alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Абдулла Гыйззәтуллин

Абдулла Гобәйдулла улы Гыйззәтуллин (1904 елның 5 мае, Ибраһим, Уфа губернасы, Россия империясе — 1945 елның 15 марты, Устфав, Алмания) — совет солдаты, гвардия сержанты. Үзәк фронтның 61 нче армиясенең 16 нчы гвардия кавалерия дивизиясенең 7 нче гвардия кавалерия корпусының 60 нчы гвардия кавалерия полкы бүлекчәсе командиры. 1941 елның декабрендә Уфа шәһәрендә оешкан 112 нче Башкорт кавалерия дивизиясенең Советлар Берлеге каһарманы исеменә лаек булган 78 хәрбиләрнең берсе.

Тормыш юлы 
Абдулла Гыйззәтуллин 1904 елның 5 маенда Ибраһим авылында туа (хәзер — Башкортстанның Чишмә районы). Милләте буенча татар. Башлангыч белем ала. 1938 елдан ВКП(б) әгъзасы. Бөек Ватан сугышына кадәр Чишмә районының «Оршак» совет хуҗалыгында трактор бригадасы бригадиры булып эшли.

Эшче-крестьян Кызыл Гаскәренә 1942 елның маенда Чишмә райвоенкоматы тарафыннан чакырыла. 1942 елның декабреннән Бөек Ватан сугышы фронтларында. 60 нчы гвардия кавалерия полкы бүлекчәсе командиры гвардия сержанты Гыйззәтуллин немец илбасарларына каршы сугышларда кыюлык һәм батырлык күрсәткән.

1943 елның 20 сентябрендә Гомель өлкәсенең Лопатино авылы өчен барган сугышта Гыйззәтуллин дошманның ике танк һәм пехотасы контратакын туктата һәм частьләрнең алга таба баруына комачаулаган дошманның пулемёт ноктасын үз бүлеге белән бергә туктата.

1943 елның 28 сентябрендә дошманның артиллерия һәм пулемёт уты астында Гыйззәтуллин эскадроннан беренче булып Днепр елгасының көнбатыш ярына чыга. Гомель өлкәсенең Брагинский районы Галки авылы янында плацдармны тотып калу өчен көрәштә ул дошманның ике пулемётын юк итә һәм шул рәвешле полкның калган бүлекчәләренә елганы уңышлы узу мөмкинлеге бирә. Авыр яраланганнан соң сугыш кырыннан китми. 

ССРБ Югары Шурасы Президиумының 1944 елның 15 гыйнварындагы Указы белән командованиенең хәрби биремнәрен үрнәк үтәү һәм немец-фашист илбасарларына каршы сугышларда күрсәткән батырлыгы өчен гвардия сержанты Абдулла Гыйззәтуллинга Советлар Берлеге каһарманы исеме бирелә.

1945 елның 15 мартында һәлак була. Устфав шәһәрендә (Алмания) җирләнгән.

Хәтер 

 Чишмә районында аның исемен урам йөртә. 
 Абдулла Гыйззәтуллин исеме Советлар Берлегенең 112 нче Башкорт кавалерия дивизиясенең барлык 78 Каһарман исемнәре белән бергә мемориаль такталарда алтын хәрефләр белән язылган. 
 Туган авылында мәктәп аның исемен йөртә (Габдулла Гыйззәтуллин исемендәге урта гомуми белем бирү мәктәбе муниципаль бюджет гомуми белем бирү учреждениесе).

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Герой турында

Башкортстан Советлар Берлеге Каһарманнары
Хамазан Гыйззәтуллин



Сылтама
Герой турында

Курган өлкәсе Советлар Берлеге Каһарманнары
Гайфетдин Гыйльметдинов

Гайфетдин Гыйльметдинов — 1913 елның 13 гыйнварында Смәил авылында ярлы гаиләдә туган. Шушында башлангыч белем ала. Яшьли авыр авылның хәлле кешеләренә ялланып күп эшләргә туры килә. Авылда колхоз оешу белән Гыйльметдиновлар гаиләсе беренчеләрдән булып колхозга керә. Гайфетдин авылдагы комсомол ячәйкәсе секретаре, изба-читальня мөдире була. Ул авылда колхоз төзүне оештыручыларының иң активларыннан берсе.

Г. Гыйльметдинов утызынчы еллар уртасында Донбасс якларына китә, Горловка шахталарында күмер чаба. Шуннан ул Кызыл Армиягә алына. Аңа Хәсән күле янында япон империалистлары белән авыр сугышларда катнашырга туры килә. Күп тә үтми, финнәргә каршы сугышта катнаша.

Сугышлар тынгач кабат шахтага кайта. Әмма тыныч хезмәте озак дәвам итми — 1941 елның июлендә ул инде кабат фронтта. Өченче Украина фронты гаскәрләре сафында, 39-гвардия укчы дивизиясе составында сугыша. Гвардия сержанты Г. Гыйлметдинов пулемет отделениесе командиры була. Сугыштагы батырлыклары өчен Икенче дәрәҗә Ватан сугышы ордены, «Батырлык өчен» медале белән бүләкләнә.

Г. Гыйльметдинов үзенә сүнмәс дан китергән батырлыгын Бөек Ватан сугышы тарихына иң героик сәхифәләрнең берсе булып кереп калган Днепрны кичү вакытында эшли. 1943 елның 24 октябрендә аның отделениесе Днепропетровск шәһәре янында Днепрны беренче булып кичеп чыга һәм анда плацдарм яулап, ротаның кичүен каплап тора, алай гына да түгел, көтелмәгән җирдән кинәт дошман траншеяларына бәреп кереп, дошманны чигенергә мәҗбүр итә, Днепрны кичеп чыккан ротага киң платцдарм тәэмин итә. Г. Гыйльметдинов отделениесенең тиңсез батырлыгы дистәләгән дошманның башына җитә, зур елга кичүе вакытында була торган зур югалтулардан үзебезнең солдатларны коткара, дистәләгән совет солдатларының тормышын саклап кала. Менә шушы батырлыгы өчен аңа 1944 елның 19 март Указы белән Советлар Союзы Герое исеме бирелә.

Украина җирләрен азат итү сугышларының берсендә 1944 елның июнендә батырларча һәлак була

Смәел авылы мәдәният йорты каршындагы скверда Г. Гыйльметдиновның авылдашы, һәвәскәр сынчы Г. Гыйззәтуллин эшләгән бюсты куелды. Аның бюсты Балтачтагы Батырлар аллеясында да бар. Балтач һәм Смәел авылларындагы берәр урам батыр якташыбыз Г. Гыйльметдинов исемен йөртә.

Сылтама 
 Балтач энциклопедиясе. 
 Герой турында

Татарстан Советлар Берлеге Каһарманнары
Таҗетдин Гыйләҗетдинов

Таҗетдин Баһаветдин улы Гыйләҗетдинов 
— советлар союзы герое.

Тәрҗемәи хәле
Борай районының Зур Бадрак исемле татар авылында туып үсә. Татар. Җиденче сыйныфны тәмамлагач, башта колхозда эшли, аннан соң, 1942 елның февраленә кадәр, Бадрак мәктәбендә укытучы була.

1942 елның 23 февралендә Кызыл армиягә чакырыла. 1942 елның декабрендә Гурьев хәрби пехота училищесын тәмамлый һәм хәрәкәттәге армиягә алына. Фронт юлларында бик күп батырлыклар күрсәтә. 1944 елның 9 маенда Севастополь шәһәре өчен барган сугышларда Т. Гыйләҗетдинов взводы ике танкны һәм ике штурм коралын юк итә. Берүзе исән калган яралы лейтенант Таҗетдин Гыйләҗетдинов дошманның тагын бер танкын шартлата. Элекке кыюлыклары һәм шушы батырлыгы өчен, 1945 елның 24 мартында лейтенант Т. Гыйләҗетдиновка Советлар Союзы Герое исеме бирелә, Ленин ордены һәм “Алтын йолдыз” медале тапшырыла.

1945 елның ноябреннән капитан Т. Гыйләҗетдинов тыныч тормышка кайта. Башкортстан дәүләт университетын тәмамлый, туган авылында укытучы, аннан соң район халык мәгарифе бүлеге мөдире, партиянең район комитетының икенче секретаре вазыйфаларын башкара. Соңгы елларда туган авылы Бадрак урта мәктәбенең директоры була.

2012 елның 14 августында Т. Гыйләҗетдинов туган авылында каты авырудан вафат.

Сылтамалар
 Герой турында
 Башкортстанда батыр милләттәшебезне котладылар

Искәрмәләр 

Башкортстан Советлар Берлеге Каһарманнары
Габбас Гыйниятуллин

Габбас Гыйниятулла улы Гыйниятуллин (1905 елның 15 мае, Кызыл Ялан, Чистай өязе, Казан губернасы, Россия империясе — 1968 елның 13 апреле, Кызыл Ялан, Чистай районы, Татарстан АССР, РСФСР, ССРБ) — Бөек Ватан сугышында катнашучы, Советлар Берлеге каһарманы (1943).

Тормыш юлы 
Габбас Гыйниятуллин 1905 елның 15 маенда Казан губернасы Чистай өязенең Кызыл Ялан авылында (хәзер Татарстанның Яңа Чишмә районы) крестьян гаиләсендә туа. Татар. 4 сыйныф тәмамлый. Колхозда эшли. Эшче-крестьян Кызыл Гаскәрендә 1927—1929 елларда һәм 1941 елдан бирле хезмәт итә.

Воронеж фронтының 3 нче гвардия танк армиясенең 9 нчы механикалаштырылган корпусның 69 нчы механикалаштырылган бригадасының танкка каршы мылтыклары бүлеге командиры, сержант Габбас Гыйниятуллин 1943 елның 22 сентябренә каршы төндә беренчеләрдән булып Зарубинца авылы тирәсендә Днепр аша күчә. Аның бүлекчәсе Григоровка авылы өчен көрәштә катнаша, дошманның һөҗүмнәрен чагылдыра, 2 танкны һәм берничә дошманны юк итә. Днепр өчен барган сугышларда авыр яралана.

ССРБ Югары Шурасы Президиумының 1943 елның 17 ноябрендәге Указы белән Габбас Гыйниятуллинга Ленин ордены һәм «Алтын Йолдыз» медале белән Советлар Берлеге каһарманы исеме бирелә.

Госпитальдә озак дәваланганнан соң туган авылына әйләнеп кайта. 1968 елның 13 апрелендә вафат була.

Бүләкләр 

 1943 — «Алтын Йолдыз» медале;
 1943 — Ленин ордены;
 1943 — Кызыл Йолдыз ордены;
 1942 — Батырлык өчен медале

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 

Татарстан Советлар Берлеге Каһарманнары
Баян Дәүләтов

Баян Еркәй улы Дәүләтов (1924 елның 8 марты, Татар АССРы — 1943 елның 21 октябре, Лоевск районы, Гомель өлкәсе) — Бөек Ватан сугышы ветераны, Үзәк фронтның 65 нче армиясенең 60 нчы укчы дивизиясенең 1281 нче укчы полкы взводы командиры, лейтенант. Советлар Союзы герое (1943, үлгәннән соң).

Биографиясе 
1924 елның 8 мартында Татар Әҗби авылында крестьян гаиләсендә туа. Татар.

Тулы булмаган урта мәктәпнең җиде сыйныфын тәмамлый. Колхозда эшли.

1942 елда Кызыл Армия сафларына алына. Хәрби училищены тәмамлый. Бөек Ватан сугышы сугышларында — 1943 елның маеннан. Үзәк фронтта сугыша. Курск сугышында катнаша.

1281-нче укчы полкының взводы командиры, Комсомол лейтенанты Баян Дәүләтов беренче взвод белән Днепрны үтеп чыга. 1943 елның 17 октябрендә Гомель өлкәсенең Лоевск районы Бывалки авылы өчен каты көрәш алып бара, дошманның пулеметларын юк итә, бу исә батальонның уңышлы хөңүм итүенә ярдәм итә.

1943 елның 21 октябрендә сугышта һәлак була. Бывалки авылында җирләнгән.

Бүләкләре 
СССР Югары Советы Президиумының 1943 елның 30 октябрендәге указы белән Днепрны утеп чыкканда һәм аның уң ярында плацдармны тотып калуда күрсәткән батырлыгы өчен лейтенант Баян Дәүләтовка үлгәннән соң Советлар Союзы Герое исеме бирелә.

Ленин ордены белән бүләкләнгән.

Хәтер 
Татарстан Республикасы Актаныш районының Актаныш авылындагы урам Герой исеме белән аталды.

Б. Е. Дәүләтов исемен Актаныш районы Татар Суксуы урта мәктәбенең пионерлар дружинасы йөртә.

Сылтама 
 Герой турында
 Давлетов Баян Еркеевич.
 Наши земляки — Герои Великой Отечественной войны .

Татарстан Советлар Берлеге Каһарманнары
Бәкер Дәүләтов



Тәрҗемәи хәле 
БАССР һәм Таҗикстан ССР төзелешләрендә эшли. 1941 елдан Кызыл Армия сафларында. 1942 елның октябреннән Бөек Ватан сугышы фронтларында, 60-нчы гвардияче кавалерия полкында станоклы уксибәр командиры (61 нче армиянең 7 нче гвардияче кавалерия корпусы 16-нчы кавалерия дивизиясе). Брянск, Көнбатыш, Үзәк, 1 нче һәм 2 нче Белоруссия, 1 нче һәм 3 нче Балтыйк буе фронтлары гаскәрләре составында Биләүдән көньяктарак (хәзер Тула өлкәсендә) барган сугышларда (1942-43), Орёл, Чернигов-Припәт (икесе дә 1943), Белоруссия (1944), Варшава-Познань һәм Берлин (икесе дә 1945) һөҗүм операцияләрендә катнаша. 1943 елның 28-29 сентябрендә Днепрның аръягында Вялье һәм Талки авыллары (БССР, Гомель өлкәсе Брагинск районы) тирәсендәге сугышта батырлык күрсәтә: яуланган плацдармда дошманның контрһөҗүмнәрен кайтаруда катнаша. Сугыштан соң Регар шәһәрендә (хәзер Турсунзадә) эшли. Турсунзадә шәһәрендә бер мәктәп Дәүләтов исемен йөртә. 

Ленин ордены, 1 нче дәрәҗә Ватан сугышы, Кызыл Йолдыз орденнары һәм мидәлләр белән бүләкләнә.

Әдәбият 
 Батырлар китабы - Книга Героев. Казань, 2000; 
 Навечно в сердце народном. Минск, 1984; 
 Сечкина Л.П. Твои Герои, Таджикстан. Душ., 1985; 
 Герои Советского Союза: Краткий биогр. словарь. М., 1987. Т. 1.

Сылтамалар 

  http://tatarile.org/maglumat/шәхес/дәүләтов-бакир-рәхим-улы 
Герой турында

Башкортстан Советлар Берлеге Каһарманнары
Искәндәр Даутов



Тәрҗемәи хәле 
Кызылъяр авыл хуҗалыгы техникумының ике курсын тәмамлый (1942). Кызылъяр ит комбинатында мастер булып эшли. 1942 елдан Кызыл Армия сафларында. 1943 елның маеннан Бөек Ватан сугышы фронтларында, 58 нче гвардияче кавалерия полкы пулемётчысы (61 нче армиянең 7 нче гвардияче кавалерия корпусы 16-нчы гвардияче кавалерия дивизиясе). Брянск һәм Үзәк фронтлар гаскәрләре составында Орёл һәм Чернигов-Припәт һөҗүм операцияләрендә (икесе дә 1943) катнаша. 1943 елның 26 сентябрендә Днепр елгасын кичеп, Нивки авылы (БССР, Һомел өлкәсе Брагинск районы) янында батырлык күрсәтә: беренче булып елганы кичә; сугышта һәлак була. Кызылъяр шәһәрендә Даутов бюсты урнаштырыла. Кызылъярда 26-нчы номерлы һөнәри белем бирү укуханәссе һәм Неданчичи авылы урамы аның исемен йөртә.

Ленин ордены, мидәлләр белән бүләкләнә.

Әдәбият 
 Батырлар китабы - Книга Героев. Казань, 2000; 
 Герои Советского Союза - казахстанцы. А.-А., 1968. Кн. 1; 
 Шлевко Г.М. Ради жизни на земле. Омск, 1972; 
 Навечно в сердце народном. Минск, 1984; 
 Герои Советского Союза: Краткий биогр. словарь. М., 1987. Т. 1.

Сылтамалар
Герой турында
http://tatarile.org/maglumat/шәхес/даутов-искәндәр-садыйк-улы
 Указ Президиума Верховного Совета СССР «О присвоении звания Героя Советского Союза генералам, офицерскому, сержантскому и рядовому составу Красной Армии» от 15 января 1944 года // Ведомости Верховного Совета Союза Советских Социалистических Республик : газета. — 1944. — 23 января (№ 4 (264)). — С. 1.

Омск өлкәсе Советлар Берлеге Каһарманнары
Ибраһим Дубин



Сылтама
Герой турында

Әстерхан өлкәсе Советлар Берлеге Каһарманнары
Барый Еналиев



Тәрҗемәи хәле 
1939-41 елларда Бакыда заводта слисер булып эшли. 1941 елның июленнән Кызыл Армиядә. 1941 елның октябреннән Бөек Ватан сугышы фронтларында, 694-нче укчы полк автоматчысы (33-нче армиянең 383-нче укчы дивизиясе). Көнбатыш, 2-нче, 3-нче һәм 1-нче Белоруссия фронтлары гаскәрләре составында Мәскәү сугышында (1941-42), Ржев-Вязьма, Смоленск (1943) һөҗүм операцияләрендә, Белоруссия һәм Польшане азат итү сугышларында, Берлин операциясендә (1945) катнаша. 1945 елның 24 апрелендә Шпрее елгасын кичеп, Радинкендорф (Алмания) торак пункты тирәсендә барган сугышта батырлык күрсәтә: бер төркем сугышчылар белән дошманның ут ноктасын бастыра һәм, төп көчләр килгәнче, яуланган плацдармны кулда тота. Сугыштан соң Бакы шәһәрендә эшли. 

Ленин ордены, 2 нче дәрәҗә Ватан сугышы, Кызыл Йолдыз орденнары, мидәлләр белән бүләкләнә.

Әдәбият 
 Батырлар китабы - Книга Героев. Казань, 2000;
 Золотые Звёзды Азербайджана. Баку, 1975;
 Герои и подвиги. Саратов, 1976. Кн. 3.

Сылтамалар
Герой турында
http://tatarile.org/maglumat/шәхес/еналиев-барый-борис-муса-улы

Пенза өлкәсе Советлар Берлеге Каһарманнары
Фәхретдин Заһидуллин

Фәхретдин Гыйльметдин улы Заһидуллин (1911 елның 20 июне, Байлангар, Татарстан АССР — 1988 елның 7 гыйнвары, Кемерово, Россия) — Эшче-крестьян Кызыл Гаскәренең сержанты, Бөек Ватан сугышында катнашучы, Советлар Берлеге каһарманы (1944).

Тормыш юлы 
Фәхретдин Заһидуллин 1911 елның 7 (яңа стиль буенча — 20) июнендә Байлангар авылында (хәзер — Татарстанның Кукмара районы) туа. Милләте буенча татар. 1933 елдан Кемеровода яши, завод базасын тәэмин итү башлыгы булып эшли. 1941 елның сентябрендә Эшче-крестьян Кызыл Гаскәренә алына. 1944 елдан СБКФ әгъзасы.

1941 елның ноябреннән Бөек Ватан сугышы фронтларында. 1944 елның июненә сержант Фәхретдин Заһидуллин Карелия фронтының 7 нче армиясенең 4 нче укчылар корпусының 913 нче аерым сапёр батальоны бүлеге белән җитәкчелек итә. Свирск-Петрозаводск операциясе вакытында аерылып тора.

1944 елның 21 июнендә Заһидулин Ленинград өлкәсенең Лодейное Поле шәһәреннән көнбатышка Свирь елгасы аша 536 нчы укчылар полкының бүлекчәләрен күчерә. Аның резин көймәсе җәрәхәтләнгәч, Заһидуллин тиз арада суны суыртып ала һәм зыяннарны бетерә, шуннан соң дивизиядә беренче булып дошман урнашкан ярга җитә һәм пулемётчиклар взводын утырта. Шул көн эчендә Заһидуллин барлыгы 19 рейс башкарган, барлыгы 350гә якын сугышчы һәм командирларны, коралларны, 5 танкка каршы корал һәм сугыш әйберләрен җиткезгән.

ССРБ Югары Шурасы Президиумының 1944 елның 21 июлендәге Указы белән «немец илбасарларына каршы көрәш фронтында командованиенең сугышчан биремнәрен үрнәк үтәү һәм күрсәткән батырлыгы өчен» сержант Фәхретдин Заһидуллин Ленин ордены һәм «Алтын Йолдыз» медале тапшырылып, Советлар Берлеге каһарманы исеменә лаек була.

Сугыштан соң Заһидуллин демобилизацияләнә. Кемеровка кайта, автобазада моторчы булып эшли. 1998 елның 7 гыйнварында вафат була, 1 нче номерлы Кемерово зиратында җирләнә.

Бүләкләр 

 Советлар Берлеге Каһарманы:
 «Алтын Йолдыз» медале
 Ленин ордены
 I дәрәҗә Ватан сугышы ордены;
 III дәрәҗә Дан ордены.

Искәрмәләр

Сылтамалар
Герой турында

Татарстан Советлар Берлеге Каһарманнары
Нәбиулла Зиннуров

Нәбиулла Зиннуров — Бөек Ватан сугышында катнашучы. Советлар Берлеге каһарманы (1944).

 Указ Президиума Верховного Совета СССР «О присвоении звания Героя Советского Союза генералам, офицерскому, сержантскому и рядовому составу Красной Армии» от 10 января 1944 года // Ведомости Верховного Совета Союза Советских Социалистических Республик : газета. — 1944. — 19 января (№ 3 (263)). — С. 1===
Герой турында

Татарстан Советлар Берлеге Каһарманнары
Мәгъсүм Имаметдинов

Мәгъсүм Имаметдин улы Имаметдинов (1898 ел, Кызылъяр, Яңавыл районы, Башкортстан, Россия империясе — 1945 елның 11 марты, Хилбердорф, Ополе, Польша) — 1 нче Украин фронтының 16 нчы штурм инженер-сапёр батальонының 76 нчы аерым штурмлы инженер-сапёр батальоны сапёры, рядовой. Советлар Берлеге каһарманы (1945).

Тормыш юлы 
Мәгъсүм Имаметдинов 1898 елда Уфа губернасы Кызылъяр өязе (хәзер — Башкортстанның Яңавыл районы) авылында крестьян гаиләсендә туа. Милләте буенча татар. Башлангыч белем ала, Яңавыл районының «Буй» колхозында балта остасы булып эшли.

Кызыл Гаскәр сафларына 1941 елның 30 октябрендә Башкорт АССРның Яңавыл райвоенкоматы тарафыннан чакырыла. 1942 елның февраленнән Бөек Ватан сугышы фронтларында.

76 нчы штурм инженер-сапёр батальонының сапёры (16 нчы штурмлы инженер-сапёр бригадасы, 1 нче Украина фронты) кызылармеец Имаметдинов Грошовиц торак пункты янындагы Одер елгасы аша 30 тонналы күпер төзегәндә батырлык кыла.

1945 елның 2 февралендә Мәгъсүм Имаметдинов башка сугышчылар белән бергә, салкын суда басып, елга фарватерына рамлы терәкләр куя. Дошманның көчле артиллерия һәм миномёт ату нәтиҗәсендә елгадагы боз ватылып бетә һәм йөзү чараларыннан башка рамнар урнаштыру мөмкин булмый. Имаметдинов бозлы суга ташлана һәм аның үрнәгенә ияргән башка сугышчылар белән бергә раманы урынга куя. Шул рәвешле авыр хәрби техника һәм пехота үткәрү өчен күпер төзү вакытыннан алда төгәлләнә.

ССРБ Югары Шурасы Президиумының 1945 елның 10 апрелендәге Указы белән командование биремнәрен үрнәк үтәү һәм немец-фашист илбасарларына каршы сугышларда күрсәткән батырлыгы өчен Мәгъсүм Имаметдиновка Советлар Берлеге каһарманы исеме бирелә.

1945 елның 11 мартында ул сугышларның берсендә батырларча һәлак була.

Польшаның Ополе шәһәрендәге Хальбендорф авылында җирләнә.

Бүләкләр 

 Советлар Берлеге Каһарманы (1945 елның 19 апреле):
 «Алтын Йолдыз» медале
 Ленин ордены
 «Батырлык өчен» медале (1944 елның 22 сентябре)

Искәрмәләр

Сылтамалар

Башкортстан Советлар Берлеге Каһарманнары
Ленин ордены кавалерлары
«Батырлык өчен» медале белән бүләкләнүчеләр
Зиннәтулла Исхаков

Зиннәтулла Гыйниятулла улы Исхаков (1908 елның 17 августы, Яңа Урагар, Әлки районы, Татарстан, Россия — 1958 елның 5 июле, Пермь, РСФСР, ССРБ) — Совет Гаскәре полковнигы, Бөек Ватан сугышында катнашучы, Советлар Берлеге каһарманы (1945).

Тормыш юлы 
Зиннәтулла Исхаков 1908 елның 4 (яңа стиль буенча —  17) августында Яңа Урагар авылында (хәзер — Татарстанның Әлки районы) туа. Сигез сыйныфны тәмамлаганнан соң, Әстерхан районы башкарма комитеты рәисе урынбасары булып эшли. 1935 елда Исхаков Эшче-крестьян Кызыл Гаскәренә хезмәткә чакырыла. Политсостав курсларын һәм хәрби-сәяси училищены тәмамлый.

1941 елдан Бөек Ватан сугышы фронтларында. 1942 елда Исхаков Политсоставның югары курсларын, 1943 елда «Выстрел» курсын тәмамлый. 1944 елның августына гвардия подполковнигы Зиннәтулла Исхаков 2 нче Украин фронтының 53 нче армиясенең 1 нче гвардия һава-десант дивизиясенең 13 нче гвардия һава-десант полкы белән җитәкчелек итә.

1944 елның 20 августыннан башлап, Исхаков полкы Румыния территориясендә дошманга зур югалтулар китереп, хәрби хәрәкәтләрне уңышлы алып бара. 1944 елның 24-25 октябрендә полк бүлекчәләре Тису елгасы аша Маҗарстанның Сольнок шәһәреннән төньякка уңышлы чыгалар һәм плацдармны алалар. Плацдармны биш көн тоталар, көн саен 6-7 дошман атакасын кичектереп торалар. 1944 елның 6 ноябрендә полк икенче тапкыр Тисуны Тисафюредтан көнбатышка таба кичә һәм ике атнадан соң Карпат тауларына чыга.

ССРБ Югары Шурасы Президиумының 1945 елның 24 мартындагы Указы белән подполковник Зиннәтулла Исхаков Ленин ордены һәм «Алтын Йолдыз» медале тапшырылып, Советлар Берлеге Каһарманы исеменә лаек була.

Сугыштан соң Исхаков Совет Гаскәрендә хезмәт итүен дәвам итә. 1950 елда М. В. Фрунзе исемендәге Хәрби академияне тәмамлый. Пермьдә яшәгән, Пермь хәрби авиация училищесын җитәкләгән. 1958 елның 5 июлендә вафат була. Пермьнең Егошиха зиратында җирләнгән.

Бүләкләр 

 Советлар Берлеге Каһарманы:
 «Алтын Йолдыз» медале
 Ленин ордены
 ике Кызыл Байрак ордены;
 Кызыл Йолдыз ордены;
 III дәрәҗә Суворов ордены;
 Александр Невский ордены.

Искәрмәләр

Сылтамалар

Татарстан Советлар Берлеге Каһарманнары
Александр Невский ордены (ССРБ) кавалерлары
Тамерлан Ишмөхәммәдов

Тамерлан Ишмөхәммәдов  (1919-1995) – гвардия өлкән лейтенанты, Советлар Берлеге Каһарманы (1946).

Тәрҗемәи хәл 
Ишмөхәммәдов Тамерлан Кәрим улы 1919 елны хәзерге Төмән өлкәсенең Яулытора районы Аслана авылында дөньяга килгән. 
1936 елда Свердловски татар-башкорт педагогия техникумын тәмамлый. Туган авылында колхоз яшьләр мәктәбендә укыта.

Эшче-крестьян Кызыл Гаскәрендә. Ырынбур хәрби авиация училищесен (1940), офицерлар составын камилләштерү курсларын тәмамлый (1943). 
1942 нең февраленнән Бөек Ватан сугышы фронтларында, 43 нче гвардия штурм авиациясе полкының эскадрилья командиры урынбасары (4 нче һава армиясенең 230 нчы штурм авиациясе дивизиясе), Көньяк, Төньяк Кавказ, Кавказ аръягы һәм 2 нче Белоруссия фронтлары гаскәрләре составында Кавказ өчен барган сугышта (1943), Белоруссия (1944), Көнчыгыш Пруссия һәм Берлин (икесе дә - 1945) һөҗүм операцияләрендә катнаша. Сугыш ахырына кадәр 188 сугышчан очыш ясый, дошманның 60 тан артык орудиесен, 22 танкын, 49 автомашинасын, 9 бензин цистернасын, 14 вагонын, 5 дзотын, 6 катерын, һавада - 1, җирдә 14 самолётын, 7 кичүен юк итә. 1947 дән запаста. Төмән индустриаль институтында эшли. Ленин ордены, ике Кызыл Байрак, 1 нче дәрәҗә Ватан сугышы, Кызыл Йолдыз орденнары һәм медальләр белән бүләкләнә.

1995 елның 5 маенда Төмәндә вафат булган.

2014 елда батыр истәлегенә туган җире Аслана авылында һәйкәл урнаштырылды.

Искәрмәләр

Чыганаклар
  tatfrontu.ru/сайтында 
 Герой турында 

Төмән өлкәсе Советлар Берлеге Каһарманнары
Укытучылар
Хәбибулла Ибраһимов (1912)

Хәбибулла Ибраһим улы Ибраһимов (1912 елның 18 гыйнвары, Куныр, Балтач районы, Татарстан АССР — 1975 елның 18 октябре, Казан, Татарстан АССР, РСФСР, ССРБ) — совет хәрби хезмәткәре, Бөек Ватан сугышында катнашучы, Советлар Берлеге каһарманы, Төньяк-Көнбатыш фронтның 7 нче армиясенең 86 нчы мотоукчылар дивизиясенең 128 нче танкка каршы дивизионы артиллерия батареясы командиры. Подполковник.

Тормыш юлы 
Хәбибулла Ибраһимов 1912 елның 18 гыйнварында Куныр авылында (хәзер — Татарстанның Балтач районы) крестьян гаиләсендә туа. Милләте буенча татар. 1940 елдан ВКП(б) әгъзасы. Җиде сыйныфны тәмамлагач, колхозда агач әзерләүдә үлчәүче булып эшли.

1934 елдан бирле Кызыл Армиядә. 1938 елда кече лейтенантлар курсын тәмамлый. 1939—1940 елларда Совет-фин сугышында катнаша.

Кече лейтенант Хәбибулла Ибраһимов җитәкчелегендә 128 нче танкка каршы дивизион батареясы (Төньяк-Көнбатыш фронт, 7 нче армия, 86 нчы мотоукчылар дивизиясе) 1940 елның 3-9 мартында артиллерия уты белән Вилайоки авылы (хәзер — Ленинград өлкәсенең Выборг районының Великое посёлогы) тирәсендә пехотаның баруына уңышлы ярдәм итә, аннары Фин култыгындагы боз буенча Выборг шәһәре янындагы дошманның ныгытылган районы тылына чыга һәм дошманның ут нокталарын юк итеп, пехоталарга бу шәһәрне яулап алуга булыша.

ССРБ Югары Шурасы Президиумының 1940 елның 21 мартындагы Указы белән «фин ак гвардиясенә каршы көрәш фронтында командованиенең сугышчан биремнәрен үрнәк үтәгән һәм шул ук вакытта батырлык күрсәткән өчен» кече лейтенант Хәбибулла Ибраһимовка Ленин ордены һәм «Алтын Йолдыз» медале тапшырылып, Советлар Берлеге каһарманы исеме бирелә.

Бөек Ватан сугышы елларында Хәбибулла Ибраһимов бронепоездлар отряды белән җитәкчелек итә, үзйөрешле-артиллерия полкы командиры урынбасары була. 1943 елда — офицерлар составын камилләштерү курсларын, ә 1947 елда Югары офицер бронетанк мәктәбен тәмамлый. 

1958 елдан подполковник Ибраһимов запаста. Казан шәһәрендә яшәгән. 1975 елның 18 октябрендә вафат була. Татарстанның Балтач районының Куныр авылында җирләнгән.

Бүләкләр 

 Советлар Берлеге Каһарманы:
 «Алтын Йолдыз» медале
 Ленин ордены
 I дәрәҗә Ватан сугышы ордены;
 Кызыл Байрак ордены;
 Кызыл Йолдыз ордены.

Хәтер 

 Балтач районының Куныр урта мәктәбе бинасында Россия хәрби-тарихи җәмгыяте тарафыннан Хәбибулла Ибраһимов истәлегенә мемориаль такта куелган.

Искәрмәләр

Сылтамалар
Герой турында

Татарстан Советлар Берлеге Каһарманнары
Әхмәдулла Ишмөхәммәтов

Әхмәдулла Хаҗи улы Ишмөхәммәтов (1919 елның 7 ноябре, Ылыч, Пермь губернасы, РСФСР — 1952 елның 16 апреле, Свердловск, РСФСР, ССРБ) — гвардия майоры, Советлар Берлеге каһарманы (1944).

Тормыш юлы 
Әхмәдулла Ишмөхәммәтов 1919 елның 7 ноябрендә Ылыч шәһәрендә эшче гаиләсендә туа. Татар. Сигез сыйныфны тәмамлый, исәп-хисап эшчеләре курсларын тәмамлый. Свердловск өлкәсенең Дәүләт контроле каршында инспектор-ревизор булып эшли.

1939 елда Кызыл Армия сафларына алына. Омск хәрби пехота училищесына укырга җибәрелә, 1940 елның февралендә курсантларның бер өлеше белән бергә яңа гына төзелгән Новосибирск хәрби-пехот училищесына күчерелә. Аны 1941 елның 10 июнендә тәмамлый.

1941 елның июненнән Бөек Ватан сугышы фронтларында. Взвод командиры дәрәҗәсеннән мотоукчылар батальоны командирына кадәр юл уза. 1942 елдан ВКП(б) әгъзасы. 1944 елның җәендә Көнбатыш Украинаның Львов шәһәрен азат итү өчен барган сугышларда аерылып тора.

Гвардия мотоукчылар батальоны командиры майор Ишмөхәммәтов 1944 елның 21-23 июлендә Львов шәһәрен азат иткәндә батальонның хәрәкәтен оста оештыра. Аның укчылары алдынгы отряд составында шәһәргә беренче булып бәреп керәләр. Танклар ярдәмендә сугышчылар немец автоматчикларын һәм снайперларын чыгаралар, сапёрлар һәм разведчиклар белән бергә танклар өчен юлларны чистарталар. Ишмөхәммәтовның батальоны, танкистлар белән бергә шәһәр үзәгенә таба кереп, өч көн эчендә 6 «пантера», 3 «тигр», 4 пушка, 10 пулемёт, 300дән артык дошман солдатын һәм офицерын, 100ләп гитлерчыны әсирлеккә алган. Ишмөхәммәтов, башы яраланган килеш, Львовны тулысынча азат иткәнче батальон белән командалауны дәвам итә.

ССРБ Югары Шурасы Президиумының 1944 елның 23 сентябрендәге Указы белән командование биремнәрен үрнәк үтәү һәм немец-фашист илбасарларына каршы сугышларда күрсәткән батырлыгы һәм каһарманлыгы өчен гвардия майоры Әхмәдулла Ишмөхәммәтовка Ленин ордены һәм «Алтын Йолдыз» медале тапшырылып, Советлар Берлеге каһарманы исеме бирелә.

1945 елдан — запаста. Свердловскта яшәгән һәм эшләгән. 1950 елда яңадан армиягә алына һәм Свердловск өлкәсенең Югары Пышма шәһәр хәрби комиссариатында хәрби комиссар урынбасары итеп билгеләнә.

1952 елның 16 апрелендә вафат була. Ивановка зиратында җирләнгән.

Бүләкләр 

 Советлар Берлеге Каһарманы:
 «Алтын Йолдыз» медале
 Ленин ордены
 өч Кызыл Байрак ордены.

Хәтер 

 Ылыч шәһәрендә аның исеме белән урам атала.
 Ылыч шәһәренең Башкарма комитеты бинасында мемориаль такта урнаштырылган.
 Ылычта Геройлар аллеясында бюст урнаштырылган.
 Югары Пышмадагы хәрби техника музее экспозициясендә мемориаль такта урнаштырылган.

Искәрмәләр

Сылтамалар
Герой турында

Пермь крае Советлар Берлеге Каһарманнары
Ленин ордены кавалерлары
Кызыл Байрак ордены кавалерлары
Гыйлемхан Идрисов

Гыйлемхан Идрис улы Идрисов (1913 елның 16 сентябре, Яңа Абзан, Башкортстан — 1977 елның 5 феврале, Башкортстан, РСФСР, ССРБ) — 290 нчы гвардия укчылар полкы орудие командиры (95 нче гвардия укчылар дивизиясе, 5 нче гвардия армиясе, 1 нче Украин фронты), гвардия өлкән сержанты, Советлар Берлеге каһарманы.

Тормыш юлы 
Гыйлемхан Идрисов 1913 елның 16 сентябрендә Яңа Абзан авылында туа. Татар. Урта белем ала. Мәктәпне тәмамлаганнан соң, 1930—1937 елларда колхозда эшли.

Совет Армиясенә 1937—1939 елларда Благовар райвоенкоматы, шулай ук 1942 елның маенда Стәрлетамак райвоенкоматы тарафыннан чакырыла. 1942 елның ноябреннән Бөек Ватан сугышы фронтында. 1944 елдан СБКФ әгъзасы.

Гвардия өлкән сержанты Гыйлемхан Идрисов Польшаның Забожье авылы, Катки авылы өчен барган сугышларда аерылып тора.

1945 елның 12 гыйнварында дошманның оборонасын өзгәндә үзенең коралы белән өч пулемёт ноктасын һәм утыз гитлерчыны юк итә.

Польшаның Забожье авылы өчен барган сугышта ул ике кул пулемётын һәм дошманның егермегә якын солдат һәм офицерын юк итә. Шулай ук Пиньчув шәһәре (Польша) янындагы Катки авылыннан көнбатыштарак шәхси коралдан егермегә якын немец солдатын һәм офицерын юк итә һәм бишесен әсирлеккә ала.

Пиньчувдан көньяктарак Нида елгасын кичкәндә гвардия өлкән сержанты Идрисов ике пулемёт ноктасын һәм егермегә якын гитлерчыны юк итә, шул рәвешле ук укчылар бүлекчәләренә плацдармны яулап алуда һәм алга таба Одер елгасына килеп җитүдә ярдәм итә.

Крайцбург шәһәре (Ключборк) штурмында дошманның танклар һәм пехоталар контратакасын чагылдырганда Идрисов авыр үзйөрешле коралны, биш мотоциклчыны юк иткән, йөк һәм сугыш әйберләре салынган алты автомашинаны һәм ике җиңел автомашинаны алган.

ССРБ Югары Шурасы Президиумының 1945 елның 10 апрелендәге Указы белән командование биремнәрен үрнәк үтәү һәм немец-фашист илбасарларына каршы көрәштә күрсәткән батырлыгы өчен гвардия өлкән сержанты Гыйлемхан Идрисовка Ленин ордены һәм «Алтын Йолдыз» медале тапшырылып, Советлар Берлеге каһарманы исеме бирелә.

Сугыштан соң Гыйлемхан Идрисов демобилизацияләнә һәм үз авылына кайта. Авыл советы рәисе булып эшли.

1977 елның 5 февралендә вафат була, Башкортстанның Күмертау районында җирләнә.

Бүләкләр 

 Советлар Берлеге Каһарманы (1945 елның 10 апреле):
 «Алтын Йолдыз» медале
 Ленин ордены

 II дәрәҗә Ватан сугышы ордены  (1943 елның 30 октябре);
 III дәрәҗә Дан ордены (1944 елның 7 апреле);
 «Батырлык өчен» медале (1943 елның 3 гыйнвары);
 «Сталинградны саклаган өчен» медале.

Искәрмәләр

Сылтамалар

Башкортстан Советлар Берлеге Каһарманнары
Ленин ордены кавалерлары
II дәрәҗә Ватан сугышы ордены кавалерлары
«Батырлык өчен» медале белән бүләкләнүчеләр
Хикмәтулла Кадыйргалиев



Тәрҗемәи хәле 
1942–43 елларда Чиләбе ремонтлау заводында кыручы (токарь) булып эшли. 1943 елның гыйнварыннан Кызыл Армия сафларында. 1944 елның февраленнән Бөек Ватан сугышы фронтларында, 107 нче танк бригадасының моторлаштырылган батальоны автоматчылары отделениесе командиры (2 нче танк армиясенең 16-нчы танк корпусы). 2 нче Украина фронты гаскәрләре составында Украина, Польшане азат итү сугышларында, Берлинга һөҗүм операциясендә (1945) катнаша. 1944 елның 6 мартында Буки авылы (Черкас өлкәсе Маньков р-ны) янындагы сугышта батырлык күрсәтә: Горный Тикич елгасын беренчеләрдән булып кичеп чыга; дошман траншеясына бәреп кереп, уксибәр расчётын һәм күзәтү-эзәрлекләү барышында дошманның полк байрагы сакланган автомашинасын юк итә. Чиләбе шәһәрендә яши, вагоннар төзекләндерү депосында слисер булып эшли. 

Ленин ордены, 1 нче дәрәҗә Ватан сугышы, Кызыл Йолдыз орденнары һәм мидәлләр белән бүләкләнә.

Сылтамалар 
Герой турында
 Село Кунашак отмечает свое 275-летие

Чиләбе өлкәсе Советлар Берлеге Каһарманнары
Шәрифҗан Казанбаев



Сылтама 
Герой турында

Пермь крае Советлар Берлеге Каһарманнары
Әнвәр Калиев

Әнвәр Мәди улы Калиев (1921―1998), Бөек Ватан сугышында катнашучы, старшина, Советлар Союзы Герое (1944).

Сылтама
Герой турында
 Указ Президиума Верховного Совета СССР «О присвоении звания Героя Советского Союза генералам, офицерскому, сержантскому и рядовому составу Красной Армии» от 15 января 1944 года // Ведомости Верховного Совета Союза Советских Социалистических Республик : газета. — 1944. — 23 января (№ 4 (264)). — С. 1.

Төмән өлкәсе Советлар Берлеге Каһарманнары
Фәррах Камалетдинов



Тәрҗемәи хәле 
Мәскәү пехота укуханәсен тәмамлый (1940). Колхозда тракторчы, Көнбатыш Себер елга пароходчылыгында механик-моторист булып эшли. 1934 елдан Кызыл Армия сафларында. Совет-фин сугышында, Хәсән күле буенда япон милитаристларына каршы сугышта катнаша. 1941 елның июненнән Бөек Ватан сугышы фронтларында, 410-нчы укчы полкта автоматчылар взводы командиры (13 нче армиянең 81 нче укчы дивизиясе). Көнбатыш, Үзәк, Воронеж һәм 1 нче Украина фронтлары гаскәрләре составында Смоленск (1941), Курск (1943), Днепр елгасы өчен барган сугышларда (1943), Украина һәм Польшане азат итүдә, Берлин һәм Прага (икесе дә — 1945) һөҗүм операцияләрендә катнаша. 1943 елның 5 июль төнендә Малоархангельск шәһәре (Орёл өлкәсе) янындагы сугышта батырлык күрсәтә: взвод белән дошманның һөҗүмен кире кайтара, 6 авыр һәм 1 җиңел танкны сафтан чыгара; яралы хәлендә взвод белән җитәкчелек итә. 1946 елдан Тимертау шәһәрендә (Казакъстан ССР Караганда өлкәсе) яши. 

Ленин ордены, Кызыл Байрак, 1 нче дәрәҗә Ватан сугышы, Кызыл Йолдыз орденнары һәм медальләр белән бүләкләнә.

Әдәбият 
 Их имена никогда не забудутся. Ставрополь, 1969. Кн. 2; 
 Ветераны в строю. М., 1981; 
 Герои Советского Союза: Краткий биогр. словарь. М., 1987. Т. 1.

Сылтамалар
Герой турында
http://tatarile.org/maglumat/шәхес/камалетдинов-фәррах-гыймади-улы 

Тум өлкәсе Советлар Берлеге Каһарманнары
Таһир Керженов



Тәрҗемәи хәле 
Куяр (Мари АССР Медведево районы) урман хуҗалыгында урман кисүче булып эшли. 1942 елның февраленнән Кызыл Армия сафларында. 1942 елның апреленнән Бөек Ватан сугышы фронтларында, 17 нче гв. механиклаштырылган бригадасының разведка ротасында бүлекчә командиры (42 нче гв. танк армиясенең 6-нчы гв. механиклаштырылган корпусы). Көнбатыш, Брянск һәм 1 нче Украина фронтлары гаскәрләре составында Орёл (1943), Проскуров–Черновцы, Илбау–Сандомир (икесе дә — 1944), Сандомир–Силезия, Түбән Силезия, Югары Силезия, Берлин һәм Прага (барысы да — 1945) һөҗүм операцияләрендә катнаша. 1945 елның 25 гыйнварында Одер елгасын Көбен (Хобеня, Польша) торак пункты янында кичеп, шул сугышта батырлык күрсәтә: разведчиклар төркеме белән чик сызыгын басып алып, аны 6 сәгать буе кулда тота һәм дошманның берничә контрһөҗүмен кире кайтара. Сугыштан соң Йошкар-Ола шәһәрендә яши, Мари машина төзү заводында слисер булып эшли. 

Ленин ордены, 1 нче һәм 2 нче дәрәҗә Ватан сугышы, 3 нче дәрәҗә Дан орденнары һәм мидәлләр белән бүләкләнә.

Йошкар-Ола шәһәрендә ул яшәгән йортка мемориаль такта эленә.

Сылтамалар 
Герой турында
http://tatarile.org/maglumat/шәхес/кержнев-таһир-кәлүк-улы 

Пенза өлкәсе Советлар Берлеге Каһарманнары
Идрис Кудашев



Сылтама
Герой турында

Сарытау өлкәсе Советлар Берлеге Каһарманнары
Рәүф Кутуев



Сылтама
Герой турында

Самар өлкәсе Советлар Берлеге Каһарманнары
Габдрахман Латыйпов

Латыйпов Габдрахман Хәким улы (1917-45) — Кызыл Армия сугышчысы, артиллерист, сержант. Советлар Берлеге Каһарманы (1945).

Тәрҗемәи хәл
Латыйпов Габдрахман Хәким улы — 1917 елда хәзерге Башкортостан Республикасы Чакмагыш районының Иске Бәшир авылында туган. Милләте — татар. Урта белемле. Финанс инспекторы булып эшләгән. Кызыл Армия сафларына 1941 елның июнендә алынган. 1944 елдан КПСС әгъзасы.
1943 елның маеннан хәрәкәттәге армиядә.

32нче артиллерия полкның (31нче укчы дивизия, 52нче армия, 1 нче Украина фронты) туп командиры сержант Латыйпов 1945 елның 25 гыйнварында штурм төркеме составында, берен-челәрдән булып, Бреслау шәһәреннән (Польша) көньяк-көнчыгыштарак Одерны кичкән, плацдарм яулауда һәм дошманның 12 контрһөҗүмен кире кайтаруда катнашкан. Әлеге сугышта һәлак булган. Советлар Союзы Герое исеме 1945 елның 10 апрелендә, үлгәннән соң бирелгән. Ленин ордены, медальләр белән бүләкләнгән.
Вроцлав шәһәрендә җирләнгән.

Сылтама
 Габдрахман Латыйпов Каһарманнар.ру сайтында
Герой турында

Башкортстан Советлар Берлеге Каһарманнары
Гали Мәҗитов

Гали Мәҗитов - Советлар Союзы Герое

Биографиясе 
Мәҗитов Гали  Әхмәт улы 1912 елның 14 августында  Башкортстанның Ярмәкәй районы Яңа Шаһи авылында крестьян гаиләсендә туган. Эшчеләр факультеты тәмамлаган. Милләте – татар. Колхозда, аннан төзелешләрдә төрле эштә эшләгән. Уфа педагогия институтында укыган. 1933 елдан – Кызыл Армиядә. Оренбург хәрби очучылар авиация училищесын (1939) тәмамлый. 1939 елда совет гаскәрләренең Көнбатыш Украинаны азат итү походында, 1939–1940 елларда Совет-фин сугышында катнаша. Бөек Ватан сугышында – 1941 елның 22 июненнән. Очкыч, авиазвено, авиаэскадрилья, авиаполк штурманы була. 3 нче гвардия ерак арага очу авиациясе корпусының 3 нче гвардия авиация дивизиясе өлкән штурманы гвардия майоры Гали Мәҗитов 1944 елның мартына, дошманның тылына бик эчкәре кереп, аның хәрби-сәнәгый үзәкләрен һәм гаскәрләр тупланмаларын (Кенигсберг, Инстербург, Тильзит, Данциг, Хельсинки) бомбага тоту өчен 183 сугышчан очыш ясый, шулай итеп дошманга шактый зур зыян сала. Мәҗитовны бүләкләү өчен тәкъдим иткәндә тутырылган рәсми кәгазьдән: «Очкычларның барлык төрләрендә тулаем 1132 сәгатьлек очыш ясаган, шулардан 600 сәгать – көндез, 532 сәгать – төнлә. Хәрби йөкләмәләрне үтәгәндә үзен кыю, каһарманнарча тота. Полк штурманы буларак, бомба ташлау объектларын яктыртуга 10 тапкыр һәм утка тоту нәтиҗәләрен фотога төшерер өчен 4 тапкыр очыш ясый. Ил-4 очкычының бомбага тоту коралларын, радионавигация җиһазларын бик яхшы белә һәм алардан дөрес файдалана. 1943 елның маеннан дивизиянең өлкән штурманы булып эшли...» «Алтын Йолдыз» медале (№ 4369) белән бүләкләнгән. Сугыштан соң кыю очучы СССР Кораллы Көчләрендә хезмәтен дәвам итә. 1954 елдан Мәҗитов отставкага чыга. 1993 елның 30 гыйварында вафат, Ялтаның Иске зиратында җирләнгән.

Бүләкләре 

 Советлар Союзы Герое (СССР Югары Советы Президиумының 19.08.1944 Указы нигезендә бүләкләнгән)
 Ленин ордены
 Ике Кызыл Байрак ордены
 I дәрәҗә Ватан сугышы ордены
 Ике Кызыл Йолдыз ордены
 Александр Невский ордены

Чыганак 
 https://minsport.tatarstan.ru/file/File/!!!!_MDMS/Kniga_geroev_RT2.pdf

Сылтама
Герой турында

Башкортстан Советлар Берлеге Каһарманнары
Ярмәкәй районында туганнар
Сәхип Майский



Сылтама 
 Герой турында

Башкортстан Советлар Берлеге Каһарманнары
Илдар Маннанов

Илдар Мәннан улы Мәннанов (25 март 1921, Бүләк авылы Мөслим районы, Татарстан — 18 май 2010, Яр Чаллы, Татарстан) — Икенче Бөтендөнья сугышында 6 танкны яндырган каһарман, милли хәрәкәт әгъзасы.

Тормыш юлы
 Җидееллык мәктәпне һәм комбайнерлар курсларын бетергәч, ТАССРның Актаныш районында МТСта эшли.
 1940 елда Кызыл Армиягә китә.
 1941 елның ноябрендә Ленинград өлкәсенең Тихвин шәһәре янында булган бәрелештә 6 танкны яндыра. Расчеттан берүзе исән кала. Батырлык өчен Советлар Союзы Герое исеменә лаек була.
2010 елның 18 маенда вафат була.

Хәтер 

 Яр Чаллының Үзәк районында 37нче комплекста урамга исеме бирелгән (координатлары 55.728742°, 52.368522°).
 2018 елның 30 августында Яр Чаллының «Җиңү» паркында ачылган Каһарманнар аллеясында скульптур сыны урнаштырылган (скульптор — Вадим Иксанов).
 2023 елның 7 маенда туган ягы ―  Мөслим районы Бүләк авылында бюсты ачылган.

Искәрмәләр

Сылтамалар
 Герой турында 
 Татарны бер баскыч югары күтәргән каһарман вафат

Татарстан Советлар Берлеге Каһарманнары
25 март көнне туганнар
1921 елда туганнар
18 май көнне вафатлар
2010 елда вафатлар
Илдар Мәннанов
Нурлый Миңнәхмәтов



Сылтама
Герой турында
 Указ Президиума Верховного Совета СССР «О присвоении звания Героя Советского Союза генералам, офицерскому, сержантскому и рядовому составу Красной Армии» от 15 января 1944 года // Ведомости Верховного Совета Союза Советских Социалистических Республик : газета. — 1944. — 23 января (№ 4 (264)). — С. 1.

Башкортстан Советлар Берлеге Каһарманнары
Зәйнулла Мөстәкыймов



Сылтама
Герой турында

Башкортстан Советлар Берлеге Каһарманнары
Хәмзә Мөхәммәдиев

Хәмзә Нурсәлим улы Мөхәммәдиев (1907 елның 2 гыйнвары, Таргын авылы, Казакъстан — 1997 елның 8 сентябре, Новосибирск, Россия) — Үзәк фронтның 13 нче армиясенең 70 нче гвардия укчылар дивизиясенең 205 нче гвардия укчылар полкы взводы командиры ярдәмчесе. Гвардия старшина. Советлар Берлеге каһарманы

Тормыш юлы 
Хәмзә Мөхәммәдиев 1907 елның 2 гыйнварында Таргын авылында (хәзер Казакъстанның Көнчыгыш-Казакъстан өлкәсе) хезмәткәр гаиләсендә туа. Татар. 1944 елдан СБКФ әгъзасы. Башлангыч белем алган. Кемерово өлкәсендә эшләгән.

Кызыл Армиядә 1928—1929 елларда һәм 1941 елдан бирле. 1943 елның маеннан гамәлдәге армия сафларында.

205 нче гвардия укчылар полкының взводы командиры ярдәмчесе СБКФ әгъзасына кандидат өлкән гвардия сержант Хәмзә Мөхәммәдиев һәлак булган взвод командирын алмаштыра һәм 1943 елның 6 июленнән 15 июленә кадәр барган сугышларда Курск өлкәсенең Самодуровка авылы янында сигез танкка ут төртә.

ССРБ Югары Шурасы Президиумының 1943 елның 27 августындагы указы белән командованиенең сугышчан биремнәрен үрнәк үтәгәне һәм гвардия өлкән сержанты Хәмзә Мөхәммәдиевка Ленин ордены һәм «Алтын Йолдыз» медале белән Советлар Берлеге каһарманы исеме бирелә.

1945 елда старшина Хәмзә Мөхәммәдиев демобилизацияләнә. Кемерово өлкәсенең Прокопьевск шәһәрендә сугымчы булып эшли. Новосибирск шәһәрендә яши.

1997 елның 8 сентябрендә вафат була. Новосибирск Зельцово зиратының 72 нче кварталында җирләнгән.

Новосибирскида вокзал магистрале буенча 5 нче номерлы йортта (1968—1990 елларда Хәмзә Мөхәммәдиев яшәгән) мемориаль такта урнаштырылган.

Бүләкләр 

 1943 — «Батырлык өчен» медале;
 1943 — Ленин ордены;
 1943 — «Алтын Йолдыз» медале;
 1985 — 1 нче дәрәҗә Ватан сугышы ордены.

Искәрмәләр

Сылтамалар
Герой турында

Казакъстан Советлар Берлеге Каһарманнары
Казакъстанда туганнар
Советлар Берлеге Каһарманнары
Ленин ордены кавалерлары
I дәрәҗә Ватан сугышы ордены кавалерлары
«Батырлык өчен» медале белән бүләкләнүчеләр
Мөдәрис Мостафин



Сылтама
 Герой турында
 Полубояров М.С. Мустафин Мударис Идрисович / Пензенская энциклопедия. М.: Научное издательство «Большая Российская энциклопедия», 2001, с. 367. 

Пенза өлкәсе Советлар Берлеге Каһарманнары
Дәүләтгәрәй Ногманов



Сылтама
Герой турында

Башкортстан Советлар Берлеге Каһарманнары
Хәмит Ниятбаков



Сылтама
Герой турында

Төмән өлкәсе Советлар Берлеге Каһарманнары
Нәҗип Нугаев

Нугаев Нәҗип Ногман улы (1910-1946) — Советлар Берлеге каһарманы.

Тәрҗемәи хәл
1910 елда хәзерге Сембер өлкәсенең Иске Кулаткы авылында (хәзер шәһәр тибындагы бистә) крестьян гаиләсендә туган. Милләте — татар. Башлангыч белемле. Колхозда эшләгән. Совет Армиясенә 1941 елның октябрендә алынган.

1943 елның маеннан хәрәкәттәге армиядә. 1669нчы танкка каршы керәш артиллериясе полкының (7нче гвардия армиясе, Дала фронты) туп төзәүчесе кече сержант Нугаев Бородаевка авылы янында (Днепропетровск өлкәсенең Верхнеднепровский районы) 1943 елның 5 октябрендә дошманның контрһөҗүмен кире кайтарганда расчеты белән 4 танкны, шул исәптән бер авыр танкны юк иткән. Яраланган, ләкин сугыш кырын ташлап китмәгән. Дошман танкларының һөҗүме туктатылган. СССР Югары Советы Президиумының 1943 ел 26 октябрь Указы белән Советлар Союзы Герое исеме бирелгән. Ленин ордены һәм медальләр белән бүләкләнгән.

1946 елның 6 маенда вафат.

Истәлеге
Үзбәкстан ССРның Кашкадәрья өлкәсендәге Шәһрисабә шәһәрендә җирләнгән. Шәһәрдә Геройның бюсты куелган һәм бер урамга аның исеме бирелгән.

Сылтама
 Каһарманнар.ру сайтнда  
 Герой турында 

Сембер өлкәсе Советлар Берлеге Каһарманнары
Талип Нуркаев

Талип Латыйп улы Нуркаев (1925 елның 9 марты, Үстем, Башкорт АССР, ССРБ — 1997 елның 24 сентябре, Октябрьски, Башкортстан, Россия) — хәрби эшлекле, автоматчы. Советлар Берлеге каһарманы (1944), ССРБ Дәүләт премиясе лауреаты (1979).

Октябрьский шәһәренең Мактаулы гражданины. ССРБның мактаулы нефтьчесе. РСФСРның Атказанган нефть һәм газ сәнәгате хезмәткәре, Башкортостан Республикасының Атказанган нефтьчесе. 1948 елдан СБКФ әгъзасы.

Тормыш юлы 
Талип Нуркаев 1925 елның 9 мартында Үстем авылында (хәзер — Башкортстанның Бакалы районыны) крестьян гаиләсендә туа. Милләте буенча татар. 1938 елда Мостафа җидееллык мәктәбен тәмамлый. Армиягә алынганчы «Кызыл көч» колхозында умартачы булып эшли.

ССРБ армиясенә 1943 елның февралендә алына. 1943 елның ноябреннән Бөек Ватан сугышы фронтында. Армиядә 3 нче Украин фронтының 46 нчы армиясенең 34 нче гвардия укчылар дивизиясенең 105 нче гвардия укчылар полкының автоматчысы була, исеме буенча — кызылармеец.

Кызылармеец Талип Нуркаев гвардия лейтенанты Б. С. Васильев-Кытин командованиесе астында ун сугышчыдан торган төркем составында 1944 елның 17-18 апрелендә Днепрның уң ягында, Молдавия ССРның Суворов районы Рэскэець авылы янында плацдарм өчен 36 сәгатьлек сугышта катнаша. Танкка каршы граната белән ул дошманнарның күзәтү пунктын юк итә. Засададан чыгып, унсигез гитлерчыны шәхсән юк итә.

Командование биремнәрен үрнәк үтәгәне һәм күрсәткән батырлыгы һәм каһарманлыгы өчен ССРБ Югары Шурасы Президиумының 1944 елның 13 сентябрендәге Указы белән Талип Нуркаевка Ленин ордены һәм «Алтын Йолдыз» медале тапшырылып, Советлар Берлеге каһарманы исеме бирелә.

Сугыштан соң ССРБ Кораллы Көчләрендә хезмәт итүен дәвам итә. 1946 елда Уфа пехота училищесын тәмамлый. 1947 елда капитан Нуркаев запаска китә. Башкортстанның Октябрьски шәһәрендә яши, «Туймазаннефть» трестының 1 нче номерлы нефть промыселында нефть һәм газ чыгару буенча өлкән оператор, «Башнефть» берләшмәсенең «Туймазаннефть» нефть-газ чыгару идарәсенең комплекслы буыны бригадиры булып эшли. 1980 елда ССРБ Дәүләт премиясенә лаек була. 9 һәм 10 чакырылыш Башкорт АССРның Югары Советы депутаты итеп сайланган.

1997 елның 24 сентябрендә вафат була. Башкортстанның Октябрьский шәһәрендә җирләнгән.

Бүләкләр 

 Советлар Берлеге Каһарманы:
 «Алтын Йолдыз» медале
 Ленин ордены
 Октябрь Инкыйлабы ордены;
 I дәрәҗә Ватан сугышы ордены;
 III дәрәҗә Дан ордены.

Хәтер 

 Октябрь шәһәр Ветераннар советы тарафыннан Талип Нуркаев исеме белән аталган хәйрия фонды булдырылган.
 Октябрьский шәһәрендә Герой истәлегенә һәйкәл куелган.

Искәрмәләр

Сылтамалар
Герой турында

Башкортстан Советлар Берлеге Каһарманнары
ССРБ дәүләт премиясе лауреатлары
Михаил Петров (1904)



Сылтама
Герой турында

Башкортстан Советлар Берлеге Каһарманнары
Бакый Рәхимов

Бакый Рәхимов 1913 нче елда Озын Куак авылында туа. Бакый 15 яшеннән эшли башлый. Башта урман хуҗалыгында, аннары почтада эшли.

Утызынчы еллар башында авылдагы яшьләр партия һәм хөкүмәт чакыруы буенча беренче бишьеллыкның күпсанлы төзелешләренә юнәлә. Шулай ук унҗиде яшьлек Бакый Рахимов, ТАССРның Балтач районындагы авылы белән саубуллаша. 1930 нчы елда Ул тимер юл транспорты өчен эшче кадрлар әзерләүче Юдинодагы ФЗУга укырга керә. Училищены бетергәннән соң, Бакый машинист ярдәмчесе булып эшли башлый.

Ул берничә ел Казан тимер юлында поездлар йөртә.

Ә 1938 нче елда ул кинотасмалар җитештерү буенча әле генә ходка җибәрелгән Казан фабрикасына слесарь булып эшкә керә. Тиз арада Баки үзен монда җаваплы эшче итеп күрсәтә. ФЗУда укыган вакытында ук инде слесарьлек буенча иң яхшы укучыларның берсе була ул. Шуның өстенә тимер юлда эшләгән вакытта аңа еш кына ремонт эшләрендә дә катнашырга туры килә.

Кызганычка каршы, Рахимовка фабрикада озак эшләргә туры килми. Илдә икенче бөтендөнья сугышы бара. Фашизм инде Европаны басып алган була һәм безнең илебезгә дә яный.

1939 нчы елның ахырында Фин агрессорлары тарафыннан Ленинград шәһәре куркыныч куркыныч яный һәм нәтиҗәдә сугыш килеп чыга.

86нчы мотоукчылар  составында Бакый Рахимов сугышка китә. Яшь слесарь разведбатальон составында пулеметчы булып сугыша.

Күрсәткән батырлыклары өчен Рахимовка Советлар Союзы Герое исеме бирелә. Бу исемне алу минутларын герой күрә алмый, сугышларның берсендә геройларча һәлак була.

Советлар Союзы Герое Бакый Рахимов 1940нчы елда үлә. Язучы Ш. Ракыйповның “Герой эзләре буйлап” китабын күпләр укыгандыр. “Герой эзләре буйлап” очеркында кызылармеец Баки Рахимовның батырлыгы беренче мәртәбә тасвирлана. Аңа СССРның Югары Советы Президиумы указы нигезендә 1940нчы елның 22 февраль көнендә Койвисто-Бъерке утравы янындагы сугышта күрсәткән кыюлыклары өчен 21 мартында Советлар Союзы Герое исеме бирелә. Ләкин Бу югары бүләкне бирү хәбәре сугышчыга барып җитми: 1940нчы елның 3нче мартында ул Финляндия белән сугышны бетерү турындагы килешү төзелүгә ун көн кала тигезсез көрәштә һәлак була.

“Тасма” җитештерү оешмасының территориясендә мемориаль такта бар. Анда алтын хәрефләр белән: “Монда 1938-1940нчы елларда Советлар Союзы Герое Рахимов Б.С. эшләгән”, — дип язылган.

Сылтамалар 
Герой турында

Искәрмәләр 

Советлар Берлеге Каһарманнары
Шамил Рәхмәтуллин (1920)

Шамил Рәхмәтуллин, Шамил Сәет улы Рәхмәтуллин (1920―1943) ― Эшче-Крестьян Кызыл Армиясе капитаны, Бөек Ватан сугышында катнашучы, Советлар Союзы Герое (1944).

Сылтама
Герой турында

Искәрмәләр 

Тум өлкәсе Советлар Берлеге Каһарманнары