1 апрель



Ӏиданаш а, иэсан денош а 
Хьажа кхин а: :Категори:1 апрелан Ӏиданаш

Дуьненайукъара 
 Беламан де (Ӏовдалчеран де)
 Дуьненайукъара олхазарийн де

Къаьмнийн 
  — Исламан Республикин Иранан де (1979).
  — Ингалсан колонизаторшна дуьхьала маршонан къовсам болийна де.
  — Керла Капитанан-Регентан дарж йукъадаккхар.
  — Доьзалан де.
  — Мияко одори (бӀаьстенан хелхаран фестиваль).

Хьехархойн 
 Макаренко Антон Семёновичан иэсан де (13.03.1888 — 1.04.1939).

Динан

Католицизм 
 Греноблан епископан  иэс, (1132);
 Сардийн Мелитон иэс ( 180 гергга);
 Ӏазапхочун Теодорин иэс;
 аббатан  иэс (622);
 Арман , архиепископан иэс (1129);
 , Кейтнессан епископан иэс (1245);
 сийлахь Теудриган иэс.
 Аквитанин Алиенорин иэс

ПравославиСтарый стиль, 19 марта, Новый стиль 1 апреля, воскресенье . Православный церковный календарь 

 Ӏазапхойн Хрисанфан а, Дарьян а, цаьрца  трибун Клавдийн а, цуьнан зудчун, кӀентийн Иасонан а, Мавран а, пресвитеран Диодоран а, диаконан Марианан а иэс (283 шо);
 Ӏазапхочун Руман Панхарийн иэс (302 шо гергга);
 ша саннарг йоцу Пскован-Печерин Вассин иэс ( 1473 шо гергга);
 ша саннарг воцу Комельски Иннокентийн, (Волошоски) иэс  (1521 шо);
 нийса лела Софиян, Слуцкан стун иэс (1612 шо);
 дохковаьллачу Блинов Иоаннан иэс (1933 шо);
 ша саннарг йоцу Ӏазапхочун монахиня Матронин (Алексеевин) иэс  (1938 шо);
 ша саннарг воцу Дайбабан Симеонан (1941 шо);
 ша саннарг воцу Пскован-Печерин Симеонан (1961 шо);
 Марйаман суьрташ долу жӀараш йазйар:
 «Дог дашар», Смоленскаян (1103);
 «Аз есмь с вами, и никтоже на вы» (Леушинскаян).

Хиламаш 
Хьажа кхин а: :Категори:1 апрелан хиламаш

XIX бӀешо кхачале 
 286 — руман императоро Диоклетиана Максимиан Геркулийн цхьаьна урхалла дан йуьззина бакъонаш йелла, урхалла дан дӀайелла Руман империн малхбузен регионаш.
 325 — диъ шо долу Чэн-динан шен дегара Мин-дигара  Цзинь империн Ӏарш кхаьчна.
 457 — Майориан руман император кхайкхина.
 527 — византин императоро Юстин I-чо шен вешин кӀант  Юстиниан I-ниг шеца цхьаьна урхалча а хӀоттийна кхайкхийна хин волу император.
 568 — Лангобардаш Италин чубахаран йуьхьиг.
 998 — французийн паччахьан некъийн дас Гуго Капета паччахьалла шорйархьама шен кӀантана  Роберт II Беркатесийдолчунна йалийна Сусанна Италихойн.
 1269 — Гданан хӀордйистан элас Мстивой II-гӀачо вассалан байӀат дина Бранденбурган маркграфашна.
 1340 — данихойн къоман турпалхочо Эббесен Нильса корта баьккхина немцой Данера сардалан Герхард III-гӀачун цуьнан вуьжучу цӀа чохь.
 1545 — хӀокху заманан Боливи махкахь детин рудникаш дӀайиллинчул тӀаьхьа кхоьллина Керлачу Дуьненан уггаре йаккхийчех шахьар Потоси.
 1572 — хӀордан гёзаша дӀалаьцна нидерландийн Зеланди провинцера Брилле шахьар, цунах сигнал хилира Нидерландашкара испанин колонин олаллин дуьхьала дерриг къоман гӀаттамна.
 1579 — йиллина Виленан университет.
 1625 — испанин-португалин тӀеман экспедицис Салвадор-да-Баия схьайаьккхина Голландин Вест-ХӀиндин компанегара.
 1734 — Луйсбургехь (Керла Шотланди) дӀайиллина Канадехь хьалхара маяк (локхалла 24 метр).
 1778 — керлаорлеанан бизнесмено Поллок Оливерана () дагайенина долларан билгало — $.

XIX бӀешо 
 1803 — французийн правительство ца магадо рузманна тӀехь йоцу цӀераш тахка.
 1808 — император Александр I-чо гуттаренна а Финлянди Россех тохар кхайкхийна.
 1828 — Петарбухехь даздарца хӀоттийна Исакъан килсан хьалхара богӀам, цуьнан бух чу йоьллина иэсан мидал.
 1853 — АЦШн гӀала Цинциннатих хуьлу дуьххьарлера алапа лун цӀе йайаран белхалой.
 1875 — Ингалсан «Таймс» газето дуьненахь дуьххьара зорба тоьхна хенан хӀоттаман прогнозан.
 1877 — дуьххьара оьрсийн маттахь Мариински театрехь хӀоттийна опера «Аида».
 1889 — Чикагохь йохка хӀоттийна дуьххьарлера пхьегӀаш йуьлу машен, иза йина Кокрейн Джозефинас.
 1890 — бельгера мухажиро Ван Депуле Шарла () АЦШхь йаьккхина хьалхара троллейбусан патент.
 1891 — исбаьхьалча Гоген Поль МагӀселера Таити новкъа ваьлла.

XX бӀешо 
 1901 — XX бӀешеран хӀордан бохамех уггаре баккхийчех цхьаъ: туркойн кема «Аслана» тӀулгаш тӀе хина доьхна ЦӀен хӀорд чохь; бохамехь велла 180 стаг.
 1902 — америкин накхаршлелорхочо Хеддон Джеймса () патент йаьккхина дуьненахь дуьххьарлерачу  чӀаралоцучу «The „Dowagiac“ Casting Bait» воблеран.
 1918
 Кхоьллина Йоккха Британин хӀаваан ницкъаш.
 Альбертан провинцехь (Канада) тӀеоьцусь  «Малар дӀадоккху закон».
 1919 —  Гропиус Вальтера дӀайиллина архитектурин ишкол Баухаус.
 1923 — 5 шо зама йукъадоьллучул тӀаьхьа йуха арахеца долийна «ЦӀе» журнал.
 1924 — Йина путчан белхан кхел кхайкхийна. Гитлер Адольфан кхелйина пхи шо Ландсберг гӀопера набахтехь даккха.
 1925 — Къудс-ГӀалахь йиллина «Жуьгтийн университет».
 1925 — Ленинградехь Губсуьдехь кхоьллина Криминологин кабинет (Ӏалашо – зулахой а, зуламалла а Ӏамор)барам 300 стаг сов.
 1926 —  де Сент-Экзюпери Антуана зорба тоьхна шен хьалхара дийцар «Пилот».
 1931 — Ленинан цӀарах оьздангаллин ГӀала схьайиллина
 1931 — ГӀирмин медицинин институтехь йешна дуьххьарлера лекцеш (и де лдм кхоьллина де  лору).
 1933 — нацистийн Германехь дӀахьо дерриг къоман цхьаьна дийнан жуьгтийн фирмийн а, туьканийн а бойкот.
 1936 — советийн соьман курс европин валютин тӀе ориентаци йина.
 1937 — «Грознефтестрой» трест болхбан йолаелла 
 1937 — Йоккха Британис  Британин ХӀиндин йукъара арайаьккхира Бирма.
 1938 — Швейцарехь хилира йеша къаьхьуон дуьххьарлера шуьйра презентаци.
 1939 — Испанера гражданийн тӀом чекхбалар. Франкос кхайкхабо шен буьззина толам.
 1940 — Нью-Джерсехь дуьххьара гойту электронан микроскоп.
 1946 — посёлок Саров хаьржина хьалхара советийн хоьънан центран йолу меттиг, хин йолу  «Арзамас-16». ХӀинца — федералан хоьънан центр «Российн эксперименталан физикин Ӏилманан-талламан институт» (Нижегородски область).
 1948 — Фарерийн гӀайренашна автономи йелла Данех.
 1955 — ЭОКАс йолийна Йоккха Британин дуьхьала  тӀеман кампани Ӏалашо йара Кипр Желтойчоьх дӀатохар.
 1960 — хьалахецна , цуо дуьххьара космосера телевизион гайтина.
 1966 — Сенегалехь дӀайоьллу дуьненахь дуьххьарлера африкин говзаллин дуьненайукъара фестиваль.
 1969 — Цийчоьнан компартин IX гуламо кхайкхадо «оьздангаллин революци» чекхйалар.
 1969 — Новороссийскехь йолийна троллейбус лела.
 1970 — президента Никсон Ричарда ца магийна радиохь а, телевизионехь а тонкийн сурсатийн реклама.
 1972 — Intel компанис гайтина микропроцессор 8008.
 1976 — Джобс Стива, Возняк Стива, Уэйн Рональда кхуллу Apple Computer Company.
 1979
 Март чекхболуш йинчу дерриг халкъан референдуман жамӀашца, аятолла Хомейнис Иран исламан республика кхайкхийна.
 Берийн канал Nickelodeon гайта долийна АЦШ берриг махкахь.
 1981
 Польшехь йукъадаьккхина дааран сурсаташ барамца декъар.
 ССРС йукъадаьккхина рогӀехь аьхкенан ханна дехьадовлар.
  — америкин музыкахо Гэй Марвин вийна шен дас шен 45 шо кочуш.
 1985 — йохка йолийна дуьххьарлера легенда хила серера  Air Jordan кроссовкаш.
 1987 — америкахо  чекхдаьккхина диъ шо хьалха долийна дуьненна гуонах некъ бар, оцу деа шарахь гӀашша чекхваьлла 36 200 км йукъаметтиг, хилла пхеа континентан тӀера 20 махкахь.
 1994 — кхулу компьюьтрен арахецаралла литературин «Оьрсийн  редакци», цуо контракт на до Microsoft Pressца.
 1995 — гайта ОРТ.
 1997
президент Ельцина  куьг йаздина омранна российн «чинахой» даймешхкан автомобилаш тӀехь бен лелар бац аьлла. И ойла дагайаийтна керла хӀоттийначу вице-премьера  дарже Борис Немцовс 
Японехь арарайаьлла хьалхара кийсиг  аниме «Покемон».
 тӀеххьара перигелий кометан Хейла — Боппа.
  — Канадехь  Къилбаседа-Малхбузен махках схьакъастийна мохк  Нунавут.

XXI век 
 2001 – Нидерлашдашкахь йина цханасте-боршаллина бракаш.
 2002 — Нидерландшкахь цхьацца хьолашкахь бакъао елла эвтанази ян.
 2003— кхайкхийна хин йолу приватизаци уггаре йоккхачу французийн авиакомпанин Air France».
 2003 — японин жӀаьала-робот динчо Aibo Масахиро Фудзитас () Sony лабораторера дакъа лаьцна волу керла гуманоид SDR-4X II, кхулушш вист хилла дӀахьедарца мегар дац уьш лело девнехь, Ӏиракъехь масасала.
 2004 — Граждански авиацин Федеральни урхалло йелла дуьххьара  лицензи орбитин тӀе ваха – доалахь долу урхалла ден космосан кемаенахь «SpaceShipOne».
 2004 — дӀайиллина пошт Gmail Google компанис.
 2009 — Албани а, Хорвати а НАТОх дӀакхетта.
 2016 – болабелла тӀом Ламананан Карабахехь, бевза деадийнан тӀом санна

Бина 
Хьажа кхин а: :Категори:Бинарш 1 апрелехь

XIX бӀешо кхачале 
 1431 — Франсуа Вийон (бакъ йолу фамили Монкорбье; велла 1463), французийн поэт.
 1578 — Уильям Гарвей (велаа 1657), ингалсхойн лор, анатом, хӀокху заманан физиологи а, эмбриологин а бухбиллинарг.
 1697 — Антуан-Франсуа Прево (велла 1763), французийн йаздархо.
 1730 — Соломон Гесснер (велла 1788), швейцарийн поэт а, исбаьхьалча а.
 1750 — Гуго Коллонтай (велла 1812), полякийн публицист а, Серлонан муьрере йукъараллин гӀуллакххо.
 1753 — Жозеф Мари де Местр (велла 1821), французийн йукъалаллин, пачхьалкхан гӀуллакххо, публицист а, динан философ, граф.
 1776 — Софи Жермен (йелла 1831), французийн зуда-математик а, механик а.

XIX век 

 1809 — Николай Гоголь (велла 1852), прозаик, драматург, емалча, поэт, публицист, оьрсийн литературин классик.
 1815 — Отто фон Бисмарк (велла 1898), хьалхара канцлер Германийн империн (1871—1890).
 1831 — Альберт Анкер (велла1910), швейцарин исбаьхьалча а, график а.
 1837 — Хорхе Исаакс (велла 1895), колумбин йаздархо, политик, салти.
 1840 — Илларион Прянишников (велла 1894), оьрсийн исбаьхьалча-передвижник, хьехархо, академик.
 1860 — Сергей Реформатский (велла 1934), оьрсийн советийн химик-органик, металлоорганикин синтезан говзанча, ССРС ӀА член-корреспондент.
 1865 — Рихард Зигмонди (велла 1929), австрин-мажарчоьнан а, немцойн а химик, Нобелан совгӀатан лауреат (1925).
 1866 — Ферруччо Бузони (велла 1924), италихойн композитор, пианист-виртуоз, хьехархо, дирижёр.
 1867 — Юзеф Балзукевич (велла 1915), полякийн исбаьхьалча.
 1868 — Надежда Забела-Врубель (йелла 1913), оьсийн йеканча, исбаьхьачин М. А. Врубелан зуда.
 1868 — Эдмон Ростан (велла 1918), французийн поэт, драматург, юрист, Французийн академин декъашхо, «Сирано де Бержерак», «Орлёнок», кхечу а пьесийн автор.
 1870 - Таштемир  Эльдарханов (велла 1934) — хьехархо, халкъан депутат, политикин белхало, серлонча.
 1873 — Сергей Рахманинов (велла 1943), оьрсийн композитор, пианист, дирижёр.
 1875 — Ричард Горацио Эдгар Уоллес (велла 1932), ингалсхойн йаздархо, киносценарист, драматург, журналист,  фильманна «Кинг-Конг» сценарийн автор. 
 1876 — Розалия Землячка (йелла 1947), российн революционер, советийн пачхьалкхан а, партийн а гӀуллакххо.
 1878
 Арази (бакъ цӀе "Мовсес Арутюнян"; (велла 1964), эрмаойн советийн йаздархо.
 Карл Штернхейм (велла 1942), немцойн йаздархо, йемалча, публицист, драматург.
 1879 — Илья Шатров (велла 1952), оьрсийн тӀеман музыкант, капельмейстер, композитор («Маньжурин гунаш тӀехь»).
 1882 — Поль Анспах (велла 1981), бельгийн фехтовальщик, олимпийн чемпион.
 1883 — Лон Чейни (велла 1930), америкин  театран а, кинон а актёр, режиссёр, сценарист.
 1885 — Уоллес Бири (велла 1949), америкин театран а, кинон а актёр, "Оскар совгӀатан лауреат".
 1887 — Леонард Блумфилд (велла 1949), америкин моттхуург.
 1898 — Уильям Джеймс Сидис (велла 1944), америкин вундеркинд.
 1899 — Рубен Симонов (Бакъ фамили Симонянц; велла 1968), актёр, Вахтаговн цӀарах театран коьрта режиссёр, хьехархо, ССРС халкъан артист.

XX бӀешо 
  — Уиттекер Чемберс (велла 1961), америкин журналист а, советийн талламча а.
 
 Олег Жаков (велла 1988), киноактёр а, кинорежиссёр а, ССРС халкъан артист.
 Эмманюэль Мунье (велла 1950), французийн философ-персоналист.
 Мария Смирнова (йелла 1993), советийн кинодраматург (сценареш: «Бабнаш», «Йуьртан хьехархо», кхин йерш а.).
 Пол Хэзлак (велла 1993), Австралин инарла-губернатор (1969—1974).
 Гастон Эйскенс (велла 1988), бельгин политик, кхузза Бельгин премьер-министран даржехь хилла 1940-гӀа — 1970-гӀа шешашка кхаччалц.
 1906 — Александр Яковлев (велла 1989), советийн авиаконструктор, академик ССРС ӀА, кеманаш ЯК серин динарг.
 1908 — Абрахам Маслоу (велла 1970), американский психолог, один из лидеров гуманистической психологии.
 1910 — Сергей Анохин (велла 1986), советийн пилот-зеделларг, Советски Союзан Турпалхо.
 1919 — Джозеф Эдвард Мюррей (велла 2012), америкин хирург-трансплантолог, Нобелан совгӀатан лауреат (1990).
 1920
 Юрий Медведев (велла 1991), театран а, кинон а актёр («Человек-амфиби», "Турс а, тур а"), РСФСР халкъан артист.
 Тосиро Мифунэ (велла 1997), японин актёр, «коьрта самурай» японин кинон.
 1921 — Андре Стиль (велла 2004), французийн йаздархо, Сталинан совгӀатан лауреат.
 1922 — Сергей Алексеев (велла 2008), советийн йаздархо, российн йаздархо, берийн дийцарийн автор.
 1926 — Энн Маккефри (велла 2011), америкин йаздархо-фантаст.
 1927 — Жак Майоль (велла 2001), французийн хинбухавоьдург, дуьххьара дуьненахь хин буха вахнарг 100 м кӀорге.
 1928
 Валентин Берестов (велла 1998), оьрсийн советийн йаздархо, гочдархо, поэт-лирик, берийн йаздархо.
 Кионори Кикутакэ (велла 2011), японин архитектор-метаболист.
 1929 — Милан Кундера, чехийн а, французийн а йаздархо-прозаик.
 1930 — Хорен Абрамян (велла 2004), театран а, кинон а актёр, театран режиссёр, хьехархо, ССРС халкъан артист.
 1933 — Клод Коэн-Таннуджи, французийн физик, Нобелан совгӀатан лауреат (1997).
 1934 — Владимир Познер, советийн, америкин, россин журналист, теле- а, радио- а хьалхелелорирг
 1939 — Геннадий Бортников (велла 2007), театран, кинон, радион советийн российн актёр, РФ халкъан артист .
 1940 — Вангари Маатаи (йелла 2011), кенийн юкъараллин гӀуллакххо, Нобелан совгӀатан лауреат (2004).
 1943
 Марио Ботта, швейцарийн архитектор.
 Пётр Зайченко (велла 2019) советийн а, российн а  актёр театран а, кинон а РФ хьакъ долу.
 1944 — Владимир Крайнев (велла 2011), советийн а, российн а, немцойн а пианист, хьехархо, ССРС халкъан артист.
 1947 — Анатолий Днепров (велла 2008), советийн а, америкин а, российн а беканча, музыкант, композитор, поэт-йишйаккхархо.
 1950 — Билли Карри, ингалсан музыкант, эшалрийн автор, «Ultravox» тобана клавишник.
 1953 — Барри Зонненфельд, америкин кинорежиссёр, оператор, продюсер, актёр.
 1954 — Джефф Поркаро (велла 1992), америкин вотанча, композитор, продюсер, один из основателей рок-группы «Toto».
 1959
 Хельмут Дукадам, румынин футболист, «Стяуа» кевнахо, йиъ пенальти йухатоьхна европин чемпиониийн кедехь 1986 шарахь.
 Марина Яковлева, советийн а, российн а актриса.
 1961 — Серджо Скариоло, италихойн баскетболан тренер.
 1963 — Флемминг Давангер, норвегин кёрлингхо, олимпийн чемпион (2002).
 1964 — Скотт Стивенс, канадин хоккеист, Канадин кад баьккхинарг (1991), кхузза Стэнли кад баьккхинарг.
 1965 — Ольга Дроздова, советийн а, российн а актриса театран а, кинон а РФ халкъан артистка.
 1966 — Александр Сладков, российн тӀеман журналист, башха корреспондент ДИП «Вести» ЙПТРК.
 1971 — Святослав Ещенко, российн забарча, театран а, кинон а актёр, хабаран жанран артист.
 1973 — Анна Карин Зидек, шведийн биатлонист, олимпийн чемпион (2006), дуненан чемпион (2007).
  — Магдалена Малеева, болгарин теннисхо, хилла йоьалгӀа дуьненан ракетка.
  — Кларенс Зеедорф, нидерландин футболист а, тренер а.
 1978 — Анамария Маринка, румынин кинон а, телевизионан а актриса.
  — Андреас Торкильдсен, норвегин цамзакхоссархо, шозза олимпийн чемпион (2004 а, 2008 а).
 1983 — Сергей Лазарев, российн беканча а, актёр а, телехьалхелелорг а.
 
 Ирен Вюст, нидерландин конькеш хохкург, 6-зза олимпийн чемпион, дуккха дуьненан а, Европин а чемпион.
 Monatik (Дмитрий Монатик), украинин беканча, хелхарча, хореограф, композитор, эшарийн автор.
 1987 — Дин Цзюньхуэй, цийн снукерсах ловзархо.
 
 Брук Лопес, америкин баскетболхо.
 Робин Лопес, америкин баскетболхо.
  — Дэн Линьлинь, цийн гимнастка, шозза олимпийн чемпион.
  — Эйса Баттерфилд, ингалсхойн актёр.

Белла 
Хьажа кхин а: :Категори:Белларш 1 апрелехь

XIX бӀешо кхачале 
 1404 — Суздалан Евфимий (вина 1316), Спасо-Евфимийн монастырьйиллинарг а, сийлахь Оьрсийн православин килсан архимандрит а.
 1548 — Сигизмунд I Къенаниг (вина 1467), литвахойн сийлахь эла, полякийн паччахь (1506 шарахь дуьйна).
 1602 — Фаччини Пьетро (вина 1562), италихойн исбаьхьалча.

XIX бӀешо 

 1802 — Дюплесси Жозеф (вина 1725), французийн исбаьхьалча-портретхо.
 1856 — Вигель Филипп (вина 1786), оьрсийн йаздархо-мемуархо, Бессарабин вице-губернатор.
 1863 — Штейнер Якоб (вина 1796), швейцарин математик, хӀокху заманан синтетикин геометри йиллинчех цхьаъ.
 1865 — Паста Джудитта (йина 1798), италихойн оперин йишлакхархо.
 1890 — Можайский Александр (вина 1825), оьрсийн  кхоллархо, контр-адмирал.

XX бӀешо 

 1906 — Хетагуров Коста (вина 1859), поэт, хӀирийн литературин бухбиллинарг.
 1915 — Аберт Иоганн Йозеф (вина 1832), немцойн композитор а, капельмейстер а.
 1917 — Джоплин Скотт (вина 1818), афроамерикин композитор а, пианист а.
 1918 — Ренненкампф Павел тоьпаш тоьхна (вина 1854), оьрсийн тӀеман гӀуллакххо, дошлошкара инарла.
 1922 — Карл I (вина 1887), Австрин-Мажарчоьнан тӀаьхьара император  (1916—1918).
 1926 — Калмыкова Александра (йина 1850), оьрсийн революционер, йукъараллин гӀуллакххо.
 1939 — Макаренко Антон (вина 1888), советийн хьехархо а, йаздархо а.
 1947
 Георг II-гӀа (вина 1890), Желтойчоьнан паччахь (1922—1924 а, 1935—1947 а).
 Зельдте Франц (вина 1882), немцойн политик а, пачхьалкхан гӀуллакххо а, къинхьегаман  рейхсминистр (1932—1945).
 1962 — Гельдерод Мишель де (вина 1898), бельгин йаздархо а, драматург а.
 1965 — Рубинштейн Элена (йина 1872), хьуьнарча, АЦШхь, Францехь, Йоккха Британехь косметикин асанаш йехкинарг а, туьканийн машанаш бехкинарг а.
 1966
 Димов Димитр (вина 1909), болгарин йаздархо а, драматург а, фашисташна дуьхьала йолу романийн автор.
 Фланн О’Брайен (бакъ цӀе Бриан О’Нуаллан; вина 1911), ирландин йаздархо а, журналист а.
 1968 — Ландау Лев (вина 1908), советийн физик, ССРС ӀА академик, Нобелан совгӀатан лауреат (1962).
 1976 — Эрнст Макс (вина 1891), франкин-германин исбаьхьалча, скульптор.
 1977 — Осенев Владимир (вина 1908), советийн актёр, РСФСР халкъан артист.
 1981
 Барто Агния (йина 1901), оьрсийн советийн йаздархо, берийн байтийн автор.
 Рза Расул (вина 1910), Азербайджанийн ССР халкъан поэт, Социалистийн Къинхьегаман Турпалхо.
 1984 — Гэй Марвин (вина 1939), америкин йишлакхархо, аранжировщик, музыкахо-мультигӀирсхо, эшарийн автор а, музыкин продюсер а.
 1985 — Тоидзе Ираклий (вина 1902), гуьржийн советийн суртдиллархо а, график а.
 1987 — Попов Владимир (вина 1930), советийн исбаьхьалча а, мультипликацин кинон режиссёр а, сценарихо а.
 1991
 Грэм Марта (вина 1894), америкин хелхарча, хореограф, хьехархо, режиссёр.
 Зелёная Рина (вина 1901), эстрадин, театран, кинон актриса, РСФСР халкъан артист.
 Роведдер Детлев Карстен (вина 1932), малхбузагерманин политик, трастан Treuhand фондан корта, ГДР предприятешна приватизаци лелийнарг.
 1992 — Сергеев Константин (вина 1910), балетан артист, балетмейстер, хьехархо, ССРС халкъан артист.
 1994 — Дуано Робер (вина 1912), гӀараваьлла французийн суьрташдохург.
 1997 — Байтеряков Николай (вина 1923), Удмуртин халкъан поэт.
 1998 — ша шена тоьхна велла Розз Уильямс (винчу хенахь Роджер Ален Пейнтер; вина 1963), америкин музыкахо, «Christian Death», «Shadow Project», кхин а тобанийн декъахо.

XXI бӀешо 
 2002
 Коваленко Александр (вина 1943), советийн футболист.
  Хяюхя Симо (вина 1905), финнийн иччархо, исторехь уггаре жамӀенарг.
 2006 —  Мазурок Юрий (вина 1931), оперин йишлакхархо (баритон), ССРС халкъан артист.
 2008 —  Дёмин Лев (вина 1923), советийн а, российн а малхбалейовзархо, дуьненайукъара журналист, историк.
 2010 —  Робертс Генри Эдвард (вина 1941), америкин инженер-электронщик, персоналан компьютеран «да».
 2014 — Жак Ле Гофф (вина 1924), французийн историк-медиевист.
 2015
  Леннон Синтия (йина 1939), британин музыкахочун Леннон Джонан хьалхара зуда.
 Мисао Окава (йина 1898), японера дукхайаьхнарг, дуьненан уггаре къена йахархо.
 2016 — Томпсон Патрисия (йина 1926), америкин философ а, йаздархо а, Маяковский Владимиран йоӀ.
 2017 — Евтушенко Евгений (вина 1932), оьрсийн советийн поэт а, прозаик а, ССРС а, РФ а Пачхьалкхийн совгӀатийн лауреат.
 2018 — Давыдов Иван (вина 1918), советийн пачхьалкхан гӀуллакххо, ССРС махлелоран министран гӀовс (1969—1987).
 2019 — Макинтайр Вонда (йина 1948), америкин йаздархо-фантаст.
 2022 — Яковлева Александра (йина 1957), советийн а, российн а театран а, кинон а актриса, кинорежиссёр а, йукъараллин-политикин гӀуллакххо.

Хьажа кхин а

Билгалдахарш

Хьажоргаш