alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
ТӀийста

ТӀийста — Нохчийчоьнан ГаланчӀожан кӀоштара дӀатесна эвла.

Географи 
Эвла йу Гехи олучу хийистехь, Акха-Бассан къилбаседа-малхбалехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилба-малхбузехьа — Кхоьрга а, КӀербича а, Хьайбаха а, къилбаседа-малхбалехьа — Мушечу а, Хьоче-Коча а, къилба-малхбалехьа — ХӀийла.

Билгалдахарш 

ГаланчӀожан кӀоштан нах беха меттигаш
1867 шо



Оцу шарахь бинарш 
 Мария Склодовская-Кюри (1867 шеран 7 ноябрь, Варшава, Польша, Российн импери — 1934 шеран 4 июль, Санселльмоз уллехь, Франци) — полякийн а, французийн а Ӏилманча

Оцу шарахь белларш 
 Майкл Фараде́й (1791 шеран 22 сентябрь, Лондон, Йоккха Британи — 1867 шеран 25 август, Лондон, Йоккха Британи) — ингалсан физик-экспериментатор а, химик а. Лондонан паччахьан йукъараллин (1824 шо) а, шортта кхоьчу Ӏилманийн организацийн декъашхо.
4 июль



Оцу динахь бинарш 
 Шовхалов, Мухамед (1990 шеран 4 июль) — нохчийн пауэрлифтер, дуьненан чемпион.

Оцу динахь белларш 
 Егоров, Василий Григорьевич (1899 шо — 1950 шеран 4 июль) — советски партин а, пачхьалкхан гӀуллакххо;
 Склодовская-Кюри, Мария (1867 шеран 7 ноябрь — 1934 шеран 4 июль) — полякийн а, французийн а Ӏилманча;

4 июль
25 декабрь



Оцу динахь бинарш  

 Дудаев, Шараудин Успахаджиевич (1939 шеран 25 декабрь — 1989 шеран 21 ноябрь) — нохчийн футболист, тренер.

Оцу динахь белларш 

 Чаплин, Чарльз (1889 шеран 16 апрель — 1977 шеран 25 декабрь) — америкин а, ингалсан а киноактёр, сценарист, композитор, режиссёр.

25 декабрь
6 май



Оцу динахь бинарш  

 Ботаев, Заур Амалудинович (1979 шеран 6 май) — нохчийн паргӀат кепар латархо, Европин чемпион, дуьненан чемпионатан совгӀатхо, масийттуза Российн чемпионатийн совгӀатхо;
 Малигов, Адам Увайсович (1993 шеран 6 май) — нохчийн штангист, Российн чемпион, Европин чемпионатан совгӀатхо;
 Фрейд, Зигмунд (1856 шеран 6 май — 1939 шеран 23 сентябрь) — австрийн психолог, психиатр, невролог.

Оцу динахь белларш 

 Дитрих, Марлен (1901 шеран 27 декабрь — 1992 шеран 6 май) — немцойн а, америкин а актриса а, эшархо а.

6 май
1901 шо



Оцу шарахь бинарш 
 Дитрих, Марлен (1901 шеран 27 декабрь — 1992 шеран 6 май) — немцойн а, америкин а актриса а, эшархо а:
 Дисней, Уолт (1901 шеран 5 декабрь — 1966 шеран 15 декабрь) — америкин художник-мультипликатор, кинорежиссёр, актёр, сценарист, продюсер, «Walt Disney Productions» кинокомпани кхоьллинарг;
 Дудаев, Абди Дудаевич (1901 шо — 1937 шеран 24 декабрь) — нохчийн поэт а, йаздархо а, нохчийн литературин бухбиллинчарах цхьаъ;
 Ферми, Энрико (1901 шеран 29 сентябрь — 1954 шеран 28 ноябрь) — гӀарвелла италийн а, америкин а физик-теоретик а, экспериментатор а, квантан физикин бухбиллинчарах цхьаъ, физикин Нобелин совгӀатан лауреат.

Оцу шарахь белларш 
 Верди, Джузеппе (1813 шеран 10 октябрь — 1901 шеран 27 январь) — сийлахь воккху итальянин композитор.
Мушечу

Мушечу — Нохчийчоьнан ГаланчӀожан кӀоштара дӀатесна эвла.

Географи 
Акха-Бассан къилбседа-малхбалехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбседехьа — Шалажа а Гихчу а.

Билгалдахарш 

ГаланчӀожан кӀоштан нах беха меттигаш
БӀавла

БӀавлаКарта Чечено-Ингушской АССР 1937 года — Нохчийчоьнан Итон-Кхаьллан  кӀоштара эвла.

Географи 
Эвла йу Тонгахойэрк олучу хийистехь, Итон-Кхаьллан къилба-малхбузехь.

Уллера нах беха меттигаш: къилбаседехьа — Ида, къилбаседа-малхбузехьа — Тоьха а, Гуоруо а, къилбаседа-малхбалехьа Эза а, ЧӀуо а, къилба-малхбалехьа  — Юьрдаха, Чухушлана а, Тоьнга а, къилба-малхбузехьа — Арстахa, къилбехьа — Гезах.

Билгалдахарш 

Итон-Кхаьллан кӀоштан нах беха меттигаш
5 август



Оцу динахь бинарш 
 Джабраилов, Тимур Мамедович (1973 шеран 5 август) — нохчийн футболист, турсло.
 Яндарбиев, Хьамзат Шамсадович (1940 шеран 5 август) — нохчийн йаздархо, поэт, Ӏилманча, политик, йукъараллин гӀуллакххо.

Оцу динахь белларш 
 Монро, Мэрилин (1926 шеран 1 июнь — 1962 шеран 5 август) — Америкин киноактриса а, эшархо а.
 Энгельс, Фридрих (1820 шеран 28 ноябрь — 1895 шеран 5 август) — немцойн философ, марксизман бухбиллинчарах цхьаъ, Карл Марксан доттагӀа а, ойла цхьанаӀогӀург а, соавтор а.

5 август
1881 шо



Оцу шарахь бинарш 
 Джукалаева, Пасихат (1881—2005) — нохчийн дукха яхна зуда;
 Ататюрк, Мустафа Кемаль (Гази Мустафа Кемаль-паша; 1881 шеран 19 май — 1938 шеран 10 ноябрь) — Туркойчоьнан реформатор, политик, пачхьалкхан гӀуллакххо, эскаран хьаьким; Туркойчоьнан Республикин халкъан партин бухбиллинарг а, хьалхара куьйгалхо; Туркойчоьнан хьалхара президент, таханлера туркойн пачхьалкхан бухбиллинарг;
 Пабло Пикассо (1881 шеран 25 октябрь — 1973 шеран 8 апрель) — Испанера художник, скульптор, график, керамист, дизайнер.

Оцу шарахь белларш 
 Достоевский, Фёдор Михайлович (1821 шеран 30 октябрь (11 ноябрь) — 1881 шеран 28 январь (9 февраль)) — дуьненахь гӀарвелла оьрсийн йаздархо а, ойланча а.
Ердие-чу

Ердие-чу — Нохчийчоьнан ГаланчӀожан кӀоштара дӀатесна эвла.

Географи 
ГIеши хи йистехь, малхбузехь Кей-Мохкан гена йоцуш, Ёрдие корта ломан тӀехь.
Уллера нах беха меттигаш: килбседехь — ГӀозана, малхбалехь — Ӏавлах-Чу, Кей-Мохк..

Билгалдахарш

Литература 
 

ГаланчӀожан кӀоштан нах беха меттигаш
1887 шо



Оцу шарахь бинарш 
 Ле Корбюзье (1887 шеран 6 октябрь, Ла-Шо-де-Фон, Швейцари — 1965 шеран 27 август, Рокебрюн — Кап-Мартен, Франци) — Швейцарехь вина французийн архитектор, модернизман пионер, художник, дизайнер.
 Э́рвин Ру́дольф Йо́зеф Алекса́ндр Шрёдингер (1887 шеран 12 август, Вена — 1961 шеран 4 январь, циггахь) — австрийн физик-теоретик, квантан механика кхоьллинчарах цхьаъ, физикин Нобелин совгӀатан лауреат (1933 шо).
6 октябрь



Оцу динахь бинарш 
 Ле Корбюзье (1887 шеран 6 октябрь — 1965 шеран 27 август) — Швейцарехь вина французийн архитектор, модернизман пионер, художник, дизайнер;
 Каримов, Ринат Гасанович (1984 шеран 6 октябрь) — нохчийн эшархо, Нохчийн Республикин Сийлахь артист.

6 октябрь
1452 шо



Оцу шарахь бинарш 
 Леона́рдо ди сер Пье́ро да Ви́нчи (1452 шеран 15 апрель, Винчи гӀалин уллехь Анкиано юрт, Флоренцин генахь йоцуш, Итали — 1519 шарахь 2 май, замок Кло-Люсе, Амбуазан уллехь, Турень, Франци) — Италера художник, скульптор, архитектор, Ӏилманча, анатом, изобретатель, йаздархо, Дендаларан исбаьхьаллина гӀарвелла векал, «универсальни адаман» сирла масалла.
1519 шо



Оцу шарахь белларш 
 Леона́рдо ди сер Пье́ро да Ви́нчи (1452 шеран 15 апрель, Винчи гӀалин уллехь Анкиано юрт, Флоренцин генахь йоцуш, Итали — 1519 шарахь 2 май, замок Кло-Люсе, Амбуазан уллехь, Турень, Франци) — Италера художник, скульптор, архитектор, Ӏилманча, анатом, изобретатель, йаздархо, Дендаларан исбаьхьаллина гӀарвелла векал, «универсальни адаман» сирла масалла.
МогӀуста

МогӀуста — Нохчийчоьнан ГаланчӀожан кӀоштара дӀатесна эвла.

Географи 
Уллера нах беха меттигаш: къилбаседехьа — Шалажа а Гихчу, малхбузехьа — Бончу-Дига, къилба-малхбалехьа — Ажгечу, къилба-малхбузехьа Гур-Чу.

Билгалдахарш 

ГаланчӀожан кӀоштан нах беха меттигаш
Мешиех

Мешиех — Нохчийчоьнан ГаланчӀожан кӀоштара дӀатесна эвла.

Географи 
Эвла йу Нохчийчоь, Гуьржийчоь а, ГӀалгӀайчоь а вовшахкхетачу меттигехь, Меше-Хи олучу хийистехь, Акха-Бассан къилба-малхбузехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбаседа-малхбузехьа — Ердие-чу,  къилбаседехьа — Ӏамие а, Ӏавлах-Чу а, малхбала-къилбаседехьа — Терттие.

Билгалдахарш 

ГаланчӀожан кӀоштан нах беха меттигаш
МегӀал Кий

МегIал Кий — Нохчийчоьнан ГаланчӀожан кӀоштара дӀатесна эвла.

Географи 
Эвла йу ГIеши-Хи тӀехь, Акха-Бассан къилба-малхбузехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбехьа — Къай, къилбаседехь — Зингала, малхбузехь — ИгӀал Кий, малхбалехь — Мийла.

Билгалдахарш 

ГаланчӀожан кӀоштан нах беха меттигаш
ИгӀал Кий

ИгIал Кий — Нохчийчоьнан ГаланчӀожан  кӀоштара дӀатесна эвла.

Географи 
Эвла йу ГӀеши-хи тIехь, Акха-Бассан къилба-малхбузехьа.

Уллера нах беха меттигаш:  къилбаехь — Ӏамие, малхбузехь — Ӏавлах-Чу, къилбаседа-малхбузехь — Кей-Мохк, малхбалехь — МегӀал Кий.

Билгалдахарш 

ГаланчӀожан кӀоштан нах беха меттигаш
Къай

Къай — Нохчийчоьнан ГаланчӀожан кӀоштара дӀатесна эвла.

Географи 
Эвла йу Кей-Аьхк (Гlеши) олучу хийистехь, Акха-Бассан къилба-малхбузехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбаседа-малхбузехьа — МегӀал Кий а ИгӀал Кий а.

Билгалдахарш 

ГаланчӀожан кӀоштан нах беха меттигаш
1847 шо



Оцу шарахь бинарш 
 Эдисон, Томас Алва (1847 шеран 11 февраль — 1931 шеран 18 октябрь) — дуьне мадду вевзуш волу америкин кхоллархо а, предприниматель а.
1475 шо



Оцу шарахь бинарш 
 Микеланджело (1475 шеран 6 март — 1564 шеран 18 февраль) — гӀарвелла италин скульптор, художник, архитектор, поэт, философ. Дендалар хенахь хилла гӀарвелла говзанча.
1564 шо



Оцу шарахь белларш 
 Микеланджело (1475 шеран 6 март — 1564 шеран 18 февраль) — гӀарвелла италин скульптор, художник, архитектор, поэт, философ. Дендалар хенахь хилла гӀарвелла говзанча.

Оцу шарахь бинарш 
 Уильям Шекспир (1564 шеран 26 апрель (жӀара оьллин де), Стратфорд-на-Эйвоне, Ингалс — 1616 шеран 23 апрель, циггахь) — гӀарвелла ингалсан драматург а, поэт а, дуьненахь вевзуш волу драматург.
 Галиле́о Галиле́й (1564 шеран 15 февраль, Пиза — 1642 шеран 8 январь, Арчетри) — гӀарвелла италийн физик, механик, астроном, философ, математик.
1853 шо



Оцу шарахь бинарш 
 Винсент Виллем Ван Гог (1853 шеран 30 март, Грот-Зюндерт, Бредан уллехь, Нидерландаш — 1890 шеран 29 июль, Овер-сюр-Уаз, Франци) — деррига а дуьненна вевзуш волу Нидерландашкара художник-постимпрессионист.
1890 шо



Оцу шарахь бинарш 
 Шарль Андре́ Жозе́ф Мари́ де Голль (1890 шеран 22 ноябрь, Лилль, — 1970 шеран 9 ноябрь, Коломбэ-ле-Дёз-Эглиз, деп. Лакхара Марна) — французийн генерал, пачхьалкхан гӀуллакххо.

Оцу шарахь белларш 
 Винсент Виллем Ван Гог (1853 шеран 30 март, Грот-Зюндерт, Бредан уллехь, Нидерландаш — 1890 шеран 29 июль, Овер-сюр-Уаз, Франци) — деррига а дуьненна вевзуш волу Нидерландашкара художник-постимпрессионист.
30 март



Оцу динахь бинарш  

 Винсент Виллем Ван Гог (1853 шеран 30 март, Грот-Зюндерт, Бредан уллехь, Нидерландаш — 1890 шеран 29 июль, Овер-сюр-Уаз, Франци) — деррига а дуьненна вевзуш волу Нидерландашкара художник-постимпрессионист.
 Франсиско Хосе де Гойя-и-Лусьентес (1746 шеран 30 март, Фуэндетодос, Сарагоса уллехь, Испани — 1828 шеран 16 апрель, Бордо, Франци) — испанхойн художник а, гравёр а, романтизм муран хьалхарчарах а, бӀаьрлачарах а гайтаман исбаьхлан говзанча.

Оцу динахь белларш 

30 март
1547 шо



Оцу шарахь бинарш 
 Мигель де Сервантес Сааведра (схьахетарехь 1547 шеран 29 сентябрь, Алькала-де-Энарес — 1616 шеран 23 апрель, Мадрид, Испани) — дуьненанхь вевзушволу испанхойн йаздархо.

Оцу шарахь белларш 
 Ферна́ндо Корте́с Монрóй Писа́рро Альтамира́но (Медельи́н, провинци Бадахóс, 1485 шо — 1547 шеран 2 декабрь Кастильеха-де-ла-Куэста, провинци Севилья) — Мексика хьаяккхна а, ацтекий пачхьалкх хӀаллакйина испанхойн конкистадор.
29 сентябрь



Оцу динахь бинарш 
 Мигель де Сервантес Сааведра (схьахетарехь 1547 шеран 29 сентябрь, Алькала-де-Энарес — 1616 шеран 23 апрель, Мадрид, Испани) — дуьненанхь вевзушволу испанхойн йаздархо.
 Энри́ко Фе́рми (1901 шеран 29 сентябрь, Рим, Итали — 1954 шеран 28 ноябрь, Чикаго, АЦШ) — гӀарвелла италийн а, америкин а физик-теоретик а, экспериментатор а, квантан физикин бухбиллинчарах цхьаъ, физикин Нобелин совгӀатан лауреат (1938 шо).

Оцу динахь белларш 
 Гучигов, Али Аюбович (1914 шо — 1957 шеран 29 сентябрь) — нохчийн XX бӀешеран хьалхаран эхан пачхьалкхан гӀуллакххо, Сийлахь-боккха даймехкан тӀеман декъашхо, гвардин майор.

29 сентябрь
1616 шо



Оцу шарахь белларш 
 Мигель де Сервантес Сааведра (схьахетарехь 1547 шеран 29 сентябрь, Алькала-де-Энарес — 1616 шеран 23 апрель, Мадрид, Испани) — дуьненанхь вевзушволу испанхойн йаздархо.
 Уильям Шекспир (1564 шеран 26 апрель (жӀара оьллин де), Стратфорд-на-Эйвоне, Ингалс — 1616 шеран 23 апрель, циггахь) — гӀарвелла ингалсан драматург а, поэт а, дуьненахь вевзуш волу драматург.
26 май



Оцу динахь бинарш 

 Агаев, Мамед (1976 шеран 26 май) — аьрмлойн махкара паргӀат кепар нохчийн латархо, Европин чемпионатан дато совгӀатхо, 2004 шарахь Афинашкахь хилла долу Аьхкенан Олимпан ловзарийн декъашхо;
 Данте Алигьери (1265 шеран 26 май — 1321 шеран 13 сентябрь йа 14 сентябрь) — итальянин поэт, итальянин литературин меттан бухбиллархо. Цо язйина «Комеди» (кхоно Бокаччос цунна тӀетоьхна «Делан нур санна» аьлла эпитет).

Оцу динахь белларш 

26 май
1265 шо



Оцу шарахь бинарш 
 Данте Алигьери (1265 шеран 26 май — 1321 шеран 13 сентябрь йа 14 сентябрь) — итальянин поэт, итальянин литературин меттан бухбиллархо. Цо язйина «Комеди» (кхоно Бокаччос цунна т1етоьхна «Делан нур санна» аьлла эпитет).
1321 шо



Оцу шарахь белларш 
 Данте Алигьери (1265 шеран 26 май — 1321 шеран 13 сентябрь йа 14 сентябрь) — итальянин поэт, итальянин литературин меттан бухбиллархо. Цо язйина «Комеди» (кхоно Бокаччос цунна т1етоьхна «Делан нур санна» аьлла эпитет).
1832 шо



Оцу шарахь бинарш 
 Эйфель, Гюстав Александр (1832 шеран 15 декабрь — 1923 шеран 28 декабрь) — французийн инженер.

Оцу шарахь белларш 
 Гёте, Иоганн Вольфганг фон (1749 шеран 28 август — 1832 шеран 22 март) — немцойн поэт, пачхьалкхан белхало, ойланча, Ӏилманча.
 Таймин Биболт (1779 шо — 1832 шеран 14 июль) — Къилбаседан Кавказехь Российн дуьхьал бинчу тӀеман куьгалхо.
22 март



Оцу динахь бинарш  

 Бахаев, Ибрагим Вахидович (1967 шеран 22 март) — нохчийн дзюдоист, СССР чемпион.

Оцу динахь белларш 

 Гёте, Иоганн Вольфганг фон (1749 шеран 28 август — 1832 шеран 22 март) — немцойн поэт, пачхьалкхан белхало, ойланча, Ӏилманча.

22 март
1749 шо



Оцу шарахь бинарш 
 Иоганн Вольфганг фон Гёте (1749 шеран 28 август, Майн-тӀера-Франкфурт — 1832 шеран 22 март, Веймар) — Немцойн поэт, пачхьалкхан белхало, ойланча, Ӏилманча.
Пешха

Пешха — Нохчийчоьнан ГаланчӀожан кӀоштара дӀатесна эвла.

Географи 
Эвла йу Март олучу хийистехь, Акха-Бассан къилба-малхбалехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбехьа йу — Жайние, къилба-малхбалехьа йу — Къиелгие а, Энистие а.

Истори 
1944 шарахь нохчий махках бохуш Пешха йохина. Ткъа 1956 шарахь нохчашан кхуза цӀа бахка цамагийтира.

ХӀинца кхузахь гӀишлонах йиссина йу саьлнаш. Цхьана хенахь иза яра Пешха йуьртан меттиган административан центр.

Билгалдахарш 

ГаланчӀожан кӀоштан нах беха меттигаш
Басарача-Ялхара

Басарача-Ялхара — Нохчийчоьнан ГаланчӀожан кӀоштара дӀатесна эвла.

Географи 
Эвла йу Ялхархи хийистехь, Акха-Бассан къилбаседа-малхбузехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбаседехь — Хьевхьарача-Ялхара, къилбаехь — ИгӀа-Йурт а, ТӀолие а, малхбузехь — Даккхах, малхбалехь — Терхие, къилба-малхбалехь — ВиелгӀие.

Билгалдахарш

Литература 
 

ГаланчӀожан кӀоштан нах беха меттигаш
ЧӀуша

ЧIуша   — Нохчийчоьнан ГаланчӀожан кӀоштара дӀатесна эвла.

Географи 
Эала йу Акха-Басс къилба-малхбалехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилба-малхбузехьа — КхеретӀе а, Зингала а, къилбаседа-малхбузехьа — Мочча а, Ӏаме а, къилбаседа-малхбалехьа — Хьайбаха.

Билгалдахарш 

ГаланчӀожан кӀоштан нах беха меттигаш
Зингала

Зингала — Нохчийчоьнан ГаланчӀожан кӀоштара дӀатесна эвла.

Географи 
Эвла йу Акха-Бассан къилба-малхбузехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбаседехь — Бийци, малхбалехь — КхеретӀе, къилбаседа-малхбузехьа —  Тишли а, Ткъуйсте а, къилбаехь — МегӀал Кий.

Билгалдахарш

Литература 
 

ГаланчӀожан кӀоштан нах беха меттигаш
Гезах

Гезах — Нохчийчоьнан ГаланчӀожан кӀоштара эвла.

Географи 
Эвла йу Тонгхойэрк олучу хийистехь, Акха-Бассан къилба-малхбалехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбаседа-малхбузехьа — Элда-Пхьа, къилбаседа-малхбалехьа — Юьрдаха а Чухушлана а, къилба-малхбузехьа — Пийж-Басса, къилба-малхбалехьа — Тоьнга.

Билгалдахарш 

ГаланчӀожан кӀоштан нах беха меттигаш
Хьоче-Коча

Хьоче-Коча — Нохчийчоьнан ГаланчӀожан кӀоштара дӀатесна эвла.

Географи 
Эвла йу Акха-Бассан къилбаседа-малхбалехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбаседехьа — Шалажа а Гихчу а, къилба-малхбузехьа — Мушечу.

Билгалдахарш 

ГаланчӀожан кӀоштан нах беха меттигаш
Бончу-Дига

Бончу-Дига — Нохчийчоьнан ГаланчӀожан кӀоштара дӀатесна эвла.

Географи 
Эвла йу Акха-Бассан къилбаседа-малхбалехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилба-малхбузехьа — Гур-Чу, къилбаседа-малхбалехьа — МогӀуста, къилбаседа-малхбузехьа — КӀегана-Юх.

Билгалдахарш 

ГаланчӀожан кӀоштан нах беха меттигаш
Гур-Чу

Гур-Чу  — Нохчийчоьнан ГаланчӀожан кӀоштара дӀатесна эвла.

Географи 
Эвла йу Акха-Бассан къилбаседа-малхбалехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбаседа-малхбалехьа — Бончу-Дига, къилбаседа-малхбузехьа — КӀегана-Юх, къилба-малхбузехьа — Жаьн-Чу, къилба-малхбалехьа — Саканан-Жела.

Билгалдахарш 

ГаланчӀожан кӀоштан нах беха меттигаш
1802 шо



Оцу шарахь бинарш 
 Виктор Мари Гюго (1802 шеран 26 февраль, Безансон — 1885 шеран 22 май, Париж) — Французийн йаздархо (поэт, прозаик, драматург), французийн романтизман куьйгалхо а, теоретик а. Французийн академин декъашхо (1841 шо).
22 май



Оцу динахь бинарш 

 Гойгереев, Бекхан Салавдинович (1987 шеран 22 май) — нохчийн паргӀат кепар латархо, Российн а, дуьненан а чемпион;
 Яковлев, Николай Феофанович (1892 шеран 22 май — 1974 шеран 30 декабрь) — советски лингвист-кавказовед, фонолог, социолингвист, абатийн кхоллархо.

Оцу динахь белларш 

 Гюго, Виктор (1802 шеран 26 февраль, Безансон — 1885 шеран 22 май) — Французийн йаздархо (поэт, прозаик, драматург), французийн романтизман куьйгалхо а, теоретик а, Францийн академин декъашхо;
 Вагнер, Рихард (1813 шеран 22 май — 1883 шеран 13 февраль) — немцойн композитор, искусстван теоретик, операн реформатор;
 Сийлахь-воккха Константин I (Фла́вий Вале́рий Авре́лий Константи́н, Константи́н I, Сийлахь-воккха Константи́н: 272 шеран 27 февраль — 337 шеран 22 май) — Риман император.

22 май
КӀегана-Юх

КIегана-Юх — Нохчийчоьнан ГаланчӀожан кӀоштара дӀатесна эвла.

Географи 
Эвла йу Акха-Бассан къилбаседа-малхбузехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбаседа-малхбалехьа — Яндин-кӀотар а, Шалажа а, къилба-малхбалехьа — Бончу-Дига а, Гур-Чу а.

Билгалдахарш 

ГаланчӀожан кӀоштан нах беха меттигаш
1828 шо



Оцу шарахь бинарш 
 Граф Лев Николаевич Толстой (1828 шеран 28 август (9 сентябрь), Ясная Поляна, Тульски губерни, Российн импери — 1910 шеран 7 ноябрь (20 ноябрь), Астапово станци, Рязански губерни, Российн импери) — цхьаъ масарелла вевзашволучарах оьрсийн йаздархо а, ойланча а.

Оцу шарахь белларш 
 Франсиско Хосе де Гойя-и-Лусьентес (1746 шеран 30 март, Фуэндетодос, Сарагоса уллехь, Испани — 1828 шеран 16 апрель, Бордо, Франци) — испанхойн художник а, гравёр а, романтизм муран хьалхарчарах а, бӀаьрлачарах а гайтаман исбаьхлан говзанча.
 Франц Петер Шуберт (1797 шеран 31 январь, Химмельпфортгрунд, Австри — 1828 шеран 19 ноябрь, Вена) — австрийский австрихойн композитор, музыкехь романтизм боламан бухбиллинчарах цхьаъ.
1471 шо



Оцу шарахь бинарш 
 Альбрехт Дюрер (1471 шеран 21 май, Нюрнберг — 1528 шеран 6 апрель, циггахь) — немцойн живописец а, график а, Европехь тоьллачарех ксилографин говзанча, малхбузу Европехь Ренессансан гӀарвелла говзанча. Къилбаседера Европера художникан юкъахь хьалхара теоретик.
21 май



Оцу динахь бинарш 

 Альбрехт Дюрер (1471 шеран 21 май, Нюрнберг — 1528 шеран 6 апрель, циггахь) — немцойн живописец а, график а, Европехь тоьллачарех ксилографин говзанча, малхбузу Европехь Ренессансан гӀарвелла говзанча. Къилбаседера Европера художникан юкъахь хьалхара теоретик.

Оцу динахь белларш 

21 май
1528 шо



Оцу шарахь белларш 
 Альбрехт Дюрер (1471 шеран 21 май, Нюрнберг — 1528 шеран 6 апрель, циггахь) — немцойн живописец а, график а, Европехь тоьллачарех ксилографин говзанча, малхбузу Европехь Ренессансан гӀарвелла говзанча. Къилбаседера Европера художникан юкъахь хьалхара теоретик.
1746 шо



Оцу шарахь бинарш 
 Франсиско Хосе де Гойя-и-Лусьентес (1746 шеран 30 март, Фуэндетодос, Сарагоса уллехь, Испани — 1828 шеран 16 апрель, Бордо, Франци) — испанхойн художник а, гравёр а, романтизм муран хьалхарчарах а, бӀаьрлачарах а гайтаман исбаьхлан говзанча.
1760 шо



Оцу шарахь бинарш 
 Кацусика Хокусай (1760 шеран 31 октябрь, Эдо (хӀинца Токио) — 1849 шеран 10 май, циггахь) — сийлахь воккху Эдо муран японийн художник укиё-э, иллюстратор, гравёр. Цьуна дукха псевдонимаш хилла. Малхбузехь японийн гравераш юкъахь массарелла а вевзушвериг ву, ксилографин тӀаьххьара заман гӀарвелла говзанча.
1849 шо



Оцу шарахь белларш 
 Кацусика Хокусай (1760 шеран 31 октябрь, Эдо (хӀинца Токио) — 1849 шеран 10 май, циггахь) — сийлахь воккху Эдо муран японийн художник укиё-э, иллюстратор, гравёр. Цьуна дукха псевдонимаш хилла. Малхбузехь японийн гравераш юкъахь массарелла а вевзушвериг ву, ксилографин тӀаьххьара заман гӀарвелла говзанча.
 Фридерик Франсуа Шопен (1810 шеран 22 февраль, Желязова-Воля юрт, Варшавина уллехь — 1849 шеран 17 октябрь, Париж) — полякийн композитор, пианист-виртуоз, хьехархо.
10 май



Оцу динахь бинарш 

 Джамалдинов, Алихан (1946 шеран 10 май) — нохчийн паргӀат кепар латахо, РСФСР Сийлахь тренер;
 Туркаев, Хасан Вахитович (1938 шеран 10 май) — нохчийн Ӏилманча, филологин Ӏилманийн доктор, профессор, Нохч-ГӀалгӀайн АССР Ӏилманийн Сийлахь гӀуллакххо, Россий Ӏилманийн Сийлахь гӀуллакххо, СССР а, Российн а йаздархой Союзийн декъашхо, Российн лакхара говзаллийн образованин Сийлахь белхало.

Оцу динахь белларш 

 Кацусика Хокусай (1760 шеран 31 октябрь — 1849 шеран 10 май) — сийлахь воккху Эдо муран японийн художник укиё-э, иллюстратор, гравёр. Цьуна дукха псевдонимаш хилла. Малхбузехь японийн гравераш йукъахь массарелла а вевзушвериг ву, ксилографин тӀаьххьара заман гӀарвелла говзанча.

10 май
1907 шо



Оцу шарахь бинарш 
 Айсханов, Шамсуддин Катаевич (1907 шо — 1937 шо) — нохчийн йаздархо, поэт, гочдархо, серлонча, нохчийн литературин бух биллинчарех цхьаъ, партин а, йукъараллин а гӀуллакххо;
 Кало, Фрида (1907 шеран 6 июль — 1954 шеран 13 июль), — шен автопортреташ бахьнехь йевзуш йолу Мексикан художник.

Оцу шарахь белларш 
 Менделеев, Дмитрий Иванович (1834 шеран 27 январь (8 февраль) — 1907 шеран 20 январь (2 февраль)) — оьрсийн энциклопедист: химик, физикохимик, физик, метролог, экономист, технолог, геолог, метеоролог, хьехархо, воздухоплаватель, приборостроитель. Санкт-Петербурган университетан профессор; Паччахьан Петербурган Ӏилманийн академин член-корреспондент, химин элементийн муьран закон гучудаккхинарг.
13 июль



Оцу динахь бинарш 
 Хусейнов, Зелимхан (1981 шеран 13 июль) — Азербайджанехь Ӏаш волу нохчийн паргӀат кепар латархо, Европин чемпион, дуьненан чемпионатийн совгӀатхо.

Оцу динахь белларш 
 Кало, Фрида (1907 шеран 6 июль — 1954 шеран 13 июль), — мексикан художник, шен автопортреташ бахьнехь евзуш йолу.
 Тарамов, Руслан Ихванович (1965 шеран 13 июль) — нохчийн боксёр, 3-за СССР чемпион, Дика Ӏалашон ловзарийн толамхо, Европин чемпионатан борзан совгӀатхо, СССР Кубок яккхинарг, Сеулехь хилла Олимпиадан декъашхо, Халкъашна юккъера классан СССР спортан говзанча;

13 июль
Зирха

Зирха — Нохчийчоьнан ГаланчӀожан кӀоштара дӀатесна эвла.

Географи 
Эвла йу Акха-Бассан къилбаседа-малхбалехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбаседа-малхбузехьа — Лаха Ӏаьжгиечу а, Лакха Ӏаьжгиечу а, къилбаседа-малхбалехьа — Яхкачара къилбехьа — Хоч-Коч, малхбузехьа — Саканан-Жела, къилба-малхбалехьа — Кел-База, къилба-малхбузехьа — Мушечу.

Билгалдахарш 

ГаланчӀожан кӀоштан нах беха меттигаш
1869 шо



Оцу шарахь хилларш 
 Соьлжа-ГӀалин гӀалин статус йелла (1869 шеран 30 декабрь)

Оцу шарахь бинарш 
 Анри Матисс (1869 шеран 31 декабрь, Ле-Като-Камбрези, Нор, Франци — 1954 шеран 3 ноябрь, Ницца, Франци) — французийн художник а, скульптор а, фовистийн боламан лидер. Вевзуш ву шен эмоциш кепца а, босца а дӀагайта гӀерташ бина лехамаш бахьнехь.
 Моханда́с Карамча́нд «Маха́тма» Га́нди (1869 шеран 2 октябрь, Порбандар, Гуджарат — 1948 шеран 30 январь, Нью-Дели) — Индин лаамаллан боламан куьйгалхо а, идеолог а.

Оцу шарахь белларш 
 Гектор Берлиоз (1803 шеран 11 декабрь, Ла-Кот-Сент-Андре, департамент Изер — 1869 шеран 8 март, Париж) — XIX бӀешеран французийн композитор, дирижёр, романтизм муран музыкин йаздархо.
31 декабрь



Оцу динахь бинарш  

 Матисс, Анри (1869 шеран 31 декабрь — 1954 шеран 3 ноябрь) — французийн художник а, скульптор а, фовистийн боламан лидер. Вевзуш ву шен эмоциш кепца а, босца а дӀагайта гӀерташ бина лехамаш бахьнехь.
 Саракаев, Хамзат Ибрагим-Бекович (1927 шеран 31 декабрь — 2013 шеран 17 апрель) — нохчийн берийн йаздархо, поэт, журналист, гочдархо, Нохчийн Республикин йаздархойн бертан декъашхо, Российн йаздархойн бертан декъашхо, Российн журналистан бертан декъашхо.

Оцу динахь белларш 

31 декабрь
ХӀийла

ХӀийла, ХIийлах — Нохчийчоьнан ГаланчӀожан кӀоштара дӀатесна эвла.

Географи 
Эвла йу Гехи олучу хийистехь, Акха-Басс къилба-малхбалехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбаседа-малхбалехьа — КӀайчу-Юхе, къилбаседа-малхбузехьа — Хьайбаха а ТӀийста а, къилба-малхбалехьа — Пешха а Жайние а, къилбехьа — БархӀа, къилба-малхбузехьа — Никара.

Билгалдахарш 

ГаланчӀожан кӀоштан нах беха меттигаш
Дуоза (эвла)

Дуоза — Нохчийчоьнан ГаланчӀожан кӀоштара дӀатесна эвла.

Географи 
Эвла йу Акха-Бассан къилбехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбаседа-малхбузехьа — БӀаьст-Хьаьвхьа, къилбаседехьа — БӀаьста, малхбузехьа — Комалха а, КIоьганюхе а, Кхоруотта а, ТогIан-Чу а, къилбехьа — Айришка, къилба-малхбалехьа — Банах а, ПуогIа а.

Билгалдахарш 

ГаланчӀожан кӀоштан нах беха меттигаш
1483 шо



Оцу шарахь бинарш 
 Рафаэль Санти (1483 шеран 28 март (я 6 апрель) — 1520 шеран 6 апрель) — сийлахь воккху италийн художник а, график а, архитектор а, Умбрия школан векал.
 Ма́ртин Лю́тер (1483 шеран 10 ноябрь, Айслебен, Саксони — 1546 шеран 18 февраль, циггахь) — керста динан Ӏилманхо, Реформаци дӀайолинарг, Библи немцойн матта яккхинарг.
1520 шо



Оцу шарахь белларш 
 Рафаэль Санти (1483 шеран 28 март (я 6 апрель) — 1520 шеран 6 апрель) — сийлахь воккху италийн художник а, график а, архитектор а, Умбрия школан векал.
Лаха Ӏаьжгиечу

Лаха Ӏаьжгиечу — Нохчийчоьнан ГаланчӀожан кӀоштара дӀатесна эвла.

Географи 
Эвла йу Акха-Бассан къилбаседа-малхбалехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбаседа-малхбузехьа — Бончу-Дига а, МогӀуста а Лакха Ӏаьжгиечу а, къилба-малхбалехьа — Яхкачара а, Зарха а Саканан-Жела а.

Билгалдахарш

Литература 
 
ГаланчӀожан кӀоштан нах беха меттигаш
Лакха Ӏаьжгиечу

Лакха Ӏаьжгиечу — Нохчийчоьнан ГаланчӀожан кӀоштара дӀатесна эвла.

Географи 
Эвла йу Акха-Бассан къилбаседа-малхбалехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбаседа-малхбузехьа — Бончу-Дига а МогӀуста а, къилба-малхбалехьа — Мушечу а, Саканан-Жела а Зарха а, къилба-малхбузехьа — Жаьн-Чу.

Билгалдахарш

Литература 
 
ГаланчӀожан кӀоштан нах беха меттигаш
Саканан-Жела

Саканан-Жела — Нохчийчоьнан ГаланчӀожан кӀоштара дӀатесна эвла.

Географи 
Эвла йу Акха-Басс къилбседа-малхбалехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбседа-малхбузехьа — Бончу-Дига а, Шалажа а Гихчу а, малхбалехьа — Зарха.

Билгалдахарш 

ГаланчӀожан кӀоштан нах беха меттигаш
1577 шо



Оцу шарахь бинарш 
 Питер Пауль Рубенс (1577 шеран 28 июнь, Зиген — 1640 шеран 30 май, Антверпен) — кхиаме къилбера Нидерландашкара (фламандхойн) суьрташдахкархо.
1640 шо



Оцу шарахь белларш 
 Питер Пауль Рубенс (1577 шеран 28 июнь, Зиген — 1640 шеран 30 май, Антверпен) — кхиаме къилбера Нидерландашкара (фламандхойн) суьрташдахкархо.
28 июнь



Оцу динахь бинарш 
 Рубенс, Питер Пауль (1577 шеран 28 июнь — 1640 шеран 30 май) — кхиаме къилбера Нидерландашкара суьрташдахкархо;
 Руссо, Жан-Жак (1712 шеран 28 июнь — 1778 шеран 2 июль) — французийн йаздархо а, ойланча а, композитор а, ботаник а;
 Саритов, Рамзан (1983 шеран 28 июнь — 2012 шеран 18 апрель) — нохчийн паргӀат кепар латархо.

28 июнь
30 май



Оцу динахь бинарш 

 Ахмадов, Рамзан Аюбович (1954 шеран 30 май) — хелхархо, хореограф, «Даймохк» ансамблан кхоллархо а, куьйгалхо а, Нохч-ГӀалгӀай АССР Халкъан артист, Российн Халкъан артист, Нохчийн Республикин культурин министран хьалхара когаметтаниг.

Оцу динахь белларш 

 Жанна д’Арк (1412 шеран 6 январь — 1431 шеран 30 май) — Францин халкъан турпал, БӀешеран тӀамтӀехь французийн эскаран куьйгалхойх цхьаъ.
 Питер Пауль Рубенс (1577 шеран 28 июнь, Зиген — 1640 шеран 30 май, Антверпен) — кхиаме къилбера Нидерландашкара (фламандхойн) суьрташдахкархо.
 Вольтер (1694 шеран 21 ноябрь, Париж, Франци — 1778 шеран 30 май, Париж, Франци) — гӀарвелла французийн философ, поэт, прозаик, сатирик, историк, публицист.

30 май
Тоьнга

Тоьнга — Нохчийчоьнан Итон-Кхаьллан кӀоштара дӀатесна эвла.

Географи 
Эвла йу Тоьнгихойн эрк олучу хийистехь, Итон-Кхаьллаана къилба-малхбузехь.

Уллера нах беха меттигаш: къилбаседа-малхбузехьа — БӀавла а, Сенах а, Юьрдаха а, Элда-Пхьа а, къилбаседа-малхбалехьа — Чухушлана а, Ӏал-кхелли а, къилба-малхбалехьа — Амкхелли а, Бечига а, Цацах а, къилба-малхбузехьа — Пуожах а, Пийж-Басса а.

Билгалдахарш 

Итон-Кхаьллан кӀоштан нах беха меттигаш
ЦӀелтокхум

ЦIелтокхум — Нохчийчоьнан Итон-Кхаьллан кӀоштара дӀатесна эвла.

Географи 
Эвла йу Тонгахойэрк, Акха-Бассан къилбаа-малхбалехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбаседа-малхбузехьа — Деха-Чу а, Тиша-БархӀа а, ЦӀeна-БархӀа а, Уьйтта а, къилбаседа-малхбалехьа — ЧӀуо а Хьуьрика а, къилба-малхбалехьа  — Эза, къилба-малхбузехьа — Ида а, Арстахa а, Тоьха а Сенах а.

Билгалдахарш 

ГаланчӀожан кӀоштан нах беха меттигаш
Яхкачара

Яхкачара — Нохчийчоьнан ГаланчӀожан кӀоштара дӀатесна эвла.

Географи 
Акха-Бассан къилбседа-малхбалехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбседехьа — Шалажа а, Гихчу а.

Билгалдахарш 

ГаланчӀожан кӀоштан нах беха меттигаш
Желашка (Итон-Кхаьллан кӀошт)

Желашка — Нохчийчоьнан Итон-Кхаьллан кӀоштара дӀатесна эвла.

Географи 
Эвла йу Бара олучу хийистехь, Акха-Бассан къилба-малхбалехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбаседехьа — Гуоруо, къилбаседа-малхбузехьа — Уьшна а, МоцкӀара а, Кхенах а, къилбаседа-малхбалехьа — ЦӀелтокхум, къилба-малхбалехьа — Сенах.

Билгалдахарш

Литература 
 

Итон-Кхаьллан кӀоштан нах беха меттигаш
Гуоруо

Гуоруо — Нохчийчоьнан ГаланчӀожан кӀоштан кӏотар йу.

Географи 
Кӏотар йу БархIа олучу хийистехь, Акха-Бассан къилба-малхбалехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбаседа-малхбузехьа — Уьшна а, Уьйтта а, къилба-малхбалехьа — Ида а, Тоьха а, къилбаседа-малхбалехьа — Тиша-БархӀа.

Билгалдахарш

Литература 
 

ГаланчӀожан кӀоштан нах беха меттигаш
Элда-Пхьа

Элда-Пхьа — Нохчийчоьнан ГаланчӀожан кӀоштара кӏотар.

Географи 
Кӏотар йу Бора олучу хийистехь, Акха-Бассан къилба-малхбалехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбаседа-малхбалехьа — Желашка а Сенах а, къилбаседа-малхбузехьа — Кхенах, къилба-малхбалехьа — Гезах, къилба-малхбузехьа — Беки.

Билгалдахарш

Литература 
 
ГаланчӀожан кӀоштан нах беха меттигаш
ГӀеши-Чу

ГӀеши-Чу — Нохчийчоьнан ГаланчӀожан кӀоштара дӀатесна эвла.

Географи 
Эвла йу ГӀеши-хин йистехь, Акха-Бассан къилбехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбаседа-малхбалехьа — Никара, къилба-малхбалехьа — Шуьнда.

Билгалдахарш 

ГаланчӀожан кӀоштан нах беха меттигаш
1489 шо



Оцу шарахь бинарш 
 Синан (1489 шеран 15 апрель, Агырнас юрт (Кайсери уллехь) (арм. Мажак) — 1588 шеран 7 февраль, Истмала) — массарелла вевзуш волу Хункар-мехкан архитектор а, инженер а.
Тоьха

Тоьха  — Нохчийчоьнан Итон-Кхаьллан кӀоштара дӀатесна эвла.

Географи 
Эвла йу Тонгахойэрк олучу хийистехь, Итон-Кхаьллан  малхбузехь.

Уллера нах беха меттигаш: къилбаседехьа — Деха-Чу, къилбаседа-малхбузехьа — Гуоруо а, Тиша-БархӀа а, Уьшна а, къилбаседа-малхбалехьа ЦӀелтокхум а, ЧӀуо а, Ида а, къилба-малхбалехьа  — БӀавла а, Юьрдаха а, къилба-малхбузехьа — Сенах а, Арстахa а.

Билгалдахарш 

Итон-Кхаьллан кӀоштан нах беха меттигаш
Арстах

Арстах — Нохчийчоьнан ГаланчӀожан кӀоштан кӏотар йу.

Географи 
КӀотар йу БархӀайн эркан йистехь, Акха-Бассан къилба-малхбалехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбаседа-малхбузехьа — Элда-Пхьа къилбаседа-малхбалехьа — Сенах, къилба-малхбалехьа — Кхоьри-Чу, къилба-малхбузехьа — Беки.

Бахархой

Билгалдахарш

Литература 
 
ГаланчӀожан кӀоштан нах беха меттигаш
1588 шо



Оцу шарахь белларш 
 Синан (1489 шеран 15 апрель, Агырнас юрт (Кайсери уллехь) (арм. Мажак) — 1588 шеран 7 февраль, Истмала) — массарелла вевзуш волу Хункар-мехкан архитектор а, инженер а.
7 февраль



Оцу динахь бинарш  

 Диккенс, Чарльз (1812 шеран 7 февраль — 1870 шеран 9 июнь) — ингалсан йаздархо.
 Уциев, Ризван Рашитович (1988 шеран 7 февраль) — нохчийн футболист, лардархо, "Ахмат" клубан капитан.

Оцу динахь белларш 

 Синан (1489 шеран 15 апрель — 1588 шеран 7 февраль) — гӀараваьлла волу османийн архитектор а, инженер а.

7 февраль
1599 шо



Оцу шарахь бинарш 
 Диего Родригес де Сильва-и-Веласкес (1599 шеран 6 июнь, Севилья, Испани — 1660 шеран 6 август, Мадрид, Испани) — испанхойн художник, Испанера сурташ дахкаран Дашо бӀешеран сийлахь воккух векал.
1660 шо



Оцу шарахь белларш 
 Диего Родригес де Сильва-и-Веласкес (1599 шеран 6 июнь, Севилья, Испани — 1660 шеран 6 август, Мадрид, Испани) — испанхойн художник, Испанера суьрташ дахкаран Дашо бӀешеран сийлахь воккух векал.
6 август



Оцу динахь бинарш 
 Энди Уорхол (1928 шеран 6 август — 1987 шеран 22 февраль) — америкин художник, продюсер, дизайнер, йаздархо, коллекционер, кинорежиссёр, поп-артан а, хӀинцлера искусствон а исторехь сийлахь воккху стаг. «Homo universale» идеологин бухбуллархо.

Оцу динахь белларш 
 Диего Родригес де Сильва-и-Веласкес (1599 шеран 6 июнь — 1660 шеран 6 август) — испанхойн художник, Испанера сурташ дахкаран Дашо бӀешеран сийлахь воккух векал;
 Дудаев, Муса Абдиевич (1938 шеран 16 февраль — 2014 шеран 6 август) — вевзуш волу нохчийн артист, РСФСРн Сийлахь артист, ГӀалгӀайн Республикин Халкъан артист.

6 август
22 февраль



Оцу динахь хилларш 
 1789 шеран 22 февралехь Уильям Гершельс гучудаьхна Уранан хӀазарш.

Оцу динахь бинарш  

 Азизов, Ӏабас Ахъядович (1994 шеран 22 февраль) — нохчийн дзюдоист;
 Аласханов, Тимур Зайндиевич (1979 шеран 22 февраль) — хьалхара нохчийн фигурист, Российн Кубок якххинарг, Кхазакхстанан чемпион, Российн спортан говзанча;
 Шопен, Фредерик (1810 шеран 22 февраль — 1849 шеран 17 октябрь) — полякийн композитор, пианист-виртуоз, хьехархо;
 Вашингтон, Джордж (1732 шеран 22 февраль — 1799 шеран 14 декабрь) — америкин пачхьалкхан гӀуллакххо, хьалхара АЦШн президент, Континентан эскаран куьйгалхо, ПаргӀато яккхаран тӀеман декъашхо.

Оцу динахь белларш 

 Амаев, Махьмуд Мутиевич (1916 шо — 1943 шеран 22 февраль) — нохчийн иччархо. Сийлахь-Боккха Даймехкан тӀеман декъашхо.
 Энди Уорхол (1928 шеран 6 август — 1987 шеран 22 февраль) — америкин художник, продюсер, дизайнер, йаздархо, коллекционер, кинорежиссёр, поп-артан а, хӀинцлера исбаьхьаллин а исторехь сийлахь воккху стаг. «Homo universale» идеологин бухбиллархо.

22 февраль
1805 шо



Оцу шарахь бинарш 
Ханс Кристиан Андерсен (1805 шеран 2 апрель, Оденсе, Датхойн-норвегийн уни — 1875 шеран 4 август, Копенгаген, Дани) — датхойн йаздархо а, поэт а, кегичарна а, баккхичарна а лерина йаздина туьраний дуьненахь гӀарвелла автор.
1875 шо



Оцу шарахь белларш 
 Ханс Кристиан Андерсен (1805 шеран 2 апрель, Оденсе, Датхойн-норвегийн уни — 1875 шеран 4 август, Копенгаген, Дани) — датхойн йаздархо а, поэт а, кегичарна а, баккхичарна а лерина йаздина туьраний дуьненахь гӀарвелла автор.
 Барон Услар, Пётр Карлович (1816 шеран 1 сентябрь — 1875 шеран 20 июнь) — оьрсийн эскаран инженер (генерал-майор), лингвист, этнограф, XIX бӀешеран гӀарваьлла кавказовед.
2 апрель



Оцу динахь бинарш  

 Абдулвадудов, Омар (1957 шеран 2 апрель) — нохчийн штангист а, пауэрлифтер а, Российн чемпион, СССР спортан говзанча, Нохчийн Республикин еза атлетикан Федерацин вице-президент;
 Андерсен, Ханс Кристиан (1805 шеран 2 апрель — 1875 шеран 4 август) — датхойн йаздархо а, поэт а, кегичарна а, баккхичарна а лерина йаздина туьраний дуьненахь гӀарвелла автор.
 Сийлахь-воккха Карл (747 шеран 2 апрель — 814 шеран 28 январь) — франкийн паччахь, лангобардийн паччахь, Баварин герцог, Малхбузан император.

Оцу динахь белларш 

2 апрель
4 август



Оцу динахь белларш 
 Ханс Кристиан Андерсен (1805 шеран 2 апрель, Оденсе, Датхойн-норвегийн уни — 1875 шеран 4 август, Копенгаген, Дани) — датхойн йаздархо а, поэт а, кегичарна а, баккхичарна а лерина йаздина туьраний дуьненахь гӀарвелла автор.

4 август
1644 шо



Оцу шарахь бинарш 
 Мацуо Басё (1644 шо, Уэно гӀала, Ига провинци, Хонсю гӀайре -  1694 шеран 12 октябрь, Осака) — сийлахь-воккху японхойн поэт, байтан теоретик.
1694 шо



Оцу шарахь бинарш 
 Вольтер (1694 шеран 21 ноябрь, Париж, Франци — 1778 шеран 30 май, Париж, Франци) — гӀарвелла французийн философ, поэт, прозаик, сатирик, историк, публицист.

Оцу шарахь белларш 
 Мацуо Басё (1644 шо, Уэно гӀала, Ига провинци, Хонсю гӀайре -  1694 шеран 12 октябрь, Осака) — сийлахь-воккху японхойн поэт, байтан теоретик.
12 октябрь



Оцу динахь белларш 
 Мацуо Басё (1644 шо — 1694 шеран 12 октябрь) — сийлахь-воккху японхойн поэт, байтан теоретик.

12 октябрь
1899 шо



Оцу шарахь бинарш 
 Борхес, Хорхе Луис (1899 шеран 24 август — 1986 шеран 14 июнь) — аргентинхойн прозаик а, поэт а, публицист а;
 Егоров, Василий Григорьевич (1899 шо — 1950 шеран 4 июль) — советски партин а, пачхьалкхан гӀуллакххо;
 Саламов, Абдулхалим Асхабович (1899 шо — 1978 шеран 18 апрель) — нохчийн политик, юкхараллин гӀуллакххо, Ӏилманча, Къилбаседа Кавказехь Ленинан орден йелла хьалхара стаг;
 Хичкок, Альфред (1899 шеран 13 август — 1980 шеран 29 апрель) — ингалсан а, америкин а кинорежиссёр, продюсер, сценарист;
14 июнь



Оцу динахь бинарш 
 Эрне́сто «Че» Гева́ра (1928 шеран 14 июнь — 1967 шеран 9 октябрь) — Латинан Америкин революционер, Кубан революцин команданте, Кубан пачхьалкхан гӀуллакххо.

Оцу динахь белларш 
 Борхес, Хорхе Луис (1899 шеран 24 август — 1986 шеран 14 июнь) — аргентинхойн прозаик а, поэт а, публицист а.
 Вебер, Макс (1864 шеран 21 апрель — 1920 шеран 14 июнь) — немцойн социолог, философ, историк, политикин экономист.

14 июнь
1788 шо



Оцу шарахь бинарш 
 Байрон, Джордж Гордон (1788 шеран 22 январь — 1824 шеран 19 апрель) — ингалсан поэт.
1824 шо



Оцу шарахь белларш 
 Байрон, Джордж Гордон (1788 шеран 22 январь — 1824 шеран 19 апрель) — ингалсан поэт.
22 январь



Оцу динахь бинарш  

 Байрон, Джордж Гордон (1788 шеран 22 январь — 1824 шеран 19 апрель) — ингалсан поэт.
 Эйзенштейн, Сергей Михайлович (1898 шеран 10 январь (22 январь) — 1948 шеран 11 февраль) — оьрсийн а, советан а режиссёр, художник, сценарист, исбаьхьаллин теоретик, педагог, РСФСР исбаьхьаллин Сийлахь белхало, ВГИКан профессор, исбаьхьаллалелоран доктор, кинематограф теорехь лецна кӀоргера белхашийн автор.

Оцу динахь белларш  

22 январь
19 апрель



Оцу динахь бинарш  

 Абдул-Азиев, Хасан (1972 шеран 19 апрель) — нохчийн самбист, дзюдоист, паргӀат кепар латархо, дзюдон тренер;

Оцу динахь белларш 

 Байрон, Джордж Гордон (1788 шеран 22 январь — 1824 шеран 19 апрель) — ингалсан поэт.

19 апрель
1343 шо



Оцу шарахь бинарш 
 Джеффри Чосер (1343 шо гергга, Лондон — 1400 шеран 25 октябрь, циггахь) — ингалсан поэт, «ингалсан поэзин да».
1400 шо



Оцу шарахь белларш 
 Джеффри Чосер (1343 шо гергга, Лондон — 1400 шеран 25 октябрь, циггахь) — ингалсан поэт, «ингалсан поэзин да».
1860 шо



Оцу шарахь бинарш 
 Антон Павлович Чехов (1860 шеран 17 январь (29 январь), Таганрог, Екатеринославан губерни (хӀинца Ростовн область) — 1904 шеран 2 июль (15 июль), Баденвайлер) — сийлахь воккху оьрсийн йаздархо, драматург, лор. Императоран Ӏилманий Академин исбаьхьалли йозан сийлахь академик (1900 шо — 1902 шо). Дуьненна литературин классик.
 Густав Малер (1860 шеран 7 июль, Калиште, Богеми, Австро-Мажаройчоь — 1911 шеран 18 май, Вена) — сийлахь воккху австрийн композитор а, дирижёр а. XIX—XX бӀешерашках гӀарвелла композитор-симфонист а, дирижёр а.
1812 шо



Оцу шарахь бинарш 
 Чарльз Диккенс (1812 шеран 7 февраль — 1870 шеран 9 июнь) — ингалсан йаздархо.
9 июнь



Оцу динахь бинарш 
 Сийлахь-воккха Пётр I (1672 шеран 9 июнь — 1725 шеран 8 февраль) — тӀаьххьара Российн паччахь, хьалхара Российн император.

Оцу динахь белларш 
 Чарльз Диккенс (1812 шеран 7 февраль — 1870 шеран 9 июнь) — ингалсан йаздархо.

9 июнь
1821 шо



Оцу шарахь бинарш 
 Фёдор Михайлович Достоевский (1821 шеран 30 октябрь (11 ноябрь), Москох, Российн импери — 1881 шеран 28 январь (9 февраль), Петарбух, Российн импери) — дуьненахь гӀарвелла оьрсийн йаздархо а, ойланча а.

Оцу шарахь белларш 
 Наполео́н I Бонапа́рт (1769 шеран 15 август, Аяччо, Корсика — 1821 шеран 5 май, Лонгвуд, Сийлахь Еленин гӀайра) — Францин император 1804 шо дуьйна 1815 шо кхаччалц, таханлера Францин бухбиллина сийлахь воккху французийн баьчча а, пачхьалкхан гӀуллакххо а.
Ида

Ида, Идахуо — Нохчийчоьнан Итон-Кхаьллан кӀоштара дӀатесна эвла.

Географи 
Эвла йу Тонгхойарк олучу хийистехь, Итон-Кхаьллаан малхбуз-къилбехь.

Уллера нах беха меттигаш: ЦӀелтокхумана малхбалехьа .

Билгалдахарш

Литература 
 

Итон-Кхаьллан кӀоштан нах беха меттигаш
1879 шо



Оцу шарахь бинарш 
 Альберт Эйнштейн (1879 шеран 14 март, Ульм, Вюртемберг, Германи — 1955 шеран 18 апрель, Принстон, Нью-Джерси, АЦШ) — физик-теоретик, таханлера теорин физикин бух биллинарг, 1921 шарахь физикин Нобелин совгӀатан лауреат, йукъараллин гӀуллаккхо, гуманист.
Бийци

Бийци — Нохчийчоьнан ГаланчӀожан кӀоштара дӀатесна эвла.

Географи 
Эвла йу Акха-Бассан къилба-малхбузехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбаседа-малхбузехьа — Ткъуйисте а, Тишли а, къилбаседа-малхбалехьа — Мочча а, ЧӀуша а, къилба-малхбузехьа — Зингала, малхбалехьа — КхеретӀе.

Билгалдахарш

Литература 
 

ГаланчӀожан кӀоштан нах беха меттигаш
Гемара

Гемара — Нохчийчоьнан ГаланчӀожан кӀоштара дӀатесна эвла.

Географи 
Эвла йу ГIеши-Хи олучу хийистехь, Акха-Бассан къилба-малхбалехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбаседа-малхбалехьа — Боьрта а Угана а, къилбаседа-малхбузехьа — ИгӀал Кий а МегӀал Кий а, къилба-малхбалехьа — Моштара а ГӀеши-Чу а.

Билгалдахарш 

ГаланчӀожан кӀоштан нах беха меттигаш
Ӏамие

Ӏамие — Нохчийчоьнан ГаланчӀожан кӀоштара дӀатесна эвла.

Географи 
Эвла йу БӀаьста-хи олучу хийистехь, Акха-Бассан къилбехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбаседехьа —  Къай а, ИгӀал Кий а МегӀал Кий а, къилба-малхбалехьа — БӀаьста, къилба-малхбузехьа — БӀениста а, ЦӀенчу-Мехка а, Икалчу а Нохараста а.

Билгалдахарш 

ГаланчӀожан кӀоштан нах беха меттигаш
ЧӀуо

ЧӀуо  — Нохчийчоьнан Итон-Кхаьллан кӀоштара дӀатесна эвла.

Географи 
Эвла йу Гухойэрк олучу хийистехь, Итон-Кхаьллаан къилбседа-малхбузехь.

Билгалдахарш 

Итон-Кхаьллан кӀоштан нах беха меттигаш
Моцкъара (ТӀерла)

Моцкъара — Нохчийчоьнан ГаланчӀожан кӀоштара эвла. Эвла йу ТӀерлой-махкахь.

Иза йу Моцкъаран йуьртан меттиган административан центр

Географи 
Эвла йу Бора олучу хийистехь, Акха-Бассан къилба-малхбалехьа.

Моцкъаран йуьртан меттиг 
Моцкъаран йуьртан меттиган бахархойн дукхалла 113 стаг.

Моцкъаран йуьртан меттиган кӀотараш: 
 э. Моцкъара, 
 кӏ. Уьшна, 
 э. ЦӀeна-БархӀа, 
 кӏ. Уьйтта, 
 кӏ. Боьшна, 
 кӏ. БархӀа, 
 кӏ. Гуоруо, 
 кӏ. Кхенах, 
 кӏ. Хелдеха, 
 кӏ. Элда-Пхьа, 
 кӏ. Тёхо, 
 кӏ. Ида, 
 кӏ. Хоти, 
 кӏ. Арстахa, 
 кӏ. Кхоьри-Чу, 
 кӏ. Шуьнда. 
 кӏ. Кере.

Билгалдахарш

Литература 
 

ГаланчӀожан кӀоштан нах беха меттигаш
13 январь



Оцу динахь бинарш  

 Жамбеков, Сайд-Эми (1989 шеран 13 январь) — нохчийн дзюдоист.
 Мольер (1622 шеран 13 январь — 1673 шеран 17 февраль) — французийн комедиограф, классикан комеди кхоллархо, актёр а, театран директор.

Оцу динахь белларш  

 Джойс, Джеймс (1882 шеран 2 февраль — 1941 шеран 13 январь) — ирландхойн йаздархо а, поэт а, модернизман векал.

13 январь
1883 шо



Оцу шарахь бинарш 
 Кафка, Франц (1883 шеран 3 июль — 1924 шеран 3 июнь) — XX бӀешеран сийлахь воккху немцойн йаздархо. Цо йазйинарш дукха хьолехь иза веллачула тӀехь арахецнера;
 Кейнс, Джон Мейнард (1883 шеран 5 июнь — 1946 шеран 21 апрель) — ингалсан экономист, экономикехь кейнсианство цӀе йолу боламан бухбиллинарг;
 Саракаев, Ибрагим-Бек (1883 шеран 21 сентябрь — 1934 шо) — хьалхара нохчийн йаздархо а, публицист а, нохчийн фольклоран а, гӀиллакхан а историк;

Оцу шарахь белларш 
 Вагнер, Рихард (1813 шеран 22 май — 1883 шеран 13 февраль) — немцойн композитор, искусстван теоретик, воккху операн реформатор;
 Маркс, Карл (1818 шеран 5 май — 1883 шеран 14 март) — немцойн философ, социолог, экономист, йаздархо, политикин журналист, йукъараллин гӀуллакххо.
БархӀа

БархIа — Нохчийчоьнан ГаланчӀожан кӀоштара эвла.

Географи 
Эвла йу Бара олучу хийистехь, Акха-Бассан къилба-малхбалехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилба-малхбалехьа — ЦӀeна-БархӀа а, ГутӀа а, ЧӀуо а, къилба-малхбузехьа — Уьйтта а Никара а.

Билгалдахарш 

ГаланчӀожан кӀоштан нах беха меттигаш
Беки

Беки я Бехки — Нохчийчоьнан ГаланчӀожан кӀоштара дӀатесна эвла.

Географи 
Эвла йу ГIешихи олучу хийистехь, Акха-Басс къилба-малхбалехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбаседа-малхбалехьа — Арстахa а, Кхоьри-Чу а, къилбаседа-малхбузехьа — Шуьнда, къилба-малхбалехьа — Басха, къилба-малхбузехьа — БӀаьст-Хьаьвхьа.

Билгалдахарш 

ГаланчӀожан кӀоштан нах беха меттигаш
Кхоьриечу

Кхоьриечу — Нохчийчоьнан ГаланчӀожан  кӀоштара кӏотар.

Географи 
КӀотар йу БархIа олучу хийистехь,  Акха-Бассан къилба-малхбалехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбаседехьа — Арстах.

Билгалдахарш

Литература 
 

ГаланчӀожан кӀоштан нах беха меттигаш
БӀаьст-Хьаьвхьа

БӀаьст-Хьаьвхьа — Нохчийчоьнан ГаланчӀожан кӀоштара дӀатесна эвла.

Географи 
Эвла йу Орга олучу хийистехь, Акха-Бассан къилбехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбаседа-малхбалехьа — Шуьнда а, Басха а Беки а, къилбаседа-малхбузехьа — БӀаьста, къилба-малхбалехьа — ЦӀекхелли, къилба-малхбузехьа — ПуогІа.

Билгалдахарш 

ГаланчӀожан кӀоштан нах беха меттигаш
БӀаьста

БӀаьста — Нохчийчоьнан ГаланчӀожан кӀоштара дӀатесна эвла.

Географи 
Эвла йу БӀаьста-хи олучу хийистехь,  Гуьржин дӏозантӏехь, Акха-Бассан къилбехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбседа-малхбалехьа — ГӀеши-Чу, къилбседа-малхбузехьа — БӀениста а, ЦӀенчу-Мехка а, Икалчу а Нохараста а.

Билгалдахарш 

ГаланчӀожан кӀоштан нах беха меттигаш
Икалчу

Икалчу — Нохчийчоьнан ГаланчӀожан кӀоштара дӀатесна эвла.

Географи 
Эвла йу Меше-Хи олучу хийистехь, Акха-Бассан къилба-малхбузехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбаседехьа — Угана, къилбаседа-малхбузехьа — Терттие а, Мешиех а, къилба-малхбалехьа — Сахана, къилбаседа-малхбалехьа — ЦӀенчу-Мехка.

Билгалдахарш

Литература 
 
ГаланчӀожан кӀоштан нах беха меттигаш
11 декабрь



Оцу динахь бинарш  

 Махфуз, Нагиб (1911 шеран 11 декабрь — 2006 шеран 30 август) — гӀарвелла мисаран йаздархо, драматург, сценарист, Нобелин совгӀатан лауреат.
 Берлиоз, Гектор (1803 шеран 11 декабрь — 1869 шеран 8 март) — XIX бӀешеран французийн композитор, дирижёр, романтизм муран музыкин йаздархо.

Оцу динахь белларш 

11 декабрь
1622 шо



Оцу шарахь бинарш 
 Мольер (1622 шеран 13 январь, Париж — 1673 шеран 17 февраль, циггахь) — французийн комедиограф, классикан комеди кхоллархо, актёр а, театран директор.
1673 шо



Оцу шарахь белларш 
 Мольер (1622 шеран 13 январь, Париж — 1673 шеран 17 февраль, циггахь) — французийн комедиограф, классикан комеди кхоллархо, актёр а, театран директор.
18 ноябрь



Оцу динахь бинарш 

 Аухадов, Апти Хамзатович (1992 шеран 18 ноябрь) — нохчийн штангист.

Оцу динахь белларш 

 Ахмед Арслан Аллаудин (1942 шо — 2014 шеран 18 ноябрь) — Иорданин тӀеман гӀуллаккхо, танкийн эскарийн дивизин инарла, 1967 а, 1973 а шерашках Израильца хилла тӀемашкахь дакъалаьцнарг, шозза Иорданин Турпал;
 Пруст, Марсель (1871 шеран 10 июль — 1922 шеран 18 ноябрь) — французийн йаздархо, новеллист, критик, литературехь модернизман векал.

18 ноябрь
1799 шо



Оцу шарахь бинарш 
 Александр Сергеевич Пушкин (1799 шеран 26 май (6 июнь), Москва — 1837 шеран 29 январь (10 февраль), Петарбух) — оьрсийн поэт, драматург, прозаик.

Оцу шарахь белларш 
 Джордж Ва́шингтон (1732 шеран 22 февраль, Бриджс-Крик, штат Вирджини — 1799 шеран 14 декабрь, Маунт-Вернон, штат Вирджини) — америкин пачхьалкхан гӀуллакххо, хьалхара АЦШ президент (1789 шо — 1797 шо), Континентан армин куьйгалхо, Лаамалалла яккхаран тӀеман декъашхо.
1837 шо



Оцу шарахь белларш 
 Александр Сергеевич Пушкин (1799 шеран 26 май (6 июнь), Москва — 1837 шеран 29 январь (10 февраль), Петарбух) — оьрсийн поэт, драматург, прозаик.
10 февраль



Оцу динахь бинарш  

 Межидов, Саламу (1981 шеран 10 февраль) — нохчийн дзюдоист, 2-за Российн чемпион, Европин чемпион, Российн а, Европин а, дуьненан а чемпионатийн а, дукха халкъашна юккъера яьхьаллийн совгӀатхо а, Российн спортан говзанча.

Оцу динахь белларш 

 Александр Сергеевич Пушкин (1799 шеран 26 май (6 июнь), Москва — 1837 шеран 29 январь (10 февраль), Петарбух) — оьрсийн поэт, драматург, прозаик.

10 февраль
1861 шо



Оцу шарахь бинарш 
 Рабиндранат Тагор (1861 шеран 7 май —  1941 шеран 7 август) — хӀиндийн йаздархо, поэт, композитор, художник, йукъараллин гӀуллакххо. Цуьна кхолларалло кхоьллина Бенгалин литература а, музыка а. Нобелин совгӀатан лауреат (1913 шо).
1835 шо



Оцу шарахь бинарш 
 Марк Твен (1835 шеран  30 ноябрь, Флорида йурт (штат Миссури) —  1910 шеран 21 апрель, Реддинг (штат Коннектикут); дӀавоьллина Элмайрехь (штат Нью-Йорк)) — америкин йаздархо, журналист, йукъараллин гӀуллакххо.
11 май



Оцу динахь бинарш 

 Сальвадор Дали (1904 шеран 11 май — 1989 шеран 23 январь) — испанхойн художник, график, скульптор, режиссёр, йаздархо. Сюрреализман гӀарвелла векал.

Оцу динахь белларш 

11 май