alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Elizabeth Taylor

Elizabeth TAYLOR [eLIZabet TEJler] (naskiĝis la , mortis la ) estis usona aktorino de mirinda beleco, purpuraj okuloj kaj sep edzoj, kiu floris en la kinejo dum la jaroj 1958-68.

Ŝi naskiĝis en Londono al usonaj gepatroj. Ŝia patrino iam estis aktorino. Kiam milito venis al Britio, la familio transloĝiĝis al Los-Anĝeleso, kie ŝia avino tiam loĝis (la familio devenas de Sankta Luiso). Eĉ kiel infano, Liza estis tre bela kaj, pro tio, ŝi fariĝis aktorino, estinte ne pli ol 10-jaraĝa. En 1942 ŝi ricevis rolon en la filmeto There's One Born Every Minute. En 1943 ŝi aperis en Lassie Come Home kaj fariĝis sukcesa aktorino. En 1944 ŝi aperis en National Velvet kaj fariĝis fama en la tuta lando. Ŝi laboris por MGM kiel dungito dum la jaroj 1943-60.

Premioj 
Ŝi gajnis la Oskar-premion kiel la plej bona aktorino dufoje:

 Butterfield-8 (1961)
 Who's Afraid of Virginia Woolf? (1967)

kaj kandidatiĝis por la premio pro:

 Raintree Country (1958)
 Cat on a Hot Tin Roof (1959)
 Suddenly, Last Summer (1960)

Aliaj filmoj 

 Lassie Come Home (1943)
 Father of the Bride (1950)
 Father's Little Dividend (1951)
 A Place in the Sun (1951)
 Giant (1956)
 Kleopatra (1963)

Geedziĝoj 
Ŝiaj sep edzoj estis:

 Conrad 'Nicky' HILTON, Jr (1950-1951)
 Michael Wilding (1952-57, du filoj kun li, Christopher kaj Michael)
 Michael Todd (1957-58, unu filino kun li, Liza)
 Eddie Fisher (1959-64)
 Richard Burton (1964-74, 75-76)
 John Warner (1976-82)
 Larry Fortensky (1991-96)

Ŝi eksedzigis ĉiujn, krom Michael Todd, kiu mortis dum pereo de aeroplano. Ŝi konvertiĝis al judismo, kiam ŝi edziniĝis al Eddie Fisher.

Ŝi havis amikajn rilatojn kun Michael Jackson, kiu ankaŭ estis fama kiel
infano. Kiam ŝia amiko Rock Hudson mortis pro aidoso, ŝi fariĝis forta aktivulo kontraŭ la malsano. Alian amikon, la aktoron Montgomery CLIFT, ŝi trovis en aŭtopereo kaj tiris liajn dentojn el lia gorĝo por preventi sufokiĝon.

La lasta aprezata filmo, en kiu ŝi aperis estis That's Entertainment en 1974. De post 1970, la plejparto de ŝiaj filmoj ne prosperis, estinte malbonaj aŭ eĉ strangaj.

Dum la 1980-aj kaj 1990-aj jaroj ŝi batalis kontraŭ aidoso kiel aktivulo kaj donis sian nomon al parfumaĵoj.

En 1997 ŝi havis malsanan kreskaĵon en la kapo, kiun la kuracistoj sukcese fortranĉis, kaj ŝi estis dumtempe kalva.

Kvankam ŝi naskiĝis el usonaj gepatroj kaj loĝis plejparte en Usono, ŝi tamen estas brita, ne usona civitano. Ŝia plej longa edziniĝo estis al brito, Richard Burton.

Taylor altis 163 centimetrojn.

Vidu ankaŭ 

 100 Jaroj... 100 Steluloj de AFI

Usonaj aktoroj
Akademia Premio por plej bona aktorino
Naskiĝintoj la 27-an de februaro
Mortintoj la 23-an de marto
Listo de landaj Esperanto-asocioj en Eŭropo

Jen listo de eŭropaj Esperanto-asocioj.

 Eŭropa Esperanto-Unio (EEU)
 Eŭropo - Demokratio - Esperanto (EDE) http://www.e-d-e.org 
 Andaluzia Esperanto-Unuiĝo (AEU) http://www.esperanto.ac 
 Albana Esperanto-Asocio (AEA) 

 Aŭstria Esperanto Federacio (AEF)
 Aŭstria Esperanto Junularo (AEJ)
 Bulgara Esperanto-Asocio
 Ĉeĥa Esperanto-Junularo (ĈEJ)
 Dana Esperanto-Asocio (DEA)
 Esperanto-Asocio de Britio (EAB)
 Esperanto-Asocio de Irlando (EAI)
 Esperanto-Asocio de Rumanio
 Esperanto-Asocio de Skotlando  (EAS)
 Esperanto Nederland
 Esperanto-Asocio de Finnlando (EAF)
 Finnlanda Esperantista Junulara Organizo (FEJO)
 Flandra Esperanto-Ligo (FEL)
 Flandra Esperantista Junulara Asocio (FLEJA)
 Franca Esperanto Instituto (FEI)
 Germana Esperanto-Asocio (GEA)
 Germana Esperanto-Junularo (GEJ)
 Helena Esperanto-Asocio (HELEA) https://www.esperanto.gr/
 Hispana Esperanto-Federacio (HEF)
 Hungara Esperanto-Asocio (HEA)
 Hungara Esperanto-Junularo (HEJ)
 Islanda Esperanto-Asocio (IEA)
 Itala Esperantista Federacio (IEF)
 Itala Esperantista Junularo (IEJ)
 Junulara Esperanto-asocio de Britio (JEB)
 Junulara Esperanto-Asocio de Ĉuvaŝa Respubliko (JEAĈR) https://web.archive.org/web/20021212161301/http://www.jeachr.by.ru/index.htm
 Junulara Esperantista Franca Organizo (JEFO)
 Junularo Esperanta Svislanda (JES)
 Kantabra Esperanto-Asocio (KantEA)
 Kataluna Esperantista Federacio (KEF)
 Kataluna Esperanto-Asocio (KEA) http://www.esperanto.cat
 Kataluna Esperanto-Junularo (KEJ) http://www.esperanto.cat/kej/ 
 Kelta Esperanto-Ligo
 Kroata Esperanto-Ligo  (KEL) http://www.esperanto.hr
 Kroatia Esperanto-Junulara Asocio (KEJA)
 Libera Esperanto-Asocio por germanlingvaj regionoj (LEA/G)http://home.arcor.de/gmickle/leag/indekso.html 
 Litova Esperantista Junulara Ligo (LEJL)
 Litova Esperanto-Asocio (LitEA)
 Nederlanda Esperanto-Junularo (NEJ)
 Nordportugala Grupo de Esperanto-Studado (NOGESO)
 Norvega Esperantista Ligo (NEL)
 Pola Asocio Eŭropo - Demokratio - Esperanto (EDE-Pollando; EDE-PL) http://www.ede.esperanto.info.pl 
 Pola Esperanto-Asocio (PEA) http://www.esperanto.pl/index.php 
 Pola Esperanto-Junularo (PEJ) http://www.pej.pl/
 Portugala Esperanto Asocio (PEA)
 PopolRusia Esperanto Movado http://www.comail.ru:8080/~esperanto/prem/esp-prem.htm 
 Rusia Esperantista Junulara Movado (REJM)
 SAT-Amikaro http://satamikarohm.free.fr/ 
 Sennacieca Asocio Tutmonda En Britio (SATEB)http://satebejo.blogspot.com
 SAT en Hispanio (SATEH) http://www.nodo50.org/esperanto/
 Slovaka Esperanto-Junularo (SKEJ)
 Slovenia Esperanto-Ligo (SEL)
 Sveda Laborista Esperanto-Asocio (SLEA) http://www.slea.se/
 Svisa Esperanto-Societo (SES) www.svisa-esperanto-societo.ch
 Unuiĝo Franca por Esperanto (UFE) http://www.esperanto-france.org/
 Valencia Esperanto-Asocio (VEA) http://esperantoval.org/eo
Eric S. Raymond

Eric S. Raymond [erik rejmond] aŭ esr (naskiĝis la  en Bostono, Masaĉuseco) estas (kune kun Richard Stallman) inter la plej vaste konataj proponantoj de la Libera Programara Movado.

Li kreis la esprimon "Malferma Fonto" por ke Libera programaro aperu malpli danĝera al komercaj firmaoj. Li estas la verkisto de la fama artikolo, La Katedralo kaj la Bazaro (angle The Cathedral and the Bazaar), en kiu li pridiskutas la organiz-metodojn de la Linuks-kerna projekto, kontraste de tiuj de la tekstredaktilo Emakso.

Li ankaŭ interesiĝas pri politiko, defendante anarkokapitalismon kaj la uzon de armiloj de ĝenerala civilularo.

Eksteraj ligiloj 

 Oficiala paĝo de ESR 

Usonaj komputikistoj
Usonaj programistoj
Usonaj blogistoj
Usonaj sciencfikciaj kritikistoj
Usonaj anarki-kapitalistoj
Usonaj novpaganoj
Anglalingvaj verkistoj‎
Usonaj libertarianoj
Epaminondas (ludo)

Epaminondas estas tabulludo unue eldonita en jaro 1975, eldonita de la kreinto mem. Tiu ĉi ludo estas pliampleksigita kaj plibonigita versio de la ludo Crossings, eldonita de Sid Sackson en A Gamut of Games.

Klareco rilate al abstrakta ludo signifas facilecon per kiu ludantoj povas analizi la evoluon de la partio, la fortajn poziciojn, la situon de malforteco, ludpecojn minacatajn kaj, ĝenerale, travideblecon per kiu la ludostrukturo sin montras. Laŭ ĝia kreinto, ĉi tio estas la plej granda kvalito (sed ne la sola) de la ludo, kiu ricevis sian nomon honore al la tebana generalo Epaminondas, supozebla elpensinto de la militista formacio Falango, kiu sukcese ekuziĝis kontraŭ la armeo de la urboŝtato Sparto je 371 a.K.

Ludantoj alternos siajn ludvicojn.

Ekzistas du bazaj elektoebloj por movi:

movi unu solan ludpecon kiel ŝakludan reĝon (t.e.: al iu ajn malplena fako el la ok fakoj apude ĉirkaŭantaj.

movi samtempe du aŭ pli da ludpecoj formantaj Falangon.

Falango estas vico el ludpecoj samkoloraj, apudkuŝantaj, situantaj sur la sama linio horizontala, vertikala aŭ diagonala. Ĝi povas moviĝi laŭlonge de tiu linio (antaŭen aŭ malantaŭen) tiom da fakoj maksimume, kiom da ludpecoj la formacio enhavas. Kiam Falango moviĝas, ties ludpecoj ope moviĝu unu post la alia, kaj ne perdu siajn respektivajn poziciojn. Tiuj moviĝantaj ludpecoj ne perdu la originalan direkton dum la movo kaj ne saltu trans ies ajn alia ludpeco.

Parto de Falango povas moviĝi, dividante tiel la Falangon, sed neniam pli da fakoj ol ludpecoj moviĝas.

Se, dum movo, la unua ludpeco de Falango atingas fakon okupitan de malamika ludpeco, Falango tuj haltu tie kaj kaptu la malamikan ludpecon, kiu estu definitive forigita. Se tiu malamika ludpeco estas la unua en malamika Falango kaj ĉi tiu estas pli mallonga ol la atakanta Falango kaj situanta laŭ la ataklinio, la tuta malamika Falango estu kaptita.

En bildo 2, la blanka Falango (a,b,c) antaŭeniras du fakojn kaj kaptas la du ludpecojn de la nigra Falango.

Falango ne povas kapti malamikajn Falangojn, kies longecoj estas egalaj aŭ pli longaj. Sekve, izolita ludpeco (ja unuludpeca Falango) neniam povos kapti.

En bildo 3, la nigra Falango (a,b,c) antaŭeniras unu fakon kaj kaptas la blankan Falangon (d,e) rompante la vertikalan blankan Falangon.

La sama ludpeco povas aparteni samtempe al pluraj Falangoj.

Ekzemple, en la bildo 3 la blanka ludpeco apartenis jen al la Falango (d,e) kaptita, jen al tiu vertikala el kvin ludpecoj.

Celo

La ludcelo konsistas ekhavi en la lasta horizontalo (la unua por la malamiko) pli da propraj ludpecoj ol la kontraŭulo havas en nia unua horizontalo (la lasta por la malamiko), komence de propra ludvico.

En bildo 1, la du liniojn oni nomis 'A' kaj 'Z'. Ni supozu, ke Nigro sukcesas movi unu el siaj ludpecoj ĝis iu ajn fako de la A-linio. Nun estus vico de Blanko, kiu havas du elektoeblojn:

kapti tiun ludpecon, aŭ

movi ĝis la Z-linio blankan ludpecon.

Blanko perdus farante ion alian, ĉar komence de la sekvanta vico de Nigro, ĉi tiu havus pli da propraj ludpecoj sur la A-linio ol Blanko havas sur la Z-linio.

Tabulludoj
Eŭskio

Eŭskio aŭ Eŭskujo ( Euskal Herria, t.e. Eŭsklando) estas la tradicia lando de la Eŭskoj. Ĉar la Eŭskoj neniam havis fortegan politikan unuecon, ĝi nuntempe troviĝas en situacio simila al tiu de dispecigita Kurdio: Du el ĝiaj tri ĉefaj partoj troviĝas ene de la hispana regno, dum Nord-Eŭskio estas franca. En vastaj areoj ĝi jam estas kulture latinidigita, kun ofta perdo de unu de la malmultaj antaŭhindeŭropaj lingvoj de Eŭropo, la eŭska.

La flago de Eŭskio nomatas eŭske "Ikurrina".

La plimulto de la eŭskoj klopodas konservi la eŭskan lingvon viva, kaj multaj eŭskaj naciistoj klopodas akiri sendependecon de Hispanio kaj Francio.

Teritorioj 
Eŭskio, vastasence, ampleksas la jenajn sep provincojn:

Ene de Hispanio:

En Eŭska Aŭtonoma Komunumo (ofte nomata "Eŭskio" ankaŭ):
 Alavo ( Araba,  Álava)
 Gipusko ( Gipuzkoa,  Guipúzcoa)
 Biskajo ( Bizkaia,  Vizcaya)En Navara Aŭtonoma Komunumo: Navaro ( Nafarroa,  Navarra)Ene de Francio (oficiale en departemento Atlantikaj Pireneoj,  Pyrénées-Atlantiques): Lapurdo ( Lapurdi,  Labourd)
 Malsupra Navaro ( Nafarroa Beherea,  Basse Navarre)
 Zubero ( Zuberoa,  Soule'')

Vidu ankaŭ 
 Eŭska nacia teamo de futbalo
 Eŭska Esperanto-Asocio

Naturaj regionoj de Francio
Regionoj en Eŭropo
El Hierro

El Hierro, hispane El Hierro [elJEro] = "la fero", estas la plej sudokcidenta insulo el la Kanarioj. Ĝi estas la plej malgranda inter la "ĉefaj" insuloj kaj malpli influata de turismo ol la aliaj. Ĝi havas areon de , loĝantaron de  (2004). Ĝia ĉefurbo estas Valverde (Kanarioj), la plej alta punkto estas Pico de Malpaso (1 501 metroj). El Hierro apartenas al la provinco Santa Cruz de Tenerife, en la hispana regiono Kanarioj.

La insulo dividiĝas en tri municipoj kun siaj loĝlokoj. En oktobro 2006 startis demarŝoj por apartigo de El Pinar disde la municipo Frontera, kaj en septembro 2007 ĝi iĝis la tria municipo de la insulo.

La municipoj, formitaj de diversaj loĝlokoj, estas la jenaj:
Valverde
Frontera
El Pinar

Historio
En la areo estis loĝado de praloĝantoj. Tion pruvas nombraj arkeologiaj restaĵoj.​ La bimbaĉe aŭ bimbape estis la praloĝantoj de El Hierro, pacema tribo kun forta socia strukturo en kulturo propra de la Neolitiko. Ili loĝis en naturaj grotoj aŭ simplaj konstruaĵoj el ŝtono kaj dediĉis sin al agrikulturo, paŝtado kaj al ĉemarborda fiŝkaptado. El ili restis petroglifoj kun skribaĵo libi-berbera dise tra la tuta insulo kiuj ankoraŭ ne estis deĉifritaj. La plej etendaj kaj gravaj estas konataj kiel Letreros de El Julan. En la sama zono oni trovis aliajn restaĵojn de iama kunvenejo (tagoror), grotaj tomboj, mumioj, ujoj, hejmiloj kaj aliaj iloj.

Juan de Bethencourt konkeris la insulon en la 15-a jarcento, kaj ĝi iĝis senjorlando kun ununura municipo.

En 1768 oni konstituis la unuajn konsilantarojn en la insularo kadre de la reformoj de la reĝo Karolo la 3-a, kiu kreis la postenojn de la magistratanoj. En 1812 oni konstituis la municipojn per la kreado de municipoj laŭ la Konstitucio de Kadizo, kaj en 1836 ili definitive plifirmiĝis post la alternado inter registaroj de konstituciistoj kaj absolutistoj.

Ekde la 1970-aj jaroj okazis disvolvigo de turismo.

Flaŭro kaj faŭno 
Je la 22-a de januaro 2000 UNESKO deklaris la insulon biosfera rezervejo. La insulo situas en la ekoregiono de la kanariaj sekaj duonarbaroj kaj arbaroj.

Iama nul-meridiano 
Ĝis la malkovro de Ameriko la insulo estis la plej okcidenta punkto de la mondo konata en Eŭropo. Tial Ptolemeo difinis la longitudon de ĝia okcidenta kabo (Kabo de Orĉila) kiel nulejon; precize tiu "meridiano de Ferro" (tiama nomo de la insulo) estas 20,0° okcidente de Parizo. Ĉar okcidente de ĝi ne estis firma tero, gravis nur orientaj longitudoj.

En 1884 oni enkondukis la meridianon de Greenwich kiel referencejon; kelkaj landoj ankoraŭ dum jardekoj uzis la malnovan sistemon en oficialaj mapoj. La internacie normigita diferenco por transkalkulo inter la du sistemoj estas 17° 40' 00" (= 17,6667°).

Referencoj

Vidu ankaŭ 
 Hierro (filmo)

Eksteraj ligiloj 

 

 
Kanarioj
Biosferaj rezervejoj
Vulkaninsuloj
Emilio-Romanjo

Emilio-Romanjo ( ) estas regiono, kiu situas en norda Italio, en la suda parto de la Pada Ebenaĵo. Ĝi etendiĝas de Adriatiko, oriente, ĝis montaro, sudokcidente, ne malproksime de la aliflanka marbordo de Italio (Tirena Maro).

Ĝia ĉefurbo estas Bolonjo.

Limas al ĝi, krom Adriatiko, la regionoj Veneto kaj Lombardio (norde), Piemonto kaj Ligurio (okcidente), Toskanio, Markio kaj la Respubliko de San-Marino (sude).

Geografio 
Emilio-Romanjo konsistas el naŭ provincoj:
 Bolonjo, kun la ĉefurbo Bolonjo
 Ferrara
 Forlì-Cesena
 Modena
 Parmo
 Piaĉenco
 Raveno
 Reggio Emilia
 Rimini

Historie la regiono ekestis el la du teritorioj de Emilio kaj Romanjo.

Emilio konsistis el la provincoj de Piacenza, Parma, Reggio kaj Modena kaj la parto de la bolonja provinco, en kiu situas la ĉefurbo mem; Romanjo konsistis el la alia perto de la bolonja provinco kaj Ravenna, Rimini kaj Forlì-Cesena. Rimini tiutempe ne estis aparta provinco.
Al Romanjo krome apartenis teritorioj en nuna Toskanio kaj Markio.

La iama diseco de la du partoj foje ankoraŭ esprimiĝas en ŝerce troigita loka patriotismo.

Ĉefaj urboj 
Sekvas listo de la 10 urboj kun plej da loĝantoj.

Historio 
Romanjo dum jarcentoj apartenis al la Papaj ŝtatoj (Sankta Seĝo) kaj estis regata de Romo,
de kio devenas ĝia nomo.

Pri la teritorioj de Emilio estis longe disputite inter Francio kaj Aŭstrio. Napoleono fondis el ili kaj aliaj teritorioj la Cis-alpan Respublikon, kies flago estis verda-blanka-ruĝa trikolora, kiu nun estas la ŝtata flago de Italio.

Nur ĉe la unuiĝo de Italio en 1861 sub Viktoro Emanuelo la 2-a la du teritorioj estis kunigitaj. La nomo Emilio-Romanjo estis oficialigita nur en 1947. La nuna regiona divido de Italio datiĝas de 1970.
Etnografio

Etnografio (en greka lingvo: ethnos (εθνος) - "tribo, popolo", grapho (γραφω) - "mi skribas"; laŭvorte - "priskribo de popoloj") estas socia scienco, kiu esploras etnojn, ilian etnogenezon kaj dislokigon, komunajn kaj apartajn formojn de la vivo kaj kulturo, leĝkonformecon de genezo kaj evoluo, kulturajn kaj historiajn rilatojn.

La termino unue aperis en 1607. Ĝi estis menciita kiel nomo de multaj seriaj eldonoj, sed jam en 1839 en Parizo fondiĝis nova societo sub la nomo Etnologio. Ĉi tiu vorto ankaŭ devenas de greka kaj signifas - "studo pri popoloj". En Germanio oni uzis samtempe du terminojn: Volkskunde - pristudo de propra popolo, kaj Völkerkunde - priskribo de fremdaj popoloj. En Rusio ĉi tiu scienca fako estis nomita "Popolstudado" kaj en anglalingvaj landoj - "kultura antropologio". Supremenciitaj terminoj diferenciĝas ne nur laŭ nomoj, sed ili diversmaniere traktas studobjekton, ĉu homo, ĉu socio, popolo aŭ kulturo.

Malgraŭ ekzisto de diversaj malnovaj kaj novaj teorioj kaj fluoj, rimarkeblas alproksimiĝo de opinioj pri la senco de la termino Etnografio, nome, specifika studobjekto estas popolo, ne laŭ senco de loĝantaro, grupo de homoj aŭ nacioj, laboruloj, sed kun senco kiu korespondas al malnovgreka vorto - etno.

Kelkajetnografoj
 Tibor Sekelj

Etnografiaj muzeoj
 Etnografia muzeo de Lepsiko

Vidu ankaŭ

 Etno
 Etnolisto - Plej Multnombraj Etnoj
 Etnonimo
 Klasifiko de etnoj
 Lingvo
 Raso
 Religio

 
Homa scienco
Etnonimo

Etnonimo estas aparta speco de historia leksiko. Etnonimoj estas nomoj de diversaj tipoj de etnokomunumoj: nacioj, popoloj, triboj, gentoj. Etnonimojn, ilian genezon, disvastigon, funkciadon kaj strukturon, pristudas la scienco Etnonimiko (greke ethnos - gento, popolo, onyma - nomo). Ĝi estas parto de Onomastiko.

Inter etnonimoj oni distingas makroetnonimojn - nomojn de grandaj etnoj aŭ etnaj grupoj, foje komprenitajn kiel vastajn komunumojn de genetike malsamaj popoloj (amerikanoj, araboj, ĉinoj, rusoj) kaj mikroetnonimojn - nomojn de malgrandaj etnaj grupoj (irokezoj, peĉenegoj, k.a.).

Etnonimoj povas estis aŭtoetnonimoj - etnaj kaj tribaj memnomoj, kaj aloetnonimoj - nomoj donitaj al ili de aliaj popoloj. Ekzemple, germanoj sin nomas Deutschen, sed aliaj tute diverse - allemand (francoj), nemec (rusoj), tedeschi (italoj) ktp.

Memnomo de etnoj kutime klarigeblas kiel "popolo", "homo", "parolanto en iu lingvo", "niaj homoj". La sama memnomo Deutschen etimologie devenas de malnovgermana diot - "popolo", duitisk - "popola".

Ĝenerale etnonimoj konformas kun la loknomoj, kie loĝas la etnoj. Tiu konformeco povas esti rekta, kiam landnomo devenas de etnonomoj - greko/Grekio, franco/Francio, au inversa, kiam etnonimo formiĝis el landnomo - Islando/islandano, Kanado/kanadano. Chi tiu vico de nomoj estas konata kiel Etnotoponimoj.

Proksimaj al etnonimoj estas nomoj de loĝantoj, kreitaj de diversaj loknomoj - eŭropanoj, afrikanoj, kaŭkazianoj, siberianoj. Ili estas nomataj Etnoĥoronimoj.

Apartan tipon de nomoj prezentas Lingvonimoj - nomoj de lingvoj, kiuj servas al certaj etnoj kaj popoloj kaj devenas de etnonimoj, francoj/franca lingvo, eŭskoj/eŭska lingvo.

Jen listo de kelkaj etnoj, kies memnomoj diferencas de la ĝenerale konataj nomoj, aŭ kiuj havas klarigeblan signifon.
Edo

Edo (japanskribe: 江戸) estas eksa nomo por Tokio. La nomo havas antikvan devenon, sed famiĝinta post la fisado de la efektiva ĉefurbo de Japanio tie en 1603 de ŝoguno Tokugawa Ieyasu, apud la tradicia ĉefurbo Kioto, kie ankoraŭ loĝis imperiestro (mikado) nur kun simbola potenco. Ĝi estis nove nomata kiel Tokio en 1868, kiam la imperiestro Meiĵi (Meizi) akiris regpovon, kaj moviĝis de Kioto al tiu ĉi urbo. La urbo etendiĝis ĉirkaŭ la kastelo de Edo por ŝoguno.
La tempo kiam Edo estis ĉefurbo, estas nomata Edo-epoko.

Tokio
Historio de Japanio
Eskim-aleuta lingvaro

Lingvofamilio de popoloj. Totala kvanto: 118 mil. Konsistas el eskimoj (inuitoj kaj jupikoj) kaj aleutanoj.

Klasifiko

Ortografio 

Lingvoj de eskim-aleuta lingvaro uzas, depende de kie vivas la respondaj popoloj, diversajn skribsistemojn surbase de latina alfabeto, cirila alfabeto kaj kanada indiĝena silabaro.

Aleutanoj 
Aleutanoj troviĝas en Aleutoj, Alasko kaj Komandoraj insuloj. Suma kvanto: 3 mil (1990), inter ili 2 mil en Alasko.
 Nomo: [m] unangan; [f] aléoutiens; [r] aleuti
 Lingvo: aleuta.
 Kredantoj: precipe ortodoksuloj.

Eskimoj

Inuitoj 
Inuitoj troviĝas en norda Kanado, Gronlando kaj Alasko.
 Nomoj: [m] inuit; [e] Inuits
 Lingvo: inuita

Jupikoj 
Jupikoj troviĝas en Alasko kaj en Siberio.
 Lingvoj: jupikaj

Vortprovizo 
La sekvaĵo estas mallonga komparo de kognatoj en la baza vortprovizo trans la inuita-aleutolingva familio (proksimume 60 vortoj). Notu ke malplenaj ĉeloj ne implicas ke al aparta lingvo mankas vorto por priskribi la koncepton, sed prefere ke la vorto por la koncepto en tiu lingvo estas formita de alia radiko kaj estas ne parenca kun la aliaj vortoj en la vico. Ankaŭ, povas ekzisti ŝanĝoj en la signifo de unu lingvo al alia, kaj tiel la "komuna signifo" donita estas nur proksimuma. En kelkaj kazoj la formo-fakto estas trovita nur en kelkaj dialektoj de la lingvo. Formoj estas donitaj en indiĝenaj latinortografioj krom se menciite alie.

Notoj kaj referencoj 

 
Lingvoj de Kanado
Gronlando
Alasko
Lingvoj de la siberiaj etnoj
Egzismo

Egzismo estas la opinio ke la son-kombino "kz" en Esperanto praktike plej ofte prononciĝas kiel "gz" kaj tial ankaŭ devus esti skribata kiel "gz". Egzistoj argumentas, ke en normala (nature, duonrapida) parolrapideco tre malfacilas prononci "kz" tiel ke kutime elbuŝiĝas "gz" aŭ "ks". Opiniante ke "gz" estas la pli ofte el ĉi tiuj du prononcoj, ili urĝas, ke oni alĝustigu la skribon al tiu prononco, kaj tial skribu "gz". 

Egzistoj bazas sian proponon sur la principo "unu litero - unu sono", kiun jam formulis Zamenhof. Se oni skribas "kz" sed praktike elparolas "gz", oni malobeas tiun principon, ĉar tiam por la litero "k" estas du sonoj: /k/ kaj /g/. (Kaj se oni elparolas "ks", oni ankaŭ malobeas la principon, ĉar tiam "z" prononciĝas foje kiel "s" kaj foje kiel "z").

Kontraŭargumentoj
Por argumenti kontraŭ egzismo, oni povas distingi inter norma elparolo kaj praktika elparolo. Tiuj du ne ĉiam samas: En norma elparolo la "n" en "ni" kaj la "n" en "lingvo" devus prononciĝi same, sed praktike la "n" en "lingvo" prononciĝas velare. En ĉi tiu kazo, la diferenco ne multe gravas, ĉar ne ekzistas aparta velara naza konsonanto, kun kiu la "n" en "lingvo" povas konfuziĝi. Sed foje la praktika prononco ankaŭ povas kaŭzi konfuzon, ĉar iu litero prononciĝas kiel alia litero. Ekzemploj estas la prononcoj /suptaso/, /apsolute/ kaj /egzerco/ por "subtaso", "absolute" kaj "ekzerco". Sed ĉar tiuj prononcoj ne estas normaj, ili ne provizas pravigon ŝanĝi la literumon. 

Aldone, ekzistas multaj misprononcoj en Esperanto, ofte pro nacilingvaj influoj. La egzistoj ial volas normigi nur la prononcon "gz", sed ne la aliajn kontraŭnormajn prononcojn ofte aŭdatajn. 

Multaj aliaj songrupoj aŭ sonoj ne estas "normalaj" al iu aŭ alia grupo.  Ekzemploj de oftaj misprononcoj pro nacilingva influo estas jenaj: 
la sonoj /z/ kaj /v/ estas tute fremdaj al parolantoj de hispana lingvo,
la sono /p/ estas stranga al araboj,
vortkomenca c (sono /ts/) estas malfacilega por usonano, sed tute normala por ruso,
la sono ĥ estas malfacila por multaj anglaparolantoj kaj la parolantoj de diversaj aliaj lingvoj, sed tute normala kaj facila por multaj aliaj neokcidenteŭropanoj,
vortkomencaj sp, st, sk estas malfacilaj por hispanoj kaj portugalparolantoj, sed normalaj por multaj aliuloj,
la distingo inter vortkomenca sp kaj ŝp estas malfacila por parolantoj de certaj dialektoj anglaj kaj germanaj,
la sono ŭ en iuj lokoj povas esti malfacila por germanoj kaj rusoj, sed estas tute normala por anglaparolantoj, araboj, kaj multegaj aliaj,
ĉiuj konsonant-kombinoj povas esti malfacilaj por tiuj kies lingvoj ne havas konsonantajn kombinojn.
Se oni formetus ĉiun sonon kiu ne estas "normala" al iu al alia etno, certe restos nur malmultaj eblaj fonemoj.

Ankaŭ vidu 
 Listo de misprononcadoj

Ismoj
Reformoj en Esperanto
Eŭropa Lingva Konsilio

La Eŭropa Lingva Konsilio estas konstanta kaj sendependa asocio kies ĉefa celo estas la pliboniĝo laŭ kvanto kaj kvalito de kono de la lingvoj kaj kulturoj de la Eŭropa Unio kaj ekstere.  Membriĝo estas libera al ĉiuj institucioj por altnivela edukado kaj al ĉiuj naciaj kaj internaciaj asocioj kun aparta intereso pri lingvoj.
 
La konstanta sekretariejo de la asocio lokiĝas ĉe la Freie Universität en Berlino, Germanio.

La TTT-ejo de la Eŭropa Lingva Konsilio: http://www.fu-berlin.de/elc/

Lingvoj de Eŭropo
Eŭropa Unio
Organizaĵoj en Germanio
Ne-registaraj organizaĵoj
Erao

En kalendaraj sistemoj, la kalkulo de la jaroj okazas de la gravaj historiaj kaj legendaj eventoj, kiujn oni konsideras komenco de konvena Erao. Konataj estas la sekvantaj kalendaraj eraoj:

Geologio
En geologio, erao estas geokronologia unuo, ampleksanta plurajn periodojn, responda al la kronostratigrafia unuo eratemo : paleozoiko, mezozoiko kaj kenozoiko estas eraoj ( PIV2, p.294 ).

Vidu ankaŭ
 Vikiarbo > Universo > Abstrakta Mondo > Tempo > Tempintervalo > Erao
 Kalendaro

Kalkulo
Kalendaro
Geologio
Kronologioj
Esperanto-USA

La Esperanto-Ligo por Norda Ameriko (ELNA), nun konata ankaŭ kiel Esperanto-USA, estas la landa organizaĵo de Esperanto en Usono. Ĝi fondiĝis en la jaro 1952, en Sakramento, Kalifornio, kaj post nemultaj jaroj anstataŭis pli fruan organizaĵon, Esperanto-Asocio de Norda Ameriko (EANA), kiel la ĉefa Esperanto-organizaĵo en Usono. La asocio oficiale deklariĝis komunutila laŭ la usona leĝo US 501(c)(3).

Strukturo

Ligiloj kun aliaj asocioj 
La junulara sekcio de ELNA estas la Usona Esperantista Junularo (USEJ), kaj la Junularo Esperantista de Nordameriko dum la 1960-aj kaj 1970-aj jaroj.

ELNA estas la usona Landa Asocio de Universala Esperanto-Asocio (ekde 1955/1956).

Centra Oficejo 
La Centra Oficejo, kun unu plentempa laboranto, ekde la 2000-aj jaroj estas en Portland_(Majno). Antaŭe ĝi plurajn jardekojn situis en Emeryville, Kalifornio, apud San-Francisko.

Vilĉjo Harris estas ĝia direktoro ekde la 15-a de februaro, 2007. Don Harlow estis la antaŭa direktoro.

Estraro 
Ĝian estraron konsistigas la prezidanto, vicprezidanto, sekretario, kasisto, kaj naŭ apartaj estraranoj; ĝi ankaŭ havas multajn komisiitojn kun diversaj taskoj interne de la Esperanto-movado.

La prezidanto de Esperanto-USA laŭ la stato de 2023 estas Filipo Dorcas. Aliaj membroj laŭ la stato de 2023 estas

 Vicprezidanto: Alexander Vaughn Miller
 Kasisto: David Beck
 Sekretario: Charlotte Burton
 Direktoroj: Timothy Boronczyk, Hoss Firooznia, Ruth Kevess-Cohen, Fred Meyer, Tim Rice, kaj Jane Shevtsov

La konsisto ne ŝanĝiĝis ekde almenaŭ 2016.

Agadoj kaj servoj 

ELNA administras la plej grandan Esperantlingvan libroservon en Ameriko. Ĝi eldonas dumonatan bultenon Usona Esperantisto. Ĝi ankaŭ foje eldonas librojn pri Esperanto.

ELNA havas ĉiujare ekde 1953 landan kongreson, kutime en Usono sed foje en Meksiko (kune kun la Meksika Esperanto-Federacio) aŭ en Kanado (kune kun la Kanada Esperanto-Asocio).

La Esperanto-Vojaĝservo - kutime literumata Esperanto VojaĝServo - estas servo instalita de la organizaĵo ELNA post 1952, kiu ekde tiam organizis komunajn vojaĝojn de nordamerikaj esperantistoj, precipe al Universalaj Kongresoj de UEA, ofte kun aparte organizataj antaŭ- aŭ postkongresaj turismaj programoj.

Ekde 2021 Esperanto-USA okazigis la retan Esperantan film-konkurson Usona Bona Film-Festivalo.

Referencoj

Vidu ankaŭ 
 Historio de la Esperanto-Ligo por Norda Ameriko
 Usona Esperantisto
 Usona Bona Film-Festivalo

Eksteraj ligiloj 
 Oficiala retejo de ELNA - Esperanto-Ligo por Norda Ameriko  + 
 

Usonaj Esperanto-asocioj
Entjero

La entjeroj (aŭ plenaj nombroj) konsistas el la naturaj nombroj (1, 2, 3, …), la respondaj negativaj nombroj (−1, −2, −3, …) kaj 0 (nulo). Matematikistoj kutime signas la aron de la entjeroj per  aŭ Z. La naturaj nombroj estas subaro de la entjeroj, kion oni signas per  ⊂ .

La nocio de negativa nombro aperis pro la bezonoj de evoluo de algebro, kiu donis komunajn principojn solvi aritmetikajn problemojn, sendepende de ilia konkreta enhavo kaj valoroj de originaj nombrosignifoj. Probable, negativa respondo povas esti komprenita kiel grando de inversa direkto, ekz. movo en iu aŭ en ĝia inversa direkto, posedi havaĵon aŭ havi ŝuldon, ktp. Ankoraŭ en 6-11 jarcentoj en Hindio, oni regule uzis negativajn nombrojn ĝuste en tiu senco, kion ili havas en nuntempo. Sed en Eŭropa scienco ĝi eniris difinitive nur de tempoj de Kartezio (17 jc), kiu donis al negativaj nombroj la signifon de direktitaj eltranĉoj.

Entjeroj povas esti paraj kaj neparaj. Paraj nombroj oni konsideras tiujn, kiuj dividiĝas je la nombro 2 sen resto, ekz. −4, −2, 0, 2, 4; la aliajn nombrojn el la nefinia vico de entjeroj oni nomas neparaj nombroj, ekz-e −5, −3, −1, 1, 3, 5. Por konstati la parecon de grandaj nombroj, ni rigardas al la fina cifero; se ĝi estas 0, 2, 4, 6, 8 (ekz. 3843924), ĝi estas para nombro, kontraŭokaze (1991) ĝi estas nepara.

La entjero m estas nomata divizoro de la entjero n, se la kvociento de n per m ankaŭ estas entjero. Ekz-e 3 estas divizoro de 9, kaj 1, 2, 3, 4, 6, 12 estas ĉiuj pozitivaj divizoroj de 12.

Alia grava koncepto estas plej granda komuna divizoro (pgkd) de du nombroj. Ekzemple pgkd(12,16)=4, ĉar 4 estas la plej granda entjero, kiu estas kaj divizoro de 12 kaj divizoro de 16.

 
Nombroj
Encyclopædia Britannica

Encyclopædia Britannica estas la plej aŭtoritata enciklopedio de la anglalingva mondo. La artikoloj en tiu ĉi enciklopedio estas ĝenerale konsiderataj akurataj, fidindaj kaj bone verkitaj.

La unua eldono estis eldonita dum 1768-1771 en Edinburgo, Skotlando, en tri volumoj, kiel parto de la Skota klerismo. Kompare kun la franclingva Encyclopédie, Encyclopædia Britannica estis ekstreme konservema. Postaj eldonoj estis tradicie dediĉitaj al la reganta ŝtatestro.

En la 70-aj jaroj de la 19-a jarcento oni unuafoje eldonis Encyclopædia Britannica en Londono. La ĵurnalo The Times estis ĝia eldonejo. La 11-a eldono la Britannica eldoniĝis de la Universitato de Kembriĝo. Poste la aŭtorrajtoj estis venditaj al Sears Roebuck kaj la redaktejo de la enciklopedio transloĝiĝis al Ĉikago, Usono. Tamen la angla lingvo de la teksto estas brita kaj ne usona. Roebuck en la jaro 1941 donacis ĉiujn rajtojn al la Universitato de Ĉikago. En 1996 riĉa sviso Jacqui Safra aĉetis la aŭtorrajton.

Reta versio 
La unua versio sur lumdisko aperis en 1994. Ĉirkaŭ la sama periodo la Britannica estis enretigita, sed la enretigo estis senpensa ŝovelado. La reta eldono grade pliboniĝis tra la jaroj kaj eĉ estis senkosta portempe, sed nun necesas pagi kotizon. La klasika 11-a eldono (1911), kies 29 volumoj kaj 44 milionoj da vortoj jam ne plu estas sub aŭtorrajto, nun estas rete disponebla.

Momenta eldono 
La markon "Britannica" nun posedas la firmao Encyclopædia Britannica Inc. La plej kompleta versio de la Encyclopædia Britannica konsistas el proksimume 120.000 artikoloj kun 44 milionoj da vortoj. La papera eldono konsistas el 32 partoj kun 65.000 artikoloj

Al la lasta versio de Encyclopædia Britannica kontribuis pli ol 4000 homoj, inter kiuj rekonataj sciencistoj kiel Milton Friedman, Carl Sagan kaj Michael DeBakey.

Nuntempe ĉe Encyclopædia Britannica Inc. oni tre atentas pri mono. Tial, laŭ artikolo en la New York Post, sendependaj kunlaborantoj devas longe atendi antaŭ ol ricevi salajron kaj oni uzas nur senkopirajtajn bildojn.

La momenta ĉefredaktoro estas Dale Hoiberg.

Historio de eldonoj 

vol. = volumo, sup. = suplemento

Komparo kun Vikipedio 
Fine de 2005 aperis scienca studo de la fama revuo "Nature". En ĝi oni neatendite menciis ke en Vikipedio estas preskaŭ same (mal)multe da eraroj kiel en la plej aktuala eldono de Encyclopædia Britannica. La kvalito de la informoj estas komparebla. Tiu konkludo helpis pli-seriozigi Vikipedion.

Vidu ankaŭ 
 Mortimer Adler

Eksteraj ligiloj 

 Encyclopædia Britannica (angle)
 Eldono de 1911 (angle)
 Studo de la scienca revuo Nature

 
Enciklopedioj
Angla lingvo
Eŭkariotoj

Eŭkariotoj (science: Eukaryota) estas domanio de organismoj, kies ĉelkerno enhavas genetikan materialon (apartiganta la DNA-n de la citosolo).

Kelkaj el la organeloj de eŭkariotaj ĉeloj, plej rimarkindaj la mitokondrioj kaj la kloroplastoj, havas duoblajn membranojn. Oni vaste opinias ke tiuj estas endosimbiotoj. Ankaŭ ĉelkernoj havas duoblajn membranojn, sed kutime ne estas opiniataj esti endosimbiotoj.

Eŭkariotaj ĉeloj estas pli grandaj ol prokariotaj. La volumena malsameco estas ĉirkaŭ milopa. La eŭkariotaj vivaĵoj estas la plej nove aperintaj, kaj inkluzivas kvar el la kvin "regnoj" de la kutima taksonomio: protistoj, fungoj, plantoj kaj animaloj (la tri lastaj evoluis el la unua).

Arbo

Referencoj
Eŭsklingva literaturo

La Eŭsklingva literaturo estas la literaturo kiu uzas kiel esprimilon la eŭskan lingvon. Ĝis la 16a jarcento estis literaturo precipe parola kaj populara. La skribita literaturo sekvis similan vojon al tiu de aliaj literaturoj en lingvoj minoritataj. La unua presita verko ekskluzive en la eŭska estas la antologio de Bernart Etxepare, Linguae vasconum primitiae, eldonita en 1545, kiu estas ankoraŭ hodiaŭ eĉ unu el la plej cititaj tekstoj kiel referenco al la eŭska lingvo.

Dum la 17a jarcento la eŭsklingva literaturo vivis sian Oran Aĝon, en kiu prosperis la poezio kaj la religia prozo. Laŭlonge de sia historio, la eŭsklingva literaturo trovis gravajn obstaklojn por sia disvolviĝo, kiel la granda dialekta vario, kiuj malfaciligis la kreon de literatura lingvo kiu utilis kiel komuna modelo, la manko de uzo kiel oficiala lingvo, la neglekto de la elitoj kaj ĉefe la malpermeso de ĝia uzo en la administrado kaj eduka sistemo ĝis fino de la 18a jarcento.

Aŭtoroj 
Kelkaj aŭtoroj konataj pro siaj verkoj en eŭska lingvo estas:
 Bernart Etxepare
 Pedro Agerre Azpilikueta "Axular"
 Juan Antonio Moguel
 Gabriel Aresti
 Joxe Azurmendi
 José Luis Álvarez Enparantza "Txillardegi"
 Patxi Xabier Lezama Perier
 Jon Mirande
 Joseba Irazu Garmendia
 Arantxa Urretabizkaia
 Evaristo Bustinza
 Eusebio Urkiaga "Lauaxeta"
 Xabier Gereño
 Joseba Sarrionandia
 Mikel Zárate
 Anjel Lertxundi
 Unai Elorriaga
 Kirmen Uribe
 Irati Jiménez

Eŭsklingva literaturo tradukita al Esperanto 
Ekzistas tradukoj en Esperanto de verkoj de:
 Bernardo Atxaga
 Jon Mirande

Notoj kaj referencoj

Eksteraj ligoj (en la eŭska) 
 http://www.hiru.com/euskal_literatura
 http://euskalherria.indymedia.org/eu/2003/12/11385.shtml 
 http://klasikoak.armiarma.com/baladak.htm
 http://www.susa-literatura.com

Literaturo
Eŭsklingva literaturo
Esperanto Desperado

Esperanto Desperado ("Esperanto Malesperado", mallongigite Espo Despo) estis internacia grupo kiu kantis ritmajn, dancigajn kantojn kun tekstoj originale verkitaj en Esperanto. La grupo agadis en Danio. La membroj venis el diversaj lokoj, kiel Danio, Pollando, kaj Bosnio — kaj plej laste el Ganao. Ĉiuj loĝis en Kopenhago.

La muzikon por la grupo plejparte verkadis Amir "AmoDeL'Iro" Hadziahmetović, Kim J. Henriksen kaj Helle Eble Cleary la tekstojn, krom Amiro, Kimo kaj Helle verkadis pluraj verkistoj. La grupo ludis miksaĵon de diversaj muzikstiloj, plejparte popolmuzikeca roko, afro, skao ktp.

Historio 
La grupo estis fondita en meze de la 1990-aj jaroj. Tiam kun Helle, Amir kaj Kimo kaj la fratino de Kimo, Birgitta Maria. En la komenco ili nomiĝis Brokantaĵoj, ĉar ili komence ludis plurajn kantojn de Amplifiki. Do reuzis la kantaĵoj.

En 1997 ili ŝanĝis la nomon al Esperanto Desperado, ĉar ili ofte ludis por danoj kiuj nek povis kompreni la nomon kaj nek povis prononci ĝin. Jam kiam ili devis ludi koncerton sub tiu nomo ili estis invitita al la dana radio kaj ludis tie vivante. Tuja sukceso kun la nova nomo.

En la jaro 2000 la grupo eldonis (ĉe Vinilkosmo) sian unuan kompaktan diskon, broKANTAĴOJ. En la albumo plejparte estis registritaj memfaritaj kantoj, kaj kelkaj malnovaj kantoj de Amplifiki. La nomo de la albumo (kiu origine estis la nomo de la grupo) daŭrigas la tradicion de vortludaj nomoj de Esperanto-muzikgrupoj. Krom Amir "AmoDeL'Iro" Hadziahmetović en la KD ludis: Thomas Crowfurd, Brian Laustsen, Helle Eble Cleary, Kim J. Henriksen - Kimo; por la dua KD Hotel Desperado, Nis Bramsen anstataŭis drumiston Thomas Crowfurd. Sur la albumo ludis ankaŭ ĝembisto-perkutisto el Ganao Mark Dziwornu. En la komenco de 2005 la membroj decidis ĉesi kunludadon. La lasta koncerto de la grupo okazis en la IJK 2005.

Post la malfondiĝo en 2005, la anoj de Esperanto Desperado fondis du novajn grupojn: EspoDespo kaj Hotel Desperado.

Anaro 
de Esperanto Desperado
 Kim J. Henriksen
 Amir Hadziahmetovic
 Helle Eble Cleary
 Brian Laustsen
 Nis Bramsen
 Mark Dziwornu
 Thomas Crowfurd

Diskaro 
 2000 - broKANTAĴOJ
 Jen venas
 Grava
 Festeno
 Amantino
 Lando de amo
 Espo-Despo
 Sola
 En la mateno
 Feliche
 Am’ iris for
 La anaso kaj la simio
 For !
 Ska-virino

 2004 - Hotel Desperado
 Ska ritmo
 Ĉi-nokte
 Ĉu vivas vi?
 Kial?
 Dancu
 Sunradio
 Fatalino
 Omaĝe al Marie Schrøder
 Hotel Desperado
 Mi malbenas militon
 Ne permesas
 Filo mia

Vidu ankaŭ 
 oficiala TTT-ejo 
 EspoDespo

Notoj

Eksteraj ligiloj 
 Oficiala retejo 
  ĉe Vinilkosmo

Esperantaj muzikaj grupoj
Danaj muzikaj grupoj
Esprimo (matematiko)

Esprimo estas sinsekvo da simboloj indikanta matematikan aŭ programan objekton.

Ekzistas grandoj dutipaj: konstanto, kiu havas ĉiam la saman nombran valoron kaj variablo, kiu povas preni iun ajn valoron en donita aro de nombroj, ekz. en la aro de ĉiuj reelaj nombroj aŭ en certa intervalo.
Ekzemple, la nombro de la tagoj en semajno estas konstanta (7), same kiel la sumo de la internaj anguloj de triangulo (180o), sed aera temperaturo aŭ ventoforto estas variabloj.

La kombinaĵo de nombroj kaj signoj, kiu montras kiajn operaciojn oni devas fari kaj per kia ordo per nombroj, estas nomita nombra esprimo. Ekzemple, 17 aŭ (125 - 11,5) · 2 estas nombraj esprimoj.

La esprimo, kiu enhavas variablon aŭ variablojn, nomiĝas variablohava esprimo. Ekzemple, x + 3y estas variablohava esprimo, kies signifo estas 7, kiam x=1 kaj y=2.

Du egalaj grandoj kunigitaj per la signo de egaleco, nomiĝas egalaĵo. Ekz. A=B. Du algebraj esprimoj povas esti egalaj sur iu aro de valoroj, se ambaŭ havas la sencon en ĉi tiu aro kaj iliaj ĉiuj konvenaj signifoj estas egalaj.
Ekz. (a2-b2) kaj (a-b)(a+b) estas identaj esprimoj, ĉar ĉiuj iliaj signifoj estas egalaj.

Du identaj esprimoj kunigitaj per la signo de egaleco estas nomata identaĵo. Tiamaniere a2-b2=(a - b)(a + b) prezentas identaĵon. Ĉiu nombra egalaĵo ankaŭ estas identaĵo.

Du grandoj aŭ esprimoj kunigitaj per la signo < aŭ >, nomiĝas neegalaĵo.

Kompare kun formulo, esprimo estas pli faka kaj pli ĝenerala: formulo estas esprimo relative grava matematika aserto, ekzemple la fina konkludo de simbola manipulado, dum esprimoj aperas ankaŭ meze de pruvo aŭ derivado. 

En elementa matematiko, nome en algebro, estas konataj t.n. identaj transformoj. Identa transformo estas la ŝanĝo de algebra esprimo per ĝia identa esprimo. Ofte uzataj identaj transformoj aŭ t.n. formuloj de konciza multipliko:

 
 
 
 
 
 
 

Matematiko
EUROKKA

EUROKKA, plennome Esperanto-Universala Rok-Organizo, Kolektiva Komunik-Asocio, estas faka Esperanto-asocio pri Esperanto-muziko, fondita la  de Floréal Martorell. Ekde 1991 ĝi formale estas faka sekcio de TEJO.

EUROKKA havas disko-eldonejon Vinilkosmo, kunordigas artistan informtenejon (datumbankon).

Dum la jaroj 1990-2001 ĝi ankaŭ eldonis la revuon Rok-gazet'.

Vidu ankaŭ 
 Vinilkosmo
 Floréal Martorell
 Esperanto-muziko

Eksteraj ligiloj 
 
 Artista datenbazo
 Jutuba filmeto en kiu Eurokka prezentas sin, kreita por la Virtuala Movada Foiro (ViMF), kiu estis parto de la Virtuala Kongreso de Esperanto (VK) en 2020.

Esperanto-asocioj
Esperanto-muziko
Fakaj Sekcioj de TEJO
Edwin Hubble

Edwin Powel HUBBLE [edŭin paŭl habl] (Esperante konata kiel HUBLO) (20-a de novembro, 1889 - 28-a de septembro, 1953) estis usona astronomo, membro de nacia akademio de sciencoj Vaŝingtono.

La kosmoteleskopo Hubble, kiu estis enorbitigita en 1990, estis nomita en lia honoro.

En la 20aj jaroj Hubble (Hublo) studis la tiam tiel nomatajn spiralajn galaksiojn kaj li sukcese apartigis unuopajn stelojn en tiuj. Per la ektrovo de cefeidoj en tiuj galaksioj, li povis kalkuli iliajn distancojn. Tiel li montris en 1923, ke la Andromeda galaksio estas je longa distanco ekster la Lakta vojo kaj do povas esti konsiderata kiel propra galaksio. 
 
Post kiam studoj fare de Vesto Slipher, Milton Humason kaj Knut Lundmark jam estis montrintaj, ke la ondlongo de lumo veninta de malproksimaj galaksioj ofte estas pli granda ol tiu emisiita de proksimaj lumfontoj, Hubble montris, en 1929, ke tiu tiel nomata “ruĝenŝoviĝo” tendencas esti proporcie pli granda, ju pli longe for la galaksio estas. Tio estas nomata la leĝo de Hubble. Kvankam la distancoj kalkulitaj de Hubble estis eraraj (ili nun estas konsiderataj proksimume sep foje pli grandaj), la lineara proporcio inter ruĝenŝoviĝo kaj distanco, kiu estas la esenco de la leĝo de Hubble aŭ leĝo de Hublo, pli poste montriĝis valida ankaŭ por multe pli foraj galaksioj.

Pro la fakto, ke ruĝenŝoviĝo rezultas, kiam lumfonto moviĝas for de la observanto (la efiko de Doppler), Hubble esprimis la ruĝenŝoviĝon observitan en la lumo de galaksioj kiel "ŝajnan rapidecon", do kiel la rapidecon, kiun la galaksio devus havi, se la ruĝenŝoviĝo estus kaŭzata de la efiko de Doppler. Hubble tamen ne implicis, ke foraj galaksioj vere moviĝas for de ni, sed konsideris ankaŭ alternativajn klarigojn.

Jam en 1927 Georges Lemaître proponis teorion, laŭ kiu la universo estas ekspansianta, kaj la galaksioj moviĝas for unu de la alia. Tiaspecaj kosmologiaj teorioj, laŭ kiuj la universo originis en praeksplodo (), daŭre furoras, kaj la malkovro de Hubble ludas esencan rolon en ili. Hubble mem ĉiam restis skeptika pri tiaj teorioj.

Vidu ankaŭ 

 Kosmoteleskopo Hubble
 2069 Hubble

Usonaj astronomoj
Esperanto-kongreso

Esperanto-Kongreso estas kongreso kie oni parolas Esperanton. Jen listo de regule (kutime ĉiujare) okazantaj Esperanto-kongresoj. Plia ampleksan liston de elekto de aparte gravaj esperantlingvaj plurtagaj eventoj - ankaŭ kun pli malgranda nombro de partoprenantaro ol kutima por kongreso - ankoraŭ grupiĝas en dua listo, nomata per pli ĝenerala titolo "Esperanto-renkontiĝo".

Universalaj 
 Universala Kongreso de Esperanto (UK aŭ UKE)
 Kongreso de SAT

Kontinentaj 
 Afrika Esperanto-Kongreso
 Azia Kongreso de Esperanto (AKE)
 Tut-Amerika Kongreso de Esperanto (TAKE)
 Kongreso de Eŭropa Esperanto-Unio (KEEU)

Landaj 
 Argentina Esperanto-Kongreso
 Aŭstria Esperanto-Kongreso
 Brazila Kongreso de Esperanto
 Brita Kongreso de Esperanto
 Baltio (Litovio/Latvio/Estonio): fakta kongreso Baltiaj Esperanto-Tagoj
 Bulgara Esperanto-Kongreso
 Ĉeĥa Esperanto-Kongreso
 Franca Esperanto-Kongreso
 Germana Esperanto-Kongreso
 Hispana Esperanto-Kongreso
 Hungara Esperanto-Kongreso
 Itala Kongreso de Esperanto
 Irana Esperanto-Kongreso
 Japana Esperanto-Kongreso
 Kolombia Esperanto-Kongreso (en 2014 okazis la 20-a)
 Nederlanda Esperanto-Kongreso
 Tutpollanda resp. Pola Esperanto-Kongreso
 Rusia Esperanto-Kongreso
 Skota Esperanto-Kongreso (en 2016 okazos la 111-a, neniu alia Esperanto-kongreso tiom ofte kunvenis)
 Usono: Landa Kongreso de ELNA

Junularaj 
 Internacia Junulara Kongreso (IJK)
 Internacia Junulara Festivalo (IJF)
 Internacia Junulara Semajno (IJS)
 Internacia Seminario (IS) ĝis 2009
 Junulara E-Semajno de 2009

Fakaj 
 Internacia Fervojista Esperanto-Kongreso
 Internacia Medicinista Esperanto-Kongreso
 Kristanismo: IKUE-kongreso, KELI-kongreso, ekde 1968 Ekumena Esperanto-Kongreso

Festivaloj 
 Kultura Esperanto-Festivalo (KEF)
 Kultura Arta Festivalo de Esperanto (KAFE)
 Internacia Festivalo (IF)

Vidu ankaŭ 
 Kongresa Libro

Eksteraj ligiloj 
 Kongresa Regularo de UEA 
 Kongresa Manlibro de ELNA

Esperanto-movado
Esperanto-asocio

Esperanto-asocio (aŭ esperantista asocio) estas asocio, celanta disvastigi aŭ utiligi la lingvon Esperanto. Laŭ ĉi tiu difino, Esperanto-acocio estas unuiĝo de esperantistoj, kiu uzas Esperanton por siaj konkretaj komunaj celoj, aŭ ĝenerale disvastigadas la lingvon en iu geografia regiono aŭ tutmonde.

Esperanto-asocio povas havi diversajn celojn, uzante Esperanton kiel helplingvon: ekzemple, realigo de klasaj celoj (Sennacieca Asocio Tutmonda) aŭ atingado de lingva justeco en la mondo.

Esperanto-asocioj povas esti organizitaj:
 laŭ geografia teritorio (ĉe loka, landa aŭ tutmonda nivelo);
 laŭ precipa celo kaj celata parto de socio (adeptoj de konkreta mondkoncepto/ideologio/religio, unuiĝoj laŭ profesioj aŭ ŝatokupoj) — fakaj Esperanto-asocioj (kutime ili funkcias tutmonde).

Tutmondaj Esperanto-asocioj 
La plej grandaj tutmondaj Esperanto-asocioj estas Universala Esperanto-Asocio (UEA) kun Tutmonda Esperantista Junulara Organizo (TEJO), kaj Sennacieca Asocio Tutmonda (SAT).

Landaj Esperanto-asocioj 
"Landa Asocio" en Esperanto-komunumo estas organizaĵo kiu kunigas esperantistojn en unu ŝtato.

Listoj de landaj Esperanto-asocioj:
 Listo de landaj Esperanto-asocioj en Afriko
 Listo de landaj Esperanto-asocioj en Ameriko
 Listo de landaj Esperanto-asocioj en Azio
 Listo de landaj Esperanto-asocioj en Eŭropo

Fakaj Esperanto-asocioj

Literaturo 
Mark Fettes, Kiel diskonigi vian asocion?, Konsilaroj por aktivuloj - numero 1, eld. UEA, Roterdamo, 1991, 24 pĝ

Vidu ankaŭ 
 Esperanto-klubo

Referencoj
Emil Post

Emil Leon POST [EMil LIan post] (naskiĝis la , mortis la , 1954) estis pola matematikisto kiu esploris aro-teorion kaj la teorion de komputado.

Post naskiĝis en Augustów, Pollando. Li doktoriĝis ĉe la Universitato Columbia en 1920 per disertaĵokiu pruvis la koherecon de la propozicia kalkulo priskribita en Principia mathematica de Bertrand Russell kaj Alfred Whitehead. Li aliĝis al la fakultato de Urba Universitato de Novjorko en 1932, kie li restis ĝis lia morto en 1954. Kvankam malsaneco daŭre interrompis lian karieron, Post grave kontribuis al la konceptoj de kompleteco kaj kohereco kaj al rekursiaj funkcioj, fundamenta al moderna komputada teorio. En 1936, li enkondukis la koncepton de Post-a maŝino, enkondukaĵo al la nocio de programo fare de John von Neumann.

Studantoj de komputada teorio renkontos la nomon de Post en la Post-a interrilata problemo, kiun li enkondukis 1946 kiel ekzemplo de nedecidebla problemo.

Usonaj matematikistoj
Usonaj logikistoj
Usonaj judoj
Polaj judoj
Rekursioteoriistoj
Eliro

Eliro (mallonge Eli) estas la dua libro (de la Malnova Testamento) en la Biblio. Ĝi estas la dua el la kvin libroj de Moseo, kiuj nomiĝas hebree Torao (kiu estas parto de la Tanaĥo), greke Pentateŭko.

Nomo 
La titolo estas
 en la hebrea: שמות ("la nomoj de") laŭ la unuaj vortoj
 en la greka Septuaginto (LXX): ΕΞΟΔΟΣ
 en la latina Nova Vulgato: Liber Exodus (libro de la eliro).

La libro nomiĝas Eliro, ĉar ĝi rakontas pri la eliro de la Izraelidoj el Egiptujo, gvidate de Moseo.

Aŭtoro 
Longe oni pensis, ke ĝin verkis la profeto Moseo laŭ Dia revelacio, sed hodiaŭ la plejmulto de la teologoj estas konvinkitaj, ke diversaj aŭtoroj ĝin verkis dum multe da tempo.

Detalojn vidu ĉe Pentateŭko!

Enhavo kaj strukturo 
Jen ebla dispozicio en tri ĉefaj partoj: 
 Izrael en Egiptujo (Eli 1 - 11)
 La eliro el Egiptujo (Eli 12 - 18)
 Ĉe la monto Sinaj (Eli 19 - 40)
Jen kelkaj konataj perikopoj el Eliro:
 Moseo en la kesto el kanoj
 La egiptaj plagoj
 La paska festeno
 La trairo tra la Ruĝa Maro
 La Dekalogo (Eli 20,2-17)
 La interligo de Sinaj
 La kesto de la interligo kaj la sankta tabernaklo
 La ora bovido

Teksto en Esperanto 
La (iom prilaborita) traduko de Zamenhof estas trovebla
 paperforme:
 en la esperanta Biblio: IKUE kaj KELI (ed.): Biblio, eldonejo KAVA-PECH, Dobřichovice (Praha) 2006, ISBN 80-85853-90-6
 diversloke enrete:
 https://web.archive.org/web/20010414021515/http://www.geocities.com/kalblando/biblio/eliro.htm (x-forme, kun versiklonombroj)

Vidu ankaŭ 

 Skanaĵo de Esperanto-traduko de LLZ en Vikimedia Komunejo
 Tanaĥo
 Leĝo de Moseo
 Nova testamento

Notoj kaj referencoj 

Libroj de la Torao
Libroj de la Tanaĥo
Libroj de la Malnova Testamento