alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Dimanĉo

Dimanĉo estas la sepa tago de la semajno laŭ internacia normo ISO 8601. Verŝajne ne ĉiuj homoj konscias pri tio. Por la eklezioj ĝi kompreneble restas ĉie la unua tago de la semajno.

En Esperanto, la nomo venas el la franca dimanche, kiu siavice venas de la latina [dies] dominicalis,  [tago] sinjora aŭ tago de la Sinjoro (dominus estas "sinjoro" en la latina). El tiu latina adjektivo venas ankaŭ la vortoj domingo kaj domenica.

Pli malnova nomo por la tago estis dies solis, tago de la suno, el kiu venis la vortoj Sunday kaj Sonntag.

Dimanĉo estas la ripoztago en la plejparto de kristanaj tradicioj. Tio komenciĝis en la frua epoko kiam la plejparto de kristanoj estis konvertintaj nejudoj, do ili plu festis la biblian judan ŝabaton en sabato kaj la nejudan [nehebrean] ripoztagon en la "oka tago", dimanĉo. La judoj kaj la judaj kristanoj plu observis la ŝabaton en sabato.

En la 2-a jarcento, kristanoj plejparte Diservis dimanĉe kaj ne observis la judan ŝabaton, kiun ili rigardis kiel parton de la Leĝo de Moseo: kristanoj fidis al Jesuo Kristo, ne al la Leĝo de Moseo, por esti savitaj. Sed en la 2-a jarcento, dimanĉo ne klare estis tago de ripozo: anstataŭ, dimanĉo ŝajne laŭgrade fariĝis tago de ripozo dum la periodo de 200-500. Kristanoj diservis dimanĉe, ĉar tiu estis la tago de la releviĝo de Kristo el la mortintoj. La rusa vorto por dimanĉo estas воскресенье, esperante "releviĝo".

En pluraj plejparte kristanaj landoj kaj urboj, negoco estas limigata aŭ malpermesata dimanĉe pro observo de la ripoztago. Dimanĉo estas la ripoztago de la kristana majoritato kaj sabato (aŭ la ŝabato) estas la ripoztago de la kristana minoritato. En anglalingvaj landoj iuj personoj neekzakte nomas dimanĉon "ŝabato" aŭ "kristana ŝabato". Tiu ĉi etikedo por la dimanĉa kult- kaj ripoztago estas historia misnomigo. Etimologie la du vortoj "sabato" (Saturday en la angla, Samstag/Sonnabend en la germana, samedi en la franca) kaj "ŝabato" (Sabbath en la angla, Sabbat en la germana, sabbat en la franca) havas la saman originon (el hebrea ŝabbat). En la itala lingvo "sabato" signifas aŭ ŝabato aŭ sabato, neniam dimanĉo.

La hebrea vorto "ŝabbat" verŝajne originas el la babilona "ŝappatu", kiu iam signifis "plenluno", poste ĉiujn el la kvar lunaj fazoj, kiuj estis ripoztagoj. Ĉirkaŭ ĉiun sepan tagon do okazis tia lunfesto. Iam la festotagoj ne plu sekvis la lunofazojn, sed oni enkondukis fiksan septagan ritmon. La babilona kalendaro pluvivas en la hebrea. Ankaŭ la monataj nomoj estas tre similaj; jen listo de la babilonaj monatonomoj kaj enkrampe la hebreaj: Taŝritu (Tiŝri), Kislimu (Kislev), Ahrasamna (Ĉeŝvan), Tebetu (Tebet), Ŝabatu (Ŝevat), Addaru (Adar), Nisannu (Nisan), Aiaru (Ijar), Simanu (Sivan), Duzu (Tammus), Abu (Ab), Ululu (Elul). La simileco estas vere okulfrapa.

En Nordameriko dimanĉo estas la unua kalendara tago de la semajno (la dua tago de la semajnfino). En kontinenta Eŭropo (Francujo, Germanujo) kaj en aliaj mondpartoj, dimanĉo estas la sepa kalendara tago de la semajno.

Dimanĉo sekvas sabaton kaj antaŭvenas lundon.

Vidu ankaŭ 

 Gregoria kalendaro
 Justino Martiro
 Ebionitoj
 Sanga dimanĉo

Tagoj de la semajno
Decembro

Decembro () estas la dekdua kaj lasta monato de la Gregoria kalendaro. Ĝi enhavas 31 tagojn. Ĝia nomo (de latina decem = 10) devenas de la fakto, ke ĝi estis la deka monato de la romia kalendaro, dum marto estis la unua, antaŭ la aldono de januaro kaj februaro.

Decembro estas monato de la vintro en la Norda hemisfero kaj de la somero en la Suda hemisfero. Unu el la du solsticoj estas en decembro. La signoj de la Zodiako en decembro estas Sagitario kaj Kaprikorno.

Decembro venas post novembro kaj antaŭ januaro.

Decembro komenciĝas per la sama semajntago kiel septembro en ĉiu jaro.

 
Monatoj
Merkuro (dio)

Merkuro estas la filo de Jupitero kaj de la filino de la titano Atlaso kaj la diino Maja. Li estas la romia dio de komerco (rilata kun la vorto merkantilismo) kaj de la veturo. Li portas ĉapelon kun flugiloj, la pegasus-on, kaj tial li estas la pli rapida mesaĝisto kaj tre fidela amiko de Jupitero. Li foje portas kaduceon, kiel simbolo de komerco.Laŭ Francisko Azorín Merkuro estis Romana dio, filo de Jupitro, komiso de la olimpaj dioj; simbolis la elokvento, la komerco kaj la rabo. Estis ikonografie reprezentita per junulo kun flugiloj ĉe la piedoj k. la kaduco ĉe la mano. [tiele] Li indikas etimologion el la greka Hermes kaj el la latina Mercurius, el merx (varo, komercaĵo).

Merkuro inventis la liron, kaj lia birdo estas la koko. En Romo, lia tago estis la 15-an de majo.

Merkuro donis sian nomon ankaŭ al la planedo Merkuro kaj al la tago de la semajno merkredo (de la latina Mercurii dies). En iuj lingvoj, Merkuro donis sian nomon al la elemento hidrargo. En la greka mitologio, lia nomo estas Hermeso.

Bildaro

Vidu ankaŭ 
 Listo de Romiaj diaĵoj

Notoj 

Dioj pri komerco
Dioj pri vivo, morto kaj reviviĝo
Hermeso
Mesaĝistaj dioj
Roluloj de la Iliado
Romiaj dioj
Trompemaj dioj
Domajna nomo

Domajna nomo aŭ nomregno estas la Interreta nomo de komputilo. Propra nomo de la komputilo estas de komenco de la domajna nomo ĝis la unua punkto (" . "). Tio kio estas post la unua punkto estas nomo de domajno al kiu la komputilo apartenas.

Ekzemple:
 "eo.wikipedia.com": komputilo "eo", domajno "wikipedia.com";
 "groups.yahoo.com": komputilo "groups", domajno "yahoo.com".

Reta programo -- TTT-legilo, retpoŝtilo, ktp -- tradukas la nomon al uzebla IP-adreso por komuniki kun la komputilo tra la reto. La nomo estas tradukata per DNS.

En la hierarkio de la domajna nomsistemo (DNS), subdomajno estas domajno, kiu estas parto de alia (ĉefa) domajno.

Vidu ankaŭ 
 Domajno de la alta nivelo
 Nacia domajno de la alta nivelo

Interreto
DES (kriptado)

Pri la aliaj signifoj de DES rigardu en DES (apartigilo).

DES, anglalingva mallongigo de Data Encryption Standard ("Normo de Datuma Kriptigado") estas simetria kriptiga algoritmo inventita en 1976 de IBM kaj la usona registaro. Ĝi estis la kriptiga algoritmo kiun usonaj bankoj uzis por intersendi monon (). Unikso uzis ĝin en la programo crypt por kriptigi pasvortojn.

DES devenas de la Lucifera kriptiga algoritmo de IBM de 1970. Ĝi uzas unu kaŝan ŝlosilon longan 56 bitojn. Malsame al algoritmo RSA, kun DES la ŝlosilo devas esti iel sekure komunikita al la ricevonto.

Oni diris ke la algoritmo estis tro fortika por kompanioj sed ne por la registaro. La manko de leĝo kontraŭ ĝi implicis tion. DES estas multe pli malforta ol pli novaj algoritmoj kiel AES AKK Rijndael aŭ Twofish ĉar inter aliaj la ŝlosilo estas pli mallonga. Laŭ Michael Wiener, oni povus rompi la kripigon kun komputilo kostanta 500 kilodenaroj dum 7 horoj. Laŭ Whitfield Diffie, la malforteco de DES ne estas komputika sed politika: la sistemestro rifuzus iri al malliberejo por protekti la informon de uzanto. Tamen post 20 jaroj kaj tutmonda uzo, ĝi ankoraŭ restas sana kaj sekura. Intertempe oni ankaŭ uzis DES trifoje (kun diversaj ŝlosiloj), sed tio sistemo, nomata 3DES, nur havas 112 bitojn de efika ŝlosila longeco.

Anstataŭigante DES en jaro 2001 estis adoptita nova simetria ĉifro: AES AKK Rijndael.

Interreto
Kriptografio
Daphne du Maurier

La angla verkistino Daphne DU MAURIER (naskiĝis la 13-an de majo 1907 en Londono, mortis la 19-an de aprilo 1989 en Par) famiĝis pro siaj psikologie profundaj romanoj kaj rakontoj. La preferata okazejo en ŝiaj verkoj estis la graflando Kornvalo.

Ŝia avo estis la desegnisto kaj verkisto George du Maurier.

Famaj verkoj 
 The loving spirit (1931)
 Jamaica Inn (1936)
 Rebecca (1938, plurfoje filmigita, interalie de Alfred Hitchcock)
 Frenchman’s Creek (1942)
 My cousin Rachel (1951)
 The birds (1952, en 1963 filmigita de HITCHCOCK)

En Esperanto aperis 
En novembro 2022 Esperanto-Asocio de Britio (EAB) anoncis, interalie per numero 99 de sia bulteno Ĝisdate, konkurson por trovi la tradukonton de la romano Rebecca, por kiu EAB jam aĉetis tradukrajton, do Esperanta traduko espereble iam aperos.

Anglaj verkistoj
Verkistinoj
Domo de Faŭst

La Domo de Faust () en Karlovo náměstí ekestis dum la fondo de la Nova Urbo; la fasado estis alikonstruita en la dua duono de la 16-a jarcento renesancstile kaj ĉirkaŭ 1740 en alta baroko.

Multaj legendoj intermiksiĝas en la historio de la malnova Prago. Apenaŭ ekzistas domo, kiu ne havus iun misteron en sia historio, iun legendon, kiu dum jarcentoj ekzistis en memo-ro de la popolo. - Tio validas ankaŭ pri la domo de Faŭst. Kelkaj ĝiaj posedintoj okupis -sin pri la natursciencoj kaj -laŭ la tiutempa modo - pri alĥemio. La unua el ili estis Venceslao, princo de Opava en 14-a jarcento; pliaj estis: je la fino de la 16-a jarcento la konata angla alĥemiisto Eduard Kelly kaj en la 18-a Ferdinand Antonín kaj Josef Mladota de Solopysky. Sed la titolo "Faŭsta domo" ne estas pli aĝa ol el la kvardekaj jaroj de la 19-a jarcento kiam oni la unuan fojon publikigis legendon pri la ĉeĥa doktoro Faŭst", studento el Kutná Hora, nomita Jan Šťastný, kio en latina traduko estas: faustus - šťastný - -feliĉa. Jen unu el la multnombraj variaĵoj:

Venis al Prago malriĉa kampara studento kaj allogis lin la forlasita domo. Dum la detala trarigardo li en la biblio-teko trovis unu taleron. La morgaŭan tagon tamen la duan, kaj la trian tagon denove. La juna studento ekĝojis, ĉesis labori kaj tage nokte diboĉadis kun gaja kompanio. Kiam unu talero tage estis jam tro malmulte al li, la junulo komencis studi magion.Iun vesperon li fanfaronis en gastejo, ke tiom da oro li povas havigi al si, kiom li nur deziras. Poste li foriris, sed neniam plu revenis. Kiam liaj amikoj lin serĉis hejme, ili trovis ĉion en terura malordo; sur la muroj estis sango kaj en la plafono faŭkis truo, tra kiu diablo forprenis la malfeliĉan studenton.''

Palacoj en Prago
Konstruaĵoj en Nova Urbo (Prago 2)
Barokaj konstruaĵoj en Ĉeĥio
Barokaj palacoj
Kulturaj memorindaĵoj en Prago
Faŭsto
Domo Ĉe la Tri Strutoj

Domo Ĉe la Tri Strutoj () en Prago apud la Karola ponto estas notinda renesanca domo, konstruita en la faro 1597; sur la fasado estas restoj de la freskaro el la jaro 1606.

Domoj en Prago
Konstruaĵoj en Malgranda Kvartalo (Prago)
Renesancaj konstruaĵoj en Ĉeĥio
Konstruaĵoj finitaj en la 16-a jarcento
Daniel Defoe

Daniel DEFOE (naskiĝis kiel Daniel Foe verŝajne komence de 1660 en Londono, mortis la 26-an de aprilo 1731 en Londono) estis angla verkisto, konsiderata la iniciatinto de la anglalingva romano, mondfama pro sia romano Robinson Crusoe (Robinsono Kruso).

La preciza naskiĝtago de Defoe ne estas nekonata. Li elprovis diversajn profesiojn, fariĝis fine ĵurnalisto skribante antaŭ ĉio pri politikaj kaj religiaj temoj.

Sian mondfaman romanon Robinson Crusoe (Robinsono Kruso) li verkis en la aĝo de preskaŭ 60 jaroj. Modelo por la protagonisto estis la skoto Alexander Selkirk, kiu pasigis kvar jarojn sur la neloĝata tropika insulo Juan Fernández.

Defoe mortis en Londono en 1731.

Verkoj 
 Robinson Crusoe (1719)
 A Journal of the Plague Year ("Kroniko de la pest-jaro", 1722)
 The Fortunes and the Misfortunes of the Famous Moll Flanders (1722)
 Colonel Jack (1722)
 Roxana (1724)

En Esperanto aperis 
 Robinsono Kruso : lia vivo kaj strangaj, mirindegaj aventuroj / de Danielo Defo. [Original transl. by A. Krafft. Preface R. W. Mason]. Philadelphia: Henry Altemus Company, [1908], 143 p. : multaj ilustr. Dua eldono: Mondial - Librejo.com, Novjorko, 2004.
 Robinsono Kruso : legolibro por geknaboj laŭ Campe / kompil. de H. J. Bulthuis. Zutphen: Thieme, 1928. - XII, 127 p. : ilustr. 2-a eld. Zutphen: Thieme, 1931. - XII, 130 p. : ilustr.

Literaturo 
 Philip Nicholas Furbank u. W. R. Owens: A critical bibliography of Daniel Defoe. London: Pickering & Chatto. 1998. ISBN 1-85196-389-8
 Reinhard Stach: Robinson und Robinsonaden in der deutschsprachigen Literatur. Eine Bibliographie. Würzburg: Königshausen und Neumann. 1991. (= Schriftenreihe der Deutschen Akademie für Kinder- und Jugendliteratur Volkach e.V.; 12) ISBN 3-88479-588-0
 John Andrew Stoler: Daniel Defoe. An annot. bibliogr. of modern criticism, 1900-1980. New York u. a.: Garland. 1984. (= Garland reference library of the humanities; 430) ISBN 0-8240-9086-1

Eksteraj ligiloj 

 Robinsono Kruso en la historia traduko de 1908
 Robinsono Kruso  en la historia traduko de 1908 ĉe Projekto Gutenberg
 
 Verkoj, faksimiloj kaj literaturo pri Defoe  sur eLibrary Projekt (eLib) en la angla kaj germana

Anglaj verkistoj
Mortintoj la 26-an de aprilo
Dua Burga kortego (Praga burgo)

La Dua Burga kortego de la Praga burgo ekestis en la dua kvarono de la 16-a jarcento per tutplenigo de la dua kastela fosaĵo. La rekonstruadon de la aloj faris ankaŭ N. Pacassi. - En angulo inter la fronta kaj suda aloj troviĝas aliro al la loĝejo de la prezidento de la respubliko, kiun post la unua mondmilito adaptis arkitekto J. Plečník. - En la korto staras la kastela kapelo de Sankta Kruco el la jaro 1753 (konstruis A. Luragho), rekonstruita en la jaroj 1852-58. Meze de la korto staras barokstila puto el la jaro 1686, ornamita per skulptaĵoj de J. Kohl. En la nordflanko troviĝas pordego. Tuj malantaŭ ĝi, per la dua vojo maldekstren, oni aliras la Cervan fosaĵon (Jelení příkop), kiu dankas sian nomon al la fakto, ke dum la 16-a ĝis 18-a jarcentoj oni tie bredis cervojn. Hodiaŭ la supra parto estas adaptita al parko publike vizitebla.

Praga burgo
Placoj en Prago
Estragono

Estragono, ankaŭ drakunkol-artemizio, drakunkola artemizio aŭ mallonge drakunkolo (Artemisia dracunculus) botanike estas plantospecio el la familio de la asteracoj (Asteraceae).

En la kuirarto la folioj de la planto estas uzataj kiel spico. Estragono fajnigas ĉefe salatojn, supojn, saŭcojn, fiŝaĵojn, ovaĵojn, tomatojn, kukumojn kaj fazeolojn. Ankaŭ kelkaj specoj de mustardo kaj vinagro estas aromigitaj per estragono: estragona mustardo kaj estragona vinagro.

En la farmacio estragono estas konata kiel Herba dracunculi.

Spicoj
Asteracoj
Dustin Hoffman

Dustin HOFFMAN (naskiĝis la 8-an de aŭgusto 1937 en Los Angeles, Kalifornio) estas usona aktoro, fama pro filmoj kaj teatraĵoj.

Rimarkinda estas lia granda varieco: En filmo The Graduate la tiutempe 30-jara aktoro konvinkis la publikon en la rolo de erotike sensperta junulo, en Tootsie li aperis en virinaj vestoj kaj en Little Big Man li eĉ prezentis 121-jarulon.

En 1989 li kadre de la Berlina Internacia Film-Festivalo Berlinale en Germanio ricevis la premion Honora Ora Urso pro sia vivoverko.

Filmaro

Televido

Teatro

Eksteraj ligiloj 

 
 
 
 
 
 
 

Usonaj aktoroj
Usonaj reĝisoroj
Usonaj voĉaktoroj
Usonaj teatruloj‎
Usonaj kinproduktoroj
Usonaj televidaktoroj
Listo de reĝisoroj

Jen listo kelkaj rimarkindaj filmreĝisoroj:



A 
Pedro Almodóvar
Alejandro Amenábar
Carlos Atanes

B 
Warren Beatty
Jean Becker
Bahram Bejzai
Dev Benegal
Ingmar Bergman
Luc Besson
Lidja Bobrova
Laurent Boutonnat
Klaus Maria Brandauer
Luis Buñuel

C 
Claude Chabrol
Jussef Chahine
Charlie Chaplin
Henri-Georges Clouzot
Francis Ford Coppola
Alain Corneau
Kevin Costner
Michael Curtiz

D 
Olivier Dahan
Walt Disney
Carl Theodor Dreyer

E 
Clint Eastwood
Sergej Miĥailoviĉ Ejzjenŝtjejn

F 
Asgar Farhadi
Bahman Farman-Ara
Rainer Werner Fassbinder
Federico Fellini
Emilio 'Indio' Fernandez
John FORD
Miloš Forman

G 
 Jean-Luc Godard

Ĝ 
 Nana Ĝorĝadze

H 
Ebrahim Hatami-Kia
Jim Henson
Alfred Hitchcock
Agnieszka Holland
Dennis Hopper

I

J 
Jean-Pierre Jeunet

K 
Aki Kaurismäki
Elia Kazan
Buster Keaton
Abbas Kiarostami
KIM Ki-duk
Elem Klimov
Stanley Kubrick
Kurosawa Akira
Krzysztof Kieslowski

L 
Abdelmajid Lakhal
Fritz Lang
David Lean
Claude Lelouch
Sergio Leone
Ken Loach
Loriot
Ernst Lubitsch
George Lucas
Auguste kaj Louis Lumière
David Lynch

M 
Mohsen Maĥmalbaf
Tonie Marshall
Georges Méliès
Jiří Menzel
Fanny Mikey
Tahmine Milani
Claude Miller
Vincente Minnelli
Sejjed Reza Mir-Karimi
Miyazaki Hayao
Édouard Molinaro
Michael Moore
Friedrich Wilhelm Murnau
Mihai Timofti

N 
Leonard Nimoy

O 
Laurence Olivier
OSHII Mamoru

P 
Roman Polański

Q

R 
Atik Rahimi
Satyajit Ray
Robert Redford
Leni Riefenstahl
Guy Ritchie
Éric Rohmer

S 
Maximilian Schell
Volker Schlöndorff
Daryush Shokof
Iannis Smaragdis
Steven Spielberg
Szabó István

T 
Kamal Tabrizi
Jacques Tati
Bertrand Tavernier
François Truffaut
Tom Tykwer

U 
Liv Ullmann

V 
Roger Vadim
Paul Verhoeven
Henri Verneuil
Dziga Vertov
Riĉard Viktorov
Luchino Visconti

W 
Andrzej Wajda
Lothar Warneke
Orson Welles
Wim Wenders
Billy Wilder
Sönke Wortmann

X

Y

Z 
Zhang Yimou
Claude Zidi

Vidu ankaŭ 
 Listo de aktoroj
 *

Eksteraj ligiloj 
 http://www.imdb.com 
 http://www.dieterwunderlich.de/film_regisseure.htm  
 http://www.honeymood.com/hu/hak_enyedi.html  
 http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC05727/06433.htm
Dialekto

Dialekto estas unu lingva variaĵo rilate al alia variaĵo, ekzemple la maniero en kiu estas parolata la angla en Aŭstralio kaj en Londono.

En socia senco, la ĉefa trajto de la dialektoj estas, ke oni povas rilati ilin al oficiala, norma aŭ ideala formo de lingvo.

Lingvo kaj dialekto 
La limo inter kio estas plena lingvo kaj kio dialekto ofte dependas de la politika vidpunkto. Tamen, la ĉefaj kialoj estas:
 Politika sendependeco;
 La nombro da parolantoj;
 Sufiĉaj malsamecoj (gramatikaj aŭ vortaraj) kun la "patrina lingvo" aŭ kun "prestiĝa lingvo"
 Havas sufiĉajn verkojn.
 Ekzistas institucio kiu ĝin regulas.

Naciismo ofte preferas iun dialekton kiel propran kaj nomas ĝin "lingvo" kaj la parencajn "dialektoj".
Kiam regiono iĝas pli memrega, ofte oni kreas normon por loka dialekto kaj nomas ĝin "lingvo".
Ekzemple, la kazoj de:
 serbokroata lingvo, serba lingvo, kroata lingvo kaj bosna lingvo
 nederlanda lingvo kaj afrikansa lingvo.

Kiel studento de Max Weinreich cinike resumis: "Lingvo estas dialekto kun armeo kaj militŝiparo".

En historia senco preskaŭ ĉiu lingvo estas dialekto de iu antaŭa, el kiu ĝi evoluis. Tiel oni povas diri ke la franca, la hispana kaj la rumana estas dialektoj de la latina lingvo aŭ ke la esperantidoj estas dialektoj de Esperanto. El socia senco oni povus diri, ke parolantoj de malsamaj dialektoj de la sama lingvo pli malpli facile interkompreniĝas sen antaŭkono de la alia dialekto; tamen parolantoj de malsamaj lingvoj de la sama familio ne facile interkompreniĝas sen antaŭkono de la alia lingvo.

Normo 
Nenormiga dialekto, nenorma dialekto aŭ regiona dialekto, estas dialekto aŭ lingvovario kiu historie ne profitis el la institucia subteno kiun havas norma dialekto. Kial ajna dialekto, nenorma dialekto havas interne koheran sistemon de gramatiko. Ĝi povas esti asocia kun partikulara enhavo de vortotrezoro, kaj parolata uzante varion de akĉentoj, stiloj, ĵargonoj kaj lingvotavoloj.

En dialekta komplekso la dialektoj de unu aŭ kelkaj lingvoj ĉiam estas reciproke interkompreneblaj kun siaj plej najbaraj dialektoj, sed tiuj kiuj estas pli malproksimaj plej ofte ne estas interkompreneblaj. Alivorte, temas pri aro de lingvovarioj parolataj en najbaraj teritorioj, kun malfortaj diferencoj en la samlimaj zonoj kaj konsekvence reciproka interkompreneblo kiu des pli malkreskas ju pli grandas la distanco, kaj eĉ malaperas. Tiel, du lingvoj akceptitaj kiel diferencaj povas havi inter si aron de intermezaj dialektoj sen perdi la sinsekvan interkompreneblon. Dialekta komplekso povas malaperi pro fragmentado pro la dialekta formorto, konsekvence de la plifortigo de unu aŭ variaj normaj lingvoj.

Scienca fako 
Dialektologio estas la studo de la diskompono de lingvo en dialektoj, tiel ke lingvo havas plenan gramatikon, dum dialekto tute ne aŭ nur kelkaj apartajn diselementojn. Ĝi estas la studo de la variado kaj geografia kaj socilingvistika de la lingvo. Tiel ĝi estas subfako ne nur de la lingvoscienco, sed ankaŭ de la socilingvistiko.

Vidu ankaŭ 
 Lingva atlaso
 Zubera dialekto (de la Eŭska lingvo)

Lingvo
Lingvotipoj
Dua triumviraro

Historio > Romio > Romia Respubliko > triumviroj > dua triumviraro
La dua triumviraro (43-33 a.K.) konsistis el tri viroj, kiuj dividis Romion inter si:

 Oktavio
 Marko Antonio
 Marko Lepido

Antonio klare estis la plej bona generalo inter la tri, sed lia amoro por Kleopatra sklavigis lin kaj nubigis lian juĝon. Oktavio estis la heredinto de Julio Cezaro. Lepido estis venkita de Oktavio, kiu tiam batalis kontraŭ Antonio pri la imperio kaj fine venkis lin en la Batalo de Aktio je -31. Kvar jarojn post la batalo Oktavio fariĝis Aŭgusto Cezaro kaj imperiestro.

Vidu ankaŭ 
 Unua triumviraro

Romia Imperio
Aŭgusto Cezaro
de:Triumvirat#Das Zweite Triumvirat
ja:三頭政治#第二回三頭政治
Vulkano (dio)

Vulkano (latine Vulcanus) estas la forĝisto de la romiaj gedioj. 

Li estas la lama filo de Jupitero kaj Junono. Vulkano faras armilojn por dioj kaj herooj, kiel la jupiterajn fulmofrapojn. Lia forĝejo estas en la vulkano Etna en Sicilio. Li donis sian nomon al la vulkanoj de la tero.
Li estas edzo al Venuso (diino). Vulkano kreis Pandoran el tero kaj akvo. Li ankaŭ kreis metalajn virinojn el oro. La romianoj identigis lin kun la greka dio Hefesto.

Laŭ Francisko Azorín Volkano [tiel: li registras erare aŭ prae kun o] estas Dio, kiu simbolis la fajron: filo de Jupitro k. Junona, li forĝis la skeptron k. la egidon de sia patro, la kirason de Herkuleso, la ĉaron de Apolo, la rotelon de Bakho, la sagojn de Diana...; ikonografie li estis reprezentata per lama viro kun forĝiloj. Li indikas etimologion el la greka Hefesto, kaj de tie la latina Volcanus, Vulcanus. Kaj li aldonas la terminon polikliniko.

Vidu ankaŭ 
 La forĝejo de Vulkano

Notoj 

Fajrodioj
Forĝistaj dioj
Hefesto
Romiaj dioj
Diana

Diana ( ) estis romia diino, la diino de luno kaj ĉaso. Ŝia kultu kunfandiĝis kun tiu de la helena diino Artemiso. Laŭ Francisko Azorín Diana estis Romana diino, identigita je la greka Artemisa; simbolis la lumon, ikonografie ŝi estas prezentata per ĉasistino, krom en Efezo. Kaj li indikas etimologion el la latina Diana.

Atributoj 
Diana estas la diino de la arbaro, ĉasado, luno, bestoj, virinoj dum akuŝo kaj de ĉio libera kaj sovaĝa.

Kulto 
Iuj el ŝiaj sanktejoj ankoraŭ staras en Italio. Estis antikva templo de Diana sur la Aventino en Romo.

La kulto de Diana kunfandis kun la kulto de Artemisa, ŝia greka ekvivalento, kies centro estis en Efezo ĉe ŝia granda templo, unu el la sep mirindaĵoj de la antikva mondo.

Inter la keltoj, la kulto de Diana kunfandis kun la kulto de Abnoba kaj Arduinna.

La festotago en Romo estis la 13-a de aŭgusto.

Referencoj

Vidu ankaŭ 

 78 Diana
 Templo de Diana (Areo de Lednice-Valtice)
 Diana (Rozvadov)

Bestaj dioj
Dioj pri akuŝado kaj infanaĝo
Dioj pri ĉasado
Dioj pri naturo
Lunaj dioj
Diinoj de la romia mitologio
Virgaj dioj
Deklaro de Sendependeco

Deklaro de Sendependeco estas politika dokumento per kiu grupo, regiono aŭ popolo klarigas siajn motivojn por celi apartiĝon de alia, ofte rega, grupo.

Jen kelkaj deklaroj de sendependeco:
 Usona Deklaro de Sendependeco
 Deklaro de sendependo de Israelo
 Deklaro de Sendependo de Litovio
 Deklaro de Sendependeco de Katalunio
 Albana Deklaracio pri Sendependiĝo
 Finna Deklaro de Sendependo

Politiko
Internacia juro
Dorothy Parker

Dorothy PARKER (naskiĝis la 22-an de aŭgusto, 1893, mortis la 7-an de junio, 1967) estis usona ĵurnalistino kaj verkistino.

Dorothy Parker naskiĝis en West End, Nov-Ĵerzejo. Ŝi komencis sian karieron verkante por revuoj kiel ekz. Vogue kaj Vanity Fair, poste fariĝis memstara verkistino.

Plej famaj estas ŝiaj rakontoj kaj poemoj, foje sarkaste humuraj, foje amare tristaj. Krome ŝi verkis dramojn, recenzojn kaj scenarojn. Ŝi mortis en Novjorko.

Famaj verkoj 
 Such a Pretty Little Picture (rakonto, 1922)
 Enough Rope (poezio, 1926)
 Sunset Gun (poezio, 1928)
 Big Blonde (rakonto, 1929)
 Close Harmony (dramo, 1929 - kun Elmer RICE)
 Laments for the Living (rakontoj, 1930)
 Death and Taxes (poezio, 1931)
 After such Pleasures (rakontoj, 1933)
 The Ladies of the Corridor (dramo, 1953 - kun Arnaud D'Usseau)

Eksteraj ligiloj 

Parker Parkere - Rete legeblaj verkoj tradukitaj de Mateo McLAUCHLIN

Usonaj verkistoj
Usonaj ĵurnalistoj
Duseldorfo

Duseldorfo (, ripuare Düsseldörp) estas la ĉefurbo de la germania federacia lando Nordrejn-Vestfalio. Ĝi situas apud la rivero Rejno kaj la rivereto Düssel, kiu donis al la urbo ĝian nomon.

Historio 
La Duseldorfa Pentroskolo (germane: Düsseldorfer Malerschule) rilatas al grupo de pentristoj kiuj instruis aŭ studis ĉe la Duseldorfa Akademio (nuntempe: Staatliche Kunstakademie Düsseldorf) en la 1830-aj jaroj kaj 1840-aj jaroj, kiam la akademio estis direktita fare de Wilhelm von Schadow.

Urbopartoj 
 Kaiserswerth

Servoj 
 La universitato de Duseldurfo, nomata laŭ Heinrich Heine, germane plennome Heinrich-Heine-Universität Düsseldorf (mallonge HHU aŭ HHUD) kovras ĉiujn esencajn fakojn de scienco kaj tial nomeblas universitato.

 Drupa, foiro por ekspozicio de ekipaĵoj por presarto

Transporto 
 Flughaveno Duseldorfo

Amaskomunikiloj 
 Rheinische Post

Famuloj 
 Johann Georg Jacobi, verkisto
 Maria Radner, operkantisto
 Irén Bartos, hungara baletisto
 Attila Kotányi, hungara arkitekto

Partneraj urboj 
Duseldorfo havas partnerajn rilatojn kun la sekvaj urboj:

  Reading (Britio), ekde 1947/1988
  Chemnitz (Germanio de la federacia lando Saksio), ekde 1988
  Ĥajfo (Israelo), ekde 1978/1988
  Varsovio (Pollando), ekde 1989
  Moskvo (Rusio), ekde 1992
  Chongqing (Ĉinio), ekde 2004

Urboamikecaj rilatoj krome ekzistas kun la sekvaj urboj:

  Lillehammer (Norvegio)
  Palma de Mallorca (Katalunio, Hispanio)
  Beogrado (Serbio)
  Toulouse (Francio)
  Ĉikago (Usono)
  Amano (Sirio)

Esperanto en Duseldorfo 
La Esperanto-movado havas longan tradicion en Duseldorfo. En 1952 tie okazis la 25-a SAT-Kongreso kaj en 1965 la urbo estis gastiganto de la 43-a Germana Esperanto-Kongreso. En la urboparto Unterrath estas strato nomata "Esperantostraße".

Esperanto-Societo Düsseldorf renkontiĝas unufojon monate je la ĵaŭdo sekvanta la 20-an de monato, ekde la 17-a en la restaŭracio Atrium, Berta-von-Suttner-Platz, Ostausgang Hbf Düsseldorf, vd. hejmpaĝo

Gravaj Esperantistoj rilataj al Duseldorfo 
En Duseldorfo naskiĝis Hermann Remers.

Esperanto en la regiono 
En la najbareco aktivas kelkaj grupoj:
 tuj najbare en Duisburg: Asocio por internacia kompreniĝo Duisburg renkontiĝas en Ludgerushaus, Heinrich-Bertmans-Str. 2 , stratangulo Klöcknerstraße Kontakto: paĝo en la paĝaro de www.esperanto.de
 Essen: Esperanto-Grupo Essen kunsidas ĉiun 2-an ĵaŭdon monate je la 19.30-a en Kulturdomo Grend, Westfalenstr. 311, 45276 Essen-Steele. La grupo flegas kontaktojn al partengrupoj en Helmond kaj Eindhoven, ambaŭ en Nederlando. Krome ĝi kune kunlaboras kun Rejnland-Vestfalia Esperanto-Ligo (ReVELo).
 Krefeld Esperanto Gesellschaft Krefeld (Esperanto-Societo Krefeld), kiu renkontiĝas kutime ĉiun ĵaŭdon je la 18-a, en la Bürgerinitiative ”Rund um St. Josef“, Corneliusstr. 43, 47798 Krefeld.

Eksteraj ligiloj 

 oficiala urba retejo
 StadtPanoramen Düsseldorf - Panoramo Düsseldorf
 La Esperanto-Societo Düsseldorf 
  
 Duesselgo  Reto Düsseldorf

 
Urboj de Nordrejn-Vestfalio
Eksterdistriktaj urboj de Nordrejn-Vestfalio
Rejnlando
Urboj ĉe Rejnbordo
Havenurboj
Dennis Gabor

Dennis GÁBOR, laŭ la tradicia hungara literumo, GÁBOR Dénes (naskiĝis la 5-an de junio 1900, mortis la 9-an de februaro 1979 en Londono) estis hungardevena brita fizikisto, honora membro de Hungara Scienca Akademio (1964).

Biografio 
Günszberg Dénes devenis el juda familio. Li naskiĝis en Budapeŝto, lia patro (GÜNSZBERG Bernát) estis oficisto. En 1902 la familio akiris permeson ŝanĝi la nomon el Günszberg al Gábor. Dénes Gábor frekventis gimnazion en Budapeŝto inter 1910-1918, poste li soldatiĝis. Baldaŭ li frekventis Teknikan Universitaton en Budapeŝto, poste li plustudis en Berlino. Tie li konatiĝis kun Leó Szilárd, Eugene Paul Wigner, János Neumann, Mihály Polányi, Arthur Koestler. Ekde 1927 li laboris en la firmao Siemens & Halske en Berlino. En 1933 li fuĝis de la nazioj al Hungario, sed en la sekva jaro li jam vivis en Britio kaj li fariĝis brita civitano. En 1936 li edziĝis. Inter 1949-1958 li edukis elektronikon, ĝis 1967 elektronfizikon, poste li emeritiĝis. En 1962 li vizitis Hungarion, post 2 jaroj li iĝis honora membro de Hungara Scienca Akademio.

Lia plej granda merito estas la invento kaj la evoluigo de la holografio en la jaro 1947. Pro ĝi li en 1971 estis honorata per la Nobel-premio pri fiziko.

Memorigiloj 
 Medalo Gábor (Gabor Medal)
 ĉeflernejo Gábor Dénes Főiskola
 gimnazio en Szeged, faklernejo en Debrecen prenis la nomon Gábor Dénes
 2 memortabuloj en Budapeŝto
 asteroido 72071 Gábor

Fontoj 
 Hungara Vikipedio

Hungaraj fizikistoj
Hungaraj inventistoj
Nobel-premiitoj pri fiziko
Hungaraj akademianoj
Budapeŝtanoj
Hungaraj maŝininĝenieroj
Hungaraj elektroinĝenieroj
Hungardevenaj britoj
Teknologia Universitato Berlino
Britaj judoj
Komandoroj de la Ordeno de la Brita imperio
Anoj de la Reĝa Societo de Londono
Hungaraj judoj
Domiciano

Domiciano, latine, Domitianus, Titus Flavius Domitianus, Imperator Caesar Domitianus Augustus, romia imperiestro (22-an de oktobro 51 - 18-an de septembro 96 p.K.), estis filo de Vespasiano kaj frato de Tito. Post la morto de Tito li estis la imperiestro kiu heredis la tronon. Kvankam li ne tre plaĉis al la Senato, li estis bona administranto kaj rekondukis la imperiajn financojn al pozitiva pozicio. Li estis murdita je palaca konspiro kiun partoprenis ankaŭ lia edzino Domitia.

Li postulis esti adorata kiel Dominus et Deus (Sinjoro kaj Dio), kio kondukis i.a. al persekutoj de kristanoj. Oni datumas la biblian libron Apokalipso tuj post lia regado.

Vidu ankaŭ 
 Damnatio memoriae
 Koloseo
 Flavia dinastio
 Casperius Aelianus

Romiaj imperiestroj
Naskiĝintoj en 51
Mortintoj en 96
Naskiĝintoj la 22-an de oktobro
Mortintoj la 18-an de septembro
Atencitoj
Demono

Demono (el la greka vorto  daimon) estas supernatura ento inter homo kaj la dioj (aŭ Dio). Demonoj rolis en la religioj de helena civilizo kaj eĉ hodiaŭ en kristanismo. "Diablo" estas sinonimo, sed tiu vorto kutime estas rezervata por Satano ("La Diablo"), la estro de la demonoj.En la antikva greka religio, demonoj loĝis en la aero inter homo kaj la dioj. Iuj demonoj estas bonaj, aliaj malbonaj. Sokrato en la Apologio de Platono diris, ke li havis sian propran demonon, kiu gvidas lin kaj funkcias kiel gardanĝelo.

Demonoj fifamiĝis sub kristanismo, kiu rigardis ilin kiel malbonaj anĝeloj, kiuj sekvis Satanon. En la Nova testamento, demonoj estas la kaŭzo de malsano, precipe de tiu, kiun ni nomas mensan malsanon -- por ekzemplo, Maria Magdalena. Jesuo Kristo, kaj poste kristanaj pastroj, famiĝis pro la elpelado de demonoj.

Dum la kristana Nova testamento mencias demonojn 61-foje, la juda Biblio nur mencias ilin dufoje.

Laŭ Justino Martiro, Aŭgusteno kaj aliaj kristanaj pensintoj, la romiaj kaj grekaj dioj estis en realo demonoj.

Ekde 1700, kredo pri demonoj ĝenerale velkis en la Okcidento, sed la kredo estas ankoraŭ forta inter kristanoj en la Antiloj kaj subsahara Afriko.

En japana mitologio, demonoj estas konataj kiel oni.

Laŭ Spiritismo, demono estas nomo donita de iuj popoloj al nepuraj spiritoj.

Demonoj 
 Kali (demono)
 Mara (budhismo)

Vidu ankaŭ 

 Anĝelo
 Dajmono
 Demonologio
 Demono Lucifero
 Diablo
 Dio
 Infero
 Mitologio
 Sorĉistino
 Fontano de la Falinta Anĝelo
 Pseudomonarchia Daemonum
 Ars Goetia
 Satano
 Sukubo
 Ŝtonumo de la diablo

Abrahama mitologio
Dajmonoj
 
Folkloraj estaĵoj
Dioj, spiritoj kaj mitaj estaĵoj
Kristana mitologio
Okultismo
Spiritaj estaĵoj
Novbuŝulo

Novbuŝuloj (latine Deuterostomia) estas grupo de animaloj kiun konsistigas:

 Ekinodermoj (eĥinoj, asterioj, ktp)

 Hemiĥorduloj

 Ĥorduloj (vertebruloj kaj aliaj).
Denaska metabola malsano

Multaj el la heredaj afekcioj (specifaj malsanoj) ŝajnas deveni de la
foresto de enzimoj aŭ de la ĉeesto de difektitaj enzimoj. Tiuj malsanoj
ofte nomiĝas denaskaj eraroj de metabolo, aŭ enzimopatio.

Kelkaj afekcioj kaŭzitaj de enzim-difektoj

Enzimoj uzataj kiel diagnoziloj 

Fenil-ketonurio, kiu kaŭzas mensan malfruiĝon, rezultas el karenco de la enzimo fenilalanina hidroksilazo. Tiu ĉi enzimo partoprenas la
transformadon de fenilalanino en tirozinon. En foresto de la enzimo, fenilpiruvata acido (fenilketono) formiĝas anstataŭ tirozino. La fenilpiruvata acido akumuliĝas en la korpo kaj fine aperas en la urino. La sango-testo pri fenilketonurio estas rutina ekzameno ĉe novnaskitaj beboj. Trafitaj beboj devus esti nutrataj per dieto kun malgranda fenilalanina enhavo ĝis ĉ. la unua jaro de vivo. Se oni faras ĉi tion, estas alta probablo, ke ili ne plu suferos.
Dejmo (luno)

Dejmo estas la pli malproksima el la du naturaj satelitoj de Marso.

Malkovro 
Ĝin malkovris la usona astronomo Asaph Hall, la .

Nomo 
La nomo devenas el tiu de la helena mitologia persono Dejmo, la reĝo de teroro, filo de Areso (dio de la milito) kaj Afrodito.

Ecoj 
Dejmo kredeble konsistas el ŝtonoj kaj glacioj. Ĝi havas malpli da krateroj ol la alia natura satelito de Marso, Fobo. Supozeble, ĉe ambaŭ temas pri iam kaptitaj asteroidoj.

Referencoj 

Lunoj de Marso
Doris Day

Doris Day, origine: Doris Mary Ann Kappelhoff (naskiĝis la 3-a de aprilo 1922 en Cincinnati, Ohio kaj mortis la 13-a de majo 2019 en Carmel Valley, Kalifornio) estis usona aktorino, kantistino, kaj dancistino. La pseŭdonimon Day ŝi elektis laŭ la kanto Day after Day, kiu estis parto de ŝia repertuaro.

Doris Day komencis sian karieron kiel dancistino kaj kantistino, sed la dancadon ŝi devis forlasi, post kiam ŝi vundis sian gambon dum aŭtoakcidento. En la jaro 1948 ŝi komencis kinokarieron. Ŝi ĉefe aperis en muzikfilmoj kaj en komedioj, foje ankaŭ en krimfilmoj (ekz. The man who knew too much de Alfred Hitchcock). En siaj roloj ŝi plej ofte prezentis optimismajn, konservativajn, patrinecajn virinojn, kiuj konformis al la tiutempa bildo pri la ideala virino. Kiam en la 1960-aj jaroj tiu ĉi idealo iĝis malpli populara, ankaŭ ŝia kinokariero stagnis, sed ŝi sukcesis daŭrigi sian laboron en televidaj produktaĵoj.

Filmoj
 Love Me or Leave Me (Usono, 1955)
 The Man Who Knew Too Much (Usono, 1956)
 The Tunnel of Love (Usono, 1958)
 Teacher's Pet (Usono, 1958)
 Pillow Talk (Usono, 1959)
 That Touch of Mink (Usono, 1962)
 The Thrill of it All (Usono, 1963)

</center>

 Eksteraj ligiloj 
  (recenzo pri la filmo, en kiu ŝi ludis)''
 	

Usonaj kantistoj
Usonaj aktoroj
Usonaj dancistoj
Naskiĝintoj la 3-an de aprilo
Mortintoj la 13-an de majo
DsDNA Viruso

dsDNA Virusoj - dufadenaj DNA Virusoj - ekzemploj:
 virusoj infektantaj  Eŭbakteriojn kaj Arkeojn, ankaŭ nomitaj bakteriofagoj/fagoj (ekz-e. la Podoviridae, fagoj de E coli);
 virusoj de superaj animaloj (Pox/Poks-, Herpes/Herpet-, Adeno-, Papovaviridae);
 virusoj de insektoj (Baculo/Bakulo- kaj Irido- kaj Polydnaviridae/Polidnaviridae);
 virusoj de eŭkariotaj algoj (Phycodnaviridae/Fikodnaviridae);
 virusoj de fungoj.
Ili varias laŭlonge:
 5-8 kb (Papovaviridae) kb=kilobazoj (1000 bazoj) da DNA
 ĉirkaŭ 30-40 kb (fago lambda kaj Adenoviridae)
 ĝis ĉirkaŭ 200 kb (Baculoviridae/Bakuloviridae)
 ĝis/supren 300 kb (Herpes/Herpet- kaj Pox/Poks- kaj Irido- kaj Phyco/Fikodnaviridae).
La plej malgranda prokariota genom-longo estas proksimume 600 kb (E coli = 4000 kb)
Ili povas havi:
 cirklajn genomojn (Papova- kaj Baculo/Bakulo- kaj Poly/Polidnaviridae);
 liniajn genomojn (Adeno- kaj Herpesviridae, kelkaj fagoj);
 cirklajn-permut-liniajn genomojn (fago T4, kelkaj Iridoviridae);
 aŭ liniajn genomojn kun kovalente fermitaj ekstremaĵoj (Pox- kaj Phycodnaviridae).

Ĉiuj virusoj escepte Polydnaviridae havas unu-komponaĵ-genomojn; la escepto havas plurajn komponaĵojn kun averaĝa longo inter 2 - 20 kb.

Replikiĝo de la virusoj ĉiam okazas per duon-konservema maniero favore de la ĉelajn genojn; tamen, pli etaj cirklaj genomoj (ekz-e. Papovaviridae) replikiĝas per bidirektaj replikiĝaj forkoj el komuna origino, kiel kelkaj plasmidoj. Ĉe la virusoj de Eŭkariotoj, replikiĝo ĉefe okazas en la nukleo, helpe de ĉel-enzimoj kiel polimerazoj, metilazoj, ktp. Tamen, la replikiĝo de Poksvirusoj, de kelkaj Bakulovirusoj (granuloz-grupo), kaj parto de la replikiĝo de iridovirusoj, okazas en virus-specifitaj "inklud-korpoj" en la citoplasmo, helpe de virus-koditaj enzimoj, kies plej grava grupo estas tiu de DNA-dependaj DNA polimerazoj.

Replikiĝo de dsDNA Virusoj (mi pardonpetas pro la anglaĵoj):

http://www.uct.ac.za/microbiology/tutorial/dsdnarep2.gif

Virusoj
DsRNA Viruso

Ekzemploj de dsRNA Virusoj (ds= duopa-ĉena – el la angla “double-stranded):
 envolvitaj fagoj (Cystoviridae),
 la animal- plant- kaj insekt-infectivaj Reoviridae,
 la vertebrul- kaj nevertebrul-infectivaj Birnaviridae,
 la Totiviridae, en pra-Eŭkariotoj (fungoj kaj protozouloj, kaj eble en insektoj)
 Partitiviridae, kiuj ĉefe infektas fungoj
 Kriptovirusoj (familio Partitiviridae), kiuj aperas en plantoj, transireblaj nur per semo aŭ poleno.

Ĉi-virusoj havas:
 unu-komponaĵ- (Totiviridae)
 du-komponaĵ- (Birna-, Crypto- kaj Partitiviruses)
 tri-komponaĵ- (Cystoviridae)
 kaj pluri-komponaĵo (Reoviridae, 10-12 segmentoj) genomojn

Ĉiu pluri-komponaĵ-genomo estas enkapsidiga en unu sola partiklo.

Virus-genom-longoj:
 Partitiviridae: 4-9 kb
 Birnaviridae: about 6 kb
 Totiviridae: 4-7 kb
 Hypoviridae: 10-13 kb
 Cystoviridae: 13 kb
 Reoviridae: 20-27 kb

Ĉiuj genomoj verŝajne replikiĝas per konservema mekanismo, en kiu ds ŝargiĝenda RNA transskribiĝas helpe de virusa enzimo al mRNA, kiu kaj kodas por proteino kaj agas kiel ŝablono por sintezo de la dua ĉeno.

Replikiĝo de dsRNA Virusoj (mi pardonpetas pro la anglaĵoj):

http://www.uct.ac.za/microbiology/tutorial/bigiii6.gif

Virusoj
DsDNA retroidoviruso

RNA-viruso (aŭ dsDNA retroidoviruso) estas viruso kun enkapsidigitaj cirklaj dsDNA genomoj (kutime duon- aŭ entute pecetigita), kiuj replikiĝas per RNA.

Ekzemploj
	vertebrul-infektivaj virusoj (Hepadnaviridae) 
	plant-infektivaj izometraj virusoj (Kaŭlimovirusoj) 
	plant-infektivaj bacilformaj virusoj ("Badnavirusoj") 
	infektiva gypsy-tipo retrotranspozono de Petunia (petuni-vejn-heliganta viruso)

Ĉi-virusoj havas
	parte duop-ĉena ne-kovalente malfermita cirkla DNA, 3.2 kb (Hepadnaviridae) 
	cirkla dsDNA kun unuopa-ĉen-interrompo(j) en ambaŭ ĉenoj, ĉirkaŭ 8 kb (Kaŭlimovirusoj kaj Badnavirusoj kaj petunio-viruso) 

Eble ili havas komunan originon kiel iu alia, kiel la Retroviridae: tial, klas- VII virusoj estis sugestitaj kiel estante "Pararetroviridae".  

Virusoj
Dipluro

Dipluroj estas unu el tri ordoj de heksapodoj, kiuj ne estas veraj insektoj. Ĉi-tiuj artropodoj malgrandaj estas norme malpli ol 6mm longaj.

Dipluroj
Dwight D. Eisenhower

Dwight David EISENHOWER , la tridek-kvara prezidento de Usono, naskiĝis la 14-an de oktobro 1890, en Denison, Teksaso. Li mortis 78-jaraĝa, la 28-an de marto 1969, en la Hospitalo Walter Reed en Vaŝingtono, pro kongesta kora difektiĝo.

Eisenhower estis 178 cm alta, kaj pezis 82 kg. Li estis amikema kaj optimisma. Lia edzino estis Mary Geneva Doud, kaj la paro havis du filojn. Eisenhower estis presbiteriano.

Li estis usona generalo dum la Dua Mondmilito kaj de la malfruaj monatoj de 1943 ĝis la fino de la milito estris la Aliancitan Ekspedician Forton de la Supera Ĉefsidejo (angle mallongigata SHAEF).

Dum lia ŝtatprezidanteco (1953-1961) okazis;
 1953 – Fino de la Korea milito
 1954 – La Doktrino de Eisenhower en la Malvarma milito – la usona amasigo de nuklea armilaro
 1956 – Landa Interŝtata Sistemo de Ekspresaj Ŝoseoj
 1957 – kaj 1960- La Aktoj de Civilaj Rajtoj – lerneja malsegregacio en Little Rock, Arkansaso
 1957 – Rusio lanĉis la unuan sateliton "Sputniko"
 1959 – Alasko kaj Havajo iĝis ŝtatoj
 1959 – Inaŭguro de la Marvojo Sankt-Laŭrenco
 1960 – Usono rompis rilatojn kun la Kubo de Fidel Castro
 1960 – Gary Powers kaj la usona spion-aviadilo U-2 en Rusio
 1961 - Eisenhower - Farewell address (YouTube) 

Eisenhower rakontis, ke lia patrino deziris, ke oni ne mallongigu lian antaŭnomon; tial ŝi nomis lin Dwight (tiu nomo ne havas karesformon en la angla lingvo). "Kaj tial ĉiuj homoj nomis min Ike ."

Referencoj 

 
Naskiĝintoj en Usono
Mortintoj en Usono
Armeestroj de la dua mondmilito
Grandaj krucoj de la Honora Legio
Konservativistoj
Prezidantoj de Usono
Usonaj generaloj
Usonaj kristanoj
Usonanoj de la unua mondmilito
Usonanoj de la dua mondmilito
Usonaj presbiterianoj
Personoj de la jaro laŭ magazino Time
Devizo

Devizo estas moto, kiu montras principon de la konduto de persono, firmao, urbo, ŝtato ktp. Devizoj ofte estas parto de blazono.

Laŭ Francisko Azorín Devizo estas Sentenco akompananta ofte blazonon. Signo, moto, maksimo uzata kiel distingilo. Kaj li indikas etimologion el la latina de + visus (de vidita =vidaĵo).

Tradicie katolikaj episkopoj elektas la devizon. Por nobelaj familioj, organizoj kaj landaj blazonoj devizo estas ofte grava ero de la propra kulturo.

Ekzemploj:
 Libereco, egaleco, frateco (france Liberté, égalité, fraternité) - devizo de la Franca Respubliko.
 Verokunlaborantoj (latine Cooperatores veritatis) - devizo elektita de Joseph Ratzinger (la posta papo Benedikto la 16-a) kiel episkopo de München-Freising

En ekonomiko, devizo estas kambio aŭ ĉeko en fremda valuto, pagebla ĉe difinita loko kaj negocata en borso. (PIV, 3-a signifo de devizo).

Devizoj en Esperanto 
Marjorie Boulton, en sia mikspota libro Faktoj kaj fantazioj, dediĉas ties 48an ĉapitron "Devizoj" al komentoj pri tiuj iloj; poste ŝi listigas multajn.

Vidu ankaŭ 
 Listo de naciaj devizoj
 moto
 slogano

Referencoj 

Ekonomiko
Heraldiko
Dashiell Hammett

Samuel Dashiell HAMMETT (naskiĝis la 27-an de majo 1894 en St. Mary’s County (Marilando), mortis la 10-an de januaro 1961 en Novjorko) estis usona verkisto.

En la aĝo de 13 jaroj li ĉesigis la lernadon, laboris i.a. kiel gazetportisto kaj varbisto kaj finfine en detektiva agentejo. Post sia partopreno en la Unua mondmilito li komencis verki krimliteraturon. Ekde la 1930-aj jaroj li ankaŭ verkis filmscenarojn.

Inspirite de Ernest Hemingway Dashiell Hammett en konciza, senemocia lingvaĵo priskribis la grandurban krimularon. Kune kun Raymond Chandler li kontribuis al la modernigo de la usona krimliteraturo.

Famaj verkoj 
 Red Harvest (romano, 1929)
 The Dain Curse (romano, 1929)
 The Maltese Falcon (romano, 1930)
 The Glass Key (romano, 1931)
 The Thin Man (romano, 1934)

Vidu ankaŭ 
 The Maltese Falcon (filmo), 1941

Usonaj verkistoj
Verkistoj de krimromanoj
Enciklopedio Kalblanda

Enciklopedio Kalblanda (redaktita de 1996 ĝis 2001) estis la unua reta enciklopedio en Esperanto. Ĝi estis fondita la 11-an de januaro, 1996 de Stefano Kalb, kiu estis la redaktoro. La enciklopedio enhavis 139 internajn artikolojn kaj ligilojn al 85 aliaj temoj. La teksto estas sub GFDL, sed ne la bildoj. 

En decembro de 2001, Kalb donis la 139 artikolojn al la Esperanta Vikipedio por provizi ĝian originalan stokon. Li nun kontribuas rekte al la vikipedio anstataŭ al Enciklopedio Kalblanda.

Artikoloj devenintaj el la Enciklopedio Kalblanda

Eksteraj ligiloj 
 Encikopledio Kalblanda (arĥiva kopio)

Kalblanda
Epikuro

Epikuro (341 a. K. ĝis 270 a. K.) (; ) estis helena filozofo de Ateno kiu fondis epikurismon, unu el la kvin ĉefaj skoloj de helena filozofio.  Laŭ Epikuro, la celo de la vivo estas trankvilo, kiu estas atingita per la evito de doloro kaj la malevito de plezuro.

Por sciiĝi pri la filozofio de Epikuro, vidu la artikolon pri epikurismo.

Epikuro ne edziĝis kaj vivis simple kun siaj studentoj en la Ĝardeno en Ateno. La Ĝardeno, ĝardeno kaj domo kiujn Epikuro aĉetis, fariĝis la centra lernejo de epikurismo de jaroj ek -310 ĝis 529.

Epikuro verkis almenaŭ 42 librojn, sed el lia plumo, oni nur havas parton de du libroj kaj kelkajn leterojn. Kvankam la epikura skolo daŭre disvastiĝis eĉ post lia morto, gajnante multajn anojn, kaj iĝis unu el la plej popularaj filozofiaj disciplinoj en la helenisma mondo kaj precipe en Romio, tamen poste lia famo malkreskis kune kun la disvastiĝo de kristanismo kaj la kolapso de helenisma-romia klera socio tiele ke ĝis la fino de la mezepoko li restis tute ne konata. Pro tio, la majstra verko de epikurismo ne estas fare de Epikuro, sed de la bela poemo fare de Lukrecio, De Rerum Natura (de la jaro 50 a.K.) sed retrovita nur en 1417.

La vivo kaj klerigado de Epikuro 
Laŭ la pli komuna opinio, kiun rakontis Diogeno Laertio, Epikuro naskiĝis en Ateno, en la Dimo de Gargettios. Lia patro, Neocles instruis la gramatikon, kaj lia patrino, Ĉerestrate estis magiistino. Epikuro eble edukiĝis en Samoso, ĝi eblas ke li eĉ naskiĝis en la insulo, ĉar lia patro estis atenia koloniano. Li devenis en Ateno por efektivigi sian militan servon kiam li havis ĉirkaŭ 18 jarojn. Post, li foriris kunigi sian patron al Kolopho, en la nordo de Samoso en -323. Li restadis tie de -323 ĝis -321 kaj li aŭdis la lecionojn de Naŭsifano.

Verkoj 

 'Letero al Herodoto'
 'Letero al Pitokleo'
 'Letero al Menekeo' aŭ 'Pri la feliĉo'
 Ĉefaj Maksimoj
 Sentencoj de la Vatikano

Helenaj filozofoj
Naskiĝintoj en la 4-a jarcento a.K.
Mortintoj en la 3-a jarcento a.K.
Enciklopedio Cigneta

Enciklopedio Cigneta estis projekto de interreta enciklopedio realigata de Liland Brajant Ros. Post kiam en 2001 fondiĝis Vikipedio en Esperanto, li donis permeson transpreni la enhavon tien. La enciklopedio malaperis kune kun la fermo de la retgastigejo Geocities en 2009.

Vikipediaj artikoloj kiuj originas en Enciklopedio Cigneta 

La komenca versio de la jenaj artikoloj en la Vikipedio devenis de Enciklopedio Cigneta:

Aachen
Daniel Boone
Johnny Appleseed
Orikteropo
Protelo
Silvestro 

Materialo el la jena artikolo estis aldonita al la Vikipedio:

 Darvino

Eksteraj ligiloj
 Arĥiva kopio de Enciklopedio Cigneta

Vikipedio
Ethnologue

Ethnologue: Languages of the World (Etnologiisto: Lingvoj de la Mondo) estas retejo kaj libraro kiu enhavas statistikon pri 6 809 lingvoj (eldono de 2000) kiu priskribis la nombron da parolantoj, lokon, dialektojn, lingvo-sistemojn, ĉu jes aŭ ne versio de la Biblio, ktp.

La retversio estas havebla ĉe http://www.ethnologue.com/ (angle).

Ethnologue estas posedata de la firmao SIL International, kristana organizo kiu pristudas malpli konatajn lingvojn por misii al iliaj parolantoj.

Vidu ankaŭ 
 Lingvoj de mondo (enciklopedio) — ruslingva enciklopedio pri lingvoj

 Monda Atlaso de Lingvoj (Unesko)

Eksteraj ligiloj 

 (angla) Oficiala retejo de Ethnologue
 (hispana) Elena Poniatowska, La inmensa pérdida de los idiomas nativos (intervjuo kun Giorgio Silfer pri la formortado de lingvoj)

Libroj aperintaj en 1951
Libroj aperintaj en 1952
Libroj aperintaj en 1953
Libroj aperintaj en 1958
Libroj aperintaj en 1965
Libroj aperintaj en 1968
Libroj aperintaj en 1974
Libroj aperintaj en 1978
Libroj aperintaj en 1984
Libroj aperintaj en 1988
Libroj aperintaj en 1992
Libroj aperintaj en 1996
Libroj aperintaj en 2000
Libroj aperintaj en 2005
Libroj aperintaj en 2009
Libroj aperintaj en 2013
Lingvistikaj retejoj
Lingvistikaj verkoj
Lingvistikaj datumbazoj
Lingvaj familioj

de:SIL International#Ethnologue und ISO 639-3
Enciklopedio Simpozio

Enciklopedio Simpozio estas projekto de interreta enciklopedio en esperanto lanĉita en la jaro 1997 de brazila profesoro Evaldo Pauli.

Temoj 

Filozofio
Historio de la Filozofio
Humanaj Sciencoj
Artoj, Lingvoj, Literaturo
Psikologiaj Sciencoj
Naturaj Sciencoj
Matematiko
Cibernetiko
Regionoj

Eksteraj ligiloj 
 Enciklopedio Simpozio (nekompleta kopio de Interreta Arkivejo)

Enciklopedioj
Empiriismo

Empiriismo estas skolo de filozofio fondita de Locke. Laŭ Locke, ne ekzistas iu ajn ideo en la menso je nasko; anstataŭe la menso
estas tabula razita aŭ tabulo blanka. La tabulo malblankiĝas, kiam la menso ricevas sensan impreson kaj el tiu eliras ideojn per racio.

Kie Kartezio diris

racio + denaskaj ideoj → scio

Locke diris

racio + sento → scio

Aristotelo, por komparo,
diris antaŭ 2000 jaroj:

racio + aksiomoj + sento → scio

kaj en la 13-a jarcento,
Tomaso de Akvino diris:

racio + aksiomoj + sento + fido → scio

kie aksiomo estas antaŭsupozita, memevidenta aserto, sama kiel
tiuj en la komenco de Eŭklido. Ĉu tia aksiomo estas denaska ne interesis
Aristotelon, kiu ne amplekse filozofiis pri la internaĵoj de la menso.

Poste la samskolanoj George Berkeley kaj Hume disputis
kontraŭ Locke pri la naturo de homa scio.

Locke klarigis sian ideojn pri homa scio en la verko
Essay Concerning Human Understanding ("Eseo pri
Homa Kompreno") en 1690.

Vidu ankaŭ 
 la artikolon pri empirio
 logika empiriismo
 pragmatismo
 empiriisma psikologio

Referencoj

Eksteraj ligiloj 

 Liberpensuloj
 Raciismo
 Sensismo

Empiriismo
Filozofio
Ismoj
Écouen

Écouen estas franca komunumo en la departemento Val-d'Oise, norde de Parizo. Grava vidindaĵo estas la franca nacia muzeo de renesanco.

Demografio

Vidu ankaŭ 
 Écouen - Ézanville (stacidomo)

 
Komunumoj de Val-d'Oise