alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Шушановка

Шушановка — ДегӀастанан Кизилюртан кӀоштара эвла.

Стальскан йуьртан меттиган йукъайогӀу.

Билгалдахарш 

Кизилюртан кӀоштан нах беха меттигаш
Гельбах (эвла)

Гельбах — ДегӀастанан Кизилюртан кӀоштара эвла.

Иза йу Гельбахан йуьртан меттиган административан центр.

Билгалдахарш

Литература 
 
Кизилюртан кӀоштан нах беха меттигаш
Керла ГӀадари

Керла ГӀадари — ДегӀастанан Кизилюртан кӀоштара эвла.

Иза йу Керла ГӀадарин йуьртан меттиган административан центр.

Билгалдахарш 

Кизилюртан кӀоштан нах беха меттигаш
Мацеевка

Мацеевка — ДегӀастанан Кизилюртан кӀоштара эвла.

Иза йу Нечаевскан йуьртан меттиган административан центр.

Билгалдахарш 

Кизилюртан кӀоштан нах беха меттигаш
Ӏосман-Йурт

Ӏосман-Йурт — ДегӀастанан Хаси-Эвлан кӀоштара эвла йу.

Иза йу Ӏосман-Йуьртан йуьртан меттиган административан центр.

Географи 
Ӏосман-Йурт  йу Хаси-Эвлара дӀа ГӀизлар гӀала боьдучу новкъахь 8 км йолуш.

Истори 
Баккхийчара дийцарехь, 300 шо зама йу xӀapa йурт йиллина. Тайпана шоной, билтой, зандакъой, цӀонтарой, кур­чалой хилла Ӏосман-Йурт йиллинарш а, кхузахь баьхнарш а.

1818 шарахь Ермоловс Ӏосман-Йуртара а, Караагачера а, Байрам-Эвлара а, Хаси-Эвлара а, Генж-Эвлара а, Баша-Бек-Йуртара а Казах-Мирза-Йуртара конвойца массо нохчий ара баьхира.

Билгалдахарш

Литература 
 Жайнаш
 

Хаси-Эвлан кӀоштан нах беха меттигаш
Муцал-Эвл

Муцал-Эвл, Уцийн-Хьасте — ДегӀастанан Хаси-Эвлан кӀоштара эвла йу.

Иза йу Муцал-Эвлан йуьртан меттиган административан центр.

Билгалдахарш

Литература 
 

Хаси-Эвлан кӀоштан нах беха меттигаш
Керла-ИчӀичӀаьлла

Керла-ИчӀичӀаьлла — ДегӀастанан Хаси-Эвлан кӀоштара эвла йу.

Иза йу Керла-ИчӀичӀаьллан йуьртан меттиган административан центр.

Билгалдахарш 

Хаси-Эвлан кӀоштан нах беха меттигаш
Кейнс, Джон Мейнард

Джон Ме́йнард Кейнс, 1-й барон Кейнс (, 1883 шеран 5 июнь, Кембридж — 1946 шеран 21 апрель, поместье Тилтон, графство Сассекс) — ингалсан экономист, экономикехь кейнсианство цӀе йолу боламан бухбиллинарг.

Сочинениш 
 Денежное обращение и финансы в Индии (Indian Currency and Finance, 1913)
 Экономические последствия мира (The Economic Consequences of the Peace, 1919)
 Трактат о денежной реформе (A Tract on Monetary Reform, 1923)
 Конец laissez-faire (The End of laissez-faire, 1926)
 Трактат о деньгах (A Treatise of Money, 1931)
 Общая теория занятости, процента и денег (General Theory of Employment, Interest and Money, 1936)
 Трактат о вероятности.

Литература 
 Альтер Л. Б. Буржуазная политическая экономия США. — М., 1971. — Гл. 45-76.
 Брегель Э. Я. Критика буржуазных учений об экономической системе современного капитализма. — М., 1972. — Гл. 4.
 Селигмен Б. Основные течения современной экономической мысли / пер. с англ. — М., 1968. — С. 493—506.
 
 
 
 
 
 
 Friedman M. John Maynard Keynes // Federal Reserve Bank of Richmond Economic Quarterly. — 1997. — Vol. 83, no. 2.
 Hansen A. Н. A guide to Keynes. — N. Y., 1953.
 Harrod R. F. The life of John Maynard Keynes. — L., 1951.
 Raico R. Was Keynes a Liberal? // The Independent Review. — 2008. — Vol. 13, n. 2. — pp. 165–188.
 Rothbard M. N. Keynes, the Man. — in: Dissent on Keynes. A Critical Appraisal of Keynesian Economics (ed. by M. Skousen). — New York: Praeger, 1992. — pp. 171–98.
 Skidelsky R. John Maynard Keynes (in 3 vols.). — New York, 1983, 1992, 2000.
 сокр.версия: John Maynard Keynes 1883—1946: Economist, Philosopher, Statesman. — New York: Macmillan, 2004. — 800 pp.
 Stewart М. Keynes and after. — Harmondsworth, 1967.

Общий обзор:
 История экономических учений: учебное пособие / Под ред. В. Автономова, О. Ананьина, Н. Макашевой. — М.: ИНФРА-М, 2004.

Билгалдахарш

Хьажоргаш 
 Professor Robert Skildesky explains J.M Keynes theories video
 Professor Robert Skidelsky on economist John Maynard Keynes video
 Фотографии
 Парадокс бережливости и оптимизма
 Приходи новый Джон Кейнс!
 Дж. М. Кейнс как завершающий экономист «Мейнстрима»
 Метод профессора Тинбергена
 Общая теория занятости, процента и денег
 Джон Мейнард Кейнс
ЧагӀаротар

ЧагӀаротар — ДегӀастанан Хаси-Эвлан кӀоштара эвла йу.

Иза йу ЧагӀаротаран йуьртан меттиган административан центр.

Билгалдахарш 

Хаси-Эвлан кӀоштан нах беха меттигаш
Локк, Джон

Джон Локк (; 1632 шеран 29 август, Рингтон, Сомерсет, Ингалс — 1704 шеран 28 октябрь, Эссекс, Ингалс) — ингалсан педагог, философ, эмпиризман а, либерализман а векал. Цо гӀодира сенсуализм дӀасайаржаран. Цуьна ойланаш боккху Ӏаткъам бира эпистемологи, политикин философин а кхиарна.  Цуьна ойланаш чӀогӀа лоруш йара Вольтерас а, Руссос а, кхиболу цуьна заманехь хилла философаш а, ойланчаш а, революционераш а.

Библиографи 
 Мысли о воспитании. 1691…что изучать джентльмену. 1703.
 Те же «Мысли о воспитании» с испр. замеченных опечаток и работающими сносками
 Исследование мнения отца Мальбранша…1694. Замечания к книгам Норриса… 1693.
 Письма. 1697—1699.
 Предсмертная речь цензора. 1664.
 Опыты о законе природы. 1664.
 Опыт веротерпимости. 1667.
 Послание о веротерпимости. 1686.
 Два трактата о правлении. 1689.
 Опыт о человеческом разумении. (1689) (перевод: А. Н. Савина)
 Элементы натуральной философии. 1698.
 Рассуждение о чудесах. 1701.

Коьрта белхаш 
 Письма о веротерпимости (A Letter Concerning Toleration) (1689 шо).
 Опыт о человеческом разумении (Essay Concerning Human Understanding) (1690 шо).
 Второй трактат о гражданском правлении (The Second Treatise of Civil Government) (1690 шо).
 Некоторые мысли о воспитании (Some Thoughts Concerning Education) (1693 шо).

Самукъане хилларш 
 Локк стал одним из основателей «Договорной» теории происхождения государства.
 Локк первым сформулировал принцип «Разделения властей» на законодательную, исполнительную и судебную.
 Именем Джона Локка назван один из ключевых персонажей известного телесериала «Остаться в живых».
 Также фамилию Локк в качестве псевдонима взял один из героев цикла фантастических романов Орсона Скотта Карда «Игра Эндера». В русском переводе англоязычное имя «Locke» неверно передано как «Локи».
 Также фамилию Локк носит главный герой в фильме Микеланджело Антониони «Профессия: репортер» 1975 года.
 Педагогические идеи Локка оказали влияние на духовную жизнь России середины XVIII века.

Литература 
 Заиченко Г. А. Объективность чувственного знания: Локк, Беркли и проблема «вторичных» качеств // Философские науки. — 1985. — № 4. — С. 98-109.

Билгалдахарш

Хьажоргаш 

 Страница Джона Локка в библиотеке «Философия и атеизм»
 Цифровая библиотека по философии
 Локк Дж. Сочинения в 3 томах (с данными для цитирования)
 Джон Локк «Второй трактат о правлении» (краткое содержание на русском языке с комментариями)
 Джон Локк «Второй трактат о правлении» (Опыт об истинном происхождении, области действия и цели гражданского правления)
 Соловьёв Э. Феномен Локка

Ингалсан философаш
1632 шо



Оцу шарахь бинарш 
 Джон Локк (1632 шеран 29 август, Рингтон, Сомерсет, Ингалс — 1704 шеран 28 октябрь, Эссекс, Ингалс) — ингалсан педагог, философ, эмпиризман а, либерализман а векал.
1704 шо



Оцу шарахь белларш 
 Джон Локк (1632 шеран 29 август, Рингтон, Сомерсет, Ингалс — 1704 шеран 28 октябрь, Эссекс, Ингалс) — ингалсан педагог, философ, эмпиризман а, либерализман а векал.
29 август



Оцу динахь бинарш 
 Джон Локк (1632 шеран 29 август, Рингтон, Сомерсет, Ингалс — 1704 шеран 28 октябрь, Эссекс, Ингалс) — ингалсан педагог, философ, эмпиризман а, либерализман а векал.

29 август
Макиавелли, Никколо

Никколо́ Макиаве́лли (Макьявелли, ; 1469 шеран 3 май, Флоренци — 1527 шеран 21 июнь, циггахь) — италийн ойланча, философ, йаздархо, политикин гӀуллакххо. Иза вара Флоренцин дипломатин гӀуллакхашна жоп луш волу пачхьалкхан секретарь 1498 шо дуьйна 1512 шо кхаччалц, тӀеман теорин жайнийн автор. Иза вара онда пачхьалкх хила лууш. Ӏедал чагӀдархьам хӀуа да мегир ду бохуш вара иза. И деригга цо шен 1532 шарах арахецна «Паччахь» цӀе йолу гӀарадаьлла жайна тӀехь йаздира.

Макиавеллис аьлларг 
 «Цель оправдывает средства» — иза Макиавеллис аьлла бах, амма цхьайолу хьосташках иза аьлларг Томас Гоббс йа Игнатий де Лойолас хилла бах.
 «Хьайчарна — дерриг. МостагӀашна — закон».

Йазйинарш

Самукъане хилларш 
 Assassin’s Creed: Brotherhood компьютеран ловзарехь Макиавелли ассасин а, Борджиа доьзалан мостагӀ а ву.
 Америкин рэпер Тупак Шакур Makaveli харц цӀерца ловзуш вара.

Билгалдахарш

Хьажоргаш 

 Язйинарш
 
 Никколо Макиавелли. Сочинения.
 Никколо Макьявелли. «Сочинения и письма», М.: «АСТ», 2004, 820 страниц (pdf)
 Макиавелли. Десять писем (письма к Веттори)
 Николай Макиавелли. «Государь», «Рассуждения на первые три книги Тита Ливия» 1869  (pdf)
 «Рассуждения о первой декаде Тита Ливия» Пер. Р. Хлодовского
 «Государь» Пер. Г.Муравьевой, М.: «Художественная литература», 1982.

 Библиографи
 Л. М. Баткин. Макьявелли; Е. П. Никитин. Загадка «Государя»; С. Н. Бледный. Истоки российского «макиавеллизма» 
 Попова И. Ф. «Правила императоров» танского Тай-цзуна и «Государь» Н. Макиавелли //Восток-Запад. Историко-литературный альманах 2003—2004. Под редакцией акад. В. С. Мясникова. М., 2005. С.191-203. ISBN 5-02-018485-3 (в обл.).
 Макиавелли в России: Восприятие на рубеже веков /Сост. Э. Г. Азгальдов, И. А. Быстрова; Под ред. В. Т. Данченко, В. А. Скороденко, Ю. Г. Фридштейна; Науч. консультант П. Д. Баренбойм. — М.: Рудомино, 1996. — 144 с.
 Максима Макиавелли. Уроки для России XXI века: Статьи. Суждения. Библиография /Под общей ред. П. Баренбойма; Автор идеи и руководитель проекта П. Баренбойм; Отв. ред. Е. Ю. Гениева. — М.: Рудомино, 2001. — 361 с.
 Грамши А.  Тюремные тетради
 Фейхтвангер Лион, «Гойя, или Тяжкий путь познания». М., Правда, 1982
 Каппони Н. Макиавелли / Пер. с англ. М.: Вече, 2012. — 352 с., ил. — Серия «Великие исторические персоны», 3 000 экз., ISBN 978-5-9533-5336-6
 Тененбаум Б. Великий Макиавелли: Темный гений власти: «Цель оправдывает средства?». — М.: Яуза, Эксмо, 2012. — 480 с. — «Гении власти». — 3000 экз., ISBN 978-5-699-54146-1
 Макиавелли, Никколо — Биография. Библиография. Высказывания 
 Николло Макиавелли: горе уму — Передача Натальи Басовской на радио «Эхо Москвы»

Италийн йаздархой
Италийн политикаш
Италийн философаш
Италийн литература
1469 шо



Оцу шарахь бинарш 
 Никколо́ Макиаве́лли (Макьявелли, 1469 шеран 3 май, Флоренци — 1527 шеран 21 июнь, циггахь) — италийн ойланча, философ, йаздархо, политикин гӀуллакххо.
1527 шо



Оцу шарахь белларш 
 Никколо́ Макиаве́лли (Макьявелли, 1469 шеран 3 май, Флоренци — 1527 шеран 21 июнь, циггахь) — италийн ойланча, философ, йаздархо, политикин гӀуллакххо.
ГӀан-Йурт

ГӀан-Йурт — ДегӀастанан Хаси-Эвлан кӀоштара эвла йу.

Иза йу ГӀан-Йуьртан йуьртан меттиган административан центр.

Билгалдахарш 

Хаси-Эвлан кӀоштан нах беха меттигаш
Кокрек

Кокрек, Накхане, Накхе () — ДегӀастанан Хаси-Эвлан кӀоштара эвла йу.

Иза йу Кокрекан йуьртан меттиган административан центр.

Билгалдахарш

Литература 
 

Хаси-Эвлан кӀоштан нах беха меттигаш
Коьстке

Коьстке — ДегӀастанан Хаси-Эвлан кӀоштара эвла.

Иза йу Коьсткен йуьртан меттиган административан центр.

Истори 
Коьсткехь йу нохчех схьабаьлла нах бехаш куьп, цуьнна цӀе йу «Мычыгъиш-аул».

Билгалдахарш 

Хаси-Эвлан кӀоштан нах беха меттигаш
Умаш-Эвл

Умаш-Эвл — ДегӀастанан Хаси-Эвлан кӀоштара эвла йу.

Бот-Юртан йуьртан меттиган йукъайогӀу.

Билгалдахарш 

Хаси-Эвлан кӀоштан нах беха меттигаш
Симсара (ДегӀаста)

Симсара — ДегӀастанан Хаси-Эвлан кӀоштара эвла йу.

Ӏосман-Юртан йуьртан меттиган йукъайогӀу.

Географи 
Ӏосман-Юртана йуххехь йу.

Истори 
Кхузахь а йурт йиллина, баьхначарна йукьахь бу коьртачу декъана зандакъой, цӀонтарой, шоной, билтой.

Билгалдахарш

Литература 
 Жайнаш
 

Хаси-Эвлан кӀоштан нах беха меттигаш
Пятилетка (ДегӀаста)

Пятилетка — ДегӀастанан Хаси-Эвлан кӀоштара эвла йу.

Коьсткен йуьртан меттиган йукъайогӀу.

Билгалдахарш 

Хаси-Эвлан кӀоштан нах беха меттигаш
Лаклак-Йурт

Лаклак-Йурт — ДегӀастанан Хаси-Эвлан кӀоштара эвла йу.

Коьсткен йуьртан меттиган йукъа йогӀу.

Билгалдахарш 

Хаси-Эвлан кӀоштан нах беха меттигаш
Могилевски (ДегӀаста)

Могилевски — ДегӀастанан Хаси-Эвлан кӀоштара эвла йу.

Иза йу Могилевскан йуьртан меттиган административан центр.

Билгалдахарш 

Хаси-Эвлан кӀоштан нах беха меттигаш
Петраковски (ДегӀаста)

Петраковски — ДегӀастанан Хаси-Эвлан кӀоштара эвла йу.

Могилевскан йуьртан меттиган йукъайогӀу.

Билгалдахарш 

Хаси-Эвлан кӀоштан нах беха меттигаш
Шовде

Шовде — ДегӀастанан Хаси-Эвлан кӀоштара эвла йу.

Иза йу Шовден йуьртан меттиган административан центр.

ЦӀе 
Нохчийн цӀе йу Шовде. Оьрсийн маттахь эвлан цӀе йу «Покровское».

Географи 
Эвла Хаси-Эвлан 7 км. къилбаседа-малхбалехьа йу.

Уллера нах беха меттигаш: къилбаседа-малхбалехьа — Бооти-Йурт а, Байрам-Эвл а, къилбаседа-малхбузехьа — Симсара а, Сала-Йурт а, Йоккха-Бамт-Йурт а, къилба-малхбузехьа — Могилёвски къилба-малхбалехьа — Муцал-Эвл.

Бахархой

Билгалдахарш

Литература 
 

Хаси-Эвлан кӀоштан нах беха меттигаш
Ӏабдрашид-Отар

Ӏабдрашид-Отар — ДегӀастанан Хаси-Эвлан кӀоштара кӀотар.

Шовданен йуьртан меттиган йукъайогӀу.

Географи 
КӀотар йу Хаси-Эвлан къилбаседа-малхбалехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбаседа-малхбалехьа йу — Ӏумар-Отар, къилбаседа-малхбузехьа йу — Салахь-Эвла, къилба-малхбузехьа йу — Йоккха-Бамт-Йурт а, Сала-Йурт а, къилба-малхбалехьа йу — Умаш-Эвл а, Бооти-Йурт а, малхбалехьа йу — Куруш, малхбузехьа йу — Керла-ИчӀичӀаьлла.

Билгалдахарш 

Хаси-Эвлан кӀоштан нах беха меттигаш
Моксоб

Моксоб — ДегӀастанан Хаси-Эвлан кӀоштара эвла йу.

Иза йу Моксобан йуьртан меттиган административан центр.

Билгалдахарш 

Хаси-Эвлан кӀоштан нах беха меттигаш
Керла Коьстке

Керла Коьстке — ДегӀастанан Хаси-Эвлан кӀоштара эвла йу.

Иза йу Керла Коьсткен йуьртан меттиган административан центр.

Билгалдахарш 

Хаси-Эвлан кӀоштан нах беха меттигаш
БоргӀан-Гечу

БоргӀан-Гечу — ДегӀастанан Хаси-Эвлан кӀоштара эвла йу.

Иза йу БоргӀан-Гечун йуьртан меттиган административан центр.

Географи 
Эвла йу Нохчийчоьна дозанна тӀехь, Яьсси хинайистехь, Хаси-Эвлан къилбаседа-малхбузехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбаседехьа йу — Таьшкичу, къилбехьа йу — Хаама-Йурт, къилбаседа-малхбузехьа йу — Энгал-Йурт (Нохчийчоь), къилбаседа-малхбалехьа йу — Хьаьж-МӀаьж-Йурт, къилба-малхбузехьа йу — Нурадилово а, Баташ а.

Билгалдахарш 

Хаси-Эвлан кӀоштан нах беха меттигаш
Дзержински (ДегӀаста)

Дзержински — ДегӀастанан Хаси-Эвлан кӀоштара эвла йу.

Иза йу Дзержинскан йуьртан меттиган административан центр.

Билгалдахарш 

Хаси-Эвлан кӀоштан нах беха меттигаш
Куруш (Хаси-Эвлан кӀошт)

Куруш — ДегӀастанан Хаси-Эвлан кӀоштара эвла йу.

Иза йу Курушан йуьртан меттиган административан центр.

Билгалдахарш 

Хаси-Эвлан кӀоштан нах беха меттигаш
Керла-ГӀагӀатӀла

Керла-ГӀагӀатӀла — ДегӀастанан Хаси-Эвлан кӀоштара эвла йу.

Иза йу Керла-ГӀагӀатӀлан йуьртан меттиган административан центр.

Билгалдахарш 

Хаси-Эвлан кӀоштан нах беха меттигаш
Керла-Йурт (ДегӀаста)

Керла-Йурт — ДегӀастанан Хаси-Эвлан кӀоштара эвла йу.

Иза йу Керла-Йуьртан йуьртан меттиган административан центр.

Географи 
Керла-Йурт лаьтташ Хаси-Эвлана къилбаседехьа, Яьсси хина йистехь.

Уллера нах беха меттигаш: къилбехьа — Таьшкичу, къилбаседехьа — Керла-ГӀагӀатӀла, малхбалехьа — Моксоб, малхбузехьа — Акхболт-Йурт (Теречни).

Бахархой

Билгалдахарш 

Хаси-Эвлан кӀоштан нах беха меттигаш
Кемси-Йурт

Кемси-Йурт — ДегӀастанан Хаси-Эвлан кӀоштара эвла йу.

Керла-Йуьртан йуьртан меттиган йукъа йогӀу.

Бахархой

Географи 
Эвла йу Хаси-Эвлан къилбаседа-малхбузехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбаседехьа йу — Октябрьски, къилбаседа-малхбалехьа йу — Керла-ГӀагӀатӀла, къилбаседа-малхбузехьа йу — Акхболт-Йурт, къилбехьа йу — Таьшкичу, малхбалехьа йу — Керла-Йурт.

Истори 
Дуккху болу бахархой беной тайпана нах бу.

Билгалдахарш 

Хаси-Эвлан кӀоштан нах беха меттигаш
Первомайски (Хаси-Эвлан кӀошт)

Первомайски — ДегӀастанан Хаси-Эвлан кӀоштара эвла йу.

Иза йу Первомайскин йуьртан меттиган административан центр.

Билгалдахарш 

Хаси-Эвлан кӀоштан нах беха меттигаш
Керласоситли

Керласоситли — ДегӀастанан Хаси-Эвлан кӀоштара эвла йу.

Иза йу Керласоситлин йуьртан меттиган административан центр.

Билгалдахарш 

Хаси-Эвлан кӀоштан нах беха меттигаш
Нурадилово

Нурадилово — ДегӀастанан Хаси-Эвлан кӀоштара эвла йу.

Иза йу Нурадилован йуьртан меттиган административан центр.

Истори 
XVIII бӀешерашкахь Нурадиловон гонахьа хилла масийтта нохчийн йарташ, тахана царах билгалйаьккхина цхьам цӀе: топоним «Таллашка».

Билгалдахарш 

Хаси-Эвлан кӀоштан нах беха меттигаш
Октябрьски (Хаси-Эвлан кӀошт)

Октябрьски — ДегӀастанан Хаси-Эвлан кӀоштара эвла йу.

Иза йу Октябрьскан йуьртан меттиган административан центр.

Билгалдахарш 

Хаси-Эвлан кӀоштан нах беха меттигаш
1900 шо



Оцу шарахь белларш 
 Фри́дрих Ви́льгельм Ни́цше (1844 шеран 15 октябрь, Рёккен, Германи — 1900 шеран 25 август, Веймар, Германи) — немцойн философ, филолог, композитор, шатайпа философин хьехаман кхоллархо.
Садови (ДегӀаста)

Садови — ДегӀастанан Хаси-Эвлан кӀоштара эвла йу.

Иза йу Садовин йуьртан меттиган административан центр.

Билгалдахарш 

Хаси-Эвлан кӀоштан нах беха меттигаш
Салахь-Эвла

Салахь-Эвла — ДегӀастанан Хаси-Эвлан кӀоштара эвла йу.

Иза йу Салахь-Эвлан йуьртан меттиган административан центр.

Билгалдахарш 

Хаси-Эвлан кӀоштан нах беха меттигаш
Советски (Хаси-Эвлан кӀошт)

Советски — ДегӀастанан Хаси-Эвлан кӀоштара эвла йу.

Иза йу Советскин йуьртан меттиган административан центр.

Бахархой

Билгалдахарш 

Хаси-Эвлан кӀоштан нах беха меттигаш
Баташ

Баташ — ДегӀастанан Хаси-Эвлан кӀоштара эвла йу.

Иза йу Баташан йуьртан меттиган административан центр.

Билгалдахарш 

Хаси-Эвлан кӀоштан нах беха меттигаш
Сулевкент

Сулевкент — ДегӀастанан Хаси-Эвлан кӀоштара эвла йу.

Иза йу Сулевкентан йуьртан меттиган административан центр.

Билгалдахарш 

Хаси-Эвлан кӀоштан нах беха меттигаш
Темир-Эвла

Темир-Эвла — ДегӀастанан Хаси-Эвлан кӀоштара эвла йу.

Иза йу Темир-Эвлан йуьртан меттиган административан центр.

Билгалдахарш 

Хаси-Эвлан кӀоштан нах беха меттигаш
Гоксув

Гоксув — ДегӀастанан Хаси-Эвлан кӀоштара эвла йу.

Темир-Эвлан йуьртан меттиган йукъайогӀу.

Билгалдахарш 

Хаси-Эвлан кӀоштан нах беха меттигаш
Акхболт-Йурт (Теречни)

Акхболт-Йурт — ДегӀастанан Хаси-Эвлан кӀоштара эвла йу.

Иза йу Акхболт-Йуьртан йуьртан меттиган административан центр.

Истори 
Йилина 1957 шарахь нохчий Акхболт-Йурт кӀотар хиллачу меттигехь.

Билгалдахарш 

Хаси-Эвлан кӀоштан нах беха меттигаш
ТӀукитӀа (Хаси-Эвлан кӀошт)

ТӀукитӀа — ДегӀастанан Хаси-Эвлан кӀоштара эвла йу.

Иза йу ТӀукитӀан йуьртан меттиган административан центр.

Билгалдахарш 

Хаси-Эвлан кӀоштан нах беха меттигаш
Руссо, Жан-Жак

Жан-Жак Руссо́ (; 1712 шеран 28 июнь, Женева — 1778 шеран 2 июль, Эрменонвиль, Парижан уллехь) — французийн йаздархо а, ойланча а, композитор а, ботаник а. Цо кхоьллина дуьххьара демократи. Иза хӀинца йолуш цхьайолу пачхьалкхашкахь, масала Швейцарехь.

Виццавар 

 Францин дукха коммунашкахь болуш бу Руссон цӀе йолу урам.
 Францин хӀордан тӀеман флотехь дара «Жан-Жак Руссо» цӀе йолу кема.

Литература 
 Роланд-Гольст Г. Жан Жак Руссо: его жизнь и сочинения. — М.: Новая Москва, 1923.
 Верцман И. Е. Жан-Жак Руссо. — М., 1958.
 Асмус В. Ф. Жан Жак Руссо. — М.: Знание, 1962.
 Лотман Ю. М. Руссо и русская литература XVIII в., в кн.: Эпоха Просвещения, Л., 1967.
 Сиволап И. И. Ж-Ж. Руссо в советской литературе. 1917—1976 гг. (к 200-летию со дня смерти) // Французский ежегодник. 1976. — М., 1978. — С. 247—257.
 Дворцов А. Т. Жан Жак Руссо. — М.: Наука, 1980. — 112 с.
 Занадворова Т. Л. Сентиментализм Ж.-Ж.Руссо. — Челябинск, 1983.
 Ж.-Ж. Руссо: Pro et Contra Автор: Златопольская А. А. и др. — Издательство: Русской Христианской гуманитарной академии. 2005. — 798 с. ISBN 5-88812-220-3
 Занин С. В. Общественный идеал Жан-Жака Руссо и французское Просвещение XVIII века . — СПб.: Мiръ, 2007. — 535 с.
 Длугач Т. Б. Три портрета эпохи Просвещения. Монтескье. Волтер. Руссо (от концепции просвещенного абсолютизма к теориям гражданского общества). — М.: Изд-во Инситута философии РАН (ИФРАН), 2006. — 249 с.
 Морлей Д. Руссо. Пер. с англ. — 2-е изд., М.: Либроком, 2012. 480 с., Серия «Из наследия философской мысли: великие философы», ISBN 978-5-397-02219-4
 Cassirer Ernst. Rousseau, Kant, Goethe. — Princeton University Press, 1945.
 Kitsikis Dimitri. Jean-Jacques Rousseau et les origines françaises du fascisme. — Nantes: Ars Magna Editions, 2006.

Билгалдахарш

Хьажоргаш 

 Лион Фейхтвангер. Мудрость чудака, или Смерть и преображение Жан-Жака Руссо
 Манфред А. Молодой Руссо
 Руссо Мошкован библиотекехь
 Жан-Жак Руссо. Эмиль, или о воспитании
 
 Rousseau Association/Association Rousseau , a bilingual association devoted to the study of Rousseau’s life and works
 Encyclopædia Britannica entry of the Internet version 
 Philosophy Bites Audio Lecture, Professor Melissa Lane, Princeton University 
 Science Live Audio Lecture, Professor Timothy O’Hogan, Oxford University 
 A version of The Social Contract, slightly modified for easier reading
Тотурбийн-ГӀала

Тотурбийн-ГӀала — ДегӀастанан Хаси-Эвлан кӀоштара эвла йу.

Иза йу Тотурбийн-ГӀалин йуьртан меттиган административан центр.

Билгалдахарш 

Хаси-Эвлан кӀоштан нах беха меттигаш
Хаама-Йурт

Хаама-Йурт — ДегӀастанан Хаси-Эвлан кӀоштара эвла йу.

Иза йу Хаама-Йуьртан йуьртан меттиган административан центр.

Билгалдахарш

Литература 
 

Хаси-Эвлан кӀоштан нах беха меттигаш
Шагада

Шагада — ДегӀастанан Хаси-Эвлан кӀоштара эвла йу.

Иза йу Шагадан йуьртан меттиган административан центр.

Билгалдахарш 

Хаси-Эвлан кӀоштан нах беха меттигаш
1712 шо



Оцу шарахь бинарш 
 Жан-Жак Руссо́ (1712 шеран 28 июнь, Женева — 1778 шеран 2 июль, Эрменонвиль, Парижан уллехь) — французийн йаздархо а, ойланча а, композитор а, ботаник а.
Ӏаьндари

Ӏаьндари — ДегӀастанан Хаси-Эвлан кӀоштара эвла.

Иза йу Ӏаьндарин йуьртан меттиган административан центр.

Географи 
Эвла йу ГӀурий хина йистехь, Хаси-Эвлан къилбаседа-малхбузехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбаседа-малхбалехьа йу — Тотурбийкала, къилбаседа-малхбузехьа йу — Алтмирз-Йурт а, ГӀан-Йурт а, къилбехьа йу — Дылым, къилба-малхбалехьа йу — ГӀозтала а, Инчха а, къилба-малхбузехьа йу — Пхьарчхошка а, Ширча-Эвла а, малхбалехьа йу — БайтогӀе, малхбузехьа — ГӀачалкъа.

Истори 
Ӏаьндарехь Ӏаш болу гуенаш боху шаш кхузахь аборигенаш ду нохчийн Гуьнара схьаделлар долуш, уьш бу аренан тӀера дукху йолу эвлашкахь Ӏаш , ткъа тюменаш шаш кхерсташ лелаш болу ногӀий хилар билгал до.

Этнограф Н. Семеновс Теркан-ГӀой-хина йукъ йуьйцуш билгалдо цигахь нохчийн а, ногӀийн а, гӀажарийн а куц долу нах Ӏаш хилар. Ӏаьндарин а лакхарчу аренан массо йартийн а бахархойн тӀе хьажча гуш ду уьш нохчий хилар боху цуо.

Бахархой 

 Къаьмнийн хӀоттам
Лерана 2002 шарахь:
 гӀумкий — 6 025 стаг (93,1 %)
 суьйлий — 346 стаг (5,3 %)
 даьргӀой — 69 стаг (1,1 %)
 нохчий — 13 стаг (0,2 %)
 гӀазгӀумкий — 8 стаг (0,1 %)
 оьрсий — 7 стаг (0,1 %)

Билгалдахарш 

Хаси-Эвлан кӀоштан нах беха меттигаш
ЧӀаьнка-Йурт

ЧӀаьнка-Йурт —  ДегӀастанан Баба-Йуьртан кӀоштара эвла. 

Адиль-ЯнгӀийуьртан йуьртан меттиган йукъа йогӀу.

Географи 
Баба-Йуьрта хьала 17 км некъ бу ЧӀаьнка-Йуьрта.

Истори 
Вайнах (нохчий, гӀалгӀай) цӀера бахале, ЧӀаьнка-Йурт йил­личхьана, баьхна коьртачу декьана зандакъой, Ӏаларой.

Бахархой

Билгалдахарш

Литература 
 Жайнаш
 
 
Бабаюртан кӀоштан нах беха меттигаш
Геметюбе

Геметюбе —  ДегӀастанан Бабаюртан кӀоштара эвла. Бахархой — 1494 леррана 2008 шарахь.

Иза йу Геметюбен йуьртан меттиган административан центр.

Билгалдахарш 

Бабаюртан кӀоштан нах беха меттигаш
1905 шо



Оцу шарахь бинарш 
 Жан-Поль Шарль Эма́р Сартр (1905 шеран 21 июнь, Париж — 1980 шеран 15 апрель, Париж) — французийн философ, йаздархо, драматург, педагог. 1964 шарахь литературин Нобелин совгӀатан лауреат (тӀе ца ийцира).
Ӏаьлампашин-Йурт

Ӏаьлампашин-Йурт — ДегӀастанан Бабаюртан кӀоштара эвла. Бахархой — 640 леррана 2008 шарахь.

Геметюбен йуьртан меттиган йукъа йогӀу.

Бахархой

Билгалдахарш 

Бабаюртан кӀоштан нах беха меттигаш
Смит, Адам

Ада́м Смит (); 1723 шеран 16 июнь, Керколди, Шотланди, Йоккха Британи — 1790 шеран 17 июль, Эдинбург, Шотланди, Йоккха Британи) — шотландийн экономист, философ; таханлера экономикин теорин бухбиллинчарах цхьаъ.

Коьрат белхаш 

 Лекции по риторике и написанию писем (1748 шо)
 Теория нравственных чувств (1759 шо)
 Лекции по риторике и написанию писем (1762 шо—1763 шо, арахецна 1958 шарахь)
 Лекции по юриспруденции (1766 шо)
 Исследование о природе и причинах богатства народов (1776 шо)
 Сообщение о жизни и работах Дэвида Юма (1777 шо)
 Мысли о состоянии соревнования с Америкой (1778 шо)
 Эссе на философские темы (1785 шо)
 Система двойного вложения (1784 шо)

Виццавар

Оьрсийн маттахь арахецнарш 
 Смит А. Исследование о природе и причинах богатства народов. — М.: Эксмо, 2007. — (Серия: Антология экономической мысли) — 960 с. — ISBN 978-5-699-18389-0.
 Смит А. Теория нравственных чувств. — М.: Республика, 1997. — (Серия: Библиотека этической мысли). — 352 с. — ISBN 5-250-02564-1.

Билгалдахарш

Литература 
 Bussing-Burks Marie. Influential Economists. The Oliver Press. Minneapolis. 2003. ISBN 1-881508-72-2
 John Rae (biographer). Life of Adam Smith. Macmillan Publishers. 1895. New York City. ISBN 0-7222-2658-6
 Todd Buchholz. New ideas from Dead Economists: An introduction to modern economic thought. Penguin Books. 1999. ISBN 0-14-028313-7

Хьажоргаш 

 Роза Люксембург Анализ процесса производства у Кенэ и у Адама Смита. — глава из книги «Накопление капитала»
 Артемьева Т. В. Адам Смит в России.// Философский век. — вып. 19. — с. 39-66  (2002 шо)

Шотландийн экономисташ
Шотландийн философаш
Британийн экономисташ
Британийн философаш
1723 шо



Оцу шарахь бинарш 
 Ада́м Смит (1723 шеран 16 июнь, Керколди, Шотланди, Йоккха Британи — 1790 шеран 17 июль, Эдинбург, Шотланди, Йоккха Британи) — шотландийн экономист, философ; таханлера экономикин  теорин бухбиллинчарах цхьаъ.
Гермчки (ДегӀаста)

Гермчки — ДегӀастанан Бабаюртан кӀоштара эвла йу. Бахархой — 2247 леррана 2012 шарахь.

Иза йу Гермчкин йуьртан меттиган административан центр.

Билгалдахарш 

Бабаюртан кӀоштан нах беха меттигаш
1790 шо



Оцу шарахь белларш 
 Ада́м Смит (1723 шеран 16 июнь, Керколди, Шотланди, Йоккха Британи — 1790 шеран 17 июль, Эдинбург, Шотланди, Йоккха Британи) — шотландийн экономист, философ; таханлера экономикин  теорин бухбиллинчарах цхьаъ.
16 июнь



Оцу динахь бинарш 
 Никаев, Шамиль (1995 шеран 16 июнь) — Бельгехь Ӏаш волу нохчийн ийина кепар латархо;
 Смит, Адам (1723 шеран 16 июнь — 1790 шеран 17 июль) — шотландийн экономист, философ; таханлера экономикин теорин бухбиллинчарах цхьаъ.

16 июнь
17 июль



Оцу динахь белларш 
 Ада́м Смит (1723 шеран 16 июнь, Керколди, Шотланди, Йоккха Британи — 1790 шеран 17 июль, Эдинбург, Шотланди, Йоккха Британи) — шотландийн экономист, философ; таханлера экономикин теорин бухбиллинчарах цхьаъ.
 Вартанов, Григорий Мартиросович (1939 шеран 21 март — 2010 шеран 17 июль) — боксан спортан говзанча (1960), Ерригсоюзан а (1969), Халкъашна а юккъера категорин (1983) суьдхо, РСФСР Сийлахь тренер.

17 июль
Львовски № 1

Львовски № 1 () —  ДегӀастанан Бабаюртан кӀоштара эвла.

Бахархой

Билгалдахарш 

Бабаюртан кӀоштан нах беха меттигаш
Люксембург (ДегӀаста)

Люксембург —  ДегӀастанан Бабаюртан кӀоштара эвла. Бахархой — 1690 леррана 2012 шарахь.

Билгалдахарш 

Бабаюртан кӀоштан нах беха меттигаш
Мужукай

Мужукай — ДегӀастанан Бабаюртан кӀоштара эвла йу. Бахархой — 490 леррана 2008 шарахь.

Иза йу Мужукайн йуьртан меттиган административан центр.

Географи 
эвла йу Бабаюртан 10 км. къилбаседа-малхбалехь Бабаюрт-Шава некъан тӀехь.

Билгалдахарш 

Бабаюртан кӀоштан нах беха меттигаш
Янгылбай

Янгылбай —  ДегӀастанан Бабаюртан кӀоштара эвла. Бахархой — 127 леррана 2008 шарахь.

Мужукайн йуьртан меттиган йукъайогӀу.

Билгалдахарш 

Бабаюртан кӀоштан нах беха меттигаш
Новокаре

Новокаре — ДегӀастанан Бабаюртан кӀоштара эвла. Бахархой — 1409 леррана 2012 шарахь.

Иза йу Новокарен йуьртан меттиган административан центр.

Билгалдахарш 

Бабаюртан кӀоштан нах беха меттигаш
Нови Коса (ДегӀаста)

Нови Коса —  ДегӀастанан Бабаюртан кӀоштара эвла. Бахархой — 567 леррана 2008 шарахь.

Иза йу Новая Косан йуьртан меттиган административан центр.

Билгалдахарш 

Бабаюртан кӀоштан нах беха меттигаш
Оразгул-Эвл

Оразгул-Эвл —  ДегӀастанан Бабаюртан кӀоштара эвла. Бахархой — 36 леррана 2008 шарахь.

Новая Косан йуьртан меттиган йукъайогӀу.

Билгалдахарш 

Бабаюртан кӀоштан нах беха меттигаш
Тамазатюбе

Тамазатюбе —  ДегӀастанан Бабаюртан кӀоштара эвла. Бахархой — 1510 леррана 2008 шарахь.

Иза йу Тамазатюбен йуьртан меттиган административан центр.

Билгалдахарш 

Бабаюртан кӀоштан нах беха меттигаш
Тамазатюбе Шира

Тамазатюбе Шира —  ДегӀастанан Бабаюртан кӀоштара эвла. Бахархой — 238 леррана 2008 шарахь.

Тамазатюбен йуьртан меттиган йукъайогӀу.

Билгалдахарш 

Бабаюртан кӀоштан нах беха меттигаш
Тот-Йурт

Тот-Йурт —  ДегӀастанан Бабаюртан кӀоштара эвла. Бахархой — 2378 леррана 2012 шарахь.

Иза йу Тотюртан йуьртан меттиган административан центр.

Билгалдахарш 

Бабаюртан кӀоштан нах беха меттигаш
Вольтер

Вольте́р (; 1694 шеран 21 ноябрь, Париж, Франци — 1778 шеран 30 май, Париж, Франци; Бакъ цӀе Франсуа-Мари Аруэ, ; Voltaire — анаграмма «Arouet le j(eune)» — «Аруэ жиманиг» (латинан йозанца — AROVETLI) — гӀарвелла французийн философ, поэт, прозаик, сатирик, историк, публицист.

Литературин кхолларалла

Драматурги 

Вольтерс йазйина 28 трагеди. Царна йуккъехь:
 «Эдип» (1718 шо)
 «Брут» (1730 шо)
 «Заира» (1732 шо)
 «Цезарь» (1735 шо)
 «Альзира» (1736 шо)
 «Магомет» (1741 шо)
 «Меропа» (1743 шо)
 «Семирамида» (1748 шо)
 «Спасённый Рим» (1752 шо)
 «Китайская сирота» (1755 шо)
 «Танкред» (1760 шо)

Библиографи 
 Собрание сочинений в 50 тт. — Р. 1877—1882.
 Переписка Вольтера, там же, тт. 33—50.
 Языков Д. Вольтер в русской литературе. 1879.
 Романы и повести, перевод Н. Дмитриева. — СПб., 1870.
 Собрание стихотворений, перевод Курочкина. II, — СПб., 1869.
 Вольтер М.-Ф. Кандид. — Пантеон, 1908 (сокращённо переиздан — «Огонёк», 1926).
 Вольтер М.-Ф. Принцесса Вавилонская. Издательство «Всемирная литература», 1919.
 Вольтер М.-Ф. Орлеанская девственница", в 2 тт., с примечаниями и статьями, 1927.
 Вольтер. Эстетика. Статьи. Письма. — М.: Искусство, 1974.
 Иванов И. И. Политическая роль французского театра в XVIII веке. — М., 1895. на сайте Руниверс
 Засулич В. Вольтер. — СПб., 1909.
 Шахов А. Вольтер и его время. — СПб., 1912.
 
 Desnoiresterres G. Voltaire et la société du XVIII siècle, 8 vv. — P., 1867—1877.
 Morley J. Voltaire. — London, 1878 (русский перевод. — M., 1889).
 Bengesco G. Voltaire. Bibliographie de ses œuvres. 4 vv. — P., 1889—1891.
 Champion G. Voltaire. — P., 1892.
 Strauss D. F. Voltaire. — Lpz., 1895 (русский перевод. — M., 1900).
 Crousle L. La vie et les œuvres de Voltaire. 2 vv. — P., 1899.
 Lanson G. Voltaire. — P., 1906.
 Brandes. Voltaire. 2 vv. — P., 1923.
 Maugras G. Querelles des philosophes Voltaire et Rousseau. — P., 1886.
 Brunetière F. Les époques du théâtre français. — P., 1892.
 Lion H. Les tragédies et les théories dramatiques de Voltaire. — P., 1896.
 Griswald. Voltaire als Historiker. — 1898.
 Ducros L. Les encyclopédistes. — P., 1900 (есть русский перевод).
 Robert L. Voltaire et l’intolérance réligieuse. — P., 1904.
 Pellissier G. Voltaire philosophe. — P., 1908.

Экранизациш 
 1960 шо. «Простодушный»
 1994 шо. «Простодушный»

Билгалдахарш

Литература

Хьажоргаш 

 БСЭ. Вольтер. Издание 3-е 
 БЭС. Вольтер
 Занимательные факты
 Жизнь Вольтера 
 Передача радиостанции «Эхо Москвы» «Всё так» о Вольтере
 Луков Вл. А. Вольтер // Электронная энциклопедия «Мир Шекспира», 2010.

Французийн философаш
Французийн поэташ
Французийн йаздархой
Французийн историкаш
Французийн публицисташ
Французийн сатирикаш
Туршунай

Туршунай —  ДегӀастанан Бабаюртан кӀоштара эвла. Бахархой — 1074 леррана 2008 шарахь.

Иза йу Туршунайн йуьртан меттиган административан центр.

Билгалдахарш 

Бабаюртан кӀоштан нах беха меттигаш
Советски (Бабаюртан кӀошт)

Советски —  ДегӀастанан Бабаюртан кӀоштара эвла. Бахархой — 807 леррана 2008 шарахь.

Туршунайн йуьртан меттиган йукъайогӀу.

Билгалдахарш 

Бабаюртан кӀоштан нах беха меттигаш
Уцми-Йурт

Уцми-Йурт —  ДегӀастанан Бабаюртан кӀоштара эвла. Бахархой — 3666 леррана 2012 шарахь.

Иза йу Уцми-Йуьртан йуьртан меттиган административан центр..

Истори 
1944 шарахь нохчийн кьам махках даккхале кхузахь xӀapa йурт йилличхьана баьхна зандакъой, цӀонтарой, дерриге а 100 гергга цӀа. ХӀинца а нохчашка йухайирзина йац и йурт.

Билгалдахарш

Литература 
 Жайнаш
 
Бабаюртан кӀоштан нах беха меттигаш
Хасанай

Хасанай —  ДегӀастанан Бабаюртан кӀоштара эвла. Бахархой — 903 леррана 2008 шарахь.

Иза йу Хасанайн йуьртан меттиган административан центр.

Билгалдахарш 

Бабаюртан кӀоштан нах беха меттигаш
Шахбулатотар

Шахбулатотар —  ДегӀастанан Бабаюртан кӀоштара эвла. Бахархой — 4 леррана 2008 шарахь.

Хасанайн йуьртан меттиган йукъайогӀу.

Билгалдахарш 

Бабаюртан кӀоштан нах беха меттигаш
Александро-Невски (ДегӀаста)

Александро-Невски —  ДегӀастанан Тарумовкан кӀоштара эвла. Бахархой — 1619 леррана 2010 шарахь.

Иза йу Александро-Невскин йуьртан меттиган административан центр.

Билгалдахарш 

Тарумовкан кӀоштан нах беха меттигаш
Вебер, Макс

Максимилиа́н Карл Эми́ль Ве́бер (; 1864 шеран 21 апрель, Эрфурт, Прусси — 1920 шеран 14 июнь, Мюнхен, Германи) — немцойн социолог, философ, историк, политикин экономист. Веберан ойланаш боккху Ӏаткъам бира йукъараллин Ӏилманаш кхиаран. Иза ву, Эмиль Дюркгеймца а, Карл Марксца а цхьаьне социологин бухбиллинарг лоруш.

Сочинениш

Оьрсийн маттахь арахецнарш 
 Вебер М. Аграрная история древнего мира. — М., 1923; переиздание М.: Канон-пресс-Ц; Кучково поле, 2001.
 Вебер М. Исследования по методологии наук — М.: ИНИОН, 1980.
 Вебер М. Избранные произведения: Пер. с нем.; сост., общ. ред. и послесл. Ю. Н. Давыдова; предисл. П. П. Гайденко; коммент. А. Ф. Филиппова. — М.: Прогресс, 1990.
 Вебер М. Работы М. Вебера по социологии, религии и культуре / АН СССР, ИНИОН, Всесоюз. межвед. центр наук о человеке при президиуме. Вып. 2. — М.: ИНИОН, 1991.
 Вебер М. Избранное. Образ общества / Пер. с нем. — М.: Юрист, 1994.
 Вебер М. История хозяйства: Город. — М.: Канон-пресс-Ц, Кучково поле, 2001.
 Вебер М. Политические работы, 1895—1919 = Gesammelte Politische Schriften, 1895—1919 / Пер. с нем. Б. М. Скуратова; послесл. Т. А. Дмитриевой. — М.: Праксис, 2003.
 Вебер М. Протестантская этика и дух капитализма. — М., 2003.
 Вебер М. Хозяйство и общество / Пер. с нем. под научн. ред. Л. Г. Ионина. — М.: Изд-во ГУ-ВШЭ, 2010. ISBN 5-7598-0333-6

Билгалдахарш

Литература 
 Арон Р. Этапы развития социологической мысли / Общ.ред. и предисл. П. С. Гуревича. — М.: Издательская группа «Прогресс» — «Политика», 1992.
 Вебер Марианна. Жизнь и творчество Макса Вебера. — М.: РОССПЭН, 2007.
 Гайденко П. П., Давыдов Ю. Н. История и рациональность: Социология Макса Вебера и веберовский ренессанс. — М., 1991.
 
 Давыдов Ю. Н. Макс Вебер и современная теоретическая социология: Актуальные проблемы вебер. социологического учения. — М.: Мартис, 1998.
 Кравченко Е. И. Макс Вебер. — М.: Весь Мир, 2002. — 224 с — Серия «Весь мир знаний». — ISBN 5-7777-0196-5.
 Льюис Дж. Марксистская критика социологических концепций Макса Вебера. — М., 1981.

Хьажоргаш 

 Комментарий Макса Вебера к русской революции 
 Теория социального действия: от М. Вебера к феноменологам 
 Книги Вебера в библиотеке «Гумер»
 Книги Вебера на сайте «Политнаука»

Немцойн социологаш
Немцойн историкаш
Немцойн философаш
Немцойн экономисташ
Калиновка (ДегӀаста)

Калиновка —  ДегӀастанан Тарумовкан кӀоштара эвла. Бахархой — 1774 леррана 2008 шарахь.

Иза йу Калиновкан йуьртан меттиган административан центр.

Билгалдахарш 

Тарумовкан кӀоштан нах беха меттигаш
Куйбышево (ДегӀаста)

Куйбышево —  ДегӀастанан Тарумовкан кӀоштара эвла. Бахархой — 51 леррана 2008 шарахь.

Калиновкан йуьртан меттиган йукъайогӀу.

Билгалдахарш 

Тарумовкан кӀоштан нах беха меттигаш
КхарабагӀли (ДегӀаста)

КхарабагӀли —  ДегӀастанан Тарумовкан кӀоштара эвла.

Иза йу КхарабагӀлин йуьртан меттиган административан центр.

Бахархой

Билгалдахарш 

Тарумовкан кӀоштан нах беха меттигаш
1864 шо



Оцу шарахь бинарш 
 Максимилиа́н Карл Эми́ль Ве́бер (1864 шеран 21 апрель, Эрфурт, Прусси — 1920 шеран 14 июнь, Мюнхен, Германи) — немцойн социолог, философ, историк, политикин экономист.
Коктюбей

Коктюбей —  ДегӀастанан Тарумовкан кӀоштара эвла. Бахархой — 665 леррана 2010 шарахь.

Иза йу Коктюбейн йуьртан меттиган административан центр.

Билгалдахарш 

Тарумовкан кӀоштан нах беха меттигаш
Кочубей (ДегӀаста)

Кочубей — ДегӀастанан Тарумовкан кӀоштара эвла йу. Бахархой — 7272 леррана 2010 шарахь.

Иза йу Кочубейн йуьртан меттиган административан центр.

Истори 
Эвла йиллина  1723 шарахь. Дийцарехь Пётр Великис Каспин поход ечу хенахь эвла йолчу меттигехь хилла йийсаран базар, цунделла эвлах Ӏаьржа базар олуш хилла. XVII бӀешаран чаккхехь эвлан уллехула гӀазкхийн эвла хилар хууш ду.

1962 тӀера 1992 кхаччалц эвлан яра гӀалин кепара аьлла.

Социалан инфраструктура 
Эвлахь йу больница, 3 школа, полицин дакъа, цӀе яйархойн дакъа, 2 пошт, базар,

Географи 
эвла йу ахгӀум-арен тӀехь. Аьхка эвлахь дукху йовха хуьйла. Ӏа доьвха хуьйла, январан йукъехь дукху ло догӀу. Эвлан гена боцуш Каспин хӀорд бу.

Бахархой 

 къаьмнийн хӀоттам
2002 шо:
 суьйлий-34,1 %,
 оьрсий-34,1 %,
 даьргӀой-21,4 %,
 гӀазгӀумкий-2,3%.

Билгалдахарш 

Тарумовкан кIоштан нах беха меттигаш
Новогеоргиевка (ДегӀаста)

Новогеоргиевка —  ДегӀастанан Тарумовкан кӀоштара эвла. Бахархой — 2079 леррана 2008 шарахь.

Иза йу Новогеоргиевкан йуьртан меттиган административан центр.

Билгалдахарш 

Тарумовкан кӀоштан нах беха меттигаш
Иммунни (ДегӀаста)

Иммунни —  ДегӀастанан Тарумовкан кӀоштара эвла. Бахархой — 317 леррана 2008 шарахь.

Новогеоргиевкан йуьртан меттиган йукъайогӀу.

Билгалдахарш 

Тарумовкан кӀоштан нах беха меттигаш
Кузнецовски (ДегӀаста)

Кузнецовски —  ДегӀастанан Тарумовкан кӀоштара эвла. Бахархой — 432 леррана 2008 шарахь.

Новогеоргиевкан йуьртан меттиган йукъайогӀу.

Билгалдахарш 

Тарумовкан кӀоштан нах беха меттигаш
Новодмитриевка (ДегӀаста)

Новодмитриевка —  ДегӀастанан Тарумовкан кӀоштара эвла. Бахархой — 2 293 леррана 2010 шарахь.

Иза йу Новодмитриевкан йуьртан меттиган административан центр.

Билгалдахарш 

Тарумовкан кӀоштан нах беха меттигаш
Новоромановка (ДегӀаста)

Новоромановка —  ДегӀастанан Тарумовкан кӀоштара эвла. Бахархой — 1237 леррана 2010 шарахь.

Иза йу Новоромановкан йуьртан меттиган административан центр.

Билгалдахарш 

Тарумовкан кӀоштан нах беха меттигаш
Раздолье (ДегӀаста)

Раздолье —  ДегӀастанан Тарумовкан кӀоштара эвла. Бахархой — 1146 леррана 2010 шарахь.

Иза йу Раздольен йуьртан меттиган административан центр.

Билгалдахарш 

Тарумовкан кӀоштан нах беха меттигаш
Таловка (ДегӀаста)

Таловка —  ДегӀастанан Тарумовкан кӀоштара эвла. Бахархой — 1 551 леррана 2002 шарахь.

Иза йу Таловкан йуьртан меттиган административан центр.

Билгалдахарш 

Тарумовкан кӀоштан нах беха меттигаш
Рассвет (ДегӀаста)

Рассвет —  ДегӀастанан Тарумовкан кӀоштара эвла. Бахархой — 1038 леррана 2002 шарахь.

Иза йу Уллубиевскан йуьртан меттиган административан центр.

Билгалдахарш 

Тарумовкан кӀоштан нах беха меттигаш
Юрковка (ДегӀаста)

Юрковка —  ДегӀастанан Тарумовкан кӀоштара эвла. Бахархой — 2281 (Привольни цхьана) леррана 2002 шарахь.

Иза йу Юрковкаан йуьртан меттиган административан центр.

Билгалдахарш 

Тарумовкан кӀоштан нах беха меттигаш
Плодопитомник (ДегӀаста)

Плодопитомник —  ДегӀастанан Тарумовкан кӀоштара эвла. Бахархой — 128 леррана 2008 шарахь.

Уллубиевскан йуьртан меттиган йукъайогӀу.

Билгалдахарш 

Тарумовкан кӀоштан нах беха меттигаш
Горькин цӀарах эвла

Горькин цӀарах эвла —  ДегӀастанан Тарумовкан кӀоштара кӀотар. Бахархой — 128 леррана 2008 шарахь.

Уллубиевскан йуьртан меттиган йукъайогӀу.

Билгалдахарш 

Тарумовкан кӀоштан нах беха меттигаш
Айбатхановски лесничество

Айбатхановски лесничество —  ДегӀастанан Тарумовкан кӀоштара кӀотар йу. Бахархой — 94 леррана 2008 шарахь.

Уллубиевскан йуьртан меттиган йукъайогӀу.

Билгалдахарш 

Тарумовкан кӀоштан нах беха меттигаш
Новониколаевка (ДегӀаста)

Новониколаевка —  ДегӀастанан Тарумовкан кӀоштара эвла. Бахархой — 644 леррана 2008 шарахь.

Уллубиевскан йуьртан меттиган йукъайогӀу.

Билгалдахарш 

Тарумовкан кӀоштан нах беха меттигаш
Вышеталовски

Вышеталовски — ДегӀастанан Тарумовкан кӀоштара эвла йу. Бахархой — 274 леррана 2002 шарахь.

Уллубиевскан йуьртан меттиган йукъайогӀу.

Билгалдахарш 

Тарумовкан кӀоштан нах беха меттигаш
Привольни (ДегӀаста)

Привольни —  ДегӀастанан Тарумовкан кӀоштара эвла. Бахархой — 484 леррана 2008 шарахь.

Иза йу Юрковкаан йуьртан меттиган административан центр.

Билгалдахарш 

Тарумовкан кӀоштан нах беха меттигаш
Аверьяновка (ДегӀаста)

Аверьяновка — ДегӀастанан ГӀизларан кӀоштара эвла. Бахархой — 3354 леррана 2010 шарахь.

Иза йу Аверьяновкан йуьртан меттиган административан центр.

Билгалдахарш 

ГӀизларан кӀоштан нах беха меттигаш
Ефимовка (ДегӀаста)

Ефимовка — ДегӀастанан ГӀизларан кӀоштара эвла. Бахархой — 690 леррана 2010 шарахь.

Аверьяновкан йуьртан меттиган йукъайогӀу.

Билгалдахарш 

ГӀизларан кӀоштан нах беха меттигаш
Александрийски (ДегӀаста)

Александрийски — ДегӀастанан ГӀизларан кӀоштара эвла. Бахархой — 2360 леррана 2010 шарахь.

Иза йу Александрийскин йуьртан меттиган административан центр.

Билгалдахарш 

ГӀизларан кӀоштан нах беха меттигаш
Сангиши

Сангиши — ДегӀастанан ГӀизларан кӀоштара эвла. Бахархой — 551 леррана 2010 шарахь.

Александрийскин йуьртан меттиган йукъайогӀу.

Билгалдахарш 

ГӀизларан кӀоштан нах беха меттигаш
26 апрель



Оцу динахь бинарш  

 Лю́двиг Йо́зеф Иога́нн Витгенште́йн (1889 шеран 26 апрель, Вена — 1951 шеран 29 апрель, Кембридж) — австрихойн философ, логик, аналитикан философин векал, XX бӀешеран гӀарвелла ойланча.

Оцу динахь белларш 

26 апрель
Большая Арешевка

Большая Арешевка — ДегӀастанан ГӀизларан кӀоштара эвла. Бахархой — 1733 леррана 2010 шарахь.

Иза йу Большая Арешевкан йуьртан меттиган административан центр.

Билгалдахарш 

ГӀизларан кӀоштан нах беха меттигаш
1130 шо



Оцу шарахь бинарш 
 Чжу Си (1130 шеран 18 октябрь — 1200 шеран 23 апрель) — Китайн философ, Ӏилманча, энциклопедист, литератор, текстолог и Конфуцийc язйиначун комментатор, хьехархо, неоконфуцианстван коьрта векал.
1200 шо



Оцу шарахь белларш 
 Чжу Си (1130 шеран 18 октябрь — 1200 шеран 23 апрель) — Китайн философ, Ӏилманча, энциклопедист, литератор, текстолог и Конфуцийc язйиначун комментатор, хьехархо, неоконфуцианстван коьрта векал.
Макаровски (ДегӀаста)

Макаровски — ДегӀастанан ГӀизларан кӀоштара эвла. Бахархой — 210 леррана 2010 шарахь.

Большая Арешевкан йуьртан меттиган йукъайогӀу.

Билгалдахарш 

ГӀизларан кӀоштан нах беха меттигаш
Калининан цӀарах эвла (ДегӀаста)

Калининан цӀарах эвла — ДегӀастанан ГӀизларан кӀоштара эвла. Бахархой — 90 леррана 2010 шарахь.

Большая Арешевкан йуьртан меттиган йукъайогӀу.

Билгалдахарш 

ГӀизларан кӀоштан нах беха меттигаш
Красни (ГӀизларан кӀошт)

Красни — ДегӀастанан ГӀизларан кӀоштара эвла. Бахархой — 81 леррана 2010 шарахь.

Большая Арешевкан йуьртан меттиган йукъайогӀу.

Билгалдахарш 

ГӀизларан кӀоштан нах беха меттигаш
Большебредихински

Большебредихински — ДегӀастанан ГӀизларан кӀоштара эвла. Бахархой — 2005 леррана 2010 шарахь.

Иза йу Большебредихинскин йуьртан меттиган административан центр.

Билгалдахарш 

ГӀизларан кӀоштан нах беха меттигаш
Карл Марксан цӀарах эвла (ДегӀаста)

Карл Марксан цӀарах эвла — ДегӀастанан ГӀизларан кӀоштара эвла. Бахархой — 2071 леррана 2010 шарахь.

Большебредихинскин йуьртан меттиган йукъайогӀу.

Билгалдахарш 

ГӀизларан кӀоштан нах беха меттигаш
Мали Казыревски

Мали Казыревски — ДегӀастанан ГӀизларан кӀоштара эвла. Бахархой — 691 леррана 2010 шарахь.

Большебредихинскин йуьртан меттиган йукъайогӀу.

Билгалдахарш 

ГӀизларан кӀоштан нах беха меттигаш
Большезадоевски

Большезадоевски — ДегӀастанан ГӀизларан кӀоштара эвла. Бахархой — 1644 леррана 2010 шарахь.

Иза йу Большезадоевскин йуьртан меттиган административан центр.

Билгалдахарш 

ГӀизларан кӀоштан нах беха меттигаш
Мали Задоевка

Малая Задоевка — ДегӀастанан ГӀизларан кӀоштара эвла. Бахархой — 16 леррана 2010 шарахь.

Большезадоевскин йуьртан меттиган йукъайогӀу.

Билгалдахарш 

ГӀизларан кӀоштан нах беха меттигаш
Мулла-Али

Мулла-Али — ДегӀастанан ГӀизларан кӀоштара эвла. Бахархой — 74 леррана 2010 шарахь.

Большезадоевскин йуьртан меттиган йукъайогӀу.

Билгалдахарш 

ГӀизларан кӀоштан нах беха меттигаш
Новогладовка

Новогладовка — ДегӀастанан ГӀизларан кӀоштара эвла. Бахархой — 400 леррана 2010 шарахь.

Большезадоевскин йуьртан меттиган йукъайогӀу.

Билгалдахарш 

ГӀизларан кӀоштан нах беха меттигаш
Бурумбай

Бурумбай — ДегӀастанан ГӀизларан кӀоштара эвла. Бахархой — 196 леррана 2010 шарахь.

Большезадоевскин йуьртан меттиган йукъайогӀу.

Билгалдахарш 

ГӀизларан кӀоштан нах беха меттигаш
Персидски

Персидски — ДегӀастанан ГӀизларан кӀоштара эвла. Бахархой — 241 леррана 2010 шарахь.

Большезадоевскин йуьртан меттиган йукъайогӀу.

Билгалдахарш 

ГӀизларан кӀоштан нах беха меттигаш
Брянск (ДегӀаста)

Брянск — ДегӀастанан ГӀизларан кӀоштара эвла. Бахархой — 660 леррана 2010 шарахь.

Иза йу Брянскан йуьртан меттиган административан центр.

Билгалдахарш 

ГӀизларан кӀоштан нах беха меттигаш
Керла Чечень

Керла Чечень — ДегӀастанан ГӀизларан кӀоштара эвла. Бахархой — 170 леррана 2010 шарахь.

Брянскан йуьртан меттиган йукъайогӀу.

Билгалдахарш 

ГӀизларан кӀоштан нах беха меттигаш
Брянски Рыбзавод

Брянски Рыбзавод — ДегӀастанан ГӀизларан кӀоштара эвла. Бахархой — 60 леррана 2010 шарахь.

Брянскан йуьртан меттиган йукъайогӀу.

Билгалдахарш 

ГӀизларан кӀоштан нах беха меттигаш
Вперёд (ДегӀаста)

Вперёд — ДегӀастанан ГӀизларан кӀоштара эвла. Бахархой — 1278 леррана 2008 шарахь.

Иза йу Вперёдан йуьртан меттиган административан центр.

Билгалдахарш 

ГӀизларан кӀоштан нах беха меттигаш
Заря Коммуны

Заря Коммуны — ДегӀастанан ГӀизларан кӀоштара эвла. Бахархой — 838 леррана 2008 шарахь.

Вперёдан йуьртан меттиган йукъайогӀу.

Билгалдахарш 

ГӀизларан кӀоштан нах беха меттигаш
Кардоновка

Кардоновка — ДегӀастанан ГӀизларан кӀоштара эвла. Бахархой — 1816 леррана 2010 шарахь.

Иза йу Кардоновкан йуьртан меттиган административан центр.

Билгалдахарш 

ГӀизларан кӀоштан нах беха меттигаш
Дагестански (ДегӀаста)

Дагестански — ДегӀастанан ГӀизларан кӀоштара эвла. Бахархой — 354 леррана 2010 шарахь.

Кардоновкан йуьртан меттиган йукъайогӀу.

Билгалдахарш 

ГӀизларан кӀоштан нах беха меттигаш
Некрасовка (ДегӀаста)

Некрасовка — ДегӀастанан ГӀизларан кӀоштара эвла. Бахархой — 604 леррана 2010 шарахь.

Кардоновкан йуьртан меттиган йукъайогӀу.

Билгалдахарш 

ГӀизларан кӀоштан нах беха меттигаш
Новонадеждовка

Новонадеждовка — ДегӀастанан ГӀизларан кӀоштара эвла. Бахархой — 63 леррана 2010 шарахь.

Кардоновкан йуьртан меттиган йукъайогӀу.

Билгалдахарш 

ГӀизларан кӀоштан нах беха меттигаш
Кохановски

Кохановски — ДегӀастанан ГӀизларан кӀоштара эвла. Бахархой — 823 леррана 2010 шарахь.

Кардоновкан йуьртан меттиган йукъайогӀу.

Билгалдахарш 

ГӀизларан кӀоштан нах беха меттигаш
Чанакья

Чанакья (370—283 шш. в. з. к.), иштта а вевзуш ву Каутилья, Вишнугупта, Ватсьяяна цӀерашца — гӀарваьлла ХӀиндийн брахман, Чандрагупта паччахь Магадхе пачхьалкхахь дарже хоттош а, цул хьалхалера паччахь вохош а доккха дакъа лецнарг. Иза вевзуш вара шен хьекъал а, хӀилла а бахьнехь. Индехь иза вустуш ву Макиавеллица. Амма Макиавеллис шен книгаш язйира Чанакьял 1800 шо тӀехь. Цо язйина олуш ду политикех а, оьздингаллех а лаьцна Чанакья-сутра а, Чанакья-раджанитишастра а цӀераш йолу трактаташ. Иштта цо язйина «Артхашастра» цӀе йолу политикин трактат. Санскритехь иза ду «Пайданах лаьцна Ӏилма» бохург.

Литература 
 Бонгард-Левин Г. М. ХӀиндийский брахман Чанакья в античной традиции // Вестник древней истории. 1982. № 1. С. 13-26.
 Вигасин А. А. «Устав о рабах» в «Артхашастре» Каутильи // Вестник древней истории. 1976. № 4. С. 3-19.
 Лелюхин Д. Н. Государство, администрация, политика в Артхашастре Каутильи // Вестник древней истории.1993. № 2. С. 4-25.
 Burrow T. Canakya and Kautalya // Annals Bhandarkar Oriental Research Institute, Poona. 1968. 48-49. P. 17-31.
 Goyal S. R. Kautiliya and Megasthenes. Meerut, 1985.

Билгалдахарш

Хьажоргаш 
 Ведические афоризмы Чанакьи Пандита
  Политическая этика Чанакьи 

ХӀинди
Юбилейни (ДегӀаста)

Юбилейни — ДегӀастанан ГӀизларан кӀоштара эвла. Бахархой — 766 леррана 2010 шарахь.

Иза йу ГӀизларан йуьртан меттиган административан центр.

Билгалдахарш 

ГӀизларан кӀоштан нах беха меттигаш
Пригородни (ДегӀаста)

Пригородни — ДегӀастанан ГӀизларан кӀоштара эвла. Бахархой — 453 леррана 2010 шарахь.

ГӀизларан йуьртан меттиган йукъайогӀуш.

Билгалдахарш 

ГӀизларан кӀоштан нах беха меттигаш
Нови (ДегӀаста)

Новое — ДегӀастанан ГӀизларан кӀоштара эвла. Бахархой — 283 леррана 2010 шарахь.

ГӀизларан йуьртан меттиган йукъайогӀуш.

Билгалдахарш 

ГӀизларан кӀоштан нах беха меттигаш