Województwo łódzkie

Województwo łódzkie – jedno z 16 województw Polski, położone w centralnej części kraju. Obejmuje obszar o powierzchni 18 218,95 km². Według danych z 30 czerwca 2020 roku województwo zamieszkiwało około 2,4 mln osób. Ma najmniejszą lesistość w kraju. Siedzibą władz województwa jest Łódź.

Historia 
Utworzone w 1999 roku z województw poprzedniego podziału administracyjnego:
 miejskiego łódzkiego (w całości)
 sieradzkiego (w całości)
 piotrkowskiego (oprócz gmin Fałków i Kluczewsko)
 skierniewickiego (oprócz gmin powiatów sochaczewskiego i żyrardowskiego)
 płockiego (tylko gminy powiatów kutnowskiego i łęczyckiego oraz gmina Kiernozia)
 kaliskiego (tylko gminy powiatu wieruszowskiego)
 częstochowskiego (tylko gminy: Gidle, Nowa Brzeźnica, Pajęczno, Strzelce Wielkie i Żytno)
 konińskiego (tylko gminy Uniejów, Grabów i Świnice Warckie)
 radomskiego (tylko gmina Drzewica).

Administracyjne i gospodarcze kształtowanie się województw łęczyckiego, sieradzkiego, rawskiego i łódzkiego w ciągu całej historii państwowości polskiej zostało szczegółowo przedstawione w monografii prof. Marka Kotera.

Księstwa i ziemie w XIII–XIV w.

Województwa I Rzeczypospolitej w latach 1339–1793

Jednostki administracyjne w zaborze pruskim w latach 1793–1795

Jednostki administracyjne w zaborze pruskim w latach 1795–1807

Podział administracyjny w Księstwie Warszawskim

Podział administracyjny w Królestwie Polskim

Podział administracyjny w II Rzeczypospolitej

Województwo łódzkie w latach 1945–1975

Województwa w latach 1975–1998

Geografia 

Według danych z 1 stycznia 2014 powierzchnia województwa wynosiła 18 218,95 km².

Według danych z 2010 województwo łódzkie ma najmniejszą lesistość spośród wszystkich województw – 21,1%. Według danych z 31 grudnia 2012 r. w woj. łódzkim lasy obejmowały powierzchnię 386,1 tys. ha, co stanowiło 21,2% jego powierzchni. Około 100 ha lasów znajdowało się w obrębie parku narodowego (Ośrodek Hodowli Żubrów w Smardzewicach będący częścią Kampinoskiego PN).

Położenie administracyjne 
Województwo jest położone w środkowej Polsce i graniczy z województwami:
  kujawsko-pomorskim na długości 28,8 km na północy
  mazowieckim na długości 314,4 km na północy i wschodzie
  opolskim na długości 56,2 km na południowym zachodzie
  śląskim na długości 112,6 km na południu
  świętokrzyskim na długości 152,1 km na południowym wschodzie
  wielkopolskim na długości 280,3 km na zachodzie

Położenie fizycznogeograficzne 
Województwo łódzkie znajduje się na pograniczu dwóch dużych jednostek geomorfologicznych: Niżu Środkowoeuropejskiego i Wyżyn Polskich. W północnej części województwa dominują więc rozległe i prawie płaskie równiny, natomiast w południowej pagórki.

Pod względem fizycznogeograficznym przeważającą część województwa zajmuje Wysoczyzna Łódzka ograniczona od zachodu doliną Warty, od wschodu doliną Pilicy, od północy Pradoliną Warszawsko-Berlińską, zaś od południa łącząca się ze strefą wyżyn Polski (Wzgórza Radomszczańskie).

Topografia 
W wymiarze północ-południe województwo rozciąga się na długości 172 km, to jest 1°33′03″. W wymiarze wschód-zachód rozpiętość województwa wynosi 179 km, co w mierze kątowej daje 2°35′05″.

Współrzędne geograficzne skrajnych punktów:
 północny: 52°23′38″ szer. geogr. N – pn. narożnik działki ewidencyjnej nr 66/1 (powiat kutnowski),
 południowy: 50°50′35″ szer. geogr. N – pd. narożnik działki ewidencyjnej nr 484 (powiat radomszczański),
 zachodni: 18°04′28″ dług. geogr. E – zach. narożnik działki ewidencyjnej nr 525 (powiat wieruszowski),
 wschodni: 20°39′33″ dług. geogr. E – wsch. narożnik działki ewidencyjnej nr 180/1 (powiat rawski).

Ukształtowanie powierzchni ma charakter nizinny (średnia wysokość 169,6 m n.p.m.)
Najwyższymi punktami są wierzchołki: naturalny Fajnej Ryby – 347 m n.p.m. i sztucznie utworzony Góry Kamieńskiej – 406 m n.p.m.

Miasta 

W województwie łódzkim są 52 miasta, w tym 3 miasta na prawach powiatu. Miasta zostały uszeregowane według liczby mieszkańców. Liczba ludności z dnia 30 kwietnia 2022, powierzchnia według GUS z dnia 30 czerwca 2014:

Podział administracyjny 

Ludność i powierzchnia
(dane GUS, stan: 30 czerwca 2020)

Demografia 

Według danych z 30 czerwca 2020 r. województwo miało 2 448 713 mieszkańców.

Dane z 30 czerwca 2020:

 Piramida wieku mieszkańców województwa łódzkiego w 2014 roku.

Religia 

Zdecydowaną większość mieszkańców województwa łódzkiego stanowią katolicy, a zwłaszcza wyznawcy Kościoła rzymskokatolickiego. Zdecydowana większość województwa pokrywa się z administracyjnymi granicami metropolii łódzkiej, w skład której wchodzą archidiecezja łódzka i diecezja łowicka. Południowa część województwa przynależy administracyjnie do metropolii częstochowskiej: archidiecezji częstochowskiej i diecezji radomskiej. Zachodnie rubieże województwa podlegają pod metropolię poznańską – diecezja kaliska i metropolię gnieźnieńską – diecezja włocławska. W stolicy województwa znajduje się także niewielka parafia greckokatolicka, obejmująca wyznawców Kościoła katolickiego obrządku bizantyjsko-ukraińskiego z całego regionu. Województwo łódzkie należy do najmniej religijnych części Polski, w archidiecezji łódzkiej praktykuje zaledwie 24,5% wiernych, a w diecezji łowickiej 31%.

Drugim co do wielkości wyznaniem województwa łódzkiego są mariawici, szczególnie licznie zamieszkujący okolice Strykowa, Zgierza, Brzezin, Grabowa, Łowicza i Łodzi. W niektórych miejscowościach powiatu zgierskiego i brzezińskiego stanowią nawet większość mieszkańców. Niemal połowa polskich mariawitów zamieszkuje województwo łódzkie. Pierwszym biskupstwem na terenie miasta Łodzi była mariawicka diecezja śląsko-łódzka powstała w 1910 roku. Pierwszym biskupem w Łodzi był mariawita Leon Maria Andrzej Gołębiowski. Wyznawcy Kościoła Starokatolickiego Mariawitów przynależą do diecezji śląsko-łódzkiej, której siedziba znajduje się w Łodzi. Wierni Kościoła Katolickiego Mariawitów należą do kustodii płockiej. Na terenie województwa mieszkają także przedstawiciele innych Kościołów starokatolickich, a w Łodzi znajduje się parafia Kościoła Polskokatolickiego.

Dużą i historycznie osadzoną grupę wyznaniową stanowią ewangelicy. Wierni Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego, przynależą do diecezji warszawskiej i diecezji pomorsko-wielkopolskiej. W Pabianicach znajduje się siedziba luterańskiego biskupa. Na terenie całego województwa znajduje się wiele pamiątek po luteranach, m.in. liczne kościoły, kantoraty i cmentarze. W okolicy Łodzi i Bełchatowa mieszka ponad połowa polskich kalwinistów, zrzeszonych w Kościele Ewangelicko-Reformowanym. W Łodzi i Pabianicach swoje siedziby mają placówki Kościoła Ewangelicko-Metodystycznego. Na terenie województwa łódzkiego znajdują się także liczne placówki innych Kościołów protestanckich o charakterze adwentystycznym, baptystycznym i zielonoświątkowym.

W przeszłości ważną rolę na ziemiach województwa łódzkiego odgrywali prawosławni. Obecnie Łódź stanowi siedzibę diecezji łódzko-poznańskiej i dekanatu łódzkiego Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego. Największe ośrodki prawosławne w regionie znajdują się w Łodzi i Piotrkowie Trybunalskim.

Liczebną grupę stanowią także Świadkowie Jehowy, którzy na terenie całego województwa mają 80 zborów. Ponadto swoją siedzibę mają niewielkie placówki Świeckiego Ruchu Misyjnego „Epifania” i Kościoła Jezusa Chrystusa Świętych w Dniach Ostatnich.

Przed II wojną światową miejscowości obecnego województwa łódzkiego było licznie zamieszkane przez Żydów. Wyznawcy judaizmu stanowili niekiedy większość mieszkańców małych miasteczek. Świadectwem ich obecności są liczne synagogi i cmentarze żydowskie rozsiane po terytorium całego województwa. Obecnie w Łodzi znajduje się siedziba Żydowskiej Gminy Wyznaniowej.

W Łodzi swoją siedzibę ma także Gmina Muzułmańska należąca do Ligi Muzułmańskiej w RP.

W stolicy województwa znajdują się także dwa ośrodki buddyjskie: Buddyjskiego Związku Diamentowej Drogi Linii Karma Kagyu i Szkoły Zen Kwan Um.

Województwo łódzkie znane jest ze swojego wielokulturowego i wieloreligijnego charakteru. Na terenie Łodzi i w innych miejscowościach odbywają się nabożeństwa ekumeniczne, koncerty, festiwale, prelekcje i wydarzenia promujące różnorodność regionu. Do najbardziej znanych inicjatyw należy Festiwal Łódź Czterech Kultur. W całym regionie odbywają się rozmaite spotkania o charakterze wieloreligijnym, organizowane m.in. przez Centrum Dialogu im. Marka Edelmana i Łódzki Oddział Polskiej Rady Ekumenicznej. Także w mniejszych miejscowościach odbywają się spotkania promujące wielokulturowy charakter regionu, m.in. w Nowej Sobótce powstaje Centrum Wielokulturowości „Dom na Skrzyżowaniu” – ośrodek dialogu, miejsce spotkań i integracji społecznej.

Administracja i polityka

Samorząd wojewódzki 
Organem stanowiącym samorządu jest Sejmik Województwa Łódzkiego, składający się z 33 radnych. Siedzibą sejmiku województwa jest Łódź.
Sejmik wybiera organ wykonawczy samorządu, którym jest zarząd województwa, składający się z 5 członków z przewodniczącym mu marszałkiem.

Marszałkowie Województwa Łódzkiego:
 Waldemar Matusewicz (1999–2001)
 Mieczysław Teodorczyk (2001–2004)
 Stanisław Witaszczyk (2004–2006)
 Włodzimierz Fisiak (2006–2010)
 Witold Stępień (2010–2018)
 Grzegorz Schreiber (od 2018)

Administracja rządowa

Administracja wojewódzka 
Terenowym organem administracji rządowej jest Wojewoda Łódzki, wyznaczany przez Prezesa Rady Ministrów. Siedzibą wojewody jest Łódź, gdzie znajduje się Łódzki Urząd Wojewódzki w Łodzi.

Administracja centralna 
W województwie łódzkim siedzibę posiadają następujące jednostki, wchodzące w skład centralnej administracji rządowej:
 Biuro do spraw Substancji Chemicznych (Łódź),
Centralny Ośrodek Badań Jakości w Diagnostyce Laboratoryjnej (Łódź),
Centrum Egzaminów Medycznych (Łódź),
 Krajowe Centrum Ochrony Radiologicznej w Ochronie Zdrowia (Łódź),
Centralna Baza Rezerw Sanitarno-Przeciwepidemicznych (Poręby k. Zduńskiej Woli)

Tym samym województwo łódzkie jest 2. województwem (po województwie mazowieckim), w którym ulokowano najwięcej jednostek wchodzących w skład centralnej administracji rządowej.

Gospodarka 

W 2012 produkt krajowy brutto woj. łódzkiego wynosił 98,8 mld zł, co stanowiło 6,1% PKB Polski. Produkt krajowy brutto na 1 mieszkańca wynosił 39,0 tys. zł (93,2% średniej krajowej), co plasowało łódzkie na 6. miejscu względem innych województw.

Przeciętne miesięczne wynagrodzenie mieszkańca woj. łódzkiego w 3. kwartale 2011 wynosiło 3316,60 zł, co lokowało je na 9. miejscu względem wszystkich województw.

W końcu marca 2012 liczba zarejestrowanych bezrobotnych w województwie obejmowała ok. 152,8 tys. mieszkańców, co stanowi stopę bezrobocia na poziomie 13,8% do aktywnych zawodowo.

W 2019 roku bezrobocie rejestrowane w województwie wynosiło 5,4% (6,1% wśród kobiet i 4,8% wśród mężczyzn) natomiast średnie wynagrodzenie brutto 4 441zł.

Według danych z 2016 2,7% mieszkańców w gospodarstwach domowych woj. łódzkiego miało wydatki poniżej granicy ubóstwa skrajnego (tzn. znajdowało się poniżej minimum egzystencji).

Zasoby surowców mineralnych 
 węgiel brunatny – Bełchatów (największa kopalnia w Europie),

Przemysł 
Największe ośrodki:
 Łódzki Okręg Przemysłowy (dawniej włókienniczy)
 Piotrkowsko-Bełchatowski Okręg Przemysłowy (Bełchatów – energetyka, górnictwo, Piotrków Trybunalski – przemysł precyzyjny, logistyka)
Największe przedsiębiorstwa przemysłowe (według przychodów ogółem):
 Elektrownia Bełchatów w Rogowcu
 Zakład Energetyczny Łódź – Teren SA (obecnie część PGE)
 Dalkia Łódź SA (dawniej Zespół Elektrociepłowni w Łodzi)
 Łódzki Zakład Energetyczny SA (obecnie część PGE)
 Łódzka Specjalna Strefa Ekonomiczna

Transport

Transport drogowy 

Na terenie województwa przebiega 1179 km dróg wojewódzkich, 7975 km powiatowych i 13380 km gminnych (2008 rok).

Transport kolejowy 

Czynne linie kolejowe na obszarze województwa:
 linia kolejowa nr 1 Warszawa Centralna → Katowice
 linia kolejowa nr 3 Warszawa Zachodnia → Frankfurt nad Odrą 
 linia kolejowa nr 4 Grodzisk Mazowiecki → Zawiercie
 linia kolejowa nr 11 Skierniewice → Łowicz Główny
 linia kolejowa nr 12 Skierniewice → Łuków
 linia kolejowa nr 14 Łódź Kaliska → Forst-Baršć 
 linia kolejowa nr 15 Bednary → Łódź Kaliska
 linia kolejowa nr 16 Łódź Widzew → Kutno
 linia kolejowa nr 17 Łódź Fabryczna → Koluszki
 linia kolejowa nr 18 Kutno → Piła Główna
 linia kolejowa nr 22 Tomaszów Mazowiecki → Radom
 linia kolejowa nr 24 Piotrków Trybunalski → Bełchatów → Zarzecze
 linia kolejowa nr 25 Łódź Kaliska → Dębica
 linia kolejowa nr 33 Kutno → Brodnica
 linia kolejowa nr 53 Tomaszów Mazowiecki → Spała
 linia kolejowa nr 131 Chorzów Batory → Tczew
 linia kolejowa nr 181 Herby Nowe → Oleśnica
 linia kolejowa nr 458 Łódź Fabryczna → Łódź Widzew
 Kolej Wąskotorowa Rogów – Rawa – Biała

Planowana jest budowa szybkiej kolei łączącej Łódź z Warszawą, Poznaniem i Wrocławiem, tzw. linii „Y”.

Województwo łódzkie jest właścicielem Łódzkiej Kolei Aglomeracyjnej, która obsługuje ruch pasażerski na wybranych liniach kolejowych.

Tabor kolejowy 
Województwo Łódzkie jest właścicielem 49 elektrycznych zespołów trakcyjnych i pięciu elektryczno-spalinowych zespołów trakcyjnych zakupionych przez Urząd Marszałkowski lub ŁKA. Przewoźnikami obsługującymi połączenia w województwie są Polregio oraz Łódzka Kolej Aglomeracyjna. Choć żaden spalinowy szynobus nie jest własnością województwa, to jednak Polregio eksploatuje pojedyncze egzemplarze serii SA135 i SA139 na linii kolejowej nr 25.

Transport lotniczy 

Na obszarze województwa zlokalizowane są następujące lotniska:
 Lotnisko Goszczanów – wielofunkcyjne o nawierzchni trawiastej
 Lotnisko Kamieńsk-Orla Góra – przemysłowe o nawierzchni asfaltobetonowej
 Lotnisko Łęczyca-Leźnica Wielka – wojskowa baza lotnicza
 Port lotniczy Łódź-Lublinek – port lotniczy o międzynarodowym regularnym ruchu pasażerskim
 Lotnisko Łask – wojskowa baza lotnicza mogąca przyjmować samoloty cywilne
 Lotnisko Piotrków Trybunalski – wielofunkcyjne o nawierzchni asfaltobetonowej
 Lotnisko Tomaszów Mazowiecki – wojskowa baza lotnicza

Ochrona środowiska 

System ochrony krajobrazu obejmuje prawie 9% powierzchni województwa (ok. 1800 km²). Istnieje 89 rezerwatów i 7 parków krajobrazowych:
 Załęczański Park Krajobrazowy,
 Przedborski Park Krajobrazowy,
 Sulejowski Park Krajobrazowy,
 Spalski Park Krajobrazowy,
 Park Krajobrazowy Międzyrzecza Warty i Widawki,
 Park Krajobrazowy Wzniesień Łódzkich,
 Bolimowski Park Krajobrazowy.

Nauka i oświata 

Uczelnie publiczne (Akademia Sztuk Pięknych, Akademia Muzyczna, Państwowa Wyższa Szkoła Filmowa, Telewizyjna i Teatralna, Politechnika Łódzka, Uniwersytet Medyczny w Łodzi i największa uczelnia regionu – Uniwersytet Łódzki) oraz 22 uczelnie niepubliczne w samej Łodzi, w tym największa w Polsce uczelnia niepubliczna AHE. Istnieje także wiele oddziałów filialnych w większych miastach regionu (Tomaszów Mazowiecki, Piotrków Trybunalski, Skierniewice, Bełchatów, Sieradz, Kutno).

Bezpieczeństwo publiczne 
W województwie łódzkim działa centrum powiadamiania ratunkowego, które znajduje się w Łodzi i które obsługuje zgłoszenia alarmowe kierowane do numerów alarmowych 112, 997, 998 i 999.

Przypisy

Linki zewnętrzne 

 Łódzki Urząd Wojewódzki w Łodzi
 województwo łódzkie w serwisie internetowym Urzędu Marszałkowskiego w Łodzi
 
 www.lodzkie.travel  – portal turystyczny województwa łódzkiego realizowany przez Regionalną Organizację Turystyczną Województwa Łódzkiego
 Mapy historyczne województwa łódzkiego, łęczyckiego i sieradzkiego: https://fotopolska.eu/lodzkie/b84460,Mapy_i_plany_-_lodzkie.html i Polski: https://fotopolska.eu/Polska/b19979,Polska_-_mapy.html