Cüzeppe Verdi

Giuseppe Verdi (Джузеппе Верди). Italiäneñ Romantik çorına qarağan kompozitorı, kübesençä, operalar autorı. Ul 19nçı ğasır İtaliä opera sänğäteneñ iñ aldınğı autorlarınıñ berse bularaq, küp kenä zamandaşlarınnan kübräk dan qazanğan. Giuseppe Verdi äsärläre dönyanıñ küplägän zallarında säxnäläşterelä.

Tormış

Başlanğıç yıllar 
Giuseppe Verdi 1813 yılnıñ 9 (10) oktäberendä Parma and Piacenza kenäzlegendä, Busseto şähärennän yıraq bulmağan ber awılda dönyağa kilä. Şul uq Busseto şähärendä ul berençe muzıka däreslären ala. 
Yegerme yäşendä Verdi Milan şähärenä muzıka belemen tiränäytü maqsatı belän kilä. Şul uq waqıtta ul däreslär belän bergä opera tamaşalarına öyri başlıy häm opera äsärlären icat itü belän xıyallana. Küpmeder waqıttan soñ Verdi yañadan Busseto şähärenä muzıkant bulıp qayta. Berençe tamaşasın ul Barezzi isemle cirle bay ında kürsätä. Verdinıñ muzıkasın yaratqanğa kürä, Barezzi anı üzeneñ qızına şäxsi uqıtuçı itep çaqıra. Tizdän yäşlär ğaşıyq bula häm 1836 öyläneşälär. Margherita Verdiğa ike bala birä, läkin alarnıñ ğömere qısqa bulıp çığa. Margherita şulay uq 1840 yılda can täslim qıla.

Berençe tanılu 
Milan şähäreneñ La Scala teatrı tarafınnan quyılğan Oberto isemle berençe operanıñ zur uñışı Verdinı qanatlandıra. Şunnan soñ La Scala teatrı Verdi belän tağın ike äsär icat itü turında qontraqta qul quya. Şul operalarnıñ berse yazğanda, Verdinıñ xatını ülä dä inde.
1843 yıldan soñ un yıl eçendä küp oprealar dönya kürä. Qayberäwlär öçen iñ originäl häm möhim opera bulıp 1847 yılda icat itelgän Macbeth operası sanala. Berençe tapqır Verdi operanıñ syüjetına mäxäbbät temın kertmi qala – bu üzenä kürä 19 ğasır İtaliä opera sänğäte öçen qaharmanlıq.

Dahi master 
Bu çorda Verdi üzeneñ iñ güzäl äsärläreneñ bersen Rigolettonı tudıra. BU opera berençe tapqır Veniceta 1851 yılda säxnä kürä. Opera tiz arada uñış qazana. Rigoletto yärdämendä Verdi üzeneñ muzıykäl dramağa qarata fikeren yaqlıy, anıñça, bu tör äsärlär törle elementlardan cıyılğan, häm tormışnıñ tirän ictimağıy häm mädäni problemnarın yaqtırtqan bulırğa tieş.
Şunnan soñ 1853 yılda Romeda Trovatore häm Veniceta La traviata dönya kürälär. 

Küplär Verdinıñ iñ gradioz äsäre – Aidanı Suez qanalınıñ açıluı uñayınnan yazılğan digän fikerdä tora. Şulay da zamanında Verdi mondıy işe täqdimnärne kire bora. Aida äsäre berençe tapqır 1871 yılda Cairoda säxnäläşterelä häm şunda uq zur uñışqa iä bula.

Sünü häm ülem 
Soñğı yılların Verdi äsärlären yañartuğa häm küçerep yazuğa bağışlıy. Avtor 1901 yılnıñ 27 ğiynwarında dönya quya.

Äsärlär 
 Oberto, Conte di San Bonifacio – Teatro alla Scala, Milan, 1839 
 Un Giorno di Regno – Teatro alla Scala, 1840 
 Nabucco – Teatro alla Scala, 1842 
 I Lombardi alla prima crociata – Teatro alla Scala, 1843 
 Ernani - Teatro La Fenice, Venice 1844 
 I due Foscari - Teatro Argentina, Rome, 1844 
 Giovanna d'Arco - Teatro alla Scala, 1845 
 Alzira - Teatro San Carlo, Naples, 1845 
 Attila - Teatro La Fenice, Venice, 1846 
 Macbeth - Teatro della Pergola, Florence, 1847 
 I masnadieri - Her Majesty's Theatre, London, 1847 
 Jérusalem - Théâtre de l'Académie Royale de Musique, Paris
 Il corsaro - Teatro Grande, Trieste, 1848 
 La battaglia di Legnano - Teatro Argentina, Rome, 1849 
 Luisa Miller - Teatro San Carlo, Naples, 1849 
 Stiffelio - Teatro Grande, Trieste, 1850 
 Rigoletto - Teatro La Fenice, Venice,1851 
 Il trovatore - Teatro Apollo, Rome, 1853 
 La traviata - Teatro la Fenice, 1853 
 Les vêpres siciliennes - Théâtre de l'Académie Impérial de Musique, Paris, 1855 
 Le trouvère - Théâtre Impérial de l´Opéra, Paris, 1857 
 Simon Boccanegra - Teatro La Fenice, Venice, 1857 
 Aroldo - Teatro Nuovo, Rimini, 1857 
 Un ballo in maschera - Teatro Apollo, Rome, 1859 
 La forza del destino - Imperial Bolshoi Kamenny Theatre, Saint Petersburg, 1862 
 Macbeth - Theâtre Lyrique, Paris, 1865 
 Don Carlos - Théâtre Impérial de l´Opéra Paris, 1867 
 La forza del destino – Teatro alla Scala, Milan, 1869 
 Aida - Khedivial Opera House Cairo, 1871 
 Don Carlo - Teatro San Carlo, Naples, 1872 
 Simon Boccanegra - Teatro alla Scala, 1881 
 Don Carlo – Teatro alla Scala, Milan, 1884 
 Don Carlo - Teatro Municipale, Modena, 1886 (third revision, 5 Act version) 
 Otello – Teatro alla Scala, 1887 
 Falstaff – Teatro alla Scala, 1893

Композиторлар
10 октябрь көнне туганнар
1813 елда туганнар
27 гыйнвар көнне вафатлар
1901 елда вафатлар