alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Mefito

Mefito (Mephitis) estas genro de rabobestoj kiuj sin defendas per elŝprucigo de tre fetoranta likvaĵo kontraŭ la atakanto. Ĝi havas longan, delikatan malhelbrunan ĝis bluete nigran hararon; blanka strio de kapo sur la nuko forkforme disiĝas.

Oni foje nomas ilin putoroj pro la simileco de aspekto al la putoro (Mustela putorius), membro de la musteledoj. Iam oni lokis mefitojn (kaj la aliajn mefitedojn) inter la musteledojn - iuj ankoraŭ lokas ilin tien - sed lastatempaj genetikaj esploroj montris, ke ili estas malpli proksime parencaj al la musteledoj ol oni antaŭe pensis.

mefito striita - Mephitis mephitis

mefito longvosta - Mephitis macroura

Piednotoj

Eksteraj ligiloj 
 http://www.dragoo.org 
 http://www.howtogetridofstuff.com/pest-control/how-to-get-rid-of-skunks  
 http://www.soundmedicine.iu.edu/segment.php4?seg=213  
 http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/information/Mephitidae.html 

Musteledoj
Mefitedoj
Familioj de mamuloj
Lutrenoj

Lutrenoj (komune Lutro) estas malgranda rabobesto kun naĝhaŭto inter la piedfingroj kiu vivas ĉe riveroj kaj lagoj kaj manĝas fiŝojn. Ĝia tre valora felo havas densan, elastan, brilan brunan ĝis malhelbrunan hararon. Lutroj vivas en Eŭropo, Azio, Norda Afriko kaj Ameriko. Dum subakviĝo ĝi kapablas fermi oreltruojn kaj naztruojn, la felo rezistas kontraŭ la akvo.
La longa vosto servas kiel stirilo.

Tipa lutro mezuras 120 - 150 cm (el kio 40 - 45 cm estas la vosto) kaj pezas 15 kg. Piedoj estas mallongaj kaj dum naĝado laboras ĉefe la postaj. La rapidecon altigas la serpentuma korpomovo, tial lutro kapablas kapti fiŝojn. Ĝi kapablas je unu enspiro naĝi sub la akvo 6 minutojn, bone ĝi vidas kaj en kotaj akvoj ĝi orientiĝas danke al sentemaj nazharoj. Ĝi manĝas ne nur fiŝojn, sed ankaŭ kankrojn, ranojn, okaze eĉ birdojn kaj ovojn. Fiŝkaptistoj lutrojn ne ŝatas.

El bordoj la lutroj elfosas por si koridorojn, kies enirejo estas sub la akvo, sed la koridoro direktiĝas oblikve supren kaj finiĝas super la akvonivelo per sferforma kavo kun perpendikla aeruma truo. Oni supozas, ke lutroj pariĝas dum la tuta jaro, gravedeco daŭras 60 tagojn, samtempe naskiĝas 2 ĝis 4 lutridoj, kiuj post monato malfermas la okulojn. Lutro emas ludi eĉ post kiam ili estas plenkreskaj, onidire ili estas inter la raraj, kun la homoj, kiuj tion faras. Malsovaĝigita lutro kapablas esti aminda hejma amiko.
Estas eŭroaziaj lutroj (azia malgrandunga lutro) kaj amerikaj lutroj. Amerikaj lutroj vivas ekde Alasko ĝis Ĉilio:

Specioj

Eŭropa lutro 
La Eŭropa lutro (Lutra lutra) estas preskaŭ minacata, ĉar ĝis bezonas riverojn kun ne poluata akvo.

Azia lutro 
La Mildmantela lutro (Lutrogale perspicillata aŭ Lutra perspicillata) estas specio de lutro kiu vivas en plej el la Hindia subkontinento kaj de Sudorienta Azio, kun disaparta populacio en Irako. Ĝi estis listita kiel Vundebla en la IUCN Ruĝa Listo ekde 1996 kaj estas minacata pro habitatoperdo, poluado de humidejoj kaj ŝtelĉasado pro eksterleĝa komerco de naturo.

Nordamerika lutro 
La Kanada lutro (Lontra canadensis) vivis preskaŭ en tuta Alasko, Kanado kaj en Usono, sed pro ĉasado kaj detruo de ĝia habitato ĝi malaperis en la nordorienta kaj sudorienta partoj de Usono.

Sudamerika lutro 
La Sudamerika lutro (Lontra longicaudis) disvastiĝas ekde Meksiko ĝis Urugvajo kaj Argentino. Ĝi vivas proksime al riveroj kaj lagoj, sed estas nune rara en kelkaj regionoj pro habitatodetruo. Estas ankaŭ Brazila lutro, Pteronura brasiliensis.

Suda lutro 
La Suda lutro (Lontra provocax) vivas en Ĉilio kaj en Argentino. Pro ofta ĉasado tiu specio malplivastiĝas al Fajrolando. La Suda lutro estas laŭ IUCN minacata specio.

Mar-lutro 
Vidu Mara lutro (Lontra felina).

Vidu Mar-lutro (Enhydra lutris).

Kurtunga lutro 
Vidu Kurtunga lutro (Amblonyx cinereus)

Eksteraj ligiloj 
 http://www.otter.org 
 http://www.otternet.com/index.htm  
 http://sea-river.com/94_2.php  
 http://www.muckstein.com/galerie/displayimage-2239.html

Musteledoj
Mar-lutro

La marlutro (Enhydra lutris) estas holarktisa musteledo vivanta apud la marbordoj de la Norda Pacifiko, kie ĝi manĝas moluskojn, krustacojn, kaj ekinoidojn. Ĝi havas tre densan brunan ĝis nigran hararon, la plej densan en la mondo: po 100 000 haroj en kvadratcentimetro; tial mar-lutroj estis vigle ĉasataj ekde la jaro 1749 ĝis preskaŭ tuta ekstermo.

Referencoj

Eksteraj ligiloj 
 http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/information/Enhydra_lutris.html 
 http://oceanlink.island.net/oinfo/otterpage/otter.html  
 http://archives.cnn.com/2000/NATURE/07/06/otter.survey.enn/index.html 
 http://otterproject.org 

Musteledoj
Holarktisa faŭno
Nearktisa faŭno
Palearktisa faŭno
Lav-urso

Lav-urso, alinome prociono (Procyon lotor), estas rabobesto simila al malgranda urso kun longa vosto markita de koloraj ringoj. Ĝi havas delikatan, elastan flavnigran hararon.

Ili kutime vivas ĉe rojoj kie ili trovas siajn preferatajn manĝajojn ĉefe danke al efikega tuŝsento. Tiu nearktisa specio estas konata pro sia kutimo lavi sian nutraĵon en akvo antaŭ manĝado, kio nomigas la specion en Esperanto. Tia kutimo ne rilatas al higieno, sed la akvo plibonigas ilian tuŝsenton.

Moderntempe en Usono lav-ursoj ofte proksimiĝas al la urboj kaj eĉ aŭdacas priserĉi la rubujojn.

Oni ne konfuzu ĝin kun la prociona hundo aŭ procion-hundo (aliaj nomoj de niktereŭto).

Vidu ankaŭ 

 Arkipelago Reĝino Karloto
 Centr-usonaj foliarbaroj
 Grandfolia fago
 Malaltebenaĵaj arbaroj de Sankt-Laŭrenca Golfo
 Novanglaj-akadiaj arbaroj

Eksteraj ligiloj 

 http://www.diewaschbaerenkommen.de  
 http://www.nature.ca/notebooks/english/racoon.htm
 http://fohn.net/raccoon-pictures-facts 
 http://wildlife.pro/raccoon-control.html  

Procionedoj
Nearktisa faŭno
Mamuloj de Pollando
Prociono

La vorto prociono havas plurajn signifojn:

Bestoj 
 Prociono estas genro de bestoj, inter kiuj elstaras la nordamerikan Procyon lotor aŭ lav-urso, kaj la sudamerika kraboprociono.
 Prociona hundo aŭ procion-hundo estas aliaj nomoj de niktereŭto.

Astronomio 
 , aŭ Alfo Malgrandhunda, estas verdeta stelo en la konstelacio Malgranda Hundo, la oka plej hela stelo videbla en la nokta tera ĉielo.
José Aguilar Blanch

José AGUILAR BLANCH [agvilar blanĉ] (naskiĝis en Valencio; mortis en 1917 en Benifayó) estis hispana okulkuracisto kaj esperantisto, urba konsilanto en Valencio (Hispanio) kaj prezidanto de la loka Esperanto-klubo. Li estis amiko de Zamenhof.

Li studis medicinon en Valencio kaj oftalmologion en Parizo (1880-1883) ĉe Xavier Galezowski. Post la reveno al Valencio li redaktis medicinan gazeton La Crónica Medica. Li okupiĝis ankaŭ pri reŭmatismo kaj publika higieno.

Verkoj

Contribución al tratamiento del estrabismo por el método ortopédico (Valencia, 1889)
La oftalmía purulenta de los recién nacidos (Valencia 1889)

Tradukoj

Xavier Galezowski: Tratado de las enfermedades de los ojos (Valencia, 1890 - el la  franca).

Eksteraj ligiloj 
Biografio hispanlingve
Liaj oftalmologiaj tekstoj hispane

Hispanaj esperantistoj
Juan Aguiló Valentí

Juan Aguilo Valenti (naskiĝis la 22-an de junio 1884 en Palma de Majorko, Balearoj, mortodato nekonata) estis hispana esperantisto.

Profesie doktoro jurista, li interalie estis vicurbestro de sia naskiĝurbo.

Juan Aguiló Valentí estis kunfondinto kaj sekretario de la Esperanto-Klubo en Palma de Majorko, kiu estis fondita la 19-an de julio 1907 de Bartolomé Font Cantallops kun helpo de Bernardo Rabassa Boeras, Gabriel Alomar Serragut, Juan Barcelo Andreu kaj Francisco Barcelo Caimari.

Hispanaj esperantistoj
Fritiof Ahnfeldt

Fritiof Ahnfeldt [anfelt] (naskiĝis la 9-an de majo 1888 en Tving, mortis  en Rödeby) estis sveda esperantisto kaj popollerneja instruisto.

En 1917 Ahnfeldt fariĝis instruisto kaj restis tion ĝis 1951. De 1938 li estis ĉefinstruisto. Ahnfeldt estis esperantisto ekde 1921 kaj delegito de la Universala Esperanto-Asocio de 1923. Cetere Li estis prezidanto de distrikta unuiĝo esperantista kaj faris prelegojn pri Esperanto, ankaŭ en radio. Ahnfeldt aranĝis prelegvojaĝojn por eksterlandaj propagandistoj kaj interpretis tiujn. Li ankaŭ laboris en la senalkohola esperantista rondo.

Referencoj 

A
Aibara Susumu

AIBARA Susumu (naskiĝis la  en Kanazaŭa; mortis la  en Tokio) estis japana esperantisto kaj oficisto de Tokia filio de la Sekretariejo de Ligo de Nacioj.

En 1921 li fondis Esperanto-grupon en Keio-Universitato kaj prezentis al la universitato kursofinan tezon pri bahaa movado kun resumo en Esperanto. Li estis konsilanto de JEL. Li multe verkis por japanoj artikolojn pri Hungarujo. Li estis honora membro de Hungara Turana Asocio.

Japanaj esperantistoj
Román Ayza

Román AYZA y MAQUÉN estis hispana esperantisto en la pionira periodo antaŭ la unua mondmilito.

Profesie staba kolonelo kaj armea inĝeniero, li estis ankaŭ membro kaj gvidanto de la Hispana Matematika Societo (1913), kaj verkis diversajn librojn pri matematiko en la hispana lingvo.

Li estis dua prezidanto de Hispana Societo por Propagando de Esperanto kaj kunfondinto de Esperanto-Grupo 1903, ambaŭ en Valencio. La lokan grupon li kunfondis kun infanteria kapitano Rafael Duyós Sedó kaj telegrafestro Fernando Soler Valls.

Por la lernolibroj de Fernando Soler Valls "El idioma internacional auxiliar Esperanto al alcance de todos (vulgarización de gramática Esperanto-española)" kaj "El Esperanto al alcance de todos" li verkis antaŭparolojn.

Verkoj 

 Trigonometría rectilínea y esférica.

Ayza, Román

Valenciaj esperantistoj
Esperantistaj militistoj
Aleksandrs Aizputitis

Aleksandrs Aizpuritis estis latva pionira esperantisto. Profesie gimnazia direktoro, antaŭ la Unua mondmilito li estis instruisto ĉe la Moskva Instituto de Esperanto. Ekde 1922 li estis Delegito de UEA. 

En 1912 li verkis internacian krestomatieton kun laŭartikola vortaro en latva kaj 5 aliaj lingvoj.

Verkoj 
 Internacia krestomatieto (kun laŭartikola vortaro seslingva, -   Moskvo: Librejo "Esperanto", 1912. - 48 paĝoj)

Aizputitis, Aleksandrs
Aizputitis, Aleksandrs
Aizputitis, Aleksandrs
A
Kola Ajayi

Kola AJAYI [aĝaji], kristana antaŭnomo: Nathaniel (naskiĝis la 23-an de aprilo 1906 en Warri, Niĝerio, mortodato nekonata) estis joruba esperantisto.

Ajayi estis angla ŝtatano, aktoro, esperantista prelegisto. Li restadis longe en Usono.

Li esperantistiĝis en 1931 en Bydgoszcz (ĉe fratoj Fethke). Depost 1932 li prelegis en Esperanto pri Afriko, ankaŭ antaŭ neesperantista publiko.

Lia itinero inkluzivis:
 en Pollando 45 prelegojn en 22 urboj antaŭ 8100 personoj kaj radiokantadon,
 en Ĉeĥoslovakio 33 prelegojn en 21 urboj antaŭ 12 400 personoj (aprilo-majo 1933), du radioprezentadojn,
 en Jugoslavio ĉ. 25 prelegojn (junio-septembro 1933).

Jean Forge en sia satira novelaro La Verda Raketo dediĉis al Kola Ajayi rakonton Nia nigra filo, sed li traktas lin kiel grandan infanon.

Interalie la 10-an de marto 1933 en la gimnazio en Kartuzy (Pollando) li prelegis kun diapozitivoj (lumbildoj) en Esperanto pri Afriko, ĉefe pri kulturo, religio, moroj kaj kutimoj de siaj samlandanoj. La prelegon partoprenis la gimnazia direktoro Józef Orzech, kiu estis ankaŭ esperantisto kaj ĝuste li tradukadis la prelegon al la pola, krome partoprenis la instruistoj kaj amase la lernantoj de la gimnazio. Partoprenis ankaŭ la lokaj esperantistoj Adela Frankowska kaj Feliks Marszałkowski (, ).

Referencoj

Niĝerianoj
Anglaj esperantistoj
Britaj esperantistoj 
Afrikaj esperantistoj
Kadizo

Kadizo ( [ˈkaðiθ], laŭ regiona dialekto: Cai [ˈkai], kaŝnome Tacita de plata - "Taseto el arĝento")

Situante en la suda parto de Hispanio (36º 32' N – 6º 18' U), ĝi enhavas 134.989 loĝantojn (2005) kaj estas la ĉefurbo de la samnoma provinco, kaj kun aliaj ses urboj (San-Fernando, Chiclana, Puerto Real, Puerto de Santa María, Chiclana de la Frontera, Rota kaj Ĥerezo) formas la metropolan areon Kadiza Golfeto.

Kadizo estas ĝemelita kun la franca urbo Brest.

Historio 

Oni konsideras ĝin la plej antikva urbo ankoraŭ ekzistanta ĉirkaŭ la okcidenta Mediteraneo, laŭ la tradicio, ĝi estis fondita de la fenicoj en jaro -1100 kun la nomo Gadir (Fortikaĵo) por mina industrio en tero de tarteza civilizacio, kie laŭ la legendo Heraklo (aperanta en la aktuala blazono de la urbo) faris unu el siaj Laboroj. La romianoj ĝin nomis Gades.

De Kadizo eliris Kristoforo Kolumbo en siaj dua kaj kvara vojaĝoj Ameriken; komence de la 16-a jarcento la urbo akiras la rajton komerci rekte kun amerikaj kolonioj, kaj en 1717 la monopolon, kiun perdis Sevilo.

De la urbo eliris ankaŭ la franc-hispana floto partoprenonta en Batalo de Trafalgar la 21-an de oktobro de 1805.

En jaro 1811 dum la Milito de Hispana Sendependiĝo inter hispanoj kaj la armeo de Napoleono rifuĝis tie la ribela Parlamento (Cortes). La liberalemaj deputitoj verkis la unuan Konstitucion de Hispanio nomita La Pepa (Jonjo, ĉar estis proklamita la 19-an de marto, festo de Sankta Jozefo).

Dum Unua Hispana Respubliko, ribelo en la urbo proklamis sendependan kantonon, kiu daŭris ĝis reĝiĝo de Alfonso la 12-a.

Ekonomio 

Kadizo ĉiam estis mara urbo, precipe per sia komerca haveno, la fiŝkapta industrio kaj ŝipkonstruado. Nuntempe pro konkurenco de koreaj ŝipkonstruejoj kaj preskaŭa malapero de fiŝado, la ekonomio de la urbo tre suferis kaj la senlaboreco en la urbo estas tre grava problemo.

Aktuale, la plej grava industrio estas turismo, profitanta la faman karnavalon, la strandojn (La Caleta, Victoria kaj Cortadura) kaj la monumentojn.

Vidindaĵoj 

Multaj monumentoj vidindas tra la tuta urbo, inter ili notindas la Urbodomo, la Pordoj de la urbo (Puertas de Tierra), Teatrejo Falla (Gran Teatro Falla) kaj la Katedralo.

Fama estas la karnavalo de Kadizo, kie grupoj kantas (normale spritajn kanzonojn) por amuzi, oni organizas oficialan konkurson en Teatrejo Falla, normale fine de februaro.

Vizitindas ankaŭ la kvartalo de La Viña (prononcu La Vinja) kie, precipe somere, oni povas gustumi en siaj trinkejoj la bonegajn vinojn de Ĥerezo kaj manĝetojn tipajn kiel Cazón en adobo (spicitaj kaj poste frititaj ŝarkopecoj), tinuso kun cepo aŭ rostitaj skombroj.

Ĉiun someron ekde 1955 oni organizas futbalkonkurson Trofeo Carranza (Pokalo Karranza) inter kvar teamoj, unu el ili ĉiam estas la loka Cádiz Club de Fútbol (Kadiza Futbala Klubo).

Kadizanoj 

Famaj kadizanoj inter aliaj:

 José Celestino Mutis (Sciencisto).
 Manuel de Falla (Komponisto).
 Emilio Castelar (Prezidento de la Unua Hispana Respubliko).
 Jose María Pemán (Verkisto).

Referencoj

Vidu ankaŭ 
 Tramtrajno de la Kadiza Golfeto

Eksteraj ligiloj 

 Kadiza Urbodomo

Urboj de Andaluzio
Hispanaj provincaj ĉefurboj
Mars

Mars povas esti:
 komunumo de Francio, vidu Mars (Ardèche)
 Usona dolĉaĵa firmao, vidu Mars (kompanio)

Vidu ankaŭ 
 Marso
Hedwig Courths-Mahler

Hedwig COURTHS-MAHLER [hedviĥ kurc-maler] (* la 18an de februaro 1867, † la 26an de novembro 1950) estis germana verkistino.

Naskiĝinte kiel eksteredzeca infano en Nebra (Saksio-Anhalto), ŝi frue forlasis la lernejon por labori kiel servistino kaj vendistino en Halle (Saale), Chemnitz kaj Lepsiko. Jam kiel junulino ŝi verkis amnovelojn kaj amromanojn; la unuan novelon ŝi publikigis en la jaro 1886 en gazeto. Post tre sukcesa verkista kariero ŝi mortis en 1950 en Rottach-Egern, Bavario.

La verkaro de Hedwig Courths-Mahler konsistas el pli ol 200 titoloj, kiuj konstante pritraktas la samajn temojn: Persono el la malsupra tavolo de la socio atingas riĉecon kaj geamantoj malgraŭ obstakloj kaj intrigoj finfine kuniĝas. Malgraŭ tiuj kliŝoj kaj la el nuntempa perspektivo ege konservativa vidpunkto de la aŭtorino pri la rilatoj inter viroj kaj virinoj, la verkoj de Hedwig Courths-Mahler ĝis nun estas vaste legataj.

Listo de verkoj 
 Die wilde Ursula (romano, 1912)
 Griseldis´ (romano, 1916)
 Ich will (romano, 1916)
 Meine Käthe (romano, 1917)
 Eine ungeliebte Frau (romano, 1918)
 Die schöne Unbekannte (romano, 1918)
 Der Scheingemahl (romano, 1919)

Eksteraj ligiloj 

 http://www.dhm.de/lemo/html/biografien/CourthsMahlerHedwig  

Germanaj verkistoj
Hugo Ball

Hugo BALL [hugo bal] (22an de februaro 1886 en Pirmasens, Germanio - 14an de septembro 1927 en Sant'Abbondio, Svislando) estis germana verkisto.

Post studado en Munkeno kaj Heidelberg li laboris ĉefe kiel reĝisoro kaj dramaturgo en diversaj teatroj. La spertoj dum la Unua mondmilito faris el li konvinkitan pacifiston, kaj en la jaro 1915 li elmigris kune kun sia estonta edzino, la verkistino Emmy Ball-Hennings, al la neŭtrala Svislando. En Zuriko li kunfondis la kabaredojn Cabaret Voltaire kaj la Galerie Dada. De 1917 ĝis 1920 li laboris en Berno por la gazeto Freie Zeitung. En 1920 li fariĝis katoliko. Ĝismorte li vivis en Svislando kaj en Italio.

La verkaro de Hugo Ball konsistas el dramoj, poemoj, romanoj, eseoj kaj biografioj. Ĝis 1917 li estis grava reprezentanto de la dadaismo, poste li forlasis tiun ĉi movadon, ĉar ĝi laŭ li estis arte elĉerpita. Pri sia amiko de Hermann Hesse li verkis biografion.

Listo de verkoj 
 Der Henker von Brescia (dramo, 1914)
 Flametti oder vom Dandysmus der Armen (romano, 1918)
 Zur Kritik der deutschen Intelligenz (eseo, 1919)
 Byzantinisches Christentum (eseoj, 1923)
 Hermann Hesse (biografio, 1927)
 Mein Weg aus der Zeit (membiografio, 1927)
 Tenderenda oder Der Phantast (romano, eld. 1967)

Vidu ankaŭ 
 Dada
 Tristan Tzara

Eksteraj ligiloj 

 http://www.lib.uiowa.edu/dada/ball.html  
 http://www.peak.org/~dadaist/English/Graphics/ball.html 
 http://en.wikisource.org/wiki/Dada_Manifesto_%281916%2C_Hugo_Ball%29 
 http://www.britannica.com/eb/article-9011980 

Ball, Hugo
Ball, Hugo
Helgoland

Helgolando (germane: Helgoland, IFA [ˈhɛlgolant], signifas "sanktejo") estas malgranda insulo en la Norda Maro. En la helgolanda Frisa lingvo "Deät Lun" (= nia lando)
En la sudo ĝi havas relative larĝan plaĝon kaj havenon, dum en la nordo kaj okcidento ĝin limigas kruta bordo. Oriente situas la tiel nomata Düne: ebena insuleto, kiu ĝis 1720, kiam ŝtorma tajdo atakis Helgolandon, estis ligita kun la ĉefinsulo.

Historio 
En la mezepoko Helgolando estis rifuĝejo de piratoj. Ĝis 1814 la insulo apartenis al Danio, poste la britoj ĝin okupis.
En la jaro 1890 ĝi per kontrakto fariĝis germana, kaj imperiestro Vilhelmo la 2-a faris el ĝi bazon de la mararmeo. Post la Dua mondmilito britoj ekuzis Helgolandon por militaraj celoj, ordonante eĉ al la helgolandanoj forlasi la insulon. La britoj eksplodigis tie ĉirkaŭ 6800 tunojn da eksplodaĵo por neniigi la iaman germanan submarŝipan bazon. Malaperis eĉ parto de la insulo. En 1952 la insulanoj fine rajtis reveni.

Ekonomio 
La helgolandanoj vivas ĉefe de la turismo, sed ankaŭ de la fiŝkaptado. Pramŝipoj ligas Helgolandon kun la kontinento kaj kun aliaj insuloj.

Iom da statistiko 
 Situo: 
 Loĝantaro: ĉirkaŭ 1600
 Areo: 1 km2 (ĉefinsulo), 0,7 km2 (insulo Düne)
 Distanco al la kontinento: ĉirkaŭ 70 km

Eksteraj ligiloj 
 oficiala paĝo en la germana

Insuloj en Ŝlesvigo-Holstinio
Insuloj en la Norda maro
Urboj de Ŝlesvigo-Holstinio
Distrikto Pinneberg
François Villon

François VILLON (ĉ. 1431 – ĉirkaŭ 1474), kies vera nomo estis aŭ François de Montcorbier aŭ François des Loges, estis franca poeto.

Vivinte en malriĉeco, li elektis sian pseŭdonimon Villon laŭ sia subtenanto Guillaume de Villon, kiu ebligis al li studi en La Sorbonne. En la jaro 1452 li finis la studadon. Li tiutempe amikiĝis kun krimuloj kaj en 1455 li devis fuĝi el Parizo, ĉar li en disputo mortigis (supozeble mem krimulan) pastron. Kune kun ŝtelistoj li vagadis tra la lando. En 1461 oni arestis lin, kondamnis lin al morto, sed amnestiis lin en 1463. Ekde tiam li ne plu montris vivsignon.

La verkaro de François Villon konsistas el baladoj kaj poemoj pri la vivo kiel vaganto. Ĝin karakterizas drastaj ŝercoj en friponeca ĵargono, sed ankaŭ esprimoj de sincera pieco.

En la 20-a jarcento Bertolt Brecht uzis partojn el la baladoj de Villon por sia Die Dreigroschenoper.

Listo de verkoj 

 Le lais (verkita 1456, presita 1489)
 Le petit testament (verkita 1456, presita 1489)
 Ballade des contre-vérités (1456)
 Ballade des proverbes (1458)
 Ballade des menus propos (1458)
 Le grand testament (verkita 1461, presita 1489)

En Esperanto aperis 

Soife mortas mi : kvar baladoj. – [Lelystad]: Vulpo, 1977. - 15 p. : ilustr. - ISBN 90-70074-05-2

Epitafo en formo de balado, kiun verkis Villon por si kaj siaj kunuloj atendante kun ili pendigon sian / François Villon. -
En: Tutmonda sonoro / Hrsg.: Kalocsay, Kálmán ; p. 312 - 313,
vol. 1

 Viljono en Esperanto en la retejo de Francois Gaulthier

Imitaĵo 
Hé! Dieu, si j’eusse étudié
Au temps de ma jeunesse folle
Et à bonnes mœurs dédié,
J’eusse maison et couche molle.
Mais quoi? Je fuyaie l’école,
Comme fait le mauvais enfant.
En écrivant cette parole,
À peu que le cœur ne me fend.

O kial mi ne volis studi
En fola tempo de junaĝ'
Kaj min al seriozo trudi?
Mi vivus nun en avantaĝ';
Sed mi, bubaĉo sen kuraĝ',
Forĵetis ĉiam la laboron,
La tro malfrua nuna saĝ'
Nur povas ŝiri mian koron.

Vidu ankaŭ 
10140 Villon

Eksteraj ligiloj 

 http://globegate.utm.edu/french/globegate_mirror/villon.html  
 http://www.biblioweb.org/-VILLON-Francois-.html  
 http://fr.wikisource.org/wiki/Ballade_du_concours_de_Blois 
 http://fr.wikisource.org/wiki/Ballade_des_Proverbes 
 

Francaj poetoj
Francaj verkistoj
Mezepoka literaturo
1463

En la jaro 1463 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 Lasta vivsigno de François Villon.
 Katarino el Borgonjo diris ke ŝi vidis Jesuon en fajra trono.

Unuaj dokumentaj mencioj 
 Rehetobel kiel Rechtobel (hodiaŭ komunumo en Kantono Apencelo Ekstera en Svislando).

Naskiĝoj 
 17-a de januaro: Frederiko la 3-a, princo-elektisto de Saksio inter 1486 kaj 1525. (m. 1525)
 24-a de februaro: Johano Piko de la Mirandolo, itala filozofo

Mortoj
Ŝlosilromano

Ŝlosilromano (de la franca roman à clef) estas romano kiu prezentas realajn okazaĵojn malantaŭ fikcia apero. La "ŝlosilo", kiu ne estas en la teksto, estas la korespondo inter eventoj kaj personoj en la romano kaj realaj eventoj kaj personoj. Ili estas ofte satiraj.

Ŝlosilromanoj estas ĝenerale verkitaj por raporti internajn informojn sen krei akuzojn de kalumnio. Ili ankaŭ donas al verkisto la eblecon direkti rakonton laŭ sia volo.

Listo de ŝlosilromanoj

Anglalingvaj 
Crome Yellow (1921), Antic Hay (1923) and Those Barren Leaves (1925) de Aldous Huxley estas ĉiuj satiroj de tiutempaj eventoj.
Point Counter Point (1928) de Huxley enhavas facile kompreneblajn bildojn de la amikoj de Huxley D. H. Lawrence kaj John Middleton Murry.  
 Nightwood (1936), de Djuna Barnes.
Primary Colors (1996), pri la prezidanta kandidatiĝo kaj konkurado de William J. Clinton. Ĝi estis anonime eldonita, sed poste oni konfirmis ke ĝin verkis Joe Klein.

Esperantlingvaj 
La Majstro kaj Martinelli de Jorge Camacho estas satiro kontraŭ Giorgio Silfer.
La Postdomo de István Ertl

Fikcio
Romanoj
Akademio

Akademio estas asocio de kleruloj aŭ artistoj kiuj renkontiĝas por interŝanĝi ideojn, tiel nomita laŭ la Akademio de Platono.

Akademio ankaŭ estas supera kleriga instanco; kelklingve ĝi estas sinonimo por universitato, alilingve ĝi estas iom sub universitata nivelo.

Krome nomiĝas akademioj organizoj, kiuj gvidas kaj juĝas la evoluon de kelkaj lingvoj, ekz. la Franca Akademio, la Hispana Akademio kaj la Akademio de Esperanto.

La titolo Akademiano indikas la koncepton de Plenrajta Membro de arta, literatura, aŭ scienca akademio. En multaj landoj, ĝi estas honora titolo, sed en aliaj inkludas privilegiojn.

Celoj 
Laŭ Tazio Carlevaro, pluraj movadoj pri planlingvo kreis komitatojn kun lingva celaro. Tiu celaro tamen varias, kaj oni povas rekoni ĝenerale tri tipojn:

a) Akademioj kun konservaj kaj lingvoesploraj celoj. Tipa ekzemplo estas la Akademio de Esperanto, kies celo estas la analizo (sed principe ne la gvido) de la lingvo-evoluo, kaj krome la konservo de la lingva unueco.

b) Akademioj kun lingvo-evoluigaj celoj. Tipa ekzemplo estas la frua Ido-Akademio, kiu okupiĝis ĉefe (eĉ se ne nur) pri la lingva plibonigo de la lingvo Ido. Ofte la lingvo-esplora kaj la lingvo-evoluiga celaro povas kunesti, ekz. ĉe la intermilita Ido-Akademio, kiu fiksis la lingvo-uzon, kaj relative malmulton reformis. Analoge funkciis la Kadem Volapüka de 1889 ĝis 1892.

c) Akademioj kun lingvo-diskutaj celoj. Temas pri komitatoj, kiuj ne havas preskriban, sed nur priskriban celon. Ili funkcias kiel opini-interŝanĝa forumo, ne kiel decidejo. Tiaj estis la Akademio de Latino sine Flexione (Academia pro Interlingua) kaj la Novial-Akademio.

Listo de akademioj 

 La Akademio de Platono
 Akademio de Esperanto
 Akademio de Sciencoj
 Accademia della Crusca (Akademio pri itala lingvo)
 Académie française (Franca Akademio)
 Euskaltzaindia (Akademio pri eŭska lingvo)
 Kadem Volapüka (Akademio pri Volapuko)
 Real Academia Española (Akademio pri hispana lingvo)
 Royal Academy (Brita reĝa akademio)
 Svenska Akademien (Sveda Akademio)
 Academy of Interactive Arts and Sciences Akademio de interaktivaj artoj kaj sciencoj
 Akademio Internacia de la Sciencoj (AIS) San-Marino
 Academia Brasileira de Letras (Akademio pri Portugala lingvo en Brazilo.
 Academia pro Interlingua
 Internacia Scienca Akademio Comenius
 Akademio Burg Fürsteneck (Germana privata lernejo por metia kaj kultura edukado, kiu nomas sin "Akademie")
 Akademio de Arkadio

Vidu ankaŭ
 Internacia Asocio de Akademioj

Eksteraj ligiloj 
 Akademioj, lingvoj kaj planlingvoj, Věra Barandovská-Frank , pp. 15-39.
 Prilingvaj institutoj de dek ok naciaj lingvoj, Johan Derks

Pri la Akademio de Platono 
 Historio de la loko de la Akademio 
 Remalkovro de la loko de la Akademio 
 Loko de la Akademio 
 Demosion Sema laŭlonge de la vojo al la Akademio
Akbar (romano)

Akbar : orienta romano estas romano de la nederlanda aŭtoro P. A. S. van Limburg Brouwer, aperinta en 1872 en la nederlanda lingvo kaj tradukita en 1923 al Esperanto de Julia C. Isbrücker, J. R. G. Isbrücker kaj Jan Ziermans de 256 paĝoj. Duan korektitan eldonon de 215 paĝoj en 1936 eldonis la Internacia Cseh-Instituto en Hago.

Enhavo 
Centra rolulo estas historia figuro, la Imperiestro Akbar (1542-1605), reganto de Hindujo de 1556 ĝis 1605, kie ludas la romano. Kvankam ĝi baziĝas sur historiaj faktoj, ĝi tamen transpaŝas ilin per fikcia rakonto.

La esperantlingva traduko 
Laŭ "Lingvaj Notoj" de la tradukintoj librofine la unua eldono baziĝis precipe sur la Vortaro de Esperanto de Kabe, la dua eldono sur Plena Vortaro de Esperanto (PV de SAT, 1930/1934). Dekduo de tiamaj neologismoj, ne jam registritaj en PV estas listigitaj en la notoj. Ili intertempe ĉiuj troviĝas en Plena Ilustrita Vortaro de 1970 (de aŭtoĥtona tra nirvano ĝis vilao). Krome estas plia dekduo de specifaj nocioj rilataj al Hindujo. Kelkaj intertempe eniris la kanonon de PIV (guruo, malabara, mogolo [hodiaŭ kutime mogulo], mulao) aliaj restis ekster ĝi ĝis hodiaŭ (adato = neskribita leĝo, durbaro = solena aŭdienco, kornako = kondukisto de elefanto ktp.).

Apartaĵo de la traduko estas la uzo de "darfi" (germane dürfen, nederlande mogen) en la senco de "havi la permeson" (ekzemple: "mi ne povas obei vin, mi ne darfas kaj mi ne povas", 2-a eld. p. 139). Stile interesa diferenco inter la du eldonoj krome estas, ke la kunmetitaj tempoj de la verboj, kiuj abundas en la unua eldono, vaste forfalis en la dua eldono, tiel ke tiu ĉi aspektas pli moderna kaj pli facile legebla.

Recenzoj

Referencoj

Eksteraj ligiloj 

 La nederlanda originalo en la projekto Gutenberg
 Esperanto-traduko
 Enciklopedio de Esperanto/A en sia originala formo en la Interreto
 Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
 Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
 Katalogo "Erfgoedbib" en LibraryThing
 Katalogo de Nacia Biblioteko de Esperanto

Verkoj el la esperantigita nederlandlingva literaturo
Antverpena Fikcio-libraro
Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
Katalogo de Nacia Biblioteko de Esperanto
Gloraj virinoj

Gloraj virinoj estas virinoj, kiuj enskribiĝis en la historion de la homaro, precipe pro siaj meritoj. La homara historio ŝajnas esti unuavide la historio de viroj, ĉar genieco estas pli ofta ĉe la vira sekso - kvankam ankaŭ tie escepta - kaj ĉar virinoj dum jarcentoj estis perforte tenataj ekster klereco kaj ekster publikaj aferoj. Tial ili ofte ne povis disvolvi siajn talentojn. Malgraŭ tiuj malfavoraj kondiĉoj aperis en la historio nemalmultaj virinoj, kiuj per siaj kapabloj superis plejparton de la viroj. Tiel ili pruvis, ke esti virino ne signifas esti aŭtomate malpli inteligenta aŭ malpli talenta.

Virinoj en politiko 

Hatŝepsut - Kleopatra - Johana de Arko - Reĝino Elizabeta - Maria Stuart - Katarina la Granda - Regine Hildebrandt - Anna Lindh - Maria Terezia - Reĝino Viktorino de Britio

Virinoj en scienco 

Marie Curie - Amalie Dietrich - Sofja Kovalevskaja - Lise Meitner - Maria Sibylla Merian - Hipatia

Virinoj en kuracarto 

Mary Seacole - Florence Nightingale

Virinoj en religio 

Hildegard von Bingen - Patrino Tereza

Virinoj en sporto 

Janica Kostelić - Katarina Witt - Judit Polgár

Virinoj en kulturo

Verkistinoj 

Sapfo - Ilse Aichinger - Isabel Allende - Margaret Atwood - Rose Ausländer - Jane Austen - Ingeborg Bachmann - Vicki Baum - Aphra Behn - Anne Brontë - Charlotte  Brontë - Emily Brontë - Christine Brückner - Víctor Català - Agatha Christie - Daphne du Maurier - George Eliot - Anne Frank - Nadine Gordimer - Ricarda Huch - Selma Lagerlöf - Ursula K. Le Guin - Doris Lessing - Astrid Lindgren - Erika Mann - Katherine Mansfield - Gabriela Mistral - Irmtraud Morgner - Toni Morrison - Ingrid Noll - Joyce Carol Oates - Dorothy Parker - Sylvia Plath - Ann Radcliffe - Françoise Sagan - George Sand - Anna Seghers - Anne Sexton - Muriel Spark - Bettina von Arnim - Annette von Droste-Hülshoff - Marie von Ebner-Eschenbach - Catharina Regina von Greiffenberg - Karoline von Günderode - Bertha von Suttner - Maxie Wander - Rebecca West - Edith Wharton - Christa Wolf

Aktorinoj 

Lauren Bacall - Brigitte Bardot - Ingrid Bergman - Sarah Bernhardt - Catherine Deneuve - Marlene Dietrich - Bridget Fonda - Jane Fonda - Jodie Foster - Greta Garbo - Ava Gardner - Judy Garland - Therese Giehse - Audrey Hepburn - Katharine Hepburn - Grace Kelly - Hildegard Knef - Vivien Leigh - Sophia Loren - Anna Magnani - Liza Minnelli - Jeanne Moreau - Marilyn Monroe - Asta Nielsen - Lilli Palmer - Vanessa Redgrave - Leni Riefenstahl - Margaret Rutherford - Romy Schneider - Simone Signoret - Meryl Streep - Elizabeth Taylor - Shirley Temple - Liv Tyler - Liv Ullmann - Sigourney Weaver

Reĝisorinoj 

Jodie Foster - Leni Riefenstahl - Liv Ullmann

Komponistinoj

Kantistinoj 

Erykah Badu - Maria Callas - Billie Holiday

Muzikistinoj (instrumentistinoj)

Pentristinoj 

Angelica Kaufmann - Käthe Kollwitz - Toyen - Frida Kahlo

Skulptistinoj 

Käthe Kollwitz

Ilustristinoj 

 Gloraj virinoj
Immingham

Immingham estas havenurbo ĉe la suda flanko de la rivero Humber apud la urbo Grimsby en la provinco Lincolnshire Nord-Orienta (angle: North East Lincolnshire), Britio. Ĝi enhavas proksime 11500 loĝantojn.

Immingham/Grimsby kune estis la 3-a haveno laŭ kvanto en Britio – en 1998 48 387 000 tunoj- kaj la dua en 2012.

Ĝis la 20-a jarcento Immingham estis malgranda vilaĝo. Dokoj estis konstruitaj inter 1906 kaj 1910 kaj oni pligrandigis ilin en 1960.
En 1970 oni konstruis ĝetojn por la importado de nafto por la apudaj rafinejoj.

En 1607 la Pilgrimantoj (angle: Pilgrim Fathers) penis forvojaĝi el Boston. La afero fiaskis sed ili sukcesis forvojaĝi al Nederlando en 1608 el Immingham. Fine ili forlasis Nederlandon kaj atingis Usonon en 1620.

Notoj

Eksteraj ligiloj 
 [ Immingham
 sportoj 
 naĝbaseno 
 Karbo

Urboj de Britio
Ret-komunika protokolo

En komputil-komunika aŭ telekomunika signifo, protokolo estas aro de reguloj aŭ kutimoj laŭ kiu la sendanto kaj ricevanto komunikas. Protokoloj estas ĝenerale priskribataj laŭ siaj roloj kadre de la 7-tavola ISO-modelo. Ekzemploj de protokoloj estas X.25, Ethernet, IP kaj HTTP.

Protokoloj ofte estas rekomenditaj aŭ normigitaj de internaciaj instancoj, ekzemple IETF, ITU, aŭ IEEE.

Vidu ankaŭ 
 DOCSIS
Akita Tokuzu

Akita Tokuzo (pseŭdonome Akita-Uĵaku aŭ Ujaka Akita) (naskiĝis en 1883 en Aomori-ken - mortis en 1962) estis japana socialista verkisto kaj esperantisto.

Studis anglan literaturon en Waseda Universitato. Vizitis Sovetan Rusujon 1927. Li verkis dramojn kaj ankaŭ verkojn por infanoj, precipe en gazetaraj rakontoj.

Esperantisto de 1913 pere de Vasilij Eroŝenko. Gvidanto de Japana proleta Esperanto-movado, membro de la grupo „la Semanto“, la unua proleta verkista rondo en Japanio (1921).

En januaro 1931 okazis fondiĝo de l' tutjapana organizo, Japana Prolet-Esperantista Unio (JPEU), kun ĉirkaŭ 150 membroj, kaj Akita-Ujaku fariĝas prezidanto.

Kelkaj liaj dramoj esperantigitaj.

Verkoj en Esperanto 
 Fonto de sudroj. Danco de skeletoj. Nokto ĉe landolimoj. (Tri dramoj, kun permeso de la aŭtoro el japana lingvo trad. Haĵime Ŝuzui, Kaname Susuki. - Tokio: Japana Esperanto-Instituto, 1927. - 73 p.)
 Tiuj, kiuj ĉirkaŭas la ĉerkon (Esperantigita de Junko Sibata. -[Tokyo]: Kokusaigo-Kenkju-Ŝa, [proks. 1925]. - 14 p.)

Eksteraj ligiloj 

 Anglalingva bibliografio de liaj porinfanaj libroj

Japanaj esperantistoj
Georgi Aktarĝiev

Georgi AKTARĜIEV (naskiĝis la  en Tirnovo; mortis la  en Sofio) estis bulgara esperantisto kaj ĵurnalisto, korespondanto de Wolff-agentejo; antaŭe ŝtata oficisto. 

Li loĝis en Sofio kaj estis unu el la plej malnovaj kaj aŭtoritataj esperantistoj en Bulgario. Li estis esperantisto de 1898. Li gvidis kursojn kaj faris paroladojn. 

Ĉirkaŭ 1904 en Sofio fondiĝis loka societo "Aŭroro", sub gvido de Nikola Kovaĉev, Petr Popov, Georgi Aktarĝiev k. a.

En la sama jaro 1904 li redaktis la kvaran jar-kolekton de Rondiranto. 

Li estis prezidanto de BEA en 1910-1912, 1920-1927 (BES), kaj ankaŭ post 1930 ĝis la morto.

En 1931 sub lia prezidanteco Bulgara Esperanto-Asocio havis 26 lokajn grupojn kun sume 500 membroj. 

Bulgaraj esperantistoj
Bulgaraj ĵurnalistoj
Akuzativo kun infinitivo

EdE-A > Akuzativo kun infinitivo

Akuzativo kun infinitivo. En ĉi tiu frazkonstruo apud la rekta komplemento staras infinitivo, kiu signas la agon de l' rekta komplemento. En Esperanto la AKI estas uzata nur post la verboj de perceptado (vidi, aŭdi, senti); ekz. mi vidis lin fali; mi aŭdis lin paroli, ktp. Ĉi tiu formo propre ne estas "klasika", tamen, mem Zamenhof rekte konsilas ĝin anstataŭ la peza predikata adjektivo: mi vidis lin falanta; mi aŭdis lin parolanta.

Ĉe aliaj verboj AKI ŝajnas kontraŭa al la Esperanta lingvospirito. Do frazoj, kiel ekz: mi esperas lin veni; mi kredas lin sukcesi; ŝajnas evitindaj.
KALOCSAY.

Gramatiko de Esperanto
Josep Albagés Ventura

Josep ALBAGÉS i VENTURA (naskiĝis la 25-an de decembro 1877 en Vimbodi, mortis en 1964 en Barcelono) estis kataluna esperantisto.

Profesie instruisto, li instruis en pluraj urboj de Katalunio, inter kiuj Vic kaj ĉefe Manresa, kie elstaris lia pedagogia sistemo. En 1934 li estis nomumita de direktoro de lernejo en Barcelono. Post la hispana milito, li estis dum iom da tempo reprezaliita, kaj oni malpermesis lian pluan instruadon, sed fine li reprenis sian karieron ĝis sia emeritiĝo.

Li multe agadis en kulturaj kaj sociaj aktivadoj en Manresa.

Li estis esperantisto de 1907. Fondinto de Esperanto-grupoj en Vic kaj Manresa, kursgvidanto depost sia esperantistiĝo.

Premiito de Internaciaj Floraj Ludoj, organizinto de KEF-kongreso en Manresa,
redaktoro de pedagogiaj revuoj.

Referencoj 

Albagés Ventura, Josep
Albagés Ventura, Josep
Instruistoj de la kataluna lingvo
Aldono al la Dua Libro

Aldono al la Dua Libro de l' Lingvo Internacia estas broŝuro eldonita de Zamenhof en 1888, kiel suplemento al la Dua Libro de l' Lingvo Internacia. La broŝuro enkondukas la h-sistemon, kaj ŝanĝas la arkaikajn formojn kian, tian ktp. al la nunaj formoj kiam, tiam ktp.

Historio de eldonado 
En la Antaŭparolo de la Dua Libro (januaro 1888), Zamenhof promesis ke li eldonos serion de kvin aŭ ses kajeroj pri Esperanto, komencante per la Dua Libro mem. Tamen, li ŝanĝis lian planon, kiam li aŭdis pri la intereso de la Usona Filozofia Societo. Anstataŭe, li eldonis la Aldonon, malgrandan broŝuron de 19 paĝoj, en junio de 1888. En la broŝuro, Zamenhof diskutas la interesiĝon de la Usona Filozofia Societo (nomita "Amerika Filozofia Societo" en la libro), kiu proponis aranĝi akademian kongreson pri internaciaj lingvoj. Zamenhof esperis, ke

kio tamen ne efektiviĝis. Sed estante singarda, Zamenhof atentigis, ke "ĉiuj diligente laboru laŭ la vojo jam unu fojon montrita."

Same kiel la Unua Libro kaj la Dua Libro, la Aldono estis subskribita per la pseŭdonimo D-ro Esperanto, sed mencias (citante raporton de Henry Phillips por la Usona Filozofia Societo) ke ĝi estas pseŭdonimo de iu "D-ro S." ( estas la originala germana formo de la nomo Zamenhof; L. L. Zamenhof ekuzis la Z-formon nur post la disvastigado de Esperanto.)

Post la publikigo de la Aldono, ĝi estis kunpresita kaj kunbindita kun la Dua Libro.

Enhavo 
La Aldono al la Dua Libro ĉefe konsistas el diskuto pri la disvolviĝo de Esperanto kaj la estonta Esperanta movado.

Lingva reformo 
Krome, la Aldono enkondukas la ununuran oficialan reformon de Esperanto: ĝi ŝanĝis la arkaikajn formojn kian, tian, ian, ĉian, nenian al la modernaj formoj kiam, tiam, iam, ĉiam, neniam, pro konfuzo kun kia-n, tia-n ktp.

Ortografio 
La Aldono ankaŭ enkondukas la h-sistemon:

Plie, la Aldono diskutas la tipografion de la streketo por apartigi morfemojn:

Evoluo de Esperanto 
En la Aldono, Zamenhof ree klarigas sian teorion de la disvolviĝo de Esperanto, kiu evolvus laŭ komuna uzado, same kiel naturaj lingvoj:

Tamen, li ankaŭ firme deklaras la neceson de stabilan fundamenton de la lingvo:

Kiel deviga fundamento de la lingvo, la Unua Libro kaj la Dua Libro poste anstataŭiĝis per la Fundamento de Esperanto, aprobita de la Unua Universala Kongreso.

Referencoj

Eksteraj ligiloj 

 Teksto de la Dua Libro kune kun la Aldono al la Dua Libro
 Enciklopedio de Esperanto/A en sia originala formo en la Interreto
 Enciklopedio de Esperanto en elŝutebla versio (PDF).
 Katalogo de Universitato de Amsterdamo

Bibliografio de Esperanto
Verkoj de L. L. Zamenhof
Verkoj el la originala esperantlingva literaturo
Katalogo de Universitato de Amsterdamo
George Aldridge

George Aldridge (naskiĝis en 1854 - mortis –  en Auckland) estis novzelanda esperantisto kaj pastro.

Unu el la plej fruaj pioniroj de Esperanto en Novzelando, kie li kunfondis la unuan ES-n, kies prezidanto li estis multajn jarojn. Antaŭ la unua mondmilito li instruis Esperanton al pli ol 200 personoj.

Verkoj 
  Rhetorical Flourishes: Heresy in Methodism (Auckland, 1912)

Eksteraj ligiloj 
 Anglilingvaj informoj pri Aldridge 

Aldridge, George
Alegorioj el la naturo

Alegorioj el la Naturo , originale Parables from Nature, estas libro de Margaret Gatty (:en:Margaret Gatty) (1809-1873), kiu eldonis ĝin sub vira nomo Alfred Gatty.

La libro aperis dufoje en Esperanto, el la angla tradukis George Gordon.

Alegorioj el la Naturo (de Margaret Gatty. El la angla lingvo trad. Gego. - London: British Esperanto Association, 1913. - 47 p.)
Alegorioj el la Naturo (de Margaret Gatty. El la angla lingvo trad. George Gordon (Gego). - 2. kaj pligrandigita eld., London: Brita Esperantista Asocio, 1922. - 66 p.)

Recenzoj

Referencoj

Eksteraj ligiloj 

 Anglalingva originalo
 Katalogo de Biblioteko Hippolyte Sebert
 Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
 Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
 Katalogo "Erfgoedbib" en LibraryThing
 Katalogo de Kataluna Esperanto-Asocio
 Katalogo de Universitato de Amsterdamo

Verkoj el la esperantigita anglalingva literaturo
Antverpena Fikcio-libraro
Katalogo de Biblioteko Hippolyte Sebert
Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
Katalogo de Kataluna Esperanto-Asocio
Katalogo de Nacia Biblioteko de Esperanto
Katalogo de Universitato de Amsterdamo
Alberto Alessio

Alberto ALESSIO ([alberto alessjo]; naskiĝis la  en Schio, mortis la  en Crespano del Grappa) estis itala matematikisto, esperantisto kaj admiralo ĉe la mararmeo. 

Li verkis multajn sciencajn librojn pri navigado kaj partoprenis sciencan ekspedicion en Karakorum. Post la Unua mondmilito li multe laboris por Esperanto, ĉefe per artikoloj. Li reprezentis italan ministerion ĉe la UK en 1920. En 1932 li estis honora membro de la Itala Katedro de Esperanto kune kun Bruno Migliorini.

Verkoj 
 L' Esperanto nei recenti congressi di Praga (Graz, Trento, de "Rivista marittima", 1921, X Roma, [1921]. - 9 p.)

Literaturo 
 1982: Migliorini, Elio. Pionieri dell’Esperanto in Italia. Roma 1982 (en la itala)

Eksteraj ligiloj 
 Liaj vivdatoj
Al Eterna Paco

Al Eterna Paco  estas filozofia traktaĵo de Immanuel Kant (originale : ) kiu aperis en 1795. Ĝi estas esperantigita el la germana de Paul Gottfried Christaller kaj eldonita 88-paĝe ĉe eldonejo "La Batalanto" en Hanovro en la jaro 1924.

Signifo de la verko 
La nuntempa nocio pri "paco" grandparte baziĝas sur tiu ĉi grava verketo de Immanuel Kant, kiu apartenas al liaj verkoj de maljuneco. En "Al Eterna Paco" Kant aplikas sian moralfilozofion al la politika demando pri la paco inter la ŝtatoj. Li klarigas, ke paco ne estas natura stato inter la homoj, sed devas esti kreita. En sia verko Kant klare kontraŭstaras despotismon. La Ligo de Nacioj kaj Ĉarto de la Unuiĝintaj Nacioj estas forte influita de tiu verko de Kant.

Formo kaj strukturo de la verko 
La verko baziĝas sur formo de kontrakto. Tio implicas, ke politikistoj povas konsideri la tekston kiel bazon de vera packontrakto kaj adapti ĝin por praktika uzo. La libro konsistas el kvar partoj, nome la ses enkondukaj artikoloj kun principoj, poste la definitivaj artikoloj, kiu postulas ke ĉiu ŝtato havu respublikan konstitucion kaj ke la interpopola juro baziĝu sur federalismo. Mondcivitana rajto donu gastrajton al ĉiu homo en ĉiu lando. Fine sekvas aldonoj pri la garantio de la eterna paco per publika juro kaj laste la aneksoj.

Recenzoj

Referencoj

Eksteraj ligiloj 

 Originala teksto en la germana
 Enciklopedio de Esperanto/A en sia originala formo en la Interreto
 Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
 Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience 
 Katalogo "Erfgoedbib" en LibraryThing

Filozofiaj verkoj
Antverpena Nefikcio-libraro
Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
Katalogo de Nacia Biblioteko de Esperanto
Frederick William Alexander

Frederick William ALEXANDER (naskiĝis la  en Londono; mortis la ) estis angla esperantisto kaj kuracisto.

Dum 45 jaroj li estis konata sanitaristo en orienta Londono. Li esperantistiĝis en 1913 kaj verkis por La Ondo de Esperanto kaj aliaj revuoj.

Britaj esperantistoj
Jozefo Alfus

Jozefo (Jekisiel) Alfus (ps. Alf.) (naskiĝis la 9-an de decembro 1892, mortis la  en Krakovo) estis pola juddevena esperantisto.

Profesie librotenisto. Sekretario de Pola Esperanto-Delegitaro. Kasisto dum la 23-a UK 1931 en Krakovo. Artikoloj en Pola Esperantisto, Esperantista Voĉo, Heroldo de Esperanto.

En 1927 li eldonis 90-paĝan libron Inter du mondoj de Dibuk, tradukita el la jida fare de Izrael Lejzerowicz.

Referencoj 

Alfus, Jozefo
Aline

Aline    estas franclingve verkita rakonto de Charles-Ferdinand Ramuz, publikigita en 1905. La 138-paĝa Esperanta traduko estas de René de Saussure, kaj ĝi unue aperis en Ĝenevo, danke al Universala Esperanto-Asocio (UEA), en la jaro 1911. Monda Asembleo Socia (MAS) el Embres-et-Castelmaure prizorgis duan eldonon en 2007.

Recenzoj

Referencoj

Eksteraj ligiloj 

 Aline, rete legebla versio
 Enciklopedio de Esperanto/A en sia originala formo en la Interreto
 Enciklopedio de Esperanto en elŝutebla versio (PDF).
 Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
 Katalogo de Kataluna Esperanto-Asocio
Katalogo de Libraro Ludovika

Verkoj el la esperantigita franclingva literaturo
Franclingvaj romanoj
Libroj aperintaj en 1905
Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Katalogo de Kataluna Esperanto-Asocio
Katalogo de Libraro Ludovika
Al la fratoj

Al la fratoj estas poemo de Ludwik Lejzer Zamenhof. Ĝi unue aperis en 1890 en La Esperantisto en la h-sistemo. La aŭtoro subskribis ĝin per la pseŭdonimo Hemza. Edmond Privat en sia verkaĵo Vivo de Zamenhof karakterizis ĝin jene: "Per tiu poemo, kvazaŭ tra kristalo travidebla, ni povas rigardi ĝis fundo de lia koro, kiel ĝi batis en vespera silento pensante al la vasta rondo familia".

Al la fratoj troviĝas ankaŭ en Fundamenta Krestomatio.

Referencoj 

Esperantlingvaj versaĵoj
Poemoj de L. L. Zamenhof
J. Allum

J. Allum estis norvega esperantisto, menciita en Historio de Esperanto de Adam Zakrzewski kiel pioniro en Norvegio, kaj en Historio de la lingvo Esperanto de Edmond Privat (II. p: 33) kiel ano de nove kreita Lingva  Komitato en 1905. 

Lia nomo kaj laboro kiel esperantisto estas tute nekonata al samtempaj esperantistoj, certe pro tio, ke li vivis izolule.

Allum, J.
Gabriel Alomar Ferragut

Gabriel ALOMAR FERRAGUT (8-an de junio 1885 en Palma de Mallorca, Balearoj) estis hispana esperantisto, unu el la pioniroj kaj ĉefaj motoroj de la movado en Balearoj.

Li laboris kiel elektra inĝeniero kaj estis aktivulo en la liberala partio kaj en la Ruĝa Kruco. Esperantisto de 1905. Kunfondinto (1907) kaj ĉ. 10 jarojn prezidanto de Esperantista Klubo Palma. Kursoj en la Nacia Instituto de Balearoj. Li ĉesigis sian aktivadon meze de la 1920-aj jaroj, pro politikaj kialoj, sed ankoraŭ partoprenis la katalunan kongreson en 1935.

Li posedis unu el la plej gravaj filatelaj kolektoj de la Balearoj.

Fonto 
 Margais, Xavier. El moviment esperantista a Mallorca (1898-1938). Edicions Documenta Balear, 2002. ISBN 84-95694-29-8. [p. 246]

Alomar Ferragut, Gabriel
Alomar Ferragut, Gabriel
Alomar Ferragut, Gabriel
Vicente Alonso Sanz

Vicente Alonso Sanz (naskita la 19-an de julio 1863 en Albendiego; mortinta la ) estis hispana esperantisto.

Laŭ profesio vic-kolonelo de la vagonara korpuso.

Esperantisto de 1907, laboris unue en Burgos, post 1911 en Madrid. Estis prezidanto de HEA, 1927-1929 kaj de la Centra Madrida Esperanto-Grupo, 1920-1927 Paroladoj, kursoj, artikoloj. UEA-ano de ĝia fondo.

Fontoj 

Hispanaj esperantistoj
Al Torento

Al Torento estas novelo originale esperantlingve verkita de Stellan Engholm en 1930. La dua eldono aperis en 1934, ĉe Eldonejo Socialista ESPERANTO en Stokholmo. En 1972 Dansk Esperanto-Forlag el Aabyhøj prizorgis trian eldonon.

Recenzoj

Eksteraj ligiloj 

 Enciklopedio de Esperanto/A en sia originala formo en la Interreto
  Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
 Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience 
  kaj Katalogo "Erfgoedbib" en LibraryThing
 Katalogo de Kataluna Esperanto-Asocio
 Katalogo de Nacia Biblioteko de Esperanto

Esperantlingvaj romanoj
Verkoj el la originala esperantlingva literaturo
Historio de socialismo
Esperanto-libroj aperintaj en 1934
Esperanto-libroj aperintaj en 1972
Eldonaĵoj de Dansk Esperanto-Forlag
Antverpena Fikcio-libraro
Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
Katalogo de Kataluna Esperanto-Asocio
Katalogo de Nacia Biblioteko de Esperanto
Joan Amades Gelats

Joan AMADES GELATS (ĵelats) (naskiĝis la 23-an de julio 1890 en Barcelona- mortis en 1959 en Barcelona) estis kataluna esperantisto, publicisto kaj folkloristo.

Verkoj pri folkloro kaj popoldanco. Ĉefa nacilingva aŭtoritato pri kataluna folkloro.

Esperantisto de 1907, kunfondinto kaj prezidinto de Kataluna Esperantista Federacio, kunorganizinto de la Universala Kongreso en Barcelona. Eldonis milojn da diversaj, artaj Esperantaj sigelmarkoj kun 243 diversaj bildoj. En junaĝo li redaktis esperantistan grafologian revuon.

Verkoj 
 La kataluna popolkanto (originale en Esperanto kun Jaume Grau Casas - En: Kataluna Antologio, p. 85)
 La kataluna popolkanto (studo originale verkita en Esperanto kun Jaume Grau Casas. - Barcelona, 1925. - 29 p., muziknotoj)

Vidu ankaŭ 
 Karnavale (maskita rakonto) de Abel Montagut

Eksteraj ligiloj 

 Foto kun kataluna teksto

Barcelonaj esperantistoj