alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Južnoafrički Mulati

Južnoafrički Mulati je naziv za etničke grupe koje su nastale miješanjem bijelaca s drugim rasama na području današnje Južne Afrike u proteklih nekoliko vijekova. Postoji alternativni izraz Obojani (Coloured), koji se počeo koristiti u 19. vijeku, a godine 1948. ušao u službenu upotrebu s ustanovljenjem režima apartheida.

Južnoafrički mulati porijeklo vuku iz tri, odnosno pet skupina - nizozemskih, a nešto kasnije i britanskih naseljenika i njihovih potomaka - Afrikanera i Angloafrikanaca s jedne, te kojsanskih domorodaca, Bantu domorodaca te potomaka malajskih robova.

To je razlogom zašto se obično dijele na Griqua (potomke Hotentota) i Cape Coloured (potomci Malajaca).

Ima ih oko 4-5 miliona. Uglavnom žive u bivšoj Cape koloniji. Kroz historiju su imali nešto bolji položaj od crnačkog stanovništva, isto kao i u vrijeme apartheida, mada se i na njih odnosilo odvajanje od strane bjelačkog stanovništva. Zbog toga su nešto manje sudjelovali u borbi protiv apartheida, a danas su manje skloni ANC-u od crnačkih etničkih grupa.

U svakodnevnom govoru su skloniji afrikaansu od engleskog jezika.

Etničke grupe Južne Afrike
Etničke grupe Namibije
Angloafrikanci

Angloafrikanci je naziv koji se koristi za potomke britanskih naseljenika na područjima koja danas sačinjavaju Južnu Afriku, Namibiju, Zimbabve i Zambiju. Pojam uključuje i potomke drugih evropskih naseljenika koji koriste engleski u svakodnevnom govoru.

U Južnoj Africi Angloafrikanci, za razliku od Afrikanera, nikada nisu razvili snažnu nacionalnu svijest niti su se profilirali u političku snagu. S druge strane, od Afrikanera su se bitno razlikovali po bitno liberalnijim političkim, vjerskim i društvenim shvaćanjima, većoj snošljivosti prema crnačkom i drugom ne-bjelačkom stanovništvu te mnogo manjem entuzijazmu za režim apartheida.

Etničke grupe Južne Afrike
Afrikaneri

Afrikaneri (afrikaans, nizozemski i engleski: Afrikaners) je naziv za etničku grupu koja živi u Južnoj Africi te koju sačinjavaju potomci nizozemskih naseljenika te prognanih francuskih hugenota.

Afrikaneri se ispočetka nisu profilirali kao posebna etnička grupa, ali su nakon britanskog osvajanja Cape kolonije krajem 18. vijeka počele do izražaja dolaziti ne samo jezičke nego i kulturne i političke razlike između Afrikanera i Angloafrikanaca. Afrikaneri su dotada već razvili poseban kreolski jezik zvan afrikaans, kao i naziv Buri koji se danas ponekad koristi kao sinonim za Afrikanere.

Razlike između Bura i Angloafrikanaca su s vremenom postale takve da je oko 12000 Bura, tzv. Voortrekkera, krenulo na veliki pohod preko istočnih granica Cape kolonije kako bi živjelo po vlastitom nahođenju. Nakon što su pobijedili Zulue i druga afrička plemena stvorili su burske republike - Transvaal, Oranje i Natal. Ti su krajevi došli pod britansku vlast nakon burskog rata, prilikom koga je oko 15 % Bura stradalo u koncentracionim logorima.

Ta su traumatska iskustva dovela do daljeg jačanja afrikanerske nacionalne svijesti, kojoj je znatni poticaj dao i kalvinizam, te činjenica da su mnogi Afrikaneri raspolagali zlatom i drugim prirodnim resursima Južne Afrike. Uz afrikanerski nacionalizam je ruku-pod ruku išao i protestanstki fundamentalizam te rasizam. Koristeći bolju organiziranost, godine 1948. afrikanerski nacionalisti su pobijedili na izborima i ustanovili režim apartheida. On je trajao do godine 1994. kada su Afrikaneri svedeni na političku manjinu. 

Danas postoje mnogi koji izraz "Afrikaner" smatraju "politički nekorektnim" i podsjetnikom na prevladanu mračnu prošlosti. Neki Afrikaneri, pak, među afrikanerski etnički korpus nastoje uklopiti Južnoafričke Mulate s kojima dijele jezik, kulturu.

Vanjske veze 

 Afrikaner Nationalism Captures The State.  
 The Afrikaners of South Africa. 
 Afrique du Sud 
   (in French)
 Boer soldiers
 British Policies and Afrikaner Discontent
 The genetic heritage of one Afrikaner family

 
Germanski narodi
Etničke grupe Južne Afrike
Staterij

Staterij (od grčke riječi statheros, "čvrst") je završni geološki period paleoproterozojske ere koji je trajao do prije 1800 Ma do prije 1600 Ma (miliona godina). Umjesto da se temelje na stratigrafiji, ovi datumi su određeni kronometrijski.

Tokom ovog perioda su se pojavili prvi složeni višestanični organizmi.

Period je na većini kontinenata karakteriziralo stvaranje novih ploha ili završna kratonizacija.

Superkontinent poznat pod nazivom Columbia se stvorio početkom ovog perioda.

Vanjski link 
 GeoWhen Database - Statherian

Proterozoik
Bor (element)

Bor (B, latinski- borum) je element 13. grupe periodnog sistema elemenata. Ima izražene nemetalne osobine, a po prirodi je metaloid.

Stabilni izotopi su mu 10B i 11B.

Zastupljenost 
Zastupljenost u gornjim slojevima Zemlje iznosi 0,0009%. Najznačajnija ruda bora je: boraks (Na2B4O7•10H2O). 

Bogatim izvorom bora u ishrani je i povrće i voće (najviše bora ima u orasima).

Bor može postoji u dva stanja - kao kristal, kada je izuzetno tvrd, i u amorfnom obliku, kada je mnogo reaktivniji. Elementarni bor je crne boje. U prirodi se ne može naći u elementarnom stanju.

Jedinjenja 
Jedinjenja bora su: natrijum bor-hidrid NaBH4, borna kiselina H3BO3, bor(III)-oksid (B2O3) i različiti hidridi bora (B2H6
). Poznata jedinjenja bora su i borati. Borati se iskopavaju iz ležišta kod jezera Sirles u Kaliforniji i drugim mestima u pustinjama. Ukupna vrednost supstanci proizvedenih iz jezera Sirles prelazi vrednost od 1 milijarde američkih dolara($).

Biološki značaj 
Bor je neophodan za pravilan razvoj biljaka. Potpomaže transport organskih jedinjenja kroz biljku (najviše šećera), utiče na stvaranje elemenata za razmnožavanje kod biljaka.

Bor ima uticaj i na čovekov organizam, pre svega na skelet. Pretpostavlja se da je neophodan za ravnomerno raspoređivanje kalcijuma u organizmu. Zajedno sa kalcijumom, magnezijumom i vitaminom D reguliše metabolizam, rast i razvoj koštanog tkiva. Njegov nedostatak izaziva gubitak kalcijuma i demineralizaciju kostiju.

Primena 
Bor je bitan je sastojak u proizvodnji stakla, keramike, glazura, poljoprivrednih hemikalija, omekšivača vode, u farmaciji u proizvodnji lekova.

Dobijanje 
Bor se može dobiti iz boraksa i isparavanjem borata,

Metaloidi
Bor
The Flowers of Romance

The Flowers Of Romance je simfonijski punk projekat.

Zloženie 
 Sid Vicious
 Keith Levene

Spoljašnje poveznice 

http://www.punk77.co.uk/groups/flowersofromance.htm

Flowers Of Romance, The
Vredefort krater

Vredefort krater (afrikaans: Vredefort-koepel) je najveći potvrđeni udarni krater (astrobleme) na svijetu. Ime je dobio po gradiću Vredefortu koji se nalazi u njegovom središtu, u Južnoafričkoj pokrajini Free State, oko 120 km jugozapadno od Johannesburga. 

Kupola Vredeforta, tj. brdoviti ostaci udara meteorita prije oko 2,023 milijuna godina (paleoproterozoik), su najstariji takve vrste (osim kratera jezera Suavjärvi u Kareliji (Rusija), koji je procijenjen na prije oko 2,4 milijuna godina), a promjerom od 190–270 km oni su ujedno i najveći i erozijom najprodubljeniji na svijetu. Veći od bazena Sudburyja u Kanadi (200 km) i kratera Chicxulub u Meksiku (180 km). Ovo područje je u trenutku udara bilo svjedokom najvećeg otpuštanja energije ikada, a koje je imalo strašne globalne posljedice, te prema nekim znanstvenicima i utjecaj na evoluciju. Naime, ovim udarom pokrenute su vulkanske aktivnosti u okolici koje su dovele do stvaranja obližnjeg Bushveld kompleksa (u kojemu se nalazi najveća svjetska koncentracija platinama) i Witwatersrand bazena (koji je poznat po bogatstvu zlatom).

Vredefort krater je također i veliki izvor za proučavanje geološke povijesti Zemlje, koji su presudni za razumijevanje njezine evolucije. Geološka aktivnost nakon udara meteorita je uvelike uništila dokaze samog udara svugdje na svijetu, osobito u slučaju višeprstenastih kratera kao što je Vredefortski, te je Vredefort krater jedini koji pruža puni geološki profil astrobleme ispod dna kratera, te je zbog toga njegovih 300 km² upisano na UNESCO-v popis mjesta svjetske baštine u Africi 2005. godine.

Najprije se držalo kako je ovaj krater nastao erupcijom vulkana, ali je sredinom 1990-ih pronalaskom krhotina meteorita u dnu kratera, točnije u koritu obližnje rijeke Vaal, dokazano kako se radi o udarnom krateru.

Izvori

Vanjske veze 
  Impact Cratering Research Group- University of the Witwatersrand  
 Earth Impact Database 
 Deep Impact - The Vredefort Dome 
Ostali projekti

Geografija Južne Afrike
Udarni krateri
Proterozoik
Slobodna Država
Svjetska baština u Južnoj Africi
Sudbury Bazen

Sudbury Bazen je drugi po veličini meteorski krater na Zemlji koji predstavlja veliku geološku strukturu u provinciji Ontario u Kanadi.

Bazen se nalazi na Kanadskom štitu u gradu Greater Sudbury, Ontario. U njemu se nalaze i bivše općine Rayside-Balfour i Valley East, a sam bazen se među domaćim stanovništvom naziva "Dolina". Središte bivšeg grada Sudburyja nalazi se na južnim granicama Bazena.

Bazen je dug 60 km, 30 km širok i 15 km dubok. Smatra se da je nastao udarom 10 km širokog bolida koji se zbio prije oko 1,8 milijarde godina, u paleoproterozojskoj eri.

Zbog erozije i drugih geoloških procesa, krater je s vremenom dobio ovalni oblik.

Bazen se nakon udara počeo puniti magmom koja je sadržavala nikal, bakar, paladijum, platinu i zlato, te danas predstavlja jedno od najvažnijih rudarskih područja Kanade.

Vanjske veze 
 Earth Impact Database
 Aerial Exploration of the Sudbury Structure 

Geografija Kanade
Davis Cup

Davis Cup je glavno i najprestižnije natjecanje u muškom tenisu. U njemu se umjesto pojedinačnih igrača natječu nacionalni timovi. 

Nacionalni timovi nastoje ući u elitnu Svjetsku grupu 16 država čiji se predstavnici natječu u kup-sistemu igrajući tokom četiri vikenda svake godine. Natjecanje između timova se sastoji od 3-5 mečeva, s time da se prvi dan (petak) igraju dva singl, a drugi dan meč parova, da bi treći dan ponovno bila (po potrebi) dva singl meča. Tim koji osvoji tri meča se smatra pobjednikom. 

Mečevi se igraju na pet setova.

Natjecanje je ime dobilo po Dwightu F. Davisu, studentu s Harvarda koji je 1899. organizirao međunarodni susret između harvardskih i britanskih igrača. To je poslužilo kao model za prvi susret između SAD i Britanije godine 1900. Kasnije su u natjecanje ušle druge zemlje.

Danas se u Davis Cupu natječe 133 nacionalnih timova. Natjecanje organizira i nadzire IFF.

Ženski ekvivalent Davis Cupa je Fed Cup.

Vanjske veze 

 Official Davis Cup website

 
Teniski turniri
Svjetska prvenstva
Kolumbija (superkontinent)

Columbia (ili Hudsonland) je naziv za superkontinent za koga se smatra da je postojao od prije otprilike 1,8 do prije otprilike 1,5 milijardi godina u paleoproterozojskoj eri. Vjerojatno se sastojao od Laurentije, Baltice, Ukrajine, Amazonije, Australije, te, moguće, Sibira, Sjeverne Kine i Kalaharija.

Superkontinenti
Geologija
Mezoproterozoik

Mezoproterozojska era je geološka era koja se zbila između 1600 Ma i 1000 Ma (miliona godina).

Najvažniji događaji ove ere jesu stvaranje superkontinenta Rodinije i evolucija seksualne reprodukcije.

Eksterni linkovi 

 GeoWhen Database

Proterozoik
Kalimij

Kalimij (od grčke riječi calymma, "pokrov") je prva geološki period u Mezoproterozojskoj eri koji je trajao od prije 1600 Ma do prije 1400 Ma (miliona godina). Umjesto da se temelje na stratigrafiji, ovi datumi su definirani kronometrijski.

Ovaj period karakterizira ekspanzija već postojećih platformskih pokrova, odnosno novih platformi nad nedavno kratoniziranim udubinama.

Superkontinent zvan Columbia rsapao se tokom ranog kalimija, prije otprilike 1500 Ma.

Eksterni linkovi 
 GeoWhen Database - Calymmian

Proterozoik
Platformski pokrov

U geologiji, platformski pokrov je naziv za sedimentarne i vulkanske naslage koje leže na vrhu kratona.

Geologija
Prokariote

Prokariotske ćelije (grč. pro = pre; karyon = jedro; pre jedra) su male, jednostavne građe, opkoljene ćelijskim zidom i membranom, a nemaju jedro niti ćelijske organele, osim ribozoma. Njihov genetički materijal (DNK) se nalazi slobodan, u delu citoplazme koji se naziva nukleoid (sličan jedru, zato što nije odvojen membranom od ostalog dela citoplazme). DNK je u obliku prstena (kružna DNK), i najčešće jedna prokariotska ćelija ima jedan molekul DNK (jedan kromosom). Molekul DNK je vezan za proteine, ali ta veza nije tako čvrsta i stabilna kao kod eukariota. Nukleoid je veoma dinamična struktura, što je verovatno povezano sa time da se prokariotske ćelije dele na svakih 15-20 minuta. Razmnožavaju se prostom ćelijskom deobom (amitozom). Mitoza i mejoza kod njih ne postoje.

Pored toga što nema pravo, diferencirano jedro, prokariotska ćelija ne sadrži ni ćelijske organele, osim ribozoma u kojima se sintetišu proteini. Ribozomi prokariota su sitniji od eukariotskih i označavaju se kao 70S (S je koeficijent sedimentacije, tj. taloženja, koji određuje veličinu i oblik nekog molekula; naziva se još i Svedbergova konstanta). Iako je bez ćelijskih organela ova ćelija obavlja slične funkcije kao i eukariotska i to u određenim delovima ćelije. Ćelijsko disanje obavlja se pomoću niza enzima (respiratorni lanac enzima) koji su vezani za ćelijsku membranu. Osim toga za membranu je, najmanje na jednom mestu, vezana DNK, a vezani su i enzimi koji učestvuju u replikaciji i deobi. Da bi se ukupna površina membrane povećala, a time i intezitet procesa vezanih za nju, dolazi do obrazovanja uvrata membrane nazvanih mezozomi. Kod cijanobakterija, koje mogu da obavljaju fotosintezu, za uvrate membrane su vezani pigmenti i enzimi koji učestvuju u fotosintezi.

Ćelijski zid je jedinstven po sastavu jer sadrži muramijsku kiselinu (ili murein). Za razliku od biljaka eukariota, prokariotski ćelijski zid nikada ne sadrži celulozu. Prokariotskim organizmima pripadaju bakterije i modrozelene alge (cijanofite), dok su svi ostali organizmi, bilo jednoćelijski, bilo višećelijski, eukarioti.

Reference

Vanjske veze

Prokaryote versus eukaryote, BioMineWiki 
The Taxonomic Outline of Bacteria and Archaea 
The Prokaryote-Eukaryote Dichotomy: Meanings and Mythology
Quiz on prokaryote anatomy
TOLWEB page on Eukaryote-Prokaryote phylogeny 

 
Celularna biologija
Mikroorganizmi
Fototrofi

Fototrofi ili fotoautrofi su fotosintetske alge, gljive, bakterije i cijanobakterije koje unose karbon dioksid i vodu u organskom ćelijskom materijalu koristeći energiju sunčevog svjetla. Jedan produkt ovog procesa je škrob, koji predstavlja uskladištenu rezervnu formu ugljika, koji se pooslije može koristiti u uvjetima kada nema dovoljno svjetla da se zadovolje hitne potrebe organizma. Fotosintetske bakterije imaju supstancu zvanu bakterioklorofil, žive u jezerima i lokvama, te koriste vodik iz vodikovog sulfida umjesto iz vode za kemijski proces. (Bacterioklorofilov pigment absorbira svjetlo iz ekstremnog UV i infra-crvenog dijela spektra koji je van domašaja upotrebe normalnog klorofila). Grimizne i zelene sumporne bakterije koriste svjetlo, karbon dioksid i vodik iz anaerobnih otpadaka kako bi proizveli ugljikohidrate, sumpor i vodu. Cijanobakterije žive u tekućoj vodi, morima, tlu i lišajevima, te koriste fotosintezu nalik na biljke koja stvara kisik kao nusprodukt.

Fotolitotrofni autotrofi 
Autotrofni organizmi koji koriste energiju svjetla i anorganski izvor elektrona (npr. H2O, H2, H2S), i CO2 kao svoj izvor ugljika 

Primjeri:
 Biljke

Fotoorganotrogni heterotrofi 
Heterotrofni mikroorganizmi koji koriste energiju svjetlu i organske izvore elektrona te također koriste jednostavne organske molekule umjesto CO2 kao svoj izvor ugljika.

Primjeri:
 Grimizne ne-sumporne bakterije

Ekologija
Biologija
Kraton

Kraton je stari i stabilni dio kontinentalne kore koje je preživio stvaranje i razbijanje kontinenata i superkontinenata barem 500 miliona godina. Kratoni su uglavnom pronađeni u unutrašnjosti kontinenta i sastoje se od kore sačinjene od lagane felzične magmatske stijene kao što je granit pričvršćene uz dio gornjeg plašta. Kraton se može prostirati u dubinu od 200 km.

Kratoni su po geografskim kriterijima podijeljeni u geološke provincije, od kojih je svaka prema godištu klasificirana kao Arhon, Proton i Tekton:
 Arhoni: sastoje se od stijena iz Arhejske ere, starijih od 2,5 milijarde godina (2.5 Ga). 
 Protoni: sastoje se od stijena od rane do srednje proterozojske ere, starijih od 1.6 Ga.
 Tektoni: sastoje se od stijena iz kasnog Proterozoika, starih između 1.6 Ga i 800 miliona godina (800 Ma).

S obzirom da minerali (uključujući plemenite metale i dijamante) u Zemljinoj kori imaju običaj da se razdvoje s vrmeneom, najstariji kratoni su predmet najvećeg zanimanja rudarskih tvrtki. Kratone dan-danas otkrivaju prospektori širom globusa.

Imenovani kratoni, navedeni po kontinetima, uključuju:
 Australija
 Altjawarra kraton
 Central kraton 
 Curnamona kraton, Južna Australija
 Gawler kraton, centralna Južna Australija
 Pilbara kraton, Zapadna Australija
 Yilgarn craton, Zapadna Australija
 Amerike 
 Amazonski kraton 
 Kanadski štit (ili Laurentijski ili Prakambrijski štit)
 Guiana Štit
 Sjevernoamerički kraton
 Slave kraton, sjeverozapadna Kanada
 Superior kraton, Kanada
 Wyoming kraton 
 Afrika
 Arabijski kraton
 Congo kraton, centralna južna Afrika
 Bangweulu Blok, Zambija
 Kaapvaal craton, Južna Afrika (3.6 - 2.5 Ga)
 Kalahari kraton
 Saharan kraton, Alžir
 Tanzanijski kraton
 Zapadnoafrički kraton 
 Zairski kraton
 Zimbabveanski kraton (3.5 Ga)
 Eurazija
 Istočnoevropski kraton
 Baltički štit (ili Fenoskandijski štit), dio Istočnoevropskog kratona
 Dharwar kraton, Indija (3.4 - 2.6 Ga)
 Istočnoindijski kraton
 Indijski kraton
 Karelijski kraton, Finska (3.1 - 2.7 Ga)
 Midland kraton u Engleskoj i Walesu
 Sjevernokineski kraton (2.5 Ga)
 Sarmatski kraton (3.7 - 2.8 Ga)
 Sibirski kraton
 Sino-korejski kraton, Sjeverna Kina
 Tarim kraton, Kina
 Volgo-uralski kraton, Rusija (3.0 - 2.7 Ga)
 Yangtze kraton
 Sjevernoatlantski Craton

Geologija
Ektazij

Ektazij (od grčke riječi ectasis, "produženje") je drugi geološki period u Mezoproterozojskoj eri koji je trajao od prije 1400 Ma di prije 1200 Ma (miliona godina). Umjesto na stratigrafiji, ovi datumi su definirani kronometrijski.

Ime dolazi od nastavka ekspanzije platformskih pokrova tokom ovog perioda.

Dokazi o postojanju eukariota, crvenih algi Bangiomorpha pubescens su identificirani u stijenama starim oko 1200 Ma u Hunting formaciji na (Otoku Somerset u Kanadi). To je najstariji organizam koji se seksualno reproducirao i stoga prvi poznati složeni višećelijski organizam.

External link 
 GeoWhen Database - Ectasian

Proterozoik
Kingman (greben)

Greben Kingman je tropski koraljni greben površine jednog kvadratnog kilometra smješten u Sjevernom Pacifiku, otprilike na pola puta između Havajskog otočja i Američke Samoe na . To je najsjeverniji od svih Sjevernih linijskih otoka te neinkorporirana teritorija Sjedinjenih država kojom se upravlja američka ratna mornarica iz Washingtona. Greben je zatvoren za javnost.

Otkrio ga je godine 1789. kapetan Edmund Fanning na brodu Betsey. Kapetan W.E. Kingman opisao ga je godine 1853. Formalno je anektiran od strane SAD 10.5.
1922.

Kingman se nalazi oko 920 nautičkih milja južno od Honolulua.

S vremena na vrijeme, njegova obala ima dužinu od oko tri kilometra, ali najviša točka na grebenu je oko jedan metar nadmorske visine te većinu vremena pokrivena valovima, što Greben Kingman čini pomorskom opasnošću. Nema nikakvih prirodnih resursa, nenastanjen je, te na njemu nema nikakve ekonomske aktivnosti. Greben djelomično zatvara veliku unutrašnju lagunu koja je 1937. i 1938. bila korištena kao usputna stanica između Havaja i Američke Samoe od strane hidroaviona Pan American Airwaysa. Godine 1937. Pan Am je imao planove da na Kingmanu usidri brod North Wind kao ploveći tanker te greben koristi kao usputnu stanicu svojih hidroaviona na putu za Novi Zeland, ali je zamisao napuštena zbog prevelikih troškova održavanja tankera. Također se izrazila zabrinutost da ne bi bilo mogućnosti za ugodan prekonoćni smještaj u slučaju mehaničkog kvara. Zbog svega toga Pan Am se premjestio na Canton Island 18.5. 1939. i otvorio liniju za Novi Zeland 12.7. 1940.

Prekomorske teritorije SAD
Nesamostalni teritoriji u Oceaniji
Otoci u SAD
Otoci u Oceaniji
Otoci Tihog oceana
Atoli
Howland (otok)

Otok Howland je nenastanjeni atol koji se nalazi sjeverno od ekvatora u centralnom Pacifiku na 0°48′N 176°38′W, oko 3,100 km (1,675 nautičkih milja) jugozapadno od Honolulua. Nalazi se na oko pola puta između Havaja i Australije te predstavlja neinkorporiranu, neorganiziranu teritoriju Sjedinjenih Država.

Nacionalni prirodni rezervat otoka Howland sastoji se od 455 jutara (1.84 km²) otoka i okolnih 32,074 jutara (129.80 km²) potopljene zemlje. Otok sada predstavlja nacionalni prirodni rezervat kojim upravlja Služba za ribarstvo i divljač SAD pod američkim Sekretarijatom za unutrašnje poslove.

Na otoku nema nikakve ekonomske aktivnosti te je najpoznatiji kao otok do koga Amelia Earhart nikada nije stigla. Njegova obrana je u nadležnosti SAD te ga jednom godišnje posjećuje Obalna straža SAD.

Eksterni linkovi 

 Geography, history and nature on Howland Island 
 Howland Island day beacon 
 Howland Island National Wildlife Refuge 
 'Voyage of the Odyssey' - pictures and travelogue

Prekomorske teritorije SAD
Nesamostalni teritoriji u Oceaniji
Otoci u SAD
Otoci u Oceaniji
Otoci Tihog oceana
Howland
Mikronezija
Zaštićena područja u SAD
Prirodni rezervati
Baker (otok)

Otok Baker je nenastanjeni atol koji se nalazi sjeverno od ekvatora u centralnom Pacifiku na 0°13′N 176°31′W, oko 3,100 km (1,675 nautičkih milja) jugozapadno od Honolulua. Nalazi se na oko pola puta između Havaja i Australije.

Nacionalni prirodni rezervat otoka Baker sastoji se od 405 jutara (1.64 km²) otoka i okolnih 30,504 jutara (123.45 km²) potopljene zemlje. Otok sada predstavlja nacionalni prirodni rezervat kojim upravlja Služba za ribarstvo i divljač SAD pod američkim Sekretarijatom za unutrašnje poslove. Otok Baker je neinkorporirana i neorganizirana teritorija SAD.

Na otoku nema nikakve ekonomske aktivnosti te je najpoznatiji kao otok do koga Amelia Earhart nikada nije stigla. Njegova obrana je u nadležnosti SAD te ga jednom godišnje posjećuje Obalna straža SAD.

Eksterni linkovi 

 Baker Island National Wildlife Refuge 
 Baker Island  This article incorporated material from the CIA World Factbook 2000. Update as needed.
 Republic of Howland, Baker and Jarvis  : Fikcionalna alternativna realnost Mikronacija.

Prekomorske teritorije SAD
Nesamostalni teritoriji u Oceaniji
Otoci u SAD
Otoci u Oceaniji
Otoci Tihog oceana
Baker
Mikronezija
Zaštićena područja u SAD
Prirodni rezervati
Johnston (atol)

Atol Johnston je atol površine 2.8 km² u Sjevernom Pacifiku na 16°45′N 169°30′W, oko trećinu puta od Havaja do Maršalovih Otoka. Sastoji se otoka Johnston i Sand, koji su prirodni otoci prošireni putem koralja, te otoka North (Akau) i East (Hikina) koje su stvorili koralji.

Johnston je neinkorporirana teritorija Sjedinjenih Država, kojom iz Washingtona upravlja Služba za ribarstvo i divljač pri Sekretarijatu za unutrašnje poslove te je uključen u sistem nacionalnih prirodnih rezervata. Obrana atola Johnston je u nadležnosti američke vojske. Otoci nisu otvoreni za javnost.

Klima je tropska, ali uglavnom suha. Stalni vjetrovi sa sjeveroistoka održavaju stalnu temperaturu tokom godine. Najviši vrh na otoku je Summit Peak s 5 m nadmorske visine. Na otoku ima niskog raslinja, ali ne i izvora pitke vode.

Otoke je otkrio kapetan James Johnston 10. 12. 1807. Godine 1858. su nad njim suverenitet proglasili SAD i Kraljevstvo Havaji. Na njemu se vršilo iskopavanje guanoa do godine 1890. kada su izvori iscrpljeni. Nakon toga je služio kao prirodni rezervat, a od godine 1936. i u vojne svrhe. U drugom svjetskom ratu su ga bombardirali Japanci, a nakon rata je služio za testove raketnog i nuklearnog oružja, odnosno za uništavanje kemijskog oružja. Danas na njemu živi oko 1100 pripadnika američkih oružanih snaga.

SAD planira otok prodati na aukciji privatnim osobama.

Vanjske veze 

  Former Johnston Island resident, S. Hound

Prekomorske teritorije SAD
Nesamostalni teritoriji u Oceaniji
Otoci u SAD
Otoci u Oceaniji
Otoci Tihog oceana
Johnston
Mikronezija
Zaštićena područja u SAD
Jarvis (otok)

Otok Jarvis je nenastanjen otok površine 4,5 km² koji se nalazi na  u Južnom Pacifiku, na oko pola puta između Havaja i Cookovih otoka. To je neinkorporirana teritorija Sjedinjenih Država kojom iz Washingtona upravlja Služba za ribarstvo i divljač pri Sekretarijat unutrašnjih poslova u okviru sistema Nacionalnih prirodnih rezervata.

Otok je 21.8. 1821. otkrila posada britanskog broda Eliza Francis te ga nazvala po svom zapovjedniku, kapetanu Brownu. Nenastanjeni otok bio je anektiran od strane SAD godine 1858, ali i napušten 1879. nakon što su odnešene tone guanoa. Velika Britanija je anektirala otok godine 1889., ali nikada nije provela dalju eksploataciju. Naslage guana su eksploatirane do kasnih 1800-ih. SAD su okupirale i ponovno anektirale otok godine 1935.

Tada je stvoren Millersville, naselje na zapadnoj strani otoka koje je povremeno korišteno kao meteorološka stanica od 1935. do drugog svjetskog rata, kada je napušteno; ponovno je naseljen godine 1957. tokom Međunarodne geofizičke godine od strane naučnika, ali i napušten 1958. 

Javnost na Otok Jarvis može doći tek uz posebnu dozvolu Službe za ribarstvo i divljač koju u pravilu dobijaju tek naučnici i obrazovne ustanove. Otok jednom godišnje posjećuje Služba za ribarstvo i divljač kao i Obalna straža.

Na otoku nema luka ni pristaništa, ali ima vanjskih sidrišta. Postoji jedno područje za pristajanje čamaca na sredini zapadne obale te još jedno na jugozapadnom dijelu otoka. Dnevni svjetionik blizu sredine zapadne obale.

Klima je tropska, s malo padavina, stalnim vjetrom i snažnim sunčanim svjetkom. Teren, koji se od mora izdiže do najviše 7 metara je uglavnom pješčan, a koraljni otok je na rubovima okružen grebenom. Njegova gusta svežanjska trava, povijuše te nisko grmlje uglavnom služe za gniježđenje te kao habitat morskim pticama i ostalom obliku života. Otok nema prirodnih izvora pitke vode.

Eksterni linkovi 

 Jarvis Island Home Page : Website with photos, weather, and more.
 Republic of Howland, Baker and Jarvis  : A fictional alternative reality Micronation.

Prekomorske teritorije SAD
Nesamostalni teritoriji u Oceaniji
Otoci u SAD
Otoci u Oceaniji
Otoci Tihog oceana
Jarvis
Mikronezija
Zaštićena područja u SAD
Prirodni rezervati
Navassa

Navassa ili La Navase na haićanskom kreolskom je mali, nenastanjeni otok u Karipskom moru. Vlada SAD nad njim polaže suverenitet kao neinkorporiranom teritorijom, te njime upravlja preko Službe za ribarstvo i divljač. S druge strane, kalifornijski biznismen Bill Warren je (koristeći Zakon o Guano otocima) položio zahtjev da mu se prizna vlasništvo nad otokom, na kojim suverenitet polaže i Haiti.

Otok je otkrila posada Kristofora Kolumba još 1504. godine, ali, s obzirom da nije imao izvora pitke vode, bio je ignoriran od strane pomoraca sve do 1857. godine, kada ga je za sebe prisvojio američki kapetan Peter Duncan u namjeri da počne eksploataciju guana. Ona je započela nakon američkog građanskog rata godine 1865. i završila evakuacijom rudara za vrijeme špansko-američkog rata 1898., nakon čega je ostao nenastanjen. Nakon otvaranja Panamskog kanala otok je dobio na važnosti, pa je godine 1917. na njemu podignut svjetionik. Nakon toga otok povremeno posjećuju haićanski ribari.

Vanjske veze 

 Navassa Island profile  - OIA
 A photographic tour of Navassa Island - USGS
 Navassa Island World Factbook entry  - CIA
 Bill Warren's website laying out his claim to Navassa Island 
 Site that supports the Haitian claim to Navassa Island 

 
Prekomorske teritorije SAD
Nesamostalni teritoriji u Sjevernoj Americi
Otoci na Haitiju
Otoci Karipskog mora
Karibi
Midway (atol)

Atol Midway (isto tako poznat kao Otok Midway ili Midway Otoci, havajski: Pihemanu) je atol površine 6,2 kvadratna kilometra koji se nalazi u Sjevernom Pacifiku (blizu sjeverozapadne strane Havajskog arhipelaga) na 28°13′N 177°22′W, oko trećinu puta između Honolulua i Tokija. Nalazi se oko 150 milja istočno od Međunarodne datumske granice, odnosno 2800 milja zapadno od San Francisca i 2200 milja istočno od Japana. Sastoji se od prstenastog koraljnog grebena i nekoliko pješčanih otočića. Dva najvažnija komada zemlje, Sand Island i Eastern Island, služe kao habitat stotinama i tisućama morskih ptica.

Atol, koji nema domorodačkog stanovništva, je neinkorporirana teritorija Sjedinjenih Država, službeno odrešena kao otočno područje pod nadležnošću Sekretarijata unutrašnjih poslova. Predstavlja Nacionalni prirodni rezervat kojim upravlja Služba za ribarstvo i divljač. Program za posjetitelje je ukinut u januaru 2002. i trenutno ne postoji infrastruktura za primanje posjeta. No, posjetitelji koji raspolažu vlastitim transportnim sredstvima mogu se radi posjeta obratiti upravi rezervata. Ekonomska aktivnost potječe isključivo iz vladinih izvora. Sva hrana i roba moraju biti uvezene.

Midway leži na pola puta između Sjeverne Amerike i Azije. Također se nalazi skoro na suprotnom dijelu svijeta od engleskog Greenwicha.

Midway je najpoznatiji kao mjesto na kome se 4.6. 1942., za vrijeme drugog svjetskog rata, odigrala bitka kod Midwaya. U njoj je američka ratna mornarica odbila japanski napad na Otočje Midway i time označila prekretnicu rata na pacifičkom bojištu.

Vanjske veze 

 AirNav - Henderson Field Airport : Airport facilities and navigational aids.
 History of Midway Islands 
 Midway Atoll National Wildlife Refuge  (this article incorporated some content from this public domain site)
 Where the Gooney Birds Are

Prekomorske teritorije SAD
Nesamostalni teritoriji u Oceaniji
Otoci u SAD
Otoci u Oceaniji
Otoci Tihog oceana
Midway
Geografija Havaja
Zaštićena područja u SAD
Palmyra (atol)

Atol Palmyra je nenastanjen atol površine 12 km² (4,6 kvadratnih milja) u Sjevernom Pacifiku smješten na 5°52′N 162°6′W. Palmyra je jedan od Sjevernih Linijskih otoka (jugoistočno od Grebena Kingman i sjeverno od kiribatskih Linijskih otoka), smješten gotovo točno na jugu od Havajskih otoka, otprilike na pola puta između Havaja i Američke Samoe. Ima obalu od 14,5 km (9 milja) te pristanište zvano West Lagoon. Sastoji se od grebena, dvije plitke lagune i oko 50 pješčanih i stjenovitih otočića pokrivenih vegetacijom — uglavnom stablima kokosa, Scaevola, i visokim Pisonia drvećem. Većina otočića je spojena. Iznimke su Sand Island na zapadu i Barren Island na istoku. Najveći otok je Cooper Island na sjeveru, a iza njega Kaula Island in na jugu. Sjeverni luk otočja čine Strawn Island, Cooper Island, Aviation Island, Quail Island i Whippoorwill Island, koje na istoku prate Eastern Island, Papala Island i Pelican Island, a na jugu Bird Island, Holei Island, Engineer island, Marine Island, Kaula Island, Paradise Island i Home Island (u smjeru kazaljke na satu). Prosječne godišnje padaline iznose 175 inča.

Palmyra je inkorporirana, ali neorganizirana teritorija u sklopu SAD. Nalazi se u vlasništvu The Nature Conservancy, organizacije za zaštitu okoliša, ali administrativnu pripada Uredu za otočne poslove pri Sekretarijatu unutrašnjih poslova te se njome upravlja iz Washingtona. Teritorijalne vode (12 nm od obale) su proglašene Nacionalnim prirodnim rezervatom Palmyra i njima upravlja Služba za ribarstvo i divljač.

Na otoku trenutno nema nikakve ekonomske aktivnosti. Jedini stanovnici su grupa od 4-20 naučnika i dobrovoljaca koja je sagradila nekoliko bungalova. Plaže su natrpane smećem s brodova, a dio ih je zatvoren zbog neeksplodirane municije iz doba drugog svjetskog rata.

Otok je godine 1798. otkrio američki kapetan Edmund Fanning dok je sa svojim brodom Betsy putovao u Aziju. Ime je dobio po brodu Palmyra koji se na njemu nasukao 7.11. 1802. Godine 1859. otok su anektirale SAD, a godine 1862. Kraljevstvo Havaji, pa su godine 1898. nakon aneksije Havaja ponovno prešle u američki posjed. Godine 1934. nad atolom je upravu preuzela američka ratna mornarica, a bivši privatni vlasnici zemljišta su u posjed došli tek kada su godine 1947. dobili parnicu na Vrhovnom sudu. Kada su Havaji godine 1959. postali savezna država SAD, Palymra je izdvojena kao posebna savezna teritorija.

Vanjske veze 

 Palmyra atoll 
 Palmyra Atoll NWR 
 The Nature Conservancy in Palmyra Atoll 
 The Supreme Court opinion in United States v. Fullard-Leo with a thorough history of the island's ownership

Prekomorske teritorije SAD
Nesamostalni teritoriji u Oceaniji
Otoci u SAD
Otoci u Oceaniji
Otoci Tihog oceana
Palmyra
Mikronezija
Zaštićena područja u SAD
Bitka na Ceru

Bitka na Ceru ili Cerska bitka je naziv za jednu od prvih bitaka Prvog svjetskog rata, u kojoj su srpske snage pod vodstvom Stepe Stepanovića odnijele pobjedu nad austro-ugarskim snagama pod vodstvom Oskara Potioreka. 

Vodila se od 16. do 19. kolovoza 1914. oko planine Cer, po kojoj je i dobila ime.

Njome je spriječen pokušaj Austro-Ugarske da na samom početku vojnički slomi i okupira Srbiju kako bi se, u skladu s planovima Središnjih sila, poslije mogla okrenuti protiv Rusije. Takav ishod je prilično iznenadio svjetsku javnost, koja je bila očekivala da se jedna mala država ne može oduprijeti velikoj sili. Također je bitno doprinijela održavanju morala sila Antante koje su na početku gubile bitke na drugim svim frontovima.

Ishodu bitke je znatno pridonijela ispravna defanzivna strategija srpske Vojne komande, kao i činjenica da su njeni časnici i vojnici nedugo prije u balkanskim ratovima stekli vrijedna iskustva vezana uz moderni način ratovanja.

Cer
Cer
Cer
Sjeverni Marijanski otoci

Zajednica Sjevernih Marijanskih Otoka (engleski The Commonwealth of the Northern Mariana Islands, CNMI) je zajednica u političkoj uniji sa Sjedinjenim Američkim Državama, smještena na strateškoj lokaciji u Zapadnom Pacifiku. Sastoji se od 14 otoka na oko trećinu puta od Havaja do Filipina, na 15° 1′2″N, 145° 4′5″E. Prema procjenama iz 2005. godine ima oko 80.362 stanovnika.

Historija 
Otoke je godine 1521. otkrio Ferdinand Magellan na svom putovanju oko svijeta. Ime su godine 1688. dobili po Mariji Austrijskoj, udovici španskog kralja Filipa IV. Španci su otocima vladali do godine 1899, kada su ih prodali Japanu. Japanska vlast je trajala do godine 1944, kada su, za vrijeme drugog svjetskog rata, nakon krvavih borbi glavni otok Saipan osvojili američki marinci. Nakon rata su otoci bili američka mandatna teritorija, sve dok se godine 1970. stanovnici na referendumu nisu izjasnili protiv nezavisnosti. Umjesto toga je otok godine 1975. dobio lokalnu samoupravu.

Geografija 

Područje se sastoji od 16 ostrva, koji se prostiru na preko 500 km od kojih su Saipan, Tinian i Rota najveći. Marijanski rov, najdublji deo svetskih okeana, nazvan je po Marijanskim ostrvima i nalazi se istočno i južno od njih.

Ekonomija 
Danas je glavna privredna djelatnost turizam te tekstilna industrija, iako potonja dosta trpi zbog uvoza tekstilne robe iz NR Kine.

Reference

Vanjski linkovi 

 http://www.theorator.com/bills109/hr873.html H.R. 873 - the Northern Mariana Islands Delegate Act]
 http://www.southpacific.org/micro.html Moon Handbooks Micronesia]
 http://www.mymicronesia.com/northernmarianas/ myMicronesia/Northern Marianas section]
 http://www.saipansucks.com/ Negative site about life in the CNMI]
 http://www.gov.mp/ Northern Mariana Islands Official Site]
 http://visibleearth.nasa.gov/cgi-bin/viewrecord?25329 Satellite Image of Anatahan Ash Plume]
 http://www.lonelyplanet.com/destinations/pacific/northern_mariana_islands/history.htm www.lonelyplanet.com]

 
Prekomorske teritorije SAD
Nesamostalni teritoriji u Oceaniji
Otoci u SAD
Otoci u Oceaniji
Otoci Tihog oceana
Mikronezija
Male arhipelaške države u razvoju
Paragvajci

Paragvajci, jedini indijanski narod Amerike, koji ima sopstvenu nezavisnu državu. Žive pretežno u Paragvaju, gde čine oko 95% stanovništva. Potomci su Tupi plemena, koja su se naselila u oblasti reke Paragvaj u petnaestom veku. Po veroispovesti su uglavnom katolici, a govore Gvarani jezikom, koji pripada Andsko-Ekvatorijalnoj grupi Amerindijanske porodice jezika. Paragvajaca ukupno ima oko 5,303.000, od toga u Paragvaju 4,907.000.

Romanski narodi
Etničke grupe Paragvaja
Kečua

Kečua ili Quechua može značiti:

 Kečua, etnička grupa u Južnoj Americi;
 Kečua, najrasprostranjeniji domorodački jezik Južne Amerike.
Superkontinent

Superkontinent je kopnena masa koja obuhvaća više od jedne kontinentalne jezgre ili kratona. Skup kratona i sraštenih terena koji oblikuju Evroaziju označavaju se danas kao superkontinent.

Historija 
Paleogeografi koriste termin superkontinent za označavanje jedinstvene kopnene mase koja se sastoji od svih modernih kontinenata. Najraniji poznati kontinent Rodinia razlomio se prije otprilike 750 miliona godina. Jedan od fragmenata uključivao je velike dijelove kontinenata koji se danas nalaze na južnoj hemisferi. Pomicanje kontinenata je ponovo okupilo fragmente Rodinije zajedno, ali u različitoj konfiguraciji tokom paleozoika, stvorivši najpoznatiji superkontinent Pangeju. Pangea se na kraju razlomila na sjeverni i južni superkontinent, Lauraziju i Gondvanu.

Moderna proučavanja pokazuju da se superkontinenti formiraju u ciklusima tako da se okupljaju zajedno, pa ponovno lome kroz tektoniku ploča ugrubo svakih 250 miliona godina. Nedavno su dr. John J. Rogers i dr. M. Santosh predložili postojanje starijeg superkontinenta Kolumbije koji se oblikovao i razlomio tokom razdoblja od prije 1,8 do 1,5 milijardi godina (1.8-1.5 Ga).

Geologija 
Superkontinenti blokiraju tok topline iz Zemljine unutrašnjosti, te stoga uzrokuju pregrijavanje astenosfere. Pri tome se litosfera počinje izdizati i pucati, a magma koja se izdiže uzrokuje razmicanje fragmenata. Trenutno se raspravlja o načinu na koji se superkontinenti ponovno oblikuju, da li pomicanje kontinenata ponovno spaja kontinente nakon putovanja oko planeta ili se oni spajaju ponovo nazad nakon što su se razmaknuli. 

U ostalim nukama poput historije i geografije kopnene mase povezane prevlakom također se smatraju superkontinentima ili samo kontinentima poput Amerike. Neki historičari spojenu kopnenu masu Afrike i Evroazije nazivaju superkontinentom Afrika-Evroazija, ali on zapravo nije geološki superkontinent.

Djelimični popis 
Djelimični spisak glavnih superkontinenata tokom prošlosti:
 Evroamerika
 Gondvana
 Laurazija
 Nena
 Afroeuroazija

Djelimični popis hronološkim redom 
Djelimični (nepotpuni) popis superkontinenata obrnutim hronološkim redom (stratolitičkim redom) koji je obuhvaćao gotovo sve zemlje u vremenu:
 Pangaea Ultima ili Amazija (prije ~250 – ~400 miliona godina od danas)
 Evroazija (današnji superkontinent)
 Pangea (prije ~300 – ~180 miliona godina)
 Pannotia (prije ~600 – ~540 miliona godina)
 Rodinia (prije ~1.1 – ~750 miliona godina)
 Kolumbija (prije ~1.8 – 1.5 Ga)
 Kenorland (prije ~2.45 – ~2.10 Ga)
 Ur (prije ~3 Ga, vjerovatno nije bio superkontinent; ali je do sada najraniji poznati kontinent. Ur je ipak bio najveći, možda čak jedini kontinent prije tri milijarde godina, pa neki tvrde da je Ur svojevremeno bio superkontinent, čak iako je bio manji nego što je danas Australija

Povezano 
 Globalno zatopljenje
 Laurazija

Vanjske veze 

 Palaeos.com: Opća historija Zemlje
 Projekt Paleomap — Christopher R. Scotese

 
Kontinenti
Geologija
Stenij

Stenij (od grčke riječi stenos, "uzak") je konačni geološki period u Mezoproterozojskoj eri koji je trajao od prije 1200 Ma do prije 1000 Ma (miliona godina). Umjesto na stratigrafiji, ovi datumi su utemeljeni kronometrijski.

Ime mu dolazi od uskih polimetamorfičkih pojasa koji su se formirali u ovom period.

Superkontinent zvan Rodinia stvorio se tokom stenija.

Vanjski link 
 GeoWhen Database

Proterozoik
Ulm

Ulm je grad u Nemačkoj, deo savezne države Baden-Virtemberg. Ima malo preko 115.000 stanovnika. Ulm je rodno mesto Alberta Ajnštajna.

Istorija 
Ulm se prvi put spominje 854. godine, a Fridrih Barbarosa ga proglašava gradom 1164. Grad doživljava procvat u šesnaestom i sedamnaestom veku, mahom zahvaljujući izvozu tekstila. Ovi vekovi takođe predstavljaju "zenit" umetnosti u Ulmu, posebno za slikare i vajare.

Od 1803. više nema status "slobodnog grada" i pripaja se Bavarskoj. 1810. Ulm ulazi u sastav Kraljevstva Virtemberg.

Ulm je poznat po tzv. ulmskoj operaciji godine 1805. prilikom koje je Napoleon Bonaparte gotovo bez ispaljenog metka zarobio veliku austrijsku vojsku pod komandom feldmaršala Macka - jednoj od najblistavijih, ali i najmanje spektakularnih pobjeda u napoleonskim ratovima.

Geografija 
Kroz Ulm protiče reka Dunav. Sa druge strane reke se nalazi grad Novi Ulm (Neu-Ulm), znatno manji od Ulma, i ranije je bio deo njega (oko 50.000 stanovnika). Novi Ulm je deo Bavarske.

Reference

Literatura

Vidi još 

 Njemačka
 Njemačke pokrajine
 Popis gradova u Njemačkoj
 Nemački jezik
 Nemci
 Institucije Savezne Republike Nemačke
 Univerzitet u Ulmu

Vanjske veze 

 Zvanični sajt opštine 
 Nem. Savezni zavod za statistiku 
 Stalna konferencija gradova i opština 
 KommOn - Informacioni sistem gradova, opština i okruga. 

 
Gradovi u Baden-Virtembergu
Nagorno-Karabah

Nagorno-Karabah (Gorski Karabah; armenski: Լեռնային Ղարաբաղ, azerbajdžanski: Dağlıq Qarabağ i Yuxarı Qarabağ, ruski: Нагорный Карабах), oblast Azerbejdžana, na južnom Kavkazu, koja se nalazi 270 km zapadno od glavnog grada Bakua. Oblast ima jermensku etničku većinu, i nalazi se pod jermenskom vojnom kontrolom. Lokalno jermensko stanovništvo je 10. decembra 1991. proglasilo nezavisnost od Azerbejdžana i osnivanje Nagornokarabaške Republike. Suverenost NKR nije priznala nijedna država ili međunarodna organizacija na svetu.

Podela 

Republika Nagorno-Karabah je proglasila nekoliko teritorijalnih jedinica; neke odgovaraju Azerbejdžanskim rejonima, dok drugi koriste različite granice. Sledi komparativna tabele trenutne podele koju je napravila vlada Republike Nagorno-Karabah, i odgovarajućih rejona Azerbejdžana. 

Republika Nagorno-Karabah prisvaja Šahumian, koji nije deo Autonomne oblasti Nagorno-Karabah. Predstavnici Šahumiana su proglasili nezavisnost zajedno sa Nagorno-Karabahom, i Republika Nagorno-Karabah je proglašena sa Šahumianom unutar svojih granica.  Za razliku od ostatka Nagorno-Karabaha, Šahumian je ostao pod azerbejdžanskom kontrolom. Glavni grad Nakorno-Karabaha je Stepanakert.

Povezano 
 Rat za Nagorno-Karabah
 Indeks članaka Republike Arcah

Izvori 

 
Republika Arcah
Geografija Azerbejdžana
Sporna područja
Kavkaz
Fluor

Elementarni fluor je gas žutozelene boje. On je najreaktivniji od svih elemenata. Direktno reaguje na sve metale i nemetale. Vodu razlaže gradeći fluorovodonik, HF.

Reaktivnost fluora bila je dugo godina prepreka za njegovo dobijanje u elementarnom stanju. Danas se fluor industrijski dobija elektrolizom istopljenog kalijum-fluorida na anhidrovanom fluorovodoniku.
U prirodi se fluor nalazi u vidu jedinjenja sa oksidacionim brojem -1 i to najčešće u vidu fluorita, CaF2, i karnalita, Na3AlF6. Tragovi jedinjenja fluora nalaze se u morskoj vodi, kostima, zubima, krvi i mleku. Fluorovi derivati metana i etana su veoma slabi otroavi za razliku od ostalih jedinjenja fluora te se stoga te se zbog svoje velike inertnosti upotrebljavaju u rashladnim uređajima pod nazivom freon. Fluor se koristi i za sintezu uran-heksafluorida koji se primenjuje u izradi nuklearnog oružja.

Halogeni elementi
Kemijski elementi
Natrij

Natrij ili Natrijum (Na, latinski- natrium) je element IA grupe. Jedini stabilni izotop mu je 23Na.

Zastupljen je: u gornjim slojevima Zemlje oko 2,30% u obliku jona Na+ u okeanima i u obliku minerala - NaAlSi3O8 , čilske šalitre(NaNO3)i kuhinjske soli (NaCl).

Otkrio ga je engleski hemičar Sir Humphry Davy 1807 elektrolizom masne sode-Na(OH)

Važnija jedinjenja su natrijum oksid, natrijum hidroksid koji je veoma jaka baza; kao i razne soli. Sapun je natrijumova so određenih masnih kiselina. Skoro sve natrijumove soli su rastvorne u vodi. 

Katjoni natrijuma su najvažnijim unutarćelijski katjoni i neophodni su za održanje ćelijske membrane.
Katjoni Na+ pripadaju V grupi katjona i boje plamen u intenzivno žutu boju.

Alkalni metali
Kemijski elementi
Elementi 1. periode

U ovu periodu spadaju samo 2 hemijska elementa. Oba su u gasovitom agregatnom stanju. Ti elementi su vodonik i helijum. Vodonik se nalazi u IA grupi periodnog sistema elemenata, a helijum u VIIIA grupi.

hemijski elementi prve periode

Grupe 
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18

#Ime

1H
 
2He

Kemijske periode
Elementi 2. periode

Druga perioda u sebi sadrži jedan alkalni metal, jedan zemljani alkalni metal, jedan metaloid, tri nemetala, jedan halogeni element i jedan plemeniti gas. Drugoj periodi pripadaju elementi : litijum, berilijum, bor, ugljenik, azot, kiseonik, fluor i neon. Ovi elementi imaju atomske brojeve između 3 i 10. U ovoj periodi ukupno se nalazi 8 hemijskih elemenata.

Grupe 
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18

#Ime

3Li
4Be
 
5B
6C
7N
8O
9F
10Ne

hemijski elementi druge periode

Kemijske periode
Čoko

Choco (Čoko) je naziv koji može označavati:

 latinoameričku etničku grupu;
 jezike kojima ta grupa govori;
 departman u Kolumbiji;
 El Choco;
 rijeku Choco.
Čoko (narod)

Čoko (Choco ili Embera) je zajednički naziv za srodne američke etničke grupe koje govoro čoko jezicima i žive na području Kolumbije i Paname. Ima ih oko 70.000 pripadnika. 

Chocoan
Kolumbijski Indijanci
Panamski Indijanci
Neoproterozoik

Neoproterozoik je geološka era koja je trajala od prije 1000 Ma do prije 542 Ma (miliona godina). Neoproterozoik pokriva možda najzanimljivije geološko doba, jer je za vrijeme njega Zemlja pogođena najtežim glacijacijama (tokom kojih je ledeni pokrov dosegao Ekvator), a u kasnijim fazama (Ediakaranski period) su pronađene najstariji fosili višestaničnih organizama, uključujući najstarije životinje. Neoproterozoik je završni period Proterozojskog ili prakambrijskog perioda.

Sam koncept neoproterozojske ere je relativno nov -- pojavio se tek nakon 1960 godine. Paleontolozi u 19. vijeku su početak višestaničnog života smještali u vrijeme pojave prvih tvrodljušturnih životinja kao što su trilobiti i arheocijatidi. To ga je smještalo na početak Kambrijskog perioda. Početkom 20. vijeka paleontolozi su počeli pronalaziti fosile višestaničnih životinja koji su prethodili kambrijskoj međi. Slpžena fauna je pronađena u Jugozapadnoj Africi 1920-ih, ali su je progrešno datirali. Još jedan je pronađena u Južnoj Australiji 1940-ih, ali je nisu dobro pregledali do kasnih 1950-ih. Ostali rani fosili su pronađeni u Rusiji, Engleskoj, Kanadi i drugdje (v. Vendijske biote. Za neke se ustanovilo da su pseudofosili, ali za druge se otkrilo da predstavljaju složene biote o kojima se još uvijek malo zna. Barem još 20 regija u svijetu sadrže metazojske fosile ispod klasične kambrijske međe.

Vlo malo ranih životinja bi mogli biti preci modernih životinja. Većina spada u neodređenu grupu perastih životinja; diskoida koji bi mogli biti kuke za stabljikaste životinje ("meduzoide"); oblike nalik na madrac; male vapnenanste cijevi i oklopljene životinje nepoznatog porijekla. One se uglavnom zovu Ediakaranske ili Vendijske životinje. Većina su imale meko tijelo. Njihove veze s modernim oblicima, ako uopće postoje, su nepoznate. Neki paleontolozi, pak, nastoje povezati neke ili većinu tih formi s modernim životinjama. Ostali, pak, priznaju mogućnost ili čak vjerojatnost da te veze postoje, ali ediakaranske forme smatraju predstavnicima još uvijek nepoznatog tipa životinja.

U geološkom smislu, za neoproterozoik se smatra da predstavlja vrijeme složenih kontinetalnih pomaka kada se superkontinent zvan Rodinija raspao u možda čak osam dijelova. Nekoliko masivnih glacijacija se dogodilo za vrijeme ere, uključujući Sturtijsku i Marinoansku, najveće u historiji Zemmlje. Za njih se vjeruje da su bile tako teške da je ledeni pokrov došao do ekvatora, stvorivši stanje zvano "Snježna grudva Zemlja".

Nomenklatura za neoproterozoik je u prošlosti bila nestandardizirana. Ruski geolozi su završni stadij neoproterozoika zvali Vendij, dok su Kinezi koristili izraz Sinij, dok je većina Amerikanaca i Australaca koristila izraz Ediakaran. No, godine 2004. Međunarodna unija za geološke nauke je ratificirala Ediakaran kao geološko doba neoproterozoika koje pokriva raspon od prije 600 do 544 miliona godina.

Proterozoik
Tonij

Tonij (od grčke riječi tonas, "rastezanje") je prvi geologija period Neoproterozojske ere koji je trajao od prije 1000 Ma do prije 850 Ma (miliona godina). Umjesto na stratigrafiji, ovi datumi su definirani kronometrijski.

Događaji koji su prethodili razbijanju superkontinenta Rodinije su počeli u ovom periodu.

Prva radijacija akritarha se dogodila za vrijeme tonija.

Vanjski link 
 GeoWhen Database - Tonian

Proterozoik