alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Edwin Burg

Edwin BURG (naskiĝis en 1925, mortis en 2016) estis nederlanda esperantisto kaj honora membro de UEA ekde 2003.

Vivo 
Burg naskiĝis en la iama kolonio Nederlanda Hindio (nuna Indonezio). Post malliberigo (1942-1945) en japanaj koncentrejoj en la insulo Javo pro la dua mondmilito, li en 1946 ekloĝis en Nederlando, studis ekonomion kaj laboris en banko. En 1965 li eklernis Esperanton kaj ekde tiam dediĉis sin al disvastigo de la lingvo, skribis leterojn al aŭtoritatuloj kaj artikolojn por ĵurnaloj, mecenatis plurajn Esperanto-organizojn. Dume li fariĝis estrarano de la Haga Sekcio de la Nederlanda Esperanto-asocio LEEN. Ekde 1979, tuj post sia emeritiĝo, li ĉiutage vizitis la oficejon de la Internacia Esperanto-Instituto (IEI) kaj poste starigis kaj gvidis la tiean informejon Esperanto-Centro Nederlanda. Li eldonis skriban kurson kaj varbis plurdekojn da novaj Esperantistoj. Ekde 1995 li estis estrarano de IEI. Edwin Burg estis, cetere, Honora Membro de IEI de 2002 kaj de 2003 de UEA. Lia agado estis altnivela kaj profesia, li multloke kreis grandan respekton por la lingvo Esperanto.

Burg, Edwin
Burg, Edwin
Burg, Edwin
Ignaz Semmelweis

Ignaz Philipp SEMMELWEIS  (naskiĝis la 1-an de julio 1818, mortis la 13-an de aŭgusto 1865) estis hungara kuracisto.

Li naskiĝis en Buda (nuntempe: parto de Budapeŝto), studis medicinon kaj doktoriĝis en la jaro 1844 en Vieno. Poste li eklaboris en akuŝa sekcio de Viena hospitalo. Tie li rimarkis, ke en la sekcio, kie medicinstudentoj laboris, pli da pacientinoj malsaniĝis de la puerpera febro ol en la alia sekcio, kie estontaj akuŝistinoj lernis sian fakon. Serĉante la kaŭzon de tiu ĉi – plej ofte mortiga – malsano, li ekzamenis la virinojn pli zorgeme, sed la kvanto de malsaniĝoj eĉ altiĝis.

Nur post kiam la jur-medicinisto Jakob KOLLETSCHKA (1803 - 1847), al kiu li havis amikajn rilatojn, dum nekropsio vundiĝis per la skalpelo kaj mortis malmultajn tagojn poste de sangotoksiĝo, Semmelweis pensis nun koni la kaŭzon de la puerpera febro: La studentoj pri medicino laboris en la anatomia sekcio kaj sekcis tie mortintojn. Per ne-lavitaj kaj ne-desinfektitaj manoj ili poste ekzamenis naskantajn virinojn kaj transdonis amason da ptomaino.

Semmelweis ekde tiam instrukciis al siaj studentoj, desinfekti la manojn per klorkalko, kaj vere la morteco de akuŝintinoj malkreskis de 12,3% al 2–3%. Kiam foje tamen 12 virinoj malsaniĝis samtempe, li eltrovis, ke ankaŭ vivantaj personoj povas kaŭzi la puerperan febron: Unu kun-pacientino suferis je infektita utera kancero kaj transdonis la malsanon. Semmelweis tiam ordonis desinfekti la manojn antaŭ ĉiu ajn ekzameno kaj sukcesis malaltigi la mortecon al 1,3%: Tiu kvanto eĉ estis pli malalta ol tiu de la alia akuŝa sekcio.

Malgraŭ tiu ĉi sukceso lia laboro dum longa tempo ne estis agnoskata. La studentoj kredis tiel striktan (kaj malagrablan) desinfekton ne-necesa kaj la kuracistoj rifuzis kredi, ke ili mem kaŭzis la malsanon, kiun ili volis kuraci. Pro intrigo de sia ĉefo, kiu sentis sin malatentata, Semmelweis en la jaro 1849 eĉ devis forlasi la klinikon.

Seniluziiĝinte li revenis al Pest (nuntempe: Budapeŝto), laboris tie kiel kuracisto kaj okupis ekde 1855 profesoran postenon en la tiea universitato. En la jaro 1861 li publikigis sian verkon Die Aetiologie, der Begriff und die Prophylaxis des Kindbettfiebers, en kiu li klarigis siajn eltrovojn pri la puerpera febro. Sed nur malmultaj kuracistoj subtenis lin.

En julio 1865 li pro psikozo venis al mensmalsanulejo en Döbling apud Vieno, kie li en aŭgusto mortis. Nur jarojn poste, kiam la bakteriologio evoluis, liaj ideoj trovis vastan agnoskon.

Lian nomon portas la plej granda hungara medicinascienca universitato, Universitato Semmelweis en Budapeŝto.

Honorigoj 
 Medicinascienca Universitato Semmelweis en Budapeŝto
 Asteroido 4170 Semmelweis

Notoj

Eksteraj ligiloj 

 http://www.scienceworld.cz/sw.nsf/ID/BC19A739B0F42FA0C1256FE700654237  
 http://www.uh.edu/engines/epi622.htm 
 http://www.avicenna.cz/item/ignac-filip-semmelweis-1818-1865-smrtici-nakaza 
 Medicinscienca Universitato Semelweis hu/de/en

Aŭstraj kuracistoj
Hungaraj kuracistoj
Hungaraj akuŝistoj
Listo de islamaj poetoj

Jen listo de ĉefaj islamaj poetoj:

Farid ad-Din Attar, ankaŭ nomata Attar
Ŝams ad-Din Mohammad Hafizo, ankaŭ nomata Hafizo
Ĝalal ad-Din Muhammad Rumi, ankaŭ nomata Rumi, aŭ Moŭlana
Mosleh ad-Din Sadio

Vidu ankaŭ
Arablingva literaturo

Poetoj
Poetoj
Persa literaturo

Persa literaturo estas la literaturo skribita aŭ kolektita en persa lingvo ĉefe en Irano, respektive Persio, sed ankaŭ en aliaj landoj de la regiono kaj escepte en diasporo.

Pli precize oni povus termini per Perslingva literaturo, en la ideo, ke Persa literaturo povus aludi al literaturo verkita en la iama Persio, sed en Esperanto ĝenerale persa jam aludas al la lingvo, kaj ne nepre al la iama regno.

Perslingvaj verkistoj

Antikvaj 
 Abol-Gasem Ferdousio, aŭtoro de Ŝahnameo
 Rudaki
 Farid-od-din Attar
 Hafizo
 Omar Ĥajam
 Ĝalal-ed-din Mohammad Rumi aŭ Moulana
 Mosleh-od-din Sadio
 Obejd-e Zakani
 Rabia Balĥi
 Sanai
 Kutbaldin al-Ŝirazi

Modernaj 
 Alavi fard
 Mohamad Alizadeh
 Mahmud Dolat Abadi
 Parvin Etesami
 Forug Farroĥ-Zad
 Alavi fard
 Ĝalali
 Ĥalilullah Ĥalili
 Moŝiri
 Sepehri
 Ŝafii Kadkani
 Parŭin Paĵŭak

Vidu ankaŭ 
 Paŝtoa literaturo kaj poezio

Eksteraj ligiloj 

 Antologia skizo de la persa literaturo, verko de Said Baluĉi kiu aperis en 2021 ĉe Eldonejo Impeto.

Perslingvaj verkistoj
Vimeno (arbo)

La vimeno aŭ verga saliko (Salix viminalis), estas specio de saliko el kies fleksemaj branĉaĵoj (vimenoj) oni faras plektitajn korbojn, ktp.

Vidu ankaŭ 

Vimenaĵo
Kopsado

Salikoj
Palearktisa flaŭro
Islamaj terminoj

Islamaj Terminoj estas esprimoj speciale uzataj en la islama religio. Ofte de Araba lingvo.

 Ahl al-Bajt, laŭvorte, "Popolo de la Hejmo" aŭ "Familio de la Hejmo". En la islama tradicio, la termino aludas al la familio de la islama profeto Mohamedo.
 Ajatolo (Ajatollah)
 Alaho (Allah), La Nomoj de Dio en Islamo
 Ansaro
 Azano (Azan/Adan)
 Bajramo
 Begamo
 Burko
 Derviŝo (Turka: Derviŝ; Persa: Darviŝ; Araba: Darŭiŝ)
 Emiro (Amir)
 Fatvo (Fatŭa)
 Fikho (Fikh)
 Ĝihado (Ĝihad)
 Haĝo (Haĝ)
 Haĝi (Haĝi)
 Hadito (Hadith)
 Halalo (Halal)
 Heĝiro (Hiĝra)
 Heĝiro (Hiĝra)
 Hiĝabo (Hiĵeb)
 Hurio
 Ĥorniĉo (v. Mihrabo)
 Ĥutba
 Iktao (Iqta‘)
 Imamo (Islam)
 Iŝmaelo (Isma'il)
 Ismailano
 Israfilo (Israfil)
 Jannaho
 Kaabo (Ka'ba)
 Kadio (Kadi)
 Kafiro (Kafir)
 Kalifo (Ĥalifa)
 Kiblo (Kibla)
 Kisŭah (Kiswah)
 Korano (Kur'an)
 Majlis-aŝ-Ŝura
 Marabuto (Marbut)
 Mekko aŭ Mekao (Makka)
 Mihrabo (Mihrab)
 Minareto (Manara)
 Minbaro (Minbar)
 Mohro (Persa: Mohr; Araba: Turbah)
 Moskeo (Masĝid)
 Muezino (mu'azzin)
 Muftio (Mufti)
 Muhajiro
 Mulao (Mulla)
 Preĝujo
 Ramadano (Ramadan)
 Saĝdeo (Saĝda)
 Sahabo
 Sajido (Sajjid)
 Salafismo (Salaf)
 Salat (preĝado)
 Sunaismo (Sunna Islamo)
 Sunao (Sunna)
 Surao (Sura)
 Ŝarifo (ŝarīf)
 Ŝario (Ŝari'a)
 Ŝejĥo (Ŝejĥa)
 Ŝijaismo (Ŝi'a)
 Tawhid
 Ulemo ('Ulama')
 Ŭalio (Walī)
 Vozuo (Ŭudu')
 Zakato (Zakāt)

Vidu ankaŭ 
 Esperantigo de vortoj el araba fonto
 La Nomoj de Dio en Islamo

Notoj 

Islamo

Islamo
Iranaj artistoj



Pentristoj
Farŝ-ĉjan
Sepehri

Reĝisoroj
Bahram Bejzai, بهرام بيضائي
Mohammad Davoudi, محمد داوودي
Bahman Farman-Ara,   بهمن فرمان آرا
Ebrahim Farouzeŝ, ابراهيم فروزش
Ebrahim Hatami-Kia, ابراهيم حاتمي كيا
Khosrow Sinai,  خسرو سينايي
Abbas Kiarostami, عباس كيارستمي
Mohsen Maĥmalbaf,   محسن مخملباف
Tahmine Milani,   تهمينه ميلانی
Reza Mir-Karimi,  رضا مير کريمي
Vahid Mousaiian,  وحيد موساييان
Ĵafar Panahi, جعفر پناهي
Kamal Tabrizi,  كمال تبريزي

Artistoj
Artistoj
Sam Shepard

Sam SHEPARD, plennome: Samuel Shepard Rogers (naskiĝis la 5-an de novembro, 1943, mortis la 27-an de julio, 2017) estis usona verkisto kaj aktoro.Shepard naskiĝis en Fort Sheridan, Ilinojo. Dum sia kariero li elprovis sin en multaj fakoj: Plej grandan renomon li ĝis nun gajnis kiel dramisto (Premio Pulitzer en 1979 pro Buried Child); kiel aktoro li unufoje estis nomumita por la Oskaro (pro The Right Stuff), krome li verkis filmscenarojn, rakontojn, poemojn kaj agis kiel reĝisoro.

Listo de verkoj 
 La Turista (dramo, 1968)
 Zabriskie Point (filmscenaro, 1969)
 Mad Dog Blues (dramo, 1971)
 Hawk Moon (poemoj kaj prozo, 1972)
 The Tooth of Crime (dramo, 1974)
 Curse of the Starving Class (dramo, 1976)
 Buried Child (dramo, 1979)
 True West (dramo, 1981)
 Fool for Love (dramo, 1983)
 Paris, Texas (filmscenaro, 1984)
 A Lie of the Mind (dramo, 1986)
 Simpatico (dramo, 1995, filmigita en 1999)
 Cruising Paradise (rakontoj, 1996)

Listo de filmoj 
 Zabriskie Point (Usono, 1969 - scenaro)
 Days of Heaven (Usono, 1978 - aktorado)
 Frances (Usono, 1982 - aktorado)
 The Right Stuff (Usono, 1983 - aktorado)
 Paris, Texas (Germanio, 1984 - scenaro)
 Far North (Usono, 1988 - reĝisoro)
 Steel Magnolias (Usono, 1989 - aktorado)
 Homo Faber (Germanio/Francio/Grekio, 1990 - aktorado)
 The Pelican Brief (Usono, 1993 - aktorado)
 Hamlet (Usono, 1999 - aktorado)
 Black Hawk Down (Usono, 2001 - aktorado)
 Password: Swordfish (Usono, 2001 - aktorado)
 The Notebook (2004)
 Bandidas (Francio/Usono/Meksiko, 2006 - aktorado)

Eksteraj ligiloj 

 http://www.departments.bucknell.edu/theatre_dance/shepard/shepard.html 
 http://bobdylan.com/songs/brownsville.html  
 http://www.departments.bucknell.edu/theatre_dance/Shepard/shepard.html 
 http://french.imdb.com/name/nm0001731 

Shepard, Sam
Shepard, Sam
Oskar Loerke

Oskar LOERKE [oska leke] (naskiĝis la 13-an de marto, 1884, mortis la 24-an de februaro, 1941) estis germana verkisto.

Oskar Loerke naskiĝis en Wiag proksime de Świecie Li studis germanistikon kaj muzikon en Berlino. Post la publikigo de sia unua rakonto Vineta (1907) li dum dek jaroj vivtenis sin de la verkado. Ekde 1917 li laboris kiel redaktoro ĉe eldonejo. En la jaro 1926 li fariĝis ano de la Preußische Akademie der Künste (= Prusa Akademio de la Artoj) kaj de 1928 ĝis 1933 li tie okupis la postenon de la sekretario de la sekcio de poezio. Li mortis en Berlino.

El lia verkaro, konsistanta el romanoj, rakontoj, eseoj, taglibroj kaj liriko, plej elstaras liaj poemoj.

Listo de verkoj 
 Vineta (rakonto, 1907)
 Wanderschaft (poemoj, 1911)
 Gedichte (poemoj, 1916 - en 1926 noveldono sub la titolo Pansmusik)
 Die heimliche Stadt (poemoj, 1921)
 Der Oger (romano, 1921)
 Der längste Tag (poemoj, 1926)
 Atem der Erde (poemoj, 1930)
 Der Silberdistelwald (poemoj, 1934)
 Der Wald der Welt (poemoj, 1936)
 Hausfreunde (eseoj, 1939)
 Tagebücher (taglibroj, verkitaj 1903-39, eld. 1955)
 Reisetagebücher (taglibroj pri vojaĝoj, eld. 1960)

Loerke
Germanaj akademianoj
Imre Ferenczy

D-ro Imre FERENCZY  (naskiĝis la 25-an de julio 1932, mortis la 1-an de septembro 2023) estis hungara kuracisto kaj honora membro de UEA (2003). Li estas nuntempe la plej maljuna hungara esperantisto, kiu aktivas en la hungara kaj internacia movadoj ekde 1950 (72 jaroj - ĝis 2022) seninterrompe, partoprenante entute 39 UK-ojn, do hungara esperantisto-rekordulo.

Kariero
Li okupiĝas pri Esperanto de 73 jaroj (de 1950) kaj diplomiĝis kiel kuracisto en 1957. Kunfondinto de la Hungarlanda Esperanto-Konsilantaro en 1955; prezidanto de junulara fako de HEA ĝis 1960; gvidanto de medicina fakkomisiono de HEA en 1977 ĝis 2000; junulara gvidanto de IFEF en 1962 ĝis 1970; realiganto de laborkontrakto inter TEJO kaj IFEF en 1968 (IJK en Tarragona). Pro lia instigo ekde 1982 dum IFEF-kongresoj funkcias radioamatora stacio kun speciala voksigno. En 1970 li iĝis privata sekretario de d-ro Hideo Shinoda kaj ekde 1985 daŭre estas prezidanto de UMEA, Universala Medicina Esperanto-Asocio. Membro de redaktantaro de MIR, organo de UMEA. En Varna (Bulgario) dum la UK en jaro 1978 li ricevis la UMEA-Shinoda Premion pro sia elstara medicinmovada agado. Honora membro de Hungaria Esperanto-Asocio kaj Honora membro de la Universala Esperanto Asocio (ekde 2003). Fondinto kaj prezidanto de hungara sekcio de ILERA kaj la hungara sekcio de la Internacia Fervojista Radioamatora Asocio. Lia voksigno estas HA1UD. La 13-an de oktobro 2007 en Budapeŝto ĉe la Medicina Universitato li ricevis jubilean oran diplomon pro sia 50-jara kuracista agado. La 14-an de oktobro 2017 li ricevis la Diamanto-diplomon en Budapeshto.

Kiel funkciulo de UMEA li partoprenis ĉiujn Universalajn Kongresojn de UEA ekde la jaro 1973. Krom la europaj landoj li estis en Kubo, Koreio, Kanado, Aŭstralio, Israelo, Brazilo, Ĉinio, Japanio. Medicinan studvojaĝon li faris en Usono en jaro 1998. Almenaŭ ekde la jaro 1983, do en la oficperiodoj 1983-1986, 1986-1989, 1989-1992,  1992-1995, 1995-1998, 1998-2001, 2001-2004, 2004-2007, 2007-2010 kaj 2010-2013, probable tamen jam antaŭe ekde la jaro 1974 li reprezente de UMEA estis membro de la komitato de Universala Esperanto-Asocio.

Familio
Li estas edziĝinta kaj havas unu infanon, Imre-Gábor (1966).

Libroj, vortaroj
 Mi estis fervojista kuracisto - 2012
 Esperanta Medicina Vortaro - 2009

Distingiloj, rekonoj
 Pro Esperanto rekono - 1990
 Honora membro de Hungaria Esperanto-Asocio - 1994
 Zamenhof memormedalo - 1987
 Semmelweis Medicina Universitato:
Ora diplomo - 2007, Diamanta diplomo - 2017, Fera diplomo - 2022
 Memormedalo por Fervoja Kulturo - 2009
 Honora membro de UEA - 2003

Referencoj

Fontoj
 Bulteno OET cirkuleroj 1957-1960;
 Medicina Internacia Revuo 1998/1 Krakovo;
 Jarlibroj de UEA 1974-2009 Rotterdam; 
 Abunda Fonto. Red. Ilona Koutny, Poznan 2009;
 La arto labori kune. red.D.Blanke kaj U. Lins. 2010 ;

Eksteraj ligiloj
 Forpasis Imre Ferenczy, artikolo en Libera Folio aperinta 2023-09-04

Vidu ankaŭ
 Hungaria Esperanto-Asocio
 Hungaraj esperantistoj
 Internacia Ligo de Esperantistaj Radio-Amatoroj

Hungaraj esperantistoj
Honoraj membroj de UEA
Hungaraj kuracistoj
Radioamatoraj esperantistoj
Esperantistaj kuracistoj
Abbas Kiarostami

Abbas KIAROSTAMI (perse: عباس كيارستمي naskiĝis la 22-an de junio 1940 en Teherano, mortis la 4-an de julio 2016 en Parizo, Francio) estis Irana filmproduktanto kaj filmreĝisoro, eble la plej fama mondskale. Krome, Kiarostami estas konata kiel dezajnisto, fotisto kaj poeto.

Li laboris kiel grafikisto en reklamo kaj en ilustrado de infanlibroj. Infanoj iĝos preskaŭ konstantaj protagonistoj en multaj liaj filmoj kaj la delikateco uzata de Kiarostami en reĝisorado de ili preskaŭ fariĝos lia varmarko.

Li fondis en 1970 la kinartan fakon en la "Instituto por la Intelekta Disvolvado de Infanoj kaj Novjunuloj", kio iĝis grava nuntempa centro por filmverkado.

Plej tipaj ecoj de liaj filmoj estas utiligado de neprofesiaj rol-ludantoj kaj film-temoj simplaj sed tre simbolriĉaj. La filmoj de Kiarostami havas multajn influojn de irana poezio, precipe moderna poezio.

Kvankam li produktis sian unuan mallongan filmon en 1970, daŭris ĝis la 1990-aj jaroj antaŭ ol liaj filmoj unue estis montritaj ekster Irano.

Kiarostami ricevis multajn internaciajn premiojn kaj estis premiinto dum festivaloj, inkluzive de Cannes (Ora Palmo, 1997), Venecio (4 premioj, 1999), Kinfestivalo de Locarno (3 premioj, 1987) kaj aliaj.

Li estas gajninto de multaj filmpremioj, inkluzive de la "Ora Palmo" dum la 50-a Festivalo de Cannes (por la filmo "Gusto de Ĉerizo" en 1997.

Mallongaj filmoj 
 La pano kaj l' aleo (1971)
 La (interklasa) Paŭzo (1973)
 La sperto (1974)
 La vojaĝanto (1975)
 Du solvoj por la sama problemo (1976)
 Ankaŭ mi povas (1976)
 La koloroj (1976)
 Vestaĵo por geedziĝ-festo (1977)

Filmoj 
 La raporto (1978)
 La unua-klasanoj (1985)
 La hejmtasko
 Kie estas l' amika domo? (1087) Surbaze de samtitola poemo far Sohrab Sepehri, unu el la plej famaj poetoj kaj pentristoj de nuntempa Irano.
 La vivo, kaj nenio plu Daŭrigo de Kie estas l' amika domo post forta tertremo de Rudbaro
 Tra la olivarboj (1995)
 Gusto de ĉerizo (1997, drama filmo kiu ricevis "Oran Palmon" en la Cannes filmfestivalo), projektita dum la Dua Internacia Kongreso pri Interkultura Komunikado IKIKO (17-an de decembro 2021) kun subtekstoj en Esperanto. La filmo "Gusto de ĉerizo"j estis malpermesita en Irano,  
 La vento kunportos nin (2000) Surbaze de samtitola poemo de Forug Farroĥzad, la plej renoma poetino de nuntempa Irano.
 dek

Referencoj

Eksteraj ligiloj 
 
 Kinfilmo 'Gusto de ĉerizo', YouTube
 http://zeitgeistfilms.com/directors/akiarostami/ 
 http://www.iranian.com/Arts/Aug98/Kiarostami/
 http://www.sensesofcinema.com/2002/great-directors/kiarostami/

Iranaj reĝisoroj
Iranaj scenaristoj
Wilhelm Lehmann

Wilhelm (Heinrich) LEHMANN [vilhelm leman] (naskiĝis la 4-an de majo, 1882, mortis la 17-an de novembro, 1968) estis germana verkisto.

Wilhelm Lehman naskiĝis en Puerto Cabello, Venezuelo. Sian junaĝon li pasigis apud Hamburgo. Studinte en diversaj universitatoj filologion, filozofion kaj botanikon, li laboris kiel instruisto. Kiel verkisto li unue famiĝis per romanoj kaj rakontoj. Plej grandan renomon tamen postlasis liaj naturpoemoj, kiuj esence influis la lirikon tiutempan. Lehmann mortis en Eckernförde, Ŝlesvigo-Holstinio.

Listo de verkoj 
 Der Bilderstürmer (romano, 1917)
 Die Schmetterlingspuppe (romano, 1918)
 Weingott (romano, 1921)
 Die Hochzeit der Aufrührer (rakontoj, 1934)
 Antwort des Schweigens (poemoj, 1935)
 Der grüne Gott (poemoj, 1942)
 Entzückter Staub (poemoj, 1946)
 Verführerin, Trösterin und andere Erzählungen (rakontoj, 1947)
 Bewegliche Ordnung (eseoj, 1947)
 Überlebender Tag (poemoj, 1954)
 Meine Gedichtbücher (poemoj, 1957)
 Kunst des Gedichts (eseoj, 1961)
 Der Überläufer (romano, 1962)
 Abschiedslust (poemoj, 1962)
 Sichtbare Zeit (poemoj, 1967)

Lehmann, Wilhelm
-132

En la jaro 132 antaŭ Kristo okazis, interalie:

Eventoj

Naskiĝoj 
 Mitridato la 6-a de Ponto

Mortoj
-133

En la jaro 133 antaŭ Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 Scipiono la Afrika alvenis al Numidio kaj konstruis 9 kilometran muregon tie.
 Eko de Riformoj de Tiberio Grako.
 Sklava Ribelo gvidita de Aristoniko en Pergamo.
 Asia iĝis romia provinco.
 Romioj konkeris Bovipon la nuna Alcácer do Sal en Portugalio

Naskiĝoj

Mortoj
-134

En la jaro 134 antaŭ Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 Aperis nova stelo en Skorpiona stelaro.
 Scipiono marŝis kontraŭ Numancio.
 Pruvo de terposeda riformo en Romo de Grakoj.

Naskiĝoj 
 Johano Hirkano

Mortoj 
Simono Makabeo
-136

En la jaro 136 antaŭ Kristo okazis, interalie:

Eventoj

Naskiĝoj

Mortoj
-137

En la jaro 137 antaŭ Kristo okazis, interalie:

Eventoj

Naskiĝoj

Mortoj
-138

En la jaro 138 antaŭ Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 Romioj alvenis al Sintra, Portugalio.
 Decimo Junio Bruto, estro de Hispania Ulterior, igis grandan militan kampanjon al la tuta nuna portugala teritorio, kio estis, vere, la fino de luzitana milito. Dum tiu kampanjo, Bruto muregis Olisipon (Lisbonon). Talabriga estis la sola urbo kiu forte rezistis al la Bruta kampanjo.
 Fraato la 2-a iĝis imperiestro de Partio.

Naskiĝoj 
 Lucio Kornelio Sulao

Mortoj 
 Mitridato la 1-a, reĝo de Partio.
-141

En la jaro 141 antaŭ Kristo okazis, interalie:

Eventoj

Naskiĝoj

Mortoj
Lago Der

Lago Der (france : Lac du Der) estas artefarita, baraĵa lago en Ĉampanjo kreita por reguligi la fluadon de rivero Sejno, sed en loko jam lag- kaj laget-abunda.

Nun la lago iĝis la ĉefa etap- kaj ripozejo de la migrantaj gruoj (de la specio Grus grus, griza gruo), kiuj sekvas la plej okcidentan migradovojon: tiu kiu kondukas la gruojn brediĝantaj en Svedio ĝis Ekstremaduro en Hispanio, traflugante, kaj etapante en Rügen kaj Hesio (Germanio), Woëvre, (Loreno, en Francio), Ĉampanjo, Brenne (centra Francio), Akvitanio (sudokcidenta Francio) kaj Aragono (Hispanio).

La rekorda abundo de tie samtempe paŭzantaj gruoj ĝis nun okazis la 13-an de novembro 2002: 63 218 gruoj leviĝantaj la saman matenon el la lago.

Eksteraj ligiloj 
 Lago Der  (franclingve)
 Gruaj migradoj  : TTT-ejo kie oni povas sekvi tagon post tago la nombran disvolviĝon de tiu migrado iren kaj reen (franclingve)

Geografio de Francio
Der
UK 1915

UK 1915, la 11-a Universala Kongreso de Esperanto, okazis en Sanfrancisko, Usono en 1915. Ĝi estis la dua Universala Kongreso ekster Eŭropo. La unua estis la 6-a UK en Vaŝingtono en 1910, la tria sekvis nur en 1965 (50-a UK en Tokio).

Pro la milito, la kongreso ne povis okazi en Edinburgo (Britio) kiel oni antaŭe planis.

Oni invitis al San-Francisko okaze de la Internacia ekspozicio, kiu samjare okazis tie. Ĝi estis la plej malgranda UK iam ajn: Venis nur 163 partoprenantoj el 16 landoj. Pro la unua mondmilito nur tre malmultaj Eŭropanoj povis veni. La ĉeftemo estis: Kiel reorganizi la fortojn post la milito?

Teatraĵo prezentita 
 Perfekta kuiristino, de Blanche Hentsch.

15 1915
Esperanto-renkontiĝoj en 1915
San-Francisko
1915 en Usono
Esperanto-renkontiĝoj en Usono
UK 1920

La 12-a Universala Kongreso okazis en Hago, Nederlando, 8-a ĝis 14-a de aŭgusto, 1920. Ĉeestis 408 partoprenantoj.

Teatraĵoj prezentitaj 
 Juĝa kunsido en 1813, de Jo Pabst, reĝisoris kaj ĉefrolis f-ino W. Wessels
 Muzikvespero en 1813, de Jo Pabst
La prezentoj okazis en la Reĝa teatro.

Hago
1920 en Nederlando
Esperanto-renkontiĝoj en Nederlando
Mihály Sárossy

SÁROSSY Mihály [ŝAroŝi mihAj] (ankaŭ SÁROSI; naskiĝis en 1893 en Budapeŝto) estis hungara esperanto-aktoro kaj kantisto, kiu ludis interalie kun Julio Baghy. Li esperantistiĝis dum la rusa militkaptiteco.
Granda sukceso dum la UK en Nurenbergo ĉe la prezentado de L. M. Populara kantisto dum artaj vesperoj, ankaŭ li partoprenis ekzemple en "La paĝio del' reĝino", de Jenő Heltai kaj Emil Makai, en postkongreso de la 13-a UK en Prago en Budapeŝto en 1921 kaj en Ginevra de Edmond Privat prezentita en 17-a UK en Ĝenevo.

Estis du E-gramofondiskoj kun liaj kantoj. Lin oni povas aŭdi en Esperanta Songazeto prezentante "La arto" registrita en 1938.

Referencoj 

Budapeŝtanoj
Esperanto-aktoroj
Hungaraj esperantistoj
UK 1925

La 17-a Universala Kongreso de Esperanto okazis de la 2-a ĝis la 7-a de aŭgusto 1925 en Ĝenevo, Svislando. Venis 953 partoprenantoj el 35 landoj.

Dum kunveno de bahaanoj, D-ro Adelbert Mühlschlegel en mallonga prelego klarigis pri la Bahaa Kredo kaj deklaris, ke L. L. Zamenhof donis ekzemplon de la spirito de Bahá'u'lláh, kaj ke bahaanoj tutmonde honoras lin kiel majstron kaj fraton. Dum tiu ĉi kunveno Lidja Zamenhof interparolis kun Martha Root, kiu nomis la Bahaan Kredon la Esperanto de la religioj. Tiu kontakto estis la komenco de la bahaa engaĝiĝo de Lidja Zamenhof.

Krome okazis prelegoj de la unua Somera Universitato kaj Zamenhofa memorfesto.

Teatraĵo prezentita 
 Ginevra de Edmond Privat, reĝisoris Julio Baghy, ĉefrolis Mihály Sárossy kaj Camilla Starke. Kunludis profesiaj geaktoroj el Grand Théâtre de Genève kaj Aleksander Starke, Elsa Haeflinger, Harold Keŝik.

Ĝenevo
1925 en Svislando
Esperanto-renkontiĝoj en Svislando
UK 1921

La 13-a Universala Kongreso de Esperanto okazis en Prago, Ĉeĥoslovakio, inter la 31-a de julio kaj la 6-a de aŭgusto, 1921, kun ĉeesto de 2561 partoprenantoj.

La kongrsejo estis en palaco Žofín sur Slava insulo.

Ĝin ĉeestis reprezentantoj de Ligo de Nacioj, Internacia Labor-Oficejo kaj Internacia Komitato de la Ruĝa Kruco. Nome de Ligo de Nacioj parolis ĝia ĝenerala vicsekretario Inazo Nitobe, kiu venis por raporto pri Esperanto.

Flanke de ĝi okazis kunveno de laboriste orientitaj esperantistoj, kiuj decidis la fondon de Sennacieca Asocio Tutmonda. Tiu kunveno estas ĝenerale konsiderata la 1-a SAT-Kongreso.

Teatraĵoj prezentitaj 
 Nokto en Karlův Týn, de Jaroslav Vrchlický, kiun ludis amatora trupo.
 La glavo de Damokles, de Gustav zu Pulitz, en antaŭkongreso en Dresdeno, prezentita de amatoraj anoj de la esperantoklubo "Antaŭen ĝis la venko" el Chemnitz.
 La paĝio de l' reĝino, de Jenő Heltai kaj Emil Makai, en postkongreso en Budapeŝto, kiun prezentis profesiaj kaj amatoraj geaktoroj el Budapeŝto kun i.a. Julio Baghy (ankaŭ reĝisoro), Kálmán Kalocsay, Mihály Sárossy en Teatro Colosseum.

Referenco 

Esperanto-renkontiĝoj en 1921
Esperanto-movado en Prago
1921 en Ĉeĥoslovakio
Esperanto-renkontiĝoj en Ĉeĥio
UK 1922

La 14-a Universala Kongreso okazis en Helsinko, Finnlando, 8a ĝis 16a de aŭgusto 1922. Ĉeestis 850 partoprenantoj.

Okazis amaso da altnivelaj fakaj kunvenoj. Reprezentantoj de la UK estis akceptitaj de la prezidanto de Finnlando, kiu manpremis ĉiujn gastojn. Dum la kongreso oratoris Edmond Privat, deklamis Kálmán Kalocsay, kaj la tuto ricevis vastan gazetaran atenton.

Teatraĵoj prezentitaj 
 La fianĉiĝo, de Aleksis Kivi. Prezentis profesiaj geaktoroj el la Finna nacia teatro : Paavo Jannes, Jaako Korhonen, Erta Virtamo, k.a.
 Kalevala (eroj)

Eksteraj ligiloj 
 Fotografaĵoj de la UK

Referencoj 

Eventoj en Helsinko
1922 en Finnlando
Esperanto-renkontiĝoj en Finnlando
UK 1923

La 15-a Universala Kongreso de Esperanto okazis en 1923 en Nürnberg, Germanio. 4963 partoprenantoj. Prezidanto de la kongreso estis Johannes Dietterle, prezidanto de la LKK estis Richard Ledermann.

Teatraĵoj prezentitaj 
 Natan la saĝulo de Gotthold Ephraim Lessing. Prezentis profesiaj geaktoroj el la Urba Teatro de Nürnberg. Reĝisoris Karl Marx kiu kunludis. Ĉefrolis Alfred Richter-Anschütz el Chemnitz. Debutis en ĝi Aleksander kaj Camilla Starke, kiuj poste famiĝis. La kritikoj nomis la spektaklon "Ora najlo" de la tuta kongreso.
 Kabaredo de Literatura Mondo. Prezentis profesiaj kaj amatoraj hungaraj artistoj, interalie Iren Noiret, Mihály Sárossy, Coronna kaj Anna Pechan, Julio Baghy, Kálmán Kalocsay. Enestis tri teatraĵoj, nome Paĝio de l' reĝino, komedieto de Heltai kaj Makai, Maskobalo de Julio Baghy, kaj Psikiatroj, "treege amuza ŝercdialogo de Karinthy", en kiu rolis Kalocsay kaj Baghy

Nurenbergo
Esperanto-renkontiĝoj en Germanio
1923 en Germanio
UK 1924

La 16-a UK okazis en Vieno, Aŭstrio, en 1924. Ĝi havis 3400 partoprenantojn kaj estis do unu el la plej grandaj kongresoj, sed havis ankaŭ grandan deficiton.

Teatraĵoj prezentitaj 
 La Malŝparulo, de Ferdinand Raimund. Prezentis profesiaj aŭstraj geaktoroj el la Burgoteatrejo Vieno kun Alexander Starke (d:Q15096933) kaj Camilla Starke-Overbeck (d:Q95712033). Reĝisoris Hermann Wavra (1884-1963, d:Q120357159).
 Kabareda Vespero, amatora trupo "Vesperto".

Referencoj

Eksteraj ligiloj 
 Bildoj ĉe Wiener Bilder, 17-a de aŭgusto 1924

Esperanto-movado en Vieno
1924 en Aŭstrio
Esperanto-renkontiĝoj en Aŭstrio
-143

En la jaro 143 antaŭ Kristo okazis, interalie:

Eventoj

Naskiĝoj

Mortoj
-144

En la jaro 144 antaŭ Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 Akvedukto Marcio konstruiĝis en Romo.
 Partoj aneksis Babilonion.

Naskiĝoj

Mortoj
-146

En la jaro 146 antaŭ Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
La tria punika milito finis.

Naskiĝoj

Mortoj
-147

En la jaro 147 antaŭ Kristo okazis, interalie:

Eventoj

Naskiĝoj

Mortoj
-148

En la jaro 148 antaŭ Kristo okazis, interalie:

Eventoj

Naskiĝoj

Mortoj 
 Masinisa reĝo de Numidio
-151

En la jaro 151 antaŭ Kristo okazis, interalie:

Eventoj

Naskiĝoj

Mortoj
-171

En la jaro 171 antaŭ Kristo okazis, interalie:

Eventoj
Mitridato la 1-a iĝis imperiestro de Partio

Naskiĝoj

Mortoj
Fraato la 1-a
-181

En la jaro 181 antaŭ Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 Katono konkeris Jakon
 Ribelo en Iberio kontraŭ la Romioj

Naskiĝoj 
 Ptolomeo la 4-a, la Filometoro

Mortoj 
 Aristofano de Bizanco
-168

En la jaro 168 antaŭ Kristo okazis, interalie:

Eventoj

Naskiĝoj

Mortoj
Listo de litovaj esperantistoj

Listo de litovaj esperantistoj

 Audrys Antanaitis
 Ignas Balčiūnas
 Vladas Butkus
 Petras Čeliauskas
 Valentinas Čepkus
 Jonas Dagys
 David Dambė
 Aleksandro Dambrauskas
 Stasys Gaidamavičius
 Antanas Garbauskas
 Jevgenij Gaus
 Pranas Gavėnas
 Adomas Mečislovas Grikpėdis
 Aloyzas Gudavičius
 Adomas Jakštas
 Povilas Jegorovas
 Angelė Judickienė-Paliukaitė
 Juozas Kazlauskas
 Valdonė Kasperiūnienė
 Adolfas Klimas
 Petras Lapienė
 Telesforas Lukoševičius
 Juozas Mačernis
 Edvardas Medišauskas-Medonis
 Antanas Mekys
 Antanas Poška
 Antanas Prapuolenis
 Konstantinas Puodėnas
 Vytautas Sirtautas
 Marijonas Ročius
 Remi Rudaitytė
 Laurynas Skūpas
 Laimius Stražnickas
 Vytautas Povilas Šilas
 Kazys Tamošetis
 Valentinas Vytautas Toločka
 Petras M. Urbaitis
 Adomas Vaitilavičius
 Alvydas Valenta
 Albinas Vebeliūnas

Vidu ankaŭ 
 la ĝermoliston de litovaj esperantistoj

 
Litovaj
-152

En la jaro 152 antaŭ Kristo okazis, interalie:

Eventoj
Multaj homoj en Romo vidis fantomojn sur la stratoj.

Naskiĝoj

Mortoj
-153

En la jaro 153 antaŭ Kristo okazis, interalie:

Eventoj

Naskiĝoj 
 Gaius Sempronius Gracchus, la pleba tribunuso en 123 kaj 122 a.K

Mortoj
-154

En la jaro 154 antaŭ Kristo okazis, interalie:

Eventoj

Naskiĝoj

Mortoj
-156

En la jaro 156 antaŭ Kristo okazis, interalie:

Eventoj

Naskiĝoj

Mortoj
-157

En la jaro 157 antaŭ Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 Scipiono enkondukis la klepsidron en Romo.
 Ptolomeo proponis Teron kiel centro de universo kun malsimpla sistemo de sferoj.
 Kaika iĝis Imperiestro de Japanio

Naskiĝoj 
 Kajo Mario

Mortoj
-158

En la jaro 158 antaŭ Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 En Romo, konsulado de M. Aemilius Lepidus, kaj C. Popillius Laenas.
 La statuoj metitaj sen formala aprobo de la senato estis forpelitaj de la Roma Forumo.
 Remalfermitaj la minejoj de Macedonio.

Naskiĝoj 
 Publius Rutilius Rufus, konsulo en -105

Mortoj 
 Kogen Imperiestro de Japanio
-161

En la jaro 161 antaŭ Kristo okazis, interalie:

Eventoj

Naskiĝoj

Mortoj
-162

En la jaro 162 antaŭ Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 Demetrio la 1-a iĝis imperiestro de Seleŭkio;

Naskiĝoj

Mortoj
-163

En la jaro 163 antaŭ Kristo okazis, interalie:

Eventoj
En Concius homo estis bruligita, laŭdire, per radioj kiuj eliris flugantan spegulon.

Naskiĝoj

Mortoj
Nejŝaburo

Nejŝaburo (نیشابور en la persa) estas urbo en provinco Rezaa Ĥorasano nord-oriente de Irano. Ĝi situas preskaŭ 64 kilometrojn okcidente de Maŝhado, la centr-urbo de la provinco.

 Loĝantaro: 264 375 (2016)

I.a., Omar Ĥajam (1048, 1122) kaj Farid-ud-din Attar, tre famaj persaj poetoj, naskiĝis kaj forpasis en Nejŝaburo, kie iliaj tombejoj trovas sin.

Probable fondita de Ŝapuro la 2-a en la 3-a jarcento p.K., ĝis 5a jc la urbo estis reĝa loĝejo. Post iom da tempo Nejŝaburo denove ekfloris dum la eraoj de Tahiridoj kaj Samanidoj ĉirkaŭ 820 ĝis 999.

La urbo detruiĝis 3-foje dum la 13a jc; 2-foje per la tertremegoj, kaj 1-foje per mongoloj en 1221.

Vidu ankaŭ 
 Ahmad Sanĝar
 Granda Ĥorasano

Urboj de Irano
Provinco Rezaa Ĥorasano
Metiartoj

Metiartoj estas kapabloj kaj teknikoj uzataj de metiistoj, kiuj produktas artaĵojn aŭ artajn fabrikaĵojn. Historitradicie metiartistoj estis organizitaj en gildoj. La normala kariero de metiisto estis: lernoservanto, kolego aŭ submajstro, perfektigota migranto, kaj post elfaro de "majstroverko",majstro kaj eble mastro.

Laŭ Francisko Azorín metio estas simple Manlabora profesio. Li indikas etimologion el la latina ministerium (metio, profesio, verko). Kaj li aldonas la terminojn metiisto, metiejo.

Metiartoj 
Jen kelkaj tradiciaj metiartoj:
 barelfabrikado
 brodado
 ĉarpentado
 jungilfabrikado
 lignoprilaborado
 potfabrikado
 puntado
 tapetado
 tapiŝofabrikado
 tornado
 korbfabrikado
 ŝufarado
Aliaj

 ovornamado
 produktado de kandeloj kaj sapoj
 dekoracio de kukoj
 formado de ellaboritaj formoj el balonoj

Profesia edukado 
Antaŭ la industria revolucio adoleskantoj laboris kiel metilernanto ĉe majstra metiisto por rafini siajn kapablojn dum periodo de jaroj por malaltaj salajroj. Post trejnado ili estis bone ekipitaj por starigi en komerco ili mem, gajnante sian porvivaĵon kun kapablo kiu povus esti interŝanĝita rekte ene de la komunumo, ofte por varoj kaj servoj. La industria revolucio kaj la kreskanta mekanizado de produktadprocezoj iom post iom reduktis aŭ forigis multajn el la profesiaj metiistoj.

Bildaro

Produktoj

Nuntempaj metiartistoj

Mezepokaj metiartistoj

Vidu ankaŭ 
 Arto
 Industrio
 Laborilo
 Metio
 Metiejo
 Metia edukado
 Metia instruado

Notoj

Eksteraj ligiloj 

 http://www.bjww.gov.cn/museum/gyms/one.htm  
 http://www.ntcri.gov.tw 
 http://craftworkshop.com 
 http://bbs.craftworkshop.com  
 Csetneki Lace 
 Csetneki Lace galerio 

Profesioj
Zongzio

Zongzio estas tradicia ĉina manĝaĵo. Ĝi estas piramidoforma manĝaĵo, farita el glueca rizo, envolvita en bambuajn aŭ fragmitajn foliojn (kiun ĉinoj manĝas dum la Drakboata Festo). Ĝi estas kuirita per vaporigo aŭ bolado. Aliaj apudaj kulturoj havas similajn manĝaĵojn, influitajn de zongzio.

Ĉina kuirarto
Jean le Rond d'Alembert

Jean le Rond D'ALEMBERT [ʒɑ̃ lə rɔ̃ dalɑ̃'bɛʁ] (16-a de novembro 1717, Parizo - 29-a de oktobro 1783) franca matematikisto kaj filozofo. Li famiĝis pro sia partopreno en la Enciklopedio apud Denis Diderot kaj pro siaj matematikaj esploroj (diferencialaj ekvacioj, partaj derivaĵoj).

Vivo 

Alembert estis la filo de la baronino de Tencin kaj de la inĝeniera oficiro Louis Camus Destouches (frato de la poeto Philippe Néricault Destouches) kaj eniris 12-jara la internulejo de la Kolegio Mazarin. Unue li studis teologion, poste jursciencon kaj iĝis advokato. Sed baldaŭ li ekokupiĝis pri matematiko kaj fiziko. En 1741 li akceptitis kiel membro en la Franca Akademio kaj fariĝis ekde 1772 dum multaj jaroj ties sekretario daŭra.

En la verko »Traité de dynamique« (Paris 1743) Alembert publikigis la laŭ li nomitan natursciencan principon (Principe d'Alembert) kiu servas je kalkulado de moviĝo de nemoviĝinta objekto danke al fortimpulsoj. Ĝi klarigas ke fortoj farantaj movojn devus esti en ekvilibro disde fortoj el la alia direkto. Liaj multaj studoj pri pura kaj aplikata matematiko kolektitis en »Opuscules mathématiques« (Paris 1761–1780). Sed Alembert ankaŭ forlasis la ekzaktajn sciencojn kaj dediĉis sin al tute aliaj sciencoj kio de tempo al tempo igis kverelojn kun aliaj.

Ekster la verkon »Mélanges de littérature, d'histoire et de philosophie« (Paris 1752 kaj 1770) li eldonigis ankaŭ la ege spritan libron »Éléments de philosophie« (Paris 1759). Kun Diderot li ne nur prizorgis la eldonon de la Enciklopedio sed verkis ankaŭ ghiajn matematikrilatajn artikolojn. Krome li verkis pri skribada arto »L'art de traduire« kaj »Réflexions sur le style« inter aliaj tre spertaj verkoj. En ili montriĝis ankaŭ lia elstara lingva stilo. Filozofie li inkliniĝis al skeptiko; li puŝatas al la kredo ke ekster ni nenio ekzistus kio egalus al la aferoj kiujn ni ŝajne perceptadas. Ni de la materio ni de la spirito ni havus - laŭ Albembert - klaran ideon. Tamen necesigus la kombino de la partoj en la organaĵoj certan inteligentecon.

Estante liberpensulo li ege atakitis fare de teologoj. Tamen Alembert ne sekvis la vokojn de Frederiko la 2-a (Prusio) aŭ de Katerina la 2-a (Rusio). Li estis homo de malmemprofitemo kaj malfermeco. Li havis amrilaton malfeliĉan al la inteligenta sed malkonstanta damo L'Espinasse.

Fonto 
Meyers Großes Konversations-Lexikon, Band 1. Leipzig 1905, p. 290, kio legeblas tie ĉi interrete.

Vidu ankaŭ 
 Enciklopediistoj
 Liberalismo
 Onda ekvacio
 5956 d'Alembert

Francaj matematikistoj
Francaj filozofoj
Klerismo
Enciklopedio (1751-1772)
Francaj enciklopediistoj
Sub la Verda Stelo

Esperanto-Teatro
Sub la Verda Stelo (緑の星の下に Midori no Hoŝi no Moto ni)　estas infan-teatraĵo japanlingva. 
Japana Esperantista infan-literaturisto, OKA Kazuta (岡 一太 [oka kazuta]) faris ĝian scenaron por prezenti Esperanton al infanoj.  Temo estas amikeco de Esperantistaro en du militoj. Japana Esperanto-Instituto distribuas la help-dokumenton al lernejoj por prezenti Esperanton. Oka Kazuta (naskiĝis en 1903- mortis en 1988) estis honorita je Premio Ossaka por esperantistoj, en la jaro 1953 pro tiu ĉi teatraĵo.

Enhavo de Teatraĵo
En Dua mondmilito, urbo Varsovio en Pollando estis okupaciita de Nazioj. Geknaboj (rolantoj), kiuj lernas Esperanton, kaŝis sin en preĝejo, ĉar Nazioj subpremis Esperantistojn. 
Ili havas planon, ke iu el la knaboj hisu la flagon de Verda Standardo kontraŭ Nazia maljusta okupado de la urbo. La loko, kie li volas hisi, estas ruinigita Zamenhofa domo.
Sed, hisi la flagon estas tre danĝere pro Nazia germana gvatisto, kaj pastro, kiu instruas al la geknaboj Esperanton, malpermesas la planon. Tamen, knabo Leonie precipe volas hisi.

Memoro de Malmobilizita Maljunulo
Kiam ili finpentris la flagon, la pastro revenis kun malmobilizita maljunulo. La maljunulo estis esperantisto. Li diris, kial li esperantistiĝis.

Kiam li lernis en lernejo, li konis la internacian lingvon de Zamenhof. Sed li konsideris la lingvon kiel ludon.
Longe post kiam la Rus-Japana Milito ekfuroris, li estis mobilizita por la milito. Li vundiĝis kaj kaptiĝis, li kuraciĝis en militistara hospitalo.
Tie, lia koleg-soldato komunikadis kun japana soldato per Esperanto. Por komuniki kiel la Esperantistoj, la maljunulo volis lerni Esperanton. Post la militfino, li eklernis Esperanton.

Germana Soldato
Kiam li findiradis sian memoron, la geknaboj konsciis, ke Leonie ne estis en preĝejo. Li sole iris por hisi la flagon dum la geknaboj aŭskultis maljunulan diradon. Ĉe la momento, ili aŭdis pafilbruon de ekster preĝejo.
Post nelonge, anhelante Leonie revenis. Kaj, postsekvante lian spurojn, germana soldato envenis. La geknaboj pensis, ke Leonie kaptiĝos.
Sed, la soldato envenis por ne kapti Leonie-n. La soldato estas Esperantisto, li envenis por sciigi danĝerecon hisi flagon.
La geknaboj familiariĝis kun la soldato. Sed, kun malĝojo li diris, ke la familion Zamenhof kaptis Nazioj.
Ili nur povis preĝi por la kaptitoj.

Teatraĵoj
Fikciaj esperantistoj
Encyclopédie ou dictionnaire raisonné des sciences, des arts et des métiers

La Enciklopedio (, "Enciklopedio aŭ racia vortaro de la sciencoj, artoj kaj metioj") aperis en Francio, de 1751 ĝis 1772, sub la gvido de Denis Diderot kaj D'Alembert, nomataj Enciklopediistoj.

Tiu verko resumas la sciojn kaj inkludas ĉiujn atingojn enkorpigitajn en la enciklopediaj programoj, kiuj antaŭis ĝin, nome ĝis la Jarcento de la Lumoj. Kompare kun antaŭaj kompendioj, ĝi estis pionira pri ĝia unueca aliro, nome ke ĝi ne estas reklamilo kaj tiel ekzercas neŭtralan vidpunkton, al ĉiuj temoj, kiujn ĝi diskutis. Tiel tiu ĉi entrepreno plejparte ŝanĝis la vizaĝon de la tuta eŭropa kulturo.

En ĝi, por la unua fojo, estis enkondukita la sistema uzo de aliroj per referencoj, kiuj estis uzataj ne nur por faciligi la legadon, sed ankaŭ por enplanti kaŝitajn mesaĝojn ene de la enciklopedio.

La unua volumo de la enciklopedio estis publikigita en 1751, kaj ĉiujare aperis nova volumo, malgraŭ cenzuro kaj malgraŭ diversaj kaj strangaj limigoj de la registaro kaj la eklezio.

La Enciklopedio estas konsiderata unu el la plej gravaj entreprenoj en la historio de framasonismo. Speciala buroo, kies celo estis disvolvi la enciklopedion, estis fondita en Francio. Pro siaj artikoloj pri religio ĝi estis malpermesita de Hispana Inkvizicio.

Detalaj gravuraĵoj montras la teĥnikojn de tiu tempo.

Vidu ankaŭ 
 Klerismo
 Enciklopediistoj

Eksteraj ligiloj 

 Reta versio de l'Encyclopédie (france)

Enciklopedio (1751-1772)
Enciklopedioj
Qi Baishi

Qi Baishi , (1-a de januaro, 1864 – 16-a de septembro, 1957) estas tre fama ĉina pentristo en la 20-a jarcento.

Liaj pentraĵoj videblas sur termosoj, mantukoj, lavpelvoj, kaj en kajero aŭ lernolibro. Liaj publikigitajn verkojn de Qi Baishi konsistigas liaj pentraĵoj pri floroj, bambuoj, pinoj, legomoj, fruktoj, herboj, insektoj, birdoj, homfiguroj kaj pejzaĝo kaj liaj kaligrafiaĵoj.

Qi Baishi naskiĝis en kamparana familio en Hunano provinco. Li eniris en lernejon, kiam li estis 8-jara, sed post nur unu jaro li ĉesis lerni pro malriĉeco. Li fariĝis metilernanto de lignaĵisto kiam 15-jara, kaj eklernis pentradon, kiam li estis 27-jara. Atingite 41 jarojn, li veturis en Pekinon kaj fiksloĝis tie nur post aĝo de 57 jaroj. Li vivtenis sin per vendo de pentraĵoj kaj iom post iom fariĝis landfame pentristo. En jaro 1953 la Kultura Ministrejo de la Ĉina Popola Respubliko per honora atesto pro liaj elstaraj kontribuoj al belartoj de Ĉinio. Fine li funkciis kiel honora direktoro de la Ĉina Galerio de Pentraĵoj.

Ĉinaj pentristoj
Tom Hanks

Thomas Jeffrey "Tom" HANKS (naskiĝis la 9-an de julio, 1956) estas usona aktoro.

Naskiĝinte en Concord, Kalifornio, li komencis sian karieron kiel teatra aktoro. En la jaro 1980 li unuafoje aperis en filmo. En la jaro 1988 li unuafoje estis nomumita por la Oskaro (pro Big), kaj dufoje li gajnis la premion:  1994 pro Philadelphia kaj 1995 pro Forrest Gump. En 1996 li unuafoje agis kiel aktoro, reĝisoro kaj scenaristo: en la filmo That Thing You Do!. Ekde 1988 li estas edziĝinta kun la aktorino Rita Wilson.

Listo de filmoj 

Usonaj aktoroj
Akademia Premio por plej bona aktoro
Naskiĝintoj la 9-an de julio
Barata kuirarto

La barata kuirarto estas la vasta gamo de kuirarto en Barato, de la himalajaj regionoj norde ĝis la suda kabo de la subkontinento sude. En ŝtatego de multaj etnoj kaj lingvoj, ankaŭ la kuirarto tre malsamas laŭ unuopaj regionoj. Tial la kategoriigo estas nur orientiga.

Baza konsistigero estas, en la regionoj kie oni kultivas ĝin, rizo, en la regionoj kie kultiviĝas tritiko, la hinda pano nan ( नान ), aŭ la hindaj patkukoj ĉapati ( चपाती ), la likva butero ghî ( घी ), la fermentita lakto lassi ( लस्सी ), uzita kiel trinkaĵo. La tradicia trinkaĵo de Hindio estas de antikveco lakto; teo estis alportita de la angloj dum koloniaj tempoj; nun, alia alportaĵo aldoniĝis kokakolao aŭ ties barata imitaĵo "Thumbs up".

Pladoj 
 Aŝaro
 Pakoro

Bildaro

Eksteraj ligiloj 

 bengala kuirarto
 http://recipes.newkerala.com  
 http://www.indiancookery.com/ayurveda/ayurveda4.asp  
 http://www.gourmetindia.com  
 http://www.gourmetindia.com/cgi-bin/ikonboard/ikonboard.cgi  

Kuirarto laŭ landoj
Azia kuirarto
!
Tin Pching Mej

Jin Ping Mei estas erotika romano de nekonata aŭtoro el la 17-a jarcento. Ĝi priskribas la vivon de riĉa nobelo kaj precipe de ties edzinoj kaj iliajn reciprokajn intrigojn. La romano realisme priskribas la vivon en Ĉinio en tiu tempo kun negativaj flankoj (koruptado, maljustado, kruelaĵoj).

En Esperanto
Edziĝo de Xien Quing pro doto. Diboĉado de Ying Bojue pro ĝojo. (16-a ĉapitro) (El Popola Ĉinio, 1989, n-ro 12, p. 32-36)

Ĉinlingva literaturo
Pu Songling

Pu Songling (1640-1715) estas la plej granda ĉina klasika novelisto, kiun oni komparas kun Maupassant kaj Ĉeĥov.

Li naskiĝis en intektula familio, sed lia patro devis sin vivteni per komercado. La juna Pu Songling sukcesis ĉe la ŝtata ekzameno, sed pro koruptado de la burokratoj lia nomo ne aperis en oficiala listo de sukcesintoj. Unue li laboris kiel asistanto de guberniestro, poste kiel instruisto en nobelaj familioj.

Li verkis 554 novelojn, 1295 poemojn, pli ol 400 eseojn, tri operojn, 14 kantrakontojn kaj manlibron por agrikulturo.

Pu Songling per ĉirkaŭ 500 noveloj priskribis la maljustecon de la feŭda socio, la ŝtata ekzamena sistemo kaj la malfaciloj de la libera amo. En tiu epoko kritikantaj intelektuloj riskis persekutadon kaj malliberigon, kaj tial Pu verkis pri pri "fantomoj, feoj, spiritoj de vulpoj kaj aliaj bestoj" por eviti politikan subpremadon. Lia novelo "Grilo" rakontas historion de Cheng Ming kiu ne povis liveri grilojn deziratajn de la imperiestro kaj suferis pri tio malfacilaĵojn. Iam li trafis bonkvalitegan grilon, sed lia infana filo senvole mortigis tiun; pro la ekonomia risko, la infano memmortigis por eviti la patran koleron, sed poste reviviĝis mem en alian bonkvalitegan grilon, kiu portita al palaco savis la familion el la ruino.

En Esperanto aperis 
 Mirrakontoj de Liaozhai (Pekino: Ĉina Esperanto-Eldonejo, 1994, tradukis Laŭlum)
 La strangaĵoj de Liaozhai (tradukis Guozhu)

Notoj 

Ĉinaj verkistoj
-172

En la jaro 172 antaŭ Kristo okazis, interalie:

Eventoj

Naskiĝoj

Mortoj
-173

En la jaro 173 antaŭ Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 Lucius Postumius Albinus kaj M. Poppillius Laenas iĝis konsuloj en Romo;
 Konsulo Lucius ALBINUS kreis skandalon ĉar postulis senpagan loĝejon kiam vizitis Praeneste;

Naskiĝoj

Mortoj
-174

En la jaro 174 antaŭ Kristo okazis, interalie:

Eventoj

Naskiĝoj

Mortoj
-176

En la jaro 176 antaŭ Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 Fraato la 1-a iĝis reĝo de Partio
 Ptolomeo la 6-a iĝis nura estro de Egiptio

Naskiĝoj

Mortoj 
 Kleopatro la 1-a de Egiptio
 Seleŭko la 4-a Filopatoro de Sirio
 Friapatio de Partio
-177

En la jaro 177 antaŭ Kristo okazis, interalie:

Eventoj

Naskiĝoj

Mortoj
-178

En la jaro 178 antaŭ Kristo okazis, interalie:

Eventoj
Oni tradukis la libron de Ester el la hebrea al greka lingvo.

Naskiĝoj

Mortoj
-182

En la jaro 182 antaŭ Kristo okazis, interalie:

Eventoj

Naskiĝoj

Mortoj
Plauto
-183

En la jaro 183 antaŭ Kristo okazis, interalie:

Eventoj

Naskiĝoj

Mortoj 
Hanibal Barka
-184

En la jaro 184 antaŭ Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 En Romo Katono la Malplijuna fariĝas censoro.

Naskiĝoj

Mortoj 
 Plaŭto
-186

En la jaro 186 antaŭ Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 Bakĥanalioj estis malpermesataj (restriktitaj) en Romo. La senata decido (Senatus consultum de Bacchanalibus) tamen pruviĝis ne tre efika.

Naskiĝoj 
 Ptolemeo la 6-a (Egiptio)

Mortoj
-187

En la jaro 187 antaŭ Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 Marcus Aemilius Lepidus fariĝis romia konsulo;
 Seleŭko la 4-a iĝis imperiestro de Seleŭkio;

Naskiĝoj 
 Klitomako el Kartago

Mortoj
-188

En la jaro 188 antaŭ Kristo okazis, interalie:

Eventoj
Gaius Livius Salinator iĝis konsulo en Romo;

Naskiĝoj

Mortoj
Jan de Weryha-Wysoczański

Arto > Skulptarto > Jan de Weryha-Wysoczański

Jan de Weryha-Wysoczański (naskiĝis 1950) estas pola skulptisto.

Li naskiĝis en Gdansko, kie li studis skulptarton. Ekde 1976 li vivtenas sin de la arto, kaj ekde 1981 li vivas en Hamburgo.

Jan de Weryha-Wysoczański dum sia laboro uzas kaj priesploras lignon. Li koncentriĝas al la strukturo kaj la kerno de tiu ĉi materialo, akompanate de la problemo, kiomgrade la artisto rajtas prilabori la materialon, sen ke ĝi perdu sian identecon.

Literaturo 
 Axel Feuß: Weryha-Wysoczański, Jan de, ĉe Allgemeines Künstlerlexikon. Die Bildenden Künstler aller Zeiten und Völker (AKL), volumo 116, Berlin, Boston: de Gruyter 2022, ISBN 978-3-11-077593-8, p. 2-3

Eksteraj ligiloj 

 http://www.de-weryha-art.de (germana, pola, angla hejmpaĝo)

Polaj skulptistoj
Germanaj skulptistoj
-210

En la jaro 210 antaŭ Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 Scipiono la Afrika alvenis al Iberio.
 Konstruita la tombo de Qin Shi Huangdi kun la fama ceramika armeo en Ĉinio
 Komencis la konstruo de Ĉina Murego.

Naskiĝoj 
 Polibio

Mortoj 
 Ĉinio:Yin Tscheng, reĝo de Tsin.
 Qin Shi Huangdi unua imperiestro de Ĉinio.
-220

En la jaro 220 antaŭ Kristo okazis, interalie:

Eventoj

Naskiĝoj

Mortoj
-230

En la jaro 230 antaŭ Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 Ying Zheng de la dinastio Qin komencis unuigon de Ĉinio.
 Eratosteno iĝis estro de Biblioteko de Aleksandrio.

Naskiĝoj

Mortoj
-240

En la jaro 240 antaŭ Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 Unua prezentado de Achilles de Livio Androniko, unua latina tragedio;
 Ribelo de pagsoldatoj en Kartago;
 Apolonio (poeto) iĝis estro de la Biblioteko de Aleksandrio;
 Eratosteno mezuris la grandecon de la Terglobo;

Naskiĝoj

Mortoj 
 Arcesilao, filozofiisto;
 Teokrito, greka poeto;
 Arato, greka astronomo;
 Kalimako, gramatikisto;
-250

En la jaro 250 antaŭ Kristo okazis, interalie:

Eventoj 
 La Parthoj venkas Sogdianion.
 Baktrio atingas sendependecon de la Seleŭkia Imperio. (proksimuma dato)
 Antioka la 2-a kontraktas pacon kun Ptolemeo la 2-a de Egiptio.
 Aperas la skribsistemo kharosti en Hindio. (proksimuma dato)

Naskiĝoj

Mortoj 
 Marcus Atilius REGULUS, romia generalo kaj konsulo
Pavio

Pavio ( [paVIa]) estas urbo (ĉ.  loĝantoj) en norda Italujo, en la regiono Lombardujo, ĉe la rivero Tiĉino proksime de ĝia konfluo en Padon. 
Pavio estas industria urbo (fakoj tekstila, metalmekanika, nutraĵa).

Pavio estis ĉefurbo de la Langobarda Reĝlando. En 1359 la Visconti konkeris ĝin. En 1525 imperiestro Karolo la 5-a venkis kaj kaptis Franciskon la 1-an de Francujo en la Batalo de Pavio.

Vidindaĵoj 
Estas fama universitato fondita en 1361. Aliaj vidindaĵoj estas la kastelo de la familio Visconti [visKONti] (15-a jc.), la romanika preĝejo San Michele [san miKEle] (Sankta Miĥael), la lombardstila preĝejo San Pietro [san PJEtro] (Sankta Petro), kie ripozas la korpo de Sankta Aŭgusteno, kaj, ekstere de la urbo, la renoma kartuzio.

Servoj 
 Universitato de Pavio

Famaj lokanoj 
 Matematikisto Gerolamo Cardano (Jeronimo Kardano)
 Carlo M. Cipolla

Partneraj urboj

Bildaro 

 
Urboj de Italio
Komunumoj de Lombardio