alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Татар Баганалысы

Татар Баганалысы (Татар Багана яки Татар Баганалы кулланылышы да очрый) — Татарстан Республикасының Чистай районындагы авыл.

Тарихы 

Татар баганалысы авылы Чистай районының көньяк – көнчыгышына урнашкан.

Тарихи мәгълүматларга караганда,хәзерге авыл урнашкан урын кеше аяк басмаган урман һәм сазлыклардан торган.Бу урынга иң беренче булып килеп урнашкан кеше – Казан артындагы Балтач авылыннан булган.Бу кеше бик матур челтерәп аккан чишмә янында туктаган һәм шушы урында авыл булыр дип,багана утырткан.Шуннан соң берникадәр вакыт үткәч,әлеге урынга төрле яктан татарлар килеп төпләнә башлый һәм бу авылны баганалы дип атыйлар.

Багана сүзе – гомуми төрки этноним.Борынгыдан килгән,төрки сүзеннән килеп чыккан.Багана утырту элек-электән чикне аңлаткан.Татар һәм Мордва авылларын бер-берсеннән аеру өчен берсен Татар Баганалысы,икенчесен Мордва Баганалысы дип йөртә башлаганнар.Авылның бик борынгы заманнардан килгәнлеген моннан 640 ел элек күмелгән кешенең кабер ташы табылуы да искәртә.Шулай ук Йөзәй елгасының ишелгән ярларыннан төрле зурлыктагы кадаклар кагылган кеше баш сөякләре табылу да авылның Иван Грозный хакимлек иткән чорда ук яшәгәнлеген дәлилли.Әлеге сөякләр чукынырга теләмичә баш күтәргән кешеләрнеке дип фараз ителә.

Авылга нигез салынган көннән бирле күп сулар аккан.Татар Баганалысы авылы да көннән – көн үсә,зурая,халык саны елдан-ел арта.Авыл халкының төп шөгыле-авыл хуҗалыгы тармаклары:игенчелек,терлекчелек һәм һөнәрчелек.

Татар Баганалысы авылы үзенең үсеше һәм халкының көнкүреше буенча урта хәлле авыл була.Революциягә кадәр авылның үсеше бертөрлерәк була.Совет власте урнашкач авыл аша ак чекист гаскәрләре үтә,ләкин авыл халкына тимиләр.Аннары НЭП һәм колхозлашу чоры башлана.Аерым хуҗалык җирләрен кушып,1929 елда беренче колхоз “Вахитов” исемендәге хуҗалык төзелә.

Үз көенчә генә агып яткан тыныч тормыш Бөек Ватан сугышы башлану белән бүленә.257 кеше сугышка китә.Авыл өчен авыр көннәр башлана.Бөтен эш хатын – кызлар һәм балалар кулына кала.Фронттан килгән хәбәрләр аларны тагын да тырышыбрак эшләргә,нуңа йөген ныграк тартырга рухландырып тора.Көн артыннан көн үтә,Бөек Җиңү көне якынлаша.Әмма 165 батыр алган яраларыннан сугыш кырларында ятып кала.

Сугыштан соң колхоз Мордва Баганалысы авылын кушу исәбенә зурая,тормыш әкренләп үз рәтенә төшә.1950-1980 еллар -  авылның иң үскән чоры.Тормыш гөрләп чәчәк ата,авыл тагын да зурая,үсә,матурлана.Ләкин 1990 елларда исә башланган үзгәртеп кору җилләре Татар Баганалысы авылын да читләтеп узмый.Җәмгыятьтә барган үзгәрешләргә иярә алмыйча,авылда кризис чоры башлана.

Климат 

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.0 °C.

Искәрмәләр

Чыганаклар 
 Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
 Нигматзянов И.Х. "Татар Баганалысы авылы". Казан. 2003 ел.
Татар Бидәңгесе

Татар Бидәңгесе — Татарстан Республикасының Тәтеш районындагы авыл. Атамасы Бидәңге елгасыннан алынган.

Почта индексы — 422385.

Климат 

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.7 °C.

Искәрмәләр

Чыганаклар 
 Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Татар Бизнәсе

Татар Бизнәсе — Татарстан Республикасының Чүпрәле районындагы авыл.

Вакыт зонасы — MSK (Мәскәү вакыты) яки UTC+4. Почта индексы — 422491.

Климат 

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.8 °C.

Искәрмәләр

Чыганаклар 
 Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Димескәй

Димескәй — Татарстан Республикасының Бөгелмә районындагы татар авылы.

Почта индексы — 423213.

Климат 

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.3 °C.

Искәрмәләр

Чыганаклар 
 Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Татар Икшермәсе

Татар Икшермәсе — Татарстан Республикасының Саба районындагы авыл.

Почта индексы — 422066.

Климат 

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.6 °C.

Шәхесләр 
 Айдар Тимербаев (1971), җырлар язучы, автор-башкаручы, ТР атказанган артисты (2019).

Искәрмәләр

Чыганаклар 
 Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Татар Мөшегесе

Татарская Мөшегесе — Татарстан Республикасының Минзәлә районындагы авыл.

Почта индексы — 423725.

Климат 

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.8 °C.

Искәрмәләр

Чыганаклар 
 Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Татар Смыловкасы

Татар Смыловкасы — Татарстан Республикасының Мөслим районындагы авыл.

Почта индексы — 423991.

Климат 

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.8 °C.

Искәрмәләр

Чыганаклар 
 Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Татар Такталысы

Татар Такталысы — Татарстан Республикасының Спаск районындагы авыл.

Почта индексы — 422866.

Климат 

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.7 °C.

Искәрмәләр

Чыганаклар 
 Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Татар Томбарлысы

Татар Томбарлысы — Татарстан Республикасының Баулы районындагы авыл.

Вакыт зонасы — MSK (Мәскәү вакыты) яки UTC+4. Почта индексы — 423921.

Климат 

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.2 °C.

Искәрмәләр

Чыганаклар 
 Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Татар Чилчәсе

Татар Чилчәсе — Татарстан Республикасының Әгерҗе районындагы авыл.

Почта индексы — 422214.

Климат 

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.4 °C.

Искәрмәләр

Чыганаклар 
 Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Татар Кабаны

Татар Кабаны — Татарстан Республикасының Лаеш районындагы авыл.

Почта индексы — 422630.

Климат 

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.1 °C.

Танылган шәхесләр 
 Әхмәтҗан Сәйдәшев, сәүдәгәр, хәйрияче, «Бәянелхак» газетасын оештыручы.

Искәрмәләр

Чыганаклар 
 Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Татар Карамалысы

Татар Карамалысы — Татарстан Республикасының Сарман районындагы авыл.

Почта индексы — 423352.

Климат 

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.9 °C.

Авылда туган танылган шәхесләр 
 Илдус Мортазин — рәссам.
 Фәрит Шиһапов (1951—2020), музыкант, театр директоры, педагог, ТР халык артисты (1995).

Искәрмәләр

Чыганаклар 
 Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Татар Наратлысы

Татар Наратлысы — Татарстан Республикасының Яшел Үзән районындагы авыл.

Почта индексы — 422512.

Климат 

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.3 °C.

Авылда туган танылган кешеләр 
 Галләм Морзаханов (1925-1990), Советлар Берлеге Каһарманы (1944), хәрби диңгезче.
 Гайнетдин Әхмәров (1864-1911) - галим,тарихче,педагог.

Сания Хантимирова (1945 елда туган) - балерина.

Искәрмәләр

Чыганаклар 
 Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Татар Сараланы

Татар Сараланы — Татарстан Республикасының Лаеш районындагы авыл.

Почта индексы — 422633.

Климат 

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.1 °C.

Авылда туган күренекле шәхесләр 
 Илсөяр Иксанова, шагыйрә, журналист, «Түгәрәк уен» журналының баш мөхәррире.

Искәрмәләр

Чыганаклар 
 Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Татар Суыксуы (Актаныш районы)

Татар Суыксуы — Татарстан Республикасының Актаныш районындагы авыл.

Почта индексы — 423736.

Климат 

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.7 °C.

Танылган шәхесләр 
 Сәгыйрь Гыйльманов (1930), Социалистик Хезмәт Каһарманы.
 Исламова Зифа Гаязовна РСФСРның атказанган врачы. 
 Хамматуллин Хафиз Ханифович артист.

Искәрмәләр

Чыганаклар 
 Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Татар Төкесе

Татар Төкесе — Татарстан Республикасының Чүпрәле районындагы авыл.

Вакыт зонасы — MSK (Мәскәү вакыты) яки UTC+4. Почта индексы — 422476.

Климат 

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.8 °C.

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Бетеп баручы Татар Төкесе авылы

Чыганаклар 
 Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Татар Үбие

Татар Үбие — Татарстан Республикасының Чүпрәле районындагы авыл.

Климат 

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.8 °C.

Искәрмәләр

Чыганаклар 
 Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Татар Чаллысы

Татар Чаллысы — Татарстан Республикасының Менделеевск районындагы авыл.

Почта индексы — 423641.

Климат 

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.9 °C.

Искәрмәләр

Чыганаклар 
 Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Татар Шатрашаны

Татар Шатрашаны — Татарстан Республикасының Чүпрәле районындагы авыл.

Вакыт зонасы — MSK (Мәскәү вакыты) яки UTC+4. Почта индексы — 422484.

Климат 

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.8 °C.

Искәрмәләр

Чыганаклар 
 Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Татар Чиябашы

Татар Чиябашы — Татарстан Республикасының Әлки районындагы авыл.

Почта индексы — 422886.

Климат 

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.7 °C.

Шәхесләр 
 Салихҗан Кәлимуллин

Искәрмәләр

Чыганаклар 
 Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Татар Ямалысы

Татар Ямалысы — Татарстан Республикасының Актаныш районындагы авыл.

Почта индексы — 423753.

Климат 

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.7 °C.

Авыл белән бәйле шәхесләр 
 Дилшат Анамов (1967), техник фәннәр кандидаты (2004), «Актаныш агрегат заводы» ҖЧҖ директоры (2008 елдан).
 Алисә Галләмова (1972), халыкара гроссмейстер (1989).
 Дибәҗә Каюмова (1934), шагыйрә.
 Флора Маннанова (1946), медицина фәннәре докторы (1996), БР атказанган табибы (1998).
 Кирам Сатиев (1955), баянчы, Татарстанның халык артисты.

Искәрмәләр

Чыганаклар 
 Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Татар Әхтиялы

Татар Әхтиялы — Татарстан Республикасының Менделеевск районындагы авыл.

Почта индексы — 423647.

Климат 

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.9 °C.

Искәрмәләр

Чыганаклар 
 Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Татар Дөм-Дөме

Татар Дөм-Дөме — Татарстан Республикасының Алабуга районындагы авыл.

Почта индексы — 423617.

Климат 

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.9 °C.

Искәрмәләр

Чыганаклар 
 Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Татар Ялтаны

Татар Ялтаны — Татарстан Республикасының Чистай районындагы авыл.

Вакыт зонасы — MSK (Мәскәү вакыты) яки UTC+4. Почта индексы — 422975.

Климат 

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.0 °C.

Авылның күренекле кешеләре 
 Алмаз Сабирҗанов (14.12.1983), Камал театры артисты.
 Кирам Хәмзин (1889 — 1923), дәүләт эшлеклесе.

Искәрмәләр

Чыганаклар 
 Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Татар Кандызы

Татар Кандызы — Татарстан Республикасының Баулы районындагы татар авылы.

Исеме 
Авыл аксакаллары сөйләвенә караганда, моннан күп еллар элек бу урында зур урман үскән. Урман арасыннан мул сулы елга аккан. Елга суында кыйммәтле тиреле җәнлекләр — кондызлар яшәгән. Авыл исеме, кондызлы елгадан үзгәртелеп, Кандыз исеме алган. Авылга нигез салучыны патшага хезмәт күрсәткән Сәнҗап баба булган диләр. Моннан тыш, Сөләйман һәм Сәетгәрәй исемнәре дә телгә алына.

Сулыклар 
Авыл яныннан Югары Кандыз елгасы агып үтә. Аңа тагын Куй елгасы килеп кушыла. Авылда чишмәләр шактый. Чишмәләрне карап, чистартып торалар. Ибли чишмәсе — авылда билгеле чишмә. Аны Ибне Әмин исемле кеше казыган, чистартып торган. Биш чишмә Ибли чишмәсе янында, алар Салих тавы итәгеннән агып чыга. Ак чишмә ак ташлар арасыннан ургып чыга, суын Кандызга илтә. Кайнап чыккан чишмә хәзер балык буасы астында калган. Суы көчле булып ургып чыкканлыктан, аны шулай атаганнар. Куаклар чишмәсе — Ак чишмә белән Ибли чишмәсе арасында. Салкын чишмә Ибрай авылына барганда кала. Корыган чишмә — Сөләйман авылы очында. Өлкәннәр сөйләвенә караганда, коры елларда аның суы бетә торган булган. Кызыл чишмә агып чыккан тауның балчыгы кызыл булганга шулай аталган.

Таулар 
Кандыз авылы янында таулар да байтак. Салих тавы, Очлы тау, Ташлы башы тавы, Чишмә тавы, Кызыл чишмә тавы, Күпчемә тавы, Каравыл тавы, Грән тавы, Ак чишмә тавы, Сорка таулары (сөркә сүзеннән), Биек чагыл таулары (чагыл — чабылмый кала торган урын), Тегермән тавы, Сәхибә чокыры тавы, Тирән чокыр тавы, Капка чокыр тавы, Каршы тау, Двор тавы һ. б. Авылда чокырлар да шактый. Алар авылның төрле якларына урнашкан: Мәгъри чокыры, Исәнтәй чокыры, Чатра чокыры, Сай чокыр, Тирән чокыр, Ычтапан чокыры, Карлы чокыр, Кәрим чокыры, Миләшле күл чокыры, Сәхибә чокыры, Семен чокыры, Торба чокыры һ. б. Авылда күлләр юк диярлек. Шулай да Торна күле дигән күл бар. Бу күлгә торналар төшеп ял иткән.

Кандыз авылында элек 3 мәчет эшләгән. Күпер башындагысын (Кандыз елгасы буена салынган) — Кызыл мәчет, икенчесен — Зур мәчет, ә өченчесен Сөләйман мәчете дип атаганнар.

Революциядән соң Зур мәчетне мәктәп итәләр, ләкин 1928 елда ул яна. Кызыл мәчет башта клуб, соңыннан мәктәп, 1944 елдан шифаханәгә әйләндерелә. Сөләйман мәчете 1927 елда мәктәп, соңыннан бераз вакыт элеватор булып тора. Бөек Ватан сугышыннан соң бу мәчет яңадан башлангыч мәктәп итеп үзгәртелә.

Халык

Күренекле кешеләр 
Татар Кандызы авылында шагыйрь, Татарстанның атказанган сәнгать эшлеклесе Рәшит Хәниф улы Әхмәтҗанов (1941— 1995) һәм аның энесе Татарстанның халык артисты, республиканың Г. Тукай исемендәге Дәүләт бүләге иясе Илдус Хәниф улы Әхмәтҗанов (1950) туып үскәннәр.

Климат 

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.2 °C.

Искәрмәләр

Чыганаклар 
 Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
 Рухи башкалабыз: Мәшһүр татар авыллары / Ф.Г. Гарипова. – Казан: Мәгариф, 2005, - 247 б.
Татар Кокшаны

Татар Кокшаны — Татарстан Республикасының Менделеевск районындагы авыл.

Почта индексы — 423644.

Климат 

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.9 °C.

Искәрмәләр

Чыганаклар 
 Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Татар Саплыгы

Татар Саплыгы — Татарстан Республикасының Чүпрәле районындагы авыл.

Вакыт зонасы — MSK (Мәскәү вакыты) яки UTC+4. Почта индексы — 422478.

Климат 

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.8 °C.

Авылда туган танылган кешеләр 
 Рамил Сабитов (1960) - Россия кино, театр артисты, режиссёр

Әдәбият
 http://www.family-stories.net/html/saplyk1.html

Искәрмәләр

Чыганаклар 
 Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Татар Сарсазы (Менделеевск районы)

Татар Сарсазы — Татарстан Республикасының Менделеевск районындагы авыл.

Почта индексы — 423646.

Климат 

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.9 °C.

Искәрмәләр

Чыганаклар 
 Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Татар Сарсазы (Чистай районы)

Татар Сарсазы — Татарстан Республикасының Чистай районындагы авыл.

Вакыт зонасы — MSK (Мәскәү вакыты) яки UTC+4. Почта индексы — 422970.

Климат 

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.0 °C.

Искәрмәләр

Чыганаклар 
 Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Татар Таңсары

Татар Таңсары — Татарстан Республикасының Әгерҗе районындагы авыл.

Почта индексы — 422206.

Климат 

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.4 °C.

Искәрмәләр

Чыганаклар 
 Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Татар Талкышы

Татар Талкышы — Татарстан Республикасының Чистай районындагы авыл.

Вакыт зонасы — MSK (Мәскәү вакыты) яки UTC+4. Почта индексы — 422961.

Климат 

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.0 °C.

Шәхесләр 
 Габдулла Җиһаншин (1917-2015), агроном.

Искәрмәләр

Чыганаклар 
 Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Татар Чагылдымы

Татар Чагылдымы — Татарстан Республикасының Тәтеш районындагы авыл.

Почта индексы — 422384.

Климат 

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.7 °C.

Искәрмәләр

Чыганаклар 
 Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Татар Шуганы

Татар Шуганы — Татарстан Республикасының Азнакай районындагы авыл.

Вакыт зонасы — MSK (Мәскәү вакыты) яки UTC+4. Почта индексы — 423327.

Климат 

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.2 °C.

Шәхесләр 
 Нәҗип Фәттахов (1919-?), Идел-Урал легионы гаскәрие.

Искәрмәләр

Чыганаклар 
 Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Татар Шураны

Татар Шураны — Татарстан Республикасының Мөслим районындагы авыл.

Почта индексы — 423978.

Климат 

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.8 °C.

Искәрмәләр

Танылган шәхесләре 
 Роберт Шәймәрдәнов,

Чыганаклар 
 Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Татар Янтыгы

Татар Янтыгы — Татарстан Республикасының Лаеш районындагы авыл.

Почта индексы — 422634.

Климат 

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.1 °C.

Танылган шәхесләр 
 Гыйльми Шәкиров (1929-1991), Социалистик Хезмәт Каһарманы.

Искәрмәләр

Чыганаклар 
 Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Татар Шәһәрчеге

Татар Шәһәрчеге — Татарстан Республикасының Спас районындагы поселок.

Почта индексы — 422863.

Климат 

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.7 °C.

Искәрмәләр

Чыганаклар 
 Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Татар Гаделшасы

Татар Гаделшасы — Татарстан Республикасының Чистай районындагы авыл.

Вакыт зонасы — MSK (Мәскәү вакыты) яки UTC+4. Почта индексы — 422964.

Климат 

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.0 °C.

Шәхесләр 

 Сабир Садыйков

Искәрмәләр

Чыганаклар 
 Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Татар Әҗәлесе

Татар Әҗәлесе — Татарстан Республикасының Яшел Үзән районындагы авыл.

Почта индексы — 422512.

Климат 

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.3 °C.

Тарих 
Әҗәл авылы — хәзердә Әҗәл һәм икедер: берсе татар Әҗәлесе, янә берсе рус Әҗәлесе. Ул Әҗәл мулласының углы атасыннан риваять кыйладыр, ул риваять кыйладыр икән шул Әҗәлнең Ишем мулладан: бу авыл Әҗәл яки Әҗәле дип аталуның сәбәбе шулдыр — бу авылга иң әүвәл килеп урнашкан кешенең исеме Хаҗ Гали дигән кеше икән, Хаҗ Гали дигән кешене кыскартыбрак Аҗәли йөрткәннәр, шуннан Әҗәле булып калгандыр.

Ул Хаҗ Гали исемле адәм алты кеше белән Болгардан килеп, авыл булып утырганнар. Бу кешеләр элгәредән үк Болгардан килеп, монда сату итәләр икән. Болгардан тире-яры алып килеп, монда киндергә кызыл мал алышып китәләр; Казан ханлыгы заманында Үтәк каласында ярминкә буладыр икән. Бу Әҗәле авылы бик күптән бардыр. Моңа гуаһлык бирәдер: Әҗәл зиярәтендә бер таш бар, язылганына дүрт йөз елдан артык. Без Әҗәле мулласы һәм борадәрем Габделкави белән барып, әүвәл бик яхшы тикшереп укыдык. Ташның бер кырында калган язуы бары: «Талиб эд-дөнья вәл-мәүти мотыйәтен» дигән сүз генә калган. Икенче кырыендагысын укырлык түгел. Ташның йөзенә язылганы башында — ахырында язуы беткән; таш ярылып төшкән. Урта җирендә калганы ошбудыр: «Тарих сикез йөз сиксән алтыда Чура углы Дулгәнур фани сарайдин бака дарины мәкам идти. Рәбигыләүвәл...» дигән сүзнең соңындагысы беленми, уалып жиргә баткан.

Янә «Чура углы» дигән сүзенең алдында бер сүзнең бәгъзе хәрефләре генә калган, таныр хәл юк. Бу ташның язылганына 404 ел буладыр, 1469 елларда язылгандыр. Әмма хәзердәге Әҗәле элгәреге урыныннан күчеп, икенче җиргәрәк утырган, диләр. Иске Әҗәле урынында шул Хаҗ Гали коесы урыны бар хәзердә дә, диләр.

Ул Әҗәле авылы, бара торгач байтак зураеп, ике йөз йортлап булганнардыр. Ничә урамнары бар икән. Аннан соң Казан ханлыгын рус алгач, Әҗәле халкын руслар килеп-килеп җәфа кыйлалар икән. Анда-монда узсалар, олау сорап, ат сорап, бирмәсәләр, көчләп алып, талап китәләр икән. Русның бу җәфасына чыдый алмыйча, төрле авылларга таркалып беткәннәр. Бәгъзеләре рус диненә кергәннәр. Хәзердә рус Әҗәлесе шуннан калгандыр.

Бикмәмәт мулла риваять кыйладыр икән: шул тирәдә бер якын зиярәт бар, мукшы зиярәте дип атыйлар икән. Ул зиярәткә хәзердә дә дога кыйлырга баралар, барып Коръән укыйлар икән. Ул зиярәттә изгеләрдән бәгъзе адәмнәр бар, имеш. Ул авыл мөселман авылы булган икән. Ул мукшы авылы Болгар таркалмастан элгәре һәм бар икән.

Шәхесләр 
 Фирдәвес Гыйрфанов (1940-2017), рәссам.

Искәрмәләр

Чыганаклар 
 Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Каюм Насыйри. Зөя өязе авыллары
Татар Алкины

Татар Алкины — Татарстан Республикасының Яңа Чишмә районындагы поселок.

Почта индексы — 423192.

Климат 

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.0 °C.

Искәрмәләр

Чыганаклар 
 Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Татар Бүләр

Татар Бүләр — Татарстан Республикасының Мөслим районындагы авыл.

Почта индексы — 423988.

Климат 

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.8 °C.

Искәрмәләр

Чыганаклар 
 Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Татар Борнае

Татар Борнае — Татарстан Республикасының Әлки районындагы авыл. Бик яхшы халкы белэн.

Почта индексы — 422879.

Климат 

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.7 °C.

Шәхесләр 
 Мирсәет Сөнгатуллин (1953), җырчы, РФ атказанган, ТР халык артисты.

Искәрмәләр

Чыганаклар 
 Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Татар Борнашы

Татар Борнашы — Татарстан Республикасының Югары Ослан районындагы авыл.

Почта индексы — 422579.

Климат 

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.3 °C.

Искәрмәләр

Чыганаклар 
 Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Татар Исламы

Татар Исламы — Татарстан Республикасының Яшел Үзән районындагы авыл.

Почта индексы — 422510.

Климат 

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.3 °C.

Искәрмәләр

Чыганаклар 
 Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Татар Кадрәге

Татар Кадрәге — Татарстан Республикасының Арча районындагы авыл.

Почта индексы — 422014.

Климат 

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.5 °C.

Искәрмәләр

Чыганаклар 
 Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Татар Макылы

Татар Макылы — Татарстан Республикасының Югары Ослан районындагы авыл.

Почта индексы — 422582.

Климат 

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.3 °C.

Искәрмәләр

Чыганаклар 
 Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Татар Мәмәтхуҗасы

Татар Мәмәтхуҗасы — Татарстан Республикасының Югары Ослан районындагы авыл.

Почта индексы — 422589.

Климат 

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.3 °C.

Искәрмәләр

Чыганаклар 
 Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Татар Мордыби

Татар Мордыби — Татарстан Республикасының Балык Бистәсе районындагы торак пункт. 200о елдан рәсми Яңавылга үзгәртелгән.

Почта индексы — 422664.

Климат 

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.0 °C.

Искәрмәләр

Чыганаклар 
 Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Татар Мулла Иле

Татар Мулла Иле — Татарстан Республикасының Әлки районындагы авыл.

Почта индексы — 422877.

Күренекле кешеләр 
 Шамил Мәгыйз улы Маннапов (1938) — шагыйрь, Татарстанның атказанган сәнгать эшлеклесе.

Климат 

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.7 °C.

Искәрмәләр

Чыганаклар 
 Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Татар Биморзасы

Татар Биморзасы — Татарстан Республикасының Буа районындагы авыл.

Почта индексы — 422453.

Климат 

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.7 °C.

Искәрмәләр

Чыганаклар 
 Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Татар Сөнчәлесе

Татар Сөнчәлесе — Татарстан Республикасының Аксубай районындагы авыл.

Почта индексы — 423063.

Климат 

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.6 °C.

Искәрмәләр

Чыганаклар 
 Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Татар Тәкәше

Татар Тәкәше — Татарстан Республикасының Менделеевск районындагы авыл.

Почта индексы — 423648.

Климат 

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.9 °C.

Искәрмәләр

Чыганаклар 
 Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Татар Төгәлбәе

Татар Төгәлбәе — Татарстан Республикасының Әлки районындагы авыл.

Почта индексы — 422892.

Климат 

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.7 °C.

Искәрмәләр

Чыганаклар 
 Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Әдәмсә

Әдәмсә — Татарстан Республикасының Яңа Чишмә районындагы авыл.

Почта индексы — 423186.

Климат 

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.0 °C.

Искәрмәләр

Чыганаклар 
 Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Татар Тау Иле

Татар Тау Иле — Татарстан Республикасының Питрәч районындагы авыл.

Почта индексы — 422782.

Климат 

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.1 °C.

Шәхесләр 
 Әхмәт Кәлимуллин (1919-1967), әртис.

Искәрмәләр

Чыганаклар 
 Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Татар Чурапаны

Татар Чурапаны — Татарстан Республикасының Тәтеш районындагы поселок.

Почта индексы — 422383.

Климат 

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.7 °C.

Искәрмәләр

Чыганаклар 
 Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Татар Шәпкәсе

Татар Шәпкәсе — Татарстан Республикасының Әлки районындагы авыл.

Почта индексы — 422880.

Климат 

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.7 °C.

Искәрмәләр

Чыганаклар 
 Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Татар Толлысы

Татар Толлысы — Татарстан Республикасының Кукмара районындагы авыл.

Почта индексы — 422146.

Климат 

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.6 °C.

Шәхесләр 
 Рүзәл Мөхәммәтшин (1989), шагыйрь, драматург, публицист. Муса Җәлил премиясе лауреаты (2013).

Искәрмәләр

Чыганаклар 
 Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Таузар

Таузар — Татарстан Республикасының Балтач районындагы авыл.

Почта индексы — 422261.

Климат 

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.6 °C.

Шәхесләр 
 Азат Зыятдинов (1939-2017), галим.
 Бакый Зыятдинов (1930-2014).

Искәрмәләр

Чыганаклар 
 Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Таулык

Таулык — Татарстан Республикасының Тукай районындагы авыл.

Почта индексы — 423874.

Климат 

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.9 °C.

Искәрмәләр

Чыганаклар 
 Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Тегермән Тавы

Тегермән Тавы — Татарстан Республикасының Питрәч районындагы авыл.

Почта индексы — 422786.

Климат 

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.1 °C.

Искәрмәләр

Чыганаклар 
 Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Такталы (Аксубай районы)

Такталы — Татарстан Республикасының Аксубай районындагы авыл.

Почта индексы — 423055.

Климат 

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.6 °C.

Искәрмәләр

Чыганаклар 
 Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Ташкабак (Югары Ослан районы)

Ташкабак — Татарстан Республикасының Югары Ослан районындагы торак пункт. Элек Зөя өязенең Ташкабак волосте үзәге була. 
Почта индексы — 422570.

Климат 

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.3 °C.

Искәрмәләр

Чыганаклар 
 Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Таш-Елга (Мөслим районы)

Таш-Елга — Татарстан Республикасының Мөслим районындагы авыл.

Почта индексы — 423978.

Климат 

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.8 °C.

Искәрмәләр

Чыганаклар 
 Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Ташкирмән

Ташкирмән — Татарстан Республикасының Лаеш районындагы авыл.

Почта индексы — 422602.

Климат 

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.1 °C.

Искәрмәләр

Чыганаклар 
 Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Ташкич

Ташкич — Татарстан Республикасының Арча районындагы авыл.

Почта индексы — 422027.

Климат 

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.5 °C.

Шәхесләр 
 Әнәс Әскәров (1963), «Идел-Пресс»  генераль директоры (2015 елдан), ТР атказанган мәдәният хезмәткәре (2006).

Искәрмәләр

Чыганаклар 
 Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Ташкичү (Тукай районы)

Ташкичү — Татарстан Республикасының Тукай районындагы авыл.

Почта индексы — 423885.

Климат 

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.9 °C.

Искәрмәләр

Чыганаклар 
 Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Ташкичү (Ютазы районы)

Ташкичү — Татарстан Республикасының Ютазы районындагы авыл.

Почта индексы — 423959.

Климат 

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.2 °C.

Искәрмәләр

Чыганаклар 
 Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Ташлыяр (Мөслим районы)

Ташлыяр — Татарстан Республикасының Мөслим районындагы авыл.

Почта индексы — 423974.

Климат 

Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.8 °C.

Авыл белән бәйле шәхесләр 

 Васил Гайфуллин
 Равил Шәймәрдәнов
 Степан Емельянов
 Фазыйл Туйкин

 Котдус Хөснуллин (1941), композитор, фольклорчы, Татарстанның атказанган сәнгать эшлеклесе (2002).

Моны да карагыз 
 Яңа Ташлыяр

Искәрмәләр

Чыганаклар 
 Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
Enciclopedie

O enciclopedie este un compendiu lexicografic, scris în mod sistematic, al cunoștințelor umane.

Acest termen vine din greacă: εγκύκλιος παιδεία, enkylios paideia („într-un cerc al cunoașterii”).

Enciclopediile pot fi generale, conținând articole din toate domeniile (ex: Encyclopædia Britannica) sau pot fi specializate doar pe un anume domeniu (ex: enciclopedii de muzică, fizică, etc.). În afară de acestea mai există și enciclopedii cu o varietate de domenii dintr-o singură țară sau cultură (ex: Marea Enciclopedie Sovietică sau Rocarta).

Lucrări enciclopedice s-au făcut în mare parte din istoria omenirii, dar termenul de enciclopedie nu a fost utilizat înainte de secolul XVI.

Primele lucrări enciclopedice 
Scriitori din antichitate (ex: Aristotel) au încercat să creeze o lucrare care să cuprindă toată cunoașterea umană din acea vreme. Un exemplu este Naturalis Historia de Pliniu cel Bătrân.

Faimoasa Enciclopedie Britanică a avut un început modest, între 1768 și 1771 au fost publicate trei volume. Poate cea mai cunoscută enciclopedie a acelor vremuri a fost Enciclopedia Franceză, enciclopedie editată de către Jean Baptiste le Rond d'Alembert și Denis Diderot, fiind terminată în 1772, având 28 de volume, 71.818 articole și 2.885 de ilustrații.

Enciclopedii pentru copii 
Astăzi, o sumedenie de enciclopedii bazate pe multe subiecte au fost tipărite. Acestea există și în format pentru copii, având nume ca mica enciclopedie a copiilor sau prima mea enciclopedie.

Vezi și 
 Enciclopedism
 Lexicon
 Wikipedia

Bibliografie 
 DEX-1996, pag. 340.

Legături externe 

 Cum a aparut prima enciclopedie din lume, 1 iulie 2013, Victor Pitigoi, Ziare.com
Romania (dezambiguizare)

Romania, în această grafie, se poate referi la:

 Capul, mina de bauxită și bancurile de corali Romania care figurează în atlasele și cărțile de geografie din secolul XIX, în sud-estul peninsulei Malacca. 
 Imperiul roman de răsărit și teritoriile sub conducerea lui, oficial numit "Ρωμανία/Romania".
 Un
 "Romania" pentru a desemna Europa latină, teritoriul unde se folosea limba latină; o altă semnificație este teritoriul de pe glob, foarte mare și răsfirat, unde sunt folosite astăzi limbile romanice.
 Romania, sat în districtul Meyersdale, Pennsylvania
 Asteroidul 7986 Romania

Vezi și
 România, stat în Europa centrală, cu capitala la București.
 România mamă, personificare alegorică și simbol al statului român.
 Romanii populare
 Romagna, regiune istorică în Italia, care astăzi face parte din regiunea administrativă Emilia-Romagna, și care își trage numele de la "Ρωμανία/Romania", teritoriul rămas sub conducerea Imperiului roman de răsărit în secolele VI și VII, când restul Italiei trecuse sub stăpânirea lombarzilor.
 Vaporul NMS România (1904, Saint-Nazaire - 1944, Sevastopol) al Serviciului maritim român.
 HMS Rumania, remorcher britanic.
 România, ziar interbelic, oficiosul dictaturii carliste.
Liste de formații muzicale

Aceasta este o listă de liste de formații muzicale grupate după genul muzical:

 
Liste de liste
Hipoacuzie

Hipoacuzicul este o persoană cu simțul auditiv diminuat.
Multe hipoacuzii pot fi rezolvate pe cale chirurgicală, în timp ce altele nu pot fi ameliorate decât pe cale protetică. În unele cazuri, destul de rare, nu este posibil nici un remediu. Cauza care stă la baza hipoacuziei se poate afla la diferite niveluri ale sistemului auditiv.
Dacă pierderea de auz este datorată celulelor senzoriale ale cohleei, atunci hipoacuzia este cohleară, iar dacă este datorată funcționării deficitare a fibrelor nervoase vorbim despre o hipoacuzie retrocohleară. Dacă substratul fizic al hipoacuziei se află la nivelul urechii externe sau medii atunci hipoacuzia se numește de transmisie.
O hipoacuzie de transmisie egală ca grad și ca aspect cu una neurosenzorială are efecte mai mici asupra audiției decât cea din urmă. În cazul hipoacuziei de transmisie pragul tonal mai ridicat decât cel normal poate fi singura problemă apărută ca urmare a funcționării defectuoase a unui element din urechea externă sau medie.
Atunci când surditatea își are originea la nivel cohlear și retrocohlear la atenuarea sonoriei se adaugă și percepția distorsionată a sunetelor puternice. De asemenea hipoacuzia de percepție este însoțită de reducerea câmpului dinamic auditiv, prin creșterea nivelului pragului tonal și scăderea nivelului pragului de disconfort, fenomen cunoscut sub numele de recruitment. Discriminarea frecvențială poate fi și ea afectată în cazul hipoacuziei de origine cohleară, ca urmare a scăderii rezoluției frecvențiale. Majoritatea hipoacuziilor de origine cohleară sunt caracterizate de căderi ale pragului tonal pe frecvențele înalte, ceea ce poate avea ca urmare mascarea sunetelor acute de către cele joase, care sunt auzite cu o intensitate mai mare.

În funcție de valoarea în decibeli HL a pierderii tonale, hipoacuziile sunt clasificate în:

1. Hipoacuzie ușoară: 21-40 dBHL
2. Hipoacuzie medie:
I. 41-55 dBHL
II. 56-70 dBHL
3. Hipoacuzie severă:
I. 71-80 dBHL
II. 81-90 dBHL
4. Hipoacuzie profundă:
I. 91-100 dBHL
II. 101-110 dBHL
III. 111-119 dBHL
5. Cofoza: pierdere mai mare de 120 dBHL.

În alegerea protezei se vor lua în calcul și următoarele date referitoare la pierderea de auz:
- modul de instalare: brusc / treptat;
- vârsta de instalare: este un element important pentru alegerea rezervei de câștig protetic;
- evoluție: acută sau cronică, progresivă sau fluctuantă ;
- instalare: bruscă sau treptată;
- caracter: temporar sau permanent;
- mod de afectare: unilaterală sau bilaterală.

Condiția poate apărea de la naștere sau poate fi dobândită ulterior în urma accidentelor sau a diverse afecțiuni.

Note

Referiri 
 A. Policec T.D. Gligor, O. Bartoș, V. Goian Aparate electronice medicale, Editura Dacia, 1988

 Legături externe 
 Știți cum să vă feriți de boli? Azi: Hipoacuzia, 18 decembrie 2009, Amos News''
 Asociația persoanelor cu deficiențe de auz „Darul Sunetului”
 Asociația Națională a Persoanelor cu Deficiențe de Auz „Ascultă viața”
Website-resursă „Despre auz” 

Otologie
Gebeleizis

Gebeleizis (sau Nebeleizis, Gebelexis) era zeul fulgerului și al orizontului la daci, probabil versiunea dacă a zeului trac al furtunii, al tunetelor și al fulgerelor, deci zeu uranian (celest) Zibelthiurdos.  În perioadele mai târzii ale existenței dacilor, Gebeleizis pare să fie confundat cu Zamolxis, ca zeu suprem. Mai este cunoscut și sub numele de cavalerul trac Derzelas sau Derzis.

Înfățișare

Era reprezentat ca un bărbat chipeș, uneori cu barbă. Fulgerele și tunetele erau manifestările sale. Uneori apare așezat pe tron, sau în chip de călăreț, cu un arc în mâna stângă însoțit de un șarpe care coboară spre capul calului și de un vultur cu corn care ține în cioc un pește iar în gheare un iepure. 

Alteori apare în chip de călăreț luptător însoțit de un câine ce poarta o lance pe care o aruncă asupra unui porc mistreț din fuga calului, sau în chip de călăreț pașnic purtând în mână o torță ori un corn al abundenței.

Mai este reprezentat tricefal (cu trei capete), sau ca un Zeu binecuvântător, având primele trei degete ale mâinii drepte înălțate sau desfăcute iar celelalte strânse către podul palmei.

Etimologie 
Este posibil ca forma originală getă să fi fost Zebeleizis, după cum este de părere Ioan I. Russu. Deja Tomaschek recunoscuse în acest nume o paralelă cu zeul trac meridional Zibeltiurdos, identificând în Zbelsurdos tema *z(i)bel și radicalul indo-european *g'heib, lumină, fulger. A doua parte a numelui, surdos, ar deriva de la rădăcina *suer, a mugi, a vâjâi. Astfel, cei doi zei, Zibelsurdos și Zibeleizis (Gebeleizis), ar fi zei ai furtunii, comparabili cu Donar, Taranis, Perkùnas, Perunù. 

În scrierile antice, Gebeleizis (ortografiat și Beleizis și Beleixis) apare numai în manuscrisele lui Herodot (484 î.Hr-cca.425 î.Hr) care afirmă că Zalmoxis este numit și Gebeleizis de către unii dintre geto-daci 

Plecând de la afirmația lui Herodot, Kretschmer se străduiește să lege etimologic pe Zalmoxis de Gebeleizis pe baza echivalenței temelor zemele/gebele, ceea ce implică echivalența bazelor zamol- și gebele. În sfârșit, Kretchmer vede în Gebeleizis numele trac și în Zamolxis numele hibrid scito-trac al aceluiași zeu. Etimologia lui Kretschmer a fost respinsă de Russu și de alți savanți, însă este considerată de Eliade ca având "meritul de a explica mărturia lui Herodot conform căreia geții credeau într-un singur zeu numit de unii Zalmoxis, de alții Gebeleizis." Arheologul Vasile Pârvan nu se îndoia de validitatea mărturiei lui Herodot, iar Jean Coman vorbea chiar de un monoteism daco-get.

Continuitatea credinței în mitologia românească 
Lipsa de izvoare despre Gebeleizis este explicată de Mircea Eliade printr-un fenomen curent - Gebeleizis a devenit un deus otiosus:

Note

Legături externe 

  Mircea Eliade

Mitologie dacică
Istoria religiilor
Zei dacici
GPL (dezambiguizare)

GPL se poate referi la:
GPL (GNU General Public License), o licență de distribuire liberă a programelor de calculator. Pentru conținutul efectiv al licenței vezi:
  GPL versiunea 2
  GPL versiunea 3
GPL, acronim pentru gaz petrolier lichefiat.

Acronime de trei litere
Familie de limbi

Majoritatea limbilor sunt grupate de către lingviști în familii. O familie de limbi este definită ca având unitate genetică, ceea ce înseamnă că toate limbile membre derivă dintr-un strămoș comun, care este cunoscut doar rareori, deoarece majoritatea limbilor au o istorie scrisă relativ scurtă. Este posibil totuși să recuperăm multe dintre trăsăturile strămoșului comun prin aplicarea unor metode de reconstituire.

Familiile de limbi pot fi impărțite în unități mai mici, cunoscute sub numele de ramuri (deoarece istoria familiilor limbilor este deseori reprezentată printr-o diagramă sub formă de arbore).

Strămoșul comun al unei familii se numește "protolimbă". De exemplu, protolimba familiei limbilor indo-europene este numită Limba proto-indo-europeană. Uneori însă dintr-o limbă cunoscută (cum este limba latină), au luat naștere alte limbi (Limbi romanice).

Europa, Asia de nord, vest și sud 

 Limbi indo-europene

 Limbi caucaziene 

 Limbi uralo-altaice
 Limbi altaice
 Limbi uralice
 Limbi fino-ugrice
 Limbi samoedice

 Limbi elamo-dravidiene

 Limbi paleosiberiene

Africa și Asia de sud-vest 

 Limbi afro-asiatice (hamito-semitice)

 Limbi nigero-congoleze

 Limbi nilo-sahariene

 Limbi khoisan

Asia de est și sud-est, Australia și Oceania 

 Limbi sino-tibetane

 Limbi austroasiatice

 Limbi austroneziene
 Limbi malaio-polineziene

 Limbi australiene aborigene (mai multe familii neînrudite)
 Limbi pama-nyungan

 Limbi tai

America 

 Limbi amerindiene
 Limbi quechua
 Limbi eschimo-aleute

Creole din toată lumea 

 Limbi creole, Limbi pidgin
 Jargonul chinook
 Creola hawaiiană
 Creola haitiană
 Limbi tok pisin

Limbile care nu aparțin nici unei familii se numesc limbi izolate.

Există de asemenea și limbi artificiale.

Legături externe 
  Le Monde des langues
Listă de fizicieni



Fizicieni români
 Henri Coandă (1886-1972)
 George (Gogu) Constantinescu - România, Marea Britanie (1881-1965)
 Radu Grigorovici (1911-2008)
 Ștefan Procopiu (1890-1972)
 Șerban Țițeica (1908-1985)
 Horia Hulubei ( 1896-1972 )

Fizicieni străini

Înainte de 1800 
 Arhimede - Siracuza (circa 287 - 212 î.Hr.)
 Isaac Newton - Anglia (1643-1727)
 Anders Celsius-Suedia (1701-1744)
 Benjamin Franklin - SUA (1704-1790)

Fizicieni ai secolului al XIX-lea 
 Giovanni Aldini - Italia (1762-1834)
 Ludwig Boltzmann - Austria (1844-1906)
 Hans Christian Oersted - (1777-1851)
 Charles Coulomb - (1736-1806)
 Michael Faraday - Anglia (1791-1867)
 James Clerk Maxwell - Anglia (1831-1879)

Fizicieni ai secolului al XX-lea 
 Wilhelm Conrad Röntgen (1845-1923)
 Niels Bohr - 
 Max Born - 
 Louis de Broglie (1892 - 1987)
 Thomas Towsend Brown - SUA (1905-1985)
 Pierre Curie - Franța (1859-1906)
 Albert Einstein - Elveția, SUA (1879-1955)
 Enrico Fermi - Italia, SUA (1901-1954)
 Richard Feynman - SUA (1918-1988)
 Stephen Hawking - Anglia (1942- 2018)
 Siegfried S. Hecker - SUA (1932-)
 Werner Heisenberg - 
 Wolfgang Pauli - 
 Max Planck - Germania (1858-1947)
 Erwin Schrödinger

Vezi și 
 Listă de fizicieni în ordine alfabetică
 Listă de fizicieni români
 Listă de fizicieni membri ai Academiei Române

Fizicieni
Fizicieni
Fizicieni
Fizicieni
Liste de companii



Companii după țări 
Listă de companii din Statele Unite ale Americii
Listă de companii din Belgia
Listă de companii din Marea Britanie
Listă de companii din China
Listă de companii din Coreea de Sud
Listă de companii din Estonia
Listă de companii din Elveția
Listă de companii din Finlanda
Listă de companii din Franța
Listă de companii din Germania
Listă de companii din Grecia
Listă de companii din Italia
Listă de companii din Japonia
Listă de companii din Ungaria
Listă de companii din Republica Moldova
Listă de companii din Țările de Jos
Listă de companii din Polonia
Listă de companii din România
Listă de companii din Rusia
Listă de companii din Slovenia
Listă de companii din Spania
Listă de companii din Suedia

Topuri de companii 
Fortune 500
Fortune 1000
Fortune Global 500

Forbes 500
Forbes Global 2000

Financial Times Global 500

Indici bursieri 
FTSE 100
FTSE 250
Dow Jones Industrial Average
CAC 40
DAX 30
BET 10 - Indicele Bursei de Valori București
NASDAQ 100
Nikkei 225
S&P 500

Alte liste de companii
Listă de burse
Listă de companii de consultanță financiară și audit
Listă de companii producătoare de electrocasnice
Listă de companii de private equity
Listă de companii feroviare europene

 Liste