen ĉi nomo estas evitenda en Esperanto, pro tio ke la Nord-Atlantikaj insuloj ankaŭ ampleksas Feroojn, Islandon, Jan-Majen-insulon, Svalbardon, Gronlandon, Bermudon kaj aliajn insulojn.

Eksteraj ligiloj 
 http://www.biipb.org/biipb/summary/sum/doc/8033001/8033012.htm 
 http://www.imsgrp.com/greenparty/goodfrid.htm 
 http://www.parliament.the-stationery-office.co.uk/pa/cm199798/cmhansrd/vo980116/debtext/80116-14.htm 
 http://www.iona.edu/academic/arts_sci/orgs/resiliency/barry.htm 

Norda Atlantiko
Insuloj en la Atlantiko
Wanda Zamenhof

Wanda ZAMENHOF, naskiĝinta Wanda FRENKEL, (naskiĝis la  en Varsovio, mortis samloke la 30-an de julio 1954 pro akcidento) estis varsovia okulkuracistino kaj esperantistino.

Wanda Frenkel ekstudis medicinon en Laŭzano, daŭrigis en Moskvo kaj finis en Varsovio en 1922. La  ŝi edziniĝis al Adamo Zamenhof, filo de L. L. Zamenhof. La  naskiĝis ilia filo, Ludoviko. 

En la jaroj 1922-1939 Wanda Zamenhof laboris kiel okulkuracisto en la urba malsanulejo de Varsovio, en fako gvidata de ŝia edzo. Krome ŝi laboris en socia malsanula kaso kaj ambulatorio ĉe la strato Zamenhofa, iam fondita de LLZ.

Dum la dua mondmilito 
Post la eksplodo de la dua mondmilito, kvar tagojn post la ekokupo de Varsovio far nazioj, Wanda Zamenhof estis arestita kune kun Adamo, Zofia, Lidja kaj la borfrato Henryk Minc. En januaro 1940 Adamo kaj Minc estis mortpafitaj en Palmiry. Wanda kaj la fratinoj de Adamo ses monatojn pasigis en Pawiak. Kelkajn monatojn poste ŝi estis devigita ekloĝi en la varsovia geto. En 1942, dum la Granda Kampanjo, Wanda kaj ŝia filo eskapis el la geto kaj ĝis la fino de la milito kaŝis sin sub la falsa familia nomo Zaleski en la varsovia kvartalo Praga.

Post la milito 
Post la liberigo de Pollando, en marto 1945 Wanda Zamenhof komencis denove labori kiel socia kuracisto. Ŝi fervore okupiĝis pri rekreo de la kuracservo en Mokotów, en kiu ŝi ekloĝis. En tiea ambulatorio ŝi laboris preskaŭ 10 jarojn. Ŝi famiĝis kiel sindona helpanto. 

Unu tagon antaŭ la morto Wanda Zamenhof sendis salutan telegramon al la 39-a UK en Haarlem:
“Plej koraj salutoj al la samideanaro kaj sukcesdeziroj al la Kongreso. Ĝi estu grava paŝo antaŭen al la venko de la pacideo. Wanda kaj Ludoviko Zamenhof.”. 
La , rapidante al paciento, ŝi mortis en akcidento, frapita de ŝarĝaŭto. Pri tio Isaj Dratwer informis al UEA en sekva telegramo. La  okazis funebra ceremonio sur la milita tombejo en Varsovio, en kiu nome de Pola Esperanto-Asocio ĝia sekretario metis florojn kaj adiaŭis Wanda Zamenhof.

Fontoj 
 Bulteno de Esperantista klubo en Brno, 5/1954, p. 1, informas pri la mortodato 30.7. samjare

Referencoj 

Polaj kuracistoj
Naskiĝintoj la 1-an de januaro
Mortintoj la 30-an de julio
Yves Montand

Yves MONTAND, realnome: Ivo LIVI (naskiĝis la 13-an de oktobro, 1921, mortis la 9-an de novembro, 1991) estis franca aktoro kaj kantisto.

Yves Montand naskiĝis en Monsummano Terme, Italio. Sian junaĝon li pasigis en Francio. En la aĝo de 17 jaroj li ekaperis en teatroj kaj klubejoj. Lian kantistan (kaj seksan) talenton malkovris Édith Piaf.

Sian unuan filmrolon li ricevis en la jaro 1946. Mondfamon li gajnis en 1952, per la filmo Le Salaire de la peur.

Kune kun sia edzino, la aktorino Simone Signoret, li dum longa tempo simpatiis kun la Komunisma Partio de Francio.

Yves Montand mortis en Parizo.

Filmaro 
 Les portes de la nuit (Francio, 1946)
 Le Salaire de la peur (Francio, 1952)
 Les sorcieres des Salem (Francio/GDR, 1957)
 Let's Make Love (Usono, 1960)
 Grand Prix (Usono, 1966)
 La guerre est finie (Francio/Svedio, 1966)
 Paris brûle-t-il ? (Francio/Usono, 1966)
 Z (Francio, 1968)
 Le cercle rouge (Francio/Italio, 1970)
 Cesar und Rosalie (Germanio/Francio/Italio, 1972)
 Vincent, François, Paul et les autres (Francio/Italio, 1974)
 La menace (Francio/Kanado, 1977)
 Le choix des armes (Francio, 1981)
 Garçon! (Francio, 1983)

Diskaro 
 1952 - Yves Montand chante...
 1953 - Montand chante Paris
 1953 - Yves Montand chante ses dernières créations
 1953 - Récital 1953 au Théâtre de l'Étoile
 1954 - Yves montand chante ses derniers succès
 1955 - Y. Montand
 1955 - Chansons populaires de France par Yves Montand
 1958 - Dix chansons pour l'été
 1958 - Je Soussigné Yves Montand
 1953 - Récital 1958 au Théâtre de l'Étoile
 1960 - Dansez avec Yves Montand
 1961 - Rengaine ta rengaine
 1962 - Yves Montand chante Jacques Prévert
 1964 - Le Paris De...
 1967 - Yves Montand "7"
 1968 - La bicyclette
 1974 - Montand de mon temps
 1981 - Montand d'hier et d'aujourd'hui
 1982 - Olympia 81
 1984 - Chante David Mc Neil
 1988 - 3 places pour le 26
 1997 - Plaisirs inédits

Montand, Yves
Montand, Yves
Montand, Yves
Artistnomoj
Ringo Starr

Ringo Starr [ringo sta] (realnome Richard STARKEY) (naskiĝis la 7-an de julio 1940 en Liverpulo) estas brita kantisto, drumisto kaj aktoro.

En la jaro 1962 li aliĝis la muzikgrupon The Beatles, kaj agis tie kiel drumisto. Unu el la plej famaj kantoj, kiujn li mem verkis, estas Octopus' Garden.

Eksteraj ligiloj 
 http://www.ringostarr.com 
 http://www.ringotour.com 
 http://www.imdb.com/name/nm0823592 
 http://web2.airmail.net/gshultz/drumpage.html  

Starr, Ringo
Starr, Ringo
Anglaj vegetaranoj
Grammy-laŭreatoj
Artistnomoj
Naskiĝintoj la 7-an de julio
George Harrison

https://www.npr.org/sections/goatsandsoda/2021/07/31/1022807721/ravi-told-george-they-told-the-world-the-birth-of-the-celebrity-benefit-concert
George HARRISON MBE  (naskiĝis la 25-an de februaro, 1943, mortis la 29-an de novembro, 2001) estis brita muzikisto.

George Harrison naskiĝis en 12 Arnold Grove, Wavertree, Liverpool, Britio. Harrison havis du fratojn (Peter kaj Harold) kai unu fratinon (Louise). Lia patro estis Harold (m.1978) kaj lia patrino estis Louise (m.7 julio 1970). Liaj lernejoj estis Dovedale Primary kaj Liverpool Institute. Li ankaŭ logis kun lia familio ĉe 25 Upton Green, Speke, Liverpool.

Famon li gajnis kiel membro de la muzikgrupo Beatles. Kvankam ĉefe John Lennon kaj Paul McCartney influis la muzikon de la Beatles, kelkaj de liaj verkitaj kantoj (ekz. Taxman, While my guitar gently weeps, Something kaj Here Comes the Sun) gajnis grandajn sukcesojn.

Lia konvertiĝo al la Hinduismo (Hare Kriŝna movado) meze de la 1960-aj jaroj riĉigis la muzikon de la Beatles per hindaj elementoj (ekz. la kantoj Within you without you, Love you to, kaj The Inner Light). 

Lia unua edzino estis Pattie Boyd kaj lia dua edzino estis Olivia Trinidad Arias. Kune kun Olivia, lia filo estas Dhani (n.1 augusto 1978), kiu estas ankaŭ muzikisto.

1966-1969, Harrison loĝis en la domo Kinfauns en Esher, Surrey. 1969-2001, li loĝis en la domego Friar Park en Henley-Upon-Thames. Li ankaŭ havis domoj en Australio kaj Hawaii. Li tre ŝatis ĝardenistiko kai liaj ĝardenoj en Friar Park estis tre belaj.

Post la disiĝo de la Beatles en la jaro 1970, George Harrison komencis solistan karieron. Liaj plej grandaj sukcesoj el tiu tempo estis liaj kantoj My Sweet Lord kaj All those years ago.

La 1-an de aŭgusto 1971 George Harrison organizis la Koncerton por Bangladeŝo - la unua grandskala pop-muzika evento profitanta gravan problemon pri homaj rajtoj.
Kune kun lia barata amiko Ravi Shankar li kunmetis steluloplenan koncerton en Madison Square Garden de New York por helpi bengalajn rifuĝintojn kiuj fuĝis de perforto kaj estis en Barato. La Koncerto por Bangladeŝo metis la ŝablonon por serio de masivaj bonfaradkoncertoj kiuj iĝis popularaj en la 1980-aj jaroj, kiel ekzemple Live Aid en 1985 https://www.npr.org/2021/07/30/1022352422/concert-for-bangladesh. Krom Georgo kaj Ravi Shankar en la koncerto partoprenis tiaj grandaj steloj kiel: Ringo Starr, Eric Clapton, Leon Russell, Billy Preston, Klaus Voormann, Jim Keltner, kaj 18 aliaj muzikistoj https://www.udiscovermusic.com/behind-the-albums/george-harrison-the-concert-for-bangladesh/. 

George Harrison mortis en Losanĝeleso.

Eksteraj ligiloj 

 http://www.cnn.com/2001/SHOWBIZ/Music/11/30/harrison.obit 

Britaj kantistoj
Britaj gitaristoj
The Beatles
Naskiĝintoj la 23-an de februaro
Mortintoj la 29-an de novembro
Jane Fonda

Jane Seymour FONDA (naskiĝis la 21-an de decembro 1937 en Novjorko) estas usona aktorino.

Fonda naskiĝis kiel filino de la aktoro Henry Fonda. En la jaro 1954 ŝi unuafoje kune kun sia patro aperis en la teatraĵo The Country Girl. Sian filmdebuton ŝi havis en 1960 en Tall Story.
De 1964 ĝis 1968 Fonda vivis en Francio. En 1965 ŝi edziniĝis al la reĝisoro Roger Vadim, kun kiu ŝi havas unu filinon. En 1973 la paro disiĝis kaj Fonda edziniĝis al la politikisto Tom Hayden. Ŝia tria edzeco kun Ted Tutner daŭris de 1991 ĝis 2001.

Fonda forte interesiĝis pri politiko kaj forte kritikis la militon de Usono kontraŭ Vjetnamio.

En la 1980-aj jaroj ŝi per videofilmoj propagandis novan sportprogramon: aerobikon.

Du-foje ŝi gajnis Oskarojn: pro Klute (1971) kaj pro Coming Home (1979), kvin pliajn fojojn ŝi estis nomumita por tiu ĉi premio.

Listo de filmoj 
 Tall Story (Usono, 1960)
 Period of Adjustment (Usono, 1962)
 Cat Ballou (Usono, 1965)
 Barbarella (Italio/Francio, 1967)
 Barefoot in the Park (Usono, 1967)
 They Shoot Horses, Don't They? (Usono, 1969)
 Klute (Usono, 1971)
 A Doll's House (Britio/Francio, 1972)
 The Blue Bird (Usono/Sovetunio, 1975)
 Julia (Usono, 1976)
 Coming Home (Usono, 1978)
 The China Syndrome (Usono, 1978)
 The Electric Horseman (Usono, 1978)
 Nine to Five (Usono, 1980)
 On Golden Pond (Usono, 1981)
 The Morning After (Usono, 1986)
 Stanley & Iris (Usono, 1990)

Akademia Premio por plej bona aktorino
Premio Ora Globo
Usonaj aktoroj
Naskiĝintoj la 21-an de decembro
-336

En la jaro 336 antaŭ Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 Dario la 3-a (Persio) surtroniĝis;
 Aleksandro la Granda surtroniĝis;
 L. Papirius L.f. Crassus kaj K. (C.) Duillius iĝis konsuloj;
 Reformo en ortografio de latina lingvo, oni komencis reprezenti grafike la rotacismon;

Naskiĝoj

Mortoj 
 Arses (Persio),
 Filipo la 2-a (Makedonio),
-337

En la jaro 337 antaŭ Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 Romio: C. Sulpicius, Ser.f. Longus kaj Paulus Aelius Paetus iĝis konsuloj. Malnobeloj akiris rajton esti pretoroj.

Naskiĝoj

Mortoj
-338

En la jaro 338 antaŭ Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 Filipo la 2-a (Makedonio) venkis la grekojn en Keroneo
 Finiĝis la 2-a latina milito
 L. Furius Sp.f. Camillus kaj C. Maenius P.f iĝis konsuloj en Romio
 Arses (Persio) surtroniĝis

Naskiĝoj

Mortoj 
 Artaĥŝaŝt la 3-a
 Isokrato
-341

En la jaro 341 antaŭ Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 Filipo la 2-a (Makedonio) konkeris la regionon
ĉirkaŭ la bulgara urbo Plovdiv.
 Romio: C. Plautius Venox (Venno) kaj L. Aemilius Mamercinus Privernas iĝis konsuloj.

Naskiĝoj 
 Epikuro, helena filozofo (m. 270 a.K.)

Mortoj
Ferdinand Eisen

Ferdinand EISEN (naskiĝis 1914, mortis 31-an de oktobro 2000) estis estona esperantisto kaj iama ministro pri klerigo de Estona Soveta Respubliko (1960-80), kiu prezidis (1980-91) la landan Esperanto-asocion.

Lerninte Esperanton en la 1930-aj jaroj, li subtenis ĝin multmaniere en Estonio, kaj lia renomo forte kontribuis al la grandaj sukcesoj de la jaroj 70/80-aj, kiam ŝtataj eldonejoj aperigis dekkvinon da beletraj libroj estonaj en Esperanto, kaj dudeko da lernejoj fakultative instruis la lingvon. Eisen estis ankaŭ fakdelegito de UEA pri filozofio.

Estonaj esperantistoj
Estonaj politikistoj
Vesna Skaljer-Race

Vesna SKALJER-RACE (naskiĝis en 1911, mortis en 2000) estis jugoslava esperantistino kaj UEA-membro ekde 1955/56.  Ŝi estis  kvar jardekojn delegito pri instruado de lingvoj.

Ŝi funkciis kiel direktoro de Esperanto-Instituto por Serbio ĝis 1960, gvidis kursojn kaj kontribuis al la revuoj La Progreso kaj La Suda Stelo.  Ŝi verkis same nacilingve kiel en Esperanto. Ricevinte inter 1962 kaj 1987 ne malpli ol 15 diversajn premiojn de Belartaj Konkursoj, ŝi iĝis ties tria plej premiita aŭtoro.

Verkoj

Poemoj
 Reeĥoj (1961) 
 Maristo Surmaste (poemaro, 1969) 
 El la Vivo (noveloj kaj skizoj, 1977)

Tradukoj
 Bosniaj Elegioj (Ranko Risojeviĉ, 1986) 
 Espanja Espanja (Vladimir Ĉerkez, 1986) 
 'Familio Talhe'' (Irfan Horozoviĉ, 1991).

Jugoslavaj esperantistoj
Listo de kostarikaj esperantistoj



Kostarikaj esperantistoj

 Carlos Gagini
 Guido Hernández
 Jorge Antonio Leoni De León
 Hugo Mora Poltronieri
 Guillermo García Murillo

Kostarikaj
Peter Fonda

Peter Seymour FONDA (naskiĝis la 23-an de februaro, 1940, mortis ) estis usona aktoro kaj reĝisoro.

Li naskiĝis en Novjorko, kiel filo de la aktoro Henry Fonda. Li studis aktoradon en Omaha, Nebrasko, la hejmurbo de sia patro. Post kariero en la Omaha Playhouse (kie ankaŭ lia patro kaj Marlon Brando famiĝis), li revenis al Novjorko kaj poste transloĝiĝis al Hollywood por fari filmojn.

Internacian famon li atingis per la filmo Easy Rider en la jaro 1969. Post tiu ĉi sukceso li elprovis sin ankaŭ kiel reĝisoro (The Hired Head, 1970). Dufoje li estis nomumita por la Oskaro.

Peter Fonda estas la frato de Jane Fonda kaj la patro de Bridget Fonda.

Listo de filmoj 
 Easy Rider (Usono, 1969)
 The Hired Head (Usono, 1970; P. Fonda kiel aktoro kaj reĝisoro)
 92 in the Shade (Usono, 1975)
 Futureworld (Usono, 1976)
 Fighting Mad (Usono, 1976)
 Wanda Nevada (Usono, 1979, P. Fonda kiel aktoro kaj reĝisoro)
 Grace of My Heart (Usono, 1996)
 Ulee's Gold (Usono, 1997)
 The Limey (Usono, 1999)
 3:10 to Yuma, 2007

Eksteraj ligiloj 

 Peter Fonda ĉe IMDB (angla)

Usonaj aktoroj
Usonaj reĝisoroj
Naskiĝintoj la 23-an de februaro
Mortintoj la 16-an de aŭgusto
Jakob Balde

Jakob BALDE [jakop balde] (naskiĝis la 4-an de januaro, 1604, mortis la 9-an de aŭgusto, 1668) estis germana poeto.

Balde naskiĝis en Enisheim, Alzaco. En la jaro 1624 li fariĝis jezuito. Li agadis kiel profesoro pri retoriko, kortega predikisto kaj historiografo.

En sia verkaro germanlingva kaj novlatinlingva li pritraktas antikvajn kaj siatempajn temojn, ofte retroviĝas la granda patriotismo de la aŭtoro.

Listo de verkoj 
 Ode nova de vanitate mundi (Odo, 1636/38)
 Ehrenpreiß (poemo, 1640)
 Lyrica (odoj, 1643)
 Urania victrix (elegio, 1657)

Germanaj poetoj
Hugh Martin

Hugh Martin (naskiĝis en 1931, mortis la 1-an de marto 2001), estis skota kaj islanda esperantisto kaj pastro kaj dum jardekoj fakdelegito de UEA pri kristanismo, teologio kaj lingvoj.

Kiel pastro li deĵoris interalie en Islando kaj Egiptio, ĉiam agante ankaŭ por Esperanto: jen kiel delegito en la islanda urbo Akranes, jen kiel multjara UEA-komisiito por arabaj landoj. Ekzemple en la UEA-seminario en Jordanio en 2000 li prelege komparis E-on kaj la araban.

Inter la jaroj 1954 kaj 1961 li prezidis Glasgovan Esperanto-Societon, aktivis en Skota Esperanto-Federacio kaj en Esperanto-Asocio de Britio. Li redaktis la revuon Esperanto en Skotlando (1955-1961, 1996-1999), estis juĝanto de Belartaj Konkursoj, aperigis tradukojn en Skota antologio kaj en 1993 kompilis dudirektan vortaron gaelan-Esperantan, kiu restas tajposkribita.

Islandaj esperantistoj
Skotaj esperantistoj
Britaj esperantistoj 
Esperanto-movado en Glasgovo
-342

En la jaro 342 antaŭ Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 Romio: Q. Servilius Q.f. Ahala kaj C. Marcius L.f. Rutilus iĝis konsuloj.

Naskiĝoj

Mortoj
-343

En la jaro 343 antaŭ Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 Artaĥŝaŝt la 3-a reĝo de Persio dominis la Egipton;
 Aristotelo estis instruisto de Aleksandro la Granda en Pela, Makedonio;
 Komenco de Unua Samnita milito;
 M. Valerius M.f. Corvus kaj A. Cornelius P.f. Cossus Arvina iĝis konsuloj en Romio;

Naskiĝoj

Mortoj