alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Kloro

Atompezo: 35,453 (2)
 Kemia Serio: halogeno, ne-metala
 Normala Stato: gaso ĉe 298K
 Koloro: flavet-verda

Kloro aŭ ĥloro estas kemia elemento de la perioda tabelo kun la simbolo Cl kaj atomnumero 17.

Kloro estas flavet-verda gaso kiu kombiniĝas kun preskaŭ ĉiuj elementoj. Ĝi estas irita por la respir-vojoj. La gaso iritas mukozajn membranojn kaj la likvo bruligas la haŭton. Nur 3,5 ppm (ppm= partoj en miliono da partoj) detekteblas per odoro, kaj 1000 ppm povas esti fatalaj post kelkaj enspiroj. Oni ĝin uzis kiel milit-gason en 1915. Ĝi ne estas trovebla en libera stato en la naturo, sed estas ordinare trovebla kiel natria klorido (NaCl - ordinara salo).

Kombinaĵoj 

 Alila klorido
 Amonia heksakloro-fosfato
 Cianogena klorido
 Dukloramino
 Dusulfura duklorido
 Fosfora triklorido
 Kloramino
 Klorata acido
 Klorita acido
 Metano-sulfonila klorido
 Metila trikloroacetato
 Natria heksaklorofosfato
 Perklorata acido
 Sulfura duklorido
 Sulfurila klorido
 Tiofosforila klorido
 Tionila klorido
 Trikloramino
 Trikloro-metano sulfonata acido

Bildaro

Vidu ankaŭ 

 Izotopoj de kloro
 Kemio
 Perioda tabelo
 Listo de kemiaj elementoj laŭ nomo
 Listo de kemiaj elementoj laŭ simbolo
 Listo de kemiaj elementoj laŭ atomnumero
 Silvino

Kemiaj elementoj
Gasoj
Kloro
Baza Radikaro Oficiala

Baza Radikaro Oficiala (BRO) estas verko publikigita de la Akademio de Esperanto. Ĝi ordigas la bazajn radikojn de Esperanto laŭ ofteco (aŭ, pli precize, laŭ la ofteco de apero en ofteco-listoj). 

Ĝi rezultas el komparo de diversaj pli fruaj ofteco-listoj starigitaj laŭ tre malsamaj kriterioj. Laŭ ilia ofteco en tiuj listoj la radikoj estas ordigitaj en naŭ grupoj, tiel ke en la unua troviĝas radikoj, kiuj aperas en la plej multaj el tiuj ofteco-listoj, en la dua troviĝas la radikoj, kiuj aperas due plej multe k.t.p. ĝis la naŭa, kie troviĝas la radikoj, kiuj aperas en la plej malmultaj ofteclistoj.

Ĝi estas parto de la Aktoj de la Akademio II 1968-1974.

BRO estas nun priserĉebla parto de la rete alirebla Akademia Vortaro (AV).

Vidu ankaŭ
Esperantaj vortaroj en la reto

Eksteraj ligiloj
 Baza Radikaro Oficiala
 Uzante la Akademia Vortaro jen, vi povas serĉi en la BRO
 Akademio de Esperanto sur la Baza Radikaro Oficiala
 ILUSTRITA OFICIALA RADIKARO ESPERANTA por LERNANTO
 Memorilo - Bazaj radikoj Esperanto-Esperanto de AnkiWeb

Akademio de Esperanto
I

I, minuskle i, estas la dekunua litero de latina alfabeto.

Signifoj 
 I estas simbolo por jodo je kemio.
 I estas romia cifero 1.
 I estas simbolo de aminoacido izoleŭcino en kemio.
 i estas simbolo de la imaginara unuo en matematiko.
 -i estas la vortklasa finaĵo por la verbo.

Vidu ankaŭ 

 Latina alfabeto
 Morsa kodo
 Mallongigo
 I (cirila alfabeto)
 I kun nombro
 -i-

Bazaj latinaj literoj
In

La literkombino havas plurajn signifojn:

In estas simbolo por indio je kemio.
-in- estas sufikso en Esperanto.
IN estas laŭ normo ISO 3166 landokodo de Barato.
.in estas nacia domajno de la alta nivelo de Barato.
IN estas Indianao - usona ŝtato.
in estas simbolo de mezurunuo colo.
Ingredienco

Ingredienco (aŭ ingrediento) estas ĉiu aparta substanco, kiu konsistigas miksaĵon, trinkaĵon, manĝaĵon, medikamenton ktp. Tiun nomon ricevas ĉiu el la bezonataj eroj por kuir-arta recepto.

Lingva noto 
Laŭ PIV kaj PAG, la ĝusta formo kun referenco de L.L. Zamenhof devus esti ingredienco (kialo: el la latina ingrediens, pri eniro aŭ enigo; tamen kutime oni uzas pseŭdofinaĵon -enco por abstraktaĵoj, kaj -ento por konkretaĵoj, ekzemple: esenco, kaj fundamento). La prefero kaj klarigo malaperis el NPIV.

Vidu ankaŭ 
 Ingredienco (betono)
 Manĝa aldonaĵo

 
Medikamentoj
Trinkaĵoj
Pura substanco

En kemio, pura substanco estas substanco havanta difinitan, neŝanĝiĝeman konsiston kaj oni ne povas apartigi ĝin en pli simplajn substancojn per fizikaj metodoj.

Proprecoj 
Puraj substancoj, simplaj aŭ kunmetitaj, havas fizikajn trajtojn depende de la kondiĉoj de temperaturo kaj premo (T, P), kiuj ebligas ilin identigi. Ĉi tiuj inkludas la jenojn:
 
- fandpunkto kaj bolpunkto, aŭ sublimadpunkto;

- denso (aŭ denseco);

- refrakta indico;

- elektra konduktivo kaj termika konduktivo;

- solvebleco en difinita solvanto.

Substancoj
Kultura Centro Esperantista

Kultura Centro Esperantista (KCE) estas lerna, trejna, ekzamena, konferenca kaj gastiga centro. Fondita de svisaj esperantistoj en Biel/Bienne Zamenhof-Tage 1968 (plu vivas tri el ili: Claude Gacond, Martin Meyer kaj Olivier Tzaut). Ekde 1974 ĝi situas en La Chaux-de-Fonds, unu el la plej altaj urboj en Eŭropo (1100 m). Funkcianta dum la tuta jaro, ekde 1999 ĝi proprietas kvaretaĝan domon kun teraso kaj ĝardeno, en urbo kun ĉiuj modernaj servoj sed apud trankvilaj paŝtejoj. Disponeblas libroservo, biblioteko, kantino, gastejo, kursoj, seminarioj, kongresoj plurnivele, kaj Esperantologia fakultato. Jure ĝi estas asocio kun Komitato kaj Ĝenerala Asembleo. Institucia membro de la Asocio de Lingvaj Testistoj en Eŭropo (ALTE). Aliĝinta al la Pakto por la Esperanta Civito.

Historio 
KCE realigis grandiozan ekspozicion pri esperanto kaj interlingvistiko ĉe la nacia biblioteko.

Kursaro 
Krom lingvokursoj de Esperanto, okazas aliaj kursoj kiel ekzemple beletra tradukado, geopolitiko aŭ parlamenta tekniko.

CDELI 
Ne parto de KCE (ĉar interlingve neŭtrala instanco), tamen grava por staĝanoj de KCE kaj esploristoj kun interlingvistika intereso estas la Centro de dokumentado kaj esploro pri la Lingvo Internacia (Centre de documentation et d'étude sur la langue internationale, CDELI).

Gastejo Privat 

Gastejo Privat staras en tre kvieta kvartalo, proksime de arbaro kaj belaj montosupreoj. Ekde 2019 KCE eniris loĝigan mendoreton internacie aktivan.

Atingeblo 
El Ĝenevo trajne al Neuĉhatel, el Zuriko (Zürich) au Bazelo (Basel) trajne al Biel/Bienne. El tiuj urboj estas trajnoj ĉiuhoraj al La Chaux-de-Fonds.

Atingebla de la ĉefa bushaltejo vidalvide de la stacidomo per buso 1 direkto RECORNE ĝis haltejo Esperanto kaj de tie sekvi la indikilojn KCE Centre Esperantiste sur la urba ĉefstrato, tute proksime de la bushaltejo Espéranto.

Adreso 
KCE, (strato) Postiers 27, CP 311, CH-2301 La Chaux-de-Fonds, Svislando, tel/fakso (41)32 9267407, <kce(ĉe)esperantio.net>, www.esperantio.net

Vidu ankaŭ 
Vilao Fallet (La Chaux-de-Fonds)

Eksteraj ligiloj 
 Retpaĝo pri KCE

Referencoj 

Esperanto-domoj
La Chaux-de-Fonds
FAME-premiitoj
Esperanto-movado en Svislando
Organizaĵoj fonditaj en 1968
Esperanto en 1968
Ĉielarka flago

La ĉielarka flago estas komuna simbolo de multaj grupoj kaj nacioj: GLAT-movado, budhistoj, inkaoj, druzoj, keĉuoj kaj pacifistoj.

GLAT-movada uzo 

Post la murdo en 1978 de malferme samseksema urba administristo Harvey Milk, la postulo por la ĉielarka flago multege grandiĝis.

Por plenumi la postulon, la Paramount Flag Company ekvendis version de la flago uzante amasproduktitan ĉielarkkoloran ŝtofon kun sep bendoj: ruĝa, oranĝa, flava, verda, helblua, malhelblua kaj viola. Kiam Baker pliigis la produktadon de sia versio de la flago, li ankaŭ forlasis la brilrozan bendon pro la nehavebleco de brilroza ŝtofo.

En 1979 la flago modifiĝis finan fojon. Kiam oni pendigis ĝin al la lampo-mastoj de strato Market Street en San-Francisko, la meza strio estis maskita de la masto mem.

Ŝanĝi la desegnon por havi paran kvanton da strioj estis la plej facila maniero trakti tion, do oni forlasis la helbluan bendon kaj anstataŭigis la malhelbluan bendon per mezblua. Tio rezultigis la aktualan sesbendan flagon.

Malnova uzo 
Ĉielarka flago estis uzata de la Inkaa imperio kaj simila flago estis uzata ankaŭ de la druzoj.

Nuntempaj keĉuoj uzas alispecan flagon bazita ankaŭ laŭ ĉielarkaj koloroj (Wiphala/vifala)

Pacisma uzo 
La itala filozofo Aldo Capitini uzis ĉielarkan flagon en la unua pacomarŝo de Perugia al Assisi en 1961. Ĝi iĝis simbolo de la pacomovado. Ĝi havas sep striojn kaj la viola troviĝas supre.

Budhista uzo 

Budhista flago estas flago uzata de multaj budhistoj. Ĝi signifas sensektan budhismon kaj estis kreita en la 19-a jarcento.

Diverseca uzo 
Estis kelkaj uzadoj de ĉielarkaj koloraj flagoj en la fruaj jaroj 1970-aj kiel simbolo de internacieco kaj unueco de ĉiuj surteraj gentoj, sed jam je la fino de la jaroj 1970, la rilato kun geja fiereco ĝenerale diskoniĝis en Usono.

La unua fierecoflago estis desegnita kaj mankolorite de la San-Franciska artistoGilbert Baker kaj havis ok kolorajn striojn.

La nuntempa ĉielarka flago havas nur ses kolorajn striojn kiuj simboligas ses ideojn (de supre malsupren):
 ruĝa, por vivo;
 oranĝa, por sano;
 flava, por suno;
 verda, por naturo;
 blua, por arto;
 viola, por spirito.

Artaĵoj 
La baza ĉielarko naskigis sennombrajn variaĵojn. Oftaj juvelaĵoj estas la fierec-kolĉeno aŭ liberec-ringoj, kiuj konsistas el ses ringoj, unu de ĉiu koloro de la flago, sur ĉeno. Aliaj aĵoj gamas de ŝlosilĉenoj ĝis kandeloj. Oni modifis multegajn naciajn flagojn por inkluzivi ĉielarkojn, kaj modifis la desegnon mem al multaj formoj, de trianguloj ĝis ridetantaj vizaĝoj.

En Montrealo metrostacio Beaudry, kiu servas la gejan kvartalon de tiu urbo, lastatempe rekonstruiĝis kun ĉielarkaj desegnoj en la fasado.

Referencoj

Vidu ankaŭ 

 GLAT-simboloj
 Vifalaflago 

Flagoj
GLAT-simboloj
Latinameriko
Valabio

Valabio estas nomo de diversaj specioj de marsupiuloj, similaj al kanguruo, sed malpli grandaj, vivantaj en Aŭstralio, kangurueto.

Vidu ankaŭ
 Griza makropo

Makropedoj
Bestoj el la Aŭstralazia ekozono
Solvaĵo

En kemio solvaĵo estas likva homogena miksaĵo de unu aŭ pliaj substancoj. Ordinara ekzemplo estas solido solvanta en likvo, kiel salo aŭ sukero en akvo. Ankaŭ gasojn oni povas solvigi en likvo, kiel karbona duoksido en akvo estiĝas karbonata akvo.

La proporcio de la solvita materialo kaj la solvilo (solvanto) povas ŝanĝiĝi ĝis limo de la solvebleco. La plimulto de la solvaĵoj estas likvaj, sed ekzistas gasaj (aerosolo) kaj solidaj solvaĵoj (ekz. alojoj). Krome la solveblo dependas ne nur de la substancoj, sed ankaŭ de la temperaturoj. Do, la solveblo de gasoj en akvo kun kreskanta temperaturo malkreskas, dum la solveblo de diversaj saloj kreskas.

Akva solvaĵo estas solvaĵo en kiu la solvanto estas akvo. Oni kutime montris ĝin en kemiaj ekvacioj aldonante (aq) al la koncerna formulo. Ekzemple, oni reprezantus solvaĵon de ordinara tablosalo, aŭ natria klorido (NaCl), en akvo kiel NaCl(aq). 

La solvaĵoj estas tre gravaj en la vivfunkcioj de la animaloj, organismoj; en la kemia industrio, agrikulturo kaj en multaj aliaj terenoj. 

Mezuro de solvaĵo estas : molo/l aŭ molo/kg. 

Miksaĵoj
LF-koop

LF-koop estas la oficiala mallongigo de Kooperativo de Literatura Foiro, fondita en La Chaux-de-Fonds (Svislando) la , kun la celo produkti kaj surmerkatigi kulturajn varojn kaj servojn en kaj per Esperanto.

Historio 
LF-koop estis la natura evoluo de la unuaj dek jaroj de Literatura Foiro. La revuo, fondita en Milano (Italio) de la literatura rondo La Patrolo en junio 1970, etendis sian aktivecon al aliaj branĉoj: libro-eldonado, teatro, literaturaj konkursoj. La kresko de la aktiveco kaj la multiĝo de la aktivuloj en internacia kampo kaŭzis la bezonon fondi entreprenon sen profita celo, laŭ la svisa juro, sub la prezido de Tazio Carlevaro, la lasta Patrolestro.

LF-koop, kies simbolo estas kvinpetalo, havis komence kvin fakojn:
 gazetfako, kiu produktis ĝis ses gazetojn samtempe,
 librofako,
 kongresfako,
 bendofako,
 literatura premio “La Verko de la Jaro„.

Aldoniĝis poste la produktado de filmoj, la teatrofako, la prizorgo de staĝejoj – el kiuj la unua estis La Kvinpetalo en Francujo.

Post Tazio Carlevaro (1980-1985) prezidis Giorgio Silfer (1985-1997), Marc Hiltbrand (1997-2008), Perla Martinelli 2008-2018, Marie-France Conde Rey de 2018 ĝis nun.

LF-koop estas verŝajne la unusola entrepreno en Esperantujo nomebla plurmedia. Ĝia ĉefa produkto estas nuntempe Literatura Foiro. En 1998 ĝi aliĝis al la Pakto por la Esperanta Civito, kaj en tiu konsorcio ĝi estas unu el la plej influaj establoj.

Listo de eldonoj laŭ ISBN 
 ISBN 3-906595-00-5: ?
 ISBN 3-906595-01-3: La dekdu noktoj de satano (1990)
 ISBN 3-906595-02-1: ?
 ISBN 3-906595-03-X: Enlumas min senlimo (1990)
 ISBN 3-906595-04-8: La spegulo de Velodajo (1990)
 ISBN 3-906595-05-6: La nokto de la ezoko (1992)
 ISBN 3-906595-06-4: Krokize de mia ĝardeno (1992)
 ISBN 3-906595-07-2: Paco en ŝtormo (1994)
 ISBN 3-906595-08-0: La floroj de l' krepusko (1995)
 ISBN 3-906595-09-9: ?
 ISBN 3-906595-10-2: Dekamerono, unuaj tri tagoj (1995)
 ISBN 3-906595-11-0: Aminda (1997)
 ISBN 3-906595-12-9: La tunelo (1998) [Sur la libro estas indikita ...-02-9.]
 ISBN 3-906595-13-7: La familio Zamenhof (2000)
 ISBN 3-906595-14-5: Paŝoj al plena posedo (2001)
 ISBN 3-906595-15-3: ?
 ISBN 3-906595-16-1: ?
 ISBN 3-906595-17-X: ?
 ISBN 3-906595-18-8: Sur la marmorklifoj  (2006)
 ISBN 3-906595-19-6: ?

Kooperativoj
Esperanto-komunumo
 
La Chaux-de-Fonds
Filozofia Asocio Tutmonda

La Filozofia Asocio Tutmonda (FAT) estas faka Esperanto-asocio, fondita de Evaldo Pauli. La revuo de la asocio nomiĝas Filozofia Revuo Simpozio, disponebla en presita formo kaj en Interreto, enkadre de la Enciklopedio Simpozio.

Vidu ankaŭ 

 Filozofiado
 Filozofia vortaro
 Eŭropa vortotrezoro de filozofioj
 Umberto Eco
 Barbara Cassin

Filozofiaj Esperanto-asocioj
Cleethorpes

Cleethorpes  estas urbo en la angla provinco Lincolnshire Nord-Orienta () apud la buŝo de la rivero Humber.

Ĝi estas marborda feriejo kaj estas fizike ligita al la apuda urbo Grimsby.

En la 19-a jarcento ĝi estis fiŝista vilaĝo sed post la konstruado de la fervojo inter mezlandaj industriaj urboj kiel Ŝefildo (angle: Sheffield) kaj la marbordo ĝi rapide kreskis. Dum jaroj ĝi restas populara feriejo por familioj el la industriaj centroj.

Nuntempe troviĝas kelkaj grandaj vilaĝoj de domveturiloj kaj kabanoj.

Inter la allogaĵoj por turistoj estas la promena ĝeto, la granda amuzejo: Pleasure Island, sablaj strandoj, miniatura fervojo laulonge de la strando, golfejo ktp.

Se oni rigardas al la rivero oni povas vidi multe da ŝipoj survoje al la havenoj de Grimsby, Hull, Immingham kaj Goole.

Ankaŭ en la estuaro oni povas vidi du grandajn fortikaĵojn. Oni konstruis ilin en 1914 por proteki la enirejon de la rivero. Ili staras 18 metrojn super la akvo kaj havas diametrojn de 25 metroj. Estis lokoj por 200 soldatoj. Oni bezonis tri jarojn por konstrui ilin kaj la milito finiĝis preskau samtempe kiel la konstruado do oni ne pafis eĉ unu pafilon!

Dum la dua mondmilito ili restis kiel rimedoj de fortimigo kaj ili estis regule atakitaj de malamikaj flugmaŝinoj.

La grenviĉa meridiano trapasas la urbon kaj indikilo montras kelkajn distancojn en mejloj.
Norda Poluso- 2517 miles (4050 kilometroj), Suda Poluso - 9919 miles (19562 kilometroj), Nov-Jorko - 3481 miles (5602 kilometroj), Londono - 143 miles (230 kilometroj), Sidnejo - 10483 miles (16870 kilometroj), Moskvo - 1495 miles (2406 kilometroj).

Eksteraj ligiloj 
 Fortikaĵoj 

Anglio
Urboj de Britio
Dovro (Anglio)

(Ĉi-tiu artikolo temas pri la angla havenurbo, Dover. Por aliaj, jen Dover (apartigilo).)

Dovro (angle: , pron. /ˈdəʊvə/) estas urbo en la angla provinco Kent kun grava haveno, la plej proksima angla loko al Francio kaj kontinenta Eŭropo – 34 kilometroj. Grandaj pramŝipoj kaj aerglitaj boatoj portas pasaĝerojn, aŭtojn, ŝarĝveturilojn ktp. al Kalezo kaj Bulonjo-ĉe-Maro.

Ĝi estas fama pro sia blanka klifaro, kiu konsistas el kretŝtono. La klifoj donis al Anglio la kromnomon Albion kiu signifas Blanka. La klifaro estas forta, emocia simbolo por maristoj kaj aliaj vojaĝantoj survoje hejmen. Vera LYNN, angla kantistino kaj la kanto nomata “La Blankaj Klifoj de Dovro” famiĝis dum la dua mondmilito .

La urbo mem estas agrabla kaj vizitinda kun kastelo kaj interesa historia centro kun multaj restaĵoj de la Romia periodo.

Ĝi estis la loko (kune kun Calais) de la unua iom grava internacia E-a kunveno. En Aprilo 2019, okaze de la centa Brita Kongreso de Esperanto, la Esperanto-Asocio de Britio kaj Espéranto-France kunfandis siajn naciajn kongresojn en pli grandan 'Kunkongreson', okazintan en konferencejo The Ark. Por sekvi en la spuroj de la pioniroj, okazis unutaga ekskurso al Kalezo. Aliaj kongresanoj ekskursis al la Kastelo kaj al la Blankaj Klifoj.

Eksteraj ligiloj 

 

Urboj de Kent
Havenurboj
Nord-Amerika Somera Kursaro

La Nord-Amerika Somera Kursaro (konata de la mallongigo NASK) estas tri-semajna kurso de Esperanto en diversaj niveloj kiu okazas ĉiujare en Usono, sub aŭspicio de Esperanto-Ligo por Norda Ameriko. Ĝi estis fondita de Cathy Schulze en Sanfrancisko, Kalifornio en 1970, kaj okazis ĉiujare ĉe Sanfranciska Ŝtata Universitato ĝis post ŝia morto. Ellen Eddy transprenis la gvidadon post la morto de Cathy en 1999, kaj post problemoj ĉe SFŜU ŝi trovis novan lokon por la kursaro ĉe la School for International Training en Brattleboro, Vermonto. Ĝi restis tie dum kvin jaroj, de 2002 ĝis 2006. Ekde 2007 ĝi okazis ĉe la Universitato de Kalifornio en San-Diego (UCSD), kaj en 2012, lige kun la tiea jarkongreso de E-USA, ĝi okazis ĉe la Universitato de Teksaso en Dalaso. En 2013, 2015, 2016, 2017, kaj 2018, la kursaron gastigas la Universitato William Peace en Raleigh, Norda Karolino.

Vidu ankaŭ 
 Esperanto en universitatoj

Eksteraj ligiloj 
 
 NASK kaj LK: unua plonĝo en du grandajn eventojn, raporto de Marcus Griep pri NASK 2018, aperinta en Usona Esperantisto 2018:4 (jul-aŭg)

 
Esperanto-renkontiĝoj en Usono
Universitat-nivela instruado de Esperanto
IMEC

IMEC (, ) estas organizo ligita al la franca eldonistaro.

Fondita en 1988 laŭ iniciato de esploristoj kaj eldonfakuloj, IMEC kolektas arkivojn kaj studojn dediĉitajn al la ĉefaj eldonejoj, al la revuoj kaj la diversaj agantoj de la vivo de la libroj kaj de la verkarto en la 20-a jarcento.

Estrata sinsekve de la direktoroj de la grandaj francaj eldonejoj, IMEC ricevas subtenon de la Franca Ministerio pri Kulturo kaj de la regiono Malsupra Normandio.

Eksteraj ligiloj 

 http://www.imec-archives.com/ 

Imec
Imec
Charles Perrault

Charles PERRAULT  (naskiĝis la 12-an de januaro 1628 en Parizo, mortis la 16-an de majo 1703 samloke) estis franca verkisto. Lia frato estis arkitekto.

El lia verkaro plej famas la fabelkolekto Contes de ma mère l'Oye (t.e. Rakontoj de panjo Anserino), kiun li eldonis en la jaro 1697 sub la nomo de sia 19-jara filo Pierre Perrault d'Armancour. Kelkaj fabeloj poste eniris la kolekton de la Fratoj Grimm.

En Esperanto aperis 

Rakontoj pri Feinoj / Esperantigitaj de sinjorino Sarpy. - Paris: Hachette, 1904. - 84 p. - (Kolekto Esperanta Aprobita de Do Zamenhof)
(Enhavas fabelojn: Blubarbo, La Ruĝa-Ĉapeto, La belulino en la dormanta arbaro, La Majstro Kato aŭ la Kato piedvestita per botoj, Cindrulino aŭ la vitra Pantofleto, Riketo kun la Tufo, La malgranda Fingreto, Felo de Azeno)
2-a eld. 1905
3-a eld. 1906

Internaj ligiloj 
 Cindrulino
 La dormanta belulino
 La feino
 Ruĝkufulino
 Le Petit Poucet (filmo)
 Peau d'Âne (filmo)

Eksteraj ligiloj 
 La ruĝkapuĉetulino
 Ruĝa ĉapeto
 Ruĝkufulineto
 Le Petit Chaperon Rouge (franca, inkl. esperantlingvan tradukon de Ruĝkufulino)

Rete legeblaj fabeloj 
 Cindrulino aŭ la vitra Pantofleto
 Felo de Azeno
 La Belulino dormanta en Arbaro
 La Blua-Barbo
 La Feino
 La Majstro Kato aŭ la Kato piedvestita per botoj
 La malgranda Fingreto
 La Ruĝa-Ĉapeto
 Riketo kun la Tufo

 
Francaj verkistoj
Perrault
Membroj de la franca Akademio de Surskriboj kaj Beletro
Universitato de Orleano
1628

1628 estis superjaro komenciĝanta sabate (ligilo montras kalendaron).

En la jaro 1628 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 Aŭgusto: Rubens iris al Madrido kaj ekkonis Velázquez.
 Descartes iris al Nederlando.
 Nederlandaj piratoj atakis Kubon.
Eldonita Renovigita establo landa por Moravio.
Birmo Azio iĝis mikroŝtato;
Angla parlamento aprobas Petitions of Rights, kiu malpligrandigis la rajtojn de la reĝojn.

Naskiĝoj 
1-a de januaro: Christoph Bernhard, germana komponisto (m. 1692)
12-a de januaro: Charles Perrault, franca verkisto (m. 1703)
28-a de novembro: John Bunyan, angla kristana verkisto (m. 1688)

Mortoj 
30-a de septembro: Fulke Greville (1-a Barono Brooke), angla poeto kaj politikisto (n. 1554)
16-a de novembro: Paolo Quagliati, itala komponisto (naskiĝis ĉirkaŭ 1555)
1703

1703 estis normala jaro komenciĝanta lunde (ligilo montras kalendaron). En la jaro 1703 post Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 Fondigo de Kronŝtadt, Peterburgo kaj Petrozavodsk, en Rusio
 Subskribita Interkonsento pri teksaĵoj kaj vinoj inter Portugalio kaj Anglio.
 Ahmed la 3-a iĝis estro de Osmanida imperio.
 Belaja Kalitva fondita.
 Palaco Buckingham inaŭgurita.
 Komenco de Ribelo de Rákóczi.

Naskiĝoj 
 28-a de junio: John Wesley, angla metodisma teologo (m. 1791)

Mortoj 
 10-a de januaro: Johannes Georgius Graevius, nederlanda germandevena historiisto, juristo kaj klasika filologo (n. 1632)
 3-a de marto: Robert Hooke, angla sciencisto (n. 1635)
 31-a de marto: Johann Christoph Bach I, germana komponisto (n. 1642)
 16-a de majo: Charles Perrault, franca verkisto (n. 1628)
 26-a de majo: Samuel Pepys, angla verkisto (n. 1633)
Esperanto-simbolo

La tradicia esperanta simbolo estas verda, kvinpinta stelo. Ĝi estas ofte portata de esperantistoj en formo de malgranda insigno (ofte sur blanka fono).

Origino 
Zamenhof skribis en 1911 pri la kreo de ĉi tiu simbolo:“Pri la deveno de nia verda stelo mi nun jam ne memoras bone. Ŝajnas al mi, ke pri la verda koloro iam atentigis min S-ro Geoghegan kaj de tiu tempo mi komencis eldonadi miajn verkojn kun verda kovrilo (la atentigo estis tute senintenca). Pri unu broŝuro, kiun mi tute hazarde eldonis kun verda kovrilo, li rimarkigis al mi, ke tio estas la koloro de lia hejmo, Irlando; tiam venis al mi en la kapon, ke ni povas ja rigardi tiun koloron kiel simbolon de Espero. Pri la kvinpinta stelo, ŝajnas al mi, ke unue ĝin presigis sur sia gramatiko S-ro de Beaufront. Tio plaĉis al mi kaj mi prenis tion kiel signon. Poste per asociado de la ideoj aperis stelo kun verda koloro.”

La asocio kun la verda koloro okazas jene: Zamenhof eldonis sian lingvon sub la pseŭdonimo Dr. Esperanto.

Ĉi tiu nomo poste estis transdonita al la lingvo mem. Verdo estas la koloro de espero kaj do kompreneble simbolo por Esperanto.

La reformprojekto Ido, kiu aperis el Esperanto, uzas sespintan stelon kiel modifon de la Esperanta stelo, kiu tamen ne plu estas verda.

Flago 

La Esperanta flago aperis ankaŭ en la ekspansio de la verda stelo. Ĝi konsistas el verda fono kun blanka kvadrato kun esperanta stelo en la supra maldekstra angulo. La verdo de la flago laŭsupoze simbolas esperon, la blanko simbolas pacon kaj la kvinpinta stelo signifas la kvin kontinentojn. Laŭ rekomendo de la estraro de la Universala Esperanto-Asocio, 3: 2: 1: 0,35 (longo: alto: blanka kvadrato: radiuso de la stelo) estas donita kiel la formato de la flago. La verda tono havas la CMFN-kolorajn valorojn 79%, 22%, 99%, 5% (kiuj respondas al PANTONE 363 C).

Jubilea simbolo 

La ankaŭ verda Jubilea simbolo, kiu estis enkondukita de la Flandra Esperanto-Ligo en la 100-jara datreveno de la lingvo en 1987, estas ankaŭ uzata de esperantistoj kiel simbolo de rekono. Ĝi reprezentas du kontraŭajn E-ojn, kiuj memorigas geometrian globon laŭ sia formo.

Himno 

La poemo de Zamenhof La Espero estas konsiderata la himno de Esperanto, kiu temas pri mondpaco, unueco kaj la daŭraj benoj de neŭtrala lingvo. Ĉar la agordo neniam estis normigita, ekzistas nun kvar malsamaj versioj de ĝi.

Referencoj

Vidu ankaŭ 
 Esperanto kulturo

Simbolo
Simboloj
Alan Sillitoe

Alan SILLITOE (naskiĝis la 4-an de marto 1928 en Nottingham, mortis la 25-an de aprilo 2010 en Londono) estis brita verkisto.

La verkaro de Alan Sillitoe konsistas ĉefe el socikritikaj romanoj, rakontoj kaj poemoj, sed ankaŭ dramojn, eseojn, vojaĝpriskribojn kaj infanlibrojn li jam skribis. Subitan famon li gajnis per sia romano Saturday night and Sunday morning. Ĝia protagonisto estas juna laboristo, kiu – tamen nur en sia fantazio – ribelas kontraŭ la monotoneco de sia vivo.

Famaj verkoj 
 Saturday night and Sunday morning (1958)
 The loneliness of the long-distance-runner (rakontoj, 1959)
 The rats and other poems (poemoj, 1960)
 Romantrilogio:
 The death of William Posters (1965)
 A tree on fire (1967)
 The flame of life (1974)
 A start in life (romano, 1970)
 Men, women and children (rakontoj, 1973)
 Mountains and caverns (eseoj, 1975)
 The storyteller (romano, 1979)
 Her victory (romano, 1982)
 The lost flying boat (romano, 1983)
 Life goes on (romano, 1985)
 Last loves (romano, 1990)

Britaj verkistoj
Anglalingvaj verkistoj
Giuseppe Ungaretti

Giuseppe UNGARETTI [ĝuzeppe ungaretti] estis itala verkisto, kiu naskiĝis la 10-an de februaro 1888 en Aleksandrio (Egipto) kaj mortis la 2-an de junio 1970 en Milano (Italio). Li estis fondinto kaj reprezentanto de la hermetika poezio.

Ĝis 1912 li vivis en Egipto kaj ĝis 1915 en Parizo, kie li amikiĝis i.a. kun Pablo Picasso kaj Guillaume Apollinaire. De 1915 ĝis 1918 li partoprenis la Unuan Mondmiliton, poste li laboris kiel ĵurnalisto en Francio kaj Italio. Ekde 1936 li agis kiel profesoro pri itala literaturo en San-Paŭlo (Brazilo), sed en 1942 li revenis al Italio por okupi ĝis 1959 profesoran postenon en Romo.

Giuseppe Ungaretti verkis ĉefe poemojn, sed ankaŭ kelkajn prozajn verkojn. Krome li tradukis verkojn de William Shakespeare kaj Jean Racine.

Famaj verkoj 
 Il porto sepolto (poemoj, 1916)
 La guerra (poemoj, 1919)
 Allegria di naufragi (poemoj, 1919)
 Sentimento del tempo (poemoj, 1932)
 Il dolore (poemoj, 1947)
 Un grido e paesaggi (poemoj, 1952)
 Il deserto e dopo (vojaĝraporto, 1961)
 Morte delle stagioni (poemoj, 1967)
 Dialogo (poemoj, 1968)

En Esperanto aperis:

 La doloro : poemoj 1937 – 1946. Trad. Nicolino Rossi. Pisa: Nuova Frontiera, 1975. 62 p.
 Oriento; Veke; Melankolio; La riveroj; Monotoneco; Sankta Marteno de l’ Karso; Soldatoj; Ĉielo kaj Maro; Himno al la morto; Kie la lumo; Ĉion mi perdis; Se vi mia frato; Amara gordo; Ne kriu plu; Variacioj pri l’ nenio; Kri’: mi sufokiĝas…; La fulmo de l’ buŝo. En: Enlumas min senlimo: itala poezio de la dudeka jarcento. [Prilly]: Kooperativo de Literatura Foiro, [1990]. p. 111-131. ISBN 3-906595-03-X
 Vivo de homo (Ĉiuj poemaroj). Trad. Nicolino Rossi. Milano: Itala Esperanto-Federacio, 2017. 326p. ISBN 978-88-96582-15-2

Italaj poetoj
Itallingvaj verkistoj
Sámo

Vidu ankaŭ artikolon Samo pri komunumo en Italio.

Sámo, proksimume jaroj 600-658, franka komercisto, kiu post la jaro 620 gvidis ribelojn de slavaj gentoj, vivantaj tiam sur la teritorio de la nuntempa Ĉeĥio, kontraŭ avaroj, kiuj antaŭe sklavigis ilin. Li sukcesis defendi la ligon de la gentoj ne nur kontraŭ avaroj, sed ankaŭ kontraŭ frankoj. Post lia morto la regno disfalis. Ĝis la 9-a jarcento poste mankas informoj pri la ĉeĥa historio.

Naskiĝintoj en 600
Mortintoj en 658
Günter Eich

La germana verkisto Günter EICH [ginte ajĥ] naskiĝis la 1-an de februaro 1907 en Lebus/Oder kaj mortis la 20-an de decembro 1972 apud Salzburg, Aŭstrio.

Studinte ĉinologion kaj juron en Berlino kaj Parizo li ekde 1932 laboris kiel libera verkisto. Post la Dua mondmilito li fariĝis membro de la PEN-Klubo kaj li estis unu el la fondintoj de la Gruppe 47. Ekde 1953 li estis la edzo de la aŭstra verkistino Ilse Aichinger.

La verkaro de Günter Eich konsistas ĉefe el poemoj kaj radiodramoj. Li gajnis plurajn literaturpremiojn, interalie la renoman Georg-Büchner-Preis en 1959.

Tri fojon oni aljuĝis Günter-Eich-premion en la kadro de la raŭrisaj literaturtagoj.

Famaj verkoj 
 Abgelegene Gehöfte (poemoj, 1948)
 Botschaften des Regens (poemoj, 1955)
 Stimmen (kolekto de radiodramoj, 1958)
 Zu den Akten (poemoj, 1964)
 Anlässe und Steingärten (poemoj, 1966)
 Maulwürfe (prozo, 1968)

Eksteraj ligiloj 

 http://www.dhm.de/lemo/html/biografien/EichGuenter 
 http://www.litlinks.it/e/eich_g.htm  

Germanaj poetoj
Germanaj verkistoj
Slavoj

Slavoj estas komuna nomo por ano de iu el tiuj hindeŭropaj gentoj, kiuj parolas slavajn lingvojn, t.e. lingvojn evoluintajn el la praslava lingvo.

Priskribo
Plej ofte oni klasifikaj ilin en la jenaj subgrupoj:
 Orientaj slavoj estas rusoj, belorusoj, ukrainoj kaj rutenoj.
 Sudaj slavoj estas serboj, kroatoj, bosnianoj, slovenoj, makedonoj (vidu artikolon Jugoslavoj) kaj bulgaroj.
 Okcidentaj slavoj estas poloj, ĉeĥoj, slovakoj, kaŝuboj, elboslavoj aŭ polabiaj slavoj kaj soraboj. En la pasinteco aliaj popoloj foje nomis la okcidentajn slavojn, aŭ iujn el ili, "venedoj" (latine venedi, venetae aŭ venedae, eble el tio fontis la etnonomo vendoj).

Multaj hungaroj, rumanoj kaj aŭstroj estas slavidoj, kvankam ili parolas neslavan lingvon.

La praslavoj loĝis inter la riveroj Vistulo kaj Dnepro kaj en la unuaj jarcentoj post Kristo disiris tra Eŭropo kaj miksiĝis kun la lokaj etnoj.

Bildaro

Vidu ankaŭ
 Slavigo
 Slavofilio

Bibliografio
 Moravcsik, Gyula, eld. (1967) [1949]. Constantine Porphyrogenitus: De Administrando Imperio (2nd revised ed.). Washington D.C.: Dumbarton Oaks Center for Byzantine Studies. ISBN 9780884020219.
 Scholz, Bernhard Walter, eld. (1970). Carolingian Chronicles: Royal Frankish Annals and Nithard's Histories. University of Michigan Press. ISBN 978-0472061860.

 
Hindeŭropaj etnoj
Pelto

Pelto estas preparita besta felo kun bela riĉa hararo kiel fundamenta materialo por peltproduktoj; ĝi karakteriziĝas per hararo aŭ per fibraro imitanta hararon kaj per komplekso de funkciaj ecoj (t. e. uzaj kaj estetikaj ecoj), kiuj estas por ĉi tiuj produktoj karakterizaj; oni distingas peltojn naturdevenajn kaj imititajn.

Vidu ankaŭ 
 Vestado
 Felo
 Ledo

Materialoj
Leopardo

Leopardo (Panthera pardus) estas granda katsimila karnovorulo, felisedo, kun flava diversnuanca hararo kun nigra desegno konsistanta el plenrondaj makuloj kaj rozoj, ŝatata kiel pelto. Ĝia nigra varianto estas kutime nomata pantero.

Priskribo 
Oranĝflava, kun nigraj makuloj kaj ringaj strioj sur la korpo, ĝi similas al tigro, sed estas malpli granda ol ĝi. Ĝi longas 90-150 centimetrojn kaj pezas ĉirkaŭ 90 kilogramojn.

Disvastiĝo 
Ĝi troviĝas ĉie en Azio kaj Afriko. La leopardoj vivas ordinare en arbaroj kaj ĝangaloj, kaj kelkfoje sur stepoj kun arbustoj. En Ĉinio ili vivas precipe en montregionoj.

La specio estas disvastiĝinta i.a. en jenaj ekoregionoj : la angolaj mopanearoj, la centra-hindoĉinaj sekaj arbaroj, la elborz-montara arbarstepo, la etoŝa-salebenaĵaj halofitaroj, la gŭiĝoŭ-altebenaĵaj foliaj kaj miksaj arbaroj, la himalajaj subtropikaj pinaroj, la knajsnaj-amatolaj montarbaroj, la nord-konga arbara-savana mozaiko, la okcident-sudana savano, la orient-sudana savano, la sudokcident-ghataj montaraj pluvarbaroj, la sud-anatoliaj koniferaj kaj deciduaj montarbaroj, la tenaserimaj-sudtajlandaj kvazaŭĉiamverdaj pluvarbaroj kaj la zagros-montara arbarstepo.

Subspecioj 
 Afrika leopardo (Panthera pardus pardus) 
 Amura leopardo (Panthera pardus orientalis)
 Hinda leopardo (Panthera pardus fusca)
 Hindoĉina leopardo (Panthera pardus delacouri)
 Java leopardo (Panthera pardus melas)
 Persa leopardo (Panthera pardus ciscaucasica sin. Panthera pardus saxicolor)

Vivmaniero 
La leopardoj vivantaj en arbaroj kutime sin kaŝas inter densaj arbedoj kaj herboj, kaj tiuj vivantaj en montregionoj loĝas en rokkavernoj. Ili estas fortaj, kuras rapide kaj lertas en saltado kaj grimpado. Ŝirmate de arboj kaj herboj ili ofte faras surprizatakon al malgrandaj bestoj. Kvankam negrandaj, ili tamen povas mordmortigi grandajn herbovorajn bestojn, kia cervo. La leopardoj povas tiri supren sur arbon ĉasaĵon eĉ pli pezan ol si mem. Iafoje ili kaŝas restintan ĉasaĵon, por ke ŝakaloj kaj hienoj ne povu atingi ĝin.

Leopardoj kutime aktivadas nokte, ripozas tage kaj viglas frumatene kaj vespere. Ili estas furiozaj kaj singardemaj, malofte eligas sonon. Ili aktivadas unuope aŭ páre. Kaj kelkiam 4-6 kune agas laŭ familia sistemo. La leopardino ĝenerale naskas 2-3 idojn ĉiufoje; la gravedeco daŭras 98-105 tagojn. Iam inter tiuj idoj aperas alia specio de leopardo, kiu tutkorpe estas nigra, kun nigraj makuloj rnalfacile rimarkeblaj. Ĝenerale la leopardo havas verdajn okulojn, tamen la nigra leopardo bluajn okulojn. La nigraj leopardoj vivas ĉefe en humidaj arbaroj de sudorienta Azio.

Bildgalerio

Notoj

Eksteraj ligiloj 

 http://schmode.net/
 http://lynx.uio.no/lynx/catfolk/ssaprd01.htm  
 https://web.archive.org/web/20010718173837/http://members.aol.com/cattrust/leopard.htm 
 http://home.globalcrossing.net/~brendel/leopard.html  

 
Afrotropisa faŭno
Orientalisa faŭno
Palearktisa faŭno
Mamuloj de Azerbajĝano
Ekvo

Ekvo (Equus) estas genro de mamuloj el la ordo de neparhufuloj, kaj familio de ekvedoj, al kiu apartenas ĉevalo, azeno, zebro, kaj hemiono.

Evoluado 

La plej malnovaj konataj ekvaj fosilioj estas el la frua eoceno el 54-milionoj da jaroj. Tiu specio, Hyracotherium (antaŭe konata kiel Eohippus), estis vulpeca animalo kies postaj pideoj havis po tri piedfingroj, kaj kies antaŭaj piedoj havis po kvar piedfingroj. Ĝi estis plantmanĝanto kiu manĝis molajn plantojn, kaj ĝi jam povis bone kuri. Pro la malsimpleco de ĝia cerbo, ĝi verŝajne estis vigla kaj inteligenta. Venintaj specioj havis malpli da piedfingroj, kaj havis dentojn kiu povis pli bone maĉi herbojn.

La aro grandiĝis dum la mioceno kiam pluraj specioj aperis. Tiam, ekvoj estis pli ĉevaleca, kun proksimuma korpformo de nunaj animaloj. Multo el tiuj specioj uzis preskaŭ nur la meza, tria piedfingro por stari, kaj la aliaj malgrandiĝis. La nuna genro Equus, ĉeestis en la frua plejstoceno, kaj rapide disiris tra la mondo.

Hibridoj 
Kelkaj specioj povas kruciĝi, kvankam la idoj ĉiam estas nefekundaj. La plej konataj estas mulo (el virazeno kaj ĉevalino) kaj hino (el virĉevalo kaj azenino).

Vidu ankaŭ

Referencoj 

Neparhufuloj
Genroj de mamuloj
Ekvedoj

Ĉevaledoj aŭ ekvedoj (Equidae) estas origine nearktisa familio en la ordo de neparhufuloj kun unu nura videbla fingro sur la kruroj; dum la lastaj 10-12 jarmiloj tamen ĝi estis nature palearktisa, ĝis kiam la homoj reportis ĝin en Nordamerikon antaŭ ĉirkaŭ 500 jaroj.

La vivantaj specioj, ĉiuj en la sama genro, estas:
 ĉevalo (ekvo):
 Equus przewalskii
 Equus caballus
 azeno
 Equus asinus
 Afrika sovaĝa azeno aŭ Afrika natura azeno Equus africanus
 Sovaĝazeno Equus hemionus
 Tibeta sovaĝazeno Equus kiang
 zebro
 Stepa zebro, Equus quagga
 Monta zebro, Equus zebra
 Grevia zebro, Equus grevyi

Ĉevalo, azeno kaj zebro ne estas sciencaj, sed popularaj kategorioj. La familio ekvedoj, do, havas nur unu vivantan genron.

La lastaj indiĝenaj ekvedoj en Ameriko vivis antaŭ ĉirkaŭ 10-12mil jaroj: †Equus lambei (Jukona ĉevalo) en nordokcidenta Kanado, †Equus scotti (Ĉevalo de Scott) en Teksaso, kaj †Equus neogeus sin. †Amerhippus (Sudamerika ĉevalo) de Venezuelo al Bolivio.

Referencoj 

Neparhufuloj
Familioj de mamuloj
Verda stelo

La verda stelo estas la plej simpla Esperanto-simbolo komune uzata ekzemple kiel broĉo aŭ gluebla aŭtoŝildo. La verdo simbolas la esperon, la kvin pintoj la kvin (laŭ tradicia kalkulo) kontinentojn. La verda stelo videblas sur la Esperanto-flago. Krome tia stelo aperas en la flago kaj blazono de Senegalo de 1960/1965 kaj la konturo de kvinpinta verda stelo sur ruĝa fono aperas en la Flago de Maroko.

Historio 
Zamenhof, en 1911 demandite pri la deveno de la verda stelo, respondis ke li ne plu certe scias. La koloro estis proponita de A. Richard Henry Geoghegan el Irlando. Li poste klarigis al Zamenhof, ke ĝi estas la koloro de Irlando, dum Zamenhof pensis pri la koloro de espero. La kvinpintan stelon uzis kiel unua De Beaufront por la kovrilo de Eesperanto-gramatika libro. Jam en 1893 De Beaufront konsilis uzi verdan koloron kaj la stelon por “entute ĉio, kio tuŝas nian aferon”. Du jarojn poste la movado akceptis ĝin. Ĉar la fono estis verda, la stelo havis ofte oran koloron kaj verdiĝis verŝajne nur en 1904.

Komence la signo estis nur sur papero (presaĵoj, leterpapero, ktp.). En tiu jaro en La Esperantisto kelkfoje aperis proponoj kaj cititaj faktoj pri tio ke jam ekzistis vizitkartoj aŭ kovertoj kun surpreso Esperantisto aŭ Esperanto, kiam estiĝis propono ke ĉiu esperantisto portu ian signon. La unua, kiu ĵetis la ideon pri internacia komuna signo esperantista, estis B. G. Jonson el Östersund en 1892.

En 1893 aperis proponoj pri breloko portata sur la ĉeneto de poŝhorloĝo, apud la nazumo, ktp. Louis de Beaufront konsilas ke entute ĉio, kiu tuŝas nian aferon, havu verdan koloron kaj portu supre stelon. En tia maniero la verda koloro kun stelo (du simboloj de espero, esperanto) fariĝos la konstanta ekstera signo de nia afero kaj oni ĉiam tuj rekonos ĉion kio apartenas al ĝi. Louis de Beaufront do estas la iniciatinto de la verda Esperanto-stelo, kvankam tiu mencio ne klarigas, ĉu jam temis pri kvinpinta stelo aŭ ne (supozeble jes).

En 1895, oni ekpretigis verdajn kovertojn kun ora stelo. Dum la Unua Esperanto-Konferenco en Calais-Dover, estas propono de sinjoro  Pourcine por enkonduko de unu komuna signo Esperantista, nome la verdan kvinpintan stelon, kiam ĉiuj aliaj ĝistiame koncernis alikoloran, eĉ nigran.

Vidu ankaŭ 
 Jubilea simbolo
 Esperanto-flago
 Insigno de Esperanto

Eksteraj ligiloj 
 Letero de Zamenhof al The British Esperantist (Pri la Deveno de la Verda Stelo, 1911) en Vikifontaro
 Retpaĝo kontraŭ la uzo de la Verda stelo kiel simbolo de Esperanto

Referencoj 

Esperanto-movado
Simboloj
Abel Montagut

Abel MONTAGUT i Masip (; naskiĝis en 1953 en Llardecans, Katalunio) estas verkisto kaj tradukisto.

Li estas Esperanto-poeto kaj iama mezlerneja instruisto pri la katalunaj lingvo kaj literaturo. Li licenciiĝis pri kataluna filologio en Estudi General de Lleida (Barcelona Universitato).

Dufoje li premiiĝis ĉe katalunlingvaj beletraj konkursoj pro siaj rakontoj.
Dekkvar-jara li eklernis Esperanton kaj enpaŝis literature en 1980 per abundaj neeldonitaj tradukoj el klasikaj katalunaj aŭtoroj (Ramon Llull, Ausias March, Jacint Verdaguer, Salvador Espriu, k.a.). Unu lia poemtraduko de kataluna mezepoka Amkantoj de Ausias March, premiiĝis en la 22-aj Internaciaj Floraj Ludoj en 1983. En 1982 li entreprenis la verkadon de Poemo de Utnoa, kiun li konceptas kiel kompiladon kaj kunfandiĝon de diversgentaj tradicioj troviĝantaj en homaraj ĉefverkoj, kiel Eposo pri Gilgameŝ, Ramajano, Biblio, Iliado, Odiseado, Eneado, k.a.

Verkoj

Esperantlingvaj verkoj

Originalaj 

 Poemo de Utnoa. Pro Esperanto. Vieno, 1993. ISBN 3-85182-007-X. 225 p.
 Karnavale (maskita rakonto). IEM. Vieno, 1997. ISBN 3-901752-09-9. 65 p.
 La enigmo de l'ar@neo. IEM. Vieno, 2003. ISBN 3-01-000030-8.
 La lasta eksterordinara vojaĝo de Jules Verne (Eseo kaj unua ĉapitro). Memeldonita.

Tradukaj 
 Ausias March. Amkantoj. 60 poemoj / Cants d'amor. 60 poemes. Generalitat Valenciana. Valencio, 1993. 147 p. (dulingva)

Katalunlingvaj verkoj 
 La gesta d'Utnoa. Pagès editors. Lleida, 1993. ISBN 84-7935-384-8. 215 p. (Katalunlingva versio de Poemo de Utnoa)
 L'enigma de l'arany@ Pagès editors. Lleida, 2000. ISBN 84-7935-665-0. 346 p. (Katalunlingva versio de La enigmo de l'ar@neo)
 Traduko al la hispana (fare de Joaquim Biendicho): El enigma de Dulwig Editorial Milenio. Lleida, 2007. ISBN 978-84-9743-221-4. 240 p.
 Carnestoltes (novel·la disfressada) i altres relats. Llibres de l'Índex, Barcelono, 2003. ISBN 84-95317-49-4. 86 p. (Katalunlingva versio de Karnavale (maskita rakonto))
 El manuscrit de Jules Verne. Barcanova. Barcelono, 2003. ISBN 84-489-1213-6. 110 p.
 ‘La contribució de la llengua internacional esperanto a la supervivència de la diversitat lingüística’ pdf teksto 1; pdf teksto 2, 10-a Konferenco Linguapax (angle), Barcelono, Hispanujo, 2004.

Notoj

Eksteraj ligiloj 

 Abel Montagut

 Recenzoj pri liaj verkoj:
 Poemo de Utnoa
 Karnavale

 Verkoj de kaj pri Abel Montagut en la Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo

Ligo al recenzoj 
 recenzoj fare de Montagut

 
Katalunlingvaj verkistoj
Katalunaj esperantistoj
Esperanto-verkistoj
Histriko

{{Taksonomio
|nomo = Histriko
|koloro = pink
|dosiero = Hystrix cristata qtl1.jpg
|dosiero larĝo = 300px
|priskribo de dosiero = Nordamerika histriko
|regno = Animaloj Animalia
|filumo = Ĥorduloj Chordata
|klaso = Mamuloj Mammalia
|ordo = Ronĝuloj Rodentia
|subordo = Histrikuloj Hystricomorpha
|specioj de subdivizio = Genroj
|subdivizio2 = Familio Heretizontedoj
Coendou
Sphiggurus
Erethizon
Echinoprocta
Chaetomys
Familio Histrikedoj
Atherurus
Histriko (genro) HystrixThecurusTrichys|vikispecio = 
|komunejo = 
|mapo de vivoteritorioj =
|mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px
|priskribo de mapo de vivoteritorioj = 
}}
Histriko (Hystrix'') estas genro de mamuloj el ordo ronĝuloj, konata pro sia vesto el pingloharoj kiuj defendas ilin. Histriko estas 60–90 cm longa kaj havas 20–25 cm longan voston. Ili pezas 5–16 kg.

La korpon de ambaŭ seksoj kovras pikiloj, ĉefe la postan parton de la korpo, tiel ili memorigas eŭropanojn pri erinaco. La kutima histriko havas kolhararon el longaj, rigidaj pikiloj, dume la java histriko ne havas tian. Ambaŭ specioj aktivas nokte kaj fosas kavojn en la grundo. Ili nutras sin per radikoj kaj fruktoj. Ili estas facile dreseblaj.

Oni manĝas ilian viandon.

Bildogalerio

Referencoj

Eksteraj ligiloj 
 http://www.pnl.gov/pals/resource_cards/porcupines.stm  
 https://web.archive.org/web/20050215020852/http://www.geocities.com/datahaiwan/FaktaHaiwanLandak.htm 

Ronĝuloj
Flugsciuro

Flugsciuro estas besto kiu similas al sciuro sed havas kvazaŭ-flugilojn kaj povas flugeti.

En biologio, oni nomas flug-sciuron animalo apartenanta al iu el la sekvaj genroj:

Aeretes - Aeromys - Belomys - Biswamoyopterus - Eupetaurus - Glaucomys - Hylopetes - Iomys - Petaurillus - Petaurista - Petinomys - Pteromys - Pteromyscus - Trogopterus

Flugsciuroj similas al sciuroj sed havas haŭto-etendaĵojn laŭlonge de la antaŭaj membroj ĝis la malantaŭaj membroj, kiuj ebligas al ili resti pli da tempo en la aero dum ke ili saltas.

Eksteraj ligiloj 

 http://www.glaucomys.org/pics.html  
 http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/classification/Pteromyinae.html 
 http://www.isidore-of-seville.com/flyingsquirrel

Vidu ankaŭ 
 Dermopteroj

Sciuredoj
Ledo

Ledo estas felo senharigita, tanita kaj preparita por fabrikado de ŝuoj, jakoj, tekoj, aktujoj, valizoj, rimenoj, librobindaĵoj kaj similaj objektoj.

La delikata ledo de la ĉamo nomiĝas ŝamo; ĝi plejofte utiligatas kiel viŝilo por purigi la vitroplatojn.

Male al normala ledo, sŭedo estas karakterizita per pli mola kaj pli malglata teksturo. Normala ledo estas produktita de la epidermo, la ekstera haŭtotavolo de la besto kies celo estas protekti la beston de la ekstera medio. Aliflanke, en sŭedo, estas uzata la dermo, kiu estas la interna parto de la haŭto de la besto. Ĉi tio faras ĝin malpli fortika, ĉar ĉi tiu parto estas pli mola kaj delikata kaj havas malfermajn porojn, kio faras ĝin vundebla al malpuraĵo kaj humideco. Ĉi tio, male al normala ledo, kiu estas konsiderata imuna al humideco kaj plej multaj specoj de malpuraĵo. 

Laŭ Francisko Azorín ledo estas Felo tanita uzata por fari litojn, seĝojn, k. por artaj industrioj. Li indikas etimologion el la nomo de fluida tanilo. Kaj li aldonas la terminojn maroka ledo aŭ marokeno, kordoba ledo aŭ kordobeno, pergama ledo aŭ pergameno.

Metiartoj kaj industrioj uzantaj ledon 
 Artledo
 Bindado
 Gantisto
 Jungilisto
 Ledaĵisto
 Pergameno
 Selisto
 Ŝuisto

Proverbo 
Ekzistas proverbo pri ledo en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof:

Referencoj 

 
Fabrikado
Tanado

Tanado estas kemia procedo, en kiu oni prilaboras bestajn felojn (kruda eksteraĵo de la besto) per senharigo kaj apliko de kemiaĵo, la tanino, produktante tiel ledojn por plua prilaboro.

La tanaĵo anstataŭigas akvon en spaco inter la proteinaj fibroj kaj interligas la fibrojn. La tri plej ofte uzataj tanaĵoj estas la planta tanaĵo, la mineralaj saloj similaj al krom-sulfat kaj la fiŝa aŭ ĝenerala la besta oleo.

Historio

Planta tanado
La plej malnova metodo estas la tanado per planta tanacido. Tanacidon uzis jam la judoj (kverka ŝelo), la egiptujanoj (guŝo de iu akacio), la romianoj kaj araboj (diversaj arboŝeloj kaj radikoj).

En la 18-a jarcento, en Eŭropo oni uzis kverkan ŝelon, anakardiacojn, valoneon kaj konion. La metodo estis simila kiel hodiaŭ: oni mergis la pelton en ujoj, plenaj de tanaĵo (planta tanacido).

Kemia tanado
La tanado kun kemiaĵoj aperis en fino de la 19-a jarcento. Tio okazis per kromaj saloj. Ĝi havis du tipojn: en la unu oni mergis la pelton unuafoje en kromacidan ujon, duafoje en miksaĵon de natria tiosulfato kaj alia acido. Tiel estiĝis bazaj kromacidoj kaj precipitas sur fibroj de la pelto.

Alia metodo estis la mergado de la pelto en pli kaj pli densan krom-sulfatan solvaĵon. Oni uzas ankaŭ aluminiajn kaj cirkoniajn salojn.

Olea tanado
La perolea tanado estas praa metodo kaj uzis je peltoj de ĉamo (nomiĝas ŝamo!) kaj de cervo. Tiuj iĝas molaj kaj truetaj (porozaj) kaj povas humidiĝi kaj sekiĝi plurfoje sen iu ajn damaĝo.

Oni ŝprucigas je la pelto fiŝan aŭ cetacan oleon (moruhepatoleo aŭ balenoleo) kaj batadas la pelton per maŝina martelo. Oni poste pendigas la pelton en bakforno, kaj la oksidiĝanta oleo adheras je la ledaj fibroj kaj kaŭzas tanadan efikon. Post la sekado, oni ellavas la superfluan tanaĵon kaj denove sekgigas la ledon. Ia specifa post-tanado ne necesas.

Proverbo 
Ekzistas proverboj pri tanado en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof:

Referencoj 

Fabrikado
Ledo
Metio
Ermeno

La ermeno (Mustela erminea) estas holarktisa specio de mustelo, malgranda, longa kaj maldika, kun tutjare nigra vostopinto. La vintra felo estas uzata por multekostaj pelto (simbolo de reĝoj) kaj estas ankaŭ nomata ermeno kaj metafore tiu nomo estas uzata ankaŭ en la heraldiko (pelto el arĝento kaj felmakuloj el sablo), ekzemple pri historia simbolo de Bretonio ekde 1316. Somera hararo estas flavbruna ĝis ruĝbruna kun blanka ventro; vintra estas neĝblanka aŭ flaveta.

Referencoj

Vidu ankaŭ 
 Skandinavaj montaraj betularoj kaj herbejoj

Musteledoj
Holarktisa faŭno
Nearktisa faŭno
Palearktisa faŭno
Mamuloj de Pollando
Darren Flutie

Darren Flutie (naskiĝis la 18-an de novembro, 1966) estis ludanto de Kanada piedpilko kaj ludis inter 1991 kaj 2002 en la Ligo kanada de piedpilko.

Karieraj statistikoj

La karierpintoj de Darren FLUTIE 
 La plejmulto da kaptoj dum la postsezono: 85
 La plejmulto da kaptoj dum la regulara sezono: 972
 La plej multo da sezonoj kun egale au pli ol 1 000 jardoj gajnitaj kapte: 9 (egale kun Allan Pitts)

Sezonoj Ĉiu-Kanadana 
 1999
 1997
 1996

Ĉampiono-sezonoj 
1994, 1999

Kanada piedpilko
Usonaj sportistoj
Porfirio Díaz

José de la Cruz Porfirio DÍAZ, diktatoro de Meksiko, naskiĝis je la 15-a de septembro 1830 en Oaxaca, Meksiko.

Militestro de malriĉaj radikoj, li heroiĝis pro sia partopreno en la milito kontraŭ la imperio de Maksimiliano (kiu estis apogita de Francio), kie li venkis en multaj bataloj. Post la liberigo li dufoje (1867 kaj 1871) kandidatis por prezidanteco, sed malvenkis al Benito JUÁREZ. En 1876 li puĉis la registaron de Sebastián Lerdo De Tejada kaj kelkajn monatojn poste en baloto iĝis prezidento.

Kiam finiĝis lia unua periodo (1877-1880), li nomis kiel posteulon Manuel González. Kvar jarojn poste, Díaz denove estis elektita prezidanto. De tiam, li igis reelekti sin plurajn fojojn, ofte manipulante la balotadon por venki siajn rivalojn.

Diaz provis modernigi Meksikon. Li konstruiis fervojojn kaj telegraf-liniojn tra la lando. Li ankaŭ spronis la industriigon de Meksiko.

Diaz provis malgrandigi la dependecon je Usono, ĉefe per la alporto de eŭropaj kulturo kaj komerco.

Li diris, aŭ dirus, tiujn famajn vortojn : Povra Meksiko. Tiom for de Dio, tiom proksime al Usono.

En 1910 ribelo gvidata de Francisco I. Madero kontraŭ Díaz devigis lin rezigni, kaj en 1911 li fuĝis al Francio. Li mortis en Parizo je la 2-a de julio 1915 kaj estis entombigita en la tombejo Cimetière de Montparnasse.

Prezidantoj de Meksiko
Diktatoroj
Aleksandro Nevskijaj Ordenitoj