alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Юлай Азналин

Юлай Азналин, Юлай Азнал улы (1729 − 1730 еллар – як. 1797 ел, Рогервик) – 1750-еллардан башлап башкорт йөзбашы, 1766 елдан Уфа провинциясе Шайтан-Көдәй олысы старшинасы. Салават Юлаевның атасы. Үз кешеләре белән Ырынбур чик буйларын саклауда катнаша, ике тапкыр ерак походларга чыга. 1711 елның маенда Джунгариягә Идел буеннан качып киткән калмыкларны эзәрлекләүдә 300 башкорт атлы хәрбидән торган төркемне җитәкли. 1772 − 1773 елларда Польша конфедератларының баш күтәрүен бастыруда катнашкан 3000 башкорт атлы гаскәриеннән торган төркемдә хезмәт итә.

1773 елның декабрендә Пугачев баш күтәрүенә кушыла. 1774 елның көзендә җиңелүен танып 31 октябрьдә карательләргә бирелә. Эстляндиягә сөргенгә җибәрелә һәм гасырның азагында сөргенлектә үлә.

Шулай ук карагыз

Чыганаклар 

Башкорт шәхесләре
Башкортстан тарихы
Пугачевчылар
1773-1775 еллардагы крәстияннәр сугышы
Башкорт ихтилаллары җитәкчеләре
Зур Җидегән йолдызлыгы

Зур Җидегән йолдызлыгы (шулай ук тик Җидегән, Тустаган йолдыз, Чүмеч йолдыз; Зур Аю, ) — күк йөзенең төньяк ярымшардагы йолдызлык. Җидегән йолдызлыгының җиде йолдызы чүмечкә охшаган фигураны тәшкил итәләр. Ике иң якты йолдыз — Алиот һәм Дубхе — +1,8 күренмә йолдызча зурлыктагы. Ике читтәге (α һәм β) йолдыз буенча Тимерказыкны табарга мөмкин. Иң яхшы күренүчәнлек шартлары март–апрель айларында була. Россиянең бөтен территориясендә ел буе күренә.

Йолдызлар 
Җидегән йолдызлыгы мәйданы буенча өченче йолдызлык. Аның иң якты җиде йолдызы Зур Чүмечне тәшкил итәләр. Зур Чүмечнең бөтен йолдызларының үз гарәп исемнәре бар:
 
 α — Дубхе (бозылган дөбб — «аю»,  каһил әд-дөбб — «аюның аркасы»); 
 β — Мәрәк ( — «корсак»; ); 
 γ — Фекда («бот»,  — «аюның боты»); 
 δ — Мәгъриз ( — койрык «баш»ы; ); 
 ε — Әлҗун ( — «кара ат»; ); 
 ζ — Мизар ( — «алъяпкыч», монда койрык «урта»сы; );
 η — Бәнәтнаш яки Әлкаид ( ал-каид банат на'ш — «яслатучылар башлыгы»).

Тарих һәм исемнәр 

Татарларда бу йолдызлыкны Зур Җидегән дип атыйлар. Җидегән — ул җиде карак (бу риваять турында Кече Җидегән йолдызлыгы мәкаләдә укыгыз). Башка халыкларда бу йолдызлыкны Зур Аю (,  әд-дөбб әл-әкбәр, ) дип атыйлар. Йолдызлыкны Зур Аю (Зур Җидегән), якындагы Кече Аю (Кече Җидегән) аермалы буларак, атыйлар.

Борынгы греклар карашлары буенча Зур Җидегән йолдызлыгы — бу Зевсның сөяркәсе аю кыяфәтендә Каллистоның катастеризмы яки аның даясы нимфа Мелиссаның катастеризмы. Әл-Бируни үзенең 1030 елда тәмамланган «Мәсгуд канунында» птолемейныкы  исемене гарәп теленә «әд-дөбб әл-әкбәр» сүзләре белән тәрҗемә иткән. Татар халкы, бөтен гарәп-мөселман мәдәнияте бер өлеше буларак, әүвәл йолдызлыкның Дөббеләкбәр () гарәп исеме да кулланды, әмма хәзерге вакытта бу исем кулланмый.

Әйтем 
 Җидегән йолдыз җиде әйләнә, Тимерказык урынында.

Искәрмәләр 

Йолдызлыклар
Ак гвардия

Ак гвардия — Михаил Булгаковның романы. Бу әсәр автобиографик элементларга бай. Романдагы вакыйгалар 1918 елда башлана, һәм күбесенчә, гражданнар сугышы турында баралар. Әсәр Булгаков исән чакта, 1925 елда өлешчә «Россия» журналында басыла. 1929 елда исә, яңартылган тулы вариантта Парижда нәшер ителә.

Михаил Булгаковның романнары
Михаил Булгаков әсәрләре



Романнар
Ак гвардия
де Мольер әфәнденең тормышы
Мастер һәм Маргарита
Театраль роман

Повестьлар 
 Чичиковның баштан үткәннәре
 Дьяволиада]]
 Манжетларда язмалар
 Һәлакәтле йомыркалар
 Эт йөрәге

Пьесалар
Адәм белән Һәва
Александр Пушкин 
Батум 
Гадәттән тыш хәл, яки Ревизор 
Дон Кихот
Җете кызыл утрау
Зояның фатиры
Иван Васильевич 
Кабала святош 
 Хозурлык (инженер Рейнның йокысы) (1934)
 Соңгы көннәр (Пушкин) (дүрт пәрдәле пьеса) (1940)

Хикәяләр

«Язмалар һәм миниатюралар» җыентыгына керүче хикәяләр (1922) 
 3-санлыга каршы төн
 7 нче көн ноябре
 Арифметика 
 Докторның гадәттән тыш маҗаралары
 Зимин театрында
 Каэнпе һәм капе
 Кызыл таҗ
 Кунык. Тылсымлы фонарьда.
 Совет инквизициясе
 Ул ничек акылдан язды
 Эшче шәһәр-бакчасы
 Ялган эшләнмәләрдән сакланыгыз!

«Яшь табиб язмалары» хикәяләр циклына керүче хикәяләр (1925) 
 Әтәчле сөлге
 Борылган чукыну
 Буран
 Йолдызлы сибелеш
 Мисыр караңгылыгы 
 Тимер тамак
 Югалган күз

«Торак турында трактат» җыентыгына керүче хикәяләр (1926)
 Торак турында трактат
 Псалом
 Дүрт портрет
 Самогон күле

Калган хикәяләр 
 №13 — Эльпит-Рабкоммун йорты 
 Кытай тарихы. Хикәя урынында 6 кәртин.
 Истәлек....
 Богема
 Сифилис белән бәйрәм
 Мин үтердем
 Морфий

Публицистика 

Михаил Булгаков әсәрләре
Тимерказык

Тимерказык (Кече Җидегән α, Кече Җидегән альфасы, α UMi) — Кече Җидегән йолдызлыгының +1,97 йолдызча зурлыктагы йолдыз. Җир шарыннан 433 яктылык елы ераклыкта урнашкан. Хәзерге дәверендә Тимерказык күк йөзенең төньяк котыбыннан 1° азрак ераклыкта урнашкан һәм котып йолдызы сыйфатыны башкара.

Тимерказык өчле йолдыз системасы. Система үзәгендә F7Ib спектр сыйныфылы үтә зур йолдыз (Тимерказык A) урнашкан, аның яктылыгы Кояшның 2000 тапкыр артып киткән. Тимерказык B йолдызы Тимерказык A йолдызыннан ераклыкта урнашкан. Аны телескоп аша җир йөзеннән карау мөмкин. Әмма үзәк йолдызының кәрлә иптәше Тимерказык Ab үтә зур йолдызына бик якын урнашкан. Аның фотосурәте фәкать «Хаббл» телескоп аша алдылар. Аның әйләнү периоды якынча 30 ел.

Тимерказык Төньяк ярымшарда һаман офыкның төньяк ноктасы өстеннән була. Бу хәл аны үзеңнең торган урыныңны билгеләү өчен куллану мөмкин.

Тарих 
Клавдий Птолемей «Әлмагест» китабында аны «койрык очындагы йолдыз» дип атады. Әл-Бируни үзенең 1030 елда тәмамланган «Мәсгуд канунында» аны «койрыкның очы» һәм җәди әл-кыйбла — «кыйбланың кәҗә бәтие» дип атады. Хәзерге  нәҗм әш-шималь — Төньяк йолдыз.

Искәрмәләр 

Йолдызлар әлифба буенча
Кече Җидегән йолдызлыгы
Пуэрто-Рико

Пуэ́рто-Ри́ко (, тәрҗемәсе — «бай порт»), рәсми атамасы — Пуэрто-Рико ирекле ассоциацияле дәүләте (, ) — Кариб диңгезендә, Зур Антиль утрауларында һәм башка кече утрауларда урнашкан территория. Пуэрто-Рико АКШка буйсынган территория булып санала, «инкорпорилмәгән оешкан территория» (Unincorporated organized territory) статусында, ягъни әлеге җир АКШ идарәчелеге астында, ләкин аның киң үзидарә системасы бар.

Пуэрто-Риконың үз конституциясе бар. Территориянең статусы турында күп бәхәсләр бара. Якын арада аңа бәйсезлек бирелер, яки ул АКШка штат хокукында керәчәк дип фаразлана.

Диннәр 
Пуэрто-Рикода өстенлекле дин ― христианлык, христианнар ил халкының 97 % ын тәшкил итә (56 % католиклар, 33 % протестантлар, башка христианнар, 1 %  православие диндарлары), 8 % халык бер динне дә тотмый, 3 % ― башка диннәр (0, 13 % Ислам, 0,09 % Һинд дине, 0,07 % Яһүд дине, 0,03 % Буддачылык һ. б.) тарафдары .
 Пуэрто-Рикода ислам
 Пуэрто-Рикода Һинд дине

Сылтамалар 

 Пуэрто-Рико хөкүмәте 
 Пуэрто-Рико губернаторы

Искәрмәләр 

Пуэрто-Рико
Инглиз телле илләр һәм территорияләр
Кучкар йолдызлыгы

Хәмәл йолдызлыгы ( әл-хәмәл — «бәрән»; шулай ук Кучкар йолдызлыгы; ) — күп кешеләргә мәгълүм зодиак йолдызлыгы. Аның эченә 2 нче дәрәҗә зурлыктагыннан яктырак йолдызлар керми.

Гадәттә, Кояш 19 апрельдән 13 майга кадәр Хәмәл йолдызлыгында була. Иң яхшы күренүчәнлек шартлары көзен. Россиянең бөтен территориясендә күренә.

Йолдызлар 
Йолдызлыкның өч төп йолдызы — α, β һәм γ Өчпочмак йолдызлыгыннан төньякта урнашалар.

Хәмәл α — Хәмәл ( — «бәрәннең башы»), йолдызлыкның +2,0 йолдызча зурлыктагы иң якты йолдыз.

Хәмәл β — Шәрәтан ( — «ике ишарә» — элек Хәмәл γ йолдызы белән язгы көн белән төн тигезлеге билгеләде; кучкарның икенче (төньяк) мөгезе), +2,66 йолдызча зурлыктагы куш йолдыз, Җирдән 59,6 яктылык елы ераклыкта урнаша.

Хәмәл γ — Мезартим (элек язгы көн белән төн тигезлеге ноктасына иң якын булган йолдыз булуы сәбәпле «Хәмәлнең беренче йолдызы» дип атады), +4,7 йолдызча зурлыктагы өчле йолдыз, Җирдән 204 яктылык елы ераклыкта урнаша. Йолдыз системасы әгъзалары — Хәмәл γ² һәм Хәмәл γ¹ — +4,75 һәм +4,83 йолдызча зурлыктагы ак йолдызлар, аларның әйләнеп чыгу периоды 5000 елдан артык, бу ике йолдыз тирәсендә исә системаның өченче әгъзасы +9,6 йолдызча зурлыктагы Хәмәл γ C йолдызы әйләнә. Йолдызның икеле булуыны 1664 елда Роберт Гук телескоп аша күреп ачты.

Тарих һәм исемнәр 
Борынгы греклар карашлары буенча Хәмәл йолдызлыгы — алтын йонлы очучы кучкар Крий катастеризмы. Әл-Бируни үзенең 1030 елда тәмамланган «Мәсгуд канунында» птолемейныкы  сүзене гарәп теленә «хәмәл» сүзе белән тәрҗемә иткән. Татар халкы, бөтен гарәп-мөселман мәдәнияте бер өлеше буларак, йолдызлыкларның гарәп исемнәре кулланды. Советлар чорыннан башлап төрки-татар Кучкар йолдызлыгы исеме да куллана.

Искәрмәләр 

Йолдызлыклар
Үгезбозау йолдызлыгы

Сәвер йолдызлыгы ( әҫ-ҫәвр — «үгез»; шулай ук Үгезбозау йолдызлыгы; ) — Орионнан төньяк-көнбатышта, Җәүза һәм Хәмәл йолдызлыклары арасында урнашкан зодиак йолдызлыгы.

Өлкәр һәм Гиадалар 
Сәвердә ике йолдызлар сибелгән тупланышы — Өлкәр һәм Гиадалар урнашалар.

Өлкәр (M45) тупланышы 410 яктылык елы ераклыкта урнаша. Якынча 1000 хисапка алган йолдызны эченә ала (күпләр кабатлы йолдызлар булалар). Барысы тупланышка 3000 йолдыз чамасы керә. Тупланышта кайнар күк йолдызлар күпчелек тәшкил итәләр, аларның 6–7 (иң күбесе 14) гади күз белән күренергә була. Тупланыш йолдызларының гомуми массасы 800 Кояш массасына чамасы тиңдәш.

Гиадалар (C41) тупланышы 150 яктылык елы ераклыкта урнаша. Аның эченә 132 9 нче дәрәҗә зурлыктагы йолдыз һәм 259 моннан тоныграк йолдыз керә. Тупланышның иң якты йолдызлары Сәвернең иң якты йолдызы — Әлдәбәран белән «V» хәрефкә охшашлы фигураны тәшкил итәләр. Әлдабаран үзе тупланышка керми.

Йолдызлар 
Сәвер α — Әлдәбәран ( әд-дәбәран — «иярүче», «Гиадалар артыннан иярүче» күздә тотыла, шулай ук йолдызны Үгезнең Күзе () дип атаганнар; ), +0,87 йолдызча зурлыктагы кызгылт-сары йолдыз. Яктылык буенча күк йөзендә 14 нче урында тора. Үзенең иптәше — кызыл кәрлә йолдыз белән 68 яктылык елы ераклыкта урнаша.

Сәвер β — Әлнәтых ( ән-нәтх — «чик», «мөгезләрнең чиге» күздә тотыла), +1,65 йолдызча зурлыктагы йолдыз.

Сәвер η — Алкиона (), Гиадаларның +2,85 йолдызча зурлыктагы иң якты катлаулы йолдыз. Йолдыз системасына дүрт +2,87/+6,3/+8,3/+8,7 зурлыктагы әгъзасы керә. Аларны кечкенә генә телескоп аша күренеп була.

Сәвер ζ — «Көньяк мөгезнең очындагы йолдыз», +2,97 йолдызча зурлыктагы куш йолдыз. Җирдән 417 яктылык елы ераклыкта урнаша.

Тарих һәм исемнәр 

Борынгы греклар карашлары буенча Сәвер йолдызлыгы — бу Аурупаны урлап Крит утравына алып китү өчен ак үгезгә әверелгән Зевс. Әл-Бируни үзенең 1030 елда тәмамланган «Мәсгуд канунында» птолемейныкы  сүзене гарәп теленә «сәвер» сүзе белән тәрҗемә иткән. Татар халкы, бөтен гарәп-мөселман мәдәнияте бер өлеше буларак, йолдызлыкларның гарәп исемнәре кулланды. Советлар чорыннан башлап төрки-татар Үгезбозау йолдызлыгы исеме да куллана.

Искәрмәләр 

Йолдызлыклар
Сукояр йолдызлыгы

Дәлү йолдызлыгы ( әд-дәлү — «чиләк»; шулай ук Сукояр йолдызлыгы; ) — Җәди һәм Хут йолдызлыклары арасында урнашкан зур зодиак йолдызлыгы.

Гадәттә, Кояш 16 февральдән 11 мартка кадәр Дәлү йолдызлыгында була. Иң яхшы күренүчәнлек шартлары август–сентябрь айларында. Россиянең үзәк һәм көньяк өлкәләрендә күренә.

Йолдызлар 
Йолдызлыкта мәгълүм «Чүлмәк» астеризмы — кечкенә Y-сыман 5 йолдызлы төркем. Бу төркемнең үзәктәгесе, Дәлү ζ — икеле йолдыз.

Дәлү α — Сәгыделмәлик яки Сәгыделмөлек ( сә‘д әл-мәлик — «патшаның бәхетлелеге» яки сә‘д әл-мөлк — «илнең бәхетлелеге»; ), йолдызлыкның яктырыш буенча икенче йолдызы. Бу сирәк очра торган сары үтә зур йолдыз якынча 800 яктылык елы ераклыкта урнашкан һәм +2,95 йолдызча зурлык белән ялтырый. Аның өслегенең температурасы югары түгел һәм 5240 К тәшкил итә. Йолдызның яктыртучанлыгы Кояшныкыннан 3000 тапкыр артыграк, ә диаметры — 60 тапкыр диярлек зуррак. Аның күренмә «иптәше» бар — 112 почмакча секунд ераклыкта урнашкан +12,2 зурлыктагы йолдыз.

Дәлү β — Сәгыделсогуд ( сә‘д әл-со‘уд — «бәхетлелегенең бәхетлелеге»; ), йолдызлыкның яктырыш буенча беренче йолдызы. Бу сирәк очра торган сары үтә зур йолдыз якынча 600 яктылык елы ераклыкта урнашкан һәм +2,91 йолдызча зурлык белән ялтырый. Аның өслегенең температурасы югары түгел һәм 5460 К тәшкил итә. Йолдызның яктыртучанлыгы Кояшныкыннан 2200 тапкыр артыграк, ә диаметры — 50 тапкыр зуррак. Аның күренмә ике «иптәше» бар: Дәлү β B — 35,4 почмакча секунд ераклыкта урнашкан +11,0 зурлыктагы йолдыз; Дәлү β C — 57,2 почмакча секунд ераклыкта урнашкан +11,6 зурлыктагы йолдыз.

Өч якын урнашкан йолдыз: Әнеф (Пегас ε), Сәгыделмәлик һәм Сәгыделсогуд бик охшашлы. Алар бер йолдызлар берләшмәсендә (Орион Томанлыгы шикелле) барлыкка килгәннәр һәм аларны соңгы унларча миллион ел тора-бара бер берсеннән ераклаштырды. Бу өч йолдыз безнең Галактика яссылыгына караганда азмы-күпме турыпочмаклап хәрәкәт итәләр.

Дәлү δ — Сак ( әс-сак — «балтыр», әл-Бируни аны «уң балтырда икедән көньяктагы» дип атады; ), йолдызлыкның яктырыш буенча өченче йолдызы. Бу +3,25…+3,29 йолдызча зурлыктагы куш йолдыз якынча 160 яктылык елы ераклыкта урнашкан. Сакның иптәше аның тирәсендә якынча 483 көн эчендә әйләнеп чыга.

Тарих 

Татарлар бу йолдызлыкны гарәп теленнән алып Дәлү ( — «чиләк») дип атыйлар. Советлар чорыннан башлап төрки-татар Сукояр йолдызлыгы исеме да куллана. Башка халыкларда бу йолдызлык Сукояр (, ) дип атыйлар. Борынгы Шумерда Сукояр йолдызлыгы — аларның хәл кертә торган су биргән дип уйланма илаһ Ануның чагылышы. Борынгы греклар карашлары буенча Сукояр төрле мифлар каһарманнарыны сурәтләнә, мәсәлән, Ганимедны — Олимпта көрәгәче булып калган троялы егетне, Девкалионны — Туфан каһарманыны һәм Кекропны — Аттиканың борынгы патшасыны. Клавдий Птолемей бу йолдызлыкны үзенең «Әлмагест» китабына керткән.

Әл-Бируни үзенең 1030 елда тәмамланган «Мәсгуд канунында» птолемейныкы  исемене гарәп теленә «сакыйб әл-маэ» сүзләре белән тәрҗемә иткән һәм икенче исеме «дәлү» дә китерде.

Искәрмәләр 

Йолдызлыклар
Америка Самоасы

Америка Самоасы () — Тын океанның көньяк өлешендә урнашкан АКШның оешмаган территориясе. Төп утрау (бер үк вакытта мәйданы һәм халык саны буенча) — Тутуила, ул Самоа архипелагы эченә керә. 2000 ел мәгълүматларына караганда, Америка Самоасы халык саны — 57 291 кеше тәшкил итә. Мәйданы — 200,22 км².

Территориянең беренче конституциясе 1960 елда кабул ителә. 1977 елда беренче губернатор сайлаулары уза.

Диңгез аша көнбатышта ил Самоа дәүләте белән, көньяк-көнбатышта Тонга, төньякта Токелау, көнчыгышта Кук утраулары һәм көньякта Ниуэ белән чиктәш.

Диннәр 
Күпчелек халык ― христианнар. 2010 елда дин иреге турында халыкара хисап мәгълүматлары буенча, христианнар бөтен халыкның 98 % ын тәшкил итә. Шуларның 50 % тан артыгы — протестант-конгрегационалистлар, 30 % ы - башка протестантлар (методистлар, Аллаһ Ассамблеясеннән илленчеләр һ.б.), 20 % ― католиклар. Халыкның 2 % ын башка дин вәкилләре тәшкил итә (шул исәптән буддистлар, мөселманнар һәм бәһаилар) .
 Америка Самоасында ислам

Сылтамалар 

 Америка Самоасы турында мәгълүматлар

Искәрмәләр 

Инглиз телле илләр һәм территорияләр
Америка Виргин утраулары

Америка Виргин утраулары (АВУ) — Кариб диңгезендә утраулар төркеме, АКШ автоном территориясе.

Өч иң зур утраулары: Сент-Томас, Сент-Джон, Санта-Крус.

Мәйданы — 344 км², халык саны — якынча 100 мең кеше.

Географик яктан Виргин утрауларына керә.

Әлеге җирләр АКШ тарафыннан Даниядән 1917 елның 17 гыйнварында сатып алына. АКШ Эчке эшләр министрлыгы тарафыннан идарә ителә. Утрауларда яшәгәннәрнең Кушма Штатларның ватандашлары хокуклары бар.

Диннәр 
АКШ Үзәк разведка идарәсенең Бөтендөнья фактлар белешмәсе нигезендә, АКШ хөкүмәте тарафыннан идарә ителүче утрауларда (Кариб диңгезендәге тугыз утраудан торган төркем) яшәүчеләрнең (87 146 кеше, 2020 елга) 95 % тан артыгы үзләрен христианнар дип атый (шул исәптән, 65,5 % ы – протестантлар, 27,1  % ы –  католиклар һ. б.). 6 % ы ― азчылык диннәр (, Яһүд дине, Буддачылык, Һинд дине, Ислам) тарафдарлары. Алар бирегә Европа, Якын Көнчыгыш һәм Кариб диңгезе бассейны илләреннән XVIII гасырдан башлап күчеп килгән.
 Америка Виргин утрауларында ислам
 Америка Виргин утрауларында Һинд дине

Сылтамалар 

 Хөкүмәт сайты

Искәрмәләр 

Элекке Дания колонияләре
Инглиз телле илләр һәм территорияләр
Буйсынган территорияләр
Россия Дәүләт думасы

Россия Дәүләт думасы (, кыскача Госду́ма) — Россия Федерациясе Федераль мәҗлесенең ас палатасы. Аның хокукый статусы Россия Федерациясе Конституциясенең бишенче бүлегендә билгеләнә.

Дәүләт думасы 450 депутаттан тора. Депутат булып 21 яшькә җиткән, сайлауларда катнашу хокукы булган һәр Россия ватандашы була ала.

2007 елдан башлап, Дәүләт думасы депутатлары пропорциональ система, ягъни фиркаләр исемлеге буенча сайлана.

Дәүләт думасына сайлаулар 1993, 1995, 1999, 2003, 2007, 2011, 2016 һәм 2021 елларда үткәрелгән.

Әлеге состав

Шулай ук карагыз

Искәрмәләр

Сылтамалар 

 Рәсми сайт 

Илләр буенча парламентларның түбән палаталары
Игезәкләр йолдызлыгы

Җәүза йолдызлыгы ( — «бәйле»; шулай ук Игезәкләр йолдызлыгы; ) — күк йөзенең төньяк ярымшарындагы зодиак йолдызлыгы. Аның иң якты йолдызлары: Поллукс (β) һәм Кастор (α) +1,16 һәм +1,59 күренмә йолдызча зурлыктагы.

Гадәттә, Кояш 20 июньнән 20 июльгә кадәр Җәүзә йолдызлыгында була. Иң яхшы күренүчәнлек шартлары дᴎкәбеp–гыйнвар айларында. Россиянең бөтен территориясендә күренә.

Тарих һәм исемнәр 

Җәүза исеме белән Орион йолдызлыгыны да атадылар.

Искәрмәләр 

Йолдызлыклар
Фидаил Мәҗитов

Фидаил Васил улы Мәҗитов — татар шагыйре, язучы һәм журналист, Татарстан язучылар берлеге,  һәм  журналистлар берлекләре, Халыкара Журналистлар Ассоциациясе – IFJ әгъзасы.

Ул 1984 елның 24 маенда Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасының Актаныш районы Кыркаентүбә авылында туа. Туган авылында башлангыч, Иске Кормаш авылында урта мәктәпне тәмамлый. 2001 елда Яр Чаллы дәүләт педагогия институтының филология факультетына укырга керә. 2006 елның июль аенда кызыл дипломга тәмамлый.

Фидаил Мәҗитов Яр Чаллыда узган «Туган телем — Тукай теле», Муса Җәлилнең 100 еллыгына карата үткәрелгән «Татарстанның шигъри бәйләме», «Студентлар язы» конкурсларында, Әлмәт шәһәрендә узган С. Сөләйманова исемендәге «Тормыш, исәнме!» республикакүләм фестивальдә шигърият буенча беренче урыннарга лаек була. Әсәрләре һәм мәкаләләре «Шәһри Чаллы», «Ватаным Татарстан», «Мәдәни җомга», «Юлдаш», «Яңарыш» (Ижау) газеталарында һәм «Казан утлары», «Мәйдан», «Идел» журналларында басыла. «Сагышлар да алтын була икән...» (2006), «Йолдызлы чатыр» (2015) исемле шигырьләр һәм поэмалар җыентыклары авторы. ЧДПИ аспирантурасын тәмамлый. 2014-2018 елларда «Мәйдан» әдәби-нәфис, иҗтимагый журналының баш редакторы булып эшли.

Библиография

Чыганаклар 
 Фидаил. Сагышлар да алтын була икән... Яр Чаллы, 2006.
 Ватаным Татарстан. Фидаил. Шигырьләр. 2007 ел, 23 март. Б.6.
 Ләйсән — моңлы бишегебез. Әдәби җыентык. Яр Чаллы, 2009.
 Ф.Мәҗитов. Күңелемдә сагыну учагы. //Мәйдан.2007, №3.Б.82-83.

Искәрмәләр 

Татар шагыйрьләре
Татар язучылары
Яр Чаллы дәүләт педагогика университетын тәмамлаучылар
Мөхәррирләр
Debian

Debian ( кебек әйтелә) — ачык кодлы ирекле программа белән тәэмин ителештән һәм кайбер ябык кодлардан торучы операцион система. Бүгенгесе көндә Debian GNU/Linux — иң популяр һәм их кирәкле Linux дистрибутивлары рәтенә керә, бары аның ярдәмендә генә мондый төрдәге ОС үзенең үсү чорын кичерә. Шула ук башка төшләрдә ясалган дистрибутивлар: Debian GNU/Hurd, Debian GNU/kNetBSD һәм Debian GNU/kFreeBSD. Debian операцион система буларак серверлар өчен һәм эш станцияләре өчен дә кулланыла ала.

Debian башка дистрибутивларга караганда иң күп пакетлар саклагычына ия, аларның барсында да куллану өчен кирәкле программалар, хәтта аларның сан ягыннан түгел, ә тәэмин итүче архитектуралар ягыннан алар: ARM-нан башлап, популяр булган x86 һәм PowerPC, яңа 64-разрядлы AMD, һәм IBM S/390 белән тәмамлана.

Саклагычлар белән эш итү өчен бик күп программалар бар, аларның иң популяры — Advanced Packaging Tool (APT).

Debian бик күп дистрибутивлар өчен башлангыч булып тора (йөздән артык, тулырак Debian аша нигезләнгән дистрибутивлар). Иң танылганнары — Adamantix, Bioknoppix, Dreamlinux, Clusterix, Gnoppix, Knoppix, Ubuntu, Libranet, Linspire, MEPIS, Xandros Desktop OS һәм Maemo.

«Debian» сүзе проектка нигез салучы Ян Мёрдок (Ian Murdock) һәм аның якын дусты (соңрак хатыны, хәзер элеккеге хатыны) Дебра (Debra) баш иңекләреннән килеп чыккан.

Релизлары 
Debian релизлары өч тармакка бүленә:
 стабиль (stable), ул үз өченә рәсми дистрибутивка кергән барлык пакетларны ала;
 тест ясалучы (testing), бу юрамадан стабиль дистрибутив ясала;
 стабиль булмаган (unstable), бу пакеттан барысы да тест ясалучы релизга күчерелә.
Шула ук эксперименталь(experimental) релиз да була, моңа бик күп үзгәрешләр кичергән пакетлар гына урнаштырыла.

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Рәсми халыкара сәхифәсе
 Debian GNU/Linux урнаштыру буенча ярдәмче сайт
 Debian идарәчеләренә һәм кулланучыларына ярдәм 
 Debian консультантлары
 Debian Wiki
 unixforum.org сәхифәсендә Debian тармагы

Linux
Операцион система
Саратан йолдызлыгы

Саратан йолдызлыгы ( әс-сәрәтан — «кысла»; шулай ук Кысла йолдызлыгы; ) — аяз төндә Әсәт һәм Җәүза йолдызлыклары арасында күрергә мөмкин булган иң күренексез зодиак йолдызлыгы. Йолдызлыкның иң якты йолдызы +3,53 күренмә йолдызча зурлык белән ялтырый.

Йолдызлар 
Саратан α — Әлзобанә ( әз-зобанәһ — кыскыч; ), +4,3 күренмә йолдыз зурлык белән куш йолдыз.

Саратан ζ — кызыклы катлаулы йолдызлардан берсе, аның ике йолдызы 59,6 ел әйләнү периодлы куш системаны тәшкил итәләр, өченче әгъзасы исә бу куш йолдызлар тирәсендә 1150 ел эчендә әйләнеп чыга.

Искәрмәләр 

Йолдызлыклар
Арыслан йолдызлыгы

Әсәт йолдызлыгы ( әл-’әсәд — «арыслан»; шулай ук Арыслан йолдызлыгы; ) — күк йөзенең төньяк ярымшарындагы Саратан һәм Сөмбелә йолдызлыклары арасында урнашкан зодиак йолдызлыгы.

Йолдызлар 
Әсәт α — Регул ( — «кечкенә патша», «патша улы»), +1,36 күренмә йолдызча зурлык белән якты ак-зәңгәр йолдыз. Аның яктыртучанлыгы Кояшныкыннан 160 тапкыр зуррак һәм ул Җирдән 85 яктылык елы ераклыгында урнашкан.

Әсәт β — Денебола ( ҙәнәб әл-’әсәд — «арыслан койрыгы»), +2,14 күренмә йолдызча зурлык белән ялтырый һәм ул 43 яктылык елы ераклыгында урнашкан.

Әсәт γ — Әлҗәбһә ( әл-җәбһәһ,  җәбһәт әл-’әсәд — «арыслан маңгае», әмма чыннан «Арыслан ялы» булып тора; ), +1,98 күренмә йолдызча зурлыктагы куш йолдыз.

Әсәт δ — Зоһер ( зоһер әл-’әсәд — «арыслан биле», шулай ук Зосма — бор. грек. «билбау»; ), +2,56 йолдызча зурлыктагы ак йолдыз.

Әсәт ε — Әлҗәнүби ( рә’с әл-’әсәд әл-җәнүби — «арыслан башының көньяктагы»; ), +2,98 йолдызча зурлыктагы йолдыз.

Әсәт ζ — Әлзафирә ( әз-зәфирәһ; ), +3,44 йолдызча зурлыктагы зур йолдыз.

Әсәт η — Әл Җәбһә ( әл-җәбһәһ; ), +3,51 йолдызча зурлыктагы куш йолдыз.

Әсәт θ — ( әл-хорт; ), +3,32 йолдызча зурлыктагы йолдыз.

Әсәт ι — +4,00 йолдызча зурлыктагы куш йолдыз.

Әсәт κ — ( минхир әл-’әсәд — «арслан танавы»; ), +4,47 йолдызча зурлыктагы күренмә икеле йолдыз.

Әсәт λ — Әлтараф ( әт-тарф — «күренеш»; ), +4,32 йолдызча зурлыктагы йолдыз.

Әсәт μ — Рәэсәләс (яки Әлшимали,  рә’с әл-’әсәд әш-шимали — «арыслан башының төньяктагы»; , ), +4,1 йолдызча зурлыктагы йолдыз.

Әсәт ο — Субра (), +3,53 йолдызча зурлыктагы зур куш йолдыз.

«Урак» астеризмы 

Әсәт α (Регул), η, γ (Әлҗәбһә), ζ (Әлзәфирә), μ (Әлшимали) һәм ε (Әлҗәнүби) Урак астеризмыны тәшкил итәләр.

Искәрмәләр 

Йолдызлыклар
Тони Блэр

То́ни Блэр, тулы исеме Э́нтони Чарлз Ли́нтон Блэр () — Бөекбританиянең Лейбористлар фиркасе лидеры, шушы илнең 73 нче премьер-министры (1997 елдан 2007 елга кадәр) . Фирка башлыгы булу дәвамлыгы буенча рекордсмен.

Шотландиянең Эдинбург шәһәрендә хокукчы гаиләсендә туа. Эдинбургта һәм Оксфордта көллиятләрне тәмамлый. Уку вакытында Лейбористлар фиркасенә керә.

1983 елда дәүләтнең парламентына сайлана (Сиджфилд вилаяте вәкиле). Сәясәткә актив бирелеп, журналистика белән дә шөгыльләнә. 1994 елның 21 июлендә Лейбористлар фиркасе тарихында аның иң яшь башлыгы булып сайлана. Шушы вакытта аңа 41 нибары яшь булган.

1997 ел сайлауларында үз фиркасенә җиңү китерә һәм премьер-министр вазифасына керешә. 2001 һәм 2005 елларда тагын шушы вазифага сайлана.

2007 елның 10 маенда вазифасыннан китәчәк дип игълан итте. Шул ук елның 27 июнендә ул урынын Гордон Браунга бирде.

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Tony Blair's post-Downing Street official website  

Бөекбритания премьер-министрлары
Бөекбритания лейбористлары
Шәхесләр:Шотландия
XX гасыр сәясәтчеләре
XXI гасыр сәясәтчеләре
Гордон Браун

Гордон Браун () — британ (шотланд) сәясәтчесе, лейборист, Бөекбританиянең 74 нче премьер-министры (2007 елның 27 июненнән 2010 елның 11 маена кадәр).

16 яшендә Эдинбург университетының тарих бүлегенә укырга керә. Магистр (1972), тарих фәннәре докторы (1982) фәнни дәрәҗәләргә ия. Яшь чыгында Бөекбританиянең Лейбористлар фиркасенә кабул ителә. 1979 елда парламентка үз намзәтен тәкъдим итә, ләкин сайлауларда җиңелә. 1983 елга кадәр журналистика белән шөгыльләнә, ә 1983 елда Көнчыгыш Данфермлайннан парламентка уза.

1989—1992 елларда «шәүлә» хөкүмәтенең сәүдә һәм сәнәгать министры, 1992—1997 елларда «шәүлә» хөкүмәтенең финанслар министры. 1997—2007 елларда Тони Блэр җитәкчелегендә булган хөкүмәттә финанслар министры вазифасын үти. 2007 елның 24 июнендә Тони Блэр урынына Лейбористлар фиркасенең җитәкчелеге булып сайлана, шул ук елның 27 июнендә илнең премьер-министры буларак билгеләнә.

Гордон Браунның хөкүмәт җитәкчелеге дәвамында аның һәм Лейбористлар фиркасенең рейтингы тотрыклы булмаган. Аерым реформалар популярлыгын күтәрсә, гомумән алганда, лейбористлар өчен авыр чор булган. Лейбористлар өчен тавыш биргән хатын-кыз турында начар сүзләр әйтү премьер-министрның абруен төшергән.

2010 елның 6 маенда узган парламент сайлауларында бер фирка дә парламентта күпчелекне казана алмады. Бу вәзгыять «эленеп калган парламент» дип аталды. Башта урыннан китмәячәк дип белдергән Браун, 10 майда вазифасыннан китүен белдерде. Елизавета II тәкъдиме буенча, әлеге вазифа Дэвид Кэмеронга бирелде. TED конференциясендә чыгыш ясаганы бар.

Искәрмәләр

Сылтамалар 

 Gordon Brown  

Бөекбритания лейбористлары
Бөекбритания премьер-министрлары
Шәхесләр:Шотландия
XXI гасыр сәясәтчеләре
XX гасыр сәясәтчеләре
Бөекбританиянең Лейбористлар фиркасе

Бөекбританиянең Лейбористлар фиркасе () — Бөекбританиянең алдынгы фиркаләреннән берсе, хөкүмәт өчен озак еллар көрәшне Консерваторлар фиркасе белән алып бара. Фирка 1900 елда барлыкка килә, 1906 елдан хәзерге исемен йөртә. 1918 елда фирканең уставы кабул ителә.

Фирка социал-демократик юнәлештә эшли. Беренче тапкыр хакимияткә 1924 елда килә. Фирканең элекке башлыклары Тони Блэр һәм Гордон Браун җитәкче урыннарын зур тәнкыйть астында калдырганнар. Хәзерге җитәкче — Эд Милибэнд. Хәзерге вакытта фирка үзен «оппозицион» дип атый.

Парламент сайлауларында фирка нәтиҗәләре

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Рәсми сайт

Әлифба буенча сәяси фиркаләр
Бөекбритания сәяси фиркаләре
Социал-демократик фиркаләр
Лейбористик фиркаләр
Маргарет Тэтчер

Ма́ргарет Һи́льда Тэ́тчер () — Бөекбритания премьер-министры (1979—1990), Консерватив фиркасе әгъзасы, баронесса (1992). Бөекбританиянең премьер-министр вазифасында булган бердәнбер хатын-кыз. «Тимер леди» буларак танылган.

Тормыш юлы 
1950 елда Оксфорд университетын тәмамлый. 1959 елда парламентка сайлана. 1970—1974 елларда Эдвард Хит җитәкчелегендәге хөкүмәттә фән һәм мәгариф министры вазифаларын үти. 1975 елдан башлап — Консерватив фиркасе җитәкчесе. 1979 елның 3 маенда Парламент сайлауларында консерваторлар җиңү яулый, 4 майда Маргарет Тэтчер премьер-министр кәнәфиен ала.

Тэтчерның идарә итү вакыты ил өчен катлаулы булган. Шуңа карамастан, күп кенә икътисади, социаль-иҗтимагый реформалар үткәреп, Тэтчерның Консерватив фиркасе популяр була. Аның премьерлыгы XX гасырда иң озын була. 1990 елда вазифасыннан китә.

Хөкүмәт башлыгы буларак, Тэтчер илнең начар хәлдән коткару өчен күпсанлы сәяси һәм икътисади реформалар үткәрә. Аның фәлсәфи һәм икътисади сәясәте дерегуляциягә (аеруча, финанс системасында), хәрәкәтчән хезмәт базарын тәэмин итүдә, дәүләт ширкәтләрен хосусыйлаштыруга, профсоюзлар тәэсирен киметүгә юнәлгән булган. Беренче елларда аның югары рейтингы рецессия һәм эшсезлекнең югары дәрәҗәсе сәбәпле кими, ләкин 1982 елгы Фолкленд сугышыннан һәм илнең икътисади үсешеннән соң янә югары күтәрелә.

1992 елда аңа баронесса исеме һәм тугра бирелә.

2002 елда сәламәтлеге какшау сәбәпле, публик чараларда катнашмый башлады. Гомернең соңгы елларында деменциядән зарар күрә.

«Тимер леди» дип танылган Маргарет Тэтчер 2013 елның 8 апрелендә иртәсендә инсульттан вафат була. По словам её пресс-секретаря Лорда Белла, смерть наступила ранним утром 8 апреля. Моңа кадәр берничә ай дәвамында Тэтчер хәле начар булган иде.

Фотосурәтләр

Искәрмәләр

Моны да карагыз 
 Фолкленд сугышы

Сылтамалар 
 Британиянең элекке премьеры Маргарет Тэтчер вафат
 Margaret Thatcher Foundation 
 Маргарет Тэтчерның ССРБда биргән интервьюсы, 1987 ел 

Бөекбритания премьер-министрлары
Бөекбританиянең Консерватив фиркасе әгъзалары
XX гасыр сәясәтчеләре
Хатын-кызлар — дәүләт һәм хөкүмәт башлыклары
Казакъча Википедия

Казакъча Википедия () — нең казакъ телле бүлеге. 2002 елның 3 июнендә ачыла.

Казакъча Википедиядә мәкаләләр кирил, латин һәм гарәп графикаларында күрсәтелә. Бу махсус скрипт ярдәмендә эшләнә.

2011 елның язына кадәр Казакъча Википедия әкерен үсештә барган. Казакъстан хөкүмәте ярдәме белән исә шул ук елның апрелендә күпләп мәкалә өстәлә башлый. 2011 елның 16 июнендә Алма-Атада «Викимедия Казакъстан» фондын оештыруга багышланган конференция уза. Анда Казакъстанның 20 еллыгына 200 мең мәкалә туплау максаты куелды.

Википедиядә Казакъ Энциклопедиясеннән мәкаләләр куллану рөхсәт ителгән.

Статистика 
Хәзерге вакытка казакъча Википедиясендә  мәкалә бар.

 2011 ел 14 август — 70 000 мәкалә.
 2011 ел 20 июль — 60 000 мәкалә.
 2011 ел 9 июль — 50 000 мәкалә.
 2011 ел 29 июнь — 40 000 мәкалә.
 2011 ел 18 июнь — 30 000 мәкалә.
 2011 ел 16 апрель — 20 000 мәкалә.
 2011 ел 9 апрель — 16 415 мәкалә.
 2011 ел 8 апрель — 13 424 мәкалә.
 2011 ел 6 апрель — 9 024 мәкалә.
 2011 ел 2 февраль — 7 106 мәкалә.
 2010 ел 17 гыйнвар — 7 000 макалә.
 2010 ел 9 сентябрь — 6 468 мәкалә.

Искәрмәләр

Сылтамалар 

 Казакъ Википедиясе 
 Казакъ Википедиясе турында әңгәмә 

Казакъ теле
Үзбәкчә Википедия

Үзбәкчә Википедия () — нең үзбәк телле бүлеге.

Статистика 
Хәзерге вакытка үзбәкчә Википедиядә  мәкалә бар.

 2010 ел 2 февраль - 7534 мәкалә.

Моны да карагыз 
 Татарча Википедия

Үзбәк теле
Альбус Дамблдор

Альбус Персиваль Вулфрик Брайан Дамблдор ( ) - Гарри Поттер турындагы романнар сериясенең герое, «Хогвартс» мәктәбенең директоры, Феникс Орденын нигезләүче.

Үз вакытында ул көчле тылсымчы итеп танылган.

Исем 
«Альбус» сүзе латин телендә «ак» дигәнне аңлата.

Гарри Поттер

de:Figuren der Harry-Potter-Romane#Albus Dumbledore
ml:ഹാരി പോട്ടർ#ആൽബസ് ഡംബിൾഡോർ
Кыз йолдызлыгы

Сөмбелә йолдызлыгы ( сөнбелә — «башак»; шулай ук Кыз йолдызлыгы; ) — Әсәт һәм Мизан йолдызлыклары арасындагы экваториаль зодиак йолдызлыгы. Хәзерге дәвердә Сөмбелә йолдызлыгында көзге көн белән төн тигезлеге ноктасы урнашкан.

Гадәттә, Кояш Сөмбеләдә 16 сентябрьдән 30 октябрьгә кадәр була. Иң яхшы күренүчәнлек шартлары март–апрель айларында була. Россиянең бөтен территориясендә күренә.

Йолдызлар 
Сөмбелә α — Спика ( — «Кызның ашлык башагы»), йолдызлыкның иң якты йолдызы, +1,04 йолдызча зурлыктагы куш йолдыз. Җирдән якынча 260 яктылык елы ераклыкта тора.

Сөмбелә β — Завиява ( завийәт әл-‘әүва’ — «өрүченең почмагы», ), +3,61 йолдызча зурлыктагы йолдыз. Җирдән 35,6 яктылык елы ераклыкта урнашкан.

Сөмбелә γ — Поррима (), безгә иң якын куш йолдызларның берсе (32 яктылык елы ераклыгында), сузылган орбиталы һәм 171 ел периодлы йолдыз. Аның һәр бер кисәге 3,45 йолдызча зурлык белән ялтырый, ә бергә — 2,7 белән.

Сөмбелә δ — Гаүваэ ( әл-‘әүва’ — «өрүче», ), +3,38 йолдызча зурлыктагы ярымдөрес үзгәрмә йолдыз. Җирдән 202 яктылык елы ераклыкта урнашкан.

Сөмбелә ε — Виндемиатрикс (,  — «йөзем җыючы»), +2,83 йолдызча зурлыктагы сары зур йолдыз. Җирдән якынча 102 яктылык елы ераклыкта урнашкан.

Сөмбелә ζ — Һезе, +3,37 йолдызча зурлыктагы ак йолдыз. Җирдән 73 яктылык елы ераклыкта урнашкан. Үз күчәре тирәсендә гадәттә булмаган тиз 0,5 көн эчендә әйләнеп чыга.
 
Сөмбелә η — Завия ( завийәһ — «почмак», ), +3,89 йолдызча зурлыктагы йолдыз. Җирдән 250 яктылык елы ераклыкта урнашкан.

Әл-Гаүваэ яки «Өрүче» йолдызлар төркеме 
Мөхәммәд әл-Әхсаси әл-Мөвәккыйт якынча 1650 елда тәмамланган зайичәсендә Сөмбелә β — Завия әл-Гаүваэ (Өрүченең Почмагы), η — Сани әл-Гаүваэ (Икенче Өрүче), γ — Завия әл-Гаүваэ (Өрүченең Почмагы), δ, ε берлектә — әл-Гаүваэ (Өрүче) исемене йөртәләр.

Тарих 
Татарлар бу йолдызлыкны гарәп теленнән алып Сөмбелә ( сөнбелә — «башак») дип атыйлар. Советлар чорыннан башлап төрки-татар Кыз йолдызлыгы исеме да куллана. Башка халыкларда бу йолдызлык Кыз (, ) дип атыйлар. Борынгы греклар карашлары буенча бу Кронос һәм Реяның кызы, Персефонаның анасы — Деметраның катастеризмы. Сурәтләрдә Кыз башакны (урнашу буенча Спика йолдызына ярашлы) тота.

Клавдий Птолемей бу йолдызлыкны үзенең «Әлмагест» китабына керткән. Әл-Бируни үзенең 1030 елда тәмамланган «Мәсгуд канунында» птолемейныкы  исемене  әл-‘әҙра’ («гыйффәтле кыз») сүзе белән тәрҗемә иткән.

Искәрмәләр 

Йолдызлыклар
Төрек Википедиясе

Төрек Википедиясе — нең төректелле бүлеге. Төрки Википедияләр арасында иң зур бүлек.

2002 елның 5 декабрендә ачыла. Йөзенче мәкалә 2004 ел гыйнварында гына языла. 

2007 елда Төрек Википедиясе «Алтын үрмәкүч» () бәйгесенең «Мәгариф» номинациясендә җиңү яулый.

2007 елның мартында бүлек 50 мең мәкалә чиген уза, ә 2008 елда проектта 100 мең мәкалә туплана.

Статистика 
Хәзерге вакытка төрек Википедиясендә  мәкалә бар.

 2007 ел март — 50 мең мәкалә
 2008 ел — 100 мең мәкалә
 2010 ел 2 февраль — 154 371 мәкалә.
 2010 ел 31 май — 144 830 мәкалә.

Моны да карагыз 
 Татар Википедиясе

Сылтамалар 
 Төрек Википедиясе 
 Tell us about Turkish Wikipedia 

Төрек теле
Гарри Поттер һәм Феникс ордены

Гарри Поттер һәм Феникс ордены () — Джоан Роулинг язган Гарри Поттер турындагы романнар сериясенең бишенче китабы. Китап премьерасы Англиядә 2003 елда була.

Фильм 
 2007 елда Дэвид Йетс режиссерлыгы астында Гарри Поттер һәм Феникс ордены фильмы чыга. Аның бюджеты — $150–200 миллион.

Кызыклы фактлар 
 Тылсым эшләре министрлыгына кергәндә, Артур Уизли 62442 саннарын җыя. Стандарт кесә телефоннарда бу саннар астында «magic» сүзен җыеп була.
 Башта китапта Джоан Роулинг Артур Уизлины үтерергә теләгән иде.

Гарри Поттер
Николя Саркози

Николя́ Поль Стефа́н Саркози́ де На̀дь-Бо́ча (, тулы исеме Nicolas Paul Stéphane Sárközy de Nagy-Bócsa) — Франциянең дәүләт һәм сәясәт эшлеклесе, Француз Җөмһүриятенең 23 нче президенты һәм Бишенче Француз Җөмһүриятенең 6 нчы президенты. Президент буларак, шулай ук Андорра кенәзе. Президент булып 2007 елның 6 маенда сайлана, вазифага, Жак Ширакны алыштырып, 16 май көнне керешә.

Идарә итә торган «Халык хәрәкәте өчен берлек» фиркасе (, UMP) җитәкчесе.

Франциядә аны шаяртып  «Сарко» (Sarko) кушаматы белән атыйлар.

Белемне католик мәктәптә ала. Аннары «Көнбатыш Париж — Нантер-ля-Дефанс» университетында укый. Юрист белгече була.

Франция президентлары
XXI гасыр сәясәтчеләре
Хокукчылар
Париж сәяси фәннәр институтын тәмамлаучылар
Үлчәү йолдызлыгы

Мизан йолдызлыгы ( әл-мизан — «үлчәү»; шулай ук Үлчәү йолдызлыгы; ) — Гакрәп һәм Сөмбелә йолдызлыклары арасындагы зодиак йолдызлыгы. Гади күз белән күреп булган 83 йолдызны эченә ала. Йолдызлыкның 4 нче дәрәжә зурлыктан яктырак 5 йолдызы гына булуына карамастан, бу иң күренекле зодиак йолдызлыкларыннан берсе. Кояш бу йолдызлыкта 31 октябрьдән 22 ноябрьгә кадәр була. Иң яхшы күренүчәнлек шартлары апрель–май айларында. Тулысынча Россиянең үзәк һәм көньяк өлкәләрендә күренә.

Әүвәл йолдызлыкның йолдызлары Гакрәп йолдызлыгына кергәннәр. Аерым йолдызлык буларак антик гадәткә шактый соң, безнең чорга кадәр II гасырда керә.

Йолдызлар 
Йолдызлыкның иң якты йолдызлары турыпочмаклыкны тәшкил итәләр.

Мизан α — Зөбәнел-Җәнүби ( — «көньяк кыскыч»), күренүчән икеләтә йолдыз, аның әгъзалары +5,15 һәм +2,75 йолдызча зурлык белән ялтырыйлар.

Мизан β — Зөбәнел-Шимали ( — «төньяк кыскыч»).

Мизан γ — Зөбәнел-Гакрәп ( — «чаян кыскычы»).

Мизан δ — үзгәрмә йолдыз, аның ялтыравы 4,8 дән 6,0 га кадәр 2,3 тәүлек периодлы үзгәрә.

Мизан σ — үзгәрмә йолдыз.

Мизан α һәм β үлчәүнең «көянтә»се, ә γ һәм σ — «табаклар»ы булып торалар.

Йолдызлыклар
Чаян йолдызлыгы

Гакрәп йолдызлыгы ( әл-‘әқрәб — «чаян»; шулай ук Чаян йолдызлыгы; ) — Кавәс һәм Мизан йолдызлыклары арасында урнашкан көньяк зодиак йолдызлыгы. Тулысынча Киек каз юлында урнаша. Кояш Гакрәп йолдызлыгына 23 ноябрьдә керә, 29 ноябрьдә чыга һәм 20 көн зодиакаль булмаган Еланлы йолдызлыгында була.

Күп якты йолдызлар «чаян»ның башын, тәнен һәм койрыгын сурәтлиләр. Иң якты йолдызлар: Антарес ( — «Арес (Марс) каршында») — 0,8m, Шәүлә ( — «күтәрелгән [койрык]») — 1,6m һәм Саргас — 1,9m. Иң яхшы күренүчәнлек шартлары май–июнь айларында була. Россиянең көньяк өлкәрендә йолдызлык тулысынча, ә үзәк өлкәрендә өлешчә күренә.

Искәрмәләр 

Йолдызлыклар
Бөек Карл

Бөек Карл I ( яки , , ) — франклар патшасы. Пипин Кысканың иң олы улы. Карл исеме буенча Пипинидлар нәселе Каролинглар атамасын ала. «Бөек» кушаматы Карлга әле яшәгәндә бирелә.

Бөек Карл — Францияне берләштерүче, франклар милләтен формалашуында зур роль уйнаган, Франция һәм Алмания монархияләрен оештырган бөек шәхес. Аны хәтта «Европа атасы» дип аталганны мәгълүм.

Искәрмәләр

Сылтамалар 

Алмания тарихы
Испания тарихы
Каролинглар
Көнбатыш императорлары
Бөекбритания премьер-министрлары исемлеге

Түбәндә Бөекбритания премьер-министрлары исемлеге китерелгән.

Исемлекләр:Бөекбритания
Бөекбритания тарихы
 
Премьер-министрлар исемлекләре
Укчы йолдызлыгы

Кавәс йолдызлыгы ( әл-қәўәс — «җәя»; шулай ук Укчы йолдызлыгы; ) — Җәди һәм Гакрәп йолдызлыклары арасындагы зодиак йолдызлыгы. Аның иң якты йолдызлары 2 нче дәрәҗә зурлыктагы йолдызлар булып ялтырыйлар. Бу йолдызлыкта кышкы кояш торгынлыгы ноктасы һәм безнең Галактиканың үзәге (30 000 яктылык елы ераклыгында) урнашкан.

Астеризмлар 

Чәйнек астеризмы Кавәс йолдызлыгының түбәндәге йолдызларыны эченә ала: ζ (Аскелла), φ, δ (Кавәс Мөтәвәссыйт) һәм ε (Кавәс Җәнүби) — чәйнек үзе, λ (Кавәс Шимали) — капкач, τ һәм σ (Нунки) — тотка һәм γ² (Әлнәсыл) — борын. Әлнәсыл йолдызы янындагы Киек каз юлы полосасы — кайнар су агымы.

Күренүчәнлек 
Гадәттә, Кояш бу йолдызлыкта 18 декабрьдән 18 гыйнварга кадәр була. Йолдызлыкны февраль ахырыннан ноябрь башына кадәр күзәтеп була. Иң яхшы күренүчәнлек шартлары июнь–июль айларында була. Россиядә тулысынча көньяк өлкәләрендә күренә.

Тарих һәм исемнәр 

Укчы

Искәрмәләр 

Йолдызлыклар
Кәҗәмөгез йолдызлыгы

Җәди йолдызлыгы ( әл-җәди — «кәҗә бәтие»; шулай ук Кәҗәмөгез йолдызлыгы; ) — күк йөзенең көньяк ярымшарында Дәлү һәм Кавәс йолдызлыклары арасында урнашкан зодиак йолдызлыгы. Кояш бу йолдызлыкта 19 гыйнвардан 15 фᴎврәᴫгә кадәр була. Иң яхшы күренүчәнлек шартлары июль–aугыc айларында. Россиянең үзәк һәм көньяк өлкәләрендә күренә.

1846 елда Иоганн Галле һәм Гейнрих д’Арре бу йолдызлыкта Нептун планетасын ачалар.

Йолдызлар 
Җәди α — Җәди, күренмә икеле йолдыз, ул бәйле булмаган ике йолдыздан тора, аларның һәрберсе чын куш йолдыз булып тора.

Җәди δ — Зәнәбелҗәди, +2,87 күренмә йолдызча зурлыклы, йолдызлыкның иң якты йолдызы.

Искәрмәләр 

Йолдызлыклар
Арыслан (мәгънәләр)

Арыслан - мәчесыманнар гаиләсеннән хайван.

Арыслан йолдызлыгы - йолдызлык.
Арыслан (зодиак билгесе) - зодиак билгеләреннән берсе.

Торак пунктлар атамасы 
 Арслан – Башкортстанның Авыргазы районындагы авыл.
 Арслан – Башкортстанның Бүздәк районындагы авыл.
 Арслан-Әмәкәч – Башкортстанның Куергазы районындагы  авыл.
 Арыслан  – Башкортстанның Кыйгы районындагы авыл.
 Арслан  – Башкортстанның Кырмыскалы районындагы авыл.
 Арслан  – Башкортстанның Мәләвез районындагы авыл.
 Тәтер-Арыслан  – Башкортстанның Стәрлебаш районындагы авыл.
 Яңа Арыслан — Башкортстанның Туймазы районындагы авыл.
 Арслан  – Башкортстанның Чишмә районындагы авыл.
 Арыслан  – Курган өлкәсе Щучанский районындагы авыл.
 Арыслан  – Татарстан Республикасының Кайбыч районындагы авыл.
 Арыслан  – Чиләбе өлкәсенең Нязепетровск районындагы авыл.
 Арыслан – Чиләбе өлкәсенең Нязепетровск районындагы бистә.

Тимер юл станциясе исемнәре 
 Арыслан — Южно-Уральский тимер юлның составына керүче тимер юл стансасы.

Моны да карагыз 
 Арсланов
Джон Мейджор

Джон Мейджор (; 1943 елның 29 мартында, Каршэлтонда туган) — британ сәясәтчесе, Бөекбритания премьер-министры (1990—1997). Бөекбритания Консерватив фиркасенең күренекле вәкиле; Маргарет Тэтчер үз вазифаларыннан баш тарткач, ул башта фирка җитәкчесе, аннар премьер-министр булып сайланган. Нәкъ аның җитәкчелегендә консерваторлар 1992 елгы сайлауларда җиңү яулыйлар.

1997 елда исә, консерваторлар сайлауларда оттыргач, Джон Мейджор урынына премьерлык вазифасына Тони Блэр кереште, Консерватив фирка башлыгы булып Вильям Хейг сайлана..

Лондон шәһәрендә дөньяга килә. Якынча ике дистә ел банклар даирәсендә эшли. 1979 елда Британ парламентына Консерватив фиркадә вәкиле буларак керә. 1990 елның 27 ноябрендә премьер-министр мөддәтенә сайлана. Аның премьерлык вакыты авыр икътисади хәл белән бәйле. Моның белән 1997 елгы сайлауларда консерваторларның җиңелүен бәйлиләр.

Бөекбритания премьер-министрлары
XX гасыр сәясәтчеләре
Алинә Сафиуллина

Алинә Сафиуллина — популәр татар җырчысы.

Биография 
Алинә Сафиуллина 1985 елның 21 апрелендә Теләче районы Югары Кибәхуҗа авылында туа. Алинә кечкенәдән үк җырлап үсә, төрле бәйгеләрдә катнаша, урыннар ала. Шуннан тыш шигырьләр яза һәм рәсемнәр ясарга ярата. 2002 елда мәктәпне тәмамлагач, Казан Дәуләт Культура һәм Сәнгать үниʙиpcититеның Милли сәнгать институтына укырга керә һәм 2007 елда аны тәмамлый. Шуны да әһтергә кирәк, институтта ул Татарстанның һәм Россиянең атказанган әрᴛисе , Татарстан җөмһүpиятсының Габдулла Тукай исемендәге премия лауреаты Венера Ганиева сыйныфында белем ала.

Зур сәхнәгә Алинә Сафиуллина 2006 елда, «Йолдызлар фабрикасы» проекты ярдәмендә чыга. Яшь башкаручының тавышы күпләрне хәйран калдыра. Һәм шул ук елда «Татар җыры 2006» фестивалендә Салават Фәтхетдинов белән дуэт башкара.

Инде икенче елга ук (2007 ел) Алинә үзе «Татар җыры – 2007» бәйгесендә лауреат була, ә аның «Кайтырмын» дип исемләнгән җыры – ел җыры дәрәҗәсенә лаек була. Шул ук елның җәендә Алинәнең «Ышандыр» җырына беренче клип төшерелә.

«Татар җыры – 2008» бәйгесендә дә Алинә лауреат исемен яулый.

Алинә Сафиуллина кыска гына вакыт эчендә күп кенә тамашачының күңеленә үтәргә өлгерде. Бүгенге көндә исә ул татар эстрадасында актив эәләвен дәвам итә. Клиплар төшерә, яңа җырлар яздыра, тамашачыларын концертлар белән шатландыра.

Альбомнар 
 Кайтырмын (2009 ел)

Алинә Сафиуллина җырларын төрле җыентыкларда да еш очрый.

Шулай ук карагыз

Чыганаклар 
 Күрше.ru
 Татар эстрадасы

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 youtube.com: Алинә Сафиуллина клипларын онлайн карау

Татар җырчылары
Фәрит Бичури

Фәрит Бичури — җәмәгать эшлеклесе, Төркиядә яшәүче татар.

Ул 1949 елда Кытайдагы Харбин шәһәрендә, рус колониясендә туган. Шәрәфетдин Хәмитов кызы Сатиканың улы. 
1953 елда андагы татарлар Лев Толстой фонды ярдәме белән Төркиягә килгәннәр. Ә 1964 елда Истанбулда Фәрит Бичури катнашында Тукай исемендәге милли түгәрәк эшли башлаган. Соңыннан «Казан» исемле оешма пәйдә булган. 1979 елда исә ул хәрби түнтәрелеш вакытында ябыла.

Фәрит Бичури Төркиядә туган телне саклауга көчен куйган шәхес.

Чыганаклар 
 Фәрит Бичури: Татар теле әкренләп бетеп бара

Чит илләрдә яшәүче татарлар
Татар эшмәкәрләре
Сум

Сум (; ; ; ; ; ; ; ; ; ; ) - кайбер төрек һәм иран халыкларның акча тарихи исеме.

Борынгы заманнарда Алтын Урданың, һәм анаң соң барлыкка килгән дәүләтләрнең акча берәмлеге.

Үзбәк теле, казакъ, таҗик, башкорт (әдәби нормасы һум),  татар, карачай-балкар, кабарда-черкес, чечен, ингуш һәм осетин телләрдә хәзерге Россия акча берәмлеге аталышы.

Этимологиясе
Мәхмүд Кашгарый эшләрдә таза, чиста мәгънәcендә телгә алына.
Уинстон Черчилль

Сэр Уи́нстон Леона́рд Спе́нсер-Че́рчилль (; 1874 елның 30 ноябре — 1965 елның 24 гыйнвары) — Бөекбританиянең дәүләт һәм сәясәт эшлеклесе, 1940—1945 һәм 1951—1955 елларда Бөекбритания премьер-министры; журналист, язучы, хәрби, әдәбият буенча Нобель премиясе лауреаты (1953).

2002 елда BBC үткәргән сораштыру нәтиҗәләре буенча, Уинстон Черчилль тарихта иң күренекле британ .

Тарих 
 1874 елда дөньяга килә. Бала чагында авыру була.
 1946 елда — Уинстон Черчилль  «Салкын сугыш» башлануын берлдергән «Фултон чыгышын» ясый.

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Тулы биографиясе  

Бөекбритания премьер-министрлары
Әдәбият өлкәсендә Нобель премиясе лауреатлары
XX гасыр сәясәтчеләре
Икенче бөтендөнья сугышы
Әлифба буенча Нобель премиясе лауреатлары
Балыклар йолдызлыгы

Хут йолдызлыгы ( — «зур балык»; шулай ук Балыклар йолдызлыгы; ) — Дәлү һәм Хәмәл йолдызлыклары арасындагы зур зодиак йолдызлыгы. Гадәттә аны «Төньяк Балык»ка (Андромеда астында) һәм «Көнбатыш Балык»ка (Пегас һәм Дәлү арасында) бүләләр. Хут йолдызлыгында язгы көн белән төн тигезлеге ноктасы урнашкан. Кояш 12 марттан 18 апрельгә кадәр Хут йолдызлыгында була. Иң яхшы күренүчәнлек шартлары сентябрь–октябрь айларында. Россиянең бөтен территориясендә күренә.

Йолдызлар 
Иң якты йолдызлар +3,6; +3,7 һәм +3,8 күренмә йолдызча зурлык белән.

Хут α — Әлришә ( — «бау»; ), икеле йолдыз, 139 яктылык елы ераклыкта урнашкан. Йолдызның A әгъзасы +4,33 йолдызча зурлык, ә B әгъзасы — +5,23 йолдызча зурлык белән ялтырыйлар. Алар уртак масса үзәге тирәсендә 720 еллы период белән әйләнәләр.

Искәрмәләр 

Йолдызлыклар
Кыз (зодиак билгесе)

Кыз — язда була торган көн белән төн тигезлегеннән исәпләгәндә эклиптиканың 150°дән 180°гә кадәрге секторына туры килүче алтынчы зодиак билгесе.

Көнчыгыш астрологияда Кояш Кыз билгесендә 24 августтан 23 сентябрьгә кадәр була дип билгелиләр, ә веда астрологиясендә - 16 сентябрьдан 15 октябрьга чаклы.

Билге 
Кыз билгесе ♍ (кайбер гизгечләрдә күрсәтелмәскә мөмкин) Юникодта 9805 унарлы номеры һәм 264D уналтылы номеры астында урнашкан.

Зодиак билгеләре
Ташпынар

Ташпынар (иске исеме Анголем) — Төньяк Кипрның Төрек Җөмһүриятендә урнашкан авыл. Халык саны 212 кеше (2009). Мәйданы 6,7 км².

Искәрмәләр 

Авыллар
Төньяк Кипр
Әл-Гомәри

Әл-Гомәри (12 июнь, 1301 — 1349) (тулы исеме  Шиһабетдин Әхмәд ибне Яхья ибне Фәдлаллаһ Әл-Гомәри әд-Димәшкый) — гарәп галиме, географ, тарихчы, энциклопедист. 

Димәшкъта 1301 елда туа. Мисырда белем ала. Мисыр солтанының сәркатибе вазифасын әтисенең дәвамчысы буларак ала. Мәмлүкләр дәүләтенең архивын куллану мөмкинлегенә ия була. Аның әсәрләрендә тасвирланган хәбәрләр башка бер авторда да очрамый.

Гарәп галимнәре
Гарәп тарихчылары
Гарәп географлары
Чүмбәли

Чүмбәли, Цүмбәли () — Түбән Новгород өлкәсендә урнашкан татар авылы.

720 йортта нибары 488 татар яши. Кышын яшәүчеләр 300-гә кала, 200 йортта торалар. Чүмбәли төп мәктәбендә 32 укучыга 12 укытучы белем бирә.

Этимология 
Атаманың килеп чыгышы төгәл билгеле түгел. Бер фикер буенча Чүмбәли атамасы фин-угор телләреннән кергән сүз булып санала. Мордва теленнән ул чын кеше дип тәрҗемә ителә. Халык этимологиясе аны җирле татар сөйләмендәге шалаш, куыш мәгънәсенә туры килүче чумвал сүзе белән бәйли.

Тарих 
XVIII гасыр ахырында ук бу авылда 1102 кеше яши торган була.

Искәрмәләр

Видео
Жизнь одна на земле (Чембилей). Документальный фильм о татарской деревне Чембилей Нижегородской области и ее передовых тружениках. 1973 г.

Түбән Новгород өлкәсе татар авыллары
Canonical Ltd.



Canonical Ltd. — КАР гражданины, эшкуар Марк Шаттлворт тарафыннан нигезләнгән шәхси компания. Компаниянең төп максаты булып ирекле программа белән тәэмин ителешне популяштыру тора

Canonical Ltd.  Мэн утравында теркәлгән һәм бөтен дөнья буйлап таралган хезмәткәрләре бар, шул исәптән, Лондонда урнашкан төп офис һәм Монреальдәге ярдәмче-офис керә.

Проприетар проектлар 
 Ubuntu One — файлларны «болытсыман» саклау.

Искәрмәләр

Сылтамалар 

Әлифба буенча компанияләр
Бөекбритания компанияләре
Марк Шаттлворт

Марк Ри́чард Ша́ттлворт () — КАР эшкуары, икенче космик турист. Шаттлворт  Canonical Ltd. компаниясенә нигез сала һәм  2010 елга карата ул Ubuntu Linux операцион системасын нигезләү белән шөгылләнә.

Сылтамалар 
 Рәсми сәхифәсе
 
 Марк Шаттлворт: «Linux — киләчәк»  — ITC Online
  Companion 
  Linux-Magazine Italia

Искәрмәләр

Космик туристлар
Ubuntu Foundation

Ubuntu Foundation (Ubuntu Фонды) —  Марк Шаттлворт һәм Canonical Ltd. тарафыннан нигезләнгән фонд. Төп юнәлеше озак вакыт дәвамында, Canonical компаниясенең коммерцияле эшчәнлегеннән бәйсез рәвештә, Ubuntu Linuxка ярдәм күрсәтү. Башлангыч акча өлеше 10 млн. АКШ доллары.

Хәзерге вакытта аның әгъзаларына  Canonical компаниясен нигезләүче Марк Шаттлворт, шулай ук  Ubuntu бергәлек шурасы һәм Ubuntu техник шурасы әгъзалары керә.

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 The Ubuntu Foundation  
 Ubuntu бергәлек шурасы 
 Ubuntu техник шурасы 

he:אובונטו (לינוקס)#קרן אובונטו
Umma.ru

Umma.ru — Мәскәү Мемориаль мәчете имам-хатыйбы Шамил Аляутдиновның рәсми веб-сәхифәсе. Сәхифәгә аның вәгазьләре, мәкаләләре, Коръән тәфсире, сорауларга җаваплар һ.б. мәгълүмат чыгарыла. Сайт аркылы имамга сорау бирү мөмкинчелеге каралган. Шулай ук бу китапларны тарату максаты белән ясалган ummastore.me сәхифәсе белән тыгыз мөнәсәбәте бар.

Сылтамалар 
 Сайт адресы 

Дини сайтлар
Рунет