alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Сайрa

Сайра — Нохчийчоьнан Итон-Кхаьллан кӀоштара дӀатесна эвла.

Географи 
Эвла йу Муьлкъой-Ахк олучу хийистехь, Итон-Кхаьллан къилбаседа-малхбузехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбаседа-малхбузехьа — ГутӀа а, Хьуьрика а, ЧӀуо а, къилбаседа-малхбалехьа — Башан-кхелли, къилба-малхбузехьа — Ушкхаьлла а КӀонжаха а.

Билгалдахарш 

Итон-Кхаьллан кӀоштан нах беха меттигаш
Деха-Чу

Деха-Чу — Нохчийчоьнан ГаланчӀожан кӀоштара дӀатесна эвла.

Географи 
Эвла йу Тонгахойэрк олучу хийистехь, Акха-Бассан къилба-малхбалехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбаседа-малхбузехьа — Тиша-БархӀа а, ЦӀeна-БархӀа а, БархӀа а Уьйтта а, къилбаседа-малхбалехьа — ЧӀуо а, Хьуьрика а, къилбехьа — Ида, къилба-малхбалехьа — Эза, къилба-малхбузехьа — Гуоруо а, Тоьха а Сенах а.

Билгалдахарш 

ГаланчӀожан кӀоштан нах беха меттигаш
Тиша-БархӀа

Тиша-БархIа — Нохчийчоьнан ГаланчӀожан кӀоштара дӀатесна эвла.

Географи 
Эвла йу БархӀайн эрк олучу хийистехь, Акха-Бассан къилба-малхбалехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбаседа-малхбузехьа — Боьшна а, Уьйтта а, къилбаседа-малхбалехьа — ЦӀeна-БархӀа, къилба-малхбалехьа — ЦӀелтокхум, къилба-малхбузехьа — Гуоруо.

Билгалдахарш

Литература 
 
ГаланчӀожан кӀоштан нах беха меттигаш
Узмат-Кхелли

Узмат-Кхелли — Нохчийчоьнан Итон-Кхаьллан кӀоштара дӀатесна эвла.

Географи 
Эвла йу Посмэхк олучу хийистехь, Итон-Кхаьллан къилбседа-малхбузехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбседехьа БӀовтӀарa а, Бассахьа а, къилбседа-малхбузехьа — Хьуьрика а, Деха-Чу а, къилбседа-малхбалехьа — ГутӀe а, Сайрa а.

Билгалдахарш

Литература 
 
Итон-Кхаьллан кӀоштан нах беха меттигаш
Дан-кхелли

Дан-кхелли — Нохчийчоьнан Итон-Кхаьллан кӀоштара дӀатесна эвла.

Географи 
Эвла йу Зумсойн эрк олучу хийистехь, Итон-Кхаьллан къилбаседа-малхбалехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбаседа-малхбузехьа — Ушкхаьлла а, Башан-кхелли а, къилбаседа-малхбалехьа — Тумаран эркие а, Элка а, къилба-малхбалехьа — Хилдиехьа а, Кешта а, къилба-малхбузехьа — БугӀара.

Билгалдахарш

Литература 
 
Итон-Кхаьллан кӀоштан нах беха меттигаш
Тумаран эркие

Тумаран эркие — Нохчийчоьнан Итон-Кхаьллан кӀоштара дӀатесна эвла.

Географи 
Эвла йу Зумсойн эрк олучу хийистехь, Итон-Кхаьллан къилбаседа-малхбалехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбаседа-малхбузехьа — Башан-кхелли, къилбаседа-малхбалехьа — БашлагӀа, къилбехьа — Хилдиехьа, къилба-малхбалехьа — Кешта а, ИсмаьӀил-кхелли а, къилба-малхбузехьа — Дан-кхелли.

Билгалдахарш 

Итон-Кхаьллан кӀоштан нах беха меттигаш
БашлагӀа

БашлагIа — Нохчийчоьнан Шуьйтан кӀоштара дӀатесна эвла.

Географи 
Эвла йу Вердыэрк олучу хийистехь, Шуьйта къилба-малхбалехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбаседехьа Мус-Кхаьлла а ГӀаьттин-Кхаьлла а, къилбаседа-малхбузехьа — Дехьа-Йисте а Ушкхаьлла а, къилбаседа-малхбалехьа — Мусолт-Эвла а, Бена а Бек-Кхаьлла а, къилба-малхбалехьа —  Сона, къилба-малхбузехьа — Элка.

Билгалдахарш 

Шуьйтан кӀоштан нах беха меттигаш
Эйлер, Леонард

Леона́рд Э́йлер (; 1707 шеран 4 апрель (15 апрель), Базель, Швейцари — 1783 шеран 7 сентябрь (18 сентябрь), Петарбух, Российн импери) — швейцарийн, немцойн, российн а математик, механик. Цо дукха къахьегна и Ӏилманаш кхио. Иштта цуьна дукха кхиамаш бу бина физикехь а, астрономехь а, кхоьчу Ӏилманашкахь а.

Марканаш, ахча 
2007 шарахь РФн Центробанкс арахийцира ахча Эйлеран 300 шо кхачарна. Иштта Эйлеран сурт дара швейцарийн 10 франк долу ахчан тӀехь а, Швейцарин, Российн, Германийн марканаш тӀехь а.

Библиографи 
 Новая теория движения Луны. Л. Изд. АН СССР. 1934
 Метод нахождения кривых линий, обладающих свойствами либо максимума, либо минимума. М.-Л. ГТТИ. 1934
 Основы динамики точки. М.-Л. ОНТИ. 1938
 Дифференциальное исчисление. М.-Л. 1949
 Интегральное исчисление. В 3 томах. М. Гостехиздат. 1956-58
 Избранные картографические статьи. М.-Л. Геодезиздат. 1959
 Введение в анализ бесконечных. В 2 томах. М. Физматгиз. 1961
 Исследования по баллистике. М. Физматгиз. 1961
 Письма к немецкой принцессе о разных физических и философских материях. СПб. Наука. 2002. ISBN 5-02-027900-5, 5-02-028521-8. С. 720
 Опыт новой теории музыки, ясно изложенной в соответствии с непреложными принципами гармонии. пер. с лат. Санкт-Петербург. Рос. акад. наук, С.-Петерб. науч. центр, изд-во Нестор-История. 2007. ISBN 978-5-98187-202-0

Билгалдахарш

Литература 
 Артемьева Т. В. Леонард Эйлер как философ . Философия в Петербургской Академии наук XVIII века. СПб. 1999.
 Башмакова И. Г., Юшкевич А. П. Леонард Эйлер. Историко-математические исследования. № 7. ГИТТЛ. М. 1954. с. 453—512
 Белл Э. Т. Творцы математики. М. Просвещение. 1979
 Гиндикин С. Г. Рассказы о физиках и математиках. 3-е изд., М. МЦНМО. 2001. с. 465. ISBN 5-900916-83-9
 Делоне Б. Н. Леонард Эйлер. Квант. № 5. 1974
 Котек В. В. Леонард Эйлер. М. Учпедгиз. 1961
 К 250-летию со дня рождения Л. Эйлера. Сборник. Изд-во АН СССР. 1958
 Бурья А. Смерть Леонарда Эйлера. С. 605—607.
 Летопись Российской Академии наук. том 1: 1724—1802. М. Наука. 2000. ISBN 5-02-024880-0
 Математика XVIII столетия . История математики в 3-х томах. Под редакцией А. П. Юшкевича. том 3. М. Наука. 1972
 Полякова Т. С. Леонард Эйлер и математическое образование в России. КомКнига. 2007. с. 184. ISBN 978-5-484-00775-2
 Прудников В. Е. Русские педагоги-математики XVIII—XIX веков. 1956
 Развитие идей Леонарда Эйлера и современная наука. Сб. статей. М. Наука. 1988. 525. ISBN 5-02-000002-7
 Юшкевич А. П. История математики в России. М. Наука. 1968

Хьажоргаш 

 Гордин М. Наводя мосты: Эйлер, Кулибин и техническое знание.
 Леонард Эйлер. Интернет-олимпиада для школьников. 
 Проект «Эйлер».
  

Эйлерас йазйинарш
1707 шо



Оцу шарахь бинарш 
 Леона́рд Э́йлер (1707 шеран 4 апрель (15 апрель), Базель, Швейцари — 1783 шеран 7 сентябрь (18 сентябрь), Петарбух, Российн импери) — швейцарийн, немцойн, российн а математик, механик, физик, астроном.
 Карл Линне́й (1707 шеран 23 май, Росхульт — 1778 шеран 10 январь, Уппсала) — шведин Ӏаламдовзархо а, лор а; массо а ораматан а, дийнатан а цхьаъ классификаци хӀоттинарг.
1783 шо



Оцу шарахь белларш 
 Леона́рд Э́йлер (1707 шеран 4 апрель (15 апрель), Базель, Швейцари — 1783 шеран 7 сентябрь (18 сентябрь), Петарбух, Российн импери) — швейцарийн, немцойн, российн а математик, механик, физик, астроном.

Оцу шарахь бинарш 
 Симо́н Боли́вар (1783 шеран 24 июль, Каракас — 1830 шеран 17 декабрь, Санта-Марта, Колумби) — массарелла а Ӏаткъаме а, вевзуш волу а Америкехь йолу Испанин колонишан паргӀатъякхаран тӀемашан куьйгалхо.
Доркъул-Чу

Доркулчи — Нохчийчоьнан Итон-Кхаьллан кӀоштара дӀатесна эвла.

Географи 
Эвла йу Итон-Кхаьллан къилба-малхбалехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбаседа-малхбузехьа — Лаккха-Хьерах а, Лаха-Хьерах а, къилбаседа-малхбалехьа — Кешта а, ИсмаьӀил-кхелли а, Муьжие ара а, къилба-малхбалехьа — Зумса, къилба-малхбузехьа — Юр-Даар.

Билгалдахарш 

Итон-Кхаьллан кӀоштан нах беха меттигаш
Кешта

Кешта — Нохчийчоьнан Итон-Кхаьллан кӀоштара дӀатесна эвла.

Географи 
Эвла йу Зумсойн эрк олучу хийистехь, Итон-Кхаьллан къилбседа-малхбалехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбседа-малхбузехьа — Дан-кхелли а, Тумаран эркие а, БугӀара а, къилбседа-малхбалехьа — Элка, къилба-малхбалехьа — ИсмаьӀил-кхелли а, Муьжие ара а, къилба-малхбузехьа — Хилдиехьа.

Билгалдахарш 

Итон-Кхаьллан кӀоштан нах беха меттигаш
Элка

Элка — Нохчийчоьнан Итон-Кхаьллан кӀоштара дӀатесна эвла.

Географи 
Эвла йу Зумсойн эрк олучу хийистехь, Итон-Кхаьллан къилбаседа-малхбалехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбаседа-малхбузехьа — Тумаран эркие, къилбаседа-малхбалехьа — БашлагӀа а Саной а, къилбехьа — Кешта а, ИсмаьӀил-кхелли а, къилба-малхбузехьа — Дан-кхелли.

Билгалдахарш 

Итон-Кхаьллан кӀоштан нах беха меттигаш
ИсмаьӀил-кхелли

ИсмаьӀил-кхелли — Нохчийчоьнан Итон-Кхаьллан кӀоштара дӀатесна эвла.

Географи 
Эвла йу Зумсойн эрк, Итон-Кхаьллан къилбаседа-малхбалехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбаседа-малхбузехьа — Кешта а Дан-кхелли а, къилба-малхбузехьа — Доркъул-Чу, къилба-малхбалехьа — Муьжие ара.

Билгалдахарш

Литература 
 
Итон-Кхаьллан кӀоштан нах беха меттигаш
Муьжие ара

Муьжие ара — Нохчийчоьнан Итон-Кхаьллан кӀоштара дӀатесна эвла.

Географи 
Эвла йу Зумсойн эрк олучу хийистехь, Итон-Кхаьлла къилбседа-малхбалехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбаседа-малхбузехьа — Хилдиехьа а, Кешта а, къилба-малхбузехьа — Доркъул-Чу.

Билгалдахарш 

Итон-Кхаьллан кӀоштан нах беха меттигаш
Бален-Хьевхьа

Бален-Хьевхьа — Нохчийчоьнан Итон-Кхаьллан кӀоштара дӀатесна эвла.

Географи 
Эвла йу Зумсойн эрк олучу хийистехь, Итон-Кхаьллан къилба-малхбалехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбаседа-малхбузехьа — Муьжие ара а, ИсмаьӀил-кхелли а, къилбаседа-малхбалехьа — Олгузи, къилба-малхбузехьа — Зумса, къилба-малхбалехьа — йукъарашта а, ХутӀе-КӀажа а.

Билгалдахарш 

Итон-Кхаьллан кӀоштан нах беха меттигаш
Юкъарашта

Юкъарашта — Нохчийчоьнан Итон-Кхаьллан кӀоштара дӀатесна эвла.

Географи 
Эвла ю Зумсойн эрк олучу хийистехь, Итон-Кхаьллан къилба-малхбалехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбаседехьа — Оьлгуза, къилбаседа-малхбузехьа — Бален-Хьевхьа а, Муьжие ара а, къилба-малхбузехьа — Зумса, къилба-малхбалехьа — ХутӀе-КӀажа.

Билгалдахарш 

Итон-Кхаьллан кӀоштан нах беха меттигаш
ХутӀе-КӀажа

ХутIе-Кlажа йа Роьтин-КIажа. — Нохчийчоьнан Итон-Кхаьллан кӀоштара дӀатесна кӀотар.

Географи 
Эвла йу Зумсойн эрк олучу хийистехь, Итон-Кхаьллан къилба-малхбалехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбаседа-малхбузехьа — Юкъарашта а, Бален-Хьевхьа а Зумса а, къилба-малхбузехьа — Шикъара, къилба-малхбалехьа — ЦӀеса.

Билгалдахарш 

Итон-Кхаьллан кӀоштан нах беха меттигаш
Оьлгуза

Оьлгуза — Нохчийчоьнан Итон-Кхаьллан кӀоштара дӀатесна эвла.

Географи 
Эвла йу Зумсойн эрк йу, Итон-Кхаьллан къилба-малхбалехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбаседа-малхбузехьа — Муьжие ара а, ИсмаьӀил-кхелли а, къилба-малхбузехьа — Бален-Хьевхьа а, Зумса а, къилба-малхбалехьа — йукъарашта а, ХутӀе-КӀажа а.

Билгалдахарш 

Итон-Кхаьллан кӀоштан нах беха меттигаш
Цацах

Цацах — Нохчийчоьнан Итон-Кхаьллан кӀоштара дӀатесна эвла.

Географи 
Эвла йу Орга олучу хийистехь, Итон-Кхаьллан къилба-малхбузехьа.
Уллера нах беха меттигаш: къилбаседа-малхбалехьа — Ботурча а, Амкхелли а, Тусхара а, къилбаседа-малхбузехьа — Тоьнга а, Бечий а, къилбаа-малхбалехьа — Шок-кхелли а, Виедача а, къилбаа-малхбузехьа — Луьнки а, ЦӀийла а.

Билгалдахарш 

Итон-Кхаьллан кӀоштан нах беха меттигаш
Ӏал-кхелли

Iал-кхелли — Нохчийчоьнан Итон-Кхаьллан кӀоштара дӀатесна эвла.

Географи 
Эвла йу Итон-Кхаьллан малхбузехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбаседа-малхбузехьа — Чухушлана а, БӀавла а, Юьрдаха а, къилбаседа-малхбалехьа — Кхокхада, къилба-малхбалехьа — Ботурча а, Шок-кхелли а, Тусхара а, къилба-малхбузехьа — Амкхелли а, Тоьнга а.

Билгалдахарш 

Итон-Кхаьллан кӀоштан нах беха меттигаш
Амкхелли

Амкхелли — Нохчийчоьнан Итон-Кхаьллан кӀоштара дӀатесна эвла.

Географи 
Эвла йу Итон-Кхаьллан малхбузехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбседа-малхбузехьа — Чухушлана а, БӀавла а, Ӏал-кхелли а, къилбседа-малхбалехьа — Кхокхада, къилба-малхбалехьа — Тусхара, малхбузехьа Тоьнга, малхбалехьа — Ботурча.

Билгалдахарш

Литература 
 

Итон-Кхаьллан кӀоштан нах беха меттигаш
Чухушлана

Чухушлана  — Нохчийчоьнан Итон-Кхаьллан кӀоштара дӀатесна эвла.

Географи 
Эвла йу Итон-Кхаьллан къилбаседа-малхбузехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбаседа-малхбузехьа — Юрдаха а, Туьхм а, БӀавла а, къилбаседа-малхбалехьа — Эза, къилба-малхбалехьа  — Iал-Кхаьлла а, Амкхелли а, къилба-малхбузехьа — Тоьнга а, Бечиг а, Гезах а.

Билгалдахарш 

Итон-Кхаьллан кӀоштан нах беха меттигаш
Юьрдаха

Юьрдаха   — Нохчийчоьнан Итон-Кхаьллан кӀоштара дӀатесна эвла.

Географи 
Эвла йу Тонгихойэрк олучу хийистехь, Акха-Бассн къилба-малхбалехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбаседа-малхбузехьа — БӀавла а, Сенах а Элда-Пхьа а, къилбаседа-малхбалехьа — Эза, къилба-малхбалехьа — Чухушлана а, Тоьнга а Амкхелли а, къилба-малхбузехьа — Гезах а Пийж-Басса а.

Билгалдахарш 

Итон-Кхаьллан кӀоштан нах беха меттигаш
Кхурие

Кхурие — Нохчийчоьнан Итон-Кхаьллан кӀоштара дӀатесна эвла.

Географи 
Эвла йу Кхорхи (Цlийлахой-Эрк) олучу хийистехь, Итон-Кхаьллан къилба-малхбузехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбаседехьа — Пкъиера, къилбаседа-малхбалехьа — ЦӀийла а, Луьнки а, къилбаседа-малхбузехьа — Шуьндели а, Пуожах а, къилба-малхбалехьа — Сакан йистие, малхбузехьа — Хьавхичу, къилба-малхбузехьа — ЧамгӀа.

Билгалдахарш 

Итон-Кхаьллан кӀоштан нах беха меттигаш
Пкъиера

Пкъиера — Нохчийчоьнан Итон-Кхаьллан кӀоштара дӀатесна эвла.

Географи 
Эвла йу Кхорхи (Цlийлахой-Эрк), Итон-Кхаьллан къилба-малхбузехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбаседа-малхбалехьа — ЦӀийла а, Цацах а, къилбаседа-малхбузехьа — Хьорси-Пхьа а, Пуожах а, къилба-малхбалехьа — Сакан йистие а, Керистие а, малхбалехьа — Луьнки, малхбузехьа — Шуьндели.

Билгалдахарш

Литература 
 
Итон-Кхаьллан кӀоштан нах беха меттигаш
ПуогӀа

ПуогӀа — Нохчийчоьнан Итон-Кхаьллан кӀоштара дӀатесна эвла.

Географи 
Эвла йу МӀайстойн эркан бердйистехь, Итон-Кхаьллан къилба-малхбузехьа.

Уллера нах беха меттигаш: малхбузехьа - Банах, къилбаседа-малхбузехьа - БӀаьст-Хьаьвхьа, къилбаседа-малхбалехьа - Васар-кхелли а, ЦӀекхелли а, къилба-малбузехьа - ТӀуга а, Гуйда а, къилба-малбалехьа - Кхал, къилбехьа - Коче .

Билгалдахарш 

Итон-Кхаьллан кӀоштан нах беха меттигаш
ЦӀекхелли

ЦӀекхелли — Нохчийчоьнан ГаланчӀожан кӀоштан дӀатесна эвла йу.

Лаьтта МӀайстойн эрк олучу хийистехь, Итон-Кхаьллан къилба-малхбузехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбаседа-малхбалехьа — Шуьндели а, Бассах а, Хьорси-Пхьа а, къилбаседа-малхбузехьа — БӀаьст-Хьаьвхьа а, Комалха а, къилбаа-малхбалехьа — Хьавхичу, къилбаа-малхбузехьа — ПуогІа.

Билгалдахарш 

ГаланчӀожан кӀоштан нах беха меттигаш
ТӀуга

ТӀуга — Нохчийчоьнан Итон-Кхаьллан кӀоштара дӀатесна эвла.

Географи 
Эвла йу Маистихи олучу хийистехь, Итон-Кхаьллан къилба-малхбузехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбаседехьа — БӀаьст-Хьаьвхьа а, ПуогІа а, къилбаседа-малхбалехьа — ЦӀекхелли а, Хьавхичу а, къилбаседа-малхбузехьа — Комалха, къилба-малхбалехьа — ЧамгӀа.

Билгалдахарш 

Итон-Кхаьллан кӀоштан нах беха меттигаш
ЧамгӀа

ЧамгӀа — Нохчийчоьнан Итон-Кхаьллан кӀоштара дӀатесна эвла.

Географи 
Эвла йу ЧамгIой-Эрк олучу хи йистехьа, Итон-Кхаьллан къилба-малхбузехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбаседа-малхбалехьа — Гор-Йист а, Керистие а, къилбаседа-малхбузехьа — ПуогІа а, Хьавхичу а ЦӀекхелли а, къилба-малхбалехьа — Хьаьнга, къилба-малхбузехьа — ТӀуьйли.

Билгалдахарш

Литература 
 
Итон-Кхаьллан кӀоштан нах беха меттигаш
Керистие

Керистие — Нохчийчоьнан Итон-Кхаьллан кӀоштара дӀатесна эвла.

Географи 
Эвла йу Кхорхи (Цlийлахой-Эрк) олучу хийистехь, Итон-Кхаьллан къилба-малхбузехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбаседехьа — ЦӀийла а, Луьнки а, къилбаседа-малхбалехьа — Шок-кхелли а, Виедача а, къилбаседа-малхбузехьа — Сакан йистие, къилба-малхбалехьа — ӀомуйтӀе, къилба-малхбузехьа — ЧамгӀа.

Билгалдахарш

Литература 
 

Итон-Кхаьллан кӀоштан нах беха меттигаш
Пуожапхьаруо

Пуожапхьаруо — Нохчийчоьнан Итон-Кхаьллан кӀоштара дӀатесна эвла.

Географи 
Эвла йу Кхорхи (ЦӀийлахойн эрк) олучу хийистехь, Итон-Кхаьллан къилба-малхбузехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбаседехьа — Кхурие а, Пкъиера а, къилбаседа-малхбалехьа — Керистие а, Сакан йистие а, къилбаседа-малхбузехьа — Хьавхичу а, ЦӀекхелли а, къилба-малхбалехьа — Гор-Йист а, Гор-Йист а, къилба-малхбузехьа — ЧамгӀа.

Билгалдахарш

Литература 
 
Итон-Кхаьллан кӀоштан нах беха меттигаш
Гор-Йист

Гор-Йист — Нохчийчоьнан Итон-Кхаьллан кӀоштара дӀатесна эвла.

Географи 
Эвла йу Кхорхи (Цlийлахой-Эрк) олучу хийистехь, Итон-Кхаьллан къилба-малхбузехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбаседа-малхбалехьа — ПхьалгӀашка а, Виедача а, къилбаседа-малхбузехьа — Кхурие а, Хьавхичу а Пкъиера а, къилба-малхбалехьа — ӀомуйтӀе а, Хьавхьа а, къилба-малхбузехьа — ЧамгӀа.

Билгалдахарш 

Итон-Кхаьллан кӀоштан нах беха меттигаш
Хьаьнга

Хьаьнга   — Нохчийчоьнан Итон-Кхаьллан кӀоштара дӀатесна эвла.

Географи 
Эвла йу Хьаьнгахой-Эрк олучу хийистехь, Итон-Кхаьллан къилба-малхбузехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбаседа-малхбузехьа — ЧамгӀа а, Пуожапхьаруо а, къилбаседа-малхбалехьа — Гор-Йист а, Керистие а, къилба-малхбалехьа — Кийр босса, къилба-малхбузехьа — КӀента.

Билгалдахарш 

Итон-Кхаьллан кӀоштан нах беха меттигаш
Кийр босса

Кийр босса — Нохчийчоьнан Итон-Кхаьллан кӀоштара дӀатесна эвла.

Географи 
Эвла йу Кериго олучу хийистехь, Итон-Кхаьллан къилбседа-малхбузехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбседехьа — Керистие а, Сакан йистие а, къилбседа-малхбалехьа — ӀомуйтӀе а, Хьавхьа а Аттин бӀовтӀа а, къилбседа-малхбузехьа — Хьаьнга а, ЧамгӀа а, малхбузехьа — КӀента.

Билгалдахарш

Литература 
 

Итон-Кхаьллан кӀоштан нах беха меттигаш
КӀента

КIента  — Нохчийчоьнан Итон-Кхаьллан кӀоштара дӀатесна эвла.

Географи 
Эвла йу Кхорхи (Цlийлахой-Эрк) хи йистехьа, Итон-Кхаьлла къилба-малхбузехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбаседа-малхбузехьа — ЧамгӀа, къилбаседа-малхбалехьа — Хьаьнга, къилба-малхбалехьа — Кийр босса, къилба-малхбузехьа — ТӀуьйли.

Билгалдахарш 

Итон-Кхаьллан кӀоштан нах беха меттигаш
ТӀуьйли

ТӀуьйли — Нохчийчоьнан Итон-Кхаьллан кӀоштара дӀатесна эвла. 1877 шеран картин тӀехь билгалйина Тебула аьлла.
Нохчийчохь уггара лаьккха ламан тIехь эвла йу, цун тIера дIа-яхна лаьккха Кавказан ламан цIе ТӀуьйли-лам (Тебулосмта)

Географи 
Эвла йу ТӀуьйли-лам тIехь, ТӀуьйли эрк олучу хийистехь, Гуьржийн дозантӀехь, Итон-Кхаьллан къилба-малхбузехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбаседехьа — ЧамгӀа, къилбаседа-малхбалехьа — КӀента а, Хьаьнга а Кийр босса а, къилбаседа-малхбузехьа — ТӀуга.

Билгалдахарш

Литература 
 

Итон-Кхаьллан кӀоштан нах беха меттигаш
Меда

Меда — Нохчийчоьнан Итон-Кхаьллан кӀоштара дӀатесна эвла.

Географи 
Эвла йу Мулкъойн эрк олучу хийистехь, Итон-Кхаьллан къилба-малхбузехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбаседа-малхбалехьа — БӀовтӀарa а, Энистие а Бассахьа а, къилбаседа-малхбузехьа — Къиелгие а, Жайние а, къилбехьа — Узмат-Кхелли, къилба-малхбалехьа — ГутӀа а, Сайрa а, къилба-малхбузехьа — Хьуьрика.

Билгалдахарш

Литература 
 
Итон-Кхаьллан кӀоштан нах беха меттигаш
Хилдиехьа

Хилдиехьа — Нохчийчоьнан Итон-Кхаьллан кӀоштара дӀатесна эвла.

Географи 
Эвла йу Итон-Кхаьллан къилбаа-малхбалехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбаседа-малхбузехьа — Лаккха Исхой а, Лаха Исхой а, Дан-кхелли а, БугӀара а, ЧӀиннах а, къилбаседа-малхбалехьа — ИсмаьӀил-кхелли а, Муьжие ара а, Кешта а, къилба-малхбузехьа — Виедача, малхбалехьа — Бален-Хьевхьа а, йукъарашта а, Зумса а, малхбузехьа — Лаккха-Хьерах а, Лаха-Хьерах а.

Билгалдахарш

Литература 
 
Итон-Кхаьллан кӀоштан нах беха меттигаш
Шуьйта

Шуьйта () — Нохчийчоьнан Шуьйтан кӀоштан центр. 

Иза йу Шуьйтан йуьртан меттиган административан центр.

Географи 
Эвла йу Орган чӀажехь, Орга хина аьтто агӀо йистехь.

Уллера нах беха меттигаш: къилбаседа-малхбузехьа — Хьакка а, Суьжа а Лакха-Варанда а, къилбаседа-малхбалехьа —  Зонах; къилба-малхбалехьа — Бекум-кхелла а, Пхьаьмта а, къилба-малхбузехьа — Вашандара, къилбехьа — Ваьрде а, ГӀуш-Корта а.

Истори 
1944 шарахь нохчий а, гӀалгӀай а махкахбаран а, Нохч-ГӀалгӀайн АССР дӀаяккхар а бахьана долуш, эвлан цӀе а хийцина, Советское тиллина цӀе эвла Дагестанера суьйлий балира. Нохч-ГӀалгӀайн АССР меттахӀоттийначул тӀаьхьа, эвлана хьалхалера цӀе а меттахӀоттийна ткъа суьйлий йуха Дегестане дӀа бигира.

Бахархой

Суьрташ

Билгалдахарш 

Шуьйтан кӀоштан нах беха меттигаш
ХӀима

ХӀимa — Нохчийчоьнан Шаройн кӀоштан коьрта эвла.

Иза йу ХӀиман йуьртан меттиган административан центр.

Географи 
Эвла йу Шара-Орга эркан бердйистехь, Шара эвлан къилбаседа-малхбалехьа.

Уллера нах беха меттигаш:къилбаседа — ДӀай,  къилбаседа-малхбузехьа — Аьлти-овл, къилбаседа-малхбалехьа — Кхиерие, къилба-малхбузехьа — Хьакъмада, къилба-малхбалехьа — Чайра.

Истори 
Йурта йола масийта эзар шо ду. Кхузахь шир бlовнаш а , гlаланаш а хилир совнахь, шира Хlимар маьлхан сахьт ду. Хlокха йуртар схьадаьлла ду Хlимой тайп.

Микротопонимаш 
КӀотарш а, эвлаш а:
 Аьлти-овл
 Басхойн овла
 БаьӀан чу
 Елиза
 Зун юххие
 Кхуоранчу
 Мирзийн овла
 Пхьачин овла
 Сай бийнача кхиерие
 ХӀидин овла
 Хохадичу
 Хьуна юккъие
 ЦӀэйн архӀа
 Чурчу ирзуо
 Шарипан овла
 Ӏалбаган овла
 Ӏумаран жиелуо

Билгалдахарш

Литература 
 

Шаройн кӀоштан нах беха меттигаш
Шара-Орга

Шара-Орга — Нохчийчоьнан ЧӀебарлойн кӀоштан коьрта эвла йу. Бахархой — 303 леррана 2010 шарахь.

Иза йу Шара-Орган йуьртан меттиган административан центр.

Билгалдахарш 

ЧӀебарлойн кӀоштан нах беха меттигаш
Нажи-Йурт

Нажи-Йурт — Нохчийчоьнан Нажи-Йуьртан кӀоштан административан центр.

Иза йу Нажи-Йуьртан йуьртан меттиган административан центр.

Географи 
Эвла йу Нохчийчоьнан малхбален дакъан тӀехь, Соьлжа-ГӀалина къилба-малхбалехьа 111 километрехь йу, ДегӀаста дозанан гена йоцуш йу, Хаси-Эвлан къилба-малхбузехьа 30 километрехь йу, Ястий хинайистехь йу.

Уллера нах беха меттигаш: къилбаседехьа йу — БуланхитӀа, къилбаседа-малхбузехьа йу — Бетти-Мохк, къилбаседа-малхбалехьа йу — Кешен-Эвла а, Бони-Эвла (Дагестан) а, къилбехьа йу — Билта а, МехкаштӀехьа а, къилба-малхбузехьа йу — Ишхой-Отар, малхбузехьа йу — Айти-Мохк а, СоврагӀа а, Ӏалара а, къилба-малхбалехьа йу — Чуьрча-Ирзе а, Гилна а, Зандакъ а.

Истори 
Эвла йиллина 1810 шарахь.

1944 шеран 23 февралехь коммунистийн Ӏедало нохчий а, гӀалгӀай а махкахбахар а, ишта Нохч-ГӀалгӀайн АССР дӀаяккхар а бахьана долуш, эвлан цӀе Андалалы аьлла хийцина яра. Эвла баьхкина Дагестанера суьйлий а СССР меттигашкара оьрсийн бахархой а.
1957 шеран 9 январехь Нохч-ГӀалгӀайн АССР меттахӀоттийна ишта меттахӀоттийна эвлан хьалхалера цӀе а. Коммунистийн харца Ӏедало баха охьахийшина болу суьйлийн дезна шаьш схьа баьхканча йуха баха.

Совет Ӏедал заманехь йуртахь латталелоран а, хьуна лелоран предпреятеш хилла. 1960-1990 шершкахь кӀоштахь тонка кхиоша хилла.

Бахархой 

 Къаьмнийн хӀоттам
2010 шарахь Йерригроссийн бахархой ларарца къаьмнийн хӀоттам:

Экономика 
Нажи-Йуьртахь йу кибарчигийн завод. 1994 шарахьхиллачу ШолгӀа нохчийн тӀамехь завод йохийнера, 2006 шарахь меттахӀоттийра. Заводан арахецаран нуьцкъалла — 8 миллион кибарчигаш шарахь.

Галерей

Билгалдахарш

Литература 
 

Нажи-Йуьртан кӀоштан нах беха меттигаш
ДӀай

ДӀай () — Нохчийчоьнан ЧӀебарлойн кӀоштара эвла. Бахархой — 536 леррана 2010 шарахь.

Иза йу ДӀайн йуьртан меттиган административан центр.
Эвла йу Шара-Орга олучу хийистехь, Шара-Орган къилба-малхбалехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбехьа — ЦӀеса, малхбалехьа — Нохч-Кела, къилбаседехьа а, къилбаседа-малхбалехьа а — Хьала-Кела а, Садой а.

Билгалдахарш 

ЧӀебарлойн кӀоштан нах беха меттигаш
Эсилда

Эсилда — Нохчийчоьнан Шаройн кӀоштара дӀатесна эвла.

Географи 
Эвла йу Шара-Орга олучу хийистехь, ХӀиман къилба-малхбузехьа.
Уллера нах беха меттигаш: къилбаседехьа —  Шара а, ХӀиндой овл а, къилбаседа-малхбузехьа — Дукъа а, ГовлтӀа а Чихалда а, къилбаседа-малхбалехьа — МӀалчу-ХитӀе а, Хьакъмада а, къилбехьа — Хашалда, къилба-малхбузехьа — Борша-Куллаш а, Лаха-Хашалда а, къилба-малхбалехьа — ХӀиндуштара а, ХӀиндугӀа а.

Билгалдахарш

Литература 
 

Шаройн кӀоштан нах беха меттигаш
Хьер-Кха

Хьер-Кха  — Нохчийчоьнан Шаройн кӀоштара дӀатесна эвла.

Географи 
Эвла йу Донойн ломура догӀу хин йистехь, ХӀиман къилба-малхбузехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбаседехьа — Ке-боссуо, къилбаседа-малхбузехьа — Етткерчие а, Кочие а Сандаха а, къилбаседа-малхбалехьа — Серчихи а, КӀесала а, къилба-малхбузехьа — Мозхие, къилба-малхбалехьа — Хуланда.

Билгалдахарш 

Шаройн кӀоштан нах беха меттигаш
Берд-КӀел

Берд-КIел — Нохчийчоьнан Шаройн кӀоштара дӀатесна эвла.

Географи 
Эвла йу Шара-Орга олучу хийистехь, ХӀиман къилба-малхбузехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбаседа-малхбузехьа — ХӀиндуштара а, ЖангӀолда а, Дукъа а ГӀалайн-Корта а, къилбаседа-малхбалехьа — Чайра а, ГӀази-Кха а, къилба-малхбузехьа — Хьакъмада а, Шара а.

Билгалдахарш 

Шаройн кӀоштан нах беха меттигаш
ХӀиндой овл

ХIиндой овл — Нохчийчоьнан Шаройн кӀоштара дӀатесна эвла.

Географи 
Эвла йу Шара-Орга олучу хийистехь, ХӀимойн къилба-малхбузехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбаседа-малхбузехьа — ЖангӀолда а, ГӀалайн-Корта а, къилбаседа-малхбалехьа — Берд-КӀел а, Чайра а, къилба-малхбузехьа — Шара а, Чихалда а ГовлтӀа а, къилба-малхбалехьа — Хьакъмада а, МӀалчу-ХитӀе а ХӀиндуштара а.

Билгалдахарш 

Шаройн кӀоштан нах беха меттигаш
МӀалчу-ХитӀе

МIалчу-ХитIе  — Нохчийчоьнан Шаройн кӀоштара дӀатесна эвла.

Географи 
Эвла йу Шара-Орга олучу хийистехь,  ХӀимойн къилба-малхбузехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбаседехьа — Хьакъмада, къилбаседа-малхбузехьа — Шара а, Берд-КӀел а ХӀиндой овл а, къилбаседа-малхбалехьа — ГӀази-Кха а, Чайра, къилба-малхбузехьа — Хашалда а, Лаха-Хашалда а, къилба-малхбалехьа — ХӀиндуштара.

Билгалдахарш 

Шаройн кӀоштан нах беха меттигаш
Лаха-Хашалда

Лаха-Хашалда — Нохчийчоьнан Шаройн кӀоштара дӀатесна эвла.

Географи 
Эвла йу Шара-Орга олучу хийистехь, ХӀима эвлан къилба-малхбузехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбаседа-малхбузехьа — Борша-Куллаш а, Дукъа а Эсилда а, къилбаседа-малхбалехьа — МӀалчу-ХитӀе а Хьакъмада а, къилба-малхбалехьа — Хашалда, къилба-малхбузехьа — КӀесала.

Билгалдахарш 

Шаройн кӀоштан нах беха меттигаш
ХӀиндугӀа

ХIиндугIа  — Нохчийчоьнан Шаройн кӀоштара дӀатесна эвла.

Географи 
Эвла йу Хашалдой-Аьхк олучу хийистехь, ХӀимойн къилбехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбаседа-малхбузехьа — ХӀиндуштара, Лаха-Хашалда а МӀалчу-ХитӀе а, къилбаседа-малхбалехьа — Чайра, къилба-малхбузехьа — Хуланда.

Билгалдахарш 

Шаройн кӀоштан нах беха меттигаш
ХӀиндуштара

ХIиндуштара — Нохчийчоьнан Шаройн кӀоштара эвла.

Географи 
Эвла йу Хашалдой-Аьхк олучу хийистехь, ХӀиман къилбехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбаседа-малхбузехьа — МӀалчу-ХитӀе а, ХӀиндой овл а, Хьакъмада а Шара а, къилбаседа-малхбалехьа — ГӀази-Кха а, Чайра а, къилба-малхбузехьа — Хашалда, къилба-малхбалехьа — ХӀиндугӀа, малхбалехьа — Лаха-Хашалда.

Билгалдахарш

Литература 
 

Шаройн кӀоштан нах беха меттигаш
ГӀази-Кха

ГIази-Кха — Нохчийчоьнан Шаройн кӀоштара дӀатесна эвла.

Географи 
Эвла йу Шара-Орга олучу хийистехь, ХӀимойн къилбехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбаседа-малхбузехьа — ХӀима а, Цейкара а Аьлти-овл, къилбаседа-малхбалехьа — Босса, къилба-малхбузехьа — ГовлтӀа а, ХӀиндуштара а Чайра, къилба-малхбалехьа — РагӀхьалхие а, Кататла а, малхбалехьа — Ӏумаран жиелуо, малхбузехьа — ГӀалайн-Корта.

Билгалдахарш 

Шаройн кӀоштан нах беха меттигаш
ГовлтӀа

ГовлтӀа — Нохчийчоьнан Шаройн кӀоштара дӀатесна эвла.

Географи 
Эвла йу Шара-Орга олучу хийистехь, ХӀиман къилба-малхбузехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбаседа-малхбузехьа — Шикъара, къилбаседа-малхбалехьа — Шара а, Чихалда а ХӀиндой овл а, къилба-малхбузехьа — Дукъа а, КӀесала а, къилба-малхбалехьа — Эсилда а, Лаха-Хашалда а Хашалда а.

Билгалдахарш

Литература 
 

Шаройн кӀоштан нах беха меттигаш
Мозхие

Мозхие — Нохчийчоьнан Шаройн кӀоштара дӀатесна эвла.

Географи 
Эвла йу Кочу ломура догӀу хин йистехь, ХӀиман къилба-малхбузехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбаседехьа — Кочие, къилбаседа-малхбузехьа — Сандаха а, Кийр босса, а Хьаьнга (Итон-Кхелан кӀошт) а, къилбаседа-малхбалехьа — Ке-боссуо а, КӀесала а, къилба-малхбузехьа — ЧӀиеша (Гуьржийчоь).

Билгалдахарш 

Шаройн кӀоштан нах беха меттигаш
ГӀалайн-Корта

ГӀалайн-Корта — Нохчийчоьнан Шаройн кӀоштара дӀатесна эвла.

Географи 
Эвла йу Шара-Орга олучу хийистехь, ХӀимойн къилба-малхбузехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбаседа-малхбузехьа — ЖогӀалда, къилбаседа-малхбалехьа — Аьлти-овл а, Цейкара а ХӀима а, къилба-малхбузехьа — ХӀиндуштара а, ЖангӀолда а ХӀиндой овл а, къилба-малхбалехьа — Берд-КӀел а, ГӀази-Кха а.

Билгалдахарш 

Шаройн кӀоштан нах беха меттигаш
Борша-Куллаш

Борша-Куллаш  — Нохчийчоьнан Шаройн кӀоштара дӀатесна эвла.

Географи 
Эвла йу Шара-Орга олучу хийистехь, ХӀимой къилба-малхбузехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбаседа-малхбузехьа — Дукъа а, ГовлтӀа а Шикъара а, къилбаседа-малхбалехьа — МӀалчу-ХитӀе а,  Эсилда а Шара, къилба-малхбузехьа — КӀесала а, Серчихи, къилба-малхбалехьа — Лаха-Хашалда а Хашалда а.

Билгалдахарш 

Шаройн кӀоштан нах беха меттигаш
Серчихи (эвла)

Серчихи — Нохчийчоьнан Шаройн кӀоштара дӀатесна эвла.

Географи 
Эвла йу Хуландой-Аьхк олучу хийистехь. ХӀимойн къилба-малхбузехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбаседа-малхбалехьа — КӀесала, къилба-малхбалехьа — Хуланда.

Билгалдахарш 

Шаройн кӀоштан нах беха меттигаш
ЖангӀолда

ЖангIолда — Нохчийчоьнан Шаройн кӀоштара дӀатесна эвла.

Географи 
Эвла йу Шара-Орга олучу хийистехь, ХӀимойн къилба-малхбузехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбаседехьа — ЖогӀалда, къилбаседа-малхбалехьа — ГовлтӀа а, Цейкара а Аьлти-овл а, къилбаседа-малхбузехьа — ЦӀеса, къилбехьа — Чихалда, къилба-малхбалехьа — ХӀиндуштара а, Берд-КӀел а, Шара а, Хьакъмада а, къилба-малхбузехьа — Шикъара.

Билгалдахарш 

Шаройн кӀоштан нах беха меттигаш
Хашалда

Хашалда — Нохчийчоьнан Шаройн кӀоштара дӀатесна эвла.

Географи 
Эвла йу Шара-Орга олучу хийистехь, ХӀима эвлан къилба-малхбузехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбаседа-малхбузехьа — Лаха-Хашалда а, Борша-Куллаш а, Дукъа а Эсилда а, къилбаседа-малхбалехьа — ХӀиндуштара а, МӀалчу-ХитӀе а Хьакъмада а, къилба-малхбалехьа — ХӀиндугӀа, къилба-малхбузехьа — Хуланда.

Билгалдахарш

Литература 
 

Шаройн кӀоштан нах беха меттигаш
ЖогӀалда

ЖогӀалда  — Нохчийчоьнан Шаройн кӀоштара дӀатесна эвла.

Географи 
Эвла йу ХӀиман къилбаседа-малхбузехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбаседа-малхбузехьа — ХутӀе-КӀажа (Итон-Кхаьллан кӀошт), къилбаседа-малхбалехьа — КӀеса, къилбехьа — Чихалда, къилба-малхбузехьа — Шикъара, къилба-малхбалехьа — Галикорт а, ХӀиндуштара а ЖангӀолда а.

Билгалдахарш 

Шаройн кӀоштан нах беха меттигаш
Чихалда

Чихалда — Нохчийчоьнан Шаройн кӀоштара дӀатесна эвла.

Географи 
Эвла йу Шара-Орга олучу хийистехь, ХӀиман къилба-малхбузехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбаседа-малхбузехьа — Шикъара, къилбаседа-малхбалехьа — Шара а, ЖангӀолда а ХӀиндой овл а, къилба-малхбузехьа — ГовлтӀа а, Дукъа а, Борша-Куллаш а, къилба-малхбалехьа — Эсилда а, Лаха-Хашалда а Хашалда а.

Билгалдахарш 

Шаройн кӀоштан нах беха меттигаш
Аьлти-овл

Аьлти-овл — Нохчийчоьнан Шаройн кӀоштара дӀатесна эвла.

Географи 
Эвла йу Шара-Орга олучу хийистехь, ХӀиман къилбаседа-малхбузехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбаседа-малхбузехьа — ЦӀеса а ХутӀе-КӀажа а, къилбаседа-малхбалехьа — Кири, къилба-малхбузехьа — ГовлтӀа а ХӀиндуштара, къилба-малхбалехьа — Ӏумаран жиелуо а, Кататла а, ХӀима а, Чайра а, малхбалехьа — Цейкара, малхбузехьа — ЖогӀалда.

Билгалдахарш

Литература 
 

Шаройн кӀоштан нах беха меттигаш
Цейкара

Цейкара — Нохчийчоьнан Шаройн кӀоштара дӀатесна эвла.

Географи 
Эвла йу Шара-Орга олучу хийистехь, ХӀиман дуьхьала.

Уллера нах беха меттигаш: къилбаседа-малхбузехьа — Аьлти-овл а, ЖангӀолда а, къилбаседа-малхбалехьа — Кири, къилба-малхбузехьа — ГовлтӀа а, ХӀиндуштара а, къилба-малхбалехьа — Ӏумаран жиелуо, Кататла а, РагӀхьалхие а, малхбалехьа — Босса, малхбузехьа — ЖогӀалда.

Билгалдахарш 

Шаройн кӀоштан нах беха меттигаш
Хилиди

Хилиди — Нохчийчоьнан Шаройн кӀоштара дӀатесна эвла.

Географи 
Эвла йу Кенхи-эхк хийистехь, Шаран къилбаседа-малхбалехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбаседа-малхбузехьа — БутӀи а, Кабардатли а, къилба-малхбузехьа — Бицухе.

Билгалдахарш 

Шаройн кӀоштан нах беха меттигаш
Сандаха

Сандаха — Нохчийчоьнан Шаройн кӀоштара дӀатесна эвла.

Географи 
Эвла йу Шара-Орга олучу хийистехь, Гуьржийчоьна йухехь, ХӀиман къилба-малхбузехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбаседа-малхбалехьа — КӀесала а, Шикъара а, нкъилба-малхбалехьа — Хуланда.

Билгалдахарш

Литература 
 

Шаройн кӀоштан нах беха меттигаш
Босса

Босса — Нохчийчоьнан Шаройн кӀоштара дӀатесна эвла.

Географи 
Эвла йу Шара-Орга олучу хийистехь, ХӀиман къилба-малхбузехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбаседа-малхбузехьа — Аьлти-овл а, ЦӀеса а, къилбаседа-малхбалехьа — Кири а, ХӀанкъула а, къилба-малхбузехьа —  ХӀима а, ГӀази-Кха а, къилба-малхбалехьа — Ӏумаран жиелуо а, Кататла а.

Билгалдахарш 

Шаройн кӀоштан нах беха меттигаш
ХӀанкъула

ХӀанкъула   — Нохчийчоьнан Шаройн кӀоштара дӀатесна эвла.

Географи 
Эвла йу БутӀи эркан йистехь, ХӀиман къилбаседа-малхбалехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбаседа-малхбузехьа — Кири а, КӀеса а, къилбаседа-малхбалехьа — ХӀинда (ЧӀебарлойн кӀошт), къилба-малхбузехьа — Гайдхе а, Инубах а Кенхи, къилба-малхбалехьа — Ачилатли а, Кабардатли а.

Билгалдахарш 

Шаройн кӀоштан нах беха меттигаш
Кочие

Кочие — Нохчийчоьнан Шаройн кӀоштара дӀатесна эвла.

Географи 
Эвла йу Шара-Орга олучу хийистехь, ХӀиман къилба-малхбузехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбаседа-малхбузехьа — Кийр босса а, Хьаьнга а Хьаьвхьа (Итон-Кхаьллан кӀошт), къилбаседа-малхбалехьа — Шикъара а, КӀесала а Дукъа а, къилба-малхбузехьа — Сандухой, къилба-малхбалехьа — Мозхие а, Серчихи а Хуланда а.

Билгалдахарш

Литература 
 

Шаройн кӀоштан нах беха меттигаш
Чор-Хьехие

Чор-Хьехие  — Нохчийчоьнан Шаройн кӀоштара дӀатесна эвла.

Географи 
Эвла йу Шара-Орга олучу хийистехь, ХӀиман къилба-малхбузехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбаседа-малхбузехьа — Кочие а, Сандаха а, къилбаседа-малхбалехьа — Ке-боссуо, къилба-малхбузехьа — Сандаха, къилбаа-малхбалехьа — Етткерчие а, Хьер-кха а.

Билгалдахарш 

Шаройн кӀоштан нах беха меттигаш
Ке-боссуо

Ке-боссуо — Нохчийчоьнан Шаройн кӀоштара дӀатесна эвла.

Географи 
Эвла йу Шара-Орга олучу хийистехь, ХӀиман къилба-малхбузехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбаседа-малхбузехьа — Кочие а, Хьавхьа (Итон-Кхаьллан кӀошт) а, къилбаседа-малхбалехьа — КӀесала а, Дукъара а, къилба-малхбузехьа — Сандаха а, Мозхие а, къилба-малхбалехьа — Серчихи а, Хуланда а.

Билгалдахарш

Литература 
 

Шаройн кӀоштан нах беха меттигаш
Етткерчие

Етткерчие   — Нохчийчоьнан Шаройн кӀоштара дӀатесна эвла.

Географи 
Эвла йу Шара-Орга олучу хийистехь, ХӀиман къилба-малхбузехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбаседа-малхбузехьа — Чор-Хьехие а, Кочие а Сандаха а, къилбаседа-малхбалехьа — КӀесала, къилба-малхбузехьа — Сандаха, къилба-малхбалехьа — Хьер-кха а, Хуланда а.

Билгалдахарш 

Шаройн кӀоштан нах беха меттигаш
1606 шо



Оцу шарахь бинарш 
 Ре́мбрандт Ха́рменс ван Рейн (1606 шеран 15 июль, Лейден, Нидерландаш — 1669 шеран 4 октябрь, Амстердам, Нидерландаш) — Нидерландин художник, гравёр, ӀиндагӀан а, серлонан а сийлахь воккху говзанча, Голландин сурташ дахкаран «дашо бӀешеран» воккху векал.
1669 шо



Оцу шарахь белларш 
 Ре́мбрандт Ха́рменс ван Рейн (1606 шеран 15 июль, Лейден, Нидерландаш — 1669 шеран 4 октябрь, Амстердам, Нидерландаш) — Нидерландин художник, гравёр, ӀиндагӀан а, серлонан а сийлахь воккху говзанча, Голландин сурташ дахкаран «дашо бӀешеран» воккху векал.
Жима Хьорсана

Жима Хьорсана () — Нохчийчоьнан Шуьйтан кӀоштара эвла.

Иза йу Хьорсанан йуьртан меттиган йукъайогӀуш.

Билгалдахарш 

Шуьйтан кӀоштан нах беха меттигаш
Борзе

Борзе цхьадолу хьосташкахь Тумса-Борзе () — Нохчийчоьнан Шуьйтан кӀоштан эвла. 

Иза йу Борзен йуьртан меттиган административан центр.

Истори 
Борзе — йуьхьанца Тумса йуьртан кӀотар хила, хӀинца Тумса йуьртал йокха йу.

1944 шаран 23 февралехь коммунистийн Ӏедало нохчий а, гӀалгӀай а махкахбахар а, ишта Нохч-ГӀалгӀайн АССР дӀаяккхар а бахьана долуш, эвлан цӀе «Альпийское» аьлла хийцина. Эвла бахкина Дагестанера суьйлий.
1957 шаран 9 январехь Нохч-ГӀалгӀайн АССР меттахӀоттийна ишта меттахӀоттийна эвлан хьалхалера цӀе а. Коммунистийн харца Ӏедало баха охьахийшина болу суьйлийн дезна шаьш схьа баьхканча йуха баха.

Билгалдахарш

Литература 
 
 
 

Шуьйтан кӀоштан нах беха меттигаш
Асланбек-Шерипово

Асланбек-Шерипово ()  — Нохчийчоьнан Шуьйтан кӀоштара эвла.

Иза йу ГӀаьттин-Кхаьллан йуьртан меттиган административан центр.

Географи 
Эвла йу ЧӀаьнта-Орга олучу ишта Шара-Орга олучу шина хина йуккъахь, къоштан меттиган административан центр Шуьйтана къилба-малхбалехьа а йолуш.

Уллера нах беха меттигаш: къилбаседехьа — Улус-Керт а, Зонах а, Юккъера-Кела а, къилбехьа — Бена, къилба-малхбалехьа — Мусолт-Эвла.

Истори 
Кхоьллина масийтта эвла вовшах тоьхна ГӀаьттин-Кхаьлла а, Маьршан-Кхаьлла а, Хьена-Кхаьлла а кхин а.

Билгалдахарш 

Шуьйтан кӀоштан нах беха меттигаш
Мус-Кхаьлла

Мус-Кхаьлла, Мус-кхелла () — Нохчийчоьнан Шуьйтан кӀоштара эвла.

Асланбек-Шериповн йуьртан меттиган йукъайогӀу.

Билгалдахарш

Литература 
 

Шуьйтан кӀоштан нах беха меттигаш
Бена (Шуьйтан кӀошт)

Бена () —  Нохчийчоьнан Шуьйтан кӀоштара эвла.

Асламбек-Шерипован йуьртан меттиган йукъайогӀу.

Билгалдахарш 

Шуьйтан кӀоштан нах беха меттигаш
Мусолт-Эвла

Мусолт-Эвла () —  Нохчийчоьнан Шуьйтан кӀоштара эвла.

Асламбек-Шерипован йуьртан меттиган йукъайогӀу.

Билгалдахарш 

Шуьйтан кӀоштан нах беха меттигаш
Дехьа-Йисте

Дехьа-Йисте () — Нохчийчоьнан Шуьйтан кӀоштара эвла.

Хьена-Кхаьллан йуьртан меттиган йукъайогӀу.

Билгалдахарш 

Шуьйтан кӀоштан нах беха меттигаш
РегӀдукъа

РегӀдукъа, PeгӀa духие () — Нохчийчоьнан Шуьйтан кӀоштара эвла. Борзен йуьртан меттиган йукъайогӀу. РегӀдукъа йу Тумсой тайпана эвла.

Географи 
Лаьтташ йу Орга а, Варанда вовшахкхетачу меттиган лакхахьо, Шуьйтан къилба-малхбузехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбаседехьа — Суьжа, къилбаседа-малхбалехьа — Вашандара, къилба-малхбузехьа — Борзе, къилба-малхбалехьа — Нихала, малхбалехьа — Гоьргача, къилбаседа-малхбузехьа — Хьаьлкана.

Бахархой

Билгалдахарш

Литература 
 

Шуьйтан кӀоштан нах беха меттигаш
Тумса

Тумса  — Нохчийчоьнан Шуьйтан кӀоштара эвла.

Борзен йуьртан меттиган йукъайогӀу.

Билгалдахарш

Литература 
 

Шуьйтан кӀоштан нах беха меттигаш
Суьжа

Суьжа () — Нохчийчоьнан Шуьйтан кӀоштара эвла.

Лакха-Варандан йуьртан меттиган йукъайогӀу.

Билгалдахарш

Литература 
 

Шуьйтан кӀоштан нах беха меттигаш
Лакха-Варанда

Лакха-Варанда () — Нохчийчоьнан Шуьйтан кӀоштара эвла.

Иза йу Лакха-Варандан йуьртан меттиган административан центр.

Истори 

1944 шаран 23 февралехь коммунистийн Ӏедало нохчий а, гӀалгӀай а махкахбахар а, ишта Нохч-ГӀалгӀайн АССР дӀаяккхар а бахьана долуш, эвлан цӀе Аварское аьлла хийцина. Эвла бахкина Дагестанера суьйлий.
1957 шаран 9 январехь Нохч-ГӀалгӀайн АССР меттахӀоттийна ишта меттахӀоттийна эвлан хьалхалера цӀе а. Коммунистийн харца Ӏедало баха охьахийшина болу суьйлийн дезна шаьш схьа баьхканча йуха баха.

Билгалдахарш 

Шуьйтан кӀоштан нах беха меттигаш
Вашандара

Вáштар (Вашендарой) — Нохчийчоьнан Шуьйтан кӀоштара эвла.

Иза йу Вашандаран йуьртан меттиган административан центр. Ваштарой тайпан наха йиллина юрт.

Истори 

1944 шаран 23 февралехь коммунистийн Ӏедало нохчий а, гӀалгӀай а махкахбахар а, ишта Нохч-ГӀалгӀайн АССР дӀаяккхар а бахьана долуш, эвлан цӀе Заречное аьлла хийцина. Эвла бахкина Дагестанера суьйлий.
1957 шаран 9 январехь Нохч-ГӀалгӀайн АССР меттахӀоттийна ишта меттахӀоттийна эвлан хьалхалера цӀе а. Коммунистийн харца Ӏедало баха охьахийшина болу суьйлийн дезна шаьш схьа баьхканча йуха баха.

Билгалдахарш 

Шуьйтан кӀоштан нах беха меттигаш
Хьаьлкана

Хьаьлкана () — Нохчийчоьнан Шуьйтан кӀоштара эвла.

Вашиндаран йуьртан меттиган йукъайогӀу.

Билгалдахарш 

Шуьйтан кӀоштан нах беха меттигаш
Гоьргача

Гоьргача () — Нохчийчоьнан Шуьйтан кӀоштара эвла.

Вашиндаран йуьртан меттиган йукъайогӀу.

Билгалдахарш 

Шуьйтан кӀоштан нах беха меттигаш
Пхьаьмта

Пхьаьмта () — Нохчийчоьнан Шуьйтан кӀоштара эвла.

Иза йу Пхьаьмтан йуьртан меттиган административан центр.

Географи 
Пхьаьмта лаьтта Ваьрди-эркан аьтту бердаца, кӀоштан центр йолчу Шуьйтан къилба-малхбалехьа.

Гергара эвланаш: къилба-малхбалехьа — Мус-Кхаьлла а, Уьрд-Юхе а эвланаш, малхбалехьа — Юккъера-Кела, малхбузехьа — Вашандара, къилба-малхбузехьа — Гоьргача а, Нихала а эвланаш.

Билгалдахарш 

Шуьйтан кӀоштан нах беха меттигаш
ГӀуш-Корта

ГӀуш-Корта йа ГӀушкорта, ГӀуруш-корта () — Нохчийчоьнан Шуьйтан кӀоштара эвла.

Пхьаьмтан йуьртан меттиган йукъайогӀу.

Бахархой

Билгалдахарш

Литература 
 

Шуьйтан кӀоштан нах беха меттигаш
Бекум-кхелла

Бекум-кхелла, Бекум-Кхаьлла () — Нохчийчоьнан Шуьйтан кӀоштара эвла.

Иза йукъайогӀу  Пхьаьмтан йуьртан меттиган.

Географи 
Эвла йу Ваьрди-эрк хина аьтто агӀона йистехь, кӀоштан центр Шуьйтана къилба-малхбалехьа а йолуш.

Уллера нах беха меттигаш: малхбалехьа — Пхьаьмта, къилбехьа — Уьрд-Юхе, малхбузехьа — Ваьрде а, ГӀуш-Корта а, къилбаседа-малхбузехьа — Шуьйта.

Билгалдахарш

Литература 
 

Шуьйтан кӀоштан нах беха меттигаш
Ваьрде

Ваьрде () — Нохчийчоьнан Шуьйтан кӀоштара эвла.

Пхьаьмтан йуьртан меттиган йукъайогӀу.

Билгалдахарш 

Шуьйтан кӀоштан нах беха меттигаш
Саьтта

Саьтта () — Нохчийчоьнан Шуьйтан кӀоштара эвла.

Иза йу Саьттан йуьртан меттиган административан центр.

Билгалдахарш 

Шуьйтан кӀоштан нах беха меттигаш
Уьрд-Юхе

Уьрд-Юхе () — Нохчийчоьнан Шуьйтан кӀоштара эвла.

Саттин йуьртан меттиган йукъайогӀу.

Билгалдахарш 

Шуьйтан кӀоштан нах беха меттигаш
Йуккъера-Кела

Йуккъера-Кела () — Нохчийчоьнан Шуьйтан кӀоштара эвла.

Саьттан йуьртан меттиган йукъайогӀу.

Билгалдахарш 

Шуьйтан кӀоштан нах беха меттигаш
Сона

Сона () — Нохчийчоьнан Шуьйтан кӀоштара эвла.

Хьала-Келан йуьртан меттиган йукъайогӀу.

Истори 

1944 шаран 23 февралехь коммунистийн Ӏедало нохчий а, гӀалгӀай а махкахбахар а, ишта Нохч-ГӀалгӀайн АССР дӀаяккхар а бахьана долуш, эвлан цӀе Нагорное аьлла хийцина. Эвла бахкина Дагестанера суьйлий.
1957 шаран 9 январехь Нохч-ГӀалгӀайн АССР меттахӀоттийна ишта меттахӀоттийна эвлан хьалхалера цӀе а. Коммунистийн харца Ӏедало баха охьахийшина болу суьйлийн дезна шаьш схьа баьхканча йуха баха.

Билгалдахарш 

Шуьйтан кӀоштан нах беха меттигаш
Хьал-Кела

Хьал-Кела йа Хьала-Кела () — Нохчийчоьнан Шуьйтан кӀоштара эвла.

Иза йу Хьал-Келан йуьртан меттиган административан центр.

Географи 
Эвла йу Шара-Орга (эрк) йистехьа, Шуьйтана малхбузехьа.

Уллера нах бехаш меттигаш: Мусолт-Эвлана малхбалехьа, Шара-Органа малхбузехьа, Саьрбалана а, Лаьшкарана а къилба-малхбузехьа.

Истори 

1944 шаран 23 февралехь коммунистийн Ӏедало нохчий а, гӀалгӀай а махкахбахар а, ишта Нохч-ГӀалгӀайн АССР дӀаяккхар а бахьана долуш, эвлан цӀе Каменка аьлла хийцина. Эвла бахкина Дагестанера суьйлий.
1957 шаран 9 январехь Нохч-ГӀалгӀайн АССР меттахӀоттийна ишта меттахӀоттийна эвлан хьалхалера цӀе а. Коммунистийн харца Ӏедало баха охьахийшина болу суьйлийн дезна шаьш схьа баьхканча йуха баха.

Билгалдахарш 

Шуьйтан кӀоштан нах беха меттигаш
Улус-Керт

Улус-Керт () — Нохчийчоьнан Шуьйтан кӀоштара эвла.

Иза йу Улус-Кертан йуьртан меттиган административан центр.

Истори 

1944 шаран 23 февралехь коммунистийн Ӏедало нохчий а, гӀалгӀай а махкахбахар а, ишта Нохч-ГӀалгӀайн АССР дӀаяккхар а бахьана долуш, эвлан цӀе Трехгорье аьлла хийцина. Эвла бахкина Дагестанера суьйлий.
1957 шаран 9 январехь Нохч-ГӀалгӀайн АССР меттахӀоттийна ишта меттахӀоттийна эвлан хьалхалера цӀе а. Коммунистийн харца Ӏедало баха охьахийшина болу суьйлийн дезна шаьш схьа баьхканча йуха баха.

Билгалдахарш 

Шуьйтан кӀоштан нах беха меттигаш
Хьорсана

Хьорсана () — Нохчийчоьнан Шуьйтан кӀоштан эвла.

Иза йу Хьорсанан йуьртан меттиган административан центр.

Истори 

1944 шаран 23 февралехь коммунистийн Ӏедало нохчий а, гӀалгӀай а махкахбахар а, ишта Нохч-ГӀалгӀайн АССР дӀаяккхар а бахьана долуш, эвлан цӀе Дальнее аьлла хийцина. Эвла бахкина Дагестанера суьйлий.
1957 шаран 9 январехь Нохч-ГӀалгӀайн АССР меттахӀоттийна ишта меттахӀоттийна эвлан хьалхалера цӀе а. Коммунистийн харца Ӏедало баха охьахийшина болу суьйлийн дезна шаьш схьа баьхканча йуха баха.

Билгалдахарш 

Шуьйтан кӀоштан нах беха меттигаш
Нихала

Нихала () — Нохчийчоьнан Шуьйтан кӀоштара эвла.

Иза йу Нихалан йуьртан меттиган административан центр.

Билгалдахарш 

Шуьйтан кӀоштан нах беха меттигаш
Зонах

Зонах () — Нохчийчоьнан Шуьйтан кӀоштара эвла.

Иза йу Зонахан йуьртан меттиган административан центр.

Билгалдахарш 

Шуьйтан кӀоштан нах беха меттигаш
Орса

Орса — Нохчийчоьнан ЧӀебарлойн кӀоштара дӀатесна эвла.

Географи 
Эвла йу Ахкати олучу хийистехь, Шара-Орган къилбехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбаседа-малхбалехьа — Макажа, къилбаседа-малхбузехьа — Маънех а, Инкота а, къилба-малхбузехьа — ХӀиндой овл, малхбалехьа — Хьаркъаруо.

Бахархой

Билгалдахарш 

ЧӀебарлойн кӀоштан нах беха меттигаш
Арие овл

Арие овл — Нохчийчоьнан ЧӀебарлойн кӀоштара эвла.

Географи 
Эвла йу Веданан къилба-малхбузехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбехьа — Буне, къилба-малхбалехьа — Макажа а, Тунжайн овл а Ихара а.

Микротопонимаш 
 Дукъа тIиехьа
 ГIаза цона
 Акълайн арие
 Махкачие
 Дакъайн дукъ
 ТIийхьие
 Якъшие
 Жа деллача
 Старчиекартие
 Шина коьртан йукъ
 Осхара овл
 Герги овл
 ИгIа овл
 ГутIахой
 Хин коьртие
 БIагаша овл
 Гидайн овл
 Ригахойн лам
 Хьаркъаруо

Билгалдахарш

Литература 
 

ЧӀебарлойн кӀоштан нах беха меттигаш
Ихара

Ихара, Ихара-Овл — Нохчийчоьнан ЧӀебарлойн кӀоштара эвла.

Географи 
Эвла йу Веданан къилба-малхбузехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбаседа-малхбалехьа — Хо, къилбаседа-малхбузехьа — Макажа, къилба-малхбузехьа — Хьаркъаруо а, Тунжайн овл а, Буне а, къилба-малхбалехьа — ТӀандо а, Ансалта а (Дагестан).

Галерей

Билгалдахарш 

ЧӀебарлойн кӀоштан нах беха меттигаш
Куланха

Куланха — Нохчийчоьнан ЧӀебарлойн кӀоштара эвла.

Хойн йуьртан меттиган йукъайогӀу.

Билгалдахарш 

ЧӀебарлойн кӀоштан нах беха меттигаш
Хьаркъаруо

Хьаркъаруо, Хьаркъруо —  Нохчийчоьнан ЧӀебарлойн кӀоштара эвла.

Хойн йуьртан меттиган йукъа йогӀу.

Бахархой

Географи 
Лаьтта Ансалта хина йистехь.

Уллера нах беха меттигаш: къилбаседа-малхбалехьа — Ихара, къилбаседа-малхбузехьа — Макажа, къилба-малхбалехьа — ТӀандо а, Анаста (ДегӀаста) а, малхбузехьа — Тунжайн овл а, Буне а.

Билгалдахарш

Литература 
 
 
ЧӀебарлойн кӀоштан нах беха меттигаш
Мали овл

Мали овл — Нохчийчоьнан ЧӀебарлойн кӀоштара дӀатесна эвла.

Географи 
Эвла йу Шара-Орга къилба-малхбалехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбаседа-малхбузехьа — Тунжайн овл, къилбаседа-малхбалехьа — Эбуз овл а, Хьаркъаруо а Куланха а, къилба-малхбузехьа — ХӀинда, къилба-малхбалехьа — Орса.

Билгалдахарш 

ЧӀебарлойн кӀоштан нах беха меттигаш
ЦӀикара

ЦӀикара — Нохчийчоьнан ЧӀебарлойн кӀоштара дӀатесна эвла.

Географи 
Уллера нах беха меттигаш: къилбаседа-малхбузехьа — Монахой а, Чубахкинача а Нохч-Кела а, къилба-малхбалехьа — Буне а, Тунжайн овл а, къилбаседа-малхбалехьа — Макажа а, Арие овл а, малхбузехьа — Инкота, къилбаседехьа Миммайн овл.

Билгалдахарш 

ЧӀебарлойн кӀоштан нах беха меттигаш
ХӀинда

ХӀинда — Нохчийчоьнан ЧӀебарлойн кӀоштара эвла.

Географи 
Эвла йу Веданан къилба-малхбузехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбаседа-малхбалехьа — Макажа а Тунжайн овл а, къилба-малхбузехьа — БутӀи а, Кири а (Шаройн кӀошт), къилба-малхбалехьа — Садо-Эвла а, Ансалта а Шодрода (ДегӀаста).

Билгалдахарш 

ЧӀебарлойн кӀоштан нах беха меттигаш
ТӀундакхуо

ТӀундакхуо — Нохчийчоьнан ЧӀебарлойн кӀоштара дӀатесна эвла.

Географи 
Эвла йу Шара-Орган къилба-малхбалехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбаседа-малхбузехьа — Ӏалхан овл а, ЦӀикара а, къилбаседа-малхбалехьа — Эбуз овл а, Макажа а, къилба-малхбузехьа — Буне а, Тунжайн овл а, къилба-малхбалехьа — Хьаркъаруо.

Билгалдахарш

Литература 
 

ЧӀебарлойн кӀоштан нах беха меттигаш
Ӏалхан овл

Ӏалхан овл — Нохчийчоьнан ЧӀебарлойн кӀоштара дӀатесна эвла.

Географи 
Эвла йу Шара-Орган къилба-малхбалехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбаседа-малхбузехьа — Арие овл, къилбаседа-малхбалехьа — Желашка а, ЧӀара овл а, къилба-малхбузехьа — ЦӀикара а, Буне а, къилба-малхбалехьа — Эбуз овл а, Куланха а.

Билгалдахарш 

ЧӀебарлойн кӀоштан нах беха меттигаш
Желашка (ЧӀебарлойн кӀошт)

Желашка — Нохчийчоьнан ЧӀебарлойн кӀоштара дӀатесна эвла.

Географи 
Эвла йу Шара-Орган къилба-малхбалехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбаседа-малхбузехьа — ПатӀайн овл а, ТӀушик овл а Миммайн овл а, къилба-малхбалехьа — Къоьзана, къилба-малхбузехьа — Ӏалхан овл, къилба-малхбалехьа — ЧӀара овл.

Билгалдахарш

Литература 
 

ЧӀебарлойн кӀоштан нах беха меттигаш
Бассахуо

Бассахуо — Нохчийчоьнан ЧӀебарлойн кӀоштара дӀатесна эвла.

Географи 
Эвла йу Шара-Орган къилба-малхбалехьа.

Истори 
1889 шарахь Бассахуо эвлахь йара 43 керт, 124 божарий, 197 зударий, шаберш 321, къам. нохчий, бусулбанаш.

Билгалдахарш

Литература 
 

ЧӀебарлойн кӀоштан нах беха меттигаш
Ригахуо

Рига  — Нохчийчоьнан ЧӀебарлойн кӀоштара эвла.

Макажан йуьртан меттиган йукъайогӀу.

Билгалдахарш 

ЧӀебарлойн кӀоштан нах беха меттигаш
Торсунан овл

Торсунан овл — Нохчийчоьнан ЧӀебарлойн кӀоштара дӀатесна эвла.

Географи 
Эвла йу Шара-Орган малхбалехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбаседа-малхбузехьа — Пхьарайн овл а, Ригахуо ‎ а, къилба-малхбузехьа — Ӏарпи овл а, Миммайн овл а, ТӀушик овл а ПатӀайн овл а.

Билгалдахарш

Литература 
 

ЧӀебарлойн кӀоштан нах беха меттигаш
Пхьарайн овл

Пхьарайн овл — Нохчийчоьнан ЧӀебарлойн кӀоштара дӀатесна эвла.

Географи 
Эвла йу Шара-Орган малхбалехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбаседа-малхбузехьа — ГӀези овл, къилба-малхбузехьа — Ӏарпи овл а, Миммайн овл а, ТӀушик овл а ПатӀайн овл а.

Билгалдахарш

Литература 
 

ЧӀебарлойн кӀоштан нах беха меттигаш
ГӀези овл

ГӀези овл — Нохчийчоьнан ЧӀебарлойн кӀоштара дӀатесна эвла.

Географи 
Эвла йу Шара-Орган къилбаседа-малхбалехьа.

Уллера нах беха меттигаш: къилбаседа-малхбузехьа — Хьевхьа цӀогуние а, Лаьшкара а Саьрбала а, къилба-малхбалехьа — Ӏарпи овл а Чуьрейн мохк а, къилба-малхбузехьа — БагӀай овл а, Нижала а, малхбузехьа — Жубиг овл.

Билгалдахарш

Литература 
 

ЧӀебарлойн кӀоштан нах беха меттигаш