alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Jungmann-placo

Jungmann-placo () estas relative trankvila angulo en la cetere vigla trafiko de la urbo Prago. La placo nomatas laŭ la plej signifa nacia reviviganto de la 19-a jarcento, Josef Jungmann, kies monumento okupas centron de la placo. La monumento, valora artaĵo, estas verko de arkitekto Ant. Barvitius, la statuon skulptis L. Šimek. La konstruaĵoj estas plejparte modernaj; ni menciu la modernan domon kun turhor-loĝo de arkitektoj K. Roškot kaj Fr. Lehmann el la jaro 1931. La orientflanko de la placo estas fermita per malfrubaroka paroĥestra domo; en la korto troviĝas la preĝejo de Sankta Marta sur Neĝo (kostel Panny Marie Sněžné), unu el la plej vidindaj gotikaj preĝejoj en Prago. Fondis ĝin Karolo la 4-a unu tagon post sia kronigo je la ĉeĥa reĝo, samtempe kun la Karmelana monaĥejo (1347). Origine la preĝejo devis atingi ĝis la nuna placo. Sed oni konstruis nur la sacerdotejon (1397); la daŭrigon malebligis la husanaj militoj. Tiam predikis ĉi tie radikala husana pastro Jan Želivský, sentima tri-bunuso de la malriĉularo de Prago. - Sude aliĝas la preĝejon iama monaĥejo kun granda ĝardeno, nuntempe malfermita por la publiko. En la mallarĝa strateto norde de la preĝejo troviĝas enirejo al fama monaĥeja tombejo, ornamita per tim-pano, notinda gotika skulptaĵo (1360).

Placoj en Prago
Nova Urbo (Prago)
Jack Nicholson

Jack NICHOLSON (naskiĝis la 22-an de aprilo, 1937 en Neptune, Nov-Ĵerzejo) estas usona aktoro.

Kvankam ekipita per multfaceta talento, li ĉefe brilas en la rolo de agresemaj, psikopataj karakteroj. La Oskaron li gajnis pro la filmoj One Flew Over the Cuckoo's Nest , Terms of Endearment kaj As Good as it Gets.

Listo de filmoj

Televido

Eksteraj ligiloj 

 Jack Nicholson Online
 
 
 
 
 
 
 

Usonaj aktoroj
Usonaj ateistoj
Akademia Premio por plej bona aktoro
Akademia Premio por plej bona subtena aktoro
Naskiĝintoj en 1937
Eksaj katolikoj
Naskiĝintoj la 22-an de aprilo
Jodie Foster

Jodie FOSTER (n. ; origine: Alicia Christian FOSTER) estas usona aktorino kaj reĝisorino.

Jam kiel infano ŝi aperis en televidaj varbanoncoj (unuafoje en la aĝo de du jaroj) kaj en filmoj. Mondfamon ŝi akiris per la filmo Taxi Driver. La tiam 13-jarulino konvinkis la publikon en sia rolo de neplenaĝa prostituitino.

En la 1980-aj jaroj ŝi interrompis sian filmkarieron, por dediĉi sin al la studado de literaturo en la Universitato de Yale.

Intertempe Jodie FOSTER apartenas al la plej famaj filmsteluloj de Hollywood. En la jaro 1991 ŝi unuafoje aktoris kaj reĝisoris (Little Man Tate). Ŝi gajnis ĝis nun du Akademiaj Premioj, la unuan pro la justica dramo The Accused (en kiu ŝi aperis kiel viktimo de seksperforto) kaj la duan pro la horora filmo The Silence of the Lambs.

Persona vivo
Foster vivas en Los Angeles kun ŝia partnerino. Ŝi havas du filojn, Charles "Charlie" Foster (n.: 1998) kaj Christopher "Kit" Foster (n.: 2001). Ŝi fondis la familion kun iama partnerino Cydney Bernard, kun kiu ŝi konatiĝis dum aktorado ĉe filmo Sommersby (1993), ilia rilato daŭris de 1993 ĝis 2008. Ŝi geedz(in)iĝis en aprilo de 2014 kun aktorino, fotografo Alexandra Hedison.

Listo de filmoj

Televido

Eksteraj ligiloj 

 
 
 
 
 
 
 
 

Usonaj aktoroj
Akademia Premio por plej bona aktorino
Premio Ora Globo
Usonaj reĝisoroj
Usonaj kinproduktoroj
Usonaj televidproduktoroj
Usonaj voĉaktoroj
Junipero

Junipero (Juniperus) estas genro kun pli ol 50 specioj, kiu botanike apartenas al cipresacoj. Ili estas arbetoj aŭ arbedoj kun pinglaj aŭ skvamaj folioj kaj sukiĝema strobilo, berosimila. La specioj estas dioikaj (duseksaj) aŭ monoikaj  (unuseksaj).

Elekto de specioj 
 Bermuda junipero (Juniperus bermudiana);
 Ordinara junipero (Juniperus communis): el tio produktiĝas la boroviĉko kaj servas por fajnigi ĝinon . Ĝia ligno estas valora, ŝatata. Ĝi estas 2–4 m alta, ĉiamverda, unuseksa arbo aŭ arbedo. Pli frue ĝi estis uzata por firmigi la sablon en la hungara Ebenaĵo. Ĝiaj pingloj estas alenoformaj, akraj, 1–2 cm longaj kaj staras triope ringe. La floroj estas malgrandaj, la androceo estas amentosimila, la gineceo globforma. Ĝi floras en kontinenta zono en aprilo-majo. Ĝia frukto estas konusbero, kiu evoluas 2 jarojn kaj maturiĝas en la dua jaro, en aŭgusto-septembro. La frukto nematura estas verda, malmola kun diametro 4–5 mm. Maturiĝinte, la frukto estas facile rompebla, kun diametro 5–10 mm. La koloro de la matura frukto estas malhelblua, ĝia ŝelo estas maldika, ĝia pulpo mola, spongeca, malgrand-suka. La frukto havas tri kernojn. Ĝia odoro estas neforta, similas al terebinto. Ĝia gusto estas dolĉeta, aroma, amareta.
 Hinda junipero (Juniperus indica); 
 Utaha junipero (Juniperus osteosperma sin. J. utahensis);
 Pika junipero (Juniperus oxycedrus);
 Fenica junipero (Juniperus phoenicea);
 Altkreska junipero (Juniperus procera); 
 Fortodora junipero (Juniperus sabina) ofte plantita ĉiamverda ornamplanto.
 Incensa junipero (Juniperus thurifera);
 Tibeta junipero (Juniperus tibetica); 
 Virginia junipero (Juniperus virginiana) konvenas ankaŭ por sableca agro. Ĝia ruĝeta ligno uzatas por krajono.

Enhavo
La frukto enhavas ĉirkaŭ 1 % volatilan oleon, 30 % invertsukeron, glikozidojn, 10% rezinon, taninon, vakson, pektinon k.s. La freŝa konusbero enhavas ankaŭ C-vitaminon.

La efiko de la konusbero kiel kuracplanto: diureziga (plifortigas la urinadon), karminativa (elpelas la intestajn gasojn), apetitinstiga, digestiga (antaŭhelpas, plibonigas la digestadon), kalkulus-solva (kalkuluso – ŝtonetoj en galaj kaj urinaj duktoj). Ĝi estas ofte aldonata al miksaj herbodrogoj kontraŭ infektiĝo de la ureteroj, malsanoj de la spirorganoj, reŭmato.Oni povas el ĝi pretigi marmeladon, kiu estas uzata ankaŭ kiel kuracaĵo. La volatila oleo uzatas por bonodorigo, inhalo. Ĝi aldoniĝas al ŝmirfrotaj kuracaĵoj kontraŭ reŭmataj, artikaj doloroj.

En la kuirarto uzatas la beroj de la planto. Junipero fajnigas ĉefe ĝinon, ĉasbestajn viandaĵojn, saŭrkraŭton, marinaĵojn kaj fiŝaĵojn.

Bildaro

Vidu ankaŭ 

Anatoliaj koniferaj kaj deciduaj miksarbaroj
Alt-atlasa junipera stepo
Alpa stepo de Karakorumo kaj okcidenta Tibeta Altebenaĵo
Bermudaj subtropikaj koniferaroj
Kopetdagaj duonarbaroj kaj arbarstepo
Nordokcident-himalajaj alpaj arbustaroj kaj herbejoj
Orient-himalajaj subalpaj koniferaroj
Ozark-altebenaĵaj arbaroj
Sud-anatoliaj koniferaj kaj deciduaj montarbaroj

Eksteraj ligiloj 

Cipresacoj
Kuracplantoj
Fruktoj
James Dean

James Byron DEAN (naskiĝis la 8-an de februaro 1931 en Marion (Indianao), mortis la 30-an de septembro 1955 proksime de Cholane (Kalifornio)) estis usona aktoro.

Naskiĝinte en Marion (Indianao), li studis aktoradon en Kalifornio kaj en la Actor’s Studio en Nov-Jorko, kie li konatiĝis kun la reĝisoro Elia Kazan.

En 1952 li brilis en la Broadway-spektaklo The Immoralist (verkita de André Gide) kaj Elia Kazan proponis al li la ĉefrolon en sia filmo East of Eden. Post tiu ĉi kaj du pliaj filmoj la juna aktoro fariĝis idolo por la junularo. Tamen lia kariero ne daŭris longe. Antaŭ ol en 1955 lia lasta filmo Giant venis al la kinejoj, James Dean – kiu ŝategis rapidajn aŭtojn – mortis dum trafikakcidento. Lia morto tre pligrandigis liajn famon kaj konatecon.

Estas diskutoj pri la seksa orientiĝo de Dean. Kvankam li estis prezentata al la publiko kiel ŝatanto de virinoj (ekzemple la aktorino Pier Angeli), li havis (ankaŭ) amrilatojn al viroj. Onidire li evitis rekrutigon por la Korea Milito, deklarante sian samseksemon.

Antaŭ la poŝtejo de urbeto Cholane, 800 metrojn oriente de kie Dean mortis, oni starigis monumenton en la formo de ŝtala relo ĉirkaŭ arbo, en betona kadro. La monumento estis farita en Japanio. Ĝi portas la datojn de la naskiĝo kaj morto de Dean kaj lian favoratan citaĵon el "La Eta Princo" de Antoine de Saint-Exupéry: "La esencaĵo estas nevidebla por la okuloj."

Listo de filmoj 
 East of Eden (1955)
 Rebel Without a Cause (1955)
 Giant (1956)

Vidu ankaŭ 
 100 Jaroj... 100 Steluloj de AFI

Usonaj aktoroj
Naskiĝintoj en 1931
Mortintoj en 1955
Joseph Michael Straczynski

Joseph Michael STRACZYNSKI (Esperantigite Ĝozef Majkl Straĵinski; naskiĝis la 17-an de julio de 1954 en Paterson (Nov-Ĵerzejo)) - usona verkisto poldevena, scenaristo kaj produktoro, plejparte de sciencfikcio. Li estas plej konata pro sia epopea televida serio "Babylon 5", de kiu li verkis pli ol duonon da la epizodtekstoj dum ĝia kvinjara daŭro. Nuntempe, li administre produktas kaj verkas tekstojn por lia plejlasta televidprojekto, "Jeremiah".

Vivo 
Liaj gepatroj estis Evelyn (el domo Pate) kaj Charles Straczynski. Liaj avoj alvenis al Ameriko dum la bolŝevika puĉo.

Li finis psikologion kaj sociologion en San Diego State University. Lia biografio indikas, ke li verkis sian unuan spektaklon en la aĝo de 17 jaroj, la unuan situacian komedion en 21-a vivjaro lat, kaj vendis sian unuan scenaron, kiam estis 24-jara. En la aĝo de 28 jaroj havis pli ol 150 gazetajn artikolojn, teatraĵojn, scenarojn por radio kaj televido. Dum 5 jaroj estis kunkreanto de radia talk show en Los-Anĝeleso, dum kelkaj jaroj instruis ankaŭ verkadon.

Nun loĝas en Los-Anĝeleso.

Verkado 
Straczynski ankaŭ verkis tri hororromanojn: Othersyde ("Aliaflanko"), Demon Knight ("Demona Kavaliro"), kaj Tribulations ("Afliktoj"), kaj diversajn novelojn.

Li estas ŝatanto de komikso ekde sia infanaĝo, kaj nun verkas tri komiksseriojn: la proprajn kreaĵojn "Midnight Nation" ("Nacio de Noktomezo") kaj "Rising Stars" ("Leviĝantaj Steloj"), kaj la longdaŭran "Amazing Spider-Man" ("Miriga Araneo-Viro").

Honorigo 
Laŭreato de Premio Emmy kaj Premio Hugo.

La asteroido 8379 Straczynski,malkovrita en Nacia Observatorio de Kitt Peak, estis nomita al lia honoro.

Eksteraj ligiloj 

 J. Michael Straczynski en Interreta filma datumbazo

Usonaj entreprenistoj
Sciencfikciaj verkistoj
Usonaj verkistoj
Usonaj scenaristoj
Usonaj kinproduktoroj
Usonaj televidaj produktoroj
Poldevenaj usonanoj
Usonaj ateistoj
Judy Garland

La usona aktorino kaj kantistino Judy GARLAND  (aŭ realnome: Frances Ethel Gumm) naskiĝis je la 10-a de junio 1922 en Grand Rapids (Minesoto). Ŝi famiĝis kiel 17-jarulino pro la filmo The Wizard of Oz, en kiu ŝi ludis rolon, kiu origine estis destinita por Shirley Temple. Neforgesebla restas ŝia prezentado de la kanto Over the Rainbow. Pliaj sukcesoj sekvis, sed la aktorino ne vere iĝis feliĉa. Post kvin geedziĝoj kaj drogaj problemoj, ŝi mortis je la 22-a de junio 1969 en la aĝo de nur 47 jaroj en Londono. Ŝia lasta edzo Mickey Deans trovis ŝin morta en la banĉambro. Oni supozas, ke senintence ŝi prenis tro da barbituraĵo.

Edzecoj 
Judy Garland kvinfoje edziniĝis. Ŝiaj edzoj estis:

 David Rose (1910–1990); edzeco 1941–1945
 Vincente Minnelli (1903–1986); edzeco 1945–1952; filino Liza Minnelli
 Sidney Luft (1915–2005); edzeco 1952–1965; filino Lorna Luft kaj filo Joey Luft
 Mark Herron (1928–1996); edzeco 1965–1967
 Mickey Deans (1934–2003); edzeco marto 1969–junio 1969

Ŝia filino Liza Minnelli diris pri ŝi, ke ŝi vivis ok vivojn en unu.

Famaj filmoj 
 The Wizard of Oz (1939)
 Meet me in St. Louis (1944)
 Easter Parade (1948)
 A Star is Born (1954)
 Judgment at Nuremberg (1961)
 Gay Purr-ee (1962)
 A Child is Waiting (1963)

Vidu ankaŭ 
 100 Jaroj... 100 Steluloj de AFI

Usonaj aktoroj
Usonaj kantistoj
Artistnomoj
Mortintoj pro drogoj
Jean Gabin

Jean GABIN, aŭ realnome: Jean Alexis MONCORGÉ (naskiĝis la 17-an de majo, 1904 kaj mortis la 15-an de novembro, 1976) estis franca aktoro.

Li pasigis infanecon en Mériel. Antaŭ ol li dediĉis sin al la aktorado li i.a. vivtenis sin kiel mekanikisto, kantisto kaj dancisto.

En siaj unuaj filmroloj li prezentis ĉefe bruskajn, sed interne sentemajn karakterojn. Post la dua mondmilito, kiun li aktive partoprenis kiel maristo, li pli kaj pli eskapis el tiu ĉi roloskemo kaj brilis ekz. en la rolo de patriarko. Trifoje li aperis kiel Komisaro Maigret, en krimfilmoj faritaj laŭ romanoj de Georges Simenon. Jean Gabin mortis en Neuilly-sur-Seine.

Listo de filmoj 
 Golgatha (Francio, 1935)
 Les bas-fonds (Francio, 1936)
 La grande illusion (Francio, 1937)
 Pepé le Moko (Francio, 1937)
 Le Quai des brumes (Francio, 1938)
 La Bête humaine (Francio, 1938)
 Le jour se lève (Francio, 1939)
 Le plaisir (Francio, 1951)
 Touchez pas au Grisbi (Francio, 1954)
 La traversée de Paris (Francio, 1956)
 French Can Can (Francio, 1956)
 Maigret tend un piège (Francio, 1957)
 En cas de malheur (Francio/Italio, 1958)
 Archimede, le clochard (Francio/Italio, 1959)
 Un singe en hiver (Francio, 1962)
 Le Gentleman d'Epsom (Francio, 1962)
 Mélodie en sous-sol (Francio/Italio, 1963)
 Le tatoue (Francio/Italio, 1968)
 Le chat (Francio/Italio, 1970)
 Le Tueur (1972)
 L'Affaire Dominici'' (Francio/Italio, 1973)

Francaj aktoroj
Jack Lemmon

John Uhler "Jack" Lemmon III (naskiĝis la  en Bostono, mortis la  en Losanĝeleso) estis usona aktoro.

Li mondfamiĝis pro diversaj komedioj, sed ankaŭ konvinkis la publikon en seriozaj roloj. Plurfoje li aperis kune kun Walter Matthau.

En 1996 li kadre de la Berlina Internacia Film-Festivalo Berlinale en Germanio ricevis la premion Honora Ora Urso pro sia vivoverko.

Listo de filmoj 
 PHFFFT (Usono, 1954)
 Mister Roberts (Usono, 1955)
 Cowboy (Usono, 1958)
 Some Like It Hot (Usono, 1959)
 The Apartment (Usono, 1960)
 Irma La Douce (Usono, 1963)
 The Fortune Cookie (Usono, 1965)
 The Odd Couple (Usono, 1967)
 Avanti! (Usono, 1972)
 The Front Page (Usono, 1974)
 The China Syndrome (Usono, 1978)
 Missing (Usono, 1981)
 Maccheroni (Italio, 1985)
 Glengarry Glen Ross (Usono, 1992)

Usonaj aktoroj
John Tyler

John TYLER [ĝan tajler] (naskiĝis la 29-an de marto 1790 en Greenway, Virginio, mortis la 18-an de januaro 1862 en Richmond, Virginio) estis la deka prezidanto de Usono.

Li fariĝis la usona vic-prezidento en 1841. Kiam la prezidanto William Henry Harrison mortis post 31 tagoj, Tyler asertis, ke li estas prezidanto. Iuj diris, ke li havu la potencojn sed ne la titolon de la prezidanto. 

John Tyler estis alta kaj maldika. En 1813 li edziĝis kun Letitia Christian, kiu mortis en 1842. En 1844 Tyler reedziĝis kun Julia Gardiner. Tyler havis 7 gefilojn per ĉiu edzino. Li estis episkopano.

Dum lia administrado (1831-1845) okazis la Vetoo de la Tria Nacia Banko (1841), la Akapara Akto (1841), la Traktato de Webster-Ashburton (1842) kaj la Traktato de Wanghia (1844).

Aliaj projektoj 

Prezidantoj de Usono
Vicprezidantoj de Usono
Johannes Heinrich Schultz

La germana neŭrologo Johannes Heinrich SCHULTZ [Johanes Hajnriĥ Ŝulc] naskiĝis je la 20-a de junio 1884 en Göttingen kaj mortis je la 19-a de septembro 1970 en Berlino.

Lia plej fama merito estas la evoluigo de la aŭtogena trejnado, trejnprogramo konsistanta el aŭtosugestivaj ekzercoj, kiuj malstreĉas la korpon kaj la psikon. En la jaro 1932 li prezentis pri tio sian libron Das autogene Training.

Krom tio Schultz esploris neŭrozojn kaj hipnoton. Pri ambaŭ temoj li eldonis manlibrojn.

Germanaj psikiatroj
Germanaj neŭrologoj
Persekutado de samseksemuloj en Nazia Germanio kaj la Holokaŭsto
Jan Evangelista Purkyně

Jan Evangelista PURKYNĚ (naskiĝis la 17-an de decembro 1787 en Libochovice, mortis la 28-an de julio, 1869 en Prago) estis ĉeĥa natursciencisto, kuracisto kaj fiziologo.

Lia familia nomo havis unue ortografion Purkinje, kiun transprenis ankaŭ PIV 1970, dum la nova PIV 2002 jam prezentas formon Purkinjo. Universitata profesoro en Vroclavo kaj Prago. Kunfondinto de eksperimenta fiziologio, kontribuis al formulado de teorio pri ĉeloj. Kelkaj malkovroj nomitaj laŭ li (ĉeloj de Purkinjo, filamentoj de Purkinjo, efiko de Purkinjo). Li fondis fiziologiajn institutojn en Vroclavo (1839) kaj Prago (1851). Purkyně ellaboris ĉeĥan natursciencan kaj medicinan terminarojn, kuneldonadis unuan sciencan gazeton en la ĉeĥa "Krok" (Paŝo), ekde 1862 "Časopis lékařů českých" (Gazeto de kuracistoj ĉeĥaj). Lian nomon portas la Purkinjo-universitato en Ústí nad Labem, fondiĝinta en 1991. Antaŭe, inter la jaroj 1960 kaj 1990 portis la saman nomon pro politikaj kialoj la Masaryk-universitato en Brno.

Lia filo Karel Purkyně apartenas al plej grandaj ĉeĥaj pentristoj.

Alia filo Emanuel Purkyně (1831-1882), estis eminenta botanikisto, kiu okupiĝis pri ampleksa anatomia dendrologia verko, instalis en Bohemio reton de ombromezuraj stacioj, eldonadis meteorologian monatgazeton. Kiel unua rimarkis du variojn de piceo (Picea excelsia Link, var. erythrocarpa Purk, kaj chlorocarp Purk.).

Ankaŭ la nepoj, filoj de Karel, estis gravaj sciencistoj.

Vidu ankaŭ 
 Efiko de Purkinjo

Ĉeĥlingvaj verkistoj
Vroclavanoj
Ĉeĥaj kuracistoj
Fiziologoj
Ĉeĥaj biologoj
Neŭrosciencistoj
Ĉeĥaj inventistoj
Anoj de la Reĝa Societo de Londono
Ĉeĥaj politikistoj
Jan Masaryk

Jan MASARYK (naskiĝis la 14-an de septembro 1886 en Prago, mortis la 10-an de marto 1948 en Prago) estis ĉeĥa diplomato kaj politikisto, filo de Tomáš Garrigue Masaryk. 1919-1922 aferŝarĝito en Usono, 1925-1938 ambasadoro en Britio, 1940-1945 ministro de eksterlandaj aferoj de la ĉeĥoslovaka ekzila registaro en Londono, ekde 1945 ministro de eksterlandaj aferoj en registaroj de la liberigita Ĉeĥoslovakio. Kiam en februaro 1948 plej multaj nekomunistaj ministroj demisiis por necesigi novajn elektojn, Masaryk ne prezentis sian demision; en marto li mortis per falo el fenestro ("tria praga defenestrigo"). Laŭ oficiala versio estis sinmortigo, tamen multaj estas konvinkitaj, ke li estis murdita de komunistoj.

Referencoj 

Ĉeĥaj politikistoj
Ĉeĥoslovakaj politikistoj
Naskiĝintoj la 14-an de septembro
Mortintoj la 10-an de marto
Mortintoj post falo el fenestro
Homoj el Prago
Jon Mirande

Jon MIRANDE Aiphasorho (10-a de novembro 1925 - 28-a de decembro 1972), eŭska verkisto.

Liaj gepatroj elmigris el la eŭska provinco Zubero - Lapurdo al centra Francio kaj instruis al li la francan kiel la gepatran. Post la abiturienta ekzameno li fariĝis ŝtata funkciulo, unue kiel kontoro de la franca Ministerio pri Financoj. Samtempe li komencis studi multajn lingvojn kaj iliajn literaturojn (anglan, araban, bretonan, danan, finnan, gaelan, germanan, grekan, hebrean, hispanan, irlandan, italan, katalunan, kimran, kornvalan, latinan, micenan, nederlandan, rusan).

Sed plej multe li enamiĝis al sia radika lingvo, la eŭska, kaj decidis fariĝi ĝia verkisto. Liaj ĉefverkoj estas la poem-kolekto Klaroskuroj (1947-1952) kaj novelo La baptofilino (Haur besoetakoa) (1959), kiu vekis skandalon pro erotikaj scenoj inter tridekjarulo kaj lia dekunujara zorgatino.

Pro sia drinkemo li travivis lastajn jarojn en psikiatrejoj. En unu sanigejo li estis trovita morta kun boteloj da viskio ĉirkaŭe.

En Esperanto aperis 
La Baptofilino, tradukis Joxemari Sarasua, eldonis Fonto 2002, 94 p.

Eŭskaj verkistoj
Eŭsklingvaj verkistoj
Josef Mánes

Josef MÁNES, (12-a de majo 1820 en Prago – 9-a de decembro 1871), ĉeĥa pentristo, fondinto de la ĉeĥa nacia pentrado de la 19-a jarcento. Lia Josefina estas nomata "ĉeĥa Mona Lisa", vizitantoj de Prago povas admiri liajn monatojn sur la astronomia horloĝo de Malnovurba Urbodomo. Eminentaj estas liaj desegnoj de folkloraj temoj kaj ilustraĵoj por klasika poezio.

Lian nomon portas interalie ponto en Prago, norde de la Karola Ponto.

Anekdoto asertas, ke Josef Mánes parolis kaj skribis germane, ĉeĥe li nur pentris.

Eksteraj ligiloj 
 Fotogalerio de verkoj en la ĉeĥa arta datumbazo Artchiv

Ĉeĥaj pentristoj
Naskiĝintoj la 12-an de majo
Mortintoj la 9-an de decembro
Jaroslav Šustr

Jaroslav ŠUSTR (naskiĝis la 6-an de decembro 1901 en Prago - mortis la 8-an de septembro 1969 en Prago) estis ĉeĥo, vendejestro, esperantisto ekde 1917, prezidanto (kaŝe mecenatema) de EK Praha (1931-1958), fondinto de la praga E-biblioteko, delegito kaj ĉefdelegito de UEA (1931-1969), landa peranto de Heroldo de Esperanto (1920-1969). 

Trifoje li savis la bibliotekon antaŭ pereo (okupacio, politikaj kaŭzoj) kun 1800 volumoj, kaj enmetinte en 1969 sian propran libraron, li starigis bibliotekon kun 4700 volumoj. La kluba estraro atribuis al ĝi honoran titolon "Biblioteko Jaroslav Šustr" (en 1980 jam 6100 volumoj, bedaŭrinde post 1980 daŭre fermita kaj nun en Česká Třebová). Post la likvido de la landa asocio (1952) pro sia daŭra aktiveco landskala celanta malhelpi pereon de la movado, en 1958 li estis tenata 92 tagojn en arestejo de la totalisma reĝimo (kun malpermeso eksidi dum tutaj tagoj) kaj poste devis abdiki la klubgvidadon. 

Jaroslav Šustr ricevis diplomojn de la eduk-ministerio de Gvatemalo (1953) kaj de Ĉeĥoslovaka Esperanto-Komitato (1965), honoran prezidantecon de EK Praha kaj honoran membrecon de ĈEA.

Morto de la patro
Karel ŠUSTR, patro de nia kluba prezidanto mortis la 12-an de aŭgusto. Li fariĝis viktimo de sia helpemo en la poresperanta aktiveco de sia filo. Li estis tiu, kiu ĉiutage zorgis pri ĝustatempa forsendado de registrita poŝto kaj de ĉiu poŝto por eksterlando. Li akcidentis dumire al la poŝtoficejo kaj mortis post 41-taga lukto kontraŭ la sekvoj de sia falo. (Bulteno de EK Praha, 41/1956)

Citaĵo 

Ĉeĥaj esperantistoj
Honoraj membroj de ĈEA
John Steinbeck

John Ernst STEINBECK [ĝan stajnbek] (naskiĝis la , Salinas, Kalifornio kaj mortis la , Novjorko) estis usona verkisto.

De 1918 ĝis 1924 li studis natursciencon, poste laboris kiel ĵurnalisto kaj ekde 1929 kiel verkisto. Li estis militraportisto dum la Dua mondmilito kaj dum la milito kontraŭ Vjetnamo.

Steinbeck verkis per realisma stilo, ofte pri malriĉuloj kaj laboristklasanoj. La socikritika verkaro de Steinbeck estis forte pridisputata: Lia romano The Grapes of Wrath (1939) rakontas la historion de la Judd-familio, malriĉa familio de Oklahomo kaj spuras sian vojaĝon al Kalifornio, kaj iliajn luktojn pluvivi post kiam ili alvenas tie. Tiu ĉi verko estis malpermesata post sia apero  en Kalifornio. Tamen unu jaron poste li gajnis la renoman Premion Pulitzer. La kulmino de la verkista kariero de Steinbeck estis sendube la Premio Nobel de Literaturo, per kiu li estis honorata en la jaro 1962. Pluraj verkoj de Steinbeck estis filmigitaj, interalie la romano East of Eden, kun la filmlegendo James Dean en la ĉefrolo.

Listo de verkoj 
 Cup of Gold (1929)
 The Pastures of Heaven (1932)
 To a God Unknown (1933)
 Tortilla Flat (1935)
 In Dubious Battle (1936)
 Of Mice and Men (1937) (Pri Musoj kaj Homoj)
 The Red Pony (1937)
 The Long Valley (1938)
 The Grapes of Wrath (1939) (La vinberoj de kolero)
 Sea of Cortez (1941)
 The Moon is Down (1942)
 Bombs Away! (1942)
 Cannery Row (1945)
 The Wayward Bus (1947)
 The Pearl (1947)
 East of Eden (1952)
 Sweet Thursday (1954)
 The Short Reign of Pippin IV (1957)
 The Winter of Our Discontent (1961)
 Travels with Charley (1962)

Referencoj

Projektoj

Eksteraj ligiloj 
 Biografio en Oprah.com 
 Find a Grave 

Usonaj verkistoj
Nobel-premiitoj pri literaturo
Usonaj Nobel-premiitoj
Jena

Jena  estas eksterdistrikta urbo kaj la dua plej granda urbo en la federacia lando Turingio de Germanio. La bela urbo situas borde de la rivero Saale. Unuafoje menciita ĝi estis inter la jaroj 830 ĝis 850, kiel setlejo nomata Jani. Ekde 1230 ĝi havas la rangon de urbo. En la 18-a jarcento kaj 19-a jarcento Jena fariĝis grava spirita kaj kultura centro: Famuloj kiel ekz. Goethe (kiu forlasis la okcidentan germanion por veni tien), Schiller, Friedrich Schlegel, Novalis, Ludwig Tieck kaj Hegelo kontribuis al tiu ĉi reputacio.

Hodiaŭ, la loĝantaron de la urbo konsistigas ankaŭ la granda kvanto de pli ol 20000 studentoj de la Friedrich-Schiller-Universitato, kiu fondiĝis jam en la jaro 1558.

Grandan tradicion havas ankaŭ la optika industrio, por kiu la fizikisto Ernst Abbe evoluigis la teoriajn bazojn. En la jaro 1846 la mekanikisto Carl Zeiß fondis en Jena mekanikan metiejon, kaj kun la helpo de Abbe, kiu inventis novajn ilojn kaj manierojn de produktado, kaj la kemiisto Otto Schott, kiu evoluigis specialajn vitrojn, el modesta metiejo finfine fariĝis granda entrepreno.

Datumoj 
Situo: 50° 56’ NO, 11° 35’ OR
Loĝantaro: proksimume 100.000
Alteco: averaĝe 160 metrojn super la marnivelo
Horzono: GMT+1h (+2h de aprilo ĝis oktobro)

Urbopartoj 
 Drackendorf

Vidindaĵoj 

 Bismarck-turo
 Camsdorf-ponto
 Ernst-Haeckel-domo
 Ĝardendomo ŝilera
 Inspektorejo de la Botanika ĝardeno
 Jen-turo
 Karmelana konvento, pereinta
 Kastelo Kunitzburg
 Kastelo Lobdeburg
 Kastelo Tautenburg
 Kastelo Thalstein
 Kirko Sankta Mikaelo
 Muzeo 1806 pri la bataloj dum la Napoleonaj militoj
 Muzeo pri deveno de la specioj
 Muzeo pri vitro
 Napoleona ŝtono sur Windknollen
 Optika muzeo
 Zeiss-planetario
 Romantikula domo
 Sep mirindaĵoj de Jena
 Ŝilerkirko
 Tombejo johana
 Urba muzeo kaj artkolektoj de Jena

Famuloj rilataj al Jena 
 Adelbert Schenk, fotisto
 August Batsch, botanikisto
 Eduard Adolf Jacobi, teologo
 Ernst Reinhold, filozofo
 Eugen Diederichs, eldonisto
 Georg Bötticher, verkisto kaj grafikisto
 Gustav Compter, pedagogo kaj geologo
 Louise Seidler, pentristino
 Ludwig von Döderlein
 Johann Matthäus Meyfart, teologo

Institucioj 
 Carl-Zeiss-gimnazio
 Friedrich-Schiller-Universitato Jena
 Norda tombejo
 Popoldomo Jena
 Societo de liberaj viroj
 Vilao Rosenthal

Esperanto-movado

Historio 
Laŭ la Enciklopedio de Esperanto la unua Esperanto-grupo en Jena estis fondita en la jaro 1905.

Nuntempe 
Estas gastiganto de Pasporta Servo tie.

Partneraj urboj 
  Lugoj, Rumanio, ekde 1983, partnereco novigita dum 1993
  Erlangen de la federacia lando Bavario (Germanio), ekde 1987
  San Marcos, Nikaragvo, ekde 1996
  Aubervilliers, Francio, ekde 1999
  Berkeley, Usono

Vidu ankaŭ 
 Batalo de Jena–Auerstedt
 Iéna (pariza metrostacio)
 Drackendorf

 
Eksterdistriktaj urboj de Turingio
Urboj de Turingio
José Juan Tablada

José Juan Tablada (naskiĝis en 1871, Meksikurbo kaj mortis en 1945, Novjorko) estis meksika poeto kiu ankaŭ laboris kiel ĵurnalisto dum pli ol 50 jaroj en multaj revuoj kaj periodaĵoj. Li estis redaktoro de la Oficiala Ĵurnalo de la Federacio dum la periodo de la uzurpanto Victoriano Huerta. Je la triumfo de la konstituciaj fortoj (1914) li forfuĝis al Novjorko.

En 1918 li estis nomita sekretario de la ambasadejo de Meksiko en Venezuelo dum la registaro de Venustiano Carranza. En 1920 li abandonis diplomation kaj fondis librovendejon en Novjorko, kie li pasie dediĉis sin al la diskonigo de la meksika arto kaj al kunlaborado en diversaj usonaj ĵurnaloj.

En 1935 li revenis en Meksikon, kie li kunlaboris en ĵurnaloj kaj revuoj (estis redaktoro de Mexican Art & Life). En 1944 li reiris al Novjorko kaj, la sekvintan jaron, estis nomita meksika konsulo en tiu urbo.

Liaj ĉefaj verkoj estas:
 Unu tago…sintezaj poemoj (1919),
 Li Po kaj aliaj poemoj (1920),
 La feria de la vida (1937), unua parto de siaj memoroj.

Li ankaŭ estis granda disvastiganto de la poezia formo hajko, kiun li konis dum vojaĝo al Japanio.

Referencoj

Vidu ankaŭ 
 Hispanlingva literaturo

Eksteraj ligiloj 

  José Juan Tablada - Letra e Imagen

Meksikaj poetoj
James K. Polk

James Knox POLK [ĝejmz naks pok] (naskiĝis la 2-an de novembro 1795 en Pineville, Norda Karolino, mortis la 15-an de junio 1849 en Naŝvilo, Tenesio) estis usona politikisto.

Li estis la dek-unua prezidento de Usono, ekde 1845 ĝis 1849.

Li mortis 53-jaraĝa pro malsanoj de la stomako.

Polk estis presbiteriano. Sarah Childress estis lia edzino, sed la paro ne havis infanojn.

Dum lia administrado okazis
 1846: la Traktato de Oregono (54 gradoj-40 latitudo aŭ lukto). Polk volis la teritorion ĝis la 54-a paralelo, sed la usona senato finfine decidis kun Britio je la 49-a paralelo inter Usono kaj Kanado.
 1846-1848: la Milito kun Meksiko. Laŭdire, la meksikanoj atakis la trupojn de la generalo Zachary Taylor. La Traktato de Guadalupe Hidalgo donis al Usono Teksason, kaj poste la eblecon akiri Kalifornion kaj Nov-Meksikon.
 1846: La Tarifo de Walker.
 1846: La Akto de Sendependa Trezorejo.

Aliaj projektoj 

Polk, James Knox
Polk, James Knox
Polk, James Knox
Johannes Hevelius

Johannes HEVELIUS (latinigite laŭ liaj verkoj),  aŭ Johann Hewelcke, , esperantigita kiel Johano Hevelio (naskiĝis la  en Gdansko, mortis la  samloke) estis grava astronomo, rigardata kiel la unua kartografo de la Luno kaj urbestro de Gdansko.

Hevelius estis filo de germanlingva protestanta patricia familio de bier-faristoj. Jam frue li interesiĝis pri astronomio kaj parencaj sciencoj. Post la tiuepoke kutima peregrinatio academica (plurjara akademia stud-vojaĝo) kaj studoj en Lejdeno (Nederlando), Anglio kaj en Francio, li revenis al Gdansko en 1641. Tie li fondis privatan stel-observejon, ekipitan grandparte per memfaritaj instrumentoj.

Grava merito de Hevelius estas la eldono de la unua mapo pri la Luno, Selenographia sive Lunae Descriptio .... (1647). Krome li observis la sunon, kometojn, kelkajn planedojn kaj la ĉefajn lunojn de Jupitero. Lia stel-katalogo, kiu interalie determinis kelkajn novajn konstelaciojn, eldoniĝis en 1690, do post lia morto. Li estas malkovrinto de la konstelacio Ŝildo (latine: Scutum Sobiescianum), kiun li nomis laŭ la pola reĝo Johano la 3-a Sobieski. La "ŝildo" rememorigas la venkon en la batalo apud Vieno, kiam Sobieski, venkante Turkujon, malhelpis ties ekspansi-povon en Eŭropo.

Hevelius malkovris kvar kometojn, en 1652, 1661 (probable kometo Ikeya-Zhang), 1672 kaj 1677, kaj observadis sume sep, inter kiuj la fama kometo de Halley. Li ankaŭ hipotezis, ke kometoj moviĝas per kurvaj, parabolaj linioj, kion baldaŭ konfirmis ankaŭ Isaac Newton, kaj kion pli frue kontraŭis Kepler.

Verkoj (elekto) 
 Selenographia sive Lunae descriptio (1647)
 Die reale Gestalt Saturns (Dissertatio de nativa Saturni Facie) (1656)
 Mercurius in Sole visus (1662)
 Cometographia (1668)
 Machinae coelestis (du volumoj: 1673, 1679)
 Annus Climactericus (1685)
 Prodomus Astronomiae (1690)
 Firmamentum Sobiescanum (1690)

La Medalo de Johano Hevelio 
Okaze de la Jaro de Johano Hevelio en 2011 la Urba Oficejo de Gdansko stampis la Medalon de Johano Hevelio per kiu estis honoritaj gravaj urbanoj kaj meritaj vizitantoj de la urbo - poloj aŭ ekstarlandanoj.
La 6-an de majo 2012 en la palaco de Familio Sierakowski en Sopot per la medalo estis honorita la Mecenato de Esperanto Etsuo Miyoshi fare de Membro de Eŭropa Parlamento Jan Kozłowski kaj Senatano Edmund Wittbrodt ().

Vidu ankaŭ 
 Giovan Battista Riccioli
 5703 Hevelius

Referencoj

Eksteraj ligiloj 
 Johano Hevelius (Hevelio), en Esperanta Retradio.

Germanaj astronomoj
Polaj astronomoj
Polaj entreprenistoj
Anoj de la Reĝa Societo de Londono
Malkovrintoj de kometoj
James Buchanan

James BUCHANAN [ĝejmz bjuKANen], (naskiĝis la 23-an de aprilo, 1791, mortis la 1-an de junio, 1868) estis la dek-kvina Prezidento de Usono. Antaŭe li jam servis kiel usona ministro pri eksteraj rilatoj.

Buchanan naskiĝis en Cove Gap, apud Mercersburg, Pensilvanio.
Dum sia regado li klopodis malsukcese konservi la usonan federacion. Li estis alta.
Li neniam edziĝis, kaj restas la sola fraŭlo kaj la sola pensilvaniano el la usonaj prezidentoj. Li fianĉiĝis kun filino de riĉa familio, sed ne edziĝis. Kelkaj historiistoj asertas, ke William R. King havas samseksaman rilaton kun Buchanan. Ambaŭ ne geedziĝis, vivis sole kaj 16 jarojn en la sama domo en Vaŝingtono. King estis nomumita fare de prezidento Jackson kiel "Miss Nancy", nomo por samseksamulo.

Li estis presbiteriano, mortis 77-jaraĝa en Wheatland, Pensilvanio, pro pneŭmonio kaj koraj problemoj.

Dum lia administrado (1857-1861) okazis:

 1857- La Paniko de 1857 kaŭzis ekonomikan depresion ĝis 1861
 1857- La Decido de Dred Scott
 1861- Kansaso iĝis libera ŝtato, kaj la Konfederaciaj Ŝtatoj ekformiĝis.

Referencoj 

Usonaj politikistoj
Prezidantoj de Usono
Usonaj Sekretarioj de Ŝtato
Usonaj ambasadoroj en Britio
Senatanoj de Usono
Josef Suk (komponisto)

Josef SUK (naskiĝis la 4-an de januaro, 1874, mortis la 29-an de majo, 1935) estis ĉeĥa komponisto kaj violonisto, lernanto kaj bofilo de Antonín Dvořák, avo de violonisto Josef Suk.

En 1892 li fondis en Prago kun tri kunlernantoj Boheman Kvarteton, kie li aktivis ĝis 1933. Liaj plej famaj verkoj estas muziko al la fabela dramo de Julius Zeyer Raduzo kaj Mahulena, ofte ludata estas lia violona koncerto Printempo.

Pliaj verkoj: Asrael, Fabelo de la somero, Maturiĝado, Epilogo, Vilaĝa serenado, Suito, Humoroj, Pri amikeco k.a.

Sondosieroj 
 Violonsolo el la fabelo "Radúz kaj Mahulena" 
 Píseň lásky (Amkanto)
 Elegio op.23

Eksteraj ligiloj 

 Elŝuteblaj komponaĵoj en midi-formo (aŭskulteblaj kaj transformeblaj al muziknotoj ) ĉe Classical Archives (eblas senpage registriĝi kaj elŝuti 5 komponaĵojn potage) - serĉu sub komenca litero de la familia nomo de la komponisto

Ĉeĥaj klasikaj komponistoj
Ĉeĥaj romantikaj komponistoj
Ĉeĥaj komponistoj
Impresionismaj komponistoj
Ĉeĥaj violonistoj
Honordoktoroj
Josef Bohuslav Foerster

Josef Bohuslav FOERSTER (30-a de decembro 1859 - 29-a de majo 1951) estis ĉeĥa komponisto, aŭtoro de 5 simfonioj, opero Eva, komponaĵoj por ĥorusoj.

Ĉeĥaj klasikaj komponistoj
Ĉeĥaj operkomponistoj
Jimmy Carter

James Earl "Jimmy" CARTER, Jr. [ĝimi karter] (naskiĝis je 1-a de oktobro, 1924) estis la 39a prezidento de Usono, de 1977 ĝis 1981.

Post servo kiel oficiro kaj atominĝeniero en la usona mararmeo li revenis al sia naskiĝurbo Plains, Georgio en la sudoriento de Usono kaj kultivis arakidojn antaŭ li ekpolitikumis.

Gravaj eventoj dum la prezidenteco de Carter:
 Pactraktato inter Israelo kaj Egiptio
 Traktato SALT 2 pri armilarredukto kun Sovetunio
 "Krizo de energio" kaj rilataj ekonomiaj problemoj
 Kapto de la usona ambasadorejo en Irano en 1979

Kiel prezidento, Carter emfazis homajn rajtojn kiel principon de eksterlandaj aferoj. Tio helpis renversi la tiraniojn en Irano kaj Nikaragvo, sed ne la demokratiiĝon de tiuj landoj.

En Usono en la tempo de Carter, inflacio kaj senlaboreco estis alta, kaj la nacia fiero estis humiligita de la kapto de la ambasadorejo en Irano.

Carter malgajnis en la baloto de 1980, kaj lin sekvis prezidento Ronald Reagan. Ekde sia eksiĝo li envolviĝis je diversaj movadoj pri homaj rajtoj, kaj en 2002 Carter gajnis la Nobel-premion pri paco. Li estas membro de la Klubo de Madrido.

Eksteraj ligiloj 

 Jimmy-Carter-biblioteko kaj -muzeo en Atlanto; (vidu en aliaj viki-paĝoj)
 A Road Not Taken. Filmo de Christina Hemauer kaj Roman Keller pri Jimmy Carter, Svisa Televido majo 2011)

Prezidantoj de Usono
Guberniestroj de Georgio
Nobel-premiitoj pri paco
Naskiĝintoj la 1-an de oktobro
Usonaj Nobel-premiitoj
Personoj de la jaro laŭ magazino Time
James A. Garfield

James Abram GARFIELD [Ĝejmz EJbrem GARfild] (naskiĝis la 19-an de novembro 1831, mortis la 19-an de septembro 1881) estis la dudeka prezidanto de Usono. Li naskiĝis en la kontono Cayahoga, Ohio.

Garfield estis pafita de Charles J. Guiteau je la , kaj mortis pro siaj vundoj (kaj pro nekompetenta kuraca zorgo) 80 tagojn poste en Elberon, Nov-Ĵerzejo. Li estis la dua murdita usona prezidento.

Garfield estis bona oratoro. Lucretia RUDOLPH estis lia edzino, kaj ili havis sep gefilojn. Garfield estis membro de la Disĉiploj de Kristo.

Lia administrado daŭris nur ses monatojn, de la 4-a de marto ĝis la 19-a de septembro 1881.

Lia morto 
Garfield estis pafita en la stacidomo Pennsylvania en Vaŝingtono, la 2-an de julio 1881, fare de pŝiĥe malsana homo, nome Charles J. Guiteau. La atencinto volis estis konsulo en Parizo, sed li estis rifuzita pro la pŝihaj perturboj.

Unu kuglo trafis la prezidento je la dorso, kiun oni poste ne povis trovi, spite al uzo de metala detektilo de Alexander Graham Bell. La prezdiento mortis pro infektiĝo de tiu kuglo. Pli postaj ekzamenoj montris, ke dum la kugloserĉado, li kuŝis en lito kun metalaj risortoj, kion oni ne rimarkis. La pli postaj ekzamenoj okazis ofte per fingroj kaj ne per sterilaj iloj. la defendanto de la atencinto, murdinto asertis, ke la morton de la prezidanto kaŭzis la kuracistoj, ne la kuglo.

Dum la 11 monatoj de la vundiĝo ĝis lia morto, estiĝsi serioza diskuto pri la konstituciaj rajtoj de la vicprezidento dum la malkablo de la prezidento.

Lia murdo estis ŝoko − ĉefe en la okcidentaj landopartoj, kie oni nomumis laŭ li urbojn kaj distriktojn. Lian oficperiodon plenigis lia vicprezidento Chester A. Arthur.

Garfield sukcesis longdaxure fortigi la pozicion de la prezidento, li pensis ankaŭ unuafoje pri ekvilibrigo de la leĝdona povo kaj la plenuma povo.

Vidu ankaŭ 

Garfield, James A.
Garfield, James A.
Garfield, James A.
Jacques Rivette

Jacques RIVETTE [ĵak riVET] (naskiĝis la  en Rouen, mortis ) estis franca kameraisto, reĝisoro kaj scenaristo. Li estis grava reprezentanto de la Franca Nova Ondo, redaktoro de Cahiers du Cinéma.

Filmaro

Filmoj 
 1960: Paris nous appartient
 1966: La Religieuse
 1968: L'Amour fou
 1971: Out 1 : Noli me tangere
 1972: Out 1 : Spectre, kurta versio de Out 1 : Noli me tangere
 1974: Céline et Julie vont en bateau
 1976: Duelle
 1976: Noroît
 1978: Merry-Go-Round
 1981: Le Pont du Nord
 1982: Paris s'en va
 1984: L'Amour par terre
 1986: Hurlevent
 1988: La Bande des quatre
 1991: La Belle Noiseuse
 1993:  La Belle Noiseuse. Divertimento, kurta versio de La Belle Noiseuse
 1994: Jeanne la Pucelle (filmo en du partoj: "Les Batailles" kaj "Les Prisons")
 1995: Haut bas fragile
 1998: Secret défense
 2001: Va savoir
 2003: Histoire de Marie et Julien
 2007: Ne touchez pas la hache
 2009: 36 vues du Pic Saint-Loup

Kurtfilmoj 
 1950: Aux quatre coins
 1950: Le Quadrille
 1952: Le Divertissement
 1956: Le Coup du Berger
 1995: Lumière et Compagnie - segmento Une aventure de Ninon

Aktoro 
 1950: Le Château de verre de René Clément
 1979: La Mémoire courte de Eduardo de Gregorio

Eksteraj ligiloj 

 Jacques Rivette en IMDb

Francaj reĝisoroj
Naskiĝintoj en Seine-Maritime
Johano la 22-a

Johano la 22-a naskiĝis en 1249 en la urbo Cahors, sudokcidente de Francio. Lia vera nomo estas Jacques Duèze. Li estis elektita kiel papo en 1316. Li estis jam 71-jaraĝa, sed tamen restis papo dum 18 jaroj, ĝis 1334. Li loĝis en Avignon. Li precipe laboris por plibonigi la papan kaj eklezian administracion kaj faris ĝin pli efika.

Vivo 
La filo de metiisto iĝis la kanceliero de Roberto de Napolo, en 1300 episkopo de Fréjus, en 1310 ĉefepiskopo de Avinjono, en 1312 kardinala episkopo de Porto kaj en 1316 finfine papo.

Liaj enmiksiĝoj en sekularajn aferojn en favoro de Francujo, nome liaj atakoj kontraŭ reĝo Ludoviko la bavaro (ekskomunikita en 1324 pro ties nevolo obei al la juĝadoj de la papo) protestigis la plej renomitajn juristojn tiutempe, ekz. Marsilius de Padovo. Ilin la papo reage ekskomunikis en 1327. Ankaŭ multaj franciskanoj batalis kontraŭ li kaj la bavaro Ludoviko nomumis eĉ kontraŭpapon en 1238 (Nikolao la 5-a): sed tiu papo arestitis kaj devigitis en 1330 demisii.

Pro liaj ŝantaĝoj kaj ekspluatoj de ekleziaj ratjoj pro financaj kialoj li sukcesis amasigi grandajn sumojn. Liaj nekutimaj kondutoj listigitis eĉ en la eklezia jurista libro Corpus iuris canonici.

Fonto 
Meyers Großes Konversations-Lexikon, Band 10. Leipzig 1907, p. 266-268, kio legeblas tie ĉi interrete.

Naskiĝintoj en 1249
Mortintoj en 1334
Papoj
Universitato de Orleano
Gelfoj kaj Gibelinoj
John F. Kennedy

John Fitzgerald KENNEDY  (aŭ mallonge: JFK; naskiĝis la 29-an majo 1917 en Brookline, Masaĉuseco; mortis la 22-an de novembro 1963 en Dallas, Teksaso) estis la tridek-kvina Prezidento de Usono.

Li estis filo de irlandanida loka politikisto Joseph Kennedy kaj Rose Fitzgerald.
Dum la dua mondmilito, li estis vundita en Pacifiko sur barko PT 109.
Lia heroeco logis balotilojn sed, dum lia resta vivo, lia lumbo doloregis.
Li estis operaciita kaj bezonis apogan zonon kaj medikamentojn.

John estas la plej fama el la irlandanida usona familio Kennedy.
Li estis juna, bonaspekta, kaj populara prezidento.
Li havis tri gefilojn kun Jacqueline Bouvier (edzina familinomo, Kennedy).
Malgraŭ sia familia aspekto, li ekstergeedzece amindumis virinojn kiel Marilyn Monroe.
Li estas la unua rom-katolika prezidento de Usono.

Kennedy estis mortpafita, dum li kaj lia edzino veturis en aŭtokavalkado dum politika kampanjo. Oficiale Lee Harvey Oswald lin murdis, sed konspiraj teorioj pri lia morto estas daŭra parto de usona populara kulturo. Oni decidis en 2004 ciferecigi magnetofonan registraĵon, kiu enhavas la sonon dum la murdo, celante analizi, ĉu vere pafis oni 3-foje (el biblioteko) aŭ ekzistis iu 4-a pafo el la proksima monteto.

En 2019 la filmo "La Irlandano", bazita sur rememoroj de la usona mafiulo Frank Sheeran, prezentis sian version de prezidantiĝo kaj murdo de John F. Kennedy. Ĝi asertas, ke al lia sukcesa prezidenta kampanjo grave kontribuis la usona mafio, esperinta kun lia helpo revenigi siajn posedaĵojn en Kubo, ŝtatigitajn post la venko de la Kastrisma revolucio. Post kiam la Invado de la Porkogolfeto komplete fiaskis kaj la Karibia krizo finiĝis, la mafio komprenis ke ĝiaj esperoj ne realiĝis dum lia frato Robert F. Kennedy aktive persekutis la mafiulojn. Do la mafio murdis la prezidanton, post kio lia frato perdis sian postenon de la ĝenerala prokuroro kaj baldaŭ mem estis pafmurdita.

Dum lia administrado (1961-1963) okazis:
 1961- Fiasko de la sturminvado de Kubo nome Invado de la Porkogolfeto aŭ de Bahía Cochinos.
 1961- La kreo de la Pac-Korpuso
 1961- Alianco por Progreso kun Latin-Ameriko
 1961- Ekkonstruo de Berlina Muro – Kennedy retorikis "Ich bin ein Berliner".
 1962- Krizo de Kubaj Misiloj.
 1962- Batalo pri civilaj rajtoj por negroj en Usono.
 1963- Traktato de Malpermeso de Atmosfera Nuklea Provado kun Sovetio kaj Britio

Memoro 
Memortabulo pri li estas en Interna urbo de Vieno.

Vidu ankaŭ 
 Atenco kontraŭ John Fitzgerald Kennedy
 Kennedy (Bogoto)
 Kennedy Space Center

Referencoj 

 
Prezidantoj de Usono
Atencitoj
Atenco kontraŭ John Fitzgerald Kennedy
Personoj de la jaro laŭ magazino Time
Jacinto Benavente

La hispana verkisto kaj tradukisto Jacinto BENAVENTE [ĥasinto benavente] naskiĝis je la 12-a de aŭgusto 1866 en Madrido kaj mortis tie je la 14-a de julio 1954. En la jaro 1922 li gajnis la Nobel-premion pri literaturo.

Jacinto Benavente laboris kiel ĵurnalisto kaj kiel direktoro de la Hispana Nacia Teatro. Lia verkaro konsistas ĉefe el socikritikaj dramoj kaj komedioj. Li multe tradukis kaj de Ŝekspiro el la angla kaj Moliere el la franca en la hispanan.

Entute li verkis pli ol 170 teatraĵojn kaj eĉ en la aĝo de 87 jaroj li skribis kvin novajn teatraĵojn en unu jaro. Lia mondkoncepto estis pesimisma kaj li elstaris je maldolĉa spriteco.

En 1892 li publikigis romantikajn teatraĵojn, en kiuj evidentiĝis la influo de Ŝekspiro. La unua sukcesa teatraĵo estis verkita de li en la aĝo de 28 jaroj, en 1896. En lia verko estas kvar ĉefaj grupoj:

 Sociaj satiroj kiel Famaj Homoj (1896)
 Algoritaj teatraĵoj kiel la Ludo de Interesoj (1907)
 Psikologiaj teatraĵoj kiel Sinjorino en Amo (1908)
 Teatraĵoj por infanoj kiel La Princo, kiu lernis ĉion el libroj (1919)

Verkoj tradukitaj al Esperanto 
 Hispanaj Dramoj / tradukis Vicente Inglada Ors, 1911, Trovanto dokumentnumero 700.226-A.Esp-23

 La Kreitaj Profitoj / tradukis Vicente Inglada Ors, 1932, Trovanto dokumentnumero 704.255-B.Esp

 La Unuhora Revfeliĉo / trad. Novejarque (Anĝelo) kaj Amparito Benet, 1914, Trovanto dokumentnumero 700.214-A.Esp-2

Kaj pluraj aliaj tradukitaj de Inglada:
 La Nesia Hejmo
 Kruela Adiaŭo
 La Getavoratoj
 Triumfanta Animo
 La Angora Katino
 Perlabori sian Vivon;

Eksteraj ligiloj 

 Recenzo pri lia verkaro
 La servanto de Don Juan en Esperanto
 La kantisto de l’ mizero en Esperanto

Hispanaj verkistoj
Hispanlingva literaturo
GLAT-verkistoj
Nobel-premiitoj pri literaturo
Hispana literaturo de la 20-a jarcento
Jonathan Swift

Jonathan SWIFT (; esperanta enskribo de prononco Ĝonatan Svift; esperantigite Ĝonatano Svifto, aŭ Jonatano Svifto, aŭ Ĵonatano Svifto) (n. la  en Dublino, m. la  en Dublino) estis angla/irlanda verkisto.

Li studis teologion en sia naskiĝurbo, venis al Anglio en la jaro 1688 kaj fariĝis la sekretario de la politikisto kaj verkisto Sir William TEMPLE. En Anglio li ankaŭ konatiĝis kun la junulino Esther "Stella" JOHNSON, kiu inspiris lin al la verkado de poemoj kaj la taglibro A journal to Stella (Taglibro por Stela).

Ekde 1699 Jonathan SWIFT denove ekvivis en Irlando, sed li ofte vojaĝis al Londono, por partopreni la politikan vivon tie. En la jaro 1713 li fariĝis dekano de la Dublina Katedralo St. Patrick’s. Ekde tiam lia politika intereso koncentriĝis ĉefe al Irlando.

La verkaron de Swift karakterizas preciza lingvouzo kaj ofte agreseme mokanta humuro. Du partoj el la kvarvoluma satiro Gulliver’s travels (La vojaĝoj de Gulivero) nuntempe apartenas al la klasikaĵoj de la porjunulara literaturo.

Li havis grandan influon al la mondliteraturo. En Esperanto estis Sandor Szathmari, kiu samstile kaj samakre kritikis la homan socion en sia verko Vojaĝo al Kazohinio.

Famaj verkoj 
 The battle of the books (satiro, 1704)
 A tale of a tub (satiro, 1704)
 The journal to Stella (taglibro/leteroj, verk. 1710-13, eld. 1784)
 Gulliver’s travels (4 partoj, 1726; reviziita eldono, 1735)
 A modest proposal (satiro, 1729)

Esperantaj tradukoj de verkoj de Jonathan Swift 

 El "Vojaĝoj de Gulivero" / Jonathan Swift. En: Legolibro por kursanoj / Hrsg.: Tangerud, Odd ; p. 25 – 31
 Gulliver en Liliputlando : (mallongigita) / [Swift. Trad. M. Inman]. Ilustr. de J. R. Monsell. - Londono: Speaight and Sons, [proks. 1910]. - 62 p. : ilustr.
 Unua vojaĝo de Gulivero: Liliputo / Jonathan Swift. El angla lingvo trad. Ethel M. Prent. Antauparolo Edward Ockey. - [London]: Maitland, [1961]. - 63 p.
 La vojaĝoj de Gulivero / esperantigis Jos. A. de Roos. - Tilburgo: Smits

Eksteraj ligiloj 

 Gulivero en Liliputo
 Epizodo el Gulivero en Balnibarbi

Irlandaj verkistoj
Irlandaj poetoj
Anglaj verkistoj
Anglaj poetoj
Konfidenceco

Konfidenceco en estas la sekureca kriterio, kiu priskribas la necesan/deziratan protektadon de informo kontraŭ malpermesita atingo. Tia informo do estas nepublika, certagrade sekreta.

Ekzistas tri teĥnikoj por atingi konfidencecon:
 uzo de fizike sekuraj informtenejo kaj komunika kanalo;
 ĉifrado kiu malebligas legadon sen scio de la necesa ŝlosilo; 
 kriptografio kiu kaŝas la ekziston mem de informo aŭ mesaĝo.

La uzo de sekuraj tenejo kaj kanalo gravas en interhoma komunikado; ekzemploj estas dokumento en ŝlosita ŝranko aŭ flustrado en alies orelon. En komputila sekureco tiu tekniko gravas preskaŭ nur en fermitaj komputilcentro; en komunikado trans longajn distancojn aŭ tempojn oni aplikas la du aliajn teknikojn.

Krom komputiko, konfidenceco estas ankaŭ etika principo ligita al multaj profesioj, aparte pri la fakoj de juro, medicino, komerco, ĵurnalistiko, armeo ktp.

Sekureco
Esprimlibereco
Informsekureco
Komputila sekureco
Komputada Leksikono

La Komputada Leksikono /(pli fruaj eldonoj: Komputika Leksikono) de Sergio Pokrovskij estas Esperanto-fakvortaro pri komputado. Ĝi enhavas indeksojn Esperantan kaj anglalingvan, Esperantajn klarigojn de la terminoj kaj tradukojn en la anglan kaj rusan, kaj iomete en aliajn lingvojn (precipe la germanan kaj francan). Ĝis nun publikiĝis 18 eldonoj en la interreto, el kiu nur la deka ankaŭ publikiĝis papere (en 1995; nun ne plu havebla).

La pli novaj eldonoj havas la titolon "Komputada leksikono", kio reflektas la evoluon de la vidpunkto de la aŭtoro pri preferinda nomo de la fako Komputado.

Pro tiu ĉi verko la aŭtoro ricevis la OSIEK-premion de la Organiza Societo de Internaciaj Esperanto-Konferencoj en 2008.

Enhavo 
La vortaro enhavas 2649 terminojn. Precipe atentitaj estas la bazaj nocioj de teoria komputoscienco, diskreta matematiko, programado, personaj komputiloj, surtabla tipografio. Laŭeble la programada temaro estas prezentita en Paskalo (esperantigita Pascal), kaj la verko entenas priskribon de ĉiuj nocioj de tiu programlingvo.

Eltiraĵo

Vidu ankaŭ 
 Komputeko

Bibliografio 
 1995: novaj terminaroj, Komputora ... En: Terminoteko 5-a jaro 1995, n-ro 1 (11), p. 21-23 (Recenzeto pri Pokrovskij, Sergio. Komputika Leksikono. Jekaterinburg 1995: ′... ampleksa, bone dokumentita kaj grafike alloga terminaro, kiu tamen ne ĉiam facile gvidas ordinaran uzanton de komputoroj pro elekto de terminoj, fakeco, lingvaĵo kaj fona lingvo-koncepto.′ Multaj kritikindaj aspektoj en la ′leksikono′).

Eksteraj ligiloj 

 TTT-ejo de Jurij Finkel)
 (spegulo)
 La tuta leksikono en unu pakaĵo  aŭ 2
 Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
 Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience 
 Katalogo "Erfgoedbib" en LibraryThing
 Katalogo de Kataluna Esperanto-Asocio

Terminologio
Komputado
Komputiko
Retaj vortaroj
Esperanto-fakvortaroj
Antverpena Lingvo-libraro
Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
Katalogo de Kataluna Esperanto-Asocio
Katalogo de la FEL-biblioteko