alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Listo de biografioj - J

Ramakiŝano Jadav
Claude Jade
Aleksandr Nikolajeviĉ Jakovlev
Jegor Jakovlev
Leoš Janáček
Ernst Jandl
Emil Jannings
Pierre Jansen
Víctor Jara
Georges Jeanclos
Zizi Jeanmaire
Éliane Jeannin-Garreau
Boris Jelcin
Elfriede Jelinek
Walter Jens
Jean-Pierre Jeunet
Jaroslav Ježek
Alois Jirásek
Amy Johnson
Samuel Johnson
Mór Jókai
Jolanda de Hungario
Eva Joly
Sylvie Joly
Mother Jones
Camélia Jordana
Damien Jouillerot
James Joyce
Juanes
Gérard Jugnot
Jenny Jugo
Harald Juhnke
Gary Jules
Teodor Jung
Anatolo Jurkin
Ernst Jünger
Curd Jürgens

Biografiaj listoj
Listo de biografioj - Ĵ

Viktor Ĵavoronkov, frua rusa esperantisto
Vasilij Ĵeleznjakov (Василий Железняков), frua propagandisto de esperanto en Jekaterinburgo
Sun-Tae ĴONG, korea esperantisto
Zurab Ĵvania, iama Kartvelia ĉefministro
Georgij Konstantinoviĉ Ĵukov, soveta generalo

Biografiaj listoj
Listo de biografioj - K

János Kabay
 János Kádár
 Franz Kafka
 Frida Kahlo
 Kálmán Kalocsay
 Stanislav Kamarýt
 Immanuel Kant
 Jiří Karen
 Anna Karina
 Erik Axel Karlfeldt
 Dun Karm
 Kartezio
 Abeid Karume
 Tchéky Karyo
 Marie Luise Kaschnitz
 Erich Kästner
 Josef Kavka
 Kawabata Yasunari
 Marina Kaye
 Elia Kazan
 Buster Keaton
 Diane Keaton
 John Keats
 Howard Keel
 Eli Keller
 Gottfried Keller
 Helen Keller
 Bernhard Kellermann
 David Kelly
 Grace Kelly
 Eva Kemlein
 John F. Kennedy
 Robert F. Kennedy
 Keplero
 Justinus Kerner
 Jack Kerouac
 Deborah Kerr
 John Kerry
 Imre Kertész
 Irmgard Keun
 Cheb KHALED
 Son Ki Ĉung
 Nikolaj Ivanoviĉ Kibaljĉiĉ
 Abdallah Kigoda
 Kim Ĝong-nam
 Kim Jo-ĝong
 Kim Yang-gon
 Klaus Kinski
 Nastassja Kinski
 Rudyard Kipling
 Jérôme Kircher
 Jeane Kirkpatrick
 Sarah Kirsch
 Israel Kirzner
 Francis Kish
 Zoe Dora Kish
 Thomas Klestil
 Friedrich Gottlieb Klopstock
 Hildegard Knef
 Sebastian Kneipp
 Robert Koch
 Edwin de Kock
 Zoltán Kodály
 Wolfgang Koeppen
 Charlotte Irwin Kohrs
 Mauno Koivisto
 Hannes Kolehmainen
 Boris Kolker
 Käthe Kollwitz
 Dean R. Koontz
 Lev Kopelev
 Nikolaj Korotkov
 Tadeusz Kościuszko
 Johann Ludwig Krapf
 Karl Kraus
 Ivan Krestanov
 Ernst Kreuder
 Sylvia Kristel
 James Krüss
 Stanley Kubrick
 Béla Kun
 Günter Kunert
 Kurisu Kei
 Kurosawa Akira
 Vladimir Kuc
 György Kurtág
 Thomas Kyd

Biografiaj listoj
Listo de biografioj - L

Jean de La Fontaine
 Denys de La Patellière
 François de La Rocque
 Marie Victor Nicolas de Fay de La Tour-Maubourg
 Adélaïde Labille-Guiard
 Paul Lafargue
 Bernadette Lafont
 Henri Lafont
 Lucien Laforge
 Selma Lagerlöf
 Pär Lagerkvist
 Arno Lagrange
 Georges Lagrange
 Joseph-Louis de Lagrange
 Patrick Lagrange
 Valérie Lagrange
 Arlette Laguiller
 Robert Lamoureux
 Burt Lancaster
 Henri Désiré Landru
 Karl Landsteiner
 Fritz Lang
 Jessica Lange
 Paul Langevin
 William Langland
 Eŭgeno Lanti
 Ivo Lapenna
 Viktor Aleksandroviĉ Lapkalo
 Miĥail Larionov
 Jacques-Henri Lartigue
 Kurd Lasswitz
 Maria Elise Turner Lauder
 Max von Laue
 Pascal Laugier
 Rose Laurens
 Mélanie Laurent
 Georges Lautner
 Bernard Lavalette
 Didier Lavergne
 D. H. Lawrence
 Henri Le Fauconnier
 Ursula K. Le Guin
 Marine Le Pen
 Eugène Le Roy
 David Lean
 Harper Lee
 Fernand Léger
 Léo Legrand
 Denise Legrix
 Wilhelm Lehmann
 Janet Leigh
 Vivien Leigh
 Leigh Hunt
 Hans Leip
 Claude Lelouch
 Stanisław Lem
 Raphael Lemkin
 Jack Lemmon
 Jean Lemoine
 Nikolaus Lenau
 Suzanne Lenglen
 John Lennon
 Lotte Lenya
 Jakob Michael Reinhold Lenz
 Siegfried Lenz
 Sergio Leone
 Doris Lessing
 Gotthold Ephraim Lessing
 Gilbert Newton Lewis, usona kemiisto (1875-1946)
 Sinclair Lewis
 Georg Christoph Lichtenberg
 György Ligeti
 Otto Lilienthal
 Abraham Lincoln
 Charles Lindbergh
 Astrid Lindgren
 Ginie Line
 Sven Lindqvist
 Johannes Linnankoski
 Ulrich Lins
 Franz Liszt
 Ken Livingstone
 Ernest Lluch
 Ken Loach
 Thomas Lodge
 Oskar Loerke
 Friedrich von Logau
 Gina Lollobrigida
 Miĥail Lomonosov
 Jack London
 Marguerite Long
 Luis Carlos López
 Sophia Loren
 Francisko Valdomiro Lorenz
 Stellio Lorenzi
 Loriot
 Lorjak
 Tegla Loroupe
 Marine Lorphelin
 Claude Lorrain
 Gesine Lötzsch
 Ronald Lötzsch
 Spiridon Louis
 L.S. Lowry
 Ernst Lubitsch
 Clara Luciani
 Klara Luĉko
 Emil Ludwig
 Patrice Lumumba, ĉefministro de Demokratia Respubliko Kongo (1925-1961)
 Marteno Lutero
 Arthur Lydiard
 Loretta Lynn

Biografiaj listoj
Listo de biografioj - Ŝ

Mohammad Reza Ŝafii Kadkani, irana poeto
 Ŝakira 
Ahmad Ŝamlu, irana poeto (1925-2000)
Jakobo Ŝapiro, grava lingvisto, verkisto, instruisto, ĵurnalisto kaj juda bjalistoka esperantisto
Samuil Ŝatunovskij, soveta esperantisto kaj matematikisto
Timofej Aleksandroviĉ Ŝĉavinskij fervora frua esperantisto
Jurij Ŝĉerbak, ukraina verkisto
Josef ŜEMER, israela esperantisto
Viktor Ŝenderoviĉ, rusa satiristo kaj ĵurnalisto
Andrij Ŝevĉenko, ukraina futbalisto
Ŝibajama Kei
Ŝidani Bahmen
Ŝigemacu Takizo
ŜIMIZU Kacuo
Ŝimomura Joŝiŝi
Ŝindo Seitaro
Taras Ŝevĉenko, ukraina poeto kaj pentristo
Ivan Ŝirjaev
Ivan D. Ŝiŝmanov
Ivan Ŝivarov
Ali Ŝogencukov, soveta poeto
Miĥail Ŝoloĥov, sovetrusa verkisto
Dvora Ŝor
Dmitri Ŝostakoviĉ
Mavro Ŝpicer, frua kroata esperantisto kaj verkisto
Timofej Ŝuvajev, rusa esperantisto
Teodoro Ŝvarc, esperantisto kaj verkisto

Biografiaj listoj
Listo de biografioj - U

Albert Uderzo
Wilhelm Uhde
Ludwig Uhland
Liv Ullmann
Tor Ulven
Sigrid Undset
Guillermo Uribe Holguín
Álvaro Uribe Vélez
Peter Ustinov
Maurice Utrillo

Biografiaj listoj
Matthias Claudius

Matthias CLAUDIUS  (naskiĝis la 15-an de aŭgusto 1740, mortis la 21-an de januaro 1815) estis germana verkisto.

Kiel filo de pastro li naskiĝis en Reinfeld (Holstinio). En Jena li ekde 1759 studis teologion, juron kaj politikajn sciencojn, sed sen diplomo li en la jaro 1763 revenis al sia hejmurbo. Samjare li publikigis sian unuan verkon: Tändeleyen und Erzählungen.

Dum la sekvaj jaroj li vivtenis sin ekz. kiel ĵurnalisto, tradukisto kaj sekretario. Ekde 1771 li kunredaktis kaj eldonis la ĵurnalon Der Wandsbecker Bothe, al kiu kontribuis famuloj kiel ekz. Friedrich Gottlieb Klopstock kaj Gotthold Ephraim Lessing. Pro manko de mono la ĵurnalo ĉesis aperi en 1775.

Post tio, uzante la pseŭdonimon Asmus, Matthias Claudius ekde 1775 publikigis sian kolekton de poezio kaj prozo Asmus omnia sua secum portans oder Sämmtliche Werke des Wandsbecker Bothen. Ekde 1777 li okupis la postenon de bank-revizoro, kiu ebligis al li kaj lia familio vivon sen financaj zorgoj. Li mortis en 1815 en Hamburgo.

Listo de verkoj 
 Tändeleyen und Erzählungen (1763)
 Asmus omnia sua secum portans oder Sämmtliche Werke des Wandsbecker Bothen (1775-1781)
 Der Tod und das Mädchen

En Esperanto aperis 
Homo ; Milita kanto ; La morto ; Vespera kanto / trad. Guido Holz. - En : Übertragungen = Transkondukoj. - Messkirch : Gmeiner, 1988. - p. 21-25

Eksteraj ligiloj 

 http://dispatch.opac.d-nb.de/DB=4.1/REL?PPN=118521098 
 http://gutenberg.spiegel.de/claudius/wandsbek/wandsbek.htm 
 http://gutenberg.spiegel.de/claudius/gedichte/mensch.htm 
 http://gutenberg.spiegel.de/claudius/gedichte/christia.htm 

Claudius, Matthias
Listo de belgaj esperantistoj

Se vi interesiĝas pri la revuo, bv vidi tiun artikolon : Belga Esperantisto.

Tiu ĉi listo, kiu kune mencias flandrojn, valonojn kaj germanlingvajn belgojn, estas tute ne kompleta. Vidu ankaŭ la kategorion :Kategorio:Belgaj esperantistoj, kie aŭtomate enskribiĝas ĉiuj novaj artikoloj pri belgaj esperantistoj kun la mencio [[Kategorio:Belgaj esperantistoj|Familia nomo, Persona nomo]] . 

 Alfons J. Beckers
 Léon Bergiers
 Léa Bernaerts-Toussaint
 Amatus van der Biest-Andelhof
 René Balleux
 Paul Blaise
 Freddy Bosmans
 Leon Paul Charles Cogen
 Emile Chapelier
 Gerard Debrouwere
 Léon de Bruyne
 Arni Decorte
 Geert Dehoux - Pianisto.
 Robert Delhaye
 Marc Delforge
 Marcel Delforge
 Mieke Demaertelaere
 Roger Destabelle
 Armand Dethier
 Lambertine Drèze
 Frans van Dooren
 Ivo Durwael
 Anny Enzlin
 Elfriede Ernst
 Remy van Eynde
 Jos van den Eynde
 Jan Hanssens
 Jozefo Hérion
 Roger van Humbeeck
 Ben Indestege
 Jan Jacobs
 Joseph Jamin
 Maurice Jaumotte
 Juul Karnas
 Paul Kempeneers
 Armand Landenne
 Reni Lecat
 Marcel Lemme
 Grégoire Maertens
 Albert Marmenout
 André Martin
 Raymond Van Melckebeke
 Ernest Natalis
 Yves Nevelsteen
 René Niziet
 Paul Nyssens
 Paul Peeraerts
 Henri Petiau
 Hendrik de Roover
 Frans Schoofs
 Jakvo Schram
 Jan Van Schoor
 Henri Sielens
 Edward Spitaels
 Edward Symoens
 Clément Tholet
 Yvonne Thooris
 Georges Vanbreuse
 Cesar Vanbiervliet
 Maurice Vanderlinden
 Lode Van de Velde
 Gustave Vermandere
 Hector Vermuyten
 Louise Vertongen-Xhayet
 Antoon Jozef Witteryck
Achille Bentos 

 
Belgaj
Jean-François Marmontel

Jean-François MARMONTEL (naskiĝis la 11-an de julio 1723, mortis la 31-an de decembro 1799) estis franca verkisto.

Li naskiĝis en Bort-les-Orgues, Corrèze, kiel filo de tajloristo. Li studis teologion kaj fariĝis profesoro en Toulouse. Invitite de Voltaire li en la jaro 1745 ekvivis en Parizo. En 1763 li fariĝis membro de la Académie française. Li mortis en Abloville apud Saint-Aubin-sur-Gaillon, Eure.

Sian literaturan karieron li komencis per poemoj kaj tragedioj - sed tiuj ne rikoltis grandan atenton. Por la enciklopedio Encyclopédie ou dictionnaire raisonné des sciences, des arts et des métiers eldonita de Denis Diderot li verkis literatursciencajn artikolojn, kiuj en la jaro 1787 kune kun aliaj samspecaj tekstoj aperis en la kolekto Eléments de littérature. Famaj estas ĉefe lia romano Bélisaire kaj la rakonto Les Incas, kiu kritikas religian fanatismon antaŭ la fono de la konkero de Peruo.

Listo de verkoj 
 Contes moraux (rakontoj, 1761)
 Nouveaux contes moraux (rakontoj, 1765)
 Bélisaire (romano, 1767)
 Les Incas (rakonto, 1777)
 Eléments de littérature (kolekto, 1787)
 Mémoires d'un père pour servir à l'instruction de ses enfants (memoroj, eld. 1807)

Francaj verkistoj
Francaj enciklopediistoj
Membroj de la Franca Akademio
Juneteenth

Juneteenth (Junideka) estas festo de afrikdevenaj usonanoj je la 19-a de junio, ĉar okazis je tiu tago de la jaro 1865, ke la novaĵo pri la emancipo-proklamo atingis sklavojn en Galveston, Teksaso – du jarojn post ĝia unua proklamiĝo. Juneteenth estas, laŭscie, la plej frua festo pri la fino de usona sklaveco.

Juneteenth fariĝis usona federacia feritago ekde 2021.

Juneteenth ankaŭ estas la titolo de la plej lasta romano (1999) de Ralph Ellison.

Eksteraj ligiloj 

 Juneteenth, mondcelebrado (angle)

Kulturo
Usono
Milk And Kisses

Milk And Kisses estas albumo de Cocteau Twins eldonita en 1996. Ĝi estis ilia lasta albumo; kunveno du jarojn poste por registri alian albumon finis en la disiĝo de la muzikgrupo.

Milk And Kisses estis rigardata de multaj aŭskultantoj kiel reiro al la radikoj de la muzikstilo post la antaŭa albumo Four Calendar Cafe. Revenis pli buntaj sonoj kaj la "muro de sono" gitarumado kiu estis la plej distinga eco de la grupo. Ankaŭ la kantado de Elizabeth FRASER reiris al nekomprenebleco, kaj la unua kanto "Violaine" eĉ havas renversitan kantadon por des pli malfacili la rekonon de ŝiaj vortoj.

Listo de kantoj 
 Violaine
 Serpentskirt
 Tishbite
 Half-Gifts ("Duondonacoj")
 Calfskin-Smack
 Rilkean Heart
 Ups
 Eperdu
 Treasure Hiding ("Trezorkaŝado")
 Seekers Who Are Lovers ("Serĉantoj kiuj estas amantoj")

Eksteraj ligiloj 
 http://www.allmusic.com/album/r233716 

Muzikalbumoj aperintaj en 1996
Grimpado

Grimpado estas sporto, en kiu oni suprenigas (aŭ subenigas) la korpon uzante tenilojn aŭ frikcion sur ia surfaco. Ekzistas diversaj stiloj de grimpado:

 Diversaj surfacoj: montgrimpado; interalie rokgrimpado kaj glacigrimpado, teknika grimpado

 Protektmaniero: Ekzistas diversaj manieroj por sekurigi sin kontraŭ la risko de falo: en tradicia grimpado, antaŭgrimpanto metas sekurigilojn dum grimpado, por ke falo estu malpli granda, kaj la sekvanta grimpanto estas poste sekurigita de supre, kaj reprenas la sekurigilojn; en sporta grimpado, sekurigiloj estas fiksita al la roko, aŭ ekzistas desupra ŝnuro; en ŝtonega grimpado oni grimpas ŝtonegojn, kaj uzas matracon aŭ amikon por gardi kontraŭ tiel malpli altaj faloj; en sola grimado oni uzas neniajn sekurigilojn kaj grimpas sole.

 Uzo de sekurigiloj: se oni uzas la sekurigilojn nur por gardi kontraŭ la risko de falo, tio estas libera grimpado; se oni uzas ilin ankaŭ por progresigi sin, tio estas teknika grimpado.

Grimpvojoj estas taksitaj laŭ diversaj sistemoj en diversaj landoj, ankaŭ foje depende de la stilo.

Grimpado ĉe roka krutaĵo ricevas la nomon varapo (nomo de roka koridoro apud Ĝenevo).

Fotaro

Vidu ankaŭ 

 Arbogrimpado

Sporto
Jeff Buckley

Jeffrey Scott "Jeff" BUCKLEY (naskiĝis la 17-an de novembro 1966, mortis la 29-an de majo 1997) estis usona kantisto kaj gitaristo kies unika voĉo kaj elstara talento sendis lin al ioma fameco. En 1994, Buckley eldonis sian unuan albumon Grace (Graco), kolekto de dek kantoj. Kvankam ĝi malrapide vendiĝis, la albumo rapide ricevis kritikan laŭdon kaj aprezon de aliaj muzikistoj, i.a. Jimmy Page kaj Robert Plant, Bob Dylan, kaj Paul McCartney.

La naiveco de Buckley pri la muzika industrio kondukis lin al neeltenebla situacio. Post la eldono de sia unua albumo, li pasigis pli ol du jarojn en koncertoj ĉirkaŭ la mondo. Ŝajnis laciga sed efika maniero por resti sendependa de la muzikeldonejo.

Buckley estis dediĉa admiranto de la muziko de brita rokgrupo Cocteau Twins kaj havis mallongan amrilaton kun ties kantistino Elizabeth Fraser.

Dum li registris sian duan albumon, Buckley dronis en la rivero Mississippi en 1997, havante nur 30 jarojn.

La patro de Jeff Buckley estis la muzikisto Tim BUCKLEY, kiu eldonis serion da folkaj kaj ĝazaj albumoj en la malfruaj 1960-aj kaj fruaj 1970-aj jaroj antaŭ sia propra frua morto en 1975. Jeff Buckley renkontis sian patron nur unu fojon, sed li restis la tutan vivon pensema pri la ligo inter si kaj sia patro.

Listo de albumoj 
 Grace (1994)
 Sketches (For My Sweetheart the Drunk) (1998)

Eksteraj ligiloj 

  jeffBuckley.com Oficiala retpaĝaro

Usonaj kantistoj
Treasure (albumo)

Treasure ("Trezoro") estis la tria albumo de brita rokgrupo Cocteau Twins, eldonita en 1984. Ĝi estis la unua post la aliĝo de basgitaristo Simon RAYMONDE.

La plej elstara evoluo de la albumo estas ke la vortoj de kantisto Elizabeth FRASER fariĝis plene ne kompreneblaj, stilo de kantado kiu restis centra al la sono de Cocteau Twins dum la postaj ses jaroj.

Listo de kantoj 
Ivo
Lorelei
Beatrix
Persephone
Pandora (for Cindy)
Amelia
Aloysius
Cicely
Otterley
Donimo

Eksteraj ligiloj 
Treasure ĉe la Eyesore Database

Albumoj
-356

En la jaro 356 antaŭ Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 La Templo de Diano en Efeso, la 5-a Mondmirindaĵo estis detruita de fajrego.
 Demosteno ekis kiel oratoro.
 Ciro, imperiestro de Persio permesis al Judoj reiri al Jerusalemo.
 Romio: M. Fabius Ambustus kaj M. Popillius Laenas iĝis konsuloj. Malnobeloj akiris la rajton al diktatoreco.

Naskiĝoj 
 Julio : Aleksandro la Granda en Pella, Makedonio.
 Timeo, greka verkisto.

Mortoj
Tiŝrio

Tiŝrio estas monato en la hebrea kalendaro. Ĝi ĝenerale komenciĝas meze de septembro. Laŭ la juda tradicio, ĝi estas la monato, dum kiu la mondo kreiĝis.

Festoj dum tiŝrio:

 1-a - 2-a: Roŝ Haŝana
 3-a: Com Gedalja (La fasto de Gedalja)
 1-a - 10-a: la tagoj de pento
 10-a: Jom Kippur
 15-a - 21-a (22-a ekster Israelo): Sukoto
 22-a: Ŝmini Aceret
 22-a (23-a ekster Israelo): Simĥat Tora

Hebrea kalendaro
Ĥeŝvano

Ĥeŝvano estas monato de la hebrea kalendaro. Iafoje ĝi estas ankaŭ konata kiel marĥeŝvano, kaj en la Biblio, ĝi estas konata kiel Bul (Reĝoj Libro Unua 6:38).

Ĝi estas aŭtuna monato, kaj ĝenerale okazas ene dum oktobro ĝis novembro de la Gregoria kalendaro. Neniuj ĉefaj judaj festoj okazas dum ĥeŝvano. 

Hebrea kalendaro
Kislevo

Kislevo estas monato de la hebrea kalendaro. Ĝi ĝenerale komenciĝas meze de novembro. La festo Ĥanuka komenciĝas je la 25-a (ĝis la 2-a aŭ la 3-a de teveto).

Vidu ankaŭ 
 Erao
 Judismo

Hebrea kalendaro
Teveto

Teveto estas monato de la hebrea kalendaro. La unuaj du aŭ tri tagoj estas la fino de Ĥanuka. Je la 10-a okazas fasto memore al la komenco de la sieĝo de Jerusalemo fare de Nebukadnecaro en -588. Nuntempe la 10-a de teveto estas ofte uzata kiel memortago por mortintoj dum la Holokaŭsto, kiam oni ne scias la veran daton de morto.

Hebrea kalendaro
Ŝevato

Ŝevato estas la kvina monato de la hebrea kalendaro kaj havas 30 tagojn. Ĝi ĝenerale komenciĝas meze de januaro. Je la 15-a de ŝevato okazas Tu Biŝvat, festotago por arboj. Dum tiu tago, multaj judoj, speciale en Israelo, kie estas la mezo de la pluva sezono kaj la unuaj arboj ekfloras, plantas arbetojn aŭ manĝas festenon kun multaj fruktoj.

Hebrea kalendaro
Nisano

Nisano estas monato de la hebrea kalendaro. Ĝi ĝenerale komenciĝas meze de marto. Nisano estas la monato, dum kiu la izraelidoj eliris el Egipto, kaj do fojfoje estas konsiderata kiel la unua monato de la hebrea kalendaro. Pesaĥo komenciĝas je la 15-a de nisano, kaj daŭras ĝis la 21-a (la 22-a ekster Israelo). La 27-a de nisano estas la moderna memortago por la Holokaŭsto (la datreveno de la ribelo de la varsovia getto en 1943).

Vespere de la 14-a de nisano (post sunsubiro) la Atestantoj de Jehovo solenas la Sinjoran Vespermanĝon. En la 14-a de nisano de 2011, 19 374 737 homoj vizitis la Sinjoran Vespermanĝon.

Hebrea kalendaro
Monatoj
Ijaro

Ijaro estas monato de la hebrea kalendaro. Ĝi ĝenerale komenciĝas meze-fine de aprilo.

La 4-a de Ijaro estas la israela memortago por soldatoj mortintoj dum la militoj (Jom Hazikaron), kaj la 5-a estas la israela tago de sendependenco (Jom Haacmaut) en 1948 (5708 laŭ la hebrea kalendaro).

La 18-a estas Lag-Baomer, festeto memore al la tago kiam plago de la studentoj de Rabeno Akiva ĉesis. Dum Lag-Baomer oni kutime faras grandajn festfajrojn.

La 28-a estas la datreveno de la reunuigo de Jerusalemo dum la sestaga milito en 1967 (5727 laŭ la hebrea kalendaro), hebree Jom Jeruŝalajim.

Vidu ankaŭ 
 Erao
 Judismo

Hebrea kalendaro
Sivano

Sivano estas monato de la hebrea kalendaro. Ĝi ĝenerale komenciĝas meze-fine de majo. La 6-an de sivano (kaj la 7-an ekster Israelo) okazas la juda festo Ŝavuot.

Hebrea kalendaro
Tamuzo

Tamuzo estas monato de la hebrea kalendaro. Ĝi ĝenerale komenciĝas meze-fine de junio. La 17-a de tamuzo estas fasto memore al tago, kiam la romianoj trapenetris la murojn de Jerusalemo en 70, kaj ĝi signas la komencon de tri semajnoj de lamentado pri la detruita templo de Jerusalemo (ĝis Tiŝa B'av).

Hebrea kalendaro
70

En la jaro 70 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 4-a - 5-a de aŭgusto: La Dua Templo ĉe Jerusalemo estas detruita de la romianoj kadre de la Unua Juda-Romia Milito.

Naskiĝoj

Mortoj 
 Suinin Imperiestro de Japanio

als:70er#Johr 70
Abo

Pri la aliaj signifoj de ABO rigardu en ABO.

Abo, ankaŭ nomata Avo (hebree אָב, "av"; rekonstruita biblia prononco: ) estas monato de la hebrea kalendaro. Ĝi ĝenerale komenciĝas meze-fine de julio. La unuaj naŭ tagoj de abo estas speciale malĝojaj tagoj de lamento pri la detruo de la templo de Jerusalemo. La 9-a de abo (Tiŝa B'av) estas la datreveno kaj 24-hora fasto memore al la detruo de ambaŭ temploj en Jerusalemo. En ĝi oni solene legas la Libron de la Plorkanto, la parton de la Tanaĥo kiu priskribas la ŝokiĝon de la judoj tuj post la detruo de la templo kaj la resto de Jerusalemo, la mortigo de la lasta juda reĝo Zedekia kaj la forpelo de la tuta juda popolo al ekzilo babilona.

La 15-a de abo estas tradicia festo de amo.

Eksteraj ligiloj 
 informoj pri la hebrea kalendaro 
 pliaj informoj
 reta kalkulilo inter la kristana kaj hebrea kalendaroj
 dua,
 tria kaj 
 kvara samcelaj komputilaj kalkuliloj

Vidu ankaŭ 
 Erao
 Islama kalendaro
 Judismo

Hebrea kalendaro
Elulo

Elulo estas monato de la hebrea kalendaro. Ĝi ĝenerale komenciĝas meze-fine de aŭgusto. Elulo estas monato de pento, antaŭ la pentaj festoj Roŝ Haŝana kaj Jom Kippur en Tiŝrio.

Hebrea kalendaro
Adaro

Adaro estas monato de la hebrea kalendaro. Ĝi ĝenerale komenciĝas meze de februaro. Dum superjaro, Adaro estas konata laŭ la nomo Adaro 2 aŭ hebree Adar bet kaj kroma, 13-a monato, Adaro 1 aŭ Adar alef estas metita antaŭ Adaro 2.

La 13-a de Adaro estas la fasto de Ester, memore al la fasto, kiun faris Ester en la Biblio. La 14-a de Adaro estas Purimo, festo memore al la eventoj rakontitaj en la biblia libro de Ester. En Jerusalemo Purimo estas festata la 15-an de Adaro (kaj tiam ĝia nomo estas Ŝuŝan-Purim).

Hebrea kalendaro
La Tukoj

La Tukoj estas esperanto-filmo, laŭ scenaro kunverkita sub gvido de Arno Lagrange de partoprenantoj de lingvostaĝoj okazintaj en La Maraude, Arrout, (Ariège en Pireneoj). La scenaro estas bazita sur lokaj Arieĝaj fabeloj pri forlasita adoptita kaj reprenita infano, mirakle sanigaj kaj fekundigaj tukoj, fekundigo de urso, fekundiga ŝtono kaj similaj. La filmo estis finrealigita en 2002 de Céline Bernard post eksiĝo de la unua gvidinto de la projekto. Ne perfekta laŭ lingva kaj aktorluda vidpunkto, la filmo tamen ricevis unuan premion en la kategorio arta filmo en Festivalo de Maribor (Slovenio), la . La ĵurio opiniis ke la filmo La Tukoj en bela maniero pruvas ke Esperanto povas esti normala kulturlingvo kaj ke ĝi ankaŭ havas karakteron. (el La Ondo de Esperanto )

Muziko de Kaj Tiel Plu.

Aktoras 
 Anao (ĉefrolo): Sunjo Cash
 la patrino: Caroline Haïoun
 la patro: Rikardo Cash
 la hotelestro: Bernard Martinez
 unu el la blankaj damoj: Catherine Martinez
 (geaktoroj de Teatra Trupo de Tuluzo)
 la adoptopatrino: Evelyne
 la avino: Françoise
 (respondeculoj de la Maraude)
 la paŝtisto: Daniel
 la saĝulino: Anne-Marie
 la urso: Raphaël
 la adoptopatro: Christian Lavarenne

Eksteraj ligiloj 
Ĝi spekteblas  ĉe Farbskatol'.

Esperanto-filmoj
Festivalo de Maribor

Esperanto > Kulturo > Filmoj > Festivalo de Maribor

La 5an festivalon de video-filmoj en Esperanto organizis Maribora Esperanto-Societo la 9an de novembro 2002 . Sendis siajn filmojn aŭtoroj el Francio, Aŭstralio, Kroatio, Nederlando kaj Slovenio.
Oni prezentis filmojn en du kategorioj: artaj kaj dokumentaj filmoj. Internacia ĵurio atribuis la unuan premion en la arta branĉo al la filmo La Tukoj de franca aŭtoro Céline Bernard. En la dokumenta branĉo la ĵurio ne atribuis premion, sed nur per diplomo laŭdis la filmon Esperanto bunte vivas de UEA. La ĵurio opiniis ke la filmo La Tukoj en bela maniero pruvas ke Esperanto povas esti normala kulturlingvo kaj ke ĝi ankaŭ havas karakteron. 

La sesa festivalo okazos en oktobro 2003 en Mariboro. Vi povas jam nun sendi viajn filmojn en VHS formato al : Esperanto-societo Maribor, Maistrova 5, SI-2000 Maribor, Slovenio. 

(El La Ondo de Esperanto ).

Esperanto-filmoj
Cicerono

Marko Tulio Cicerono (; naskiĝis la 3-an de januaro -106 en Arpino, Italio, mortis la 7-an de decembro -43 en Formia) estis oratoro kaj ŝtatisto de Romio, ĝenerale konsiderata la plej granda latina proza stilisto.

Li estis gvidanto en la lasta duon-jarcento de la Romia Respubliko. Dum lia oratorado kaj prozo estis alte taksataj, lia poezio ne ĝuis similan pozitivan reputacion.

Cicerono estis konsulo en -63, la unua viro elektita konsulo kiu havis neniujn konsulajn prapatrojn de pli ol 30 jaroj (tion oni nomis: li estis "nova homo"). Li estas aparte fama pro siaj oratoraĵoj kontraŭ Katilino. Sume estis kvar: du al la senato, kaj du al la popolo. Oni poste ekzilis lin, kaj dum ĉi tiu tempo, li verkis siajn oratoraĵojn, antaŭ ol reveni al Romo. Finfine, oni ekzekutis lin, kaj liajn manojn kaj kapon oni pendigis en la rostroj en la roma forumo.

Precipaj verkoj

Oratoraĵoj 
 Pro Quinctio
 Pro Roscio Amerino
 Pro Roscio Comodeo
 de Lege Agraria Contra Rullum
 In Verrem
 de Imperio Cn. Pompei
 Pro Cæcina
 Pro Cluentio
 Pro Rabirio Perduellionis Reo
 In Catilinam I-IV
 Pro Murena
 Pro Sulla
 Pro Flacco
 Pro Archia
 Post Reditum in Senatu
 Post Reditum in Quirites
 de Domo Sua
 de Haruspicum Responsis
 Pro Cn. Plancio
 Pro Sestio
 In Vatinium
 Pro Cælio
 de Provinciis Consularibus
 Pro Balbo
 Pro Milone
 In Pisonem
 Pro Scauro
 Pro Fonteio
 Pro Rabirio Postumo
 Pro Marcello
 Pro Ligario
 Pro Deiotaro
 Philippicae orationes

Filozofiaj verkoj 
 de Inventione
 de Optimo Genere Oratorum
 Topica
 de Oratore
 de Fato
 Paradoxa Stoicorum
 De Partitione Oratoria
 Brutus
 Orator
 De re publica
 de Consulatu Suo
 de Legibus
 de Finibus
 Tusculanæ Disputationes
 de Natura Deorum
 Academica
 Cato Maior de Senectute
 Laelius de Amicitia
 De divinatione
 De officiis
 Commentariolum Petitionis

Leteroj 
 ad Atticum
 ad Familiares
 ad Quintum
 ad Brutum

oratoraĵoj - 58 ankoraŭ ekzistas, 88 estas registritaj
retoriko - teoriaj kaj historiaj verkoj ankoraŭ ekzistas
leteroj - centoj da ekzistantaj leteroj publikiĝis post lia morto
filozofio - politika filozofio, etiko, kaj teologio

Vidu ankaŭ: Katilinaj Oratoraĵoj

En Esperanto 
 Sonĝo de Skipiono en traduko de Hjalmar Johannes Runeberg & de Gerrit Berveling eld. VoKo 1994.
 Iom larĝa elekto de liaj verkoj (el ĉiuj ĝenroj krom poezio) en Antologio Latina volumo 1, paĝ. 82-152 de Gerrit Berveling eld. Fonto 1998.

Eksteraj ligiloj 

 Verkoj de Cicerono ĉe the Latin Library: http://www.thelatinlibrary.com/cic.html
 Verkoj de Cicerono ĉe IntraText Digital Library: http://www.intratext.com/Catalogo/Autori/AUT76.HTM
 Mallonga rakonto tradukita al Esperanto.

 
Naskiĝintoj en la 2-a jarcento a.K.
Mortintoj en la 1-a jarcento a.K.
Romia literaturo
Romiaj verkistoj
Historio de juro
Antikvaj juristoj
Retorikistoj
Personoj cititaj en La Dia Komedio (Infero)
David Friedman

David D. FRIEDMAN, (nask. 12-an de februaro 1945) estas usona libertarianisma verkisto, ekonomikisto kaj profesoro pri juro. Li fariĝis gravulo de Anarki-kapitalismo, kiam lia libro La Maŝinaro de Libereco (angla titolo The Machinery of Freedom) estis eldonita.

David Friedman estas la filo de Milton Friedman, kiu gajnis la
Premion Nobel de Ekonomiko en 1976.

Li ankaŭ longatempe estas membro de la Socio por Kreema Anakronismo, kie li estas konata kiel Cariadoc of the Bow (Kariadok de la Bow).

Eksteraj ligiloj 

 La persona TTT-ejo de David Friedman (angla)

Usonaj ekonomikistoj
Anarki-kapitalismo
La Maŝinaro de Libereco

ISBN 0-8126-9069-9 (angla)Interesega kolekto de eseoj de David Friedman pri la
privatigado de preskaŭ ĉio. Ĝi esploras la sekvojn de
libertarianisma penso, kaj proponas lian personan
deklaron pri la kialo de sia elektado por esti libertarianisto.

Friedman estas profesoro de juro ĉe la Universitato de
San-Klaro. Pli frue en lia kariero li estis profesoro de
ekonomiko, kaj multe de liaj argumentoj favore al libertarianismaj
aliroj restas sur iliaj ekonomikaj sekvoj. Friedman estas majstro pri
ekonomika rezonado kaj iliaj argumentoj estas tre konvinkaj.

Iom de la pli interesaj temoj en la libro inkluzivas la privatigadon
de juro (kaj leĝdonado kaj efektivigo de leĝoj) kaj la komplikan problemon de
provizado de publikaj komercaĵoj (ekzemple, nacia defendado) en pure
libertarianisma socio.

Vidu ankaŭ: private produktata leĝo

Eksteraj ligiloj 
 http://www.daviddfriedman.com/Libertarian/Machinery_of_Freedom/MofF_Contents.html 
Ekonomio
Anarkiismaj libroj
Anarki-kapitalismo
Ludwig von Mises

Ludwig von MISES (29-a de septembro, 1881 - 10-a de oktobro, 1973) estis ekonomikisto. Li naskiĝis en Aŭstrio-Hungario kaj instruis ĉe la Universitato de Vieno ekde 1913 ĝis 1934, dum li ankaŭ servis kiel ĉefa ekonomika konsilanto al la aŭstra registaro.

Von Mises foriris de Aŭstrio je 1934 pro la tumulto incitita de la Nazioj kiam ili prenis potencon; li unue iris al Ĝenevo, kaj je 1940 al Usono, kie li instruis ĉe Nov-Jorkia Universitato ekde 1945 ĝis 1969. Li estas unu el la estroj de la Aŭstria skolo de ekonomiko - li
verkis kaj prelegis amplekse por klasika liberalismo.

Vidu ankaŭ Ekonomiko

Verkoj 
 Die Entwicklung des gutsherrlich-bäuerlichen Verhältnisses in Galizien: 1772–1848;

Referencoj

Vidu ankaŭ 

 Libertarianismo
 Murray Rothbard

Eksteraj ligiloj 
 http://www.mises.org/epofe.asp 
 http://www.mises.org/humanaction.asp 
 Mises Instituto (en)
 Biografio de Ludwig von Mises (en)

Aŭstraj ekonomikistoj
Astura lingvo

La astura lingvo ( [asturjanu]), ankaŭ konata kiel bable estas latinida lingvo, parolata en la nordhispania regiono Asturio (, ). Multaj asturianoj glitas kontinue inter la norma hispana kaj la astura laŭ la medio. En la okcidenta parto de Asturio oni parolas la galegan lingvon.

Ekzistas tri grupoj de dialektoj: okcidenta, centra kaj orienta astura lingvo.

La astura lingvo havas gramatikon, ortografiajn regulojn, asturlingvan vortaron nome Diccionariu de la Llingua Asturiana. Ĝi estas zorgata de la Akademio de la Astura Lingvo, kiu laboras pri komuna lingvo. kaj eĉ se ĝi ne havas oficialan karakteron en la Aŭtonoma Statuto (la lingvo nur estas konsiderata protektinda kaj ne ekzistas televidkanalo tute en la astura lingvo, malkiel okazas en Galegio, Eŭskio aŭ Katalunio), unu aparta leĝo regulas la uzon de la lingvo en Asturio.

Tamen, nuntempe la lingvo suferas multe pro malprestiĝo kaj politika depremo. Kvankam ĝin parolas entute proksimume 450 000 homoj, laŭ nombrado de 1991 fare de la hispana registaro (400 000 ĝis 600 000 laŭ 2017-aj informoj), nur en Miranda de Douro ĝi estas nun oficiale agnoskata lingvo. Aliloke oni eĉ ne agnoskas ke ĝi estas vera lingvo, sed insistas, ke ĝi estas nur dialekto de la hispana lingvo.

Alia nomo por la lingvo estas bable, kiun memkonsciaj parolantoj de la astura malŝategas. Ĝi estas parenca al "babili". La uzo de tiu termino montras, ke eĉ la kritikuloj sentas la fortan malsamecon inter la astura kaj la hispana, kaj tiel montras falsa ilian pretendon ke ĝi estas nura dialekto de la hispana.

Ekzempla frazo:  = Koran dankon;  = Hodiaŭ mi iros al la monto

La unua fikcia filmo realigita en la lingvo estis A fiya del xastre en 2011. La unua animacia filmo dublita en la asturan lingvon aperis en 2010, t.e. Los viaxes de Gulliver (Gulliver's Travels, de 1939).

Eksteraj ligiloj 

 Asturia–angla vortaro
 Spaco kaj tempo de la asturia lingvo
 Academia de la Llingua Asturiana „Akademio de la Astura Lingvo“, asture.
 Asturlingva fako de DMoz

Vidu ankaŭ 
 Akademio de la Astura Lingvo
 Lingvistiko
 Listo de lingvoj

 
Lingvoj laŭ alfabeto
La riĉo de nacioj

La Riĉo de Nacioj (Enketo pri la Naturo kaj la Kaŭzoj de la Riĉo de Nacioj publikigita en 1776) de Adam Smith estis kritiko de merkantilismo kaj sintezo de la eliĝinta ekonomika pensado de lia tempo.

Lia libro estas kutime konsiderata esti la komenco de moderna ekonomiko.

Iuj argumentas ke la verko aldonis malmulte al la jam establitaj ideoj de pensuloj kiel David Hume kaj Montesquieu. Malgraŭ tio, ĝi restas kiel unu el la plej influaj kaj gravaj libroj en la fako ĝis hodiaŭ.

Vidu ankaŭ 
 Klasika ekonomika skolo
 Neoklasika ekonomika skolo
 Aŭstria skolo de ekonomiko
 Socialismo
 Fiziokratio
 Kompara avantaĝo
 Nevidebla mano

Eksteraj ligiloj 

 An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations  at MetaLibri (PDF)
 The Wealth of Nations online (angla)
 http://www.iwep.org.cn/chinese/mingzhu/gmch/gmch.html  
 http://www.iwep.org.cn/index.htm  
 http://www.cnread.net/cnread1/jjzp/s/simi/gmcf  
 http://www.cnread.net  
 http://www.mondopolitico.com/library/wealthofnations/toc.htm 
 http://www.mondopolitico.com/library 
 
 
 http://www.econlib.org/library/YPDBooks/Rae/raeLS.html 
 http://www.uqac.uquebec.ca/zone30/Classiques_des_sciences_sociales/classiques/Smith_adam/smith_adam.html  
 
 http://socserv2.socsci.mcmaster.ca/~econ/ugcm/3ll3/smith/wealth/index.html  

Riĉo de Nacioj
Friedrich August von Hayek

Friedrich August VON HAYEK (8-a de majo, 1899 - 23-a de marto, 1992 en Frajburgo) estis ekonomikisto de la Aŭstria skolo de ekonomiko, nobel-premiito en 1974, konata por lia defendo de libermerkata kapitalismo kontraŭ leviĝinta tajdo de socialisma pensado en la meza 20-a jarcento. En La Vojo al Servuto (1944) kaj sekvantaj verkoj, Hayek skribis ke socialismo necese kondukis al faŝismo kiam centra planado superregis individuajn preferojn en ekonomika kaj socia vivo. Hayek argumentis ke en centraj planitaj ekonomioj, unu individuo aŭ grupo de individuoj decidis la distribuadon de rimedoj por la tuta lando. Ĉi tiu amasado de povo kondukis al misuzado kaj la kreskado de faŝismo. Kvankam li estis akademia elpelito por multe da lia kariero, la verkaro de Hayek altiris novan atenton je la 1980-a kaj 1990-a jardekoj kun la sukceso de dekstranaj registaroj en Usono kaj Britio (Margaret Thatcher, brita ĉefministro de 1979 al 1990, estis malkaŝema fervorulo de la verkoj de Hayek) kaj la falo de komunismo.
Hayek kunhavis la Premio Nobel de Ekonomiko je 1974.Hayek estas ofte nomata kiel F. A. Hayek, ĉar lia tuta nomo estas Friedrich Augustus von Hayek.

Referencoj

Eksteraj ligiloj 

 http://www.freescholars.org/default_zone/fr/html/page1043.html  
 http://www.freescholars.org 
 http://www.hayekcenter.org  
 http://www.mises.org/hayekbio.asp 

Aŭstraj ekonomikistoj
Nobel-premiitoj pri ekonomiko
Konstantino

Konstantino aŭ Konstanteno havas plurajn signifojn.

Persona nomo 
Konstantino aŭ Konstanteno estas vira persona nomo,
interalie de pluraj romiaj imperiestroj:

Romiaj kaj Bizanciaj imperiestroj
 Konstanteno la 1-a de la Romia Imperio
 Konstanteno la 2-a de la Romia Imperio
 Konstantino la 7-a (Bizancio)
 Konstanteno la 9-a
 Konstanteno la 11-a
Papoj, kontraŭpapoj, kaj religiuloj
 Konstanteno (papo)
 Konstanteno la 2-a (kontraŭpapo)
 Sanktaj Konstantino kaj Heleno
Skotaj reĝoj
 Konstantino la 1-a (Skotlando)
 Konstantino la 3-a (Skotlando)
Armenaj nobeloj kaj reĝoj
 Konstantino de Baberon
 Konstantino la 1-a de Armenio
 Konstantino la 3-a (Armenio)

Lokoj 
 Konstantino (Alĝerio), urbo en Alĝerio
 Provinco Konstantina
 Konstantinopolo
 Konstanco, Germanio
 Constanţa, Rumanio

Vidu ankaŭ 
Kelkaj parencaj vortoj:
 Konstanto
 Konstantano
 Konstanco
 Konstancio

Viraj personaj nomoj
Esperanto-Klubo de Roĉestero

La Esperanto-Klubo de Roĉestero (EKdR) en ĝia nuna formo estis fondata de paro de novaj Esperantistoj je 1997 en Roĉestro, Novjorkio, Usono.  La nomo de la klubo havas historian signifon ĉar ĝi estis la nomo de malnova klubo.  Du el la membroj de tiu klubo aliĝis al la nova.  Ĝi enhavas anojn de Roĉestro kaj ankaŭ de Buffalo.

Vikipediistoj kiuj estas anoj de EKdR 
 Dale GULLEDGE - Penfield, Novjorkio
 Werner Moeller - Tonawanda, Novjorkio

Eksteraj ligiloj 
 

Usonaj Esperanto-asocioj
Nov-Jorkio
Fonto (gazeto)

Por aliaj uzoj de "Fonto", bonvolu vidi Fonto.

Fonto estas titolo de sendependa, beletra monata gazeto (ekde 1980 ĝis 2006) eldonita en Ŝapekoo (Brazilo) de Gersi Alfredo Bays.

En oktobro 1980 aperis la unua numero; pro la klimata malsameco inter la norda kaj suda hemisferoj, Gersi Alfredo Bays supozis, ke eblos eluzi tion: se la homoj ne devos pagi la abonon ekde la komenco de januaro, same kiel multaj jam faras pri pluraj aliaj revuoj kaj gazetoj, eble oni pli facile iros al la nova revuo. Ekde la sesa jarkolekto, tamen, ankaŭ Fonto sekvis la kutimajn indikojn: de januaro ĝis decembro.

Iamaniere la revuo estis lanĉita kun la intenco diskonigi la librojn eldonatajn de la samnoma eldonejo. En 1980, por festi la 400-jaran datrevenon de la morto de l' fama Portugala poeto Luís de Camões, Fonto aperigis lian epopeon "La Luzidoj" en la bela traduko de Leopoldo H. Knoedt. Depost tiam aperis pli ol 120 (ĉefe beletraj) verkoj ĉe la eldonejo, kaj originalaj kaj tradukaj. El la ne-beletraj verkoj tie aperintaj eble la plej fama estas "Gerda Malaperis!" de Claude Piron.

La revuo komence estis redaktata de William Auld, kiu samtempe grave konsilis la eldoniston pri aperigado de novaj beletre valoraj libroj. Kiam William Auld subite ĉesigis sian kunlaboron, ekde julio 1987 Gersi Alfredo Bays iom da tempo redaktis la revuon, sed jam ekde la nova jaro ekredaktis la revuon Daniel Luez en Francio (1988-1992); depost 1993 ĝis la ĉeso la revuon redaktis Gerrit Berveling en Nederlando.

Laŭ amplekso Fonto estis rekorda en Esperantujo: sur ĝiaj miloj da paĝoj en 312 numeroj tra 26 jaroj aperis miloj da originalaj kaj tradukitaj literaturaĵoj: poezio, prozo, teatro, eseo... Multaj aŭtoroj siatempe debutis sur ĝiaj paĝoj.

La eldonisto kaj redaktoro de Fonto sin vidis devigitaj interrompi la aperadon de la revuo por 2007. Por la Esperantlingva kulturo tio certe estis grava perdo. Aliaj revuoj ankaŭ aperigas literaturon, sed - male al Fonto - tio kutime ne estas ilia ĉefa enhavo. Krom tio Fonto celis esti sendependa periodaĵo pure literatura en Esperanto. Tio klare videblis jam nur el kelkaj nomoj: aperis sur ĝiaj paĝoj kontribuaĵoj de sendiskriminacie kiu ajn literatura skolo (ni diru: de Rikardo Ŝulco ĝis Reinhard Haupenthal, de Jorge Camacho ĝis Vinko Oŝlak, k.m.a.). Dum la lastaj jaroj la revuo pli emfaze enfokusigis ankaŭ verkaĵojn de ekstereŭropaj talentuloj, kiujn en Eŭropo tro facile oni emas pretervidi: Probal Dasgupta, Shi Chengtai, Mao Zifu,
Yamasaki Seikô, Dao Anh Kha, Guozhu k.s.

Ekde 1986 multaj verkoj premiitaj en la Belartaj Konkursoj de UEA aperadis en Fonto, kaj en 1990 UEA kaj Fonto interkonsentis, ke se eble ĉiuj premiitaj verkoj aperos en Fonto. Foje iuj tro ampleksaj teatraĵoj kaj eseoj ne povis trovi lokon en la revuo, sed kutime ĉio aperis. La premiitaj verkoj kutime plenigis du ĝis kvar tutajn numerojn jare.

De tempo al tempo, depost multaj jaroj, foje informoj de EVA (Esperantlingva Verkisto Asocio) aperis en la revuo.

Tabelo de numeroj kaj monatoj:

Samtempe ĝi estas eldonejo (vidu Fonto (eldonejo)), kiu eldonis jam serion da tre gravaj verkoj.

Esperanto-gazetoj
Literaturaj gazetoj
Fonto

La gloso Fonto povas signifi la jenajn:

Akvofonto, loko kie akvo nature eliras el la grundo.
 Loko el kie eliras alia likva substanco (ekz. petrolo). Metafore ĝi estas ankaŭ informloko, persono, publikaĵo, eldona instituto aŭ dokumento, el kiu aŭtoro ĉerpis siajn informojn (se la informfonto estas eksplicie citita, ĝi nomiĝas referenco).
 Fontano
 En historioscienco, fonto (historio) estas io, de kiu oni havas rektajn sciojn pri pasinteco, ekzemple malnova letero aŭ enskribo.
 En fiziko, fonto estas origino de materis forto, kiel energifonto, fonto de kurento, fonto de lumo, fonto de varmo ktp.
 Fonto (gazeto) estis ankaŭ grava esperantlingva monata revuo pri literaturo, eldonita en Brazilo.
 Fonto (eldonejo) estas eldonejo de beletraĵoj.
 Fonto-aro sinonimo de argumentaro en matematiko.
 Krome, Projekto Fonto estas internacia projekto pri historio de la Internacia Movado de la Kvara Mondo fondita de Joseph Wresinski, kiu prenis sian nomon el Esperanto. Detalojn legu france ĉe: atd-quartmonde.org/europe/Fonto.htm (arkivigite laŭ stato de februaro 2005) kaj nederlande jen.
Joseph Wresinski

Patro Joseph WRESINSKI [ pl. Józef Wrzesiński](1917 - 1988) estis franca pastro kaj fondinto de la Internacia Movado ATD Kvara Mondo (Mouvement international ATD Quart Monde), kiu volas helpi al familioj kaj personoj, kiuj troviĝis en ekstrema mizero.  ATD Kvara Mondo havas sekciojn en 28 landoj en Afriko, Ameriko, Azio kaj Eŭropo. 

Wresinski naskiĝis en malriĉa kvartalo de Angers, Francio. Li havis poldevenan patron kaj eŭskan (hispanan) patrinon. Dum sia tuta vivo li luktis kontraŭ la meksanismoj de malriĉeco kaj ekskludo en la servo de la plej malriĉaj. En 1957 li fondis la Movadon ATD Kvara Mondo en restadejo por senhejmuloj kun kiuj li kreis bibliotekon kaj infangvatejon. Li estis la aŭtoro de la raporto pri ekstrema malriĉeco kaj ekonomia kaj socia malfirmeco (Grande pauvreté et précarité économique et sociale). Tiu ĉi raporto preparis la vojon al ampleksa laboro de homrajtaj komisionoj ĉe la UN, la Eŭropan Union kaj la Konsilion de Eŭropo. 

Wresinski lanĉis la internacian tagon por la abolicio de malriĉeco kiu okazas ĉiujare la 17-an de oktobro. Poste tiu cĉ tago estis rekonita fare de la Ĝenerala Asembleo de la Unuiĝintaj Nacioj.

Esperanto 
Projekto FONTO kiu dokumentas kaj esploras la historion de la plej malriĉuloj en Eŭropo, alprenis nomon en Esperanto (Projekto Fonto)

Internacia tago por elradiki malriĉecon 

La 17-an de oktobro 1987, [5] en ĉeesto de centmilo da personoj, Joseph Wresinski rivelis marmoran memorŝtonon ĉe la Homrajta Placo Trocadero en Parizo.  En 1922 la Unuiĝintaj Nacioj deklaris la 17-a de oktobro kiel "Internacia Tago por la Elradiko de Malriĉeco". [6] De tiam, pli ol tridek similaj memorŝtonoj ekestis tra la mondo : de Manega, Burkina Faso, al la Eŭropa Parlamento en Bruselo kaj de Rizal Parko en Filipinoj ĝis la ĝardenoj de Unuiĝintaj Nacioj en Novjorko. Ĉiu portas la saman tekston. Memorŝtono en kvar lingvoj por la Viktimoj de Malriĉeco en la Eŭropa Parlamento tekstas i.a. jene :"Kie homoj estas kondamnataj por vivi en malriĉeco, tie la homaj rajtoj estas malobservataj. Unuiĝi por respektigi tiujn rajtojn estas sankta devo." 

En multaj landoj, ĉiu 17an de oktobro, homoj kunvenas por memorfestado en honoro al ĉiuj tiuj, kiuj suferas de ekstrema malriĉeco, kaj renovigas sian devontigon kontraŭbatali malriĉecon.

Eksteraj ligiloj 
(angla) ATD kvara mondo

Referenco 

Romkatolikaj pastroj en Francio
Membroj de la Ekonomia, Sociala kaj Media Konsilio de Francio
Belga Ligo Esperantista

La Belga Ligo Esperantista (BLE) estis belga Esperanto-asocio fondita la 30-an de julio 1905 inter aliaj de Maurice Seynaeve. Inter la unuaj estraranoj estis Amatus van der Biest-Andelhof, prezidanto, Léon Champy, sekretario, Antoon Jozef Witteryck, vic-prezidanto, pastro Austin Richardson, vic-prezidanto kaj Oscar van Schoor, kasisto.
En 1914 la ligo havis 1500 membrojn. 
Per Reĝa Decido de la 7-a de junio 1935 ĝi ricevis la rajton porti la titolon 'Reĝa'. La ligo iĝis asocio sen profita celo en 1936 (Belga Ŝtatgazeto de la 27-a de junio 1936).
En 1962 la ligo silente mortis kaj donis vivon al la nove fondita Belga Esperanto-Federacio.

Bildaro

Referencoj

Bibliografio
 Anonimulo 1926 : La Panne. Coxyde - Oostduinkerke : la ĉarmonplenaj marbanlokoj de la sudbelga marbordo: gvidlibreto eldonita okaze de la XVe kongreso de Belga Ligo Esperantista, La Panne 23, 24 de majo 1926, Imprimerie R. De Cuman, 8 p. 
 Anonimulo 1964 : 46-a Belga Esperanto-kongreso : 16an-17an-18an de majo Pentekosto 1964, Lieĝo
 
Belgaj Esperanto-asocioj
Iamaj Esperanto-asocioj
Raidió Teilifís Éireann

Raidió Teilifís Éireann (['RA-di-o TE-le-fiŝ EJ-ran], "Radio kaj Televido de Irlando") estas la nacia ŝtata dissendservo de Irlando.

Ĝiaj stacioj

Televido 
 RTÉ One (lanĉita en 1961 kiel Telifís Éireann, aŭ simple RTÉ, dum estis nur unu televidstacio)
 RTÉ Two (oriĝinale nomataj RTÉ2, Network 2 kaj N2)
 TG4 (oriĝinale nomata Telifís na Gaeilge, "Irlandlingva Televido")

Radio 
 Radio 1
 RTÉ 2fm (la RTÉ rok- kaj pop-muzikstacio, oriĝinale nomata Radio 2)
 RTÉ lyric fm (stacio por klasika muziko)
 RTÉ Raidió na Gaeltachta (la irlandlingva stacio, unuavice por la irlandlingvejoj de Irlando)

La plej longtempe spektata programo de RTÉ estas The Late Late Show (La Malfruegnokta Programo), kiu estis la unua babilprogramo en la mondo, komencante en 1962. Daŭre nun, ĝi estas la plej spektata programo.

Vidu ankaŭ 
 Cabin Fever
 You're A Star

Eksteraj ligiloj 

 Oficiala retejo (angle kaj irlande)

Irlando
Wilhelm Heinrich Wackenroder

Wilhelm Heinrich WACKENRODER [vilhelm hajnriĥ vakenrode] (naskiĝis la 13-an de julio, 1773, mortis la 13-an de februaro 1798) estis germana verkisto.

Naskiĝinte en Berlino, li kiel lernanto amikiĝis kun Ludwig Tieck. La amikoj studis kune kaj migradis tra Suda Germanio. La naturo de la regiono, la arkitekturo kaj la pentraĵoj (ekz. de Durero) forte impresis la junan W. H. Wackenroder kaj influis lian verkaron.

Mortinte tre june (1798 en Berlino), Wackenroder ne postlasis tre ampleksan verkaron. Tamen li nuntempe estas rigardata unu el la fondintoj de la romantismo.

Vivo
Wackenroder estis staĝanto ĉe la Ĉambra tribunalo kaj devis studi - ne laŭ lia sed laŭ la volego de la patro - jursciencon. Jam dum gimnaziaj tempoj li estis estinta amiko de Ludwig Tieck kaj vivis nur por la artoj. Konfrontite fare de Fasch kaj Reichardt al muziko, fare de K. Ph. Moritz al la plastikaj artoj, fare de E. J. Koch al la literaturo malnovgermana Wackenroder ankaŭ dum la universitataj jaroj en Erlangen kaj Göttingen ĉefe okupiĝis pri artostudoj. Frekventoj de pinakotekoj en Kassel kaj Salzdahlum (proksime de Wolfenbüttel) kiel ankaŭ pluraj ekskursoj al Nürnberg (kie la germana pasitenco tre bone antaŭ la okuloj sin prezentis) nutrigis ankoraŭ la entuziasmon de karaktero sentema kaj infana kiu devis profesie perei inter juraĵoj.

Jam en 1797 eldonitis de li kolekto arthistoria sub la titolo  »Herzensergießungen eines kunstliebenden Klosterbruders« (kun antaŭparolo kaj kelkaj aldonitaĵoj de Dieck). Dieck eldonis el la postlasitaĵoj de Wackeroder »Phantasien über die Kunst« (1799). Ankaŭ ĉe la romano tieck-a »Franz Sternbalds Wanderungen« kunlaboris Wackeroder. Danke al sia sindediĉo fidela pri malnovgermana mondo kaj arto Wackeroder iĝis tre grava por la evoluo de germana poezio kaj eĉ pentrado.

Literaturo
Wölflin, »Studien zur Literaturgeschichte« , Hamburg kaj Leipzih 1893
Koldewey: Wackeroder und sein Einfluß auf Tieck, Leipzig 1904

Fonto
Meyers Großes Konversations-Lexikon, Band 20. Leipzig 1909, p. 288, kio legeblas tie ĉi interrete.

Listo de verkoj

Herzensergießungen eines kunstliebenden Klosterbruders (kolektaĵo, 1797)
Phantasien über die Kunst, für Freunde der Kunst (kolektaĵo, eld. 1799 de L. Tieck)
Phantasien über die Kunst, von einem kunstliebenden Klosterbruder (kolektaĵo, eld. 1814 de L. Tieck)

W
WACKENRODER, Wilhelm Heinrich
W
Hubert Selby

Hubert SELBY (naskiĝis la 23-an de julio, 1928, mortis la 26-an de aprilo, 2004) estis usona verkisto.

Li naskiĝis en Brooklyn (Novjorko) kaj pasigis tie sian junaĝon. Kiel 15-jarulo li forlasis la lernejon kaj fariĝis maristo, sed mallonge poste li malsaniĝis je tuberkulozo. Kuracistoj forigis grandan parton de lia pulmo kaj - sendis lin hejmen por morti.

Selby postvivis, elprovis sin en diversaj okupoj kaj fine komencis verki socikritikajn romanojn kaj rakontojn. Liaj plej famaj verkoj Last Exit to Brooklyn kaj Requiem for a Dream ankaŭ estas filmigitaj.

Hubert Selby mortis en Losanĝeleso

Listo de verkoj 
 Last Exit to Brooklyn (romano, 1964)
 The Room (romano, 1971)
 The Demon (romano, 1976)
 Requiem for a Dream (romano, 1978)
 Song of the Silent Snow (rakontoj, 1986)
 The Willow Tree (romano, 1998)
 Waiting Period (romano, 2002)

Eksteraj ligiloj 
 http://film.guardian.co.uk/features/featurepages/0,4120,421047,00.html 
 http://www.exitwounds.com 
 http://www.britannica.com 
 http://www.cinema.com 

Selby, Hubert
Nafto

vidu ankaŭ NAFTA, komerca akordo

Nafto estas miksaĵo de petrolaj likvaĵoj kaj gasoj (kune kun ties malpuraĵoj) elpumpita el la grundo per naftoputoj.

Oni nomas ĝin laŭ la devenloko (ekzemple, "okcidenta Teksaso" aŭ "Brent") kaj ofte priskribas ĝin per ĝia relativa pezo aŭ viskozo (malpeza, meza aŭ peza); oni ankaŭ povas nomi ĝin "dolĉa", kiu signifas, ke ĝi enhavas relative malmulte da sulfuro (en la formo de la gaso H2S) kaj bezonas malpli da rafinado, aŭ "maldolĉa", kiu signifas, ke ĝi enhavas multe da sulfuro kaj bezonas pli da rafinado. La ĉeesto de H2S ankaŭ konsiderinde plialtigas la kostojn, ĉar oni ne povas simple eligi tiun tre venenan gason en la atmosferon. Ĝenerale, aŭ oni amasigas ĝin kaj tiam forĵetas ĝin, aŭ oni repumpas ĝin en la supron de la naftotenejo, kie ĝi ekspansias kaj helpas "puŝi" la ceteran nafton al la produktantaj putoj (tion oni nomas gas-reinjekto).

La prezo de nafto tre varias, ĉar ĝi ege dependas de la niveloj de ofertado de Organizaĵo de Petrol-Eksportaj Landoj (OPEL). En 1999, komence de printempo la averaĝa prezo de proksimume 14 USD po barelo (malpli ol 0,15 USD po litro) signifis, ke nafto estis la dua plej malmultekosta likvaĵo en la mondo. Nuntempe (oktobro 2017), nafto de Brent kostas po 58 USD barele.

Nafton, kiel karbon kaj tergason, oni ĝenerale konsideras la produkto de kunpremo de antikvaj vegetaĵoj dum geologiaj periodoj. Kelkaj sciencistoj, notinde Thomas Gold, sugestas aliajn, abiogenezajn, teoriojn por la origino de nafto.

Specoj de nafto 
 Premnafto, aŭ iom neĝuste skistonafto aŭ ardeznafto, estas malpeza petrolo enhavata en petrol-havaj formacioj de malalta akvimuneco, ofte el materialo de premita sabloŝtono, foje neĝuste konsiderata el skisto aŭ ardezo.
 Nymex (Nov-Jorko)
 Brent (Londono de la Norda Maro)

Vidu ankaŭ 

 Fosilia brulaĵo
 OPEL
 Pinto de Hubbert
 Produktado de energio en estonteco
 Marbordfora konstruado
 Tergaso
 Naftorafinejo
 Renoviĝanta energio
 Energio
 Poluo
 Naftoverŝo
 Okcidentsiberia naftogasa komplekso

 
Substancoj
Geologio
Ekonomio