alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Trombon

Trombon, skraćeno Trbn. (može se još i sresti (često u rukopisnim primerima) skraćenica Trb. prema engleskom nazivu), kod nas još poznat i pod nemačkim imenom pozauna, je limeni duvački instrument, srednjeg i dubokog registra, po zvuku najsrodniji trubi. Zbog srazmerno uzane cevi i čašičastog usnika taj je zvuk masivan, prodoran i blistav, jedan od najmoćnijih u orkestru, premda može da bude i zaobljen i melodijski izražajan. Iako ima i trombona sa ventilima (upotrebljavaju se uglavnom u duvačkim orkestrima), osnovni tip ovog instrumenta ima naročitu građu cevi sa tzv. povlačkom, pokretnim, klizajućim delom, čijim se izvlačenjem ukupna dužina povećava i dobijaju se dublji tonovi, a uvlačenjem smanjuje i tonska osnova povišava. Razume se da to omogućuje i glissando, koji je ovde, zbog snage zvuka, žestokog i često grotesknog dejstva. Tri trombona, koliko ih najčešće ima u orkestru, zajedno sa tubom često izvode akorde punog i upečatljivog zvučanja (početak uvertire za operu Nabuko Đuzepea Verdija)

Obim trombona

Ovde naveden obim je dat prema mogućnostima najrasprostranjenijeg tenor-trombona, današnjim zapisivanjem u bas- i tenor-ključu.

Ne računajući ranije pretke, porodicu trombona su do pred kraj 19. veka sačinjavala tri člana: alt-trombon (čiji je pedalni ton bio E♭, odnosno drugi alikvotni ton eѕ sa daljim nizom), tenor-trombon (sa pedalnim tonom B1, drugi alikvotni ton B sa daljim nizom) i bas-trombon (pedalni ton F1, drugi alikvotni ton F sa daljim nizom). Kasnije su se samo druga dva ustalila kao stalni instrumenti simfonijskog orkestra, jer se umesto alt-trombona, uzimao još jedan tenor-trombon u grupi od tri trombona.

Bas-trombon ima obim od C (H1) do g1. Na njemu, zbog dužine cevi povlačka ne može da se dovede u VII poziciju (vidi: limeni duvački instrumenti), tako da ima samo šest pozicija (od tona F u prvoj poziciji naniže po pola stepena). Danas je za ovu vrstu truombona najrasprostranjeniji tenor-bas trombon (kombinacija oba trombona ujedno), odnosno tenor-trombon koji je snabdeven tzv. kvartnim- ili F-ventilom. Ovaj ventil omogućava sniženje obima tenor-trombona naniže do C, a sa uključivanjem još i specijalnog polukružnog dela cevi, mogućno je dobiti i ton H1 (koji ipak nije preporučljiv za čestu upotrebu). Na taj način se dobijaju svi polustepeni između pedalnih tonova u kontra-oktavi i tona E, koji je najniži ton u obim tenor-trombona. Pedalne tonove od B1 naniže teško je dobiti dublje od trećeg (A♭1) ili četvrtog (G1'') tona. 

Kad se danas govori o orkestarskoj grupi od tri trombona (ako nije izričito naglašeno drugačije), podrazumevaju se dva tenor-trombona i jedan bas- (odnosno tenor-bas) trombon sa osnovnim nizom na B, i 2 dodatna ventila.

Kao još jednu vrstu trombona treba pomenuti i kontrabas-trombon (obim za oktavu niže od tenor-trombona), koji se više ne koristi, jer je njegovu ulogu preuzela tuba i bas-trombon s osnovnim nizom na F i 2 dodatna ventila.

Limeni puhački instrumenti
Saksofon

Saksofon, skraćeno Sax., je drveni duvački instrument, iako je, kao i flauta, napravljen od metala, no po izvođačkoj tehnici i građi pripada ovoj porodici, kojoj se pridružio tek polovinom 19. veka. Nazvan je po svom izumitelju, znamenitom graditelju tog doba Adolfu Saksu (Adolphe Sax). On je kombinovao iskustva dotadašnjih instrumenata, pa saksofon ima usnik kao klarinet – sa prostim trščanim jezičkom, mehanizam i prstna tehnika su mu najsličniji oboi, a zvuk fagotu (čiji se visoki registar i naziva ”saksofonski”).

Saksofon se gradi u čitavom nizu registara, od najdublje do najviše zvučnosti, ali najčešći su alt-, tenor-, a donekle ređi i sopran- i bariton-saksofon. Najviše varijante imaju pravu cev, pa liče na limenu obou ili klarinet. Ostalima je cev karakteristično savijena u početku i završetku, sa izduženim levkom podignutim uvis. Saksofon je konstruisan za potrebe vojne muzike i u nekim zapadnoevropskim zemljama tu funkciju ima i danas. U simfonijskim orkestrima i umetničkoj muzici se koristi srazmerno retko (Moris Ravel Bolero (sopran in B i tenor in B), Modest Petrovič Musorgski Slike sa izložbe u orkestraciji Morisa Ravela (alt in E♭), Bendžamin Britn Simfonia da Requiem (alt in E♭), Mikis Teodorakis Grk Zorba (alt in B) i drugi), ali je u ansamblima zabavne muzike, naročito u džezu, vrlo istaknut, sa velikim nizom značajnih solista-virtuoza.

Literatura 
 Adolphe Sax (Adolfu Saksu), Malou Haine, Bruxelles, Editions Université Bruxelles, 1980
 Sax, Mule & Co, Jean Pierre Thiollet, Paris, H & D, 2004.

Vanjske veze 

 Adolphe Sax
 Saksofonista, Mihailo Živanović

Drveni puhački instrumenti
Gusle

Gusle su narodni instrument južnog Balkana s jednom, ili eventualno dve žice. Najčešće su napravljene od javorovog drveta. Kao jednožičani instrument, gusle se sreću u Srbiji, Crnoj Gori, Bosni, Hercegovini i Hrvatskoj. Gusle iz Like i Bosanske Krajine uglavnom imaju dve žice.

Žice su napravljene od trideset upredenih konjskih dlaka, kao što je slučaj i sa strunom gudala. Gudalo se koristi tako što se povlači po zategnutim žicama, proizvodeći oštar i dramatičan zvuk, koji je izuzetno ekspresivan. Gusle spadaju u instrumente za koje je potrebno veliko umeće sviranja.

Same gusle sastoje se od muzičke kutije koja je presvučena životinjskom kožom na koju se nadovezuje dugačak vrat na čijem završetku je izrezbarena životinjska (najčešće konjska) ili ptičija (najčešće orao ili soko) glava. 

Pri sviranju, telo gusala se polaže na kolena (u krilo), dok dugačak vrat pridržava dlan jedne ruke. 

Gusle su igrale važnu ulogu u istoriji srpske epske poezije budući da su guslari – narodni pevači, opevali događaje iz nacionalne istorije vekovima, sve dok ti tekstovi nisu konačno zapisani. Većina pesama govori o vremenima otomanske vladavine i nacionalne borbe za nezavisnost. Naporima Vuka Karadžića mnoge srpske epske pesme zapisane su i sačuvane već u ranom 19. veku. U nekim knjigama i publikacijama se spominje podatak da su srpske gusle dočekale Fridriha Prvog Barbarosu kada se on u 12-om vijeku sastao u Nišu sa srpskim vladarom Stefanom Nemanjom, đe mu je Nemanja ponudio pomoć srpske države u krstaškom ratu. Kažu da je Barbarosa bio zadivljen zvukom gusala i pjevanjem uz njih, pa se mnogo interesovao oko pojedinosti vezanih za gusle.

Spisak znamenitih guslara:
 Tešan Gavrilović Podrugović iz sela Kazanaca u Hercegovini,
 Filip Višnjić, rodom iz sela Trnova (Gornja), opština Ugljevik Bosna, 
 Starac Milija iz Kolašina,
 Božo Domnjak Bojan iz Potravlja,
 Nurko Šurković iz Bosne i Hercegovine, 
 Željko Šimić iz Bosne i Hercegovine, 
 Starac Raško iz Kolašina,
 Đuro Milutinović, slepi guslar,
 Stojan Hajduk, Hercegovac,
 Anđelko Vuković s Kosova,
 Branko Perović iz Nikšića,
 Mile Krajina iz Zasioka,
 Avdo Međedović iz Bijelog Polja
 Dušan Dobričanin iz Srbije, Kuršumlija
 Milan R Doderović iz Srbije, Marovac
 Borko Mijajlović iz Srbije, Kuršumlija
 Milomir Miljanić-Miljan iz Nikšića,
 Đorđije Koprivica iz Koprivica
 Nikola Vlahović iz Šapca poreklom iz Kolašina

Gudački instrumenti
Frula

Frula (, ; , ) je duvački aerofoni instrument koji se pravi od jednog komada drveta (uglavnom šljive), trske, zove i sl. To je jednostavni narodni instrument cilindričnog oblika, sličan uzdužnoj flauti.

Istorijat 
Smatra se da je frula najstariji i najmnogobrojniji instrument na svetu. U raznim varijantama, veličinama i oblicima, nalazimo ih gotovo kod svih naroda planete.

Instrumenti slični fruli bili su poznati još najstarijim narodima. Obzirom da su se jednostavno i lako gradili. Svaka trska i stara šuplja kost mogla je poslužiti za pravljenje ovog instrumenta.

Razni spisi govore da su Egipćani svirali na primitivnom instrumentu koji se zvao „mem“, Grci su imali panovu frulu.

U našim krajevima na fruli i dvojnicama svirali su pastiri čuvajući svoja stada. Frula se koristi i dan-danas kao narodni instrument.

Koliko je ovaj instrument popularan i koliko se frulaška tradicija do danas očuvala u Srbiji najbolje svedoče brojne manifestacije posvećene fruli (selo Jagnjilo kod Mladenovca), Dani Save Jeremića (Ražanj), sabori frulaša (Lelić kod Valjeva, Prislonica kod Čačka), takmičenja frulaša (selo Iđoš kod Kikinde), Frula fest (Kruševac).

Opis instrumenta 

Sastoji se iz čepa kojim je instrument zatvoren sa gornje strane (ne u potpunosti s obzirom da mu je odsečen jedan uzdužni deo da bi omogućio prolaz vazduha kroz cev svirale). Princip dobijanja tona je takav da se duvanjem uzana vazdušna struja iz sviračevih usta se upravlja u uski prorez (pisak ili labinu), gde se razbija o oštru ivicu i dolazi do treperenja usled deljenja vazdušnog mlaza na usni. Otuda se frula ubraja u labijalne instrumente, jer na lat. labea znači usna.

Na poleđini instrumenta nalazi se otvor sa oštrim bridom koji se naziva vetrilo, a koji seče vazduh stvarajući ton. Na dnu svirale nalazi se rupa koja se naziva oduška. Na prednjoj strani svirale nalazi se šest rupa pomoću kojih možemo izvesti sedam tonova (najčešće tonovi durske lestvice).

Izrada današnjih frula postala je prava majstorija. Savremeni graditelji izrađuju frule različitih veličina i štimova, kristalno jasnog tona i intonacije.

Graditelji frule često ukrašavaju rezbarijama, šarama u boji i bakarnom žicom ili gvozdenim obručima.

Poznati srpski frulaši 
Bez obzira na krajnju jednostavnost ovog instrumenta, brojni svirači kod nas i u našoj bližoj okolini na fruli postižu zapanjujući umetnički nivo muziciranja i virtuoziteta.

Poznati srpski frulaši su Adam Milutinović, Sava Jeremić, Tihomir Paunović, Velja Kokorić, Borivoje Todorović, Bora Dugić, Slobodan Vukićević, Spasoje Jović, Andrija i Tomislav Bajić, Radovan Jovanović i drugi.

Vidi još 
 Aerofoni instrumenti
 Podela muzičkih instrumenata
 Tehnika daha
 Dvojnice
 Muziciranje
 Pipe (engl.)
 Chiflo

Izvori 

Drveni puhački instrumenti

bg:Галубе
es:Pito rociero
fr:Galoubet
fy:Fluier
lv:Stabule
nl:Fluier
pl:Piszczałka
ro:Fluier
ru:Флуер
Viola

Viola je instrument sličan violini, samo nešto veći. Kod viole je gornja granica visine tona c3 u orkestarskom izvođenju, a u solističkom dostiže i do a3. Viola je manje virtuozan instrument, a ton odlikuju tamnije boje od violine.

Postoji još jedna razlika između ova dva instrumenta, a to je notacija. Kod viole zapis nota se vrši u alt-C ključu, dok se kod violine vrši u violinskom.

Viola je pretežno orkestarski i kamerni instrument. Solo literatura joj je oskudna. Wolfgang Amadeus Mozart je komponovao Koncertnu simfoniju za violu i violinu, a Hektor Berlioz je napisao simfoniju Harold u Italiji za solo violu. Takođe postoje koncerti Georga Händela i Johanna Christiana Bacha za violu.

Istorija 
Postoje dva tumačenja o nastanku ovog instrumenata, tj. njegove preteče. Ranije se mislilo da je viola nastala iz porodice starih viola (15. vijek), viola da bračo i viola da gamba. Postoji još jedna viola iz ove grupe, to je viola d’amore, koja je tako nazvana zbog mekoće svoga zvuka.

Danas se smatra da je viola nastala iz lire da bračo, kao nešto veća varijanta violine.

Gudački instrumenti
Elitni termin

Elitni termin, elitni večernji termin, udarni termin ili elitni televizijski termin je izraz koji se u televizijskom žargonu koristi za vremenski period pojedinog dana kada se očekuje maksimalna gledanost televizijskog programa. Uz ovaj izraz se ponekad koristi i originalni engleski naziv prime time.

Ovisno o geografskom području, kulturnim navikama, radiodifuznim pravilima i sl. elitni termin obično počinje između 19 i 20, a završava između 22 i 23 sata. Smatra se da je prije tog perioda najveći dio potencijalne publike na poslu ili se vraća s posla, a da se poslije tog perioda najveći dio publike odlazi na spavanje kako bi se pripremio za sljedeći radni dan. 

Sadržaj TV-programa u elitnim terminima se vrlo često razlikuje od ostatka TV-programa. Tako su npr. lokalne TV-stanice u okviru šire TV-mreže dužne u elitnom programu prenositi program iz središta mreže, dok ostatak dana mogu emitirati vlastiti program. 

TV-program u elitnom terminu obično sadržava emisije koje su zbog sadržaja i ozbiljnosti tema obično neprimjerene najmlađem uzrastu. S druge strane, elitni termin je po sadržaju TV-programa obično restriktivniji od TV-programa koji se emitira tokom kasne večeri ili noći.

Elitni termin je posebno važan komercijalnim televizijama, s obzirom da one većinu prihoda ostvaruju od televizijskih reklama. Stoga se u elitni termin stavljaju potencijalno najatraktivnije emisije, kako bi se mogla naplatiti maksimalna cijena za emitiranje TV-reklama tokom i između njih.

Televizijska terminologija
Planina

Planina je kopnena masa u obliku jasno izraženog i prostranog uzvišenja, koje se izdiže iz okolnih ravnica, zaravni i brežuljkastog ili brdskog zemljišta.

Iako točna definicija obično ovisi o lokalnim običajima, najčešće se drži da planina mora imati najmanje 500 m nadmorske visine.

Prema tom kriteriju, planine pokrivaju 52 % površine Azije, 36 % Sjeverne Amerike, 25 % Evrope, 22 % Južne Amerike, 17 % Australije i 3 % Afrike. Prema tome 24 % sve kopnene mase na Zemlji pripada planinama. Tamo živi i oko 1/10 svjetskog stanovništva. Sve velike rijeke na svijetu izviru u planinama, i više od polovice svjetskog stanovništva ovisi o planinama kao izvoru pitke vode.

Vrste planina 

Planine se po postanku dijele na:

 Vjenačne/nabrane/ulančene
 Gromadne
 Vulkanske 

Prema visini se dijele na:

 niske (501 - 999 m)
 srednje (1000 - 2000 m)
 visoke (iznad 2000 m)

V. također 

 Planinarstvo

Geologija
Vojni rok

Vojni rok je izraz za vremenski period tokom koga su regrutirani pripadnici oružanih snaga, odnosno vojni obveznici zakonski dužni služiti u oružanim snagama u svrhu vojne obuke, kao i redovne popune stajaće vojske. U Hrvatskoj vojsci se za te osobe koristi izraz ročnik.

Osobe koje nakon odsluženog vojnog roka prime poziv za vojnu službu se nazivaju rezervnim pripadnicima oružanih snaga ili rezervistima.

V. također 

 Civilno služenje vojnog roka

Vojska
Streljačko oružje

Streljačko naoružanje je izraz koji se koristi za vrste i tipove vatrenog oružja kojim se služi pješadija u svrhu neutralizacije neprijateljske žive sile, odnosno neposredne obrane.

Među najčešće tipove streljačkog naoružanja spada:

 puška, pri čemu se danas kao standard koristi jurišna puška, odnosno snajperska puška za specijalne zadatke.
 pištolj
 mitraljez.

Pored toga se kao streljačko naoružanje smatra i automat, mada se njime češće koriste policijske nego vojne snage.

Avionski, tenkovski, brodski i velikokalibarski tipovi protivavionskih mitraljeza ne spadaju u streljačko naoružanje.

Oružje
Milo Đukanović

Milo Đukanović (15. 2. 1962) bivši je predsjednik Crne Gore. Kao premijer služio je od 1991. do 1998, a od 1998. do 2002. bio je predsjednik. Od 2003. do 2006. bio je premijer, a od 2008. ponovno se nalazio na mjestu premijera. Godine 2018. na izborima ponovo je izabran za predsjednika. Na predsjedničkim izborima 2023. izgubio je od Jakova Milatovića, kandidata Pokreta „Evropa sad!”.

Politikom se počeo baviti kao član Saveza komunista Jugoslavije. Početkom 1989. kao pristalica Slobodana Miloševića sudjelovao je u antibirokratskoj revoluciji, kojom je svrgnuto tadašnje partijsko rukovodstvo u Crnoj Gori te postao vodeći član nove nomenklature. Sa svojim bliskim suradnikom Momirom Bulatovićem bio je u početku Miloševićev saveznik. Nekadašnji Savez komunista Crne Gore transformiran je pod njegovim rukovodstvom u Demokratsku partiju socijalista, koja je otada dobijala sve višestranačke izbore. 

Tu politiku napustio je 1997. godine. Kao cilj svoje stranke i vlade naveo je osamostaljenje Crne Gore. Iako se zbog toga razišao s dijelom svojih dotadašnjih pristalica, u tome je imao snažnu podršku Zapada i velikog dijela crnogorske javnosti. Taj cilj ostvaren je postupno; godine 2003. formirana je konfederalna Državna zajednica Srbija i Crna Gora, od koje se Crna Gora odvojila referendumom 2006. godine.

Vanjske veze 

Crnogorski političari
Predsjednici Crne Gore
Jugoslavenski političari
Biografije, Nikšić
Nož

Nož je ručni alat s oštricom koja služi za rezanje. Nož se obično sastoji od oštrice pričvršćene o dršku. Oštrica noža je najčešće zašiljena, a nož može imati i dvije oštrice. Noževi su se koristili kao alat i oružje od kamenog doba, odnosno prvih početaka čovječanstva. Stručnjaci smatraju da je nož jedno od prvih oruđa koje je čovjekl razvio kako bi mogao preživjeti u prirodi.

Prvi noževi su bili od kremena ili neke druge vrste kamena, ponekad s drškom. Kasnije su se s napretkom metalurgije razvile oštrice od bronze, željeza i čelika. Dok su se materijali mijenjali, oblik noža ostao je uglavnom isti.

Zajedno s viljuškom i žlicom, nož je u zapadnom svijetu od srednjeg vijeka dio standardnog pribora za jelo. Danas se noževi za jelo uglavnom ne oštre, a za pripremanje jela se koriste posebni kuhinjski noževi. Na Zapadu su se razvili i posebni džepni noževi za višestruke svrhe. Nož kao oružje je s vremenom izgubio na važnosti, ali je ostao univerzalan alat.

V. također 
 Bodež

Eksterni linkovi 

Nozž
Nozž
Pribor za jelo i piće
Bodež

Bodež je je naziv za vrstu noža s dvosjeklom oštricom. Služi kao oružje kojim se u borbi prsa u prsa probada neprijateljska živa sila. Inače je bodež oružje koje se u toku svog istorijskog razvoja najmanje promenio od svih oružja, osnovni oblik je skoro isti.

Oružje
Revolver

Revolver je naziv za vrstu brzometnog ili poluatomatskog pištolja koje sadrži doboš s mecima koji se okreće zapinjanjem kokota ili povlačenjem okidača.

U pravilu je glomazniji od većine pištolja, ali pouzdaniji za upotrebu i većeg dometa od standardnog poluatomatskog pištolja. Međutim, doboš ograničava broj metaka na 6-8, a i teže ga je puniti. Zbog toga ga danas uglavnom koriste policijske snage.

Prvi moderni revolver je proizveo Samuel Colt 1835. godine, koji su kasnije usavršeni te stekli veliku popularnost u ratovima 19. vijeka.

 
Oružje
Vicente Fox

Vinsent Foks Kesada (rođen 2. jul, 1942) je predsednik Meksika. Izabran je na izborima 2000. godine kao kandidat stranke PAN, te tako postao prvi predsednik koji je izabran iz opozicione partije još od 1910. godine. 

Rođen je u Meksiko sitiju u bogatoj meksičkoj (špansko-irskoj) porodici. Studirao je Univerzitet Ibroamerikana. Radio je za kompaniju Koka Kola kao šef nadzora nad transportnim operacijama. U kompaniji je napredovao dok nije postao supervizor za celu Latinsku Ameriku. Diplomirao je tek 2000. godine kada 
je postao predsednički kandidat.

Fox, Vicente
Olimpijska himna

Olimpijska himna (gr. Ο Υμνος των Αγωνων) je muzičko delo koje je komponovao Spiros Samaras (Spyros Samaras) na tekst pesme grčkog pesnika i pisca Kostisa Palamasa (Kostis Palamas). Prvi put je izvedena na ceremoniji otvaranja prvih Olimpijskih igara 1896. u Atini. Nakon toga, svaki domaćin je davao raznim kompozitorima i muzičarima da napišu himnu za određenu Olimpijadu. 

Ovu himnu je Međunarodni olimpijski komitet 1958. proglasio zvaničnom i prvi put je izvedena na otvaranju Tokijskih Igara 1964. godine. 

Olimpijska himna ima status državne himne prema propisima MOK-a.

Stihovi

Prevod 
Besmrtni Duše Antike, prečisti oče
lepote, veličine i istine,
siđi, otkrij nam se kao munja
ovde u slavi tvoje zemlje i tvoga neba.

U trčanju, rvanju i bacanju
prosvetli nas plemenitom svetlošću Igara,
i kruniši nas večnim vencem
i učini nam telo čvrsto i vredno.

Polja, planine i pučina1 sjaje sa tobom
kao belo-purpurni veliki hram,
u koji dolaze tvoji hodočasnici,
o Besmrtni Duše Antike, svi narodi.(2x)

1 ponekada se umesto πέλαγα [pelaga - pučina], peva θαλλασές [thallases - more], ti o.,.če
lepote, veličine i istine,
U trčanju, rvanju i bacanju
prosvetli nas plemenitom svetlošću Igara.

prosvetli nas plemenitom svetlošću Igara.

Eksterni linkovi 
 Olimpijska himna u stream i MP3 formatu

Himna
Himne
Morska voda

Morska voda je voda iz mora ili oceana. U prosjeku voda u svjetskim oceanima ima salinitet od ~3,5‰ (promila). To znači da na svaku litru (1000 mL) morske vode dolazi 35 grama različitih soli (uglavnom, ali ne u potpunosti natrij klorida) otopljenih u njemu. To se može opisati kao 0,6M NaCl ili 0,6 mol·L-1 (ako je salinitet isključivo posljedica NaCl, što obično nije slučaj).

Iako se većina morske vode može pronaći u oceanima sa salinitetom oko 3,5‰, salinitet nije isti po svijetu. Najslatkije (najmanje slano) more na svijetu se nalazi u istočnim dijelovima Finskog zaljeva i u sjevernom dijelu Botnijskog zaljeva, koji oboje pripadaju Baltičkom moru. Najslanije otvoreno more je Crveno more, gdje visoke temperature i ograničena cirkulaciju rezultiraju u visokoj stopi isparavanja te imna relativno malog prinosa svježe vode iz rijeka. Salinitet u izoliranim morima i slanim jezerima (npr. Mrtvo more) je daleko veći. 

Gustoća morske vode je između 1020 i 1030 kg·m-3. pH morske vode is je ograničen na raspon od 7,5 do 8,4. Brzina zvuka u morskoj vodi je 1500 m·s-1.

Voda
Hidrologija
Geokemija
Oceanografska terminologija
Polarnost

U kovalentno vezanim molekulama zbog razlika u elektronegativnosti atoma dolazi do razdvajanja težišta pozitivnog i negativnog naboja te takva molekula ima dva pola. To su polarne ili dipolne molekule odnosno skraćeno dipoli. Zato se takva veza naziva kovalentna veza sa djelomičnom ionskom prirodom. Znači, ako je razlika elektronegativnosti atoma u molekuli veća, elektronski par je bliže elektronegativnijem atomu i pritom je molekula jače polarna.

U prikazivanju polarnosti molekule uz elektronegativniji atom koji ima veću gustoću elektronskog oblaka stavlja se znak δ-, a uz manje elektronegativan atom koji ima manju gustoću elektronskog oblaka znak δ+. Električni dipolni moment ( μ) je mjera za polarnost pri čemu vrijedi:
  μ = e × l 
gdje je e električni naboj, a l udaljenost težišta pozitivnog i negativnog naboja. Dipolni moment imaju samo molekule građene od raznovrsnih atoma. Ali on ovisi i građi molekule u prostoru. Pa tako zbog prostorne simetričnosti težište naboja se nalazi u istoj točki te takve molekule također nemaju dipolni moment.Polarni molekul je takodje HCl.

Polarnost i fizičke osobine molekula 
Polarnost molekule utiče na fizičke osobine kao što su tačka topljenja i tačka ključanja. Privlačenje između polarnijih molekula je jače, pa je tačka topljenja i ključanja viša. Dobar primjer za ovo je posmatranje jedinjenja elemenata 16. grupe periodičnog sistema: H2O, H2S, H2Se. Pri normalnim uslovima voda je u tečnom stanju, a ostala analogna jedinjenja u grupi su gasovi. Uzrok ove pojave je veća polarnost molekula vode.

Reference

Vidi još 
 Kovalentna veza
 Induktivni efekat
 Voda (molekul)
 Teorija grupa

Hemijske osobine

fr:Polarité
pl:Polarność
ru:Полярность
sv:Polaritet
uk:Полярність
Jon

Jon ili ion je naelektrisana čestica ili grupa čestica. Proces stvaranja jona iz neutralnih čestica naziva se jonizacija. Ma kako nastalo, jonsko naeletrisanje potiče od gubitka ili dobitka elektrona. Negativno naelektrisan jon se zove anjon, jer ga privlači pozitivno naelektrisana anoda, a pozitivno naelektrisan jon je katjon, jer ga privlači negativno naeletrisana katoda.

Istorija 
Jone je prvi pominjao Majkl Faradej oko 1830. kako bi opisao čestice koje se kreću prema katodi ili anodi. Ipak, mehanizam po kome se ovo dešava nije opisan sve do 1884. kada ga je Svante Arenijus (Svante August Arrhenius) opisao u doktorskoj disertaciji na Univerzitetu u Upsali. Njegova teorija prvobitno nije bila prihvaćena (ocenjen je najmanjem prolaznom ocenom) ali je kasnije dobio Nobelovu nagradu za hemiju 1903. za istu disertaciju.

Jonizacioni potencijal 
Jonizacioni potencijal ili energija jonizacije, predstavlja rad koji se izvrši prilikom uklanjanja jedanog elektrona iz datog sistema, dakle rad da se stvori određeni jon. (To je rad da se eletron odvede na beskonačno veliko rastojanje.) Kod čvrstih tela i tečnosti jonizacioni potencijal zavisi od lokalnih uslova pa ne predstavlja naročito stabilnu konstantu. Međutim za izolovani atom (dakle, atom u gasnoj fazi na vrlo niskom pritisku) jonizacioni potencijali su karakteristične konstante koje ima smisla tabulirati. 

Za hemijske elemente, jonizacione energije opadaju na dole u grupi Periodnog sistema elemenata, i rastu s leva na desno u periodi. Ovi trendovi su upravo suprotni periodičnim trendovima atomskog prečnika. Elektrone u manjim atomima jezgro jače privlači, i stoga je energija jonizacije veća. U većim atomima, elektroni nisu privučeni toliko snažnom silom, pa je stoga energija jonizacije manja.

Prva energija jonizacije je energija neophodna da se ukloni elektron sa izolovanog neutralnog atoma, druga da se ukloni elektron sa izolovanog +1 jona, i tako dalje. Sledeća energija jonizacije je uvek veća od prethodne, te je n-ta energija jonizacije će biti znatno veća od ostalih. Međutim porast nije linearan već prati strukturu elektronskog omotača kod atoma. Po pravilu najlakše je izvlačiti eletrone iz teh započetih ljuski. Na primer, natrijum se nalazi kao Na+, ali obično ne kao Na2+ usled velike jonizacione energije za drugu jonizaciju. Slično, magnezijum se javlja kao Mg2+, ali ne i kao Mg3+ dok aluminijum može postojati kao Al3+ katjon. Sve je psoledica tofa da natrijum ima jedan, magnezijum dva a aluminijum tri eletrona u nedovršenoj poslednjoj ljuski.

Etimologija 
Reč jon je ime koje je nadenuo Majkl Faradej, od grčke reči ἰόν, neutralni prezent particip od ἰέναι, „ići“, stoga „koji ide“. Tako, anjon, ἀνιόν, i katjon, κατιόν, znači „(stvar koja) ide gore“ i „(stvar koja) ide dole“, redom, i anoda, ἄνοδος, i katoda, κάθοδος, znači „ide gore“ i „ide dole“, redom, od ὁδός, „put“.

Elektrohemija
Grecizmi
Nobelova nagrada za hemiju

Nobelova nagrada za kemiju (švedski: Nobelpriset i kemi) je godišnja nagrada Švedske akademije znanosti znanstvenicima kemičarima. To je jedna od pet Nobelovih nagrada ustanovljenih oporukom Alfreda Nobela iz 1895. godine, a koje se dodjeljuju za izuzetne doprinose u kemiji, fizici, književnosti, fiziologiji ili medicini te za doprinos svjetskom miru.

Prvu je Nobelovu nagradu za kemiju 1901. dobio nizozemski kemičar Jacobus Henricus van 't Hoff, "za otkriće zakona kemijske dinamike i osmotskog tlaka u otopinama". Nagrada se tradicionalno dodjeljuje u Stockholmu na godišnjicu Nobelove smrti, 10. prosinca.

Popis dobitnika Nobelove nagrade za kemiju od 1901. do danas

Reference

Eksterni linkovi 

 Službena stranica Švedske akademije znanosti   
 http://www.nobel.se/chemistry/laureates/index.html
 Vremenska linija dobitnika Nobelove nagrade
 Dobitnici Nobelove nagrade iz hemije

 
Hemija
Nobelova nagrada za fiziologiju ili medicinu

Nobelovu nagradu za fiziologiju ili medicinu (švedski: Nobelpriset i fysiologi eller medicin) jednom godišnje dodjeljuje švedski Karolinska institut. To je jedna od pet nobelovih nagada koje se po oporuci koju je 1895. sastavio Alfred Nobel, od 1901. dodjeljuju za iznimne doprinose u području fizike, kemije, književnosti, mira i fiziologije ili medicine.

Nagrada 
Ova nagrada kojom rukovodi Zaklada Nobel se općenito smatra najprestižnijim priznanjem koje jedan znanstvenik može primiti. Svake se godine dodjeljuje na godišnjem ceremonijalu Nobelove smrti, 10. prosinca u Stockholmu. "Vrhunac ceremonije dodjele Nobelove nagrade u Stockholmu je kada svaki Nobelov laureat pristupi da primi nagradu iz ruku Njegovog visočanstva Kralja Švedske. Pred očima svijeta, Nobelov laureat prima tri predmeta: diplomu, zlatnu medalju te priznanicu kojim se potvrđuje novčani iznos".

Medalja Nobelova odbora Karolinska instituta je zaštitni znak Zaklade Nobel te je njezin izgled međunarodno priznati simbol prestiža. Na licu nagradne medalje za fiziologiju ili medicinu je prikazan isti profil Alfreda Nobela kakav nalazimo i na medaljama nagrada za fiziku, kemiju i književnost. Lijevo do ugraviranog lika piše "Alfr. Nobel", dok su desno navedeni nadnevci njegovog rođenja i smrti. Naličje medalje "predstavlja Genija medicine koji drži otvorenu knjigu u njedru i skuplja vodu koja izvire iz stijene kako bi utažio žeđ bolesne djevojčice".

Postupak izbora 
Izbor dobitnika Nobelove nagrade za fiziologiju ili medicinu je ograničen na najviše tri laureata i dva različita rada. Njih izabire peteročlani odbor koji proglašava Karolinska institut. U prvoj fazi, oko tri tisuće pojedinaca ima privilegiju osobno i diskretno predložiti potencijalne kandidate. Imena onih koji uđu u uži izbor nikada se ne obznanjuju u javnost niti se ti podaci otkrivaju nominiranima. Informacija je službena tajna u trajanju od 50 godina, no u praksi se i prije isteka tog razdoblja dozna poneki bivši kandidat.

Stručni odbor zatim valorizira nominirane dok ne nastane popis od oko 200 preliminarnih kandidata. Popis zatim revidiraju dok ne ostane približno 15 imena. U posljednjoj fazi se vode rasprave o mogućim dobitnicima dok na posljetku ne ostanu samo pobjednici. Odbor izvještaj s preporukama u ovoj fazi šalje ovlaštenoj ustanovi. Taj je polagani i temeljiti postupak izrijekom tražio sam Nobel. Iako posthumne nominacije nisu dozvoljene, nagradu može dobiti i pojedinac koji je umro u vremenu između nominacije i konačne odluke nagradnog odbora.

Laureati 
Popis dobitnika Nobelove nagrade za fiziologiju ili medicinu od 1901. do danas.

Reference

Eksterni linkovi 

 Dobitnici na web stranici Nobelove nagrade
 Dobitnici Dobitnici Nobelove nagrade za fiziologiju ili medicinu

 
Medicina
Nobelova nagrada za ekonomiju

Nagrada Švedske banke za ekonomske nauke u znak sećanja na Alfreda Nobela (na švedskom Sveriges Riksbanks pris i ekonomisk vetenskap till Alfred Nobels minne) je nagrada koja se dodjeljuje svake godine za vanserijske intelektualne doprinose u oblasti ekonomije. Nagrada je osnovana od strane Švedske banke (najstarije centralne banke na svijetu) na 300. godišnjicu njenog osnivanja 1968. godine. Iako ta nagrada nije utemeljena na testamentu Alfreda Nobela, laureati iz ekonomije primaju diplomu i zlatnu medalju od švedskog kralja 10. 12. u Stokholmu na istoj ceremoniji na kojoj i dobitnici Nobelove nagrade iz fizike, hemije, fiziologije ili medicine i književnosti. Iznos novčane nagrade za ekonomiju jednak je drugim nagradama.

Prestiž ove nagrade delimično proističe iz njenog povezivanja sa nagradama stvorenim na osnovu testamenta Alfreda Nobela, što je često bilo izvor kontroverzi. Nagrada se obično naziva Nobelova nagrada za ekonomiju ili preciznije, Nobelova memorijalna nagrada za ekomomiju.

U februaru 1995. godine je odlučeno da nagrada za ekonomiju bude definisana kao nagrada za društvene nauke, otvarajući tako Nobelovu nagradu velikim doprinosima iz drugih oblasti, kao što su političke nauke, psihologija i sociologija. Takođe, struktura Komiteta za nagradu za ekonomiju je izmjenjena, budući da sada dva člana nisu ekonomisti, dok se ranije komitet ove nagrade sastojao od pet ekonomista.

Postupak dobijanja nagrade 
Laureate iz ekonomije, kao i laureate iz hemije i fizike, bira Kraljevska švedska akademija nauka. Svake godine oko sto živih osoba bude nominovano od strane kvalifikovanih predlagača, koje se prosleđuju odboru od pet do osam članova, a koji zatim podnosi svoj izbor dobitnika Švedskoj akademiji na finalno odobrenje. Nagradu može podeliti najviše troje dobitnika. Nagrada se dodeljuje u Stokholmu i praćena je novčanom nagradom od 10,000.000 kruna, ili otprilike 1,000.000 eura.

Dobitnici

Reference

Eksterni linkovi 

 Nagrade  na sajtu fondacije Nobel
 Dobitnici nagrade iz ekonomije
 historija nagrade i kontroverzije 

 
Ekonomija
Antoine Henri Becquerel

Antoine Henri Becquerel (Pariz, 15. prosinca 1852. - Le Croisic, 25. kolovoza 1908.), francuski fizičar, nobelovac i jedan od otkirvača radioaktivnosti

Becquerel je se rodio u Parizu u znanstvenoj obitelji, koja je zajedno sa njim i njegovim sinom dala četiri generacije znanstvenika. Znanost je studiro u École Polytechnique, a inženjering u École des Ponts et Chaussées. Muséum National d'Histoire Naturelle postavio ga je 1892. na mjesto fizike kao trećeg člana obitelji Becquerel koji je u tom muzeju. Inženjer mostova i autocesta postao je 1894. 

Radioaktivnost je slučajno otkrio proučavajući uranijevu sol 1896. Proučavajući rad Wilhelma Conrada Röntgena, Becquerel je spakirao flurescentni mineral, potassium uranyl sulfate, fotografske zdjelice i crni materijal za eksperimnet sa suncem. No, prije odluke za eksperiment otkrio je da su zdjelice potpuno izložene suncu. Nakon nekoliko dana ponovio je eksperiment, i otkrio da na fotografskim zdjelicama ponovo ostaju tragovi, iako nije bio sunčan dan.Nobelovu nagradu koju je dobio 1903. podijelio je sa Pierrom i Marie Curie zbog:"Zbog izvanrednih usluga koje je napravio sa otkrićem radioaktivnosti".

Académie des Sciences ga je izabrala za privremenog tajnika 1908., godine njegove smrti. Preminuo je u Le Croisicu u 55. godini života.

Mjerna jedinica za radioaktivnost, bekerel (Bq) nazvana je po njemu; a tu su još i Becquerelovi krateri na Mjesecu i Marsu.

Becquerel, Antoine Henri
Becquerel, Antoine Henri
Biografije, Pariz
Bekerel

Bekerel je SI izvedena mjerna jedinica za aktivnost radioaktivnoga izvora (radioaktivnost). Aktivnost radioaktivnog uzorka od jednog bekerela odgovara jednom raspadu atomske jezgre u sekundi: 1 Bq = 1 1/s. Nazvan je prema francuskom fizičaru Antoineu Henriu Becquerelu. Kako su aktivnosti atomskih jezgri radioaktivnih uzoraka često vrlo velike, u upotrebi je i veća jedinica: kiri (Ci), 1 Ci iznosi 3,7 • 1010 Bq, koja nije SI mjerna jedinica. 

Kako se radioaktivni raspad nuklearnih jezgri mijenja s vremenom, uobičajeno je dati i još neke dodatne podatke o kemijskom elementu, pogotovo ako ima kratko vrijeme poluraspada. Naše tijelo osjeti svakodnevno aktivnost radioaktivnoga izvora i to prije svega kalija-40, oko 4400 bekerela. U SI sustavu poželjnije je koristiti mjernu jedinicu bekerel, nego 1/s, jer to može dovesti do krivih zaključaka, kao na primjer da se radi o mjernoj jedinici Herc (1 Hz = 1 1/s). 

Češće korišteni višekratnici su:
 kilobekerel, tisuću bekerela (1 kBq = 1•103 Bq)
 megabekerel, milijun bekerela (1 MBq = 1•106 Bq)
 gigabekerel, milijarda bekerela (1 GBq = 1•109 Bq)
 terabekerel, bilijun bekerela (1 TBq = 1•1012 Bq)
Tako na promjer, prirodni kalij-40 u ljudskom tijelu stvara aktivnost radioaktivnoga izvora od otprilike 4 kBq.

Proračun aktivnost radioaktivnoga izvora
Za neku masu m (u gramima) radioaktivnog izotopa, koji ima atomsku masu ma (u g/mol) i vrijeme poluraspada t1/2 (u sekundama), količina radioaktivnosti se može izračunati prema:

radioaktivnost (u Bq) =  

gdje je: NA = 6,022 141 79(30)×1023 mol−1 Avogadrov broj.

Tako na primjer, jedan kilogram kalija sadrži 0,12 grama izotopa kalija-40 (svi ostali izotopi kalija su stabilni), koji ima vrijeme poluraspada of 1,248×109 godina = 39,38388×1015 sekundi i ima atomsku masu 39,96399848 g/mol, tako da računanjem dobijemo da je radioaktivnost 31,825 kBq.

Izvori

Vanjske veze 
 Izvedene jedinice na BIPM-ovom sajtu

SI izvedene jedinice
Mjerne jedinice za radioaktivnost
Radioaktivnost
Pierre Curie

Pierre Curie (Pariz, 15. svibnja 1859. - Pariz, 19. travnja 1906.), francuski kemičar i fizičar.

Bio je pionir na polju fizike i kemije, a poznata su njegova proučavanja na području kristalografije, magnetizma, piezoelektriciteta i radioaktivnosti.

Zajedno sa suprugom Marijom Skłodowskom-Curie i Antoineom Henrijem Becquerelom dobio je 1903. godine Nobelovu nagradu za fiziku.

Pierre Curie umro je tragičnom smrću u 47. godini života, u nesreći kočije u Parizu. No, već tada je bio teško bolestan, najvjerojatnije od posljedica pretjeranog izlaganja radijaciji.

Posmrtni ostaci Pierrea i njegove supruge preneseni su 1995. u pariški Panteon.

Izvori

Vanjske veze 

 Nobelova nagrada za fiziku 1903. 
 Bibliografija  

Francuski fizičari
Francuski hemičari
Dobitnici Nobelove nagrade za fiziku
Biografije, Pariz
Žrtve saobraćajnih nesreća
Hladno oružje

Hladno oružje naziv za svako oružje koje se koristi kinetičkom energijom osobe koja ga upotrebljava.

Dijeli se na blisko i daljne hladno oružje.

Blisko hladno oružje je ono koje se koristi za borbu prsa u prsa, a kome je svrha neprijateljsku živu silu uništiti pomoću udarca, sječe ili uboda. Blisko oružje se dalje dijeli na:
 oružje za udarac (mlatovi svih varijanti, bojni čekić)
 oružje za sječu i ubod (mač, sablja, bodež, nož, bajunet, koplje, helebarda)

Daljne hladno oružje je ono koje neprijateljsku živu silu uništava na daljinu pomoću projektila. Primjeri tog oružja su luk i strijela, odnosno samostrijel.

Tzv. bacačke sprave ne ulaze u hladno oružje.

Oružje
Horda

Najstariji oblik ljudskog organizovanog društva jeste horda. Nju je sačinjavalo deset ili više ljudi koji su zajednički obavljali sve društvene procese neophodne za njenu egzistenciju. Ne postoji porodica u današnjem smislu reči. Nema polnih zabrana među članovima grupe, što znači da su one bile endogamnog karaktera.

Antropologija
Endogamija

Endogamija, (od grč. endon – unutra i gamein – sklapati brak), pojava uspostavljanja polnih (i bračnih) odnosa unutar neke društvene grupe. U prvim razdobljima ljudske istorije endogamija je bila opšta praksa, naročito u fazi promiskuiteta u hordi i u tzv. braku krvnog srodstva u prvim materinskim rodovima. 

Endogamija može biti vertikalna i horizontalna. Vertikalna endogamija označava uspostavljanje polnih odnosa između predaka i potomaka, a horizontalna endogamija označava takve odnose između pripadnika iste generacije, uključujući i rođenu braću i sestre. Odbacivanje promiskuiteta zapravo je dokrajčenje vertikalne endogamije. 

Pretpostavlja se da su naši preci iskustvenim putem dolazili do saznanja o posledicama polnih dodira i o štetnim posledicama polnih veza unutar rodovske grupe (tj. među krvnim srodnicima) i da je napokon došlo do zabrane endogamije. Ono što se u literaturi naziva brakom krvnog srodstva trajalo je manje od celokupnog trajanja strukture srednjeg stupnja divljaštva. Horizontalna endogamija karakteriše okončavajuće razdoblje neandertalca i nešto duži vek homo sapiensa fosilisa. 

Grupni brak više nije endogaman. U režimu grupnog braka (punalua) polne odnose mogu uspostavljati samo pripadnici različitih rodova. Endogamne tendencije u civilizovanim zemljama pojavljuju se kao rezultat nastojanja da se zadrži kompaktnost bogatstva ili da se ono takvim brakom još i uveća.

Antropologija
Brak
Grecizmi
Egzogamija

Egzogamija, (od grč. ekso – izvan i gamein – sklapati brak), pojava uspostavljanja polnih (bračnih) odnosa između pripadnika različitih rodova, klanova, odnosno totema; praćena je uobičajenim zabranama uspostavljanja takvih odnosa među pripadnicima različitog pola iste takve grupe. Prvi egzogamni oblik javlja se grupnim brakom (punalua) posle tzv. braka krvnog srodstva koji je još endogaman. Danas je egzogamija opšti princip i praksa u polnom i bračnom vezivanju žena i muškaraca.

Antropologija
Brak
Grecizmi
Međunarodna astronomska unija

Međunarodna Astronomska Unija (eng. International Astronomical Union, IAU) je organizacija koja ujedinjuje nacionalne astronomske organizacije iz svih dijelova svijeta. Članica je Međunarodnog savjeta za znanost (:en:International Council of Science). IAU je u svjetskoj znanstvenoj zajednici priznata kao ustanova odgovorna za imenovanje zvijezda, planeta, asteroida i drugih nebeskih tijela i pojava.

Radne grupe iključuju Radnu grupu za imenovanje planetnih sustava (Working Group for Planetary System Nomenclature, WGPSN), 

IAU je odgovorna i za sustab Astronomskih telegrama, iako ih ona sam ne vodi. Minor Planet Center (MPC), središte za sva ne-planetna i ne-satelitska tijela u Sunčevom sustavu, također djeluje pod okriljem IAU.

IAU je osnovana 1919, spajanjem različitih međunarodnih projekata uključujući Carte du Ciel, "Sunčeva unija" (Solar Union) i International Time Bureau (Bureau International de l'Heure). Prvi predsjednik je bio Benjamin Baillaud.

IAU danas povezuje 9040 pojedinac1nih c1lanova - profesionalnih astronoma, uglavnom doktora znanosti, te 63 nacionalne organizacije koje surađuju s IAU.

87% c1lanova su muškarci, 13% žene. Aktualni predsjednik je Ronald D. Ekers.

IAU u popularnoj kulturi 
 U stihovima pjesme "Planet X" (Christine Lavin), se spominju there IAU i WGPSN.

Poveznice 
 Astronomski sustav imenovanja
 Planetarna nomenklatura

Eksterni linkovi 

 International Astronomical Union
 XXVIth General Assembly 2006 

Međunarodne organizacije
Astronomija
Državna himna Bosne i Hercegovine

Intermezzo (Intermeco) je naziv nacionalne himne Bosne i Hercegovine. Himna je usvojena 10. februara 1998. godine zajedno sa novom zastavom.

Stara himna Jedna i jedina je zbog navodnog isključivanja spominjanja Srba i Hrvata u tekstu, mada sam tekst ne pominje ni jednu bosanskohercegovačku naciju, zamijenjena himnom Intermeco.

Dušan Šestić je napisao muziku a himna nema teksta.

Vanjske veze 
 Himna BiH - Intermezzo 

Državne himne
Bosna i Hercegovina
Poglavica Powhatan

Poglavica Powhatan (c. 1547—c. 1618) , čije je pravo ime Wahunsunacock ili Wahunsenacawh, bio je vođa Powhatana (odnosno Powatana iPowhatena), moćnog indijanskog plemena, koje je govorilo alkongvinskim jezikom, te koji je živio u Tenakomakah—današnjem Tidewateru u Virginiji—kada su se na sjevernoameričko kopno naselili prvi engleski kolonizatori. Najpoznatiji je po tome što je bio otac Pocahontas.

Vanjski linkovi 
 The Anglo-Powhatan Wars

Indijanski poglavice
John Rolfe

Ovo je članak o virdžinijskom kolonistu. Za kanadskog advokata i političara, v. John Rolph.

John Rolfe (c. 1585 – 1622) bio je jedan od najranijih engleskih kolonista u Sjevernoj Americi. Pripusuje mu se prva uspješna sadnja i žetva duhana kao poljoprivredne kulture u Virginiji, ali je najpoznatiji kao suprug Pocahontas, kćeri poglavice Powhatana.

Eksterni linkovi 
 The John Rolfe Fanlisting
 Living History Associates Ltd. John Rolfe Portrayed by Dick Cheatham 

Rolfe, John
Virginia

Commonwealth Virginia (nazvan po engleskoj kraljici Elizabeti I, poznatoj po nadimku Virgin Queen ili Djevičanska kraljica) je jedna od prvotnih trinaest kolonija - preteče današnjih SAD koje su se pobunile britanske vladavine u doba rata za nezavisnost. Smještena je na američki Jug ali se nekada geografski smješta u tzv. Srednjoatlantske države. Predstavlja jednu od četiri američke federalne države koja koristi izraz commonwealth u svom nazivu. Virginia je bila prvi dio američkog kontinenta koga su stalno naselili Englezi.

Virginia je poznata kao "Majka predsjednika", jer je bila rodno mjesto osmorici američkih predsjednika: (Georgeu Washingtonu, Thomasu Jeffersonu, Jamesu Madisonu, Jamesu Monroeu, Johnu Tyleru, Zacharyju Tayloru, Williamu Henryju Harrisonu i Woodrowu Wilsonu), više nego ijedna druga država. Četvorica od prvih pet predsjednika su bila iz Virginije, te sedam od prvih dvanaest. 

Virginia je također poznata kao "Majka država", jer su dijelovi originalne kolonije postali Kentucky, Indiana, Illinois i Zapadna Virginia kao i neki dijelovi Ohioa.

 
Američke savezne države
Građansko pravo

Građansko ili (imovinsko pravo) je jedno od najstarijih grana prava. Regulira odnose građana u vezi imovine, te pravne poslove vezane za imovinu (ugovori). Zato je kroz povijest njime bio reguliran promet dobara.

Razvojem međunarodne trgovine, te razvojem industrijalizacije, taj promet se pojačava i nastaju novi privredni subjekti, te iz građanskog prava nastaje nova pravna grana: privredno/trgovačko pravo.

Građansko pravo definira se kao skup pravnih normi koje uređuju društvene odnose u koje osobe stupaju povodom stvari, činidaba i imovine, pa se takvi odnosi stoga nazivaju građanskopravnim odnosima. Subjekti građanskog prava su pravne i fizičke osobe, a objekti građanskog prava su stvari, činidbe i imovina.U građansko pravo spadaju: opći dio građanskog(nauka o pojmu i načelima građanskog prava, subjektima i objektima građanskog prava i o pravnim poslovima građanskog prava), stvarno pravo(vlasništvo, služnosti, založno pravo, pravo građenja i realni tereti) obvezno pravo(ugovorno pravo, odštetno pravo, stjecanje bez osnove, poslovodstvo bez nasloga, pravo vrijednosnih papira) i nasljedno pravo( zakonsko, oporučno i nužno nasljedno pravo).

Građansko pravo evropskog kontinentalnog kruga bazira se na rimskom pravu. Zbog recepcije rimskog prava u nacionalna građanska prava evropskih zemalja izuzetno je velika stopa komparativnopravne sličnosti građanskopravnih sistema u Evropi.

Grane građanskog prava 
Građansko pravo se najčešće dijeli na:
 Stvarno pravo
 Obvezno (obligaciono) pravo
 Nasljedno pravo

Neki pravni teoretičari pod građansko pravo smještaju i porodično pravo.

V. također 

 Građansko procesno pravo
 Međunarodno privatno pravo

Literatura: 
 Martin Vedriš & Petar Klarić: Građansko pravo, NN, Zagreb, 2004. i dr. izdanja nakon 1997. godine

Pravo
Međunarodno pravo

Međunarodno pravo je grana prava koje se primjenjuje bez obzira na državne granice (ius gentium). Ono što ga čini osobenim u odnosu na unutarnje pravo je specifičnost njegove sankcije i sprecifičnost vršenja prisile. U bliskoj prošlosti ovo pravo nije imalo sankciju, a prisila, koja se trebala vršiti prema određenim međunarodnim subjektima, vršena je posredno ili je izostavljana. To su i razlozi zašto su mu određeni teoretičari odricali pravni karakter i nisu ga smatrali posebnom vrstom prava.

Izvori međunarodnog prava 
Izvori međunanarodnog prava su:
 običaji
 ugovori
 opća pravna načela
 sudske odluke
 učenja pravnih stručnjaka
 jednostrani akti država
 odluke međunarodnih organizacija

Međunarodni običaji 
Međunarodni običaji primjenjuju se na sve subjekte međunarodnog prava bez obzira da li su oni prihvatili običaje svojim unutarnjim pravom ili ne. S druge strane, ugovori obavezuju samo oone međunarodne subjekte koji su pristupili međunarodnim ugovorima.

Ugovori 
Ugovori mohu biti bilateralni i multilateralni (konvencije). Svima im je zajedničko da se ugovorni subjekti moraju pridržavati načela pacta sunt servanta (ugovori se moraju poštovati), jer poštovanjem ovog načela osigurava se, na još jedan efikasan način, provodivost međunarodnih normi.

Sudske odluke 
Sudske odluke, nastale od Međunarodnog suda pravde, proizvodile su pravno djelovanje prema subjektima koji su bili stranke u sporu. U posljednje vrijeme njihova važnost se proteže i na druge subjekte. Ovaj izvor prava smatra se precedentom, i kao takav on nastaje kao samostalan izvor prava.

Osim navedenih izvora prava, kao dopunski smatrajuse pravičnost kao i moralnost. Pravičnost se koristi kao poseban izvor prava u slučaju kada suprotstavljene strane ovlaste arbitra da pravično presudi stvar bez obzira na postojeće pravo.

Podjela 
Međunarodno pravo dijelimo na međunarodno javno pravo i međunarodno privatno pravo. Za međunarodno privatno pravo neki teoretičari tvrde da nije međunarodno u punom smislu riječi, već njegove norme ulaze u sistem unutarnjeg prava. Međunarodno javno pravo, kao grana prava, ima nekoliko svojih podgrana od kojih su najvažnije:
 diplomatsko pravo
 ratno i humanitarno pravo
 pravo mora
 ugovorno pravo i sl.

Doskorašnje dileme da li je međunarodno pravo uopće pravo ili ne sve više se gube, jer stvaranjem normi međunarodnog prava, te osnivanjem i funkcioniranjem međunarodnih organizacija za provođenje tih međunarodnopravnih normi i akata, ono se sve više afirmira kao pravo. Tome ide u prilog činjenica da OUN, u nedostatku nekog posebnog svjetskog zakonodavnog organa, razvija i provodi aktivnost na kodificiranju postojećeg i nastajanju novog međunarodnog prava.

Pravo
Politika