alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Simbolo Nicea

La Simbolo Nicea (; ) estas kristana kredkonfeso, kiu difinas nicean Kristanismon. Ĝi nomiĝas nicea, ĉar ĝi estis alprenita en la urbo Niceo (nun en Turkio) de la Unua koncilio de Niceo en la jaro 325. En la jaro 381, ĝi estis alĝustigita en la Unua koncilio de Konstantinopolo, rezultante en la Kredokonfeso nicea-konstantinopola, la formo uzita en la liturgioj de la katolika, ortodoksa, anglikana kaj aliaj protestantaj eklezioj.

Teksto

Vidu ankaŭ 

 Kredokonfeso
 Kredokonfeso nicea-konstantinopola
 Apostola Kredo
 Koncilio
 Religio
 Filiokvo

Notoj

Referencoj

Eksteraj ligiloj 
 Dokumentoj de la Unua koncilio de Niceo, la unua ekumena koncilio (angle)
 Originala formo de la Nicea Kredokonfeso kiel adoptita en Niceo, 325 (angle)
 La Nicea Kredokonfeso kompare kun la Konstantinopola (angle)
 Nicea Kredokonfeso greklingve kun angla traduko

Kristanismo
Klingona lingvo

La klingona lingvo () estas fikcia lingvo kreita de Marc Okrand por la kin-industria kompanio Paramount. Ĝin parolas la klingonoj, eksterteruloj aperantaj en la filma kaj televida serio Star Trek. Por doni al la lingvo aliplanedan etoson, Okrand ekzemple donis al ĝi la vortordon “Objekto Verbo Subjekto” (OVS).

Ekzistas Klingonlingva Instituto por varti kaj evoluigi la lingvon kaj ĝian kulturon.

Krom lernolibroj kaj vortaroj ekzistas almenaŭ tri klingonigitaj libroj: Hamleto, Eposo pri Gilgameŝ (klingone: ghIlghameS), Multa bruo pri nenio.

La ne-fikcia parolantaro de la klingona lingvo konsistas ĉefe el entuziasmaj ŝatantoj de Star Trek, kiuj uzas siajn sciojn dum kunvenoj de Trek-ŝatantoj.

Paramount posedas la aŭtorrajton de la oficiala vortaro kaj de la aliaj kanonaj priskriboj de la lingvo. Iuj kontestas la validecon de la aŭtorrajto pro unu decido de la Supera Kortumo de Usono, en t.n. proceso Feist v. Rural, kiu temis pri aŭtorrajto de telefonlibro.

Kiel oni faras en aliaj lingvoj, oni rajtas referenci tiun konstruitan lingvo kiel lingvo de admirantoj (angle: Fan language), kiuj kutime estas ŝategantoj de sciencfikcia kulta filmo, kiel Stelaj militoj.

Fonologio

Konsonantoj

Vokaloj 
<a>  vasta malantaŭa nerondigita vokalo (per la angla spa)
<e>  mezvasta antaŭa nerondigita vokalo (per la angla bed)
<I>  preskaŭ malvasta preskaŭ antaŭa nerondigita vokalo (per la angla bit)
<o>  mezmalvasta malantaŭa rondigita vokalo (per la franca eau)
<u>  malvasta rondigita vokalo (per la hispana tu)

Specimeno 

Nia Patro (Transkribita):
vavma' QI'tu'Daq, quvjaj ponglIj:
ghoSjaj wo'lIj, qaSjaj Dochmey DaneHbogh
tera'Daq QI'tu'Daq je.
DaHjaj maHvaD DaHjaj Soj yInobneS,
'ej yemmeymaj tIbIjneSQo'
maHvaD yembogh nuvpu' DIbIjbe'moH.
ghotlhu'moHneSQo', 'ach mIghghachvo' ghotoDneS.
reH SoHvaD wo', HoS je, batlh je.

La unua linio ("vavma' QI'tu'Daq, quvjaj ponglIj") en la klingona skribsistemo,  ("pIqaD"):
 ,

Notoj

Vidu ankaŭ 
 Na'via lingvo, alia fikcia lingvo kreita de lingvisto por filmo

Eksteraj ligiloj 

 La Klingonlingva Instituto 
 Patro Nia kaj Anĝela Saluto al Maria 
 Stille Nacht (Paca nokt')

 dokumentoj pri la klingona en la Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo  (arkivigite)

 
Fikcilingvoj
Specioj de Star Trek
Lingvoj laŭ alfabeto
Konstruitaj lingvoj
Ensociiĝintaj konstruitaj lingvoj
Sekurado de Informacioj

Sekurado de informacioj rilatas al protektado de aro da informacioj, ĉar ĉiuj informoj valoras por la individuo aŭ entrepreno kiu ĝin posedas, do sekurado de informacioj celas daŭrigi tiun valoron.  La bazaj kriterioj de sekurado de informacioj estas: konfidenceco, integreco, havebleco aŭ disponeblo, kaj kontroleco. Tiu sekurado ne temas nur pri  komputilaj sistemoj, elektronikaj informoj aŭ informaĵaj sistemoj. Tiu scienca fako aplikeblas al ĉiujn informaciojn kaj datenojn. La koncepto de Informatika Sekureco aŭ komputila sekurado profunde rilatas al Sekurado de Informacioj, inklude ne nur la protektado de datumoj, sed ankaŭ de la sistemoj mem.

Nuntempe tiu fako estas konvenciita laŭ la normo ISO/IEC 17799:2005, influata de la brita modelo (British Standard) BS 7799. La serio de normoj ISO/IEC 27000 estis rezervitaj por pritrakti Sekuradon de Informaciojn, inkluzive la komplementoj de la originala modelo. La ISO/IEC 27002:2005 daŭre estas konsiderata formale kiel 17799:2005 por historiaj kialoj.

Konceptoj pri sekurado 
Multaj aŭtoroj difinas la Sekuradon de Informaciojn  (SI) (Brostoff, 2004; Morris e Thompson, 1979; Sieberg, 2005; Smith, 2002;) kiel la protektado de informacioj, kaj preventado kontraŭ maloferto de servoj al permesataj uzantoj, dum integreco kaj konfidenceco de tiuj informoj estas daŭrigataj. La nivelo de la sekureco korespondas al nivelo de la informo kaj al perdoj okazataj kaze de malbona uzo de tiuj informoj.

Tiu scienco rilatas al informoj de persono aŭ entrepreno, organizoj aŭ ŝtatoj. Kompreneblas kiel informo iu ajn enhavo aŭ datumo valorinda por homo aŭ negoco, rezervita aŭ publika. 
Difinindas parametrojn (kun uzo aŭ ne de helpiloj) por la nivelo de la sekureco, por stabiligi la bazojn por  analizo de la disvolviĝo de la sekurado. La sekurado de iu informo povas esti influata de kondutoj kaj uzoj, la medio, infraestrukturo aŭ homoj kun malbonaj intencoj (ŝteli, detrui aŭ modifi).

Vidu ankaŭ 
 Ĉifrado
 Fajroŝirmilo
 Informotraliko
 Kontraŭvirusilo
 Kriptologio

Eksteraj ligiloj 
 Computer Security Institute (en la angla)
 CERT.PT (en la portugala)
 CERT.br (en la portugala)

Komputila sekureco
Komputika sekureca politiko

La komputika sekureca politiko estas la dokumento en kiu iu organizaĵo priskribas tion, kio estas permesita kaj ne permesita rilate al ĝia informaĵa sistemo por ke la komputika sekureco estu konservita.

Sekureco
Komputiko
Karelia

Karelia estis la TTT-medio de la GIEB, kaj ĝia plej uzata parto.  Karelia estis programita de amiko de Julia Litvinova la 3-an de marto 2000. Novan version faris Joost Witteveen; ĝi enhavis galerion de la babilemuloj. Karelia malaperis 25an de Septembro, 2002. Pro nesciataj kialoj, la karelia-servilo forviŝis la skripton.

Anstataŭ Karelia nun funkcias babilejo.org.

Eksteraj ligiloj 
 http://babilejo.org/ 

Interreto
Esperanto-movado
Donald Knuth

Donald KNUTH (naskiĝis en 1938) estas komputikisto kaj emerita profesoro de universitato Stanford kiu verkis la vaste konatan serion de libroj The Art of Computer Programming ("La arto de komputila programado"). Ĉi tiuj libroj estas bone konata fonto de informoj pri multaj fundamentaj algoritmoj. Li nun verkas la kvaran volumon de la serio.
 Volumo 1: Fundamentaj Algoritmoj (unua eldono, 1968)
 Volumo 2: Duonnumeraj Algoritmoj
 Volumo 3: Ordigo kaj Serĉado
 Volumo 4: Kombinatoriko (eldonota 2007)
 Volumo 5: Sintaksaj Algoritmoj (eldonota 2009)

Ĉar li ne ŝatis la prespretigon de la Arto, li kreis la tekstformatan programon TeX, kaj la programon Metafont por krei tiparojn. Uzante TeX, li ankaŭ kreis la ideon de Klera programado (angle: Literate Programming), kiu intermiksas programajn instrukciojn kun la dokumentaro pri la programo. Ĝi estas la funda ideo de Javadoc en Java kaj POD (Plain Ordinary Documentation) en Perl.

En 1974 li gajnis la Premion Turing.

Knuth retpoŝtis dum 1975-1990, sed volonte ne plu havas retadreson.

Vidu Ankaŭ 
 Notacio de Knuth

Eksteraj ligiloj 

 Hejmpaĝo de Donald Knuth 

Turing-Premiitoj
Usonaj komputikistoj
TeX
Pioniraj komputikistoj
Konfirmacio

Konfirmacio estas sakramento de katolikismo, ortodoksismo kaj protestantismo, kiu konfirmas la kredanton en ties kristana fido.

Historie ĝi estas la dua parto de bapto, kiu (en la katolikismo) ne estas ricevata ĝis la aĝo de kompreno. Eĉ hodiaŭ, plenaĝuloj ricevas konfirmacion tuj post bapto. La pastro ŝmiras la kredanton per oleo, kio konfirmas ties bapton, la Sankta Spirito fortigas ties fidon per sia graco. La Sankta Skribo klare distingas inter la bapto kaj konfirmacio:

En la apostola tempo, kiel oni povas vidi el tiu ĉi peco, la Sankta Spirito falis sur homon per la manmeto de apostoloj. Poste tion anstataŭis ŝmirado per speciala oleaĵo.
En la ortodoksismo konfirmacio okazas tuj post la bapto eĉ rilate infanojn, ortodoksuloj do ne konas la nocion "aĝo de kompreno". Tial en la ortodoksismo ofte mankas la konscia konfirmo kaj pro tio rilate tiun ĉi konfesion oni prefere uzu la vorton "krismado" - laŭ la substanco, per kiu oni ŝmiras la baptiton.

Vidu ankaŭ 
 Ĵuro

Kristanismo
Kristana kultado
Sakramentoj
Komunio

Komunio aŭ eŭĥaristio (signifanta "dankespriman oferon") estas sakramento, kiu estas rita ofero de pano kaj vino por memorigi pri Kristo. La komunio per la simbola manĝo de panpeco kaj iom da vino scene ripetas la Lastan Vespermanĝon de Jesuo Kristo dividis kun liaj dek du apostoloj kaj disĉiploj antaŭ ol esti mortigita per krucumado, kaj rite memorigas pri ĝi. Meso estas diservo, en kiu okazas komunio. La termino "komunio" estas ankaŭ uzata por signifi la partoprenon en eŭĥaristio, dum la termino "eŭĥaristio" estas ankaŭ uzata por indiki la konsekritajn pano kaj vino

En diversaj eklezioj kaj doktrinoj
Laŭ katolikismo kaj ortodoksismo, la komunio aŭ eŭĥaristio — la pano kaj vino — fariĝas la veraj sango kaj korpo de Kristo, kaj ne nur simbole aŭ spirite, kvankam la ekstera apero restas sama. Sankta Tomaso de Akvino klarigis la procezon per la ideo de transsubstancigo. Per la eŭkaristio ni partoprenas en la korpo kaj sango de Kristo, kaj tial en lia venko super peko kaj morto. Ĝi estas nia nutraĵo spirita, la pano de la ĉielo, per kiu ni estas fortigitaj iri laŭ la volo de Dio sur la tero kaj tial al la ĉielo post morto. Sed la eŭkaristio devas esti manĝita kun fido kaj koro ricevema.

La eŭĥaristio estas oferata dum ĉiu meso. En la katolikismo ĉiu baptita kredanto, nekonscianta pri grava peko (murdo, adulto, ŝtelo, ktp) povas ricevi la eŭkaristion; alie li devas konfesi siajn pekojn en konfeso antaŭ ol li povas ricevi ĝin. La eŭkaristio donas pardonon pri malgravaj pekoj (kolero, volupto, egoismo, ktp). La ortodoksismo ne konas la distingon inter pekoj gravaj kaj malgravaj, sed la praktiko pri la antaŭkomunia konfeso varias laŭ landoj. En la Rusa Ortodoksa Eklezio konfeso antaŭ la komunio estas nepre necesa.

Laŭ protestantismo, la pano kaj vino estas simboloj de la korpo kaj sango de Kristo, sed ne la efektivaj korpo kaj sango. Jesuo eble ĉeestas en la sakramento, sed la pano kaj vino ne estas la efektiva korpo kaj sango. Zvinglo diris, ke la sakramento estas tute simbola. Kalvino diris, ke Jesuo ne estas en la pano, sed en la kredanta manĝanto (Konsento de Zuriko). Lutero diris, ke Kristo estas fizike en la pano kaj vino, tamen ne per transsubstancigo (la katolika doktrino), sed per kunsubstancigo. La disputo krevigis la protestantan eklezion.

La Konferenco de Lambeth deklaris, ke anglikanoj havas la saman doktrinon pri eŭkaristio, kiun havas romkatolikismo kaj ortodoksismo.

Referencoj

Vidu ankaŭ

 Hostio
 Kristokorpa festo
 Unua komunio

 
Kristanismo
Sakramentoj
Konfeso

En religia senco: konfeso estas sakramento por la pardono de pekoj. Ĝi
estas sakramento de katolikismo, ortodoksismo, anglikanismo kaj
luteranismo. Se oni grave pekas post bapto, oni devas konfesi la
pekon al pastro, kiu absolvas en la nomo de Jesuo Kristo kaj
devigas iujn agojn de pento, kiuj difiniĝas plipropre penitenco kiu estas parto de la konfeso-sakramento

En nereligia senco: konfeso signifas malkaŝe deklari, ke oni faris ion mallaŭdindan, ekzemple en juro: La akuzito konfesis sian faron antaŭ la tribunalo kaj pro sia konfeso ricevis pli favoran verdikton.

Proverbo 
Ekzistas proverboj pri konfeso en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof:

Vidu ankaŭ 
 Konfesanto
 Konfesa sekreto
 Konfesio
 Konfesoj

Referencoj 

 
Kristanaj terminoj
Sakramentoj
Kartvela

Rilata al kartvela etno kaj ŝtato. La vorto devenas el la memnomo de sudkaŭkazia popolo, Kartveloj, internacie konata kiel Georgian, Georgien, Georgier, Gruzini, Gurĝi/Gorĝi, k.a. Kartveloj estas posteuloj de antikva popoloj Kolĥoj kaj Iberoj (kaŭkaziaj).

Kartvela Eklezio
Kartvela Grupo de Popoloj
Kartvela lingvo
Kartvela literaturo
Kartvela alfabeto

Kartvelio
Kastilio-Manĉo

Kastilio-Manĉo, aŭ Kastilio-La Manĉo, estas aŭtonoma komunumo de Hispanio, okupanta la plej grandan parton de la antikva historia regiono Nov-Kastilio, (), escepte de la Madrida Regiono, kiu formis propran komunumon. Ĝi havas proksimume  loĝantojn. Grandan parton de la regiono konsistigas la geografia unuo Manĉo, pro kio la regiono ricevis sian nunan nomon.

La ĉefurbo estas Toledo, ĉe la rivero Taĵo. La regiono konsistas el la provincoj Albacete, Ciudad Real, Cuenca, Gvadalaĥaro kaj Toledo.

Ĉefaj urboj (kun loĝantaro en 2007):
 Albacete, 
 Talavera de la Reina, , en la provinco Toledo
 Toledo, 
 Gvadalaharo, ,
 Reĝurbo (nacilingve Ciudad Real), ,
 Cuenca, 
 Puertoljano, , en la provinco Reĝurbo
 Tomelloso, , en la provinco Reĝurbo
 Hellin, 
 Alcázar de San Juan, , en la provinco Reĝurbo
 Valdepeñas, 
 Azuqueca de Henares, 
 Villarrobledo, 
 Almansa, 

Kastilio-Manĉo estas la loko kie disvolviĝas granda parto de la aventuroj de Don-Kiĥoto el Manĉo, de Miguel de Cervantes.
Kampanio

Kampanio ( ) estas regiono en suda Italio, samlimas kun Latio nord-okcidente, Moliso norde, Apulio nord-oriente, Basilikato oriente, kaj la Tirena Maro okcidente. La regiono kovras 13 595 km² kaj havas 6,1 milionojn da loĝantoj.

La nomo venas el la latina lingvo, kaj estis nomita de la Romianoj kiel Campania felix (bonŝanca aŭ feliĉa kamparo).

Geografio 
La regiona ĉefurbo estas Napolo (Napoli). La regiono estas dividita en kvin provincojn: Avellino, Benevento, Caserta, Napolo kaj Salerno.

Turismaj allogaĵoj inkluzivas la Sibilan groton en Kumajo, grekajn templojn en Paesto, romiajn ruinojn en Pompejo kaj Herkulano, la vulkanojn Vezuvion kaj Solfataron, la Costiera Amalfitana de Sorento ĝis Salerno, kaj la insulojn Kaprion kaj Iskion kaj Procida.

Ĉefaj urboj 
Sekvas listo de la 10 urboj kun plej da loĝantoj.

Aliaj geografiaj elementoj 
Ĉilento estas la suda parto de la regiono Kampanio. Ĝi estas ekde 1991 la kerno de nacia parko, nome Parco Nazionale del Cilento, Vallo di Diano e Alburni.
Krimo

Krimo estas ago, per kiu morala aŭ civita leĝo estas grave malobservata.

En iuj juraj sistemoj, krimo estas delikto de la plej grava speco, ekzemple murdo, dombruliĝo, seksperforto, fraŭdo, ks.

Krimulo estas homo kulpa je krimo.

Tipoj 
 Malam-krimo
 Militkrimo

Proverbo 
Ekzistas proverboj pri krimo en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof:

Referencoj

Vidu ankaŭ 
 Gangstero
 Jurmedicino
 Kriminologio
 Malliberejo

Eksteraj ligiloj 

  (pri bando, kiu agis en Tjumeno komence de la 1990-aj)
  (pri la televidserio Criminal Minds kaj krimeco ĝenerale)
Karbono (apartigilo)

Karbono povas esti:
 Karbono estas kemia elemento.
 Karbono (esperantisto) estas franca esperantisto el Liono, membro de la Nigra Flago.

Viduankaŭ: Terkarbo (fosilia brukaĵo) kaj Karbonio (periodo).
Kalmukio

Kalmukio estas mongoldevena respubliko, federacia subjekto de Rusio. La loĝantaro nombras ĉirkaŭ  personoj.

Kalmukio havas aliron al Volgo kaj Kaspia maro.

Oficialaj lingvoj: rusa, kalmuka.

Referencoj 

 
Respublikoj de Rusio
Tibeta budhismo
Respubliko Karelio

La respubliko Karelio (/Karelija; karele kaj ) estas parto de Rusa federacio, situanta en Nordokcidenta Rusio.

La areo de la respubliko estas 180.500 km2, kio estas 1,06% de la tuta areo de Rusio. La loĝantaro je la aglomeraĵo en 2000 estas 766,4 miloj. La averaĝa aĝo de la loĝantoj estas 36,5 jaroj. Respubliko Karelio entenas 19 memadministradajn teritoriojn, 808 loĝlokojn.

Kronologio 
 20-a de majo 1784 - Oloneca Gubernio
 8-a de junio 1920 - Karelia Labora Komunumo
 25-a de julio 1923 - Karelia Respubliko de Sovetunio
 31-a de marto 1940 - Karelia-Finna Respubliko de Sovetunio
 16-a de julio 1956 - Karelia Respubliko de Sovetunio
 13-a de novembro 1991 - respubliko Karelio.

Esperantistoj en Karelio 
 Vladimir Romanov, Petrozavodsk
 Vitalij Fleganov, Petrozavodsk

Referencoj
Kabardio-Balkario

Kabardio-Balkario (aŭ Kabardujo-Balkarujo, aŭ Kabard-Balkario; , ) estas respubliko en Norda Kaŭkazio, subjekto de Rusia Federacio. Ĝi konsistas el du malfacile disigeblaj etnaj teritorioj, kiujn formas kabardoj kaj balkaroj. En nordaj partoj de la respubliko estas ankaŭ vilaĝoj kun etne rusa (kazaka) loĝantaro.

 Areo: 12,5 mil kv.km;
 La plej alta punkto: Elbruso (5 642 metrojn super la marnivelo);
 Loĝantaro: 715 mil; inter ili kabardoj — 304 mil, balkaroj — 60, rusoj (plejparte kazakoj) — 234;
 Ĉefurbo: Nalĉik.

Geografio

Historio 
En 1921 formiĝis Kabarda AO, 1922-1936 — Kabardio-Balkara AO, 1936-1944 — Kabardia-Balkara ASSR, 1944-1957 — Kabarda ASSR (lige kun translokigo de la balkaroj en Kazaĥion kaj Kirgizion), de 1957 — Kabardia-Balkara ASSR.

La plejparto de la respubliko estas en konsisto de Rusio ekde 1557. Tiam kabarda princo boparenciĝis kun rusia caro. Centre de Nalĉik staras "Kupra Marija" — monumento al la kabarda princino, kiu edziĝis al la rusa caro. Cetera parto de la regiono (ĉefe kun balkara loĝantaro) aliĝis al Rusio nur en 1827.

Emblemoj

Loĝantaro

Urboj kaj vilaĝoj

Registaro 
Prezidento de la respubliko estas Jurij Kokov.

Administradaj subdividoj

Ekonomio

Kulturo

Religio

Vidu ankaŭ

Referencoj
Kursk

Tiu ĉi artikolo temas pri rusia urbo. Pri samnomata submarŝipo temas artikolo Kursk (submarŝipo).

Kursk () estas urbo en Rusio, ĉefurbo de la Kurska provinco, kun ĉirkaŭ 441 mil loĝantoj (2001);
La urbo situas apud riveroj Sejm (Сейм) kaj ĝia alfluanto Tuskarj (Тускарь).

Kelkaj datenoj 

 La unua mencio de Kursk estas datita 1095, urba statuso ekde 1779.
 La loka tempo estas la sama kiel moskva tempo (en jaro 2005).
 En la urbo estas fervoja stacio (ekde jardeko de la 1860-a) kaj flughaveno.

Historio 
De la jaro 1360 ĝis la fino de la 15-a jarcento Kursk estis parto de la Granda Litova princlando. Fine de la 19-a jarcento Kursk iĝis grava industria centro kaj nodo de fervojoj.

La urbo famiĝis pro la Kurska magneta anomalio (minkampo de fera erco).

De la 5-a de junio ĝis la 23-a de aŭgusto de 1943 apud la urbo okazis grava tanka batalo de la dua mondmilito.

Famaj lokanoj
 Konstantin Trutovskij

Ĝemelurboj 
 , eblas ankaŭ kontaktoj en Esperanto

Urboj de Kurska provinco
Respubliko Komi

Komiio (Respubliko Komi, , ) estas aŭtonoma respubliko (konstitucia ento) de la Rusia Federacio en ties nordokcidenta federacia regiono.

La Respubliko Komi estis aŭtonoma provinco la 22-an de aŭgusto 1921 kaj de 5-a de decembro 1936 la Komia Aŭtonoma Sovetia Socialisma Respubliko ene de la Rusa Socialisma Federacia Sovetia Respubliko. En la momento de la malintegriĝo de Sovetunio, la respubliko ricevis la statuson de socialisma sovetia respubliko la 23-an de novembro 1990, kiu siavice transformiĝis en la Respublikon de Komi la 26-an de majo 1992.

Geografio 
La Respubliko Komiio situas en la ekstrema nordoriento de Eŭropo, malmulte loĝata regiono de Tajgo kaj Tundro. La pejzaĝo estas plejparte ebena. En la nordokcidento situas Тиманский кряж (Timansky Kryazh), en la oriento ĝi limas al la ural-montaro. La ĉefaj riveroj estas Peĉora kaj Viĉegda, flanka rivero de la Norda Dvina. La praarbaroj de Komiio formas la plej grandan seninterrompan ĝangalan regionon en Eŭropo kaj estas ekde 1995 rekonita kiel Monda Heredaĵo de Unesko. La Manpupunaj Rokoj (rusa : Маньпупунёр) ofte nomata la "sep gigantoj de Uralo". La nura grandurbo estas la ĉefurbo Siktivkar. Aliaj lokoj estas Uĥto, Vorkuta, Peĉoro (urbo), Usinsk kaj Inta. En tiu regiono situas la tiel nomataj Manpupunaj Rokoj.

Popolo 
La komioj estas finn-urgra popolo, sed ili fariĝis malplimulto. Nuntempe ĉefe rusoj tie loĝas krom aliaj popoloj kiel ekzemple tataroj, belorusoj, rusiaj germanoj, ĉuvaŝoj kaj aliaj. La plimulto konfesus aparteni al la rusa ortodoksa eklezio.

Lingvoj 
La oficialaj lingvoj estas la komia kaj rusa lingvoj.

Naturprotektado 
En 1994, pli ol 100,000 tunoj da nafto el difektitaj naftoduktoj fluis en la tundron kaj poluis la terojn kaj la riverojn Kolva kaj Peĉora. Sekve de tio venis pli bonaj kontrolmekanismoj. En la regiono situas unu el la plej malnovaj mediprotekaj movadoj de Rusio. Ĝi estis fondita en la 1980-aj jaroj kaj engaĝas sin por riparigo de la ofte likantaj naftoduktoj. Danke al ĝi, la nukleaj provoj sur Novaja Zemlio estis haltigitaj. Ĝi ankaŭ organizis reziston kontraŭ testoj por naftoelminigado de la rusa naftokompaio Lukoil.

Eksteraj ligiloj 
Oficiala retejo de Komiio .

Vidu ankaŭ 
 Perm-Komi
 Komioj
 Komia lingvo
 Jevgenij Jevtuŝenko

Referencoj
Ĥabarovsko

Ĥabarovsko () estas kosmopolita rusa urbo kaj la sola en la rusa fora oriento kiu neniam estis fermita por eksterlandanoj kaj neniel similas al la imago de Ruslando kiun eksterlandanoj kutime havas . Ĝi estas la plej granda riverhaveno kaj situas sur la maldekstra flanko de la rivero Amuro ne tre for de la landlimo kun Ĉinio (Manĉurio).  

Ĥabarovsko estas la ĉefurbo de la Ĥabarovska regiono kaj ĝisnuna ĉefurbo de For-orienta federacia regiono.  

La temperaturo balanciĝas inter -40 °C (vintre) kaj +40 °C (somere).

Historio 
Ĝi estis fondita en 1858 kiel armea posteno, kaj estis nomita laŭ la rusia eltrovinto Erofej Ĥabarov. En 1872 estis kontruita riverhaveno. En 1880 la vilaĝo ricevis la statuson de urbo, kaj nomiĝis Ĥabarovka. Poste, en 1893, ĝis estis renomita Ĥabarovsko.

Fine de la 19-a jarcento Ĥabarovsko estis la centro de komerco kun feloj. 

Komence de la 20-a jarcento ĝi fariĝis grava komerca centro de la Rusa Ekstremoriento, ankoraŭ videbla al la bele restaŭritaj brikaj komercaj domoj laŭlonge de la rivero kaj la lignaj domoj kiuj sukcesis tarvivi la turdoman arkitekturon iom ĉie prezenta en Rusio.

Esperanto 
Esperanto estis bone videbla siatempe, sed nuntempe ne plu. Al la plej fruaj pioniroj apartenis ankaŭ Fjodor Postnikov, komandinto de la tutmonde unua luftbalonfloto de kiu unu portis la esperantan nomon 'Espero'.      Lia ĉevalo nomiĝis Esperanto kaj sur flanka muro de lia domo vidiĝis grandega verda stelo. Post lia foriro al Usono, la movado velkis.

Turismo 

Kiel ĉie en Ruslando ankaŭ en Ĥabarovsko la urbocentro kaj la parkoj estas ŝtata prizorga tasko kaj respondeco kaj do bone flegataj, sed la duonpublika spaco (inkluzive de kortoj kaj ĉirkaŭ loĝejaroj) estas konsiderataj 'nenies' propraĵo kaj respondeco kiun ŝtataj servoj ne transprenas. 

Pozitive estas ke multaj stratoj en Ĥabarovsko havas duoblan arbovicon kaj ie tie estas konservataj pecojn de la tajgo. La veturejoj en la urba avenuo Amurski estas disigitaj fare de longa parko kun multaj promenantoj kaj biciklantoj sur la malmultegaj bicklaj vojoj videblaj en Rusio.

Ekonomio 
La ekonomio de Ĥabarovsko baziĝas sur grandindustrio, ferindustrio kaj metalprilaborado. En Ĥabarovsko funkcias stablproduktada uzino, ĥemi-farmacia uzino kaj naftreciklada uzino.  

Gi orientiĝas multe pli sur la plej vibraj mondaj ekonomioj de ĝiaj najbaroj, Ĉinio kaj Usono, ol de Moskvo. Rimarkindas ke nuntempe en Ĥabarovsko sin instalis multegaj japanaj kaj koreaj firmaoj.

Transporto 
Ĥabarovsko havas internacian flughavenon kun flugoj al Ĉinio, Japanio kaj Sud-Koreio, sed ankaŭ regulaj flugoj al Nord-Koreio.

La transsiberia fervojo ligas Ĥabarovsko al Moskvo.

La urbo estas konektita al la Hebrea aŭtonomio pere de 2,6 kilometroj longa ponto.

Statistikoj 
 loko: 48.33 Norde, 135.06 Oriente
 horzono: GMT+10h/11h
 loĝantaro: 606.300 (en la aglomeraĵo, en 2001)

Vidu ankaŭ 
Orient-siberia tajgo

Birobiĝano

Referencoj 

Urboj de Ĥabarovska regiono
Kamĉatko

Kamĉatko ( [kamĉatka]) estas duoninsulo en la orientazia parto de Rusio. Ĝis la jaro 2007 ĝi konsistis el la aŭtonoma distrikto Korjakujo en la nordo kaj Kamĉatka provinco en la sudo, kiuj tiam unuiĝis al unueca kamĉatka regiono. Ĝi estas  longa kaj grandas je . Ĝi troviĝas ĉe la Pacifiko kaj apartigas la marojn Beringa (oriente) kaj Oĥotska (okcidente). Inter la duoninsulo kaj la Pacifiko troviĝas la abismo Kuril-Kamĉatko profunda je .

Vulkanoj kaj aliaj geografiaj elementoj 
La centra valo kaj rivero Kamĉatko estas ĉirkaŭataj de ĉeno da 160 vulkanoj el kiuj 29 ankoraŭ vivas. Same tiu duoninsulo estas trapasata de kelkaj montaroj el kiuj la plej alta punkto estas la vulkano Kljuĉevskaja, . alta.

 Lago Anana
 Rivero Pauĵetka

Urboj kaj loĝantaro 
La ĉefa urbo estas Petropavlovsk-Kamĉatskij kun  loĝantoj (2001), kiu troviĝas sude de la duoninsulo. Aliaj gravaj urboj estas Viljuĉinsko kun 29.400 loĝantoj (2002) kaj Kluĉi kun  (1992). Entute la regiono Kamĉatko enhavas  loĝantojn (2001) kiuj dediĉas sin ĉefe al la ĉaso kaj fiŝkaptado. La klimato estas tre malvarma kaj pro tio terkulturado eblas nur en suda parto.

Administre la duoninsulo konsistas el la Kamĉatka provinco (Камчатская область) kaj en la plej granda parto de la nordo () la aŭtonoma distrikto Korjakija (); ambaŭ teritorioj estas partoj de Rusio. La plej granda parto de la loĝantaro estas etne rusa, dum la ĉefa minoritato estas la korjakoj, el kiuj  loĝas la aŭtonoman distrikton.

Historio 
Printempe de 1740 eksploristo Vitus Bering elŝipiĝis en la nuna golfeto Avaĉa, kaj ekas koloniigon de la nuna urbo Petropavlovsk-Kamĉatskij, en siaj klopodoj atingi Amerikon tra la nordoriento.

Dum la Malvarma milito, Sovetunio pruvis atingeblecon kaj fideblecon de siaj misiloj per lanĉado ĝis la duoninsulo Kamĉatko kiel celo.

En Esperanto aperis 
 Bergman, Sten 1932 : Tra sovaĝa Kamĉatko, vojaĝpriskribo de zoologo, tradukis Birger Gerdman, Stokholmo: Eldona Societo Esperanto, 276 paĝoj.
 Cibulevskii, Dimitrij 2000 : En lando de vulkanoj, rakonto pri bicikla vojaĝo, Ĥarkiv, 44 paĝoj, kun fotoj.

Vidu ankaŭ 
 Listo de maraj ekoregionoj

Eksteraj ligiloj 

  Tra sovaĝa Kamĉatko (På hundsläde genom Kamtchatka)
Ĥanta-Mansa aŭtonoma distrikto — Jugra

Ĥanta-Mansa aŭtonoma distrikto — Jugra () estas aŭtonoma distrikto ene de Tjumena provinco, Siberio, Rusio. La lingvoj de la aborigenoj (la ĥanta kaj mansa) estas oficialaj lingvoj kiel la rusa.

Geografio 
La aŭtonomio situas oriente de la Urala montaro sur la Okcident-Siberia ebenaĵo. La rivero Obo kaj tie plej grava alfluanto, la Irtiŝo trafluas la regionon.

Loĝantaro 

La ĥantoj kaj mansoj estas tiel nomataj «titularaj popoloj» de la aŭtonomio. Ili apartenas al la finno-ugra lingvaro popoloj, iliaj plej striktaj parencoj estas la hungaroj. En loĝantaro dominas la rusoj, plejparte alvenintaj e la regionon post malkovro en la 1960-aj de la grandaj naftokampoj. En la 1960-aj — 1970-aj jaroj oni provis setligi ilin, ĉar nomada vivo estis konsiderata signo de kultura postresteco. Unua sekretario de la partia komitato de Niĵnevartovska distrikto proponis rapidan "civilizigon" de la ĥantoj kaj mansoj: konstrui en Niĵnevartovsko 3-5 kvinetaĝajn domojn kaj transloĝigi tien ĉiujn indiĝenojn. Tamen post nomumo en 1970 de Vasilij Baĥilov al tiu posteno politiko rilate indiĝenojn ŝanĝiĝis, almenaŭ en tiu ĉi distrikto. Li insistis ke novvenintoj devas estimi indiĝenajn kulturojn kaj konatiĝi kun ili. Sed pluraj aborigenoj estis setligitaj, aperis vilaĝoj Agan, Ugut, Varjogan, Trom-Agan, Russkinskij ktp. Oni rememoris, ke foje hieraŭaj nomadoj post ricevi novan domon starigis apude ĉumon kaj plu loĝis en ĝi.

Tamen la indiĝenaj lingvoj plu estas ignorataj de la aŭtoritatoj, pri kio foje plendis la indiĝenoj.

Historio 

La areo, kiu origine estis konata kiel Jugra estis okupita en 1582 fare de la rusa atamano Jermak kaj venis sub rusan regadon. La  1930 estiĝis la Ostjaka-Vogula nacia distrikto ( Остяко-Вогульский национальный округ) ĉar tiel tiutempe nomiĝis la ĥantoj kaj la mansoj. La  ĝi estis alinomita kaj iĝis Ĥanta-Mansa nacia distrikto (Ханты-Мансийский национальный округ). En 1978 nomo denove aliiĝis — al Ĥanta-Mansa aŭtonoma distrikto. En 2003 aperis aldono — Jugra.

Ekonomio 

Nafto kaj tergaso apartenas al la plej gravaj ekonomiaj branĉoj, ĉar post formiĝo ekde la 1950-aj jaroj de la Okcidentsiberia naftogasa komplekso Ĥanta-Mansa aŭtonoma distrikto — Jugra iĝis la plej granda naftoprodukta areo de Rusio.

Urboj 

La ĉefurbo estas Ĥanti-Mansijsko kun 82.955 loĝantoj (2012), sed la plej grandaj urboj estas Surguto (ĉ. 300.000), Niĵnevartovsko (ĉ. 250.000) kaj Neftejugansko (ĉ. 100.000). Igrim estas malgranda setlejo de 8.775 loĝantoj. Aliaj malgrandaj setlejoj estas Njaksimvol, Ĥulimsunt ...

Administra divido

Distriktoj 

Ĥanta-Mansia aŭtonoma distrikto — Jugra konsistas el la sekvaj distriktoj (ruse: районы):

 Belojarska (Белоярский)
 Berjozovska (Берёзовский)
 Ĥanta-Mansia (Ханты-Мансийский)
 Kondinska (Кондинский)
 Neftejuganska (Нефтеюганский)
 Niĵnevartovska (Нижневартовский)
 Oktjabrska (Октябрьский)
 Sovetska (Советский)
 Surguta (Сургутский)

Setlejoj
 Sartinja

Eksteraj ligiloj 
 http://odur.let.rug.nl/~bergmann/russia/regions/rus86khm.htm  mapo]
 TTT-paĝo pri la Ĥanta popolo (angle)
 TTT-paĝo pri la Mansa popolo (angle)

Referencoj
Kemerovo

Kemerovo () estas urbo en Rusio ĉefurbo de Kemerova provinco.

 Loĝantaro:
 289 mil (1959);
 489,3 mil (2002).
 Preciza situo: .

Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 32401.

La urbo estis fondita en jaro 1918 (oficiale).

Ĝi havas statuson de urbo ekde jaro 1918.

La urbo antaŭe estis nomita kiel:
 Ŝĉeglovo () ĝis 1918;
 Ŝĉeglovsk () en 1918 ... 1932.

Diferenco de la loka kaj moskva tempoj estas 4 horoj (en jaro 2005).

La urbo estas ĉe rivero Tomj (), ĉe enfluo en ĝin de rivero Iskitimka ().

En la urbo estas fervoja stacio.

En la urbo dum pli ol 100 jaroj funkcias karboindustrio. Estas ankaŭ gravaj kemiaj fabrikoj.

Edukado 
En la urbo estas kvar universitat-nivelaj edukejoj:
 Kemerova Ŝtata Universitato
 Kuzbasa Ŝtata Teknika Universitato
 Kemerova Ŝtata Medicina Akademio
 Kemerova Ŝtata Instituto de Nutrada Industrio

Vidu ankaŭ 
 Aŭtonoma Industria Kolonio de Kuzbass

Eksteraj ligiloj 
 Grupo Esperanto-Kemerovo en VKontakte , 

Urboj de Kemerova provinco
Korjakio

Korjakujo aŭ Korjakio () estis la aŭtonoma distrikto, nomita tiel laŭ la indiĝena etno korjakoj. Ĝi estis kreita en 1930 kiel nacia regiono por korjakoj kaj enhavis teritoriojn, kie ili pli-malpli kompakte loĝis. Al la regiono apartenis 4 distriktoj: Tigila, Penĵa, Oljutora kaj Karaga. Administra centro de la regiono estis vilaĝo Palana.

Inter la  loĝantoj nur ĉ.  estas korjakoj, el kiuj nur 50 elcentoj plu parolas sian lingvon. La kadukiĝo de la korjaka lingvo, tradicioj kaj socio estas rapida, ĉar ĉio tradicia estas rigardita kiel kontraŭprogresa kaj ridinda. Krome, pro la atombombo-testoj tie ostoj de la boaco-bredistoj entenas 20oble pli da plumbo kaj 100oble pli da cezio ol tiuj de la nebredistoj, malsanoj estas pluroble pli oftaj, infanmortokvoto estas po 75 el 1000, kaj la averaĝa vivodaŭro estas malpli ol 50 jaroj.

La 1-an de julio 2007 Korjakio estis oficiale unuigita kun Kamĉatka provinco kaj tiel formiĝis Kamĉatka regiono.

TTT-paĝo pri la korjaka popolo (angle)

Kamĉatka regiono
Eksaj subjektoj de Rusia Federacio
Geografio de Kamĉatka regiono
Administraj unuoj fonditaj en 1930
Kurgano (urbo)

Kurgano () estas urbo en Rusio, ĉefurbo de Kurgana provinco, troviĝanta sur la maldekstra bordo de la rivero Tobol () (baseno de rivero Obj) kaj proksimume 100 km for de la landlimo kun Kazaĥio. Ĝi estas unu el la plej malnovaj urboj en Uralo.

Demografio 
 loĝantaro : 146 mil (1959);
 361,5 mil (en la aglomeraĵo en 2001).

Nomo 
Jare 1662 sur la loko de nuna Kurgano estis fondita fortikigita vilaĝo "Carevo Gorodiŝje" (Cara urbego). Nomo de urbo Kurgano estis donita laŭ apude situanta kurgano. En la jaro 1738 la fortikaĵo estis detruita kaj la vilaĝo eknomiĝis Kurganskaja Sloboda, kaj en 1782 ĝi ricevis statuson de la urbo Kurgano.

Historio 
Kurgano servis origine kiel fortikaĵo, defendanta kamparon de nomadaj invadoj. Ĝi ankaŭ akceptis ekzilitojn kaj militkaptitojn. En 1895 preskaŭ duono de la  loĝantoj estis ekzilitoj, inkluzive de polaj ribeluloj ekzilitaj post la Januara Ribelo.

Komence de la 19-a jarcento la urbo iĝis centro de komerco de agrikulturaj produktoj (greno, viando, ledo, lardo, butero). Evoluis industrio, prilaboranta krudajn agrikulturajn materialojn. Fine de la 19-a jarcento pro konstruado de la Transsiberia fervojo la urbo rapide ekdisvolviĝis. En Kurgano funkciis ĉirkaŭ 60 fabrikoj, en ĉirkaŭaĵoj vastiĝis plantejoj de legomoj kaj tabako. Dum la Dua mondmilito al Kurgano estis evakuitaj pluraj fabrikoj, ofte kun personaro. En la 1950-aj jaroj, grandaj fabrikoj estis konstruitaj, kiuj hodiaŭ determinas la urbopejzaĝon. La urbo specialiĝas pri maŝinkonstruado kaj nutraĵoj.

Transporto 

La urbo estas grava transpora tnabo, kun du fervojkruciĝoj kaj flughaveno. Ĝi estas ligita al la Transsiberia Fervojo. La plej proksimaj grandaj transportaj naboj estas Jekaterinburgo, Ĉeljabinsko,Omsko kaj Tjumeno.

Medicino
En Kurgano funkcias unu el la plej grandaj hospitaloj en la mondo — la Rusia Scienca Centro de Ilizarov por Rekonstrua Traŭmatologio kaj Ortopedio, kiu specialiĝas pri la traktado de kompleksaj ortopediaj problemoj.

Famuloj 

 Julia Saviĉeva (1987), pop-kantistino kiu reprezentis Rusion en la Eŭrovido-Kantokonkurso en 2004 kun la kanto Believe Me (Kredu min).

Referencoj 

Urboj de Kurgana provinco
Kartvela lingvaro

La kartvela lingvaro aŭ sudkaŭkaza lingvaro, ĉefa branĉo de la kaŭkazia lingvofamilio, unuigas popolojn, parolantajn en la lingvoj de kartvela lingvogrupo - la kartvela, mingrela, laza (tiuj du kune estas la zana lingvaro) kaj svana.

Kartvelaj judoj

 Nomo: [m]kartveli ebraelebi ქართველი ებრაელები; r] gruzinskie jevrej
 Etnolingva grupo de hebreoj. Loĝas en Kartvelio (14.3 mil), Rusio (1.2 mil). Ĝis la jaro 1970 plejmulte loĝis en Kartvelio, parto jam transloĝiĝis en Israelo.
 Lingvo: jud-kartvela lingvo.
 Kredantoj: judoj.

Kartveloj, georgoj, gruzoj

 Nomo: [m] kartvelebi ქართველები; [f] Georgiens; [r] gruzini
 Popolo, ĉefloĝantoj de Kartvelio (3,787 mln). en Rusia Federacio 130,7 mil (1992).
 Totala kvanto: 4,14 mln (kun lazoj).
 Etnografiaj grupoj: Aĝarianoj, Gurianoj, Imeretianoj, Kartlianoj, Kaĥetianoj, Ĥevsuroj, Mingreloj, Svanoj, Lazoj, Ĝavaĥoj k.a.
 Lingvo: kartvela.
 Kredantoj: precipe ortodoksuloj.

Lazoj

 Etnografia grupo de kartveloj. Loĝas en Kartvelio kaj Turkio. Pro la specifaj evolucirkonstancoj multaj lazoj sin konsideras kiel apartan nacion.
 Lingvo: laza (mingrelo-ĉana) de kartvela grupo.
 Kredantoj: en Turkio - islamanoj, en Kartvelio - ortodoksuloj.

Lingvofamilio
 
Etnoj
Karaĉajio-Ĉerkesio

Karaĉajio-Ĉerkesio aŭ Karaĉajujo-Ĉerkesujo estas respubliko de la Rusia Federacio en Norda Kaŭkazio. Inter la jaroj 1922 kaj 1926 kaj duafoje inter la jaroj 1957 kaj 1991 la teritorio nomiĝis Karaĉaj-Ĉerkesa aŭtonoma distrikto.

 Areo: 14,1 mil kvadrataj kilometroj;
 Loĝantaro: 390 mil; inter ili 129 mil karaĉajoj, 40 mil ĉerkesoj kaj 170 mil rusoj.
 Ĉefurbo: Ĉerkessk.

Neoficialaj nomoj 
Oni foje uzas ankaŭ neoficialajn nomojn de teritorio(j) ene de Karaĉaj-Ĉerkesio:
Karaĉajio
Parto de Karaĉaj-Ĉerkesa Respubliko, kie la ĉefloĝantoj estas karaĉajoj. Inter la jaroj 1926 kaj 1943 tiu teritorio nomiĝis Karaĉaja aŭtonoma distrikto.

Ĉerkesio
Parto de Karaĉaj-Ĉerkesa Respubliko, kie plejparton konsistigas ĉerkesoj. Inter la jaroj 1926 kaj 1928 la teritorio nomiĝis Ĉerkesa nacia distrikto kaj inter la jaroj 1928 kaj 1957 Ĉerkesa aŭtonoma distrikto.

Geografiaj elementoj
 Rivero Kuma

Referencoj
Kartli

Geografio > Azio > Kartvelio > Kartli

Historio-geografia provinco en centra Kartvelio. Ĉefe en la teritorio de Kartli okazis formiĝo de Kartvela ŝtato kaj popolo. Nomoj: kartvele - Kartli, en antikva epoko - Iberia; ruse - Kartalinia, Iveria. Laŭ fluo de la rivero Mtkvari, ĝi dividiĝis je 3 partoj:
 Supra Kartli - estis vasta regiono en sud-okcidenta Kaŭkazio. Etnografiaj provincoj Tao, Klarĝeti, Ŝavŝeti nun troviĝas en konsisto de moderna Turkio;, Mesĥeti kaj Ĝavaĥeti estas en konsisto de Kartvelio.
 Interna Kartli - kun centro en Gori (patrujo de J. Stalin). En norda parto de la regiono Soveta reĝimo kreis t.n. Sud-Osetian Aŭtonomian Oblaston.
 Malsupra Kartli - kun centro en Rustavi. Estas ĉefa liveranto de agrikultura produktaĵo por la tuta lando.

De IV jc. a.K. - Kartlia reĝlando (Iberio) kun centro en Mcĥeta, pli poste en Tbilisi. De X jc. - kerno de unuiĝinta Kartvelia Ŝtato, dum XV-XVIII jc. - Kartlia reĝlando. Dum 16-18 jc batalis kontraŭ iranaj kaj turkaj invadantoj. De 1801 jaro aliĝis al Rusia Imperia.

Kartvelio
Kaĥeti

Historio-geografia provinco en orienta Kartvelio, en la baseno de riveroj Iori kaj Alazani.
Ĝis la 8-a jarcento ĝi estis en konsisto de Kartlia (Iberia) regno, poste sendependa princejo. De la 12-a jarcento en Kartvela regno, de la 2-a duono de 15-a jarcento formiĝis Kaĥetia reĝlando. En 1659 okazis granda ribelo kontraŭ irana regado, kaŭzita pro la intenco de iranaj potencoj ekloĝigi en Kaĥetiaj fekundaj valoj turkmanajn tribojn. De 1762 - Unuiĝinta Kartli-Kaĥetia reĝlando. En 1801 ĝi aliĝis al la Rusia Imperio.

Kaĥetio estas la patrujo de vito. Ĉi tie oni kulturas kelkajn dekojn da specoj de vinbero, produktante bonegajn vinojn. Ĉi-tie loĝas laboremaj kaj humurohavaj homoj, konservante tra jarcentoj riĉan kantan folkloron kaj historiajn monumentojn. La ĉefaj vidindaĵoj estas urboj Telavi (administra centro) kaj Signagi, monaĥejaj kompleksoj en Gareĝi, Ŝuamta, Ikalto, katedra templo Alaverdi.

Vidu ankaŭ 
 Mimino (filmo)

Regionoj de Kartvelio
Kartveloj

La kartveloj estas popolo, ĉefloĝantoj de Kartvelio (3,787 mln). en Rusia Federacio 130,7 mil (1992). Totala kvanto: 4,14 mln.

Nomo: m: (ქართველები) kartvelebi; en:Georgians; fr:Georgiens; ru:Грузины (gruzini); tr:Gürcüler. Esperantaj alinomoj - georgoj, gruzoj.

Etnografiaj grupoj: aĝarianoj, gurianoj, imeretianoj, kartlianoj, kaĥetianoj, ĥevsuroj, megreloj, svanoj, lazoj, ĝavaĥoj, mesĥoj k.a.

Origino. La plej granda kaŭkazlingva popolo - kartveloj - formiĝis el antikvaj aborigenaj triboj loĝantaj sur nuntempa teritorio de Kartvelio. En ĝia konsisto eniris ankaŭ parto de ĥaldeanoj (urartanoj). Organa parto de kartvela nacio estas svanoj, megreloj kaj lazoj. La lastaj plimulte loĝas ekster Kartvelio, en nuntempa Turkio. Kartveloj konsistas de multaj etnografiaj grupoj. En centra provinco loĝas kartlianoj, kiuj donis la nomon al tuta lando - Sakartvelo.

Lingvo kaj vero. Lingvo: kartvela, apartenas al Kaŭkazia Familio. Kredantoj: precipe ortodoksuloj, malgranda parto - katolikoj. Kartveloj loĝantaj en Turkio, Irano kaj Azerbajĝano estas muzulmanoj.

Nacia kostumo. Ĉiu etnografia provinco estas karakterizata de sia tipo de nacia kostumo, sed ili havis komunajn trajtojn. Tradicia vira kostumo konsistis el Aĥaluĥi (katuna aŭ silka ĉemizo) kaj Ĉoĥa (longa lana vesto super ĝi). Surkape surmetadis diversspecajn ĉapelojn. Plej konataj estas grizkolora svana kaj nigra kaĥetia ĉapeletoj. La grava atributo de la vestaĵo estis Ĥanĝali (ponardo). Naciajn kostumojn nun oni ne portas. Iliaj uzantoj estas nur kolektivoj de kantaj kaj dancensembloj.

En Esperanto 
El la Kartvela lingvo aperis en Esperanta traduko La kavaliro en panterfelo de Ŝota Rustaveli - trad. Zurab Makaŝvili; eld. "Sabĉota Sakartvelo" en Tbiliso, 1989; 344 paĝoj.

Vidu ankaŭ 
 Kartvela ribelo de Teselo

Etnoj en Kartvelio
Kutaiso

Kutaiso estas la dua laŭ signifo urbo de Kartvelio (loĝantaro en 1989 235 mil), sur la rivero Rioni, kultura kaj industria centro. Ĉi tie troviĝas uzinoj de maŝinkonstruado (kamionoj, traktoroj, elektomekanikaĵoj), teksaĵo, kemiaĵoj, nutrada produktaĵo. En la urbo troviĝas universitato, institutoj, 3 teatroj, artgalerio.

Dokumenta historio de la urbo komenciĝas de III jc a.K. Sed antikvaj aŭtoroj ĝin konsideris ĉefurbon de Kolĥetia reĝlando (8a jc a.K.). Ĝia nomo estis Aia, Kutaia, Kutatisiumi. Dum jarcentoj, de VIII ĝis XIX jarcentoj, Kutaisi estis ĉefurbo de okcidentkartvela (pli malfrue Imeretia) reĝlando (vidu Reĝlando Abĥazio). Dum 1810-1917 en konsisto de Rusia Imperio. De 1846 ĝis 1920 kadre de la Rusia imperio estis ĉefurbo de la Kutaisa gubernio.

En mezepoko nomo de la urbo estas ligita kun la agado de David Agmaŝenebeli, en nova epoko - A.Cereteli, Z.Paliaŝvili kaj K.Marĝaniŝvili. Ĉefaj rimarkindaĵoj de la urbo kaj ĉirkaŭaĵoj estas: ruinoj de templo Bagrati (11 jc), monaĥejo Gelati (12 jc), kastelo Geguti (12 jc), kaverna rezervejo Sataplia, balneologia kurorto Ckaltubo.

Bildaro

Famuloj naskiĝintaj en Kutaisi 
 : Katie Melua, (nun brita) kantistino.

Partneraj urboj 
Inter la partnerurboj estas:
  Dnipro en Ukrainio

Eksteraj ligiloj 

 http://www.kutaisi.com.ge/
 http://www.kutaisi.org/

Urboj de Kartvelio
Klasifiko de loknomoj

Loknomscienco > Klasifiko de Loknomoj < Loknomo

La demando pri klasifikado de loknomoj estas malnova okupo, ofte diskutebla kaj kontraŭdira. La plej simpla ŝajnas divido de geografiaj nomoj laŭ speco de objektoj - en la unua nivelo kaj laŭ karaktero de signifoj - en la dua nivelo. 

Oronimoj - Nomoj de relief-elementoj kaj formoj: kontinentoj, insuloj kaj duoninsuloj, montaroj kaj montoĉenoj, montoj kaj montpintoj, valoj kaj ebenaĵoj, plataĵoj, intermontoj, kavaĵoj k.s.
Landnomoj - Nomoj de vastaj loĝitaj areoj: mondpartoj, landoj, regionoj, provincoj.
Urbonomoj - Nomoj de loĝlokoj: urboj, vilaĝoj, urbetoj, diversaj stacioj k.a.
Hidronimoj - Nomoj de riveroj, fontoj, lagoj, maroj, oceanoj, akvorezervejoj, kanaloj, golfoj, markoloj.
Loknomoj diversaj - Nomoj de plantaraj areoj: arbaroj, parkoj, herbokampoj, stepoj, dezertoj, k.t.p.
Mikrotoponimoj - Nomoj de urbaj kvartaloj, stratoj, placoj, trapasejoj, pontoj k.a.  

Laŭ karaktero de signifoj, loknomoj dividiĝas je multaj grupoj. La plej oftaj estas: (a) Fizika eco de la objekto: grandeco, alteco, koloro, formo; (b) Anatomiaj terminoj (t.n. metaforaj toponimiaĵoj): buŝo, nazo, korno, dorso; (c) Mastrumaj objektoj kaj iloj; (d) Fitotoponimoj, t.e. nomoj de kreskaĵoj; (e) Zootoponimoj; t.e. nomoj de animaloj; (f) Antrotoponimoj, t.e. nomoj (familinomoj, moknomoj).  

Loknomscienco
Loknomoj
Kojsanaj lingvaroj

La kojsanaj lingvaroj — tua, ĵua, koja, sandava, kaj hadza — estas tri lingvaj familioj de suda Afriko (ĉefe Bocvano kaj Namibio) kaj du senparencaj lingvoj de Tanzanio.

Fonetiko 
Komuna karakteriza trajto de la kojsanaj lingvoj estas la klaketoj, sonoj kiuj ne havas ekvivalenton en klasikaj alfabetoj, sed estas notitaj per IPA-simboloj:

Parolantaro

Etnoj parolantaj kojsanan lingvon

Boŝmanoj 
 Nomo: [f] Boschimans; [r] buŝmeni (de nederlanda vorto 'bosjesman' - arbara homo)
 Popolo, ĉefloĝantoj de Suda kaj Orienta Afriko. En XVI-XIX jc. estis dislokigitaj de bantuaj popoloj en dezertaj regionoj de Namibio (85 mil, 1992), Bocvano (35 mil), Angolo (8 mil) kaj Zimbabvo (1 mil).
 Apartenas al boŝmana raso.
 Lingvoj: boŝmanaj.
 Konservas tradiciajn konfesojn.

Namoj 
 Nomo: [m] koj-koin; [f] Hottentots; [r] gottentoti
 Negra gento en Namibio, Bocvano kaj Sud-Afriko, ĉefloĝantoj de Sud-Afriko. Totala kvanto: 130 mil, inter ili en Namibio 102 mil (1992).
 Parolas en hotentotaj lingvoj.
 Kredantoj: precipe protestantoj.

Vidu ankaŭ 
 !Kung lingvaro
Kebekio

Kebekio aŭ Kebeko ( (elparolata: ),  (elparolata: ), populare "la belle province" (la bela provinco)) estas la plej granda provinco de Kanado kun areo proksimume duoblo de tiu de Francio. Ĝia ĉefurbo estas Kebekurbo. La urbo plej granda de Kebekio estas Montrealo, unu de la plej grandaj kaj gravaj urboj de la tuta Franclingvio. Pli ol 5.700.000 kebekianoj parolas la francan kiel gepatran lingvon (kebekia dialekto), kaj en Kebekio, multe da anglalingvanoj ankaŭ uzas tiun lingvon.

Laŭ la stato de  en la provinco vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

La nuna ĉefministro de Kebekio ekde la  estas . La guberniestro, kiu formale reprezentas la britan monarkion, estas .

Historio 
En Kebekurbo Samuel de Champlain fondis francan kolonion en 1608. Ankaŭ ĉi tie, en septembro de 1759, en la batalo de la Ebenaĵoj de Abrahamo ĉe Kebeko, Wolfe kaj la britoj venkis Montkalmon kaj la francan armeon. Pro tio, en 1763, Francio perdis la Novan Francion, vastan teritorion, kiu inkludis la Grandajn Lagojn kaj la valon de la Rivero Ohio (nun en Usono).

En 1867, Kebekio fariĝis unu el la fondaj provincoj de la kanada konfederacio, kaj la kebekianoj konservis la rajton paroli la francan kaj praktiki la Katolikismon. Hodiaŭ, multaj kebekianoj deziras apartigi sin de Kanado por konservi sian kulturon kaj por plibonigi sian vivon. Bedaŭrinde, tiu etna fiero havas malbonan ekonomian efikon. Pro necerto pri la estonteco de Kebekio, multaj firmaoj (inkluzive la faman Bankon de Montrealo) simple movis siajn ĉeflokojn el Kebekio. Tamen, post la plej lastatempa referendumo pri suvereneco en 1995, la provinco ekrekreskis ekonomie per altteknologio kaj internacia komerco.

Regionoj

Plej grandaj municipoj

Urboj 
(Post urbaj kunigoj, 2002)

 Montrealo: 1 852 578 (3.544 685 kun ĉirc.)
 Kebeko, Aglomeraĵo Kebeko: 515 101 (734 583)
 Longejlo, Montereĝio: 387 848 h. (apud Montrealo)
 Lavalo: 359 165 h. (apud Montrealo)
 Gatineau, Otavio: 231 710 (265 107)
 Sherbrooke, Estrio: 142 774 (208 119)
 Tririvero, Maŭricio: 125 752 (158 073)
 Saganurbo, Saganio–Sankt-Johan-Lagio: 149 668 h. (157 375)
 Lévis, Ŝodierio-Apalaĉio: 126 245 (apud Kebeko)
 Terrebonne, Lanodierio: 85 008 (apud Montrealo)
 St-Jean-sur-Richelieu, Montereĝio: 82 061
 Repentigny, Lanodierio: 74 376 h. (apud Montrealo)
 Saint-Jérôme, Laŭrentidio: 61 315 h. (apud Montrealo)

Malgrandaj urboj 
 Rivière-du-Loup

Unuaj Nacioj de Kebekio 
 Inuoj
 Mohokoj
 Inuitoj
 Abanakoj
 Mikmakoj
 Krioj

Politiko 
 Bloko Kebekia
 Kebekia suverenismo
 Politiko de Kebekio

Vidu ankaŭ 
 Franckanadanoj
 Politika situacio de Kebekio
 Kebeki-franca lingvo
 Québec En Alerte
 Kebeka Ponto

Esperanto en Kebekio 
En la lasta semajno de julio 2020 devis okazi en Kebekurbo la 53-a ILEI-Kongreso, sed estis prokrastita pro la pandemio. En la unua semajno de aŭgusto 2020 devis okazi la 105-a Universala Kongreso  en Montrealo, sed same estis prokrastita pro la pandemio.

Eksteraj ligiloj 
 Agora: Francalingva reta enciklopedio el Kebekio

Referencoj
Kembriĝo

Kembriĝo (, prononco [ˈkeɪmbɹɪʤ]) havas diversajn signifojn:

 Kembriĝo (Britio), la sidejo de la Universitato de Kembriĝo, estas urbo en Anglio, 80 kilometrojn norde de Londono
 Kembriĝo (Marilando) estas urbo en la ŝtato Marilando de Usono
 Kembriĝo (Masaĉuseco), la sidejo de Universitato Harvard, estas urbo en la ŝtato Masaĉuseco de Usono
 Kembriĝo (Novzelando) estas urbo en Novzelando.
 Kembriĝo (Ontario) estas urbo en la ŝtato Ontario de Kanado.

Aliaj 
 2531 Kembriĝo estas asteroido.
Kelta lingvaro

La kelta lingvaro estas eŭropa parto de la hindeŭropa lingvaro, kies lingvoj nuntempe estas parolataj ĉefe en okcidenta Eŭropo, nome en Irlando, Kimrio kaj Bretonio. Ĉiuj de ĝiaj lingvoj estas idoj de la Kelta pralingvo.

 Insula kelta lingvaro
 Gaela lingvaro (Q-kelta)
 Irlanda lingvo
 Skotgaela lingvo
 Manksa lingvo (kvazaŭmortinta)
 Britona lingvaro (P-kelta)
 Bretona lingvo
 Kimra lingvo
 Kornvala lingvo (kvazaŭmortinta)
 Kumbria lingvo (formortinta)
 Kontinenta kelta lingvaro
 Gaŭla lingvo (mortinta)
 Iberokelta lingvo (mortinta)

Etnoj 

La kelta grupo estas grupo de popoloj en la hindeŭropa lingvofamilio. Ĝi dividiĝas je subgrupoj Gaela kaj Britona.

Bretonoj 

 Nomo: [f] Bretons; [r] bretonci
 Popolo, ĉefgento loĝanta en Bretonio (Francio), 1,05 mln (1992). 
 Lingvo: bretona. 
 Kredantoj: katolikoj.

Skotgaeloj 

 Nomo: [f] Gaels; [r] geli, gojdeli, ĥajlenderi
 Etnografia grupo de skotoj en montaraj regionoj en nordokcidento de Skotlando kaj Hebridaj insuloj; 80 mil (1992). 
 Lingvo: skota gaela. 
 Kredantoj: katolikoj.

Irlandanoj 

 Nomo: [m] erinnaĥ; [f] Irlandais; [r] irlandci
 Popolo, ĉefloĝantoj de Irlando (3,4 mln). Loĝas ankaŭ en Britio (2,5 mln), Usono, Kanado k.a. Totala kvanto: 7,8 mln (1992). 
 Lingvo: irlanda. 
 Kredantoj: precipe katolikoj.

Kimroj 

 Nomoj: [f] Gallois; [r] uelsci, valijci
 Popolo en Britio, ĉefloĝantoj de Kimrio (880 mil). Loĝas ankaŭ en Usono, Kanado k.a. Totala kvanto: 1 mln (1992). 
 Lingvo: kimra. 
 Kredantoj: precipe anglikanoj.

Vidu ankaŭ 
 Kelta pralingvo
 Lingva familio

 
Lingvoj laŭ alfabeto
Kordofana lingvaro

La kordofana lingvaro formas primaran branĉon de la Niĝerkonga lingvaro, kiu konsistas el malgranda grupo de ĉ. 25 lingvoj kun entute 320.000 parolantoj, kiuj estas parolataj en la regiono de la Nuba-montaro en de la respubliko Sudano.

Popoloj 
Grupo de popoloj en Kongo-Kordofana lingvofamilio. La plej multnombraj popoloj de la grupo: Koaliboj, Talodoj, Tumtumoj, Tegaloj, Katloj k.a. Loĝas en centraj regionoj de Sudano(Kordofana plataĵo), 600 mil (1992).
 Lingvoj: Kordofanaj.
 Kredantoj: muzulmanoj-sunaistoj.