Kristoforo Kolumbo

Kristoforo KOLUMBO (30-an de novembro 1450 - 20-an de majo 1506) estis eŭropa navigisto kiu ludis gravan rolon en la nomita Malkovro de Ameriko, nome la unuaj historie registritaj kontaktoj de eŭropanoj kun amerikaj indiĝenoj.

Liaj esplorvojaĝoj poste konsciigis la eŭropanojn pri la ekzisto de Ameriko, sed pro pluraj kialoj estas neĝuste nomi lin la malkovranto de Ameriko. Ĉiukaze ja li iĝis mapisto, admiralo, vicreĝo kaj ĝenerala guberniestro de la "Okcidentaj Indioj". Kvankam tre probable li ne estis la unua eŭropa esploristo de Ameriko, oni konsideras lin la malkovranto de nova kontinento — pro tio nomita Nova Mondo — por Eŭropo, ĉar li ja estis la unua kiu markis itineron por iro kaj reveno tra la Atlantiko kaj diskonigis la novaĵon (certe pro ekonomiaj interesoj). Tio definitive puŝis la mondan etendon de la eŭropa civilizo, kaj la konkeron kaj koloniigon de la nova kontinento fare de kelkaj eŭropaj potencoj.

Lia homnomo estas ikono tutmonde kiu inspiris sennombrajn nomigojn, kiaj tiu de unu lando: Kolombio, kaj tiuj de du regionoj de Nordameriko: nome la Brita Kolumbio, en Kanado, kaj la Distrikto Kolumbio, en Usono.

Biografia resumo 
Li estis italo, el Ĝenovo (kie estas vizitebla la ruino de lia domo). Fakte ne ĉiuj certas, ĉu li vere estis el Ĝenovo. Misteraj cirkonstancoj igis kelkajn opinii, ke li estis iu, kiu ŝajnigis la identecon de la vera Colombo post ŝippereo, kaj ke li eble estis portugala aŭ kataluna judo. Vere en siaj skriboj li neniam uzis la italan, sed strangan hispanan, kun multaj miksoj de portugalaj vortoj; (tamen, en tiutempa Ĝenovo, preskaŭ neniu parolis la italan, sed la ligurian). La  la sovetia gazetara agentejo TASS eĉ publikigis la informon, ke li naskiĝis en Rusio. La usona historiisto Henry Harrise konfirmas la rusecon de Kolumbo, sed asertas, ke li naskiĝis en Parizo. (Praktike ĉiu ajn provas diri ke Kolumbo estis lia samlandano, kaj ne itala. Restas la fakto ke la tiutempa reĝa kortego de Hispanio tute ne dubis ke li estis el Ĝenovo, kaj parolis pri li kiel "la ĝenovano".).

En 1476 li sin establis en Lisbono, kie pere de la familio de sia edzino, Filipa Moniz, li faris kontrakton kun la grandaj esploraj kompanioj de Portugalio. Dum sia portugala periodo, li faris longajn vojaĝojn ĝis Gvineo sude kaj Islando norde. Li vojaĝis ĉiam kiel komercisto, do pasaĝero — li neniam estis profesia maristo.

Li kolektis la ideojn de Toscanelli pri la globeco de la Tero, kaj ellaboris projekton por atingi la Orienton (Ĉinio kaj Cipango) per navigado okcidenten. Ĉar li miskalkulis la diametron de Tero pli malgranda ol la reala, tiamaj sciencistoj malrekomendis lian planon. Laŭ la sciencistoj, Cipango (Japanio) estis 20 150 km okcidente de la Kanarioj trans la Atlantiko, sed laŭ Kolumbo la distanco nur estis 6 275 km. La nombro de la sciencistoj estis proksimume ĝusta, tiu de Kolumbo freneze malĝusta.

Rifuzite ĉe Johano la 2-a de Portugalio, Kolumbo sin proponis al la Katolikaj Gereĝoj de Hispanio (1487), kiuj akceptis lin nur en 1492, post la fino de la rekonkero. En la Kapitulacoj de Santa Fe (1492) Kolumbo ricevis la titolojn vicreĝo kaj admiralo (kvankam ne maristo) kaj la dekonon de la riĉaĵoj, kiujn li estis trovonta.

La ekspedicio, kiun li organizis kun la helpo de la gefratoj Pinzón, ekiris de Palos de la Frontera (en Onubo) la , per tri ŝipoj, nome la Pinta, la Niña kaj la Santa María. La 6-an de septembro li faris vojaĝpaŭzon en la Kanariaj Insuloj. La 12-an de oktobro li elŝipiĝis en Guanahani (en la nunaj Bahamoj), al kiu li donis la nomon Sankta Savanto (San Salvador), kaj poste iris ĝis la poste nomita insulo Hispanjolo (La Española). Je lia reveno, la Katolikaj Gereĝoj akceptis lin en Barcelono.

Dum sia dua vojaĝo (1493-1496) li alvenis al la Malgrandaj Antiloj, Puerto-Riko kaj Jamajko, kaj li fondis la urbon La Isabela en Hispanjolo.

En sia tria vojaĝo (1498-1500) li vizitis la kontinentan bordon en la elfluejo de Orinoko kaj la insulojn Trinidado kaj Cubagua, antaŭ ol li repatrujiĝis pro siaj agadoj kiel vicreĝo.

En kvara vojaĝo, li vizitis la bordon inter Honduro kaj Panamo.

Kolumbo mortis en la konvinko, ke ĉi tiuj teroj rilatas al Azio.

Historia profilo 

Kristoforo Kolumbo defendis, ke oni povas atingi teritoriojn de Malproksima Oriento (konata tiam kiel «La Hindioj») ekde Eŭropo naviginte tra la Atlantiko al okcidento, kaj ke eblas realigi la marveturadon kun sukcesaj ebloj. La falo de la Romia Imperio de Oriento en povon de la otomanoj en 1453, post la konkero de Konstantinopolo, ties ĉefurbo, okazigis la multekostigon de la komerco inter Eŭropo kaj la orientaj regionoj.

Kvankam jam en la 3-a jarcento a.K., la astronomo greka Eratosteno estis kalkulinta sufiĉe precize la mezuron de la cirkonferenco de la Tero; ŝajne, la hipotezo de Kolumbo pri la ebloj de la vojaĝo baziĝis en alternativaj (kaj eraraj) kalkuloj pri la grandeco de la sfero, ĉar li supozis, ke ĝi estas pli malgranda ol ĝi reale estas. Tamen, Kolumbo certigis, ke li estis kompilinta informon pri la ekzisto de teroj loĝataj trans la Atlantiko. El tio li supozis, ke la orienta pinto de Azio estas multe pli proksima al Eŭropo ol supozite de la tiamaj kosmografoj. Ankaŭ eblis, ke tiaj informoj atestis la eston de insuloj kiuj povas utili kiel bazoj por veturado al la Hindioj.

Aliaj teorioj asertas, ke Kolumbo estis aŭdinta informon, el babilado de maristoj, pri la ekzisto de teroj multe pli proksimaj al Eŭropo ol supozite science por la esto de Azio, kaj ke li iniciatis la taskon atingi ĝin por komerci sendepende de la Respubliko Ĝenovo aŭ de la Regno de Portugalio. Unu el tiuj, konata kiel la teorio de la pramaristo, sugestas, ke dum la tempo kiun Kolumbo pasigis en la insuloj portugalaj de la Atlantiko zorgis pri portugala aŭ kastilia maristo mortonta kies karavelo estis trenita ekde la Golfo de Gvineo ĝis la Kariba Maro fare de la marfluoj. Kelkaj aŭtoroj diras eĉ ke povus temi pri Alonso Sánchez de Huelva, kvankam laŭ aliaj fontoj li povus esti portugala aŭ biskaja. Tiu teorio sugestas, ke la pramaristo fidis al Kolumbo la sekreton. Laŭ kelkaj fakuloj, la pruvo plej konvinka favore de tiu teorio estus la Capitulaciones de Santa Fe, ĉar ili mencias «lo que ha descubierto en las mares oçeanas» (kion li malkovris ĉe oceano) kaj samtempe havigis al Kolumbo serion de privilegioj donitaj ĝis tiam al neniu.

Certe Kolumbo sukcesis ne nur alveni al marbordoj de Ameriko, sed ankaŭ revenis al Eŭropo, kaj faris totalon de kvar vojaĝoj kio kreis itineron por regula kaj sekura navigado inter Eŭropo kaj Ameriko. Kvankam oni delonge scias, ke siberianoj alvenis al Ameriko jam en la Pleistoceno kaj poste, kaj ke ekzistas pruvaro pri eblaj antaŭaj vojaĝoj fare de kartaganoj, islamaj alandalusanoj, vikingoj aŭ ĉinoj. Tamen nur el la vojaĝoj de Kolumbo, kaj de aliaj postaj esploristoj kaj konkeristoj, oni establis konstantajn ligojn kun Eŭropo kaj oni povas paroli pri «malkovro» (kvankam nur relative), ĉar estis rekono de la koncernaj landoj kaj atestoj kontrasteblaj en la epoko. El tiu «renkonto» kelkaj eŭropaj potencoj invadis la amerikan teritorion, trudante dominadon, kaj politikan, kulturan kaj religian, sur la lokaj kulturoj.

Kolumbo projektis sian vojaĝon cele alporti el Oriento varojn, ĉefe spicoj kaj oro. La spicovojo kiu inkludis spicojn, silkon kaj aliajn produktojn devenajn el Malproksima Oriento, estis alvenintaj tra la jarcentoj ĉiam tra komerca vojo kiu trapasis Azion ĝis Eŭropo, tra Malgranda Azio kaj Egipto, sed el la etendo de la Otomana Imperio tiu vojo malfaciliĝis kaj restis monopolizita por tiuj kaj ties partneroj, nome la komercistoj el Italio. La Regno Portugalio kaj la Regno Kastilio, tiam la unuaj veraj ŝtatoj de la Moderna Epoko, volis tiujn varojn sen perantoj.

Ĉar la portugaloj estis atingintaj sian Rekonkeron kontraŭ la islamanoj jam en la 13-a jarcento, ili iniciatis la konkurencon por atingi novan vojon al spicejaj landoj kiu estu alternativo mara rekte al Orienta Azio. Portugalio eknavigis tra maroj kaj oceanoj laŭirante Afrikon kaj atingante monopolon de tiu navigado tra la Atlantiko escepte pri Kanarioj. En 1488 la navigisto Bartolomeu Dias trafis trapasejon tra la Kabo Bona Espero, kiu konektas la Atlantikon kun la Hinda Oceano. Siaflanke, la Regno Kastilio, en la sama jaro kiam finis sukcese ties Reconquista, serĉis novan vojon al la spicoj, kaj se ĝi serĉis ilin ankaŭ en la Atlantiko, markis alian direkton — al okcidento — en akvo malproksime de la marbordo kaj nekonataj de navigistoj.

La alveno de Kolumbo al Ameriko permesis la disvolvigon de la komerco kaj la sendon al Eŭropo de granda kvanto de manĝaĵoj kultivitaj en tiuj novaj teroj, kiaj maizo, terpomoj, kakao, tabako, kapsikoj, kukurboj, fazeoloj aŭ vanilo, inter aliaj, kiuj estis rapide adoptitaj de la eŭropanoj kaj de la cetero de la mondo. Fakuloj ĉirkaŭkalkulis, ke tri kvinonoj de la aktualaj kultivoj de la tuta mondo estis importitaj el Ameriko. En mala senco, la kolumba ekspedicio okazigis la alvenon al Ameriko de la rado, la fero, la ĉevalo, la porko, la azeno, la kafo, la sukerkano kaj la pafarmiloj, inter aliaj inventoj, bestoj aŭ kultivoj.

En sia unua vojaĝo, la navigistoj atingis Guanahani en la aktualaj Bahamoj. Post du monatoj de veturado, vizitis Kubon kaj Hispaniolon, revenis al Hispanio sep monatoj post la eliro. En sia lasta vojaĝo li bezonis nur unu monaton kaj kvar tagojn por atingi la marbordojn de Ameriko.

Fundamenta Krestomatio el 1903 enhavas rakonton pri la lasta nokto de Kolumbo antaŭ alteriĝo en Ameriko sub titolo Nokto de Enbe el Odeso.

Biografio

Origino 

Interkonsento inter fakuloj pri la origino de Kristoforo Kolumbo estas ke li naskiĝis en la Respubliko Ĝenovo. La alternativaj teorioj pri lia origino estis ĝenerale malakceptitaj de la ĉefaj fakuloj.

Tiuj duarangaj teorioj asertas, ke la origino de Kristoforo Kolumbo estas enigmo pri kiu ne ekzistas unuanimeco inter historiistoj kaj priserĉistoj, inter aliaj tialoj pro la konfuzo kaj perdo de dokumentaro referenca al liaj originoj kaj praularo. Krome lia propra filo, Hernando Colón, en sia Historia del almirante Don Cristóbal Colón eĉ malheligis plie lian naskolokon asertante, ke lia patro ne volis, ke estu konataj liaj origino aŭ patrujo. Pro tiu, inter aliaj tialoj, aperis multaj teorioj pri la naskoloko de Kolumbo. Kvankam ekzistas fidinda testamento per kiu Hernando Colón asertas, ke lia patro estis ĝenovano: «filo de Kristoforo Kolumbo, ĝenovano, unua admiralo kiu malkovris la Hindiojn».

La tezo apogita majoritate eltenas, ke Cristoforo Colombo naskiĝis la jaron 1451 en Savono, en la Respubliko Ĝenovo. Liaj gepatroj estus estintaj Domenico Colombo — teksisto kaj poste komercisto — kaj Susanna Fontanarossa. El la kvin filoj de la geedzoj, du, Cristoforo kaj Bartolomeo, tuj sentis maran alvokiĝon. La tria estis Giacomo, kiu lernis la metion de teksisto. Pri la aliaj du ceteraj, Giovanni mortiĝis juna kaj la ununura virino lasis neniun spuron. Estas notariaj kaj juraj dokumentoj, kiaj la menciita testamento de lia filo en kiu oni asertas klare la ĝenovan originon de lia patro, kiuj defendas tiun tezon. Krome la propra Kolumbo mem deklaras esti ĝenovano, en la dokumento nome Fundación de Mayorazgo kie li diras «della salí y en ella nací [en Ĝenovo]», Laŭ unu el tiuj, Kolumbo estos Capitán Mayor de la Armada (ĉefkapitano de la ŝiparo), komponita de tri ŝipoj. Alia dokumento estis Real Provisión adresita al lokanoj de Palos dirante, ke ili devas havigi du karavelojn ekipitajn kaj funkciigitajn kiel pago de monpuno atribuita al tiuj lokanoj. Tria "real provisión" adresita al Kolumbo, fare de la Katolikaj Gereĝoj, devigis la vilaĝojn de la andaluzaj marbordoj, kaj pere de posta komisio adresita al la vilaĝo Moguer, cedi du ŝipojn al la esplora entrepreno. Kristoforo Kolumbo plenumis tiun "Real provisión" en la riverhaveno de la Ribera de Moguer, konfiskante du ŝipojn pere de registro fare de la funkciulo Alonso Pardo, ŝipoj kiuj poste estis forĵetitaj.

Kolumbo en Palos, interveno de Martín Alonso Pinzón 
Kiam Kristoforo Kolumbo alvenis al Palos de la Frontera li trafis la opozicion de la lokanoj, kiuj malfidis je fremdulo. La "Real Provisión" adresita al Diego Rodríguez Prieto kaj aliaj lokanoj, per kiu oni punis ilin servi al la krono per du karaveloj dum du monatoj, estis legita ĉe la pordo de la Preĝejo de Sankta Georgo, kie estis ankaŭ la publika placo. Poste estis problemoj por la dungado de maristoj, pro kio Kolumbo turnis sin al unu de la dokumentoj elsenditaj de la monarkoj en kiu oni havigis al li permeson por rekruti maristojn inter malliberigitoj, kvankam finfine tio ne estis necesa. Estis nevera legendo laŭ kiu oni diris, ke en la unua vojaĝo la plej parto de la ŝipanaro estis prizonuloj kaj krimuloj. Tio estis okazigita de la momento kiam neniu volis dungiĝi por la ekspedicio de Kolumbo, kaj tiu decidis uzi reĝan dokumenton kiu rajtigis lin liberigi malliberulojn por kompletigi la necesan ŝipanaron. Finfine, la religiuloj de la Monaĥejo de La Rábida de Palos, speciale Juan Pérez kaj Antonio de Marchena, sukcesis solvi la problemon de la dungado de maristoj, faciligante la kontakton de Kolumbo kun Martín Alonso Pinzón, elstara loka navigisto, kiu apogis la eblon de la vojaĝo, kontraŭ la loka opinio. Ankaŭ Pero Vázquez de la Frontera, maljuna maristo de la loko tre respektata pro sia sperto kaj amiko de Martín Alonso, ege influis por ke la plej aĝa de la fratoj Pinzón decidiĝu apogi la entreprenon.

Laŭ Bartolomé de las Casas, Martín Alonso kontribuis per duono de milionoj da maravedoj, nome la tria parto de la mona elspezo de la entrepreno. Krome li forĵetis la ŝipojn konfiskitajn de Kolumbo kaj ankaŭ maldungis la maristojn dungitajn de Kolumbo, elektis por la entrepreno aliajn du karavelojn, nome "la Pinta" kaj "la Niña", kiujn li konis kiel bonaj velkapablaj kaj «aptas para el oficio de navegar» (navigkapablaj), ĉar li estis uzintaj ilin luitajn, partoprenigis siajn fratojn Pinzón kaj trakuris la loĝlokojn Palos, Moguer kaj Huelva, konvinkante siajn parencojn kaj amikojn por ke ili dungiĝu, per kio li sukcesis kompletigis la necesan ŝipanaron. Elstaraj familioj de maristoj de la zono aliĝis al la entrepreno, kiel la fratoj Niño de Moguer, la Quintero-j de Palos kaj aliaj prestiĝaj maristoj kiuj ludis gravan rolon por la definitiva rekrutado de la ŝipanaro.

Kolumbo en Moguer 
En Moguer, Kristoforo Kolumbo vizitis kelkajn fojojn la monaĥejon de Sankta Klara, kies abatino, nome Inés Enríquez, onklino de la reĝo Fernando la Katolika, apogis la projekton de Kolumbo antaŭ la kortego. Li ricevis apogon de la pastro Martín Sánchez kaj de la terposedanto Juan Rodríguez Cabezudo al kiu li fidis la zorgadon de sia filo Diego, kiam li foriris en la malkovra vojaĝo.

La fratoj Niño ludis gravan rolon en la preparoj kaj demarŝoj por la unua vojaĝo de Kolumbo. Post la supero de la unuaj opozicioj al la projekto de Kolumbo, ili aliĝis al la entreprenoj kaj kuraĝigis la lokajn maristojn, kaj alilokajn maristojn kiuj kutime kunnavigis, por ke ili aliĝu en la ekspedicio. Krome, unu de la karaveloj — nome la Niña — estis posedo de tiu familio. Pedro Alonso Niño estis piloto de la Santa María, Francisco Niño paroprenis kiel maristo en la Niña kaj Juan Niño kiel superulo ankaŭ en La Niña; krome granda parto de la ŝipanaro estis de la loko.

Kvar vojaĝoj al la Indioj

Unua vojaĝo 

La 3-an de aŭgusto 1492 la kolumba ŝiparo formita de la karaveloj La Pinta, La Niña kaj la nao Santa María eliris el Palos. La ŝipanaro estis formita de ĉirkaŭ 90 homoj. La ekspedicio iris al la Kanarioj, por viziti aŭtoritatojn kaj ripari erojn de ŝipoj. Poste ili foriris el insulo La Gomera al la Atlantiko la 6-an de septembro.

La vojaĝo ne estis facila kaj okazis ribeloj, sed danke al la estreco de Martín Alonso Pinzón oni sukcesis solvi tiujn situaciojn. Kiam jam ĉiuj estis lacegaj kaj oni elĉerpiĝis la kalkuloj kaj antaŭvidaĵoj de Kolumbo, oni aŭskultis ekde la Pinta la faman krion de Rodrigo de Triana: Tierra a la vista (Tero je vido). La 12-an de oktobro ili alvenis al insulo Guanahani (en Bahamoj, kies identigo estas ankoraŭ pridisputata), kiun Kolumbo nomigis San Salvador. Poste ili alvenis al insulo Kubo, nomita per la nomo de Juana, kaj poste al Hispaniolo. La 25-an de decembro paneis la karavelo Santa María kaj el ties restaĵoj Kolumbo ordonis konstrui fortikaĵon nomita Navidad (Kristnasko), kie li lasis etan maristaron. Per la du ceteraj ŝipoj, la Pinta kaj la Niña, ili ekrevenis la 16-an de januaro de 1493).

Dum la veturado la du ŝipoj separiĝis pro ŝtormo. Fine Kolumbo, per la Niña, sukcesis alveni malfacilege en Lisbonon, Martín Alonso Pinzón faris same en la havenon de Bajono, Galegio. La ŝipoj, finfine, revenis al Palos la 15-an de marto je malmultaj horoj de diferenco, kaj Kolumbo iris al Barcelono por informi la gereĝojn pri la malkovro.

Dua vojaĝo 

La dua ekspedicio eliris de Kadizo la 25-an de septembro de 1493. Tiu vojaĝo celis setligi la hispanian ĉeeston en la malkaŝitaj teritorioj kaj trovi la vojon al Barato kaj Katajo. La unua insulo al kiu ili alvenis estis La Deseada (Deziraĵo) (3-a de novembro); sed poste oni malkovris Puertorikon kaj alvenis al La Española, kie oni trovis detruita la fortikaĵon pro atako de Kaonabo. En la sama insulo ili fondis la urbon Isabela (la 6-an de januaro de 1494). Kolumbo pludaŭris la esploradon laŭ la marbordoj de Juana (Kubo) kaj Santiago (Jamajko). Fine de 1494 aŭ komence de 1495 li iris suden.

Post tiu vojaĝo li dediĉis sin al konsolidado de la hegemonio ĉe La Española. En 1496 li revenis en Hispanion, kaj alvenis al Kadizo la 11-an de junio.

Tria vojaĝo 

La tria vojaĝo komencis la 30-an de majo 1498. Kolumbo eliris el Sanlúcar de Barrameda kaj alvenis al la insulo Trinidado fine de la monato de julio. De la 4-a ĝis la 12-a de aŭgusto li vizitis la golfon de Parja, en la marenfluo de la rivero Orinoko. Li nomis tiun regionon Dankoteron, pro la afableco de la indiĝenoj. Li supozis, ke li estis alveninta al kontinento pro la granda kvanto de akvo. Tiele la unuan fojon li alvenis al kontinenta amerika tero. Poste li esploris la tri insulojn de la aktuala ŝtato Nueva Esparta; la ĉefa insulo estis nomita Asunción, la aliaj estis la aktualaj Kubagvo kaj Koĉe. Poste Cristóbal de la Guerra ŝanĝis la nomon Asunción kontraŭ nova nomo insulo Margarita.

Fine li alvenis al Hispaniolo. En tiu insulo la hispanoj insurekciis pro manko de supozitaj riĉecoj. En unu de la negocadoj, Kolumbo proponis, al grupo de hispanoj la revenon al Kubagvo por komerco de perloj. Oni fondis perlolaborejon kaj poste, en 1528, de tiu setliĝo naskiĝis la unua vera urbo fondita de hispanoj en amerika kontinento, Nueva Cádiz.
Je la alveno de la reĝa administranto, Francisco de Bobadilla, Kolumbo estis arestita. Je sia alveno al Hispanio, la 25an de novembro de 1500, li estis liberigita, sed li perdis siajn prestiĝon kaj povojn.

Kvara vojaĝo 

La kvara vojaĝo estis farita spite la perdon de liaj povoj, sed laŭ serio de malpermesoj, kiel tiu por elŝipiĝi en la insulo La Española. La celo de tiu vojaĝo estis trovi markolon (nome la Malaka Markolo) kiu permesis lin alveni al la Indioj (Hindio), okcidente de Antiloj, ĉar jam oni vidis, ke la malkovrita tero ne estas tio, sed ĝi ne povis esti tre malproksime. Kolumbo eliris el la haveno de Kadizo per du karaveloj kaj du ŝipoj pliaj (La Capitana, La Gallega, La Vizcaína kaj la Santiago de Palos) la 11-an de majo. Pasinte tra Kanarioj, li alvenis en Indioj en 30 tagoj.

Pro problemoj en La Española, Nicolás de Ovando, nova guberniestro de la kolonio, ne permesis Kolumbon elŝipiĝi tie spite tujan ŝtormon kaj ŝanĝi ŝipon. Kolumbo devis elturniĝi sen helpo kaj elpasis al Jamajko, kvankam la ŝtormo pludaŭris ĝis la 12-a de septembro, do 88 ŝtormaj tagoj. Sekvante okcidenten, li malkovris la insulojn Bahía aŭ Guanaja [GvaNAĥa], en la marbordo de Honduraso, li trovis ŝipon de majaaj komercistoj kiuj oferis lin kakaon. En la Punta Cajina (aktuala Punta Trujillo) la ŝipanoj surteriĝis por ĉeesti la unuan katolikan meson realigitan sur kontinenta tero de Ameriko; pli oriente ili suferis uraganon, dum kelkaj semajnoj la 4 ŝipoj suferis la ŝtormon kaj la 12-an de septembro preterpasis kabon. Tie ĉesis la ŝtormo kaj Kolumbo nomigis ĝin kiel Kabo Danke al Dio (en la plej norda marbordo de Nikaragvo) ĉpro estiar oni diris "Gracias a Dios que al fin salimos de esas honduras" (Danke al Dio ni eliris el tiuj malfacilaĵoj) kaj de la sama frazo devenas la nomo de Honduraso ĉe kio okazis la ŝtormo; poste ii sekvis suden.

En la popola kulturo 
La Kolumba interŝanĝo aŭ Granda interŝanĝo estis la disvastigita transdono de animaloj, plantoj, kulturo, homaj loĝantaroj, teknologio, kaj de ideoj inter la hemisferoj de Ameriko kaj Afrik-Eŭrazio en la 15a kaj 16a jarcentoj, rilate al la fare de eŭropanoj koloniigo kaj komerco post la veturoj de Kristoforo Kolumbo el 1492. Kvankam plej verŝajne senintence tiam, komunikeblaj malsanoj estis kromprodukto de tiu interŝanĝo. La termino estis unuafoje uzata en 1972 de la usona historiisto Alfred W. Crosby en sia libro pri media historio nome The Columbian Exchange. Ĝi estis rapide adoptita de aliaj historiistoj kaj ĵurnalistoj kaj iĝis amplekse konata.

En literaturo

El rakonto "Historio de ŝipo" (de porinfana verkisto B. Ĵitkov) 
"...Sed kiel homoj navigis trans marojn, kiam neniu sciis, kiel anticipe kalkuli, ke la ŝipo ne renversiĝu? Ja depratempe ŝipoj navigis! Jen Kolumbo krozis la oceanon per sia "Santa-Maria". Se nun tiu ŝipo intencus iri oceanon, oni ellasos ĝin el neniu haveno de la mondo. Ne, mi mensogas! Ĝuste al tiu ŝipo, precize kiel "Santa-Maria", oni permesis transiri de Eŭropo al Ameriko. Tio okazis en 1898 jaro, kiam estis celebrata 400j de "malfermo" de Ameriko. Oni faris ĝustan kopion de la Kolumba ŝipo. Homoj startis kaj ripetis la unuan vojon de Kolumbo. Jes, tamen, la "kolumboj" navigis kun vartistino: granda oceana vaporŝipo iris apude por ĉiu okazo. Feliĉe la vojaĝo trapasis glate kaj niaj "kolumboj" malfermis Amerikon duan fojon.

Sed kiam en 1492j Kolumbo navigis en fora maro pli kaj pli okcidenten, nek li, nek lia teamo timis, ke ilia ŝipo renversiĝos. Ili timis alion: ke tie la tero finiĝas kaj ke de la rando akvofalo fluegas en abismon, kaj tien direktiĝas forta torento, kiu des pli fortas, ju pli proksimas al la rando. Tien estus entirata ajna ŝipo kaj de tiu pereo neniu sukcesos forboardi, kaj neniu ankro savos.
La teruraĵojn do timis kolumbaj homoj, sed ne tion, ke ilian ŝipon renversos vento kaj faligos per veloj al akvon.

La veloj sur kolumba karavelo estis ne altaj, kaj centro de ventopremo lokiĝis sufiĉe malalte. Krome, dum tiama ekipo de l' ŝiparo, maristoj ne uzis deflankajn ventojn, sed iris nur tiel, ke la vento blovu almenaŭ iom demalantaŭe. Kaj se estis vento absolute flanka, kiam la risko renversiĝi estas la plej granda, do stiranto turnis la ŝipon tiel, ke ĝi iru tamen iom laŭvente. Certe oni strikte atentis la veteron, havis ne multajn velojn, kiujn forigi eblis unumomente, ĉe subita tempesto.

En la arto — atenti veteron, regi ŝipon, tiel, ke ondoj malpli ĝin superfluu, kaj ke vento ĝin ne faligu — ho! — en la afero homoj delonge jam akiris multan sperton. Kaj dum kolumbaj tempoj, jam tiom da spertegaj maristoj estis, ke en Mediteraneo eble ne malpli da ili troviĝis ol da ŝoforoj estas en Moskvo..."

El aliaj verkoj 
En la verko de la hungara verkisto Sándor Szathmári nome Perfekta Civitano oni kolektas rakonton nome Superstiĉo. En ĝi aperas en Salamanko dialogo pri alkemio, Kristoforo Kolumbo, Atlantiso, la lando de pastro Johano, fantastaj bestoj ktp. Oni hipotezas ĉu Kolumbo trafis ion el tio. Alvenas Kolumbo, kiu seniluziigas ilin per rakonto ke li trafis nenion el tiuj fikciaĵoj. Li montris nur terpomon, kiu same seniluziigis ilin.

Idealoj de Kristoforo Kolumbo 
Interesus ankaŭ la personeco de Kolumbo kaj la pasioj kaj la celoj kiuj lin movis. Inter kiuj eble ne lastas la celo provizi la regantojn je oro kaj financaj rimedoj por sukcesi krei armeon por liberigi la Sanktan Landon, nome Palestinon tiam okupitajn de islamanoj. Rilate tion, ne elfuĝu el la atento ke se la religia fono de Kolumbo estas vere sincera, ĝi sonas iomete eksterĥore ĉar ĝuste en tiu jarcento la idealo de la krucmilito jam mortis de longe: Kristoforo Kolumbo, paradokso de la historio!, malfermas la novan epokon per idealo malnova! (Tzvetan Todorov. La Conquête de l'Amérique : La Question de l'autre)

Referencoj

Vidu ankaŭ 
 Unua vojaĝo de Kolumbo
 Malkovro de Ameriko
 Leteroj de Kristoforo Kolumbo informantaj pri malkovro de Ameriko
 Esplorado
 Kolombio
 Ovo de Kolumbo
 Placo Kolumbo
 Colón (metroo de Madrido)
 Christophe Colomb (Tramtransporto en Parizo)

Eksteraj ligiloj 

 La Admiralo de la Oceana Maro.  Multaj informoj pri Kristoforo Kolumbo (france).
 Jornades sobre Història i Censura (a Espanya, a l'època de la Descoberta d'Amèrica) (katalanlingve)
 Institut Nova Història (sobre Cristòfor Colom i la Descoberta d'Amèrica) (katalanlingve)

 
 

Historio de Kastilio
Historio de Ameriko
Hispanaj nobeloj
Hispanaj maristoj
Hispanaj funkciuloj
 
Hispanameriko
Mortintoj la 20-an de majo