Планк, Макс

Макс Карл Эрнст Людвиг Планк (; 1858 шеран 23 апрель, Киль — 1947 шеран 4 октябрь, Гёттинген) — немцойн физик-теоретик, квантан физикин бухбиллинарг, физикин Нобелин совгӀатан лауреат (1918 шо). Пруссийн Ӏилманийн академин декъашхо (1894 шо). Дукха шарашкахь немцойн Ӏилманийн куьйгалхо.

СовгӀаташ 
 «Ӏилманехь а, исбаьхьаллехь а бина кхиамашна» орден (1915 шо)
 Физикин Нобелин совгӀат (1918 шо)
 Лоренцан мидал (1927 шо)
 Франклинан мидал (1927 шо)
 Adlerschild des Deutschen Reiches (1928 шо)
 Макс Планкан мидал (1929 шо)
 Коплин мидал (1929 шо)
 Гётен совгӀат (1945 шо)
 Почётный гражданин Киля (1947)
 Пруссин Ӏилманийн академин а, Баварин академин а, Гёттингенан академин а, Дрезденан академин а декъашхо.
 СССРн Ӏилманан академин кхочу пачхьалкхара декъашхо (1926 шо), Лондонан паччахьан йукъараллин декъашхо (1926), АЦШ Халкъан Ӏилманийн академин декъашхо, деи Линчеин Академин декъашхо, Австрийн Ӏилманийн академин декъшхо, Датхойн паччахьан академин декъашхо, Ирландин паччахьан академин декъашхо, Финляндин, Грекин академин, Нидерландашан паччахьан академин, Венгрин академин, Шведийн паччахьан Ӏилманийн академин.
 Франкфуртан Иоганн Вольфганг Гёт цӀе йолу университетан, Ростокан университетан, Грацан Карлан а, Францан а цӀе йолу университетан, Афинан университетан, Кембриджан университетан, Лондонан университетан, Глазгон университетан, Берлинан а, Мюнхенан а техникин университеташан Сийлахь доктор.

Бевзаш болу дешархой 
 Макс Абрагам
 Вальтер Боте
 Густав Герц
 Макс фон Лауэ
 Вальтер Мейснер
 Мориц Шлик
 Вальтер Шоттки

Виццавар 
 1948 шарахь кхоллинера Макс Планкан йукъаралла. Иза кхоьллира кайзер Вильгельм йукъараллина метта. Цо цхьаьнатоьхха масийтта Германин Ӏилманан а, талламан а институт.
 1929 шо дуьна дӀа Немцойн физикин йукъараллас ло Макс Планкан цӀе йолу мидал теоретически физикехь бина кхиамашна. Хьалхара цуьна лауреаташ хилира Альберт Эйнштейн а, Макс Планк ша а. 1990 шо дуьйна Макс Планкан а, Александр фон Гумбольдт йукъараллашас ло Макс Планк цӀе йолу совгӀат (Max-Planck-Forschungspreis) немцойн Ӏилманчаш кхоьчу пачхьалкхашара Ӏилманчарца йукъаметтиг дӀакхехьа дог даита.
 Макс Вольфан 1927 шарахь карийна йолу астероидан (1069 Planckia) Макс Планкан цӀе тиллина.
 Планкан цӀе тиллина Бетта тӀехь йолу кратеран.
 2009 шарахь ирхайахийтир космосан телескоп «Планк».
 Берлинан университетан уьтӀахь хӀоттийна Макс Планкан памятник. 2010 шарахь оцу памятникан копи хӀоттира Цойтенехь.
 1958 шарахь Планкан 100 шо кхачар даздеш Теоретически физикин институтан тӀехь хӀоттийра мемориалан у. В 1989 году мемориальная табличка была размещена на стене дома в берлинском районе Груневальд (ул. Wangenheimstraße, 21).
 Масийтта Германин дешеран заведенин тиллина Макс Планкан цӀе (хьажа Max-Planck-Gymnasium).
 Макс Планкан сий деш арахецна дукха пачхьалкхашахь арахецна масийтта почтан марка.
 1957—1971 шарахь ФРГхь арахоьцуш дара марка мах болу ахча Планкан сурт тӀехь долуш.
 1983 шарахь Планкан 125 шо кхачар даздеш ГДРхь арахийцира 5 марка мах болу ахча Планкан сурт тӀехь долуш.
 2008 шарахь Планкан 150 шо кхачар даздеш арахийцира Планкан сурт тӀехь долу 10 евро мах болу ахча.

Йазйинарш 
  Русский перевод: 
 
  Русский перевод: 
  Русский перевод: 
  Русский перевод: 
 Einführung in die theoretische Physik («Введение в теоретическую физику»):
  Русский перевод: 
  Русский перевод: 
  Русский перевод: 
  Русский перевод: 
  Русский перевод:

Билгалдахарш

Литература 
Книгаш
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Статьяш
  Сокращённый русский перевод:

Хьажоргаш 

 
 
 
 
 

Немцойн физикаш