Kružnica

Aksioma prenošenja duži

Na datoj polupravoj postoji jedna i samo jedna tačka B takva da je duž jednaka datoj duži .

Posljedica

Ako su B1i B dvije tačke poluprave h sa početkom u A takve da AB=A B1onda je B=B1
Odnosno dvije različite tačke poluprave h ne mogu imati jednako rastojanje od početka poluprave

Opšti pojmovi 
Neka je u ravni data tačka O i duž r. Tada , prema aksiomi prenošenja duži), na svakoj polupravoj čiji je početak tačka O i leži u ravni postoji jedinstvena tačka X takva da je OX=r.

Definicija

Skup svih tačaka ravni čija je udaljenost od date tačke O te ravni jednaka datoj duži nazivamo kružnica s centrom u O i poluprečnikom (radijusom) r.

Poluprečnik kružnice je duž koja spaja centar kružnice sa bilo kojom tačkom kružnice.

Prava koja prolazi kroz centar kružnice naziva se centralna prava kružnice. Centar O dijeli centralnu pravu na dvije poluprave koje imaju tačno jednu tačku sa kružnicom, odnosno centralna prava i kružnica imaju dvije zajedničke tačke.

Duž PQ koja spaja centralno simetrične tačke kružnice nazivamo 'prečnik (dijametar ili promjer)' kružnice. Ako je PQ prečnik kružnice onda je PO=OQ odnosno O je sredina prečnika.

Duž koja spaja dvije tačke kružnice nazivamo tetiva. Prečnik je tetiva na kojoj leži centar kružnice. 

Centralna prava dijeli ravan kružnice na dvije poluravni odnosno tačke kružnice dijeli na dva skupa.-
 skup koji leži u jednoj poluravni 
 skup koji leži u drugoj poluravni. Ovi skupovi su polukružnice. 
Kružnice koje imaju isti centar kažemo da su koncentrične.

Ugao čiji je vrh u centru kružnice nazivamom centralni ugao.

Dio kružnice koji pripada centralnom uglu nazivamo luk. Centralnom uglu odgovara određen luk. Luk koji odgovara ravnom uglu je polukružnica. 
Luk koji odgovara nultom uglu svodi se na tačku. 
Punom uglu odgovara kao luk cijela kružnica

U pravouglim koordinatama jednačina kružnice glasi

, где су (p,q) 

Ova je jednačina drugog reda.
Obim kružnice O(r) је , а kružnica predstavlja periferiju кrugа.

Površina omeđena kružnicom је .

Centralni ugao je dvostruko veći od perifernog ugla nad istom tetivom.

Periferni ugao nad prećnikom je prav
Ugao između tetive i tangente povučene iz jedne tačke kružnice jednak je perifernom uglu nad tom tetivom
Periferni uglovi nad istom tetivom su isti ili suplementni .

 Rastojanje tačke od kružnice 
Spojimo tačku C sa tačkama kružnice K(O,r). Ovako dobijamo beskonačan skup duži za C ≠ O. U slučaju C = O to je nulta duž.

Postavlja se pitanje , postoji li u ovom skupu duž od koje ni jedna duž skupa nije manja i takva duž koja nije manja ni od jedne duži skupa?

To su duži CA i CB ,gdje su A, B tačke kružnice koje leže na centralnoj pravoj koja prolazi kroz C. Tačka A je s one strane tačke O s koje je C, a B sa suprotne strane.

Definicija 2

Element m skupa E ( u kome između elemenata postoji relacija < ili > ) koji nije veći ni od jednog elementa skupa naziva se minimum (najmanji element skupa E). Element koji nije manji ni od jednog elementa skupa je maximum (najveći) element skupa E.

U navedenom slučaju duži AB i AC su minimum i maximumu u skupu duži.

Definicija 3

Minimum skupa rastojanja date tačke od skupa naziva se rastojanje te tačke od skupa.Teorema 1Neka je data tačka C i kružnica K(O,r) i pri tom C ≠ O i neka su tačke A ,B tačke kružnice koje leže na centralnoj pravoj, koja prolazi tačkom C. Tačka A neka je s one strane s koje je tačka O, a B sa suprotne strane od O. Tada od svih tačaka križnice tačka A ima najmanje ,a tačka B najveće rastojanje od C i pri tome je 

CA = │CO - r│ i CB = CO + r

Beskonačni skupovi ne moraju imati minimumu i maximumu.

Primjer

Skup brojeva 1,1/2, ¼, 1/8,...ima maximumu a nema minimum

 Zajedničke tačke kružnica 
Neka su zadane dvije kružnice K(C, R) i k(O,r). Odredimo međusobni položaj ovih kružnica. Povučemo li centralnu pravu CO ovih kružnica, sa A, B označimo tačke druge kružnice i to sa A onu koja leži sa one strane od tačke O sa koje je tačka C, a sa B tačku drugr kružnice. 

Posmatrajmo duži R – r, CO i R + r za R > r
Između ovih duži postoji jedan i samo jedan od ovih odnosa
 CO > R + r
 CO = R + r
 R –r < CO < R + r
 CO < R – r ( R >r)
 CO = R - r (R >r)

 Presjek kružnica prazan skup 
 Za CO > R + r <=> CO – r > R < => CA > R
Sve tačke jedne kružnice su izvan druge kružnice. 
 CO < R – r <=> CO –r < R < => CB < R
Sve tačke jedne kružnice su unutar druge kružnice.

 Tangiranje kružnica 
 CO = R + r < = > CO – r < R < => CA = R
Tačka A druge kružnice pripada tačkama prve kružnice. Sve ostale tačke su izvan prve kružnice. Za kružnice koje imaju jednu i samo jednu zajedničku tačku i ona leži na pravoj CO kažemo da se one dodiruju izvana u tački A.
 CO = R – r (R > r) < => CO - r = R < => CB = r
Tačka B pripada prvoj kružnici sve ostale tačke druge kružnice su unutar prve kružnice. Ako dvije kružnice imaju dijametralno raspoređene dvije zajedmočke tačke M na pravoj CO onda su one dijametralno suprotne za svaku od te dvije tačke koje leže na pravoj . za svaku od te dvije kružnice pa se one poklapaju. 

 Presjek kružnica 
R – r < CO < R + r ( R < r)
 A je u, B izvan K(C,R)
 R – r < CO => CB > R
B je van K (C,R)
CO < R + r => CA < RA je u kružnici.
Od svije dijametralno raspoređeme tačke jedna je u ,a druga van kružnice. Tačke A , B diele kružnicu na dva dijelaAksioma 2Ako se jedan kraj luka nalazi u kružnici a drugi izvan je onda taj luk sa kružnicom ima jednu i samo jednu zajednićku tačku.
Teorema 2

Zajednička tačka dviju kružnica koje se dodiruju leži na njihovoj zajedničkoj centralnoj pravoj i obratno dvije različite kružnice koje imaju zajedničku tačku na centrlnoj pravoj dodiruju se.
Ako dvije kružnice imaju zajedničku tačku koja ne leži na centralnoj pravoj imaju još jednu zajedničku tačku.Teorema 3Dvije kružnice K(C,R) i k(O,r)
 Nemaju zajedničkih tačaka ako i samo ako je 
 CO > R + r ( svaka od križnica je izvan druge kružnice)
 CO < R -r( kružnica manjeg prečnika je unutar kružnic večeg prečnika)
 Imaju jednu i samo jednu zajedničku tačku koja leži na zajedničkoj centralnoj pravoj
 CO = R + r sve tačke kružnice osim zajedničke su izvan druge kružnice 
 R – r < CO<R + r imaju dvije i samo dvije zajedničke tačke koje leže sa raznih strana centralne prave.Teorema 4'''

Da bi dvije kružnice imale zajedničkih tačaka u sličaju da se centar prve kružnice nalazi
 na drugoj kružnici
 u drugoj kružnici 
potrebno je i dovoljno da bude 
 R ≤ 2r
 CA < R < CB
gdje su CA i CB odsječci na koje centar O dijeli dijametar AB kružnice k(O, r).

Matematika
Geometrija