Bitka na Neretvi (film)

Originalnu muziku za distribuciju u Jugoslaviji, komponovao je Vladimir Kraus-Rajteric, osim marša koji je delo kompozitora Nikice Kalođere. 
Za istorijski događaj videti Bitka na Neretvi

Bitka na Neretvi je jugoslovenski partizanski film iz 1969., snimljen u međunarodnoj koprodukciji sa Italijom i Zapadnom Njemačkom. Scenario za film su napisali Stevan i Veljko Bulajić, a režirao ga je Veljko Bulajić. Glavne uloge tumače Sergej Bondarčuk, Yul Brynner, Anthony Dawson, Milena Dravić, Boris Dvornik i Orson Welles. Film je zasnovan na istinitim događajima tokom iz Drugog svetskog rata, strateškog plana udruženog napada sila osovine na jugoslovenske partizane koji su se povlačili sa ranjenicima 1943.

Često se smatra jednim od najboljih filmova snimljenih u Jugoslaviji, a bio je možda i najskuplji: procjene o njegovom budžetu kreću se od najmanje 4,5 pa čak i do 12 milijuna $ (prilagođeno po inflaciji, to bi danas bio ekvivalent od 70 milijuna $). Bio je nominovan za Oskara u kategoriji za najbolji strani film. Hrvatski časopis Hollywood proveo je 1999. anketu među svojim čitateljima koji su izglasali deset najboljih jugoslavenskih filmova, među kojima se našla i Bitka na Neretvi. Prema Bulajiću, samo u Jugoslaviji film je pogledalo više od četiri milijuna ljudi, a njih 350 milijuna u svijetu. Engleska verzija filma sadrži izuzetnu muziku kompozirtora Bernarda Hermana. Jedan od originalnih postera za englesku verziju filma je napravio Pablo Picasso.

Radnja 

Početkom 1943. godine nemački generali su počeli, po Hitlerovom ličnom naređenju, sa sprovođenjem plana "Vajs" za uništenje partizanskih jedinica. Pritisnuti daleko nadmoćnijim neprijateljem, partizani, sa Vrhovnim štabom i 4.500 ranjenika i tifusara, našli su se opkoljeni u dolini Neretve. Ostao je samo jedan most na čijoj drugoj strani su čekale jake neprijateljske snage. Tito je naredio da se sruši most. Iznenađeni neprijatelj je prebacio svoje snage na drugu stranu predviđajući da će partizani pokušati samoubilački proboj obruča. Ali, u toku samo jedne noći partizani su izgradili privremeni most pored srušenog i prebacili se na drugu stranu, gde su se sukobili sa četnicima.

O filmu 
Film je sniman 18 meseci, sponzoriralo ga je 58 privrednih kompanija, u njemu je učestvovao kombinovani puk tadašnje JNA sa 10.000 vojnika, uništena su četiri posebno konstruisana sela, jedna tvrđava, a dva puta je miniran gvozdeni most na Neretvi. Prema službenim procenama, film je koštao 4,5 miliona dolara, dok su američki izvori navodili cifru od 12 miliona dolara. Muziku za film napisao je poznati kompozitor Bernard Herman uz pomoć orkestra Londonske filharmonije.

Film je bio projekat u kojem su učestvovali udruženi jugoslovenski producenti, iako je u najvećem dijelu bio projekt "Jadran filma" koji je angažovao najveći broj svojih tehničara. Pored njih tu su bili i italijanski, nemački i engleski partneri, kao i Junajted Komonvelt, tada jedna od najvećih producentskih kuća na svetu. U to vreme Bitka na Neretvi, u produkcijskom smislu, je bila najveći evropski film.

Na premijeri filma održanoj 29. novembra 1969. u Sarajevu, pored Tita, prisustvovali su Sofija Loren i Omar Šarif, dok je plakat nacrtao Pablo Pikaso. „Bitka na Neretvi“ je nakon filma „Spartak“ Stanleyja Kubricka svrstana među istorijske filmske spektakle po utrošenim sredstvima i broju statista.

Nakon raspada SFRJ, razvile su se rasprave oko toga čijoj bi kinematografiji trebao pripasti film. Direktor javnog poduzeća Filmski centar Sarajevo, redatelj Adis Bakrač, navodi kako je Bitka na Neretvi bosanskohercegovački film, dok Bulajić navodi kako bi ispravnije bilo nazvati ga hrvatskim filmom.

Uloge 

 Sergej Bondarčuk - Martin
 Jul Briner - Vlado
 Entoni Doson - general Moreli
 Milena Dravić - Nada
 Boris Dvornik - Stipe
 Kurt Jirgens - general Lorgins
 Silva Koščina - Danica
 Hardi Kriger - pukovnik Krancer
 Franko Nero - kapetan Mikele Riva
 Hayard Ros - narednik Mario
 Lojze Rozman - Ivan
 Ljubiša Samardžić - Novak
 Oleg Vidov - Nikola
 Orson Vels - četnički senator
 Velimir Bata Živojinović - Stole
 Pavle Vujisić - Jordan
 Fabijan Šovagović - Boško

Zanimljivosti 
 Yul Brynner (Vlado) i Orson Welles (četnički senator) su umrli istog dana 10. oktobra 1985.

Izvori

Vanjske poveznice 
 
 Bitka na Neretvi na Rotten Tomatoes
 Kako je snimana Bitka na Neretvi (1. dio)
 Bitka na Neretvi na Filmskom leksikonu

Jugoslavenski filmovi
Italijanski filmovi
Zapadnonjemački filmovi
Partizanski filmovi
Ratni filmovi
Filmovi 1969.
Authority control 2