alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Sebastian Kneipp

Sebastian KNEIPP [sebastjan knajp] (naskiĝis la 17-an de majo, 1821, mortis la 17-an de junio, 1897) estis germana pastro kaj naturkuracisto.

Sebastian Kneipp naskiĝis en Stephansried apud Ottobeuren. Lia familio estis malriĉa: Kiel infano li devis labori por subteni sian familion, kaj nur en la aĝo de 23 jaroj li povis ekviziti gimnazion.

Kiel gimnaziano li malsaniĝis je tuberkulozo. El naturkuracista libro (Johann Sigmund Jahn: Unterricht von Kraft und Wirkung des frischen Wassers), pritemanta la kuracadon per freŝa akvo, li ĉerpis novajn esperojn. Li vintre banis en rivero, plievoluigis la akvoverŝojn de Jahn kaj vere resaniĝis.

Kiel studento pri teologio en Dillingen kaj Munkeno li kuracis kelkajn kunstudentojn kaj en la jaro 1854 li sukcese helpis kontraŭ ĥolera epidemio. Pli kaj pli da malsanuloj venis al li, kvankam kritikuloj daŭre akuzis lin pro ĉarlatanado.

Ekde 1855 Kneipp agadis en monaĥinejo en Wörishofen (nuntempe: Bad Wörishofen). Apud sia religia laboro li perfektigis siajn kuracmetodojn kaj en la jaro 1880 li povis fondi la unuan kuracbanejon tie.

En 1886 aperis lia verko Meine Wasserkur, per kiu li instruis sian metodon, kuraci per akvo. Du jarojn poste eldoniĝis So sollt ihr leben, t.e. konsilaro pri nutrado, korpa aktivado kaj ordema vivostilo. Lia pacientaro kreskegis, societoj pri la kuracado laŭ Kneipp fondiĝis. Eĉ al papo Leono la 13-a li en 1894 donis konsilojn.

La kuracmetodo de Kneipp baziĝas sur kvin kolonoj: hidroterapio (kuraci per akvo), fitoterapio (kuraci per plantoj), movoterapio (korpa aktivado), dietiko (racia nutrado) kaj ordoterapio (ordo kaj ekvilibro en la vivo).

Sebastian Kneipp mortis en Wörishofen. La urbo nuntempe estas konata kuracloko.

Eksteraj ligiloj 
 http://www.med-serv.de/medizin-buch-wasserkur-0-2-1.html 

Nutristoj
Herbokuracistoj
Romkatolikaj pastroj en Germanio
Františka Omelková

Františka OMELKOVÁ (naskiĝis la 5-an de marto 1907 en Staré Město, mortis la 18-an de oktobro 1997 en Zlín) estis ĉeĥa instruistino, verkistino kaj esperantistino, edzino de František Omelka.

Ŝi verkis fejetonojn, skizojn, rakontojn kaj romanojn en la ĉeĥa, ofte sub pseŭdonomoj Olga Melková, Vlasta Habrová aŭ Jiřina Břízová.

Verkoj en la ĉeĥa

Daŭrigotaj romanoj en gazetoj 
 O. Melková: Nalezená (Trovitino, 1937)
 Jiřina Břízová: Magdin hřích (La peko de Magda, 1939)
 Jiřina Břízová: Žena dvou můžů (Edzino de du edzoj, 1940, relaborita 1996)
 Vlasta Habrová: Hořký přístav (Amara haveno, 1941)
 Jiřina Břízová: Bloudění Pavla Mrázka (Vojserĉado de Paŭlo Mrázek, 1948)

Eldonitaj libroj 
 Zvířátka na výletě (Bestetoj ekskursas, 1977)
 A byla svatba (Kaj estis nupto, 1997 - reverkita romano de Edzino de du edzoj)

En la jaroj 1932-1942 ŝi publikigis dudekon da rakontoj por infanoj en diversaj gazetoj, en la jaroj 1946-1959 edukajn glosojn.

En la 40-aj jaroj de la 20-a jarcento ŝi rezignis pri la propra beletra verkado kaj prefere helpis tajpi la verkojn de sia edzo.

Ĉeĥlingvaj verkistoj
Katarina Witt

Katarina WITT [katarina vit] (naskiĝis  estas germana artosketistino.

Katarina Witt naskiĝis en Falkensee, GDR. En la jaro 1970 ŝi komencis sian sportistan karieron ĉe la trejnistino Jutta Müller en Karl-Marx-Stadt (nun Chemnitz).

Internacian famon ŝi atingis en 1983: Tiam ŝi unuafoje gajnis Eŭropo-Ĉampionadon. Kvin pliajn fojojn ŝi ripetis tiun ĉi sukceson: en 1984, 1985, 1986, 1987 kaj 1988. Mond-Ĉampionadon ŝi gajnis en 1984, 1985, 1987 kaj 1988, la ormedalon en la Olimpikoj ŝi ricevis en 1984 en Sarajevo kaj 1988 en Kalgario.

En la jaro 1988 Katarina Witt fariĝis profesia sketistino, brilis en spektakloj sur glacio kaj aperis en diversaj filmoj (ekz. Ronin, Carmen on Ice, 1989).

En 1994 ŝi denove elprovis sin en la Olimpikoj: En Lillehammer, Norvegio ŝi gajnis la 7-an lokon. Samjare aperis ŝia membiografio: Meine Jahre zwischen Pflicht und Kür.

Eksteraj ligiloj 

Artsketistoj
Giacinto Jacobitti

Giacinto JACOBITTI (naskiĝis 1904, mortis la 28-an de januaro 2001) estis itala esperantisto kaj pastro.

Li multkampe pioniris en la katolika Esperanto-movado. Li organizis ties internaciajn kongresojn; atingis ke letero pri Esperanto estu sendita al ĉiuj partoprenantoj de la 2-a Vatikana Koncilio; redaktis (1971-72) la periodaĵon Katolika Sento.
Jacobitti esperantigis la tekstojn de la katolika meso kaj instigis la unuan oficialan aprobon (1966) al liturgia uzo de Esperanto. Proponinte en 1964 al la papo enkonduki Esperanton ĉe Radio Vatikana, li staris ĉe la komenco (1977) de la Esperanto-elsendoj kaj redaktis ilin ĝis 1980. Fama estis la indiko "konfesoj en Esperanto" ĉe lia deĵorejo en Roma baziliko.

JACOBITTI, Giacinto
Liisi Oterma

Liisi OTERMA (naskiĝis 1915, mortis la 4-an de aprilo 2001) estis finna esperantistino, Honora Membro de UEA kaj profesoro pri astronomio. Asteroido "1529 Oterma" estis nomita honore al ŝi.

Liisi Oterma kaj Esperanto 
Ŝi esperantistiĝis dum la dua mondmilito, instigite de prof. Yrjö Väisälä, ŝia instruisto (malkovrinto i.a. de la asteroidoj Esperanto kaj Zamenhof), kies posteulo ŝi estis kiel profesoro pri astronomio en la Universitato de Turku (1962-78). 

Krom 54 asteroidojn, ŝi malkovris tri kometojn, el kiuj la plej fama estas Oterma (1942 VII). Ŝi komplete dediĉis sin al scienca esplorado, evitante postenojn movadajn. Ŝi multe kontribuis al la prestiĝo de Esperanto en sia medio, uzante la lingvon en astronomiaj konferencoj kaj sciencaj publikigaĵoj. Dum duona jarcento ŝi aktivis en la Esperanto-Societo de Turku. Ŝi estis membro ankaŭ en Societo Zamenhof ekde ĝia fondo en 1975, kaj ŝi mecenatis plurajn fondaĵojn de UEA kaj de ties Novjorka Oficejo. Ŝi estis ano de la Internacia Sciencista Kolegio de AIS kaj ĝia subtena membro.

Referencoj 
??

Vidu ankaŭ 
 :Kategorio:Malkovrita de Liisi Oterma

Ekstera ligilo 
(en) Liisi Oterma, astronomo, 1915-2001

Finnaj esperantistoj
Finnaj astronomoj
AIS
Malkovrintoj de asteroidoj
Jovan Bamburaĉ

Jovan Bamburaĉ (naskiĝis 1938 mortis 15-an de aprilo 2001) estis renoma psikiatro kaj kroata parlamentano (reprezentanto de la serba minoritato).

Li estis simpatianto de Esperanto, patro de esperantistino kaj avo de denaska esperantisto. Lia plej lasta ago kiel parlamentano estis subteni la kandidatigon de UEA por Nobel-pacpremio.
The Year of Living Dangerously

La jaro de danĝera vivado (The Year of Living Dangerously) estis aŭstralia kino-filmo farita en 1983. Ĝia reĝisoro estis Peter Weir, kaj la ĉefaktoroj estis Mel Gibson, Sigourney Weaver, Linda Hunt kaj Bembol Roco. La filmo estis nepermesita en Indonezio ĝis 1999.

Aŭstralio
Filipo la araba

Filipo la araba () estis romia imperiestro, tiel nomita laŭ sia deveno (filo de ĉefo de nuna Jordanio).

Li estis la imperiestro dum la 1000-jariĝo de Romio. Laŭ kelkaj li kaŝe estis kristano kaj deziris kristanigi la imperion, sed oni konsilis al li ne fari tion.

Romiaj imperiestroj
Enkarniĝo

La vorto enkarniĝo signifas la kristanan doktrinon, ke Jesuo Kristo estas samtempe la vera kaj sentempa filo de Dio kaj vera homo, kiu naskiĝis en Betleĥemo en la unua jarcento. 
Laŭ ortodoksa doktrino Kristo havas du esencojn (la homan kaj la dian), sed estas nur unu persono. Herezoj do estas 
 la arianisma doktrino, ke li estis nur homo, kiu fariĝis Mesio per lia grandega boneco, 
 la docetisma doktrino, ke li estis dia avataro sen vera homa karaktero. 
La Kredo de Sankta Atanasio bonege klarigas tiun ortodoksan doktrinon, kaj klarigas ankaŭ ke la enkarniĝo "ne estis la igo de Dio en karnon, sed la preno de homeco en Dion."

Spiritismo
Laŭ spiritismo la vorto enkarniĝo signifas ekprenon de nova korpo fare de la animo.

Eksteraj ligiloj 
 Spiritismaj libroj senpage elŝuteblaj  el la retejo de] Brazila Spiritisma Federacio
 Prelegovideo  pri reenkarniĝo kaj elkarniĝo laŭ spiritismo

Vidu ankaŭ 
 Elkarniĝo
 Enkarniĝo (kristanismo)
 Monda Spiritisma Asocio
 Teofanio

Referencoj

Kristanismo
Spiritismo
FAME-fondaĵo

FAME-fondaĵo (oficiale: FAME-Stiftung zur Förderung internationaler Verständigungsmittel kaj Esperante FAME-fondaĵo por stimulado de internaciaj kompreniloj) estas fondaĵo starigita de Alois Meiners en 1988 por subteni interkompreniĝon inter la popoloj, evoluhelpon, sciencon kaj esploradon, junularon kaj kulturon per disdono de subvencioj. Kun la urbo Aalen ĝi fondis kulturpremion por distingi personojn aŭ organizojn, kies plurjara engaĝo antaŭenigis internacian kompreniĝon. La nomo FAME venas de la nomo de la fondinto Franz-Alois Meiners.

La festo de la Kulturpremio okazas ĉiun duan jaron en Aalen kiel Aalener Esperanto-Kulturpreis. Tiu Alena Esperanto-Kulturpremio estas organizita de FAME, de Esperanto-Grupo Alena kaj subtenata de la urba administracio. La festeno okazas en la urbodomo de Aalen. La premio estas normale dotita kun € 3.000,- (komence estis 10.000 gm kaj poste 5000,- €).

Premiitoj 

 2022 - Ĵomart kaj Nataŝa
 2018 - Ilona Koutny
 2016 - Katalin Kováts
 2014 - Utho Maier kaj Karl Heinz Schaeffer
 2012 - Floréal Martorell 
 2010 - Halina Gorecka kaj Aleksander Korĵenkov
 2008 - Internacia Esperanto-Instituto
 2006 - Interkultura Centro Herzberg
 2004 - Kajto (muzikgrupo)
 2002 - ADORU (Adolf Burkhardt, Bernhard Eichkorn kaj Albrecht Kronenberger)
 2000 - William Auld
 1998 - Marjorie Boulton
 1996 - Gersi Alfredo Bays pro lia eldonejo Fonto
 1994 - Heroldo de Esperanto kaj Spomenka Štimec (2 premiitoj)
 1993 - Richard Schulz kaj Bruno Vogelmann (2 premiitoj)
 1991 - Ito Kanzi (dua distribuo dum UK en Bergeno, al Ludovikito, samjare)
 1991 - Claude Gacond por CDELI kaj Kultura Centro Esperantista (unua distribuo en Aalen)

Vidu ankaŭ 
 Fondaĵo

Notoj kaj referencoj

Eksteraj ligiloj 
 Hejmpaĝo de FAME
 "La ĉefa kulturpremio en Esperantujo". Ĉe: Libera Folio, 22.11.2022

Esperanto-kulturo
Esperanto-Fondaĵoj
Fondaĵoj en Germanio
Esperanto-premioj
Fondaĵo Grabowski

Fondaĵo Grabowski subtenas la Esperanto-kulturon per premioj kaj subvencioj, precipe por originala kaj tradukita beletro, kaj per kuraĝigo al junaj verkistoj. Kiu kontribuas per minimume 50 USD, rajtas eniri la Konsilion kaj fari proponojn al la juĝkomisiono. La fondaĵon administras UEA konforme al decidoj de la komisiono. La juĝkomisiono konsistas el Prof. Jesper Lykke Jacobsen (prezidanto), S-ro István Ertl (sekretario) kaj S-ino Mariana Petrova Evlogieva.

Fondaĵo Grabowski portas la nomon de Antoni Grabowski. Ĝia fondiĝo estis anoncita en la 67-a Universala Kongreso en Antverpeno, en 1982. La fondaĵo estis establita danke al la donaco de Pablo Goralski Pawlikovski (Kanariaj Insuloj) en la sumo de 13 750 usonaj dolaroj.

En la unua juĝkomisiono membris Baldur Ragnarsson, Juan Régulo Pérez kaj Spomenka Štimec. La unuan plej grandan premion gajnis Marjorie Boulton en 1984. Aliaj gajnintoj troveblas ĉe Premio Grabowski.

Referencoj

Vidu ankaŭ
fondaĵo

Eksteraj ligiloj 
Fondaĵoj de Universala Esperanto-Asocio 
Fondaĵo Grabowski ĉe UEA
Danko  de Andreas Künzli pro aljuĝo de la premio de Fondaĵo Grabowski 

Grabowski
Esperanto-kulturo
-345

En la jaro 345 antaŭ Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 Romio: M. Fabius Dorsuo kaj Servius Sulpicius Camerinus Rufus iĝis konsuloj.

Naskiĝoj

Mortoj
-346

En la jaro 346 antaŭ Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 Romio: M. Valerius M.f. Corvus kaj C. Poetelius C.f. Libo Visolus iĝis konsuloj.

Naskiĝoj

Mortoj
-347

En la jaro 347 antaŭ Kristo okazis, interalie:

Eventoj
Romio: C. Plautius Vennox (aŭ Venno) Hypsaeo kaj T. Manlius L.f. Imperiosus Torquatus iĝis konsuloj.
Ateno: Speusipo iĝis estro de Akademio de Platono.

Naskiĝoj

Mortoj
Platono, Greka filozofo.
 Arĥito el Tarento
-348

En la jaro 348 antaŭ Kristo okazis, interalie:

Eventoj

Naskiĝoj

Mortoj
Saint-John Perse

Saint-John Perse estas la plumnomo de Marie René Auguste Alexis Léger, naskiĝinta en 1887 en Saint Léger des Feuilles, en insulo Guadeloupe, mortinta en 1975.
Franca poeto kaj diplomato, li uzis plumnomon, ke lia poezia agado restu privata kaj disigita de lia diplomata-politika kariero. Saint-John Perse ricevis la Nobel-Premion por literaturo en jaro 1960.
Saint-John-Perse-a poeziaĵo havis tre aparta kaj tipa stilo, skribita prozforme per longaj frazoj solenaj, plenaj je raraj vortoj kaj malnaivaj esprimmanieroj, ofte je eruditaj memoroj de antikveco, sed ankaŭ de emocio kaj kun delikata muzikeco, kaj pantheisma kaj historia sento. Ekzemple :
« Poezio por akompani iron de recitmarŝo honore al maro. Poeziaĵo por subteni kanton dummarŝan tutĉirkaŭ lime la maron. Tiel, kiel la ago de la altar-ĉirkaŭiro, aŭ la orbitado de ĥoro dum disfaldado de l’strofo » (Maraj gvidmarkoj)

« Vi ‘stas kuracinto, asociinto, kaj sorĉinto je la altaj fontoj mensaj ! Ĉar ĉia kapablo en homa la koro strangas, kaj grandas alirfacilo al inter ni via : treallogema Homo ! kun cent kutimoj inter ni, ho disigitulo ! Ni la stampon de via rigard’ surhavas ĉiuj sur frunto ! » (Amikeco de l’Princo)

« Mi foriros kun anseroj en la sobra odor’ de l’maten’. »	(Ventoj)

« Funebra odoro de rozo ne sieĝos plu kradojn de l’tombo. Vivanta la horo inter palmoj ne mutigos plu sian animon fremdecan. Amaraj, ĉu tiel iam estis niaj vivantulaj lipoj ? » (Maraj gvid markoj)

Ĉefaj verkoj:
 ÉLOGES, 1911 (Laŭdoj)
 ANABASE, 1924 (Anabasis)
 AMITIÉ DU PRINCE, 1924 (Amikeco de l'Princo)
 EXILE, 1942 (Ekzilo ; poemoj verkitaj kiam li estis ekzile en Usono pro la venko de Francio dum Dua mondmilito
 POÈME À L'ÉTRANGÈRE, 1943 (Poemoj al la fremdulino)
 PLUIES, 1943 (Pluvoj)
 NEIGES, 1943 (Neĝoj)
 VENTS, 1946 (Ventoj)
 AMERS, 1957 (Maraj gvidmarkoj)
 OISEAUX, 1962 (Birdoj)

Eksteraj ligiloj 

 http://www.nobel-winners.com/Literature/perse_saint_john.html 
 http://www.sjperse.org 
 http://www.angelfire.com/ego2/olko/binary/perse-speech-e.html 
 http://terresdefemmes.blogs.com/mon_weblog/2005/09/mort_de_saintjo.html 

Nobel-premiitoj pri literaturo
Francaj poetoj
Dromaiedoj

Dromaiedoj (latine: Dromaiidae) aŭ Dromiceoj estas familio de Casuariiformes birdoj, kiujn oni dividas en du genrojn: Dromaius kaj Emuarius †.

Notoj 

 
Neflugaj birdoj
Faŭno de Aŭstralio
Johannes Heesters

Johannes HEESTERS [johanes hesters], plennome: Johan Marius Nicolaas HEESTERS (naskiĝis la 5-an de decembro, 1903, mortis je la aĝo 108 je la 24-an de decembro 2011). Li estis nederlanda aktoro kaj kantisto.

Li estis la plej aĝa ankoraŭ aktiva aktoro. Li estis aktiva dum 90 jaroj je la staĝo kaj dum 87 jaroj en filmoj.

Johannes Heesters naskiĝis en Amersforto. Kiel knabo li revis fariĝi pastro, sed je sia 16-a naskiĝtago li decidis fariĝi aktoro. Li lernis aktoradon kaj kantadon kaj en la jaro 1924 li ricevis sian unuan filmrolon, en la mutfilmo Cirque Hollandais.

En 1930 li edziĝis al la belga aktorino Louise H. Ghijs. Al la paro naskiĝis du filinoj: Wiesje GHIJS, kiu fariĝis pianistino kaj Nicole Heesters, kiu iĝis aktorino. Louise H. Ghijs mortis en 1985.

Ekde 1932 Johannes Heesters aperis en operetoj. Post agado en Vieno li en 1936 transloĝiĝis al Berlino, kie li transprenis aron da roloj en muzikfilmoj kaj filmigitaj operetoj.

Dum la Dua mondmilito li aperis en germanaj filmoj kaj teatroj. Pro tio li kompromitiĝis en sia naskiĝolando.

Post la Dua mondmilito li kantis en Vieno, Munkeno kaj Berlino. En 1953 li en Hollywood partoprenis en la filmo The Moon is Blue. Poste li ofte aperis en la germana televido kaj en teatraĵoj. En 1978 li publikigis siajn memorojn: Es kommt auf die Sekunde an, gravas la sekundo.

En la jaro 1992 li edziĝis al la germana aktorino Simone Rethel. De 1996 ĝis 2001 la paro kune rolis en la teatraĵo Ein gesegnetes Alter (= Benita aĝo), verkita de Curth Flatow. Ĝis nun li aktive agadas sursceneje, probable estante la plej aĝa aktiva aktoro.

Listo de filmoj 
 Cirque hollandais (1924)
 Der Bettelstudent (1936)
 Gasparone (1937)
 Nanon (1938)
 Die lustigen Vagabunden (1940)
 Rosen in Tirol (1940)
 Illusion (1941)
 Glück bei Frauen (1944)
 Es fing so harmlos an (1944)
 Hochzeitsnacht im Paradies (1950)
 Im weißen Rößl (1952)
 The Moon is Blue (1953)
 Gestatten, mein Name ist Cox (1955)
 Opernball (1956)
 Bel Ami (1957)
 Junge Leute brauchen Liebe (1961)

Nederlandaj aktoroj
Nederlandaj kantistoj
Nederlandaj centjaruloj
Naskiĝintoj la 5-an de decembro
Mortintoj la 24-an de decembro
Simone Rethel

Simone RETHEL [simone retel] (naskiĝis la 15-an de junio, 1949) estas germana aktorino.

Simone Rethel naskiĝis en Herrsching, Bavario. En la jaro 1965 ŝi ricevis la ĉefrolon en la filmo Die fromme Helene kaj en 1966 ŝi havis sian debuton en Munkena teatro. Krom en teatraĵoj ŝi ofte aperis en germanaj televidserioj, ekz. Der Kommssar, Derrick, Der Alte kaj Diese Drombuschs. Ŝi ankaŭ dediĉas sin al la pentrado kaj fotado.

Ekde 1992 Simone Rethel estas edziniĝinta kun la aktoro kaj kantisto Johannes Heesters.

Eksteraj ligiloj 

 http://www.simone-rethel.de 

Germanaj aktoroj
Taiho

La Taiho Kodekso en 702 estis la unua proklamita kolekto de leĝoj en Japanio. Ĝi entenis kaj punajn kaj mastrumajn leĝojn. La kodekso estis ĉerpita de la leĝokoloktoj de dinastio Tang de Ĉinio, lando kiu estis tiam  modelo por la disvolviĝo de Japanio.

Historio de juro
Historio de Japanio
Politika ekologio

Dum ekologio estas scienco, aparta fako de naturaj sciencoj esploranta la rilatojn de la vivantaj estuloj kaj specioj kun ties ĉirkaŭaĵo, kaj ilian tutecan funkciadon, politika ekologio venas de la maltrankviloj, defioj, "instruoj", kiujn la medio estigas pro la efikoj de la homa (precipe la moderna) agado:
1) (de la jaroj 1960 - vidu la libron "Silenta Printempo" de Rachel Carson, kaj similajn) al la vivantaj specioj kaj naturaj medioj, minacante ilin ĝis eventuala malapero, fuŝado, ktp de tio : ekologio konceptita kiel protektado de la naturo, de la biologia diverseco, de la naturaj pejzaĝoj, ktp
2) (ĉefe de la ŝip-paneo de "Torrey Canyon" en 1969, estiĝo de asocioj kiel Earth Friends (Amikoj de la Tero), kandidatiĝo de René Dumont al franca baloto en 1974) al sia propra vivmedio (per poluo ktp) kaj rimedoriĉoj, ĝis minaco al sia pluvivado mem.

La informoj ricevitaj el tiuj studoj kaj esploroj estas utiligitaj de tiuj ekologiistoj (nomitaj per la sama vorto kiel la sciencistoj, ja foje ili estas ambaŭ, foje ne; alia ofta nomo por tiaj aktivuloj estas "verduloj") cele al pripensi kaj decidi (aŭ admoni la decidulojn) enkalkulante la ekologiajn implicaĵojn de tiuj decidoj.

Nun, do en multaj landoj ekzistas POLITIKAJ PARTIOJ fundamentitaj sur politika ekologio. Vidu: Verdaj Partioj

Jam rezumite de Ĉefo Seattle la ekologia konscienco: "Daŭrigu polui vian liton, kaj iun nokton vi sufokiĝos en via propra rubaĵo."

Vidu ankaŭ 
eko (liel prefikso]
Poluo
Biologia diverseco
Patentigo de vivaĵoj
Daŭripova nekresko
Politika scienco
Senrubeco
Forcejefiko
Mae-Wan HO
Vandana Shiva
Nutraĵa sendependeco

Eksteraj ligiloj 
Rachel Carson
Amis de la Terre (france)
Asocio de Verduloj Esperantistaj (AVE)
Forumo
La ekologiismo kaj la sindikatismo kiel kunfandiĝintaj luktoj Agantaj Ekologiistoj - Ecologistas en Acción (Hispanio)

Ekologio
Daŭripova disvolviĝo
Aida

Aida estas opero de Giuseppe Verdi, kun kvar aktoj, el libreto de Camille de Locle, laŭ rakonto de Auguste Mariette, unue prezentiĝis la 24-a de decembro 1871 en Kairo.

Origine ĝi devis prezentiĝi okaze de la inaŭguro de la Sueza Kanalo la 16-an de novembro 1869, sed ĉar Verdi ricevis la libreton malfrue, la kanalon malfermis lia Rigoletto.

Rakonto 

La unua akto: Radameso, kapitano de la egiptaj gvardianoj, estas amato de Amnerisa, la filino de la Faraono, sed li amas la sklavinon Aida, filinon de la etiopia reĝo.
Radameso estas nomata ĝeneralo por konduki la militon kontraŭ la etiopianoj; Aida ŝiriĝas inter amo por Radameso kaj fideleco al sia popolo kaj patro.

La dua akto: Radameso venkinta, devos edziĝi kun Amnerisa.
Amonasro, la patro de Aida, estas unu el la kaptitoj, kaj li revidas sian filinon.

La tria akto: Amonasro postulis al Aida, ke ŝi eksciu militsekreton de Radameso, kiu estas arestita kiel perfidulo, kondamnita al morto kaj enmurota en templo.

La kvara akto: Amnerisa proponas al Radameso savi lian vivon, se li rezignas la amon de Aida. Li rifuzas.
Aida kuniras al Radameso, kaj ili mortiĝas kune.

Malgraŭ la kelkaj grandegaj scenaĵoj, kiel la fama parado kun trumpetoj, tiu opero, kies muzika partituro estas tre rafinita, rompas kun la romantika opera tradicio, kaj limigas la parton de la grandaj arioj.

Aida estas la plej populara kaj la plej prezentata el la operoj de Verdi.

En Esperanto aperis 

 LA ESKAPO, teatraĵo - Imaga epilogo por la opero “Aida” de Verdi    .

Referencoj

Eksteraj ligiloj 

 http://www.karadar.com/Librettos/verdi_aida.html 
 http://audiolunchbox.com/album?a=36544&z=  
 http://www.impresario.ch/synopsis/synveraid.htm 
 http://www.impresario.ch/libretto/libveraid_i.htm 

Operoj de Giuseppe Verdi
Itallingvaj operoj
Antikva Egiptio en fikcio
Ozona tavolo

La ozona tavolo estas parto de la stratosfero, kiu entenas ozonon en grave pli granda kvanto (ĉ. 8 ppm) ol kompare en suba troposfero. Tiu fortenas la ultraviolan sunlumon danĝeran al la plejmulto de vivaĵoj.

Pro la liberigado de fluorklorkarbonhidrogenaĵoj (FKKH) kaj karbona tetraklorido dum la 1970-aj jaroj la ozona tavolo komencis ekde tiam malkreski - precipe super la arkto kaj antarkto (vidu ozontruo).

Formiĝo 
Ultraviolaj radioj de la suno (aŭ aliaj fontoj de ionigo) transformas molekulojn de oksigeno en pozitivajn jonojn. Paralele tiuj radioj disigas oksigenajn molekulojn, t.e. faras el ili du neŭtralajn atomojn. Liberiĝinta dum jonigo elektrono (aŭ iu alia elektrono en ionigita gaso) «gluiĝas» al iu el atomoj. Kaj nun negative ŝarĝita atomo de oksigeno kaj pozitive ŝarĝita molekulo de oksigeno, tiriĝas unu al alia, formante neŭtralan molekulon de ozono. Ĉefe kun oksigeno interagas ultraviolaj radioj aperigante ozonon ĉar oksigeno havas malplejan jonig-energion el la atmosferaj gasoj.
O2 + sunlumo (fotonoj) → O + O , kaj: O + O2 → O3

Ozontruo 

Ozontavola detruo konsistas el du rilataj aferoj observataj ekde la fino de la 1970-aj jaroj: konstanta malaltigo de ĉirkaŭ kvar procento en la totala kvanto de ozono en la atmosfero de la Tero (nome ozona tavolo), kaj multe pli granda pliiĝanta malpliigo de la stratosfera ozono ĉirkaŭ la polusaj regionoj de la Tero. Tiu lasta fenomeno estas referencata kiel ozona truo aŭ ozontavola truo.

Bildaro

Vidu ankaŭ 

 Oksigeno
 DNA
 Atmosfero (tero)
 Ekologio

Notoj 

Ekologio
Astronomio
Ozono

Ozono estas kemia kombinaĵo entenanta 3 oksigenoatomojn (O3). Ĉe kutimaj kondiĉoj ozono emas malkomponiĝi al dioksigeno (O2).

Atmosfera ozono formiĝas pro ago (de la suna lumo) sur la oksigeno; tiel okazis verŝajne dum lastaj milionoj da jaroj. La ozono-koncentriĝo estas tre malgranda en atmosfero kaj granda en la alta tavolo de ĝi (stratosfero). Hodiaǚ valoras konsideri iun ekvilibron de la ciklo ozono-oksigeno.

Dum ozono nocas al homaro en atmosfero, ĝi utilas en la ozona tavolo, pro sia protekta efiko kontraǚ la sunaj ultraviolaj radioj.

Vidu ankaŭ 
 Ozona tavolo
 Ozontavola detruo
 Ozontruo
 Ozonterapio

 
Aera poluado
Alotropoj de oksigeno
Seninfektigiloj
Media kemio
Koloraj gasoj
Forcejaj efikaj gasoj
Industriaj gasoj
Oksidantoj
Poluado
Takahaŝi Rumiko

TAKAHAŜI Rumiko (japane: 高橋 留美子 [Takahaŝi Rumiko]; naskiĝis la  en la urbo Niigata en gubernio Niigata en Japanio) estas japana manga-verkistino.

Listo de verkoj 
 Urusej Jacura
 Maison Ikkoku
 Ranma 1/2
 Inujaŝa (freŝdata)

Takahaŝi Rumiko
Etologio

Etologio estas scienco, kiu esploras la konduton de bestoj; esplordirekto en la zoopsikologio. Kelkfoje oni eltiras el ĝi ankaŭ konkludojn, kiuj koncernas la homojn.

En 1854 Isidore Geoffroy Saint-Hilaire kliŝis la terminon "éthologie" (etologio).

Gravaj etologiistoj 
 Charles Darwin
 Irenäus Eibl-Eibesfeldt
 Jean-Henri Fabre
 Dian Fossey
 Roger Fouts
 Karl von Frisch
 Birutė Galdikas
 Jane Goodall
 Oskar Heinroth
 Sarah Blaffer Hrdy
 Julian Huxley
 Konrad Lorenz
 Niko Tinbergen
 Frans de Waal

Notoj

Vidu ankaŭ 

 Elian-J. Finbert
 Petro Kropotkin
Elian-J. Finbert

Elian-J. FINBERT, franca judo naskiĝinta en 1896 en Egipto, kie li pasigis sian infan-kaj junecaĝon (en urbeto Minet-el-Gamh), mortinta en 1977, verkisto, travivis aventuran vivon, farante sin kameliston en la Saharo, ŝafisto en provencaj Alpoj.

Verkoj
La liaj eldonitaj libroj enspaciĝas de 1929 ĝis 1963. Li verkis multe da diverstemaj libroj : pri siaj spertoj kiel kamelisto en Saharo, kiel ŝafisto en montaron de Provenco, pri Egipto, pri la ŝtato Israelo, pri diversgentaj proverboj, pri la vaguloj de parizaj stratoj (kies vivon li partoprenis por povi verki la libron). sed la verkoj, kiuj plej igis lin fama kaj inde memorinda al la posteularo kaj kulturo estas la libroj, kiuj de la jaro 1953 li konsistigis el eksterordinaraj, belaj, interesaj aŭ kortuŝaj rakontoj pri bestoj. Li ankaŭ tenis dum longaj jaroj vicojn da kronikoj en revuoj kaj de radio-elsendoj (« La plej belaj okazaĵoj pri bestoj ») pri tiu sama temo, kiuj ne malmulte kontribuis je fari li konatulo pri tiu temo.
En tiu kampo li publikigis inter aliaj :
Kiel vivas kamelo, la ŝipo de l'dezerto (1938)
Ŝafino kaj la paŝtista vivo (1947)
Plej belaj rakontoj pri hundoj (1953)
De formiko ĝis elefanto, la pli belaj rakontoj pri bestoj (1953)
Vivoj de la hundoj famiĝintaj (1954)
Plej belaj rakontoj pri katoj 
Plej belaj rakontoj pri birdoj (1956)
Rakontoj pri simioj
Kiel la bestoj amoras?
Vulpo la misamata (1960)
Ĉevaloj (1962)
La plej belaj rakontoj pri simioj kaj elefantoj (1962)
Noara amo mia (1962)
Li ricevis en 1974 premion de la franca Societo de la Beletristoj por la tuto de lia verkaro.
 
Ĉar tiuj libroj kaj artikolvicoj estis verkitaj en jaroj 1950 kiam la stampo de la karteziaj antaŭjuĝoj pri bestoj kaj dogmo de esenca muro inter tiuj kaj homoj estis ankoraŭ forta, kaj rekoni al la bestoj formon de inteligento - eĉ kapablo « mensogi » kaj ruzi -, konsciencon de sia esto, sentojn, emociojn aspektis kiel herezo, aŭ estis forfiigita kiel naiva sentimentaleco aŭ antropomorfismo, Elian FINBERT en ĉi libroj tre timide, preskaŭ pardonpete sugestis, ke la mirindaj elstare « homecaj » sintenoj, evidentigitaj en tiuj okazaĵoj rakontitaj ne estis klarigablaj per la nura, tiam ideologie deviga vorto, « instinkto », dum tio aspektas tiom klare evidenta, se oni nur legas tiujn atestaĵojn.
Sed la aro de tiuj okazaĵoj, kvankam ne sciencaj eksperimentoj sed rakontoj trovitaj en gazetoj, raportitaj de atestantoj, ktp, konsistigas valoregan dokumentaron por la studo kaj pri penso pri la kapabloj intelektaj aŭ la sentoj kaj diversaj emocioj evidenteblaj de bestoj.
Sed kiel diris Rupert Sheldrake "la sumaĵo da akiritaj konoj far la diversaj bestoposedantoj teme de la animala konduto ĝenerale rigardatas kiel anekdotan; ĝi estas tial flankenlasita de formala scienco" kaj restas tiel ne utiligita.

Unu inter liaj lastaj libroj estis pri lia dudekjara vivo dum lia egipta infanaĝo kun simiino, kies vivo kaj morto efektis lian vivon por ĉiam.

En Esperanto aperis
 2016, La plej belaj rakontoj pri hundoj, de Elian-J. Finbert, MAS, tradukis Roland Platteau, ISBN-13: 978-2369600640

Eksteraj ligiloj 

 Emociigaj eltiraĵoj el liaj libroj

Francaj verkistoj
Mór Jókai

JÓKAI Mór (naskiĝis la 18-an de februaro 1825, mortis la 5-an de majo 1904) estis la plej granda hungara verkisto, membro de Hungara Scienca Akademio, membro de Societo Kisfaludy.

Jókai naskiĝis en Komárom (nuntempa Komárno en Slovakio). Kiel junulo li kune kun Sándor Petőfi partoprenis la liberigan batalon (1848/1849).

La verkaro de Jókai apartenas al la romantismo, sed ankaŭ montras realismajn trajtojn. Natureca lingvaĵo, fantazio, humuro kaj granda patrioteco karakterizas lian verkaron.

Lia unua edzino estis Róza Laborfalvi, la dua Bella Nagy. Ŝia adoptita filino estis Róza Jókai. Mór Jókai mortis en Budapeŝto.

Listo de verkoj 
 Török világ Magyarországon ("Turka mondo en Hungario", romano, 1853)
 Egy magyar nábob ("Hungara nababo", romano, 1854)
 Kárpáthy Zoltán ("Zoltán Kárpáthy", romano, 1854)
 A kőszívű ember fiai ("La filoj de l' ŝtonkora homo", romano, 1869)
 Fekete gyémántok ("Nigraj diamantoj", romano, 1870)
 Ès mégis mozog a föld ("Kaj tero ja moviĝas", romano, 1872)
 Az aranyember ("La ora homo", romano, 1872)
 Rab Ráby ("Ráby Malliberulo", romano, 1879)
 Sárga rózsa ("Flava rozo", romano, 1895)
 Gazdag szegények ("Riĉaj malriĉuloj", romano, 1889)

En Esperanto aperis 

 Historio de ŝtelo (tr. Adolf Alenburger, Lingvo Internacia, 1902, p. 25)
 La blanka folio (tr. Luber, La Revuo, 1912, p. 8-10, La Kulturo, 11/1912, p. 86-88)
 La blanka paperfolio, tradukis Johano de Luczenbacher. - En: Ses noveloj, paĝoj [2] - 6.
 Du noveloj el Mauro Jókai, tradukis Johano de Luczenbacher. - Paris: Presa Esperantista Societo, 1911. - 93 paĝoj.
 Mi antaudiris tion al vi, Germana Esperantisto 1920, p. 173, tr. Fr. Francke
 La filoj de l' ŝtonkora homo. La bildrakonton verkis Tibor Cs. Horváth. Desegnis Pál Korcsmáros. Esperanta teksto de Vilmos Benczik. Budapest: Hungara Esperanto-Asocio, 1978. - 59 p.
 Fragmento el La filoj de l' ŝtonkora homo, tradukis Ervin Fenyvesi. - En: Hungara Antologio, paĝoj 94 - 99.
 La Leaotungaj hometoj, tradukis Ottó Haszpra. - [S. l.], 1996. - 10 paĝoj.
 La preĝlibro de la avino, tradukis Ferdinando Beck. - En: Ses noveloj, p. 6 - 9.
 La du salikoj de Nagyenyed , etromano, tradukis Jozefo Horváth.

Eksteraj ligiloj 

 

Hungaraj verkistoj
Hungaraj akademianoj
Respubliko de Rio Grande

Brazilo > Historio de Brazilo

La Respubliko de Rio Grande estis ŝtato proklamita de la generalo Antônio de Souza Neto je la 11-a de septembro de 1836 en la kamparoj de Seival, urbo Bagé post batalo kontraŭ la brazila armeo. La unua prezidanto estis la generalo Bento Gonçalves. La lando ĉesis ekzisti je la 28-a februaro de 1845 pro malvenko en la milito kontraŭ Brazilo.

La moderna flago de brazila federaciero Rio Grande do Sul estas bazita en la respublika flago.

Historio de Brazilo
Itsuo Tsuda

Itsuo Tsuda naskiĝis en 1914. Je la aĝo de 16 jaroj li ribelis kontraŭ la volo de sia patro, kiu destinintus heredigi al li la familiajn posedaĵojn (rajto de la unua filo). Li do lasis sian familion kaj komencis vagabondi, serĉante pensliberon.

Post repacigo kun sia patro, li flugis Francien en 1934, kie li studis sub la gvidado de Marcel Granet kaj Marcel Mauss ĝis 1940, jaro en kiu li revenis al Japanio: tie li studis Noo-teatron kun Majstro Hosada, Seitaion kun Majstro Haruchika Noguchi kaj aikido kun Majstro Morihei Ueshiba.

Itsuo Tsuda reflugis al Eŭropo en 1970 por disvastigi la renaskigan movadon kaj sian idearon pri ĉjio. En 1973 li eldonis sian unuan verkon, franclingve, "La Ne-faro", kromtitole: "Lernejo de la Spirado".

Li forpasis en Parizo je 1984 sed, hodiaŭ eŭrope en la doĵooj de la "Lernejo Itsuo Tsuda", vivadas la filozofio praktika kaj la instruado kiun li komunikis per sia verkaro kaj sia laboro.

Lernejo Itsuo Tsuda 
 Scuola della Respirazione doĵoo en Milano (Italio),
 Tenshin doĵoo en Parizo (Francio)

Vidu ankaŭ 
 Aikido

Japanaj filozofoj
Japanaj verkistoj
Laŭte!

Laŭte! estis dumonata liberesprima Esperanto-gazeto por progresemaj esperantistoj eldonata kaj ĉefredaktita de Christian Baudé (Kribo) de 1977 ĝis 2010.

Laŭte! celis plejeble favori liberan esprimadon de ĉiuj siaj abonantoj pri ĉiuj temoj, sen tabuo kaj sen cenzuro. Krome, favori rektajn interrilatojn inter la abonantoj. 

Laŭ la redakcio de Laŭte! : « Esperantisto ne estas individuo, kiu vivas nur pro kaj per Esperanto. Ni nature ligas nian scipovon de interpopola lingvo al la ĉiutaga vivo, kun la ĉiutagaj zorgoj, plezuroj kaj strebadoj. Laŭte! spegulas do la realan vivon de siaj legantoj kaj faciligas la interŝanĝojn inter ili. » 

Celoj de Laŭte! estis jen difinitaj : 

 esprimi vidpunkton aŭ impreson pri iu ajn temo, pri libro, filmo, muziko
 trovi helpon por ion aranĝi, organizi
 profitigi la legantojn de Laŭte! de spertoj, kiu povus utili ankaŭ al aliuloj? 
 diskonigi aktivadon en iu socia, ekzemple ekologia, kultura, politika movado 
 publikigi desegnojn, humuron, anekdotojn, ŝercojn
 ricevi klarigojn pri iuj malhelaj gramatikaĵoj por izolita Esperanto-lernanto aŭ progresanto 

Ĉar Laŭte! estis ne organo de asocio, sed precipe esprimilo, povis aboni ĉiu ajn mondlingvano, komencanta aŭ pli lerta, sendistinge de fako aŭ tendenco, kiu deziris ja aktive interŝanĝi, pli ol pasive ricevi pliajn E-gazetojn.

Aperadis 6 numeroj jare. Kiam eblis, aperis kroma numero (literatura suplemento). Ĉiu numero ampleksis minimume 36 paĝojn (72-paĝaj numeroj en A5-formato). Tiuj de 2003 enhavis krome K-diskon. Nova abonanto donace ricevis unu el la plu disponeblaj tekstoj de la broŝura serio. Prioritate aperis tekstoj originale verkitaj de abonantoj mem. Ĝi principe evitis publikigi artikolojn jam aperintajn aliloke. Ankaŭ kontribuoj de komencantoj estis bonvenaj. Abundis la regulaj rubrikoj laŭ iniciatoj de la abonantoj-kontribuantoj: Debato, Ĉies voĉo (reagoj al aperintaj artikoloj), Poezio, Lingva angulo, Felietonoj, Poŝtarto...

Paralele eldoniĝis serio da broŝuroj (ĝis nun pli ol 200 titoloj) aparte mendeblaj.

En jaro 2003, estis ĉ. 300 legantoj; duono loĝis en Francio, kaj la cetero en aliaj landoj tutmondaj. Ĉiujardue aperis adresaro de la abonantoj. Kutime kontribuis ĉirkaŭ 70 por animi la gazeton.

Oni povis viziti la sidejon de la gazeto, eksmuelejon kun 7-hektara bieno, en Beauville (Lot-et-Garonne), kaj tie aranĝi renkontiĝojn. 

Lasttage de la Vilno-a UK 2005, revuo Laŭte! ricevis la 3-an premion de la Premio Grabowski, je 170 dolaroj.
De (? kiu povas konfirmi ?) post la lasta numero novembro/decembro 2010, Laŭte ĉesis aperi.

Eksteraj ligiloj 
 Laŭte! en retejo de SATeH. 
 Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
 Katalogo "Erfgoedbib" en LibraryThing

Esperanto-gazetoj
Francaj gazetoj
Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience (Esperanto-gazetoj)
Sylvia Pankhurst

Estelle Sylvia PANKHURST (naskiĝis en 1882 en Manchester, Anglio, mortis en 1960 en Adis-Abebo, Etiopio) estis pionira figuro de la movado 'sufrageto', pledinte por egalrajtigo de virinoj (inter alie balotrajton al virinoj) kaj kontraŭ milito.  Poste ŝi estis elstara maldekstra komunistino kaj aktivulino kontraŭ faŝismo. Ŝi estis engaĝita en la politiko de Etiopio, kien ŝi fine transloĝiĝis. Malpli estas konata ŝia envolviĝo en la movado por internacia helplingvo.

Vivkuro 
Ŝi estis filino de Richard kaj Emmeline Pankhurst kaj kampanjisto por la Virina Sufrageta Movado en Britio.

En 1906, kun sia fratino Christabel kaj patrino Emmeline, ŝi eklaboris plentempe pro Socia kaj Politika Unuigo por Virinoj. Tamen en 1912 ŝi forlasis ilin pro iliaj fajratakoj kaj starigis la Orientan Londonan Sufragetan Federacion kiu uzis kelkajn titolojn kaj celas labori kun komunistaj grupoj. Sylvia mem iĝis grava figuro en la tiama komunista movado kaj partoprenis kunvenojn en Rusio, Italio kaj Nederlando. Ŝi eĉ disputis kun Lenin kaj subtenis maldekstremajn komunistojn kiel Amadeo Bordiga kaj Anton Pannekoek. Dum la dudekaj jaroj ŝi vagis al kontraŭfaŝismo kaj kontraŭkoloniismo. Ŝi subtenis Haile Selassie. Ŝi starigis la ĵurnalojn Women's/Workers' Dreadnought en 1914 kaj The New Times kaj Ethiopia News en 1936.

Interlingvistiko 
Pankhurst ankaŭ okupiĝis pri interlingvistiko. En 1927, Pankhurst publikigis libreton, nomatan "Delphos. The Future of International Language" (Delphos. La Estonteco de Internacia Lingvo), kie ŝi esprimis la kreskantan bezonon je internacia helplingvo kaj sian subtenon al Interlingua en la frua 20-a jarcento. La subteno de Pankhurst al Interlingua videblas kiel ekzemplo de la scienca humanismo, kiu regis la komencajn jarojn de interlingvistiko. Ĉi tiu lingva aktivismo rilatas ankaŭ al ŝia socialisma kaj pacisma starpunkto.

Referencoj

Literaturo 
Delphos. The Future of International Language (Delfos. La etonteco de internacia lingvo), Londono, eldonejo Trubner.

Vidu ankaŭ 

 Interlingvistiko

Britaj virinbalotrajtistoj
Britaj kontraŭmilitaj aktivuloj
Britaj kontraŭfaŝistoj
Britaj feministoj
Britaj komunistoj
Britaj pacistoj
Britaj socialistoj
Pacistaj feministoj
Socialistaj feministoj
Feministaj artistoj
Rilatoj de Etiopio kaj Britio
Pankhurst-familio
Interlingvistiko
Interlingvistoj
Verkistinoj
-351

En la jaro 351 antaŭ Kristo okazis, interalie:

Eventoj
Egipto venkis Persion.
Demosteno verkis la Unuan filipikon.
Caius Sulpicius Peticus kaj Titus Quinctius Poenus Capitolinus Crispinus iĝis konsuloj en Romo.
Romio konkeris Toskanion.
Finiĝis la konstruo de Maŭzoleo de Halikarnaso.

Naskiĝoj

Mortoj
-352

En la jaro 352 antaŭ Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 Romio P. Valerius P.f. Poplicola kaj C. Marcius L.f. Rutilus iĝis konsuloj.

Naskiĝoj

Mortoj
-354

En la jaro 354 antaŭ Kristo okazis, interalie:

Eventoj
Romio: M. Fabius N.f. Ambustus kaj Titus Quinctius Poenus Capitolinus Crispinus iĝis konsuloj

Naskiĝoj

Mortoj
-355

En la jaro 355 antaŭ Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 Romio: C. Sulpicius M.f. Peticus kaj M. Valerius L.f. Poplicola iĝis konsuloj

Naskiĝoj

Mortoj
-357

En la jaro 357 antaŭ Kristo okazis, interalie:

Eventoj
Romio: C. Marcius L.f. Rutilus kaj Cn. Manlius L.f. Capitolinus Imperiosus iĝis konsuloj.

Naskiĝoj

Mortoj
-358

En la jaro 358 antaŭ Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 Persio: Artaĥŝaŝt la 3-a surtroniĝis;
 Romio: C. Fabius N.f. Ambustus kaj C. Plautius P.f. Proculus iĝis konsuloj;

Naskiĝoj

Mortoj 
 Artaĥŝaŝt la 2-a
-361

En la jaro 361 antaŭ Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 Romio: C. (Gaius) Licinius C.f. Stolo (Calvus) kaj C. Sulpicius Peticus iĝis konsuloj.

Naskiĝoj

Mortoj
-362

En la jaro 362 antaŭ Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 Romio: Lucius Genucius M.f. Aventinensis kaj Q. Servilius Q.f. Ahala iĝis konsuloj.

Naskiĝoj

Mortoj
Kakapo

Kakapo (Kākāpō, maorie signifas nokta papago) aŭ, latinlingve, Strigops habroptilus estas granda ne fluganta papago endemia en Novzelando. La birdoj havas verdan dorson, kun makuloj je bruno, flavo kaj nigro. Ili estas sufiĉe grandaj - ĉ. 60 cm stara, eble la plej grandaj papagoj en la mondo.

Kelkaj nomas la specion Striga papago ĉar ĝia kapo similas al tiu strigo. Ĝi manĝas kreskaĵojn, kaj vivas en fagaj arbaroj. Oni kredas, ke kakapoj povas vivi pli ol 120 jaroj, do ili estas la plej longvivaj birdoj en la mondo.
Tiu ĉi birdo, multa kiam la unuaj eŭropanoj venis en Novzelandon, estas nun tre endanĝerata specio, kies restis kvindek specianoj en 1997. Ĝi iĝis viktimo de la mamuloj enkondukitaj de homoj, kiel katoj, ratoj, foinoj, kioreoj ktp.
Nune estas ekzakte 92 birdoj kiuj loĝas sur du malgrandaj insuloj apud Nov-Zelando - Anchor Island kaj Codfish Island (Whekua Hou), kiuj estis tre diligente purigitaj de mamuloj. Ĉiuj birdoj havas proprajn nomojn kaj tenas radiosignalilojn por ke sciencistoj ĉiam sciu kie ili estas. Nun aliaj insuloj estas pretigataj por transferi la kakapojn tien.

Vidu ankaŭ 

 Listo de Kakapoj

Birdoj de Nov-Zelando
Papagoj
Brano

Brano (el la angla: bran) estas la muelita grenŝelo, kromprodukto de la muelado. Ĝi estas grava nutraĵo, uzata ĉefe por bestoj, riĉa je albumino kaj amelo.

Enhavo 
La brano entenas:
 ĝermo- kaj ŝelopartojn de la grenosemo
 aleuronotavolon (proteino), el kristalstrukturaj albuminkorpetoj
 farunon, algluiĝantan al la supre menciitaj.

Cerealoj
Spadiko

Spadiko estas aparta simpla nefinita floraro, kiu konsistas el spiko kun longa, dika, karneca akso, sur kiu sidas la sentigaj floroj, kaj kovrita per grandega brakteo nomata spato. Ĝi estas tipa floraro de la familioj arumacoj kaj arekacoj.

Ĉe la arumo, la spadiko havas dikan kaj karnecan akson, coloforman, sur kiu estas multe da malgrandegaj floroj, inaj baze (nur la ovolujo) kaj viraj supere (nur la stamenoj) kaj fine nefekundeblaj alte. Pinte, la akso estas klabforma. 

La spadiko de la giganta amorfofalo estas la plej granda floraro surtere. 

Ĉe kelkaj specioj de arumacoj, la spadiko povas porti pli ol  florojn. 

Ĉe la arekacoj, la spadiko estas ofte ligna, kaj portas ankaŭ unuseksajn florojn etaĝe aranĝitajn. La spato estas ankaŭ ofte ligna.

Plantomorfologio
Spiko

Spiko estas simpla nefinita floraro, kie la floroj sidas rekte ĉe la akso. La malsameco kun grapolo estas, ke la floroj estas sentigaj. Pro tio spiko estas floraro rekta, densa, longforma, pinta. La vorto devenas el la latina spica, pinto. Ekzemple, spiko de greno, plantago.

Kunmetitaj floraroj

Ĉe la poacoj 
La tipa floraro de poacoj estas spiketo en kiu kuniĝas kelkaj floroj, aŭ eĉ unu sola. La spiketoj estas kunmetitaj, kaj eblas spiko de spiketoj (ekzemple ĉe tritiko, hordeo aŭ sekalo), aŭ grapolo de spiketoj (kiel ĉe aveno aŭ rizo).

Elformiĝo ĉe grenspecoj 
La sovaĝaj, praaj formoj de la nunaj cerealoj disŝutas, lasas fali la  semojn el la spiko. Ilia spika akso estas rompiĝema kaj ĝi disfalas jam antaŭ rikolto. La trajto pri semotena spiko estas trovebla kiel mutacio nur ĉe ĉiu 2 ĝis 4-miliona planto. Kiel eliminiĝis dum la malsovaĝigo tiu malavantaĝa semofaliga trajto? Oni analizis la aferon per komputila simulado kaj trovis, ke prahomoj kolektis la perditajn, restintajn spikojn en la kampo kaj konservis ilin tra la vintro. Inter la kolektitaj spikoj, la semotenaj, nerompiĝemaj spikoj estis super-reprezentitaj. Se oni semis la grajnojn sekvajare, la mutaciaj variantoj oftiĝis de jaro al jaro. Oni kalkulas, ke elormiĝis semotena varianto dum 200-250 jaroj.

Spikumado

Spikumado estas kutima rajto en agrikulturo, kiu en kelkaj landoj konsistas en rikoltado de forlasitaj spikoj da tritiko, kaj ankaŭ de granoj, kaj pajlo, post la fino de la rikolto. Tiu kutimo estas dokumentita ekde la Mezepoko. Tio ne damaĝas la rajtojn de la terposedantoj, kiuj jam faris sian negocon kaj utilis al multaj malriĉaj sociaj tavoloj, kiuj profitis el tiaj restaĵoj. 

Plantomorfologio
Tefloro

Tefloro estis senpaga reta Esperanto-gazeto, kaj socikultura kaj movada, fondita de Zhang Xuesong en septembro 2002 kiu ĉesis esti alirebla komence de decembro 2009. Ĝi eldoniĝis sesnumere jare.

Tefloro aperigis artikolojn pri E-movado, socia vivo, turismo, ekonomio, literaturo, familio, humuro, anekdoto kaj aliaj temoj. La redakcio de Tefloro estis en la ĉina te-produkta urbo de Xinyang, kaj la gazeto estis komune kulturita de la  tutmondaj esperantistoj. Tefloro estis unu el la sendlistoj de ABONU.COM, inform-kanalo de UEA, ekde oktobro 2002.

Eksteraj ligiloj 
 Tefloro 

Esperanto-gazetoj
Ĉinaj gazetoj
Interreto
Aperis en 2002
Malaperis en 2009
Esperanto en 2002
Grapolaro

Grapolaro (aŭ paniklo.) estas nefinita kunmetita floraro (infloresko) tre branĉiĝanta, kies ĉiu floraro estas grapolo. Grapolaro estas grapolo de grapoletoj. Ekzemple: grapolaro de ligustro, aveno, milio, rizo.

Referencoj 

Plantomorfologio
Grapolo

Grapolo laŭ ĝenerala senco estas grupo de ligitaj similaj aĵoj.

En komputado: 
 Grapolo (komputado), grupo de malstrikte kuplitaj komputiloj, kiuj kune laboras.
 Datumgrapolo, grupo de disksektoroj uzataj en dosieratribua tabelo.

En botaniko: 

Grapolo estas floraro, kie ĉe mezakso troviĝas la floroj (aŭ poste fruktoj) sur tigetoj. Grapolo estas nefinita floraro, tio signifas ke la ĉefakso finiĝas per burĝono (kaj ne floro) kreskanta potence senfina, kaj flankaj florburĝonoj. Florado komenciĝas per la bazaj floroj kaj daŭras supren. Tio formigas la grapolon tipe piramide. Pro tio, ofte ĉeestas samtempe, kiel en aliaj floraroj, ĉiuj floradgradoj, de florburĝono supere al matura frukto sube.

La arangô de la floroj sur la akso sekvas la regulojn de la foliordo, kiel la aranĝo de la folioj aŭ branĉoj sur tigo. Tiu aranĝo estas plejofte multflanka. Ankaŭ iuj estas duflankaj (ekzemple latiro).

Ekzemploj de grapolaj floraroj: visterio, robinio, ktp.

Parole, grapolo ofte pripensigas frukton kun aro da etaj beroj kiel grapolon da riboj, kaj ĉefe tiun de la vito, la vinberaro. Fakte, plantoscience, la floraro de la vito estas tirso, tio estas grapolo de cumetoj (kunmetita floraro).

Kunmetitaj floraroj 
La grapolo povas esti en kunmetitaj floraroj, kiel la grapolaro (aŭ paniklo), kiu estas grapolo de grapoletoj.
Se la floroj troviĝas en unu ebeno, ĝi nomiĝas korimbo.

Plantomorfologio

sv:Blomställning#Typer av blomställningar
Gran Diccionario Español-Esperanto

Gran Diccionario Español-Esperanto estas dulingva vortaro kun preskaŭ 51 mil kapvortoj sur 1279 paĝoj, kompilita de Fernando de Diego. Ĝi enhavas multajn ekzemplojn de vort-uzo en hispanaj frazoj kaj idiotismoj kun iliaj respondaj esperantlingvaj ekvivalentoj.

La libro estis eldonita 2003 de mga en Santandero. La bindita volumo en formato de 25 cm estas registrita sub ISBN 8492093137.

Eksteraj ligiloj 
 Konsultebla en la reto
 En katalogo de UEA
 Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj

Esperanto-vortaroj
Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Infloresko

Infloresko aŭ samtiga floraro estas ĉe florplantoj ariĝo de floroj sur la tigo. Ĝi ofte karakterizas plantajn grupojn. La aranĝo estas ofte tipa por iu familio, ekzemple la umbelo estas tipa por la umbeliferoj (nun apiacoj), la kapitulo esta tipa por la kompozitoj, kiu signifas esperante kunmetitoj (nun asteracoj).

Ene de infloresko, ĉiu floro emas tipiĝi. Tio estas ekzemple por la kapituloj, kie le ĉirkaŭaj floroj similas petalojn.

Oni distingas du specojn de infloresko: laŭ tiu, kiu finiĝas la ĉefakson: burĝono aŭ floro.

Simpla infloresko

Nefinita infloresko 
Ĉe nefinita infloresko, la ĉefakso finiĝas per burĝono kaj longiĝas, teorie senlime, kreskiganta flankajn florojn, aŭ flankajn duajn aksojn kiuj portas florojn. La bazaj floroj malfermiĝas unue, kaj la aliaj sekve, el bazo al pinto. La tipa nefinita infloresko estas la grapolo.

Finita infloresko 
Ĉe finita infloresko, la ĉefakso finiĝas per floro, kiu unue malfermiĝas, kaj ĝi ĉesas kreski. La aliaj floroj aperas sekve ĉirkaŭe, sur duaj tigetoj, kiuj povas esti tre mallongaj. La tipa finita infloresko estas la cumo.

Kunmetita infloresko 

Ĉiuj kunmetoj eblas. Kelkfoje, kunmetitaj infloresko (aŭ florararoj) similas simpla floro, kiel la Edelvejso.

 Samaj:
 Umbelaro: Umbelo de umbeletoj,
 Spikaro: Spiko de spiketoj,
 Grapolaro = Grapolo de grapoletoj,
 Malsamaj:
 Tirso = Grapolo de cumetoj,
 Korimbo de kapituletoj,
 Spiko de cumetoj,
 Grapolaro de spiketoj,
 ktp.

Elvolviĝsekvo 
Alcentra infloresko (aŭ centripeta infloresko) estas infloresko, se la eksteraj kaj malsupraj floroj elvolviĝas unue por la plantreproduktado (Vd Pseŭdantio).
Elcentra infloresko (aŭ centrifuga infloresko) estas infloresko, se la vera centra floro elvolviĝas unue por la plantreproduktado (Vd Vandao).

Referencoj 

Plantomorfologio
-364

En la jaro 364 antaŭ Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 Romio: C.Sulpicius M.f. Peticus (diktatoro) kaj C.Licinius C.f. Stolo (Calvus) iĝis konsuloj.

Naskiĝoj

Mortoj
-365

En la jaro 365 antaŭ Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 Romio: Lucius Genucius M.f. Aventinensis kaj Q. Servilius Q.f. Ahala iĝis konsuloj;

Naskiĝoj

Mortoj 
 Antisteno
-366

En la jaro 366 antaŭ Kristo okazis, interalie:

Eventoj
Restarigo de konsulato en Romio; L. (Lucius et/aut Marcus) Aemilius L.f. Mamercinus (Mamercus), Lucius Sextius f. Sextinus L. (Lucius et/aut Marcus) Aemilius L.f. Mamercinus (Mamercus) kaj Lucius Sextius f. Sextinus iĝis konsuloj.

Naskiĝoj

Mortoj
-368

En la jaro 368 antaŭ Kristo okazis, interalie:

Eventoj
Aristotelo iris al Ateno
Datameso eliris persan ekzercito

Naskiĝoj
Krateso de Tebo

Mortoj
Aleksandro la 2-a reĝo de Makedonio.
-371

En la jaro 371 antaŭ Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 Romio: C. Licinius Stolo kaj Lucius Sextius iĝis konsulaj tribunoj.

Naskiĝoj

Mortoj 
 Demokrito, helena filozofo