alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Samuel Bellamy

Piratski kapetan Samuel Bellamy (? - 1717.) je postao poznat u današnje vrijeme zbog pronalaska olupine njegova broda Whydah u srpnju 1984. Osim piratstvom bavio se i trgovinom crnim robljem. Tijekom karijere stekao je nadimak Crni Sam (engleski Black Sam). 

Englez po nacionalnosti, u vrlo ranoj mladosti je otputovao u kolonije Novoga svijeta u potrazi za srećom. Tražio je bogatog pokrovitelja za financiranje izvlačenja blaga sa potonulih španjolskih galijuna. Ekspedicija je bila neuspješna i Bellamy se vrati u Englesku gdje se i oženio. Uskoro je napustio suprugu Mary i otišao na Karibe gdje se poćeo baviti piratstvom. U travnju 1716. udružio se sa kapetanom Henryjem Jenningsom da bi opljačkali francusku fregatu Saint Marie. Nakon što su dobili svoj do plijena Bellamy i njegova posada su razvrgnuli partnerstvo sa Jenningsom i otplovili zarobljenim malenim brodom Postillion. Uskoro su susreli Benjamina Hornigolda s kojim su opljačkali francusku šalupu(engleski sloop) Marianne naoružanu sa 6 topova , kod Puerto Mariela nedaleko od Havane. Kao svoj dio Bellamy je dobio Marianne. Zajedno sa Hornigoldom plovio je duž obale Kube gdje su opljačkali još nekoliko brodova.

U svibnju 1716. Hornigold i Bellamy su ujedinili snage sa francuskim piratom zvanim La Buze koji je također djelovao u kubanskim vodama. Željan vlasti Bellamy je tražio od pirata da njega izaberu kao zapovjednika flote umjesto Hornigolda. Taka je i bilo a Hornigld se povukao sa svojim dijelom plijena i prihvatio amnestiju.

Združenih snaga sa La Buzeom, Bellamy je zaplovio uz zapadnu obalu Hispaniole.

Bellamy, Samuel
John Paul Jones

John Paul Jones (Škotska, 6.7. 1747. - Francuska, 18.7. 1792.) pridružio se 1760. svom starijem bratu koji se nastanio u Virginiji. U ranoj se mladosti prikljućuje trgovačkoj mornarici i u početku plovi sjevernim Atlantikom. Nakon služenja na brodovima koji su prevozili crno roblje, dobiva zapovjedništvo nad jednim brigantinom i počinje se baviti krijumčarenjem. Godine 1775. pridružuje se američkoj pobunjeničkoj mornarici koja se tek stvar i dobiva čin drugog časnika jedne fregate. Dolazi u Nantes i Brest, gusari protiv Britanaca i plijen doprema u Brest.

Godine 1779. zapovijeda brodom što ga je Francuska poklonila mladoj američkoj mornarici, a koji je sam prekrstio u Dobričina Richard, u čast Benjaminu Franklinu. S posadom od 380 ljudi, brod u kolovozu 1799. diže sidro u Lorientu. U rujnu iste godine vodi slavnu bitku s britanskom fregatom Serapis. Već na samom početku bitke, njegov brod počinje propuštati vodu i prijeti mu potonuće. Na poziv zapovjednika Serapisa Pearsona da se preda, Jones uzvraća:"Još se nisam ni počeo boriti!". Te riječi ostaju zauvijek zapisane u američkoj povijesti. Jones navodi Dobričinu Richarda uz bok Serapisa i uspijeva ga osvojiti. Slavodobitno se vraća u Lorient na fregati na kojoj se vijori američka zastava. Njegov je vlastiti brod naime potonuo.

Neko vrijeme Jones ostaje u Francuskoj a onda odlazi u Rusiju na dvor carice Katarine II, koja ga imenuje admiralom. Umro je 1792. u Francuskoj. Njegov je pepeo kasnije prenesen u kapelu Pomorske akademije u Annapolisu.

Eksterni linkovi 

 U.S. Navy - John Paul Jones  - FAQ 
 Excerpts form the Journals of my Campaign – John Paul Jones
 John Paul Jones Museum
 John Paul Jones
 Unfurling the Flags of John Paul Jones 
 Official report by Jones  from aboard Serapis in Holland (1779)
 The Best Quote Jones Never Wrote 
 Adams Electronic Archive – Memoirs while commissioner (excerpts relating to the Ranger's historic missions)
 John Paul Jones at Find-A-Grave

Biografije, SAD
Škoti
Pomorci
Admirali
Američki rat za nezavisnost
Miocen

Miocenska epoha je period vremena koji pokriva doba od prije 23 do prije 5,3 miliona godina. Kao i s drugim starijim geološkim periodima, naslage stijena koje definiraju početak i kraj su dobro identificirane, ali točni datumi nisu sigurni. Miocenu je naziv dao Sir Charles Lyell. Ime mu dolazi od grčkih riječi meion (manje) and ceno (nov) i znači "ne tako nov" jer ima 18% (manje od pliocena) modernih morskih beskralježnjaka. Miocen slijedi oligocensku epohu a prethodi pliocenskoj epohi. Miocen je prva epoha neogenskog perioda. 

Miocenske međe nisu jasno vidljivim globalnim događajima nego nizom regionalnih međa između toplijeg oligocena i hladnijeg pliocena.

Miocenske pod-podjele 
Miocenski faunalni stadiji od najmlađeg prema najstarijem su: 

Pod-podjele unutar miocena se definiraju zahvaljujući prisutnosti različitih vrsta kalceroznih nanofosilnih (kalcitnih plateleta koje luče smeđe jednostanične alge) i foraminifera (jednostaničnih protista s dijagnostičkim ljušturama).

Miocenska klima 
Klima je ostala umjereno topla iako se nazavilo sporo globalno zahlađenje koje će konačno dovesti do pleistocenske glacijacije.

Iako se dugoročni trend zahlađenja nastavio, postoje dokazi o toplijem periodu kada je globalna klima sličila onoj u doba oligocena. Miocensko zatopljenje je počelo prije 21 milijun godina i nastavilo se do 14 miliona godina, kada su globalne temperature zabilježile nagli pad. Prije 8 miliona godina su temperature još jednom naglo pale, a ledeni pokrov Antarktika se približio svojoj današnjoj veličini i debljini. Grenland je svoje velike ledenjake počeo dobijati prije 7 ili 8 miliona godina, iako je tamo klima veći dio perioda ostala dovoljno topla da održi šume sve do pliocena.

Miocenska paleogeografija 
Kontinenti su se nastavili micati prema svojim današnjim pozicijama. Od svih današnjih važnijih geografskih detalja, jedino nije bilo kopnenog mosta između Južne Amerike i Sjeverne Amerike.

Stvaranje planina se nastavilo na zapadu Sjeverne Amerike i u Evropi. I kontinentalni i morski miocenski nalazi su česti šuirom svijeta, dok su morske naslage vidljive duž modernih obala. Dobro proučeni nalazi se mogu naći u Velikim nizinama Amerike te u Argentini.

Miocenska flora 
Trava se naglo raširila dok su šume pale kao žrtve opće hladnije i suše klime. Trava se također razgranala u niz vrsta i izazvala nagli porast bio-diverziteta među velikim biljožderima, uključujući kopitare (među koje spadaju moderna goveda i jeleni).

Miocenska fauna 
I morska i kopnena fauna su bile prilično moderne. Jedino su u izolaciji Južne Amerike i Australije postojale bitno drukčije faune.

Sisavci 
Prepoznatljivi vukovi, konji, dabrovi, jeleni, deve, kitovi itd. su postojali u miocenu.

Ptice 
Prepoznatljive vrane, patke, alcidae, i sove su se pojavile tokom miocena.

Miocenski oceani 
Oceani su se nastavili hladiti, te su se smeđe alge, zvane kelp, raširile i počele podržavati nove oblike morskog života, kao vidre, ribe i razne beskralježnjake.

Povezano 
 Geološka kronologija

Literatura 
 PBS Deep Time: Eocene
 UCMP Berkeley Miocene Epoch Page

 
Neogen
Akvitan

Aquitanij je prvi stadij miocenske epohe. Pokriva vrijeme od prije 23,03 ± 0,05 Ma i 20,43 ± 0,05 Ma (miliona godina). Aquitanijski stadij slijedi chattijsko doba oligocenske epohe i prethodi burdigalijskom stadiju.

Literatura 
 GeoWhen Database - Aquitanian

Miocen
Burdigal

Burdigalij je stadij rane miocenske epohe. Pokriva vrijeme od prije 20,43 ± 0,05 Ma do prije 15,97 ± 0,05 Ma (miliona godina).

Literatura 
 GeoWhen Database - Aquitanian

Miocen
Langij

Langhij je stadij srednje miocenske epoha koji pokriva vrijeme od prije 15,97 ± 0,05 Ma do prije 13,65 ± 0,05 Ma (miliona godina).

Literatura 
 GeoWhen Database - Langhian

Miocen
Seraval

Serravallij je stadij srednje miocenske epohe koji pokriva vrijeme od prije 13,65 ± 0,05 Ma do prije 11,608 ± 0,005 Ma (miliona godina).

Literatura 
 GeoWhen Database - Serravallian

Miocen
Torton

Tortonij je stadij kasne miocenske epohe koji pokriva vrijeme od prije 11,608 ± 0,005 Ma do prije 7,246 ± 0,005 Ma (miliona godina).

Literatura 
 GeoWhen Database - Tortonian

Miocen
Mesin

Messinij je posljednji stadij miocenske epohe. Pokriva vrijeme od prije 7,246 ± 0,005 Ma do 5,332 ± 0,005 Ma (miliona godina). Nazvan je prema naslagama Mesinskog evaporita, koji je pak nazvan prema gradu Messina na Siciliji.

Izvori 
 GeoWhen Database - Messinian

Neogen
Miocen
Rene Duguay-Trouin

Duguay-Trouin (1673. – 1736.) je bio poznati francuski moreplovac i gusar.

Rodom iz Saint-Maloa, na brod se prvi put ukrcava u šesnaestoj godini. Kao član posade gusarskog broda La Trinite vrlo brzo odaje svoju ratobornu narav koju će ubuduće samo potvrđivati. Dvije godine kasnije dobiva svoje prvo zapovjedništvo. U dobi od 23 godine predstavljen je kralju Louisu XIV kao nada francuske mornarice. Zatim se otiskuje na sve odvažnije i dulje ekspedicije, a 1711. (tek mu je 38 godina) preuzima zapovjedništvo na flotom od 17 gusarskih brodova, od ćega sedam linijskih brodova, s ukupno 5700 ljudi. Nakon tromjesečne plovidbe flota napada Rio de Janeiro, tada na glasu kao neosvojivu portugalsku utvrdu. Flota Duguaya-Trouina iskrcava 3300 ljudi i poslije jedanaest dana opsade, Rio de Janeiro je osvojen jurišem. Duguay-Trouin traži golemi otkup od Portugalaca. Dva mjeseca kasnije, uništava neprjateljsku flotu i odlazi s 20 milijuna u svojim škrinjama. Pad Rio de Janeira od ruku francuskih gusara imao je strahoviti odjek i potaknuo Britance i Nizozemce da pojačaju obranu svojih kolonija.

Duguay-Trouin je svoju pomorsku karijeru okončao kao zapovijednik ratnih brodova sa zadatkom da štiti francusku trgovačku flotu od korsara iz Alžira. Umro je 1736., prerano ostario od mnogih borbenih pohoda.

Francuski oficiri
Francuski admirali
Gusari
Biografije, Saint-Malo
Zanklij

U geološkoj kronologiji, Zanclej (isto tako poznat kao Tabianij ili Dacij) je stadij pliocenske epohe. Pokriva vrijeme od prije 5,332 ± 0,005 Ma do 3,6 ± 0,005 Ma (miliona godina). Prethodio mu je messinijski stadij miocenske epohe, a slijdio piacenzijski stadij pliocenske epohe. Započinje zanklijskom poplavom kojom se Atlantski ocean izlio u Sredozemno more preko Gibraltara.

Literatura 
 GeoWhen Database - Zanclean

Neogen
Pjačentin

Piacenzij (isto tako poznat kao Astij, Redonij ili Romanij) je stadij pliocenske epohe. Pokriva vrijeme od prije 3,6 ± 0,005 Ma do prije 2,588 ± 0,005 Ma (miliona godina).

Literatura 
 GeoWhen Database - Piacenzian

Neogen
Gelasij

Gelasij (isto tako poznat kao Waltonij) je stadij pliocenske epohe. On pokriva vrijeme od prije 2,588 ± 0,005 Ma do prije 1,806 ± 0.005 Ma (miliona godina).

Literatura 
 GeoWhen Database - Gelasian

Neogen
Apsolutna magnituda

U astronomiji, apsolutna magnituda je prividna magnituda, m, koju bi astronomski objekt imao da je na nekoj dogovorenoj standardnoj udaljenosti. Apsolutna magnituda omogućuje da se međusobno usporedi pravi sjaj različitih objekata neovisno o tome koliko su udaljeni.

Apsolutna magnituda koristi isti princio kao i prividna magnituda - razlika u sjaju od jedne magnitude znači omjer sjaja od ~2.512 (=100.4). Razlika u sjaju od 5 magnituda znači omjer u sjaju od točno 100. Mliječni Put, na primjer, ima apsolutnu magnitudu od oko -20.5, što znači da je kvazar s apsolutnom magnitudom od -25.5 točno 100 puta sjajniji od naše galaksije. Kad bi naša galaksija i taj kvazar bili jednako udaljeni od Zemlje, kvazar bi na našem nebu bio 100 puta sjajniji.

Apsolutna magnituda za zvijezde i galaksije (M)

Proračun

Primjer

Prividna magnituda

Apsolutna magnituda za planete (H) 
Za planete, komete, asteroide i druga tijela Sunčevog sustava, definicija apsolutne magnitude je nešto drukčija nego za tijela dubokog svemira. Razlika je, zapravo, jedino u standardnoj udaljenosti za koju se računa prividni sjaj objekta.

Za tijela Sunčevog sustava, apsolutna magnituda se definira kao prividna magnituda koju bi objekt imao da se nalazi na udaljenosti od 1 astronomske jedinice (1 AJ) i od Sunca i od Zemlje, pri faznom kutu od 0°.

Za spomenute zadane udaljenosti (1 AJ), Sunce, Zemlja i objekt tvore jednakostraničan trokut, pa fazni kut nikako ne može biti nula, no ovakva je formulacija zgodna za računanje. Fazni kut od 0° znači da se sa Zemlje vidi ona strana nebeskog tijela koja je obasjana Suncem.

Proračun 
Formula za H: (apsolutna magnituda)
 

pri čemu je:
  - prividna magnituda Sunca na udaljenosti od 1 AJ (i iznosi -26.73)
  - geometrijski albedo tijela (broj između 0 i 1)
  - promjer tijela
  1 AJ (~149,6 milijuna km).

Primjer 
Mjesec: 
  = 0.12
  = 3476/2 km = 1738 km

Prividna magnituda 
Apsolutna magnituda se može koristiti i kod proračuna prividne magnitude tijela u raznim uvjetima.

gdje je 
  = 1 AJ
  je fazni kut, kut između pravaca Sunce-tijelo i Sunce-promatrač

Po zakonu cosinusa, slijedi:

 je fazni integral  (integriranje reflektirane svjetlosti; broj između 0 do 1)
Primjer:

 Difuzna sfera u punoj fazi  reflektira 2/3 svjetla u odnosu na difuzni disk istog promjera
 Udaljenosti:
  - udaljenost od promatrača do tijela
  - udaljenost od Sunca do tijela
  - udaljenost od promatrača do Sunca

Primjer 
Mjesec
  = +0.25
  =  = 1 AJ
  = 384.5 Mm = 2.57 mau

 Koliko je sjaja pun Mjesec gledan sa Zemlje?
 Pun Mjesec:  = 0, ( ≈ 2/3)
 
 (Stvarni podatak: -12.7) Pun Mjesec reflektira 30% više svjetla u punoj fazi nego što to predviđa model savršenog difuznog reflektora
 Četvrt (pola Mjeseca obasjano Suncem):  = 90°,  (uz pretpostavku difuznog reflektora)
 
 (Stvarni podatak: oko -11.0) Model difuznog reflektora je bolja aproksimacija za manje faze.

Poveznice 
 Hertzsprung-Russellov dijagram - veza između apsolutne magnitude ili luminoziteta i spektralne klase temperature površine.

Vanjske veze 
 Sustav magnituda
 O magnitudama zvijezda
 Saznaj magnitudu bilo koje zvijezde uz pomoć SIMBAD-a

Astrofizika
Modernizam

Modernizam je dinamičan i relativan pojam koji se koristi da se označe savremene pojave u literaturi, umetnosti, odnosno ono što je novo, inovativno u odnosu na tradiciju. U tom značenju pojam je preuzet iz francuskog jezika. U nemačkoj literaturi se koristio termin moderna. Pored toga ovaj izraz se koristio da označi i naturalizam, dekadencu, impresionizam, simbolizam, futurizam, dadaizam, ekspresionizam, neoromantizam, nadrealizam, egzistencijalizam.

Modernizam je kulturni pokret koji generalno uključuje progresivnu umetnost i arhitekturu, muziku, književnost i dizajn i javio se u decenijama koje su prethodile 1914. Modernizam se javio kao bunt umetnika i dizajnera protiv akademske tradicije kasnog 19. veka, i koje je prihvatio nove ekonomske, političke i socijalne aspekte dolazećeg modernog doba.

Neki teoretičari prave podelu 20. vek na modernizam i postmodernizam, dok ih drugi smatraju samo segmentima istog perioda.

Modernizam u književnosti

Eksterni linkovi 

 J.G. Ballard on Modernism

 
Umjetnički pravci
Književni periodi
Šrilankanski Mauri

Šrilankanski Mauri ili Mauri Šri Lanke je naziv za etničku grupu koja živi na današnjoj Šri Lanki, a za koju se smatra da je nastala miješanjem arapskih trgovaca i misionara s domorodačkim stanovništvom.

Prema popisu iz 2000. godine ima ih oko 1,5 miliona ili 7,5% stanovnistva u zemlji.

Po vjeri su uglavnom muslimani i čine oko 93 % muslimanskog stanovništva Šri Lanke.

Jezik im je tzv. arapski tamilski - tamilski dijalekt s puno arapskih posuđenica.

Ime su dobili do strane portugalskih trgovaca od 16. vijeku.

Vanjske veze 

 Sri Lanka Ethnic Groups

Arapi
Tamili
Etničke grupe Šri Lanke
Brahui

Brahui ili Brohi (Urdu: بروہی) su etnička grupa od oko 2,2 miliona ljudi od kojih većina živi u Kalat u Pakistanu, ali koji se također u manjem broju mogu naći u susjednom Afganistanu i Iranu. Bliski su Balučima s kojima su se miješali i čiju kulturu su većim dijelom preuzeli. U lingvističkom smislu govore Brahui jezikom, koji je sjeverni dravidski jezik, ali koji je zahvaljujući izolaciji od drugih dravidskih jezika preuzeo veći broj balučkih riječi, pa čak i brojeve. Ne postoji posebno brahui pismo; kao i Baluči, oni se koriste perzijsko-arapskim pismom. Brahui se govori u slijedećim oblastima: oblasti Merv u Turkmenistanu, okolica Zahedana i Zabola u Iranskom Balučistanu, južnim dijelovima Afganistana, pakistanskom Balučistanu i, većinski, u regiji Jhalawan.

Porijeklo, geografija i demografija 
Postoje dvije glavne teorije o Brahuijima među naučnicima. Po jednoj oni predstavljaju ostatke drevnog elamo-dravidskog naroda koji je potekao od civilizacije doline Inda. Po drugoj teoriji oni predstavljaju doseljenika sa sjevera Indije, koji su tamo stigli prije najezde Arijaca, ili kasnije, ali prije dolaska Baluča. Kroz vijekove, zahvaljujući svom položaju, Brahui su se miješali s iranskim narodima isto kao i sa Sindhima i drugim grupama, te u kulturnom i drugom smislu više podsjećaju na svoje susjede nego dravidske narode u Indiji. Uz to, oni su gotovo u potpunosti muslimani, najčešće suniti. 

Iako su im bili dominirali različiti napadači kroz historiju, uključujući Baluče, kanovi Kalata, porijeklom Brahui, postali su samostalnim vladarima te decenijama dominirali Balučistanom, odbijajući Perzijance sve do dolaska Britanaca u 19. vijeku. 

Brahui jezik se uglavnom govori u oblastima Kalata u pakistanskom Balučistanu, iako postoji veliki broj ljudi koji govore tim jezikom u južnom Afganistanu i Iranskom Balučistanu. To uključuje tri dijalekta - Sarawani (na sjeveru), Jhalawani (na jugoistoku) i Chaghi (na sjeverozapadu i zapadu). Prema istraživanjima tim jezikom govori 2,000.000 ljudi u Pakistanu (1998), 200.000 u Afganistanu i 10.000 u Iranu, odnosno 2,210.000 u svijetu. Zbog svoje izolacije, Brahui rječnik je samo 15% dravidski, dok ostatkom dominiraju perzo-arapske, balučke i indoarijske posuđenice, mada je gramatika i opća morfologija još uvijek dravidska. Brahui se uglavnom piše perzijsko-arapskim pismom te je čak razvijenao i latinično pismo za Brahuije. U Pakistanu se brahui uči na fakultetima.

Vanjske veze 

 A website related to Brahuis by Shafique-Ur-Rehman 
  

Narodi
Etničke grupe Pakistana
Etničke grupe Afganistana
Etničke grupe Irana
Rječina

Rječina je rijeka u Hrvatskoj koja se ulijeva u Jadransko more u Rijeci.

Duga je oko 19 km, korito joj je širine prosječno 9 - 16 m. Izvire iz pećine na nadmorskoj visini od 325 m ispod strme litice brda Kičej (606 m n.m.). Do 1870.g izvirala je ispod susjednog vrha Podjavorje, do taj izvor se zatrpao zbog potresa u blizini Klane. Najveći pritoci su joj Sušica, Lužac, Zala, Zahumčica, Golubinka, Ričinica i Borovšćica no oni su uglavnom bujice i veći dio godine su suhi. 1968.g kod sela Valići izgrađena je brana za hidroelektranu i nastalo je istoimeno akumulacijsko jezero. Rječina velikim dijelom teče kroz strmi kanjon. U Rijeci se račva na Mrtvi kanal (staro korito) i novo korito koje je napravljeno u 19. st. Od znamenitosti poznat je obnovljeni Gašparov mlin u Martinovom Selu. Od faune najpoznatiji su potočna pastrva i riječni rak.

Do II.svjetskog rata često je bila nametana kao granica. Najpoznatiji takav slučaj je bio od 1924. do 1941. godine, kada je zapadna obala označavala granicu Kraljevine Italije, a istočna obala granicu Kraljevine SHS.

Rijeke u Hrvatskoj
Donji pleistocen

Rani pleistocen (isto tako poznat kao Donji pleistocen ili Kalabrij) je stadij pleistocenske epohe. Početak stadija je određen u doba od prije 1,806 ± 0,005 Ma (miliona godina). Kraj je određen posljednjim zaokretom magnetskog polja prije 781.000 ± 5.000 godina.

Literatura 
 GeoWhen Database - Early Pleistocene

Pleistocen
Srednji pleistocen

Srednji pleistocen (isto tako poznat kao Ioniaj) je stadij pleistocenske epohe. Početak stadija je određen posljednjim zaokretom magnetskih polova prije 781.000 ± 5.000 godina. Kraj stadija je definiran s početkom Eemijske interglacijalne faze prije početka posljednje glacijalne epizode pleistocena prije 126.000 ± 5.000 godina.

Literatura 
 GeoWhen Database - Middle Pleistocene

Pleistocen
Gornji pleistocen

Kasni pleistocen (isto tako poznat kao Gornji pleistocen ili Tarantij) je stadij pleistocenske epohe. Početak stadija definira početak Eemijske interglacijalne faze prije početka posljednje glacijalne faze pleistocena prije 126.000 ± 5.000 godina. Kraj stadija je točno datiran na vrijeme prije 10.000 radiokarbonskih godina godina od današnjeg doba. Taj stadij je slijedio holocen.

Wisconsinska glacijacija je zauzela veći dio kasnog pleistocena. Mnogi dijelovi megafaune su nestali tokom perioda, a trend se nastavio i u holocenu. Isto tako su nestali svi oblici ljudske vrste osim modernog čovjeka. Čovječanstvo u kasnom pleistocenu proširilo na sve kontinente osim Antarktike.

Literatura 
 GeoWhen Database - Early Pleistocene

Pleistocen
Hrana

Hrana je bilo koja tvar koja apsorpcijom u ljudskom organizmu doprinosi očuvanju homeostaze istog. Hranu u užem smislu čine sljedeći sastojci:
 Ugljikohidrati
 Bjelančevine
 Masti
 Vitamini
 Minerali

No čovjeku je potrebna i voda, koju je čovjek u predindustrijskom društvu dobivao kroz namirnice biljnog porijekla (voće i povrće), a kako danas mnogi jedu nezdravo (jako malo voća i povrća) vodu je potrebno unositi samostalno. 

Kad govorimo o hrani, često ju dijelimo na hranu životinjskog i biljnog podrijetla. Sol spada u posebnu grupu.

Proizvodnja hrane 
U predindustrijskom društvu čovjek je hranu sam uzgajao, a ponekad i prodavao (tržnice postoje oduvijek), dok se danas proizvodnjom hrane bavi manji dio društva. Danas su razvijene:
 mesna industrija (meso i mesne prerađevine, kobasice, šunke, paštete)
 mliječna industrija (mlijeko, jogurti, vrhnja, sirevi, mliječni namazi)
 ribarska industrija (ulov i konzerviranje ribe, riblje paštete)
 pekarska industrija

Kontrola kvalitete 
Kako nekonzervirana hrana podliježe kvarenju (što može dovesti do epidemija), razvijeni su sustavi kontrole kvalitete hrane, od proizvođača do mjesta kupnje, najpoznatiji je HACCP.

Proizvodno-potrošački lanac 
 proizvodnja hrane
 transport do skladišta veletrgovine
 transport do malih trgovina
Emocije

emocije, osjećaji ili čuvstva, naziv za čovjekovu reakciju na neki događaj. Ukoliko se radi o pozitivnom događaju, emocija je pozitivna, npr:
 nada
 sreća
 zadovoljstvo,

no ukoliko je događaj negativan (odnosno ako je percipiran kao negativan), javljaju se negativne emocije:
 ljutnja
 tuga
 zavist
 ljubomora
 mržnja
 strah

U školi i obitelji se obično uči samo da čovjek treba kontrolirati ponašanje (nemoj vikati, tući se), a obično su iskazivanje i kontrola emocija tragično zapostavljeni, odnosno tretirani na krive načine. Muški spol se uči hrabrosti što je u redu, ali im se zabranjuje iskazivanje osjećaja tuge putem plakanja ("dečki ne plaču"), dok se ženskom spolu zabranjuje iskazivanje osjećaja ljutnje putem vikanja ("curice koje se ljute su ružne"). Rješavanjem takvih zabluda u odgoju bavi se danas mnogo psihologa na Zapadu, one koji su specijalizirali savjetovanje zovemo "psihoterapeutima" (u engleskom slengu - "shrink").

Koji organi tijela sudjeluju kod emocija? 

Srce, simpatikus, parasimpatikus, nadbubrežne žlijezde, žlijezde slinovnice, bronhioli, jetra, slezena, želudac, bubrezi, mjehur, crijeva.

Kontrola emocija (kako učimo kontrolirati emocije?) 
Najčešće nagrađivanjem i kažnjavanjem, a donekle i objašnjavanjem i uvjeravanjem.

Koje emocije sadržava materinski motiv? 
Ljubav, sreća, radost, strah.

Kako emocije utječu na motiv? 
Emocije su važan motivacijski faktor, često određuju jačinu motivacije. 

- npr. patriotizam može nekog motivirati da učini herojsko djelo.

Emocije po Darwinu 

Po Darwinu, emocije su filogenetski rudiment kojem je glavna zadaća povećanje izgleda za preživljavanje.

Prepoznavanje emocija:

Prepoznavanje emocija u drugih ljudi se zasniva na 4 skupine: 
 izraz lica 
 čovjekov glas 
 pokreti tijela i udova te 
 cjelokupna situacija

Razvoj emocija (Kako nastaju ili što utječe na razvoj emocija): 

Emocije su rezultat međusobnih utjecaja bioloških karakteristika pojedinaca (uzbudljivosti, reaktivnosti, temperamenta) i njegova socijalnog učenja.

 
Psihologija
Koncepti
Latinizmi
Strah

Strah je negativan osjećaj koji čovjek doživljava kad vidi opasnost, bila ona stvarna ili nerealna (nestvarna, tj. opasnost zapravo ne postoji).

Postoji cijeli raspon mogućih negativnih osjećaja ovisno o situaciji u kojoj se čovjek nalazi:

 čovjek može izbjeći opasnost - strah
 čovjek nije siguran može li izbjeći opasnost - panika
 čovjek je siguran da ne može pobjeći opasnosti - užas

Postoji također cijeli raspon nerealnih (iracionalnih, nestvarnih) strahova koje nazivamo fobijama (fobija nije nužno iracionalna, ali je uvijek pretjerani strah)

Nekoliko klasičnih fobija:

 agorafobija - strah od velikog otvorenog prostora
 klaustrofobija - strah od malog zatvorenog prostora
 ksenofobija - strah od stranaca

Emocije
Fobija

Fobija je izraženi trajni strah, najčešće prekomjeran ili neopravdan, a pojavljuje se u vezi očekivanja specifičnog objekta ili situacije. 

Većina se ljudi boji npr. visine ili pauka, ali taj ih strah ne ometa u svakidašnjem životu. Takav strah postaje fobija kada ih onemogućuje u aktivnostima koje su do tada s lakoćom obavljali ili uživali u njima.

Termin fobija odnosi se na grupu simptoma prouzrokovanih određenim objektima ili situacijama.

Specifična fobija, nekad zvana jednostavna fobija je trajni, bezrazložni strah uzrokovan prisutnošću ili zamišljanjem specifičnog objekta ili situacije koja ne predstavlja realnu opasnost.

Izloženost objektu ili situaciji dovodi do trenutne reakcije u smislu visokog stupanja anksioznosti ili pak do pokušaja izbjegavanja objekta ili situacije.

Simptomi povezani s fobijom ili model izbjegavajućeg ponašanja vezano za određene objekte ili situacije može u značajnijoj mjeri utjecati na sposobnosti svakodnevnog funkcioniranja.

Odrasli sa specifičnom fobijom prepoznaju da je strah pretjeran i bezrazložan, ali usprkos tome ne mogu mu se oduprijeti.

Postoji više vrsta specifičnih fobija koji se temelje na strahu od različitih objekata ili situacija:

Fobije od životinja: primjerice strah od psa, zmije, insekata ili miševa. To je najučestalija specifična fobija.

Situacijske fobije: uključuju strah od specifične situacije, npr. strah od letenja avionom, vožnje automobilom, strah od liftova, strah od zatvorenog prostora.

Fobije od prirodnog okoliša: strah od visine, oluje, vode.

Fobije od krvi - infekcija - ozljeda: obuhvaća strah i od medicinskih zahvata.

Ostale fobije: strah od padanja, glasnih zvukova, strah od zamaskiranih osoba (npr. klaunova kod djece).

Osoba može imati više od jedne specifične fobije.

Vrste fobija po abecednom redu 
 Ablutofobija - strah od pranja i kupanja
 Agorafobija - strah od otvorenog prostora i javnih mjesta
 Aklufobija - strah od mraka
 Akrofobija - strah od visina
 Algofobija - strah od boli
 Arahnofobija - strah od pauka
 Aritmofobija - strah od brojeva
 Aviofobija - strah od letenja
 Autofobija - strah od samoga sebe
 Ergofobija - strah od rada
 Eritrofobija - strah od crvenjenja
 Fobofobija - strah od straha
 Fonofobija - strah od vlastitog glasa
 Genofobija - strah od seksa
 Glosofobija - strah od obraćanja javnosti
 Ksenofobija - strah od stranaca
 Ihitofobija - strah od riba
 Koprofobija - strah od izmeta
 Misofobija - strah od prljavštine, stalno pranje ruku
 Monofobija - strah od samoce
 Panofobija - strah od svega
 Patofobija - strah od bolesti
 Penterafobija - strah od punice
 Pogofobija - strah od brada
 Skotofobija - strah od mraka
 Tafefobija - strah od toga da budeš pokopan živ
 Trihofobija - strah od kose
 Tropofobija - strah od promjena

Eksterni linkovi 
Abecedni popis fobija možete naći na:
 Popis svih fobija
 Fobija attacchi di panico University of Turin research

Psihologija
 Fobija
Agorafobija

Agorafobija (grč. agoraphobia) je prvobitno označavala strah od otvorenog prostora, dok se danas pod tim pojmom podrazumijeva skup strahova u svezi s javnim mjestima, otvorenim prostorom i mnoštvom ljudi te s pomišlju da na takvom mjestu nakon iznenadnog onesposobljenja ne bismo bili u stanju pobjeći ili potražiti pomoć. 

Agorafobija čini 60% svih fobija otkrivenih kliničkim pregledima. Češća je kod žena, a započinje u adolescenciji ili ranoj odrasloj dobi. Poremećaj četo započinje rekurentnim napadima panike, a drugi simptomi uključuju napetost, vrtoglavicu, blaže oblike kompulzivnog provjeravanja, prežvakavanje ideja (ruminatio), strah od gubljenja razuma i depresiju. Čest je i strah od visine (Akrofobija ili zatvorenih prostora (klaustrofobija). Društvo povjerljivog prijatelja olakšava izlazak iz kuće.

Vanjske veze 
 Udruženje građana za podršku ljudima sa agorafobijom i ostalim neurotskim problemima u Srbiji
 Kako izlečiti agorafobiju 

Fobije
Anksiozni poremećaji
Grecizmi
Nordhausen

Nordhauzen () je grad u njemačkoj saveznoj državi Tiringija. Jedno je od 32 opštinska središta okruga Nordhauzen. Prema procjeni iz 2010. u gradu je živjelo 44.189 stanovnika. Posjeduje regionalnu šifru (AGS) 16062041.

Geografski i demografski podaci 

Nordhauzen se nalazi u saveznoj državi Tiringija u okrugu Nordhauzen. Grad se nalazi na nadmorskoj visini od 180 - 250 metara. Površina opštine iznosi 105,3 km². U samom gradu je, prema procjeni iz 2010. godine, živjelo 44.189 stanovnika. Prosječna gustina stanovništva iznosi 420 stanovnika/km².

Međunarodna saradnja

Reference

Literatura

Vidi još 

 Njemačka
 Njemačke pokrajine
 Popis gradova u Njemačkoj
 Nemački jezik
 Nemci
 Institucije Savezne Republike Nemačke

Vanjske veze 

 Zvanični sajt opštine 
 Nem. Savezni zavod za statistiku 
 Stalna konferencija gradova i opština 
 KommOn- - Informacioni sistem gradova, opština i okruga. 

Nordhauzen
Vazduh

Vazduh ili zrak, smeša gasova od kojih su neki u vrlo promenljivom sastavu: azota ima 78,08%, kiseonika 20,95%, argona 0,93% i u vrlo malim količinama kriptona, ksenona, helijuma, neona i drugih. U promenljivim količinama u vazduhu može biti vodene pare, ozona, ugljen dioksida, radona i drugih. Sastav vazduha varira na različitim visinama. Pri većoj visini smanjuje se sadržaj kiseonika, a povećava se sadržaj vodonika.

Vazduh je neophodan za život ljudi, biljaka i životinja.

Zagađenje vazduha 

Do zagađenja vazduha dolazi prilikom sagorijevanja fosilnih goriva. Ugalj, nafta i plin sadrže sumpor, od koga sagorijevanjem nastaju oksidi sumpora. Zbog visoke temperature u motorima automobila, od azota i kiseonika nastaju oksidi azota. Oksidi sumpora i azota su zagađivači vazduha jer nadražuju sluzokožu. Ugljen(IV)-oksid i čestice prašine takođe zagađuju vazduh.
U supstance koje zagađuju vazduh svrstavaju se najpre one koje se u nezagađenom vazduhu ne nalaze. U zagađujuće supstance svrstavaju se i sva ona hemijska jedinjenja koja prirodno postoje u vazduhu ako je njihova koncentracija veća od one koja odgovara nezagađenom vazduhu. Veoma je malo hemijskih jedinjenja koji nisu zagađivači.

Reference

Spoljašnje veze 

 NASA atmosphere models 
 NASA's Earth Fact Sheet
 American Geophysical Union: Atmospheric Sciences
 Outreach of the GEOmon project  See how Earth atmosphere is observed and monitored by a European project that combines many approaches.

Atmosfera
Ekologija
Neorganska jedinjenja
Dielektrici
Pseudocelom

Pseudocelom ili lažni celom je primarna telesna duplja koja se obrazuje kao ostatak blastuline duplje, blastocela.

U toku embrionalnog razvića u loptastoj blastuli se obrazuje šupljina blastocel, primarna telesna duplja. Ako kod odrasle jedinke zaostane blastocel onda se označava kao pseudocelom. 

Pseudocelom je ispunjen tečnošću i nije odvojen sopstvenim omotačem od creva i telesnog zida tako da se crevo kupa u toj pseudocelomskoj tečnosti, a samo je kod usnog i analnog otvora spojeno za telesni zid. Na taj način su omogućene nezavisne kontrakcije telesnog zida i creva (osim na delovima gde se spajaju). 

Uloge pseudocelomske tečnosti, odnosno, same duplje su:
 pseudocelomska tečnost je pod pritiskom tako da ima ulogu hidrauličnog skeleta;
 transport materija kroz telo tako da crevo pseudocelomata ne sadrži divertikulume, a osim toga ove životinje nemaju krvni sistem.

Životinje koje imaju pseudocelom, kao telesnu duplju, svrstavaju se u zajedničku grupu nazvanu pseudocelomata. To je veoma raznovrsna grupa životinja koje imaju jako malo zajedničkih karakteristika tako da su razdvojene u zasebne filume.

Pseudocelomatama pripadaju sledeći filumi:
 Acanthocephala
 Rotatoria
 Nematoda
 Kinorhyncha
 Gastrotricha
 Nematomorpha
 Entoprocta

Literatura 

 Dogelj, V,A: Zoologija beskičmenjaka, Naučna knjiga, beograd, 1971.
 Krunić, M: Zoologija invertebrata 1, Naučna knjiga, Beograd, 1977.
 Krunić, M: Zoologija invertebrata 2, Naučna knjiga, Beograd
 Mariček, magdalena, Ćurčić, B, Radović, I: Specijalna zoologija, Naučna knjiga, Beograd, 1986.
 Matoničkin, I, Habdija, I, Primc - Habdija, B: Beskralješnjaci - bilogija nižih avertebrata, Školska knjiga, Zagreb, 1998.
 Marcon, E, Mongini, M: Sve životinje sveta, IRO Vuk Karadžić, Beograd, 1986.
 Petrov, I: Sakupljanje, preparovanje i čuvanje insekata u zbirkama, Biološki fakultet, Beograd, 2000.
 Radović, I, Petrov, Brigita: Raznovrsnost života 1 - struktura i funkcija, Biološki fakultet Beograd i Stylos Novi Sad, Beograd, 2001.

Spoljašnje poveznice 
 BioNet Škola

Embriologija
Zoologija
Anatomija

ca:Acelomat
en:Body cavity
es:Celoma
fr:Acoelomata
it:Celoma
ja:体腔
pl:Wtórna jama ciała
pt:Celoma
sv:Acoelomater
Telesna duplja

Telesna duplja je prostor između telesnog zida i creva ili unutrašnjih organa.

Višećelijske životinje koje nemaju telesnu duplju nazivaju se acelomata i pripadaju im:
 sunđeri, koji ne samo da nemaju telesnu već nemaju ni crevnu duplju;
 dupljari, koji imaju crevnu duplju, a prostor između epidermisa i creva ispunjen je mezoglejom;
 pljosnati crvi kod kojih je prostor između telesnog zida i creva ispunjen parenhimom.

Kod svih ostalih višećelijskih životinja dolazi do obrazovanja, pored crevne duplje, još i telesne duplje koja omogućava da unutrašnji organi budu manje ili više odvojeni od telesnog zida što omogućava evolutivni razvoj životinja.

Razlikuju se dva osnovna tipa telesnih duplji:
 pseudocelom, duplja koja se obrazuje kao ostatak blastocela i označava se još kao primarna telesna duplja, a životinje sa tom telesnom dupljom kao pseudocelomata;
 celom ili sekundarna telesna duplja koja se obrazuje kao potpuno nov prostor u mezodermu, a životinje koje imaju celom označene su kao celomata.

Telesna duplja kičmenjaka 

Kičmenjaci imaju celom koji je na različite načine, zavisno od tipa životinje i telesnog regiona, razvijen:
 u glavenom regionu je redukovan
 u trupnomregionu je podeljen na dva dela:
 prednji - okolosrčana (perikardijalna) duplja

Literatura 

 Dogelj, V,A: Zoologija beskičmenjaka, Naučna knjiga, beograd, 1971.
 Krunić, M: Zoologija invertebrata 1, Naučna knjiga, Beograd, 1977.
 Krunić, M: Zoologija invertebrata 2, Naučna knjiga, Beograd
 Mariček, Magdalena, Ćurčić, B, Radović, I: Specijalna zoologija, Naučna knjiga, Beograd, 1986.
 Matoničkin, I, Habdija, I, Primc - Habdija, B: Beskralješnjaci - bilogija nižih avertebrata, Školska knjiga, Zagreb, 1998.
 Marcon, E, Mongini, M: Sve životinje sveta, IRO Vuk Karadžić, Beograd, 1986.
 Petrov, I: Sakupljanje, preparovanje i čuvanje insekata u zbirkama, Biološki fakultet, Beograd, 2000.
 Radović, I, Petrov, Brigita: Raznovrsnost života 1 - struktura i funkcija, Biološki fakultet Beograd i Stylos Novi Sad, Beograd, 2001.

Spoljašnje poveznice 
 BioNet Škola

Anatomija

ca:Acelomat
es:Celoma
fr:Acoelomata
it:Celoma
pt:Celoma
sv:Acoelomater
Kronologija evolucije

Za historiju evolucijske biologije, v. Historija evolucijske misli.

Ova kronologija evolucije života pokazuje sve važne događaje u razvoju života na planeti Zemlji. Za kontekst, v. članke biologija, evolucija, geološka kronologija i historija Zemlje. Datumi se temelje na naučnim dokazima. Tablica koristi skraćenice "MYA " za "prije xx miliona godina" i "kYA" za "prije xx tisuća godina."

U biologiji, evolucija je proces u kojem populacije organizama stječu i prenose nove karakteristike s generacije na generaciju. Taj proces kroz duge periode objašnjava porijeklo nove vrste i, konačno, veliku raznolikost biloškog svijeta. Moderne vrste su srodne jedna drugoj kroz zajedničkog pretka, te produkti evolucije i specijacije kroz milijarde godina.

V. također 
 Masovna izumiranja
 Fosili i geološka kronologija
 Geološka kronologija
 Lista arheoloških perioda
 Lista prahistorijskih sisavaca
 Prahistorijski život
 Period (geologija) - lista geoloških perioda
 Kronologija ljudske evolucije
 Historija Zemlje

Literatura

Eksterni linkovi 
 Berkeley Evolution
 Tolweb - Tree of Life
 A more compact timeline
 Palaeos - The Trace of Life on Earth
 University of Waikato - Sequence of Plant Evolution
 University of Waikato - Sequence of Animal Evolution

Evolucija
Hemotrofi

Hemotrofi ili hemoautotrofi (hemosintetički) su organizmi (bakterije) koji energiju za sinteze organskih materija dobijaju putem oksidacije nekih neorganskih jedinjenja. Sam proces se naziva hemosinteza i karakterističan je za neke vrste bakterija.

U zavisnosti od neorganskih materije koje oksidišu hemosintetičke bakterije se dele na:
 nitrifikacione bakterije, oksiduju jedinjenja azota i imaju glavnu ulogu u njegovom kruženju na našoj planeti; razlikuju se dve vrste ovih bakterije:
 Nitrosomonas, bakterija koja oksidiše amonijak NH3(ili amonijum NH4+) u nitrite (NO2-):

NH4+ + 1½O2 —> NO2- + H2O + 2H+
 Nitrobacter, vrsta koja oksidiše nitrite u nitrate (NO3- :

NO2- + 1½O2 —> NO3-

Obe vrste bakterije omogućavaju biljkama da iz zemljišta koriste soli azota pošto ne mogu da apsorbuju atmosferski azot. Na taj način one vrše prirodno obogaćivanje zemljišta solima azota. Nitrifikacione bakterije su aerobni organizmi pa kada u zemljištu nema kiseonika njihovo dejstvo prestaje te se onda aktiviraju anaerobne denitrifikacione bakterije. Ove bakterije redukuju nitrite i nitrate do elementarnog azota. Proces denitrifikacije se u prirodnim uslovima može sprečiti stalnim preoravanjem zemljišta čime se omogućava njegova ventilacija.
 gvožđevite bakterije oksidišu soli gvožđa i nalaze se u vodama bogatim fero-jedinjenjima;
 sumporne bakterije oksidišu vodonik-sulfid do sumpora koji se sakuplja u njihovom telu;
 vodonične bakterije oksidišu vodonik.
 metanske bakterije vrše oksidaciju metana.

Prokariote
Žarnjaci

Žarnjaci su životinje iz odeljka CNIDARIA i predstavljaju najjednostavnije eumetazoe, radijalno simetričnog tela. Postoji oko 10000 vrsta. Zajedno sa tipom rebronoša (Ctenophora) pripadaju grupi dupljara.

Telesni zid se sastoji od spoljašnjeg ektodermisa i unutrašnjeg endodermisa, a između ova dva sloja je nećelijska mezogleja. Telesni zid obavija tzv. gastro-vaskularnu duplju u kojoj se pored varenja hrane vrši i transport svarene hrane do svih delova tela [gaster= želudac; vas =krvni sud]. Ova duplja ima samo jedan otvor preko koga ulaze hranljivi sastojci i izlaze nesvareni sastojci. Hrane se sitnim organizmima koje hvataju tentakulama (pipcima) i ubacuju kroz usni otvor. Varenje hrane je unutarćelijsko i vrši se u ćelijama sa pseudopodijama, koje se nalaze u endodermisu. 

U epidermisu se nalaze epitelomišićne ćelije, koje učestvuju u pokretanju čitavog organizma ili njegovih delova (tentakula), zatim se nalaze žarne ćelije ili knide i nervne ćelije. Žarne ćelije su naročito skoncentrisane na tentakulama koje služe za hvatanje plena, a mogu imati ulogu i u odbrani.

Kod žarnjaka se prvi put u živom svetu javlja nervni sistem i to u najprostijem obliku - difuzan (mrežast) nervni sistem. Nervne ćelije su razbacane bez nekog naročitog reda po epidermisu i međusobno su povezane u mrežu (difuzum).

Dupljari, odnosno žarnjaci, se javljaju u dva oblika kao polip i meduza. Kod žarnjaka koji imaju oba ova oblika, dolazi do smene generacija. Polip je bespolna generacija koja se razmnožava pupljenjem (bespolno), a meduze se razmnožavaju polno obrazovanjem gameta (spermatozoida i jajnih ćelija). Iz oplođene jajne ćelije razvija se larva planula. Polipi su sesilni organizmi, dok su meduze slobodnoplivajuće. Razlikuju se i po obliku - meduze su oblika kišobrana, a polipi imaju cilindričan oblik.

Žarnjaci, (kao i sunđeri), nemaju krvni, respiratorni ni ekskretorni sistem.

Klasifikacija žarnjaka izvršena je prema tome koji morfološki oblik imaju. Dele se na tri klase:
 Hydrozoa, polipi i meduze;
 Scyphozoa, meduze
 Anthozoa, korali i morske sase,

Literatura 
 Dogelj, V,A: Zoologija beskičmenjaka, Naučna knjiga, beograd, 1971.
 Krunić, M: Zoologija invertebrata 1, Naučna knjiga, Beograd, 1977.
 Krunić, M: Zoologija invertebrata 2, Naučna knjiga, Beograd
 Mariček, magdalena, Ćurčić, B, Radović, I: Specijalna zoologija, Naučna knjiga, Beograd, 1986.
 Matoničkin, I, Habdija, I, Primc - Habdija, B: Beskralješnjaci - bilogija nižih avertebrata, Školska knjiga, Zagreb, 1998.
 Marcon, E, Mongini, M: Sve životinje sveta, IRO Vuk Karadžić, Beograd, 1986.
 Petrov, I: Sakupljanje, preparovanje i čuvanje insekata u zbirkama, Biološki fakultet, Beograd, 2000.
 Radović, I, Petrov, Brigita: Raznovrsnost života 1 - struktura i funkcija, Biološki fakultet Beograd i Stylos Novi Sad, Beograd, 2001.

Spoljašnje poveznice 

 BioNet Škola
 Bioscolos 
 A Cnidaria homepage maintained by University of California, Irvine
 Cnidaria page at Tree of Life
 Fossil Gallery: Cnidarians 
 Wonders of the Seas: Cnidarians 
 Cnidarians at MSN Encarta 

 
Beskičmenjaci
Stonoge

Stonoge (Myriapoda) su zglavkari koji se zajedno sa insektima svrstavaju u podtip uniramija. Pripadaju im suvozemne vrste sa izraženom homonomnom segmentacijom i sa jednim ili dva para nogu na svakom trupnom segmentu.

Spoljašnja anatomija 

Telo je pokriveno hitinskom kutikulom koja je ponekad prožeta krečom i podeljeno jena dva regiona:

1. glaveni, na kome se nalazi :
 par antena
 par mandibula
 dva para maksila
 grupe prostih očiju - ocela;

2. trupni, izgrađen od većeg broja segmenta ( od 10 do 173) na kojima se nalaze po jedan ili dva para ekstremiteta (po tome su dobili ime).

Unutrašnja anatomija 

Stonoge dišu preko traheja čiji su otvori (stigme) raspoređeni duž bočnih strana tela. Krvni sistem je otvorenog tipa sa srcem smeštenim na leđnoj strani i sa po parom ostija u svakom segmentu. Izlučivanje se obavlja Malpigijevim cevčicama. Crevo je u obliku prave cevi čije su prednje i zadnje crevo obloženi kutikulom i imaju ektodermalno poreklo, dok je srednje crevo endodermalnog porekla. Nervni sistem je lestvičast, u svakom segmentu se nalazi po par ganglija, a u glavenom regionu su glavene ganglije i okoloždrelne komisure.

Literatura 

 Dogelj, V,A: Zoologija beskičmenjaka, Naučna knjiga, beograd, 1971.
 Krunić, M: Zoologija invertebrata 1, Naučna knjiga, Beograd, 1977.
 Krunić, M: Zoologija invertebrata 2, Naučna knjiga, Beograd
 Mariček, magdalena, Ćurčić, B, Radović, I: Specijalna zoologija, Naučna knjiga, Beograd, 1986.
 Matoničkin, I, Habdija, I, Primc - Habdija, B: Beskralješnjaci - bilogija nižih avertebrata, Školska knjiga, Zagreb, 1998.
 Marcon, E, Mongini, M: Sve životinje sveta, IRO Vuk Karadžić, Beograd, 1986.
 Petrov, I: Sakupljanje, preparovanje i čuvanje insekata u zbirkama, Biološki fakultet, Beograd, 2000.
 Radović, I, Petrov, Brigita: Raznovrsnost života 1 - struktura i funkcija, Biološki fakultet Beograd i Stylos Novi Sad, Beograd, 2001.

Spoljašnje poveznice 
 BioNet Škola
 Website der Internationalen Gesellschaft für Myriapodologie  (auf Englisch)
 Deutsche Website mit Informationen über die Biologie, Systematik, Haltung und Zucht von Tausendfüßern

Stonoge
Sputnjik 1

Sputnjik 1 (rus. Спутник-1 [ˈsputnʲɪk ɐˈdʲin]: satelit 1, odn. Простейший Спутник-1 [prɐˈsʲtʲejʂɨj ˈsputnʲɪk ɐˈdʲin]: jednostavni satelit 1, akr. ПС-1), prvi vještački satelit koji je u oktobru 1957. SSSR lansirao u svemir. Njegova pojava je iznenadila zapadne zemlje i dovela do svojevrsne utrke u razvoju vještačkih satelita i drugih kosmičkih letjelica između SAD-a i SSSR-a.

Vidi još 

 Sputnjik

Eksterni linkovi 

Sovjetski sateliti
Tuluva

Tuluva je naziv za dravidsku etničku grupu koja živi u indijskim državama Karnataka i Kerala. Postoji značajna manjina u Mumbaiju.

Broje oko 2 miliona pripadnika. Tuluve govore Tulu jezikom. Po vjeri su uglavnom hinduisti, a ima nešto malo džainista i protestanata.

Narodi
Etničke grupe Indije
Tulu

Tulu je naziv koji se koristi za:

 narod koji živi u indijskim državama Karnataka i Kerala;
 jezik s kojim govore.
Oraon

Oraon ili Uraon je naziv za dravidsku etničku grupu koja živi pretežno u centralnim državama Indije.

Oraoni tradicionalno žive po šumama, ali su se u posljednje vrijeme orijentirali na poljoprivredu.

Oko 25 % Oraona su po vjeri kršćani.

Dravidi
Etničke grupe Bangladeša
Etničke grupe Butana
Etničke grupe Indije
Etničke grupe Nepala
Khond

Khondi ili Kandhi je naziv za domorodačko pleme u indijskoj državi Orissa, te okrugu Gandjam u državi Andra Pradesh.

Smatra se da su dravidskog porijekla, iako kod njih ima i arijskih primjesa.

Po vjeri su animisti, a panteon im ima 84 različitih božanstava.

Početkom britanske okupacije došli su na zao glas zbog sklonosti ljudskim žrtvama.

Narodi
Etničke grupe Indije
Gondi

Gondi je naziv za pleme dravidskog porijekla koje živi u centralnoj Indiji. The Gondi ili narodGond žive u državama Madhya Pradesh, istočnoj Maharashtri, Chhattisgarhu, sjevernopm Andhra Pradeshu i zapadnoj Orissi. S preko 4 miliona pripadnika, predstavljaju najveće službeno priznato pleme centralne Indije.

Gondi jezik je blizak Teluguu i drugim dravidskim jezicima. Polovica Gondija govori Gondi jezicima, dok ostatak govori Indoarijski jezicima, uključujući hindi.

Gondi se tradicionalno bave poljoprivredom; neki prakticiraju rotiranje usjeva, dok ostali uzgajaju žitarice i stoku. Gond društvo je oštro stratificirano i ne predstavlja primjer jednakosti kao druge plemenska društva. Gondi pripadaju velikim plemenima (koja uključuju Santale i Bhile) koji su tradicionalno dominirali centralnim oblastima. Međutim, kao i ostali adivasi, Gondi su dosta trpili zbog gubitka zemlje od 1960-ih.

Tradicionalna gondska religija uključuje poseban panteon bogova i duhova, koje mnogi Gondi štuju uz hinduizam.

Gondwana ili "zemlja Gonda" je uopćeni naziv za jugoistočni Madhya Pradesh, istočnu Maharashtru, te dijelove Chhattisgarha, Orisse i sjevernog Andhra Pradesha. U toj regiji je postojalo nekoliko gondskih kraljevstava od 15. do sredine 18. vijeka, kada su se u nju proširile Marate sa zapada west. Regija je dala ime Gondwanalandu, drevnom južnom superkontinentu od koga su nastale današnja Afrika, Južna Amerika, Australija, Indija i Antarktika.

Gondi iz Andhra Pradesha su izgubili glavnu prednost u obrani svojih zemalja kada su Banjare, grupa nomadskih stočara koja se bila doseljevala u teritoriju Gonda, dobili status "plemena" godine 1977. Taj je status je omogućio Banjarama da se "legalno" dočepaju gondske zemlje i natječu s Gondima za mjesta u skupštinama, namještenja u obrazovnim institucijama i drugim pogodnostima. Pošto Banjare taj status nemaju u susjednoj Maharashtri, odatle u Andra Pradesh stalno dolaze banjarski imigranti u potrazi za boljim životom.

Obrazovanje 
Niz komisija za "jezičko pitanje" je zahtijevalo da se Gondi, barem u osnovnim školama, podučavaju na vlastitom jeziku. Međutim, državne vlade su često zahtijevale uvođenje regionalnog jezika u škole u gondskim oblastima. Osnovno školovanje među Gondima Andhra Pradesha, na primjer, je počelo 1940-ih i 1950-ih. Vlada je odabrala grupu Gonda koji su bili napola pismeni na teluguu i dala im osnove pisma. Te osobe su postale učitelji koji su podučavali na Gondiju, i njihovi napori su imali uspjeha do 1970-ih, kada je državna politika zahtijevala obrazovanje na teluguu. Ta je promjena izazvala problem, jer dotadašnji učitelji nisu mogli podučavati na teluguu, a učitelji koji su govorili telugu nisu bili u stanju podučvati u često udaljenim plemenskim školama.

Gondi su također neskloni slati djecu u škole, i više ih vole koristiti kao radnu snagu na poljima.

Dravidi
Etničke grupe Indije
Telugu

Telugu je naziv koji se koristi za:

 veliku dravidsku etničku grupu u južnoj Aziji;
 njihov jezik;
 njihovo pismo.
Telugu (narod)

Telugu je naziv za srodne dravidske etničke grupe koje govore Telugu jezikom. Ponekad se za njih koristi naziv Andhra.

Telugu uglavnom žive na Dekanskoj visoravni Indije, uglavnom u državi Andhra Pradesh kao i u Pondicherryju. Postoje značajne Telugu zajednice u državama Karnataka, Maharashtra, Tamil Nadu, kao i u velikim gradovima kao što su Chennai, Bangalore i Mumbai. Također, veliki broj Telugua je emigrirao u druge dijelove svijeta, tako da snažne Telugu zajednice postoje i u SAD, Britaniji, Australiji, Maleziji, Fidžiju i Mauricijusu.

Računa se da Telugua ima oko 80 miliona.

Narodi
Etničke grupe Indije