alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Pole Marsowe (Rzym)

Pole Marsowe (łac. Campus Martius) – miejsce w starożytnym Rzymie, pozostające poza tzw. murami serwiańskimi, w zakolu Tybru, na zachód od Kapitolu (nie pokrywa się z rione Campo Marzio). Obszar o powierzchni ok. 25 ha w czasach królewskich poświęcony był Marsowi.

Historia 
Według tradycji Pole Marsowe należało do Tarkwiniusza Pysznego, ostatniego króla Rzymu. Po wygnaniu z Rzymu król usiłował przez posłów pertraktować w sprawie zwrotu nieruchomości, a w tajemnicy knuł spisek w celu przywrócenia władzy w mieście. Po wykryciu tych knowań posłowie zostali wydaleni z miasta, a owe nieruchomości uznane za własność państwa i poświęcone Marsowi.

W V w. p.n.e. wybudowano tu świątynię Apollina, w III w. p.n.e. świątynie Bellony, Janusa i Spes, oraz Cyrk Flaminiusza; w II w. p.n.e. świątynie Herkulesa i Muz, Junony, Larów oraz portyki Metellusa i Minuciusa. W I w. p.n.e. powstały tu świątynie Juturny i Venus Victrix, Tabularium (archiwum państwowe), portyki Filipa i Pompejusza, teatr Pompejusza wraz ze świątynią Jowisza Statora oraz Saepta Julia. Cezar kazał tu założyć sztuczne jezioro, na którym inscenizowano bitwy morskie (naumachia). Pierwsza naumachia odbyła się w 46 p.n.e. Pole Marsowe włączył do Urbs dopiero cesarz Oktawian August. W 29 roku p.n.e. otwarto Amfiteatr Statyliusza Taurusa.

Początkowo, w pierwszych wiekach republiki, odbywały się tu masowe imprezy pod gołym niebem: ogłaszany corocznie przez konsulów zaciąg do wojska, zebrania wyborcze, comitia centuriata; tu cenzorowie przeprowadzali co 5 lat cenzus. Na zabudowę Pola Marsowego wpłynął dekret z 88 p.n.e., na mocy którego południowa część Pola została przeznaczona na sprzedaż w celu pozyskania środków na wojnę z Mitrydatesem VI.

W okresie cesarstwa Pole Marsowe traci na znaczeniu politycznym, wobec zniesienia comitia centuriata, za to zaczyna powstawać tu wiele monumentalnych obiektów reprezentacyjnych. Za panowania Augusta na Polu Marsowym wybudowano wiele budowli o charakterze publicznym. Powstały tu termy Agryppy, teatry Marcellusa i Balbusa, Panteon, ołtarz Ara Pacis, Mauzoleum Augusta, portyk Oktawii. Tyberiusz wzniósł tu swój łuk triumfalny, Neron – łuk triumfalny, amfiteatr i termy, Domicjan – odeon i stadion, Hadrian – łuk triumfalny, Antoninus Pius – kolumnę i świątynię ubóstwionego Hadriana, Aleksander Sewer – bazylikę i termy, Aurelian – świątynię Słońca i koszary kohorty miejskiej.

W 271 r. Aurelian otaczając Rzym nowymi murami obronnymi włączył Pole Marsowe do zespołu miejskiego. Główną arterią komunikacyjną dzielnicy była Via Flaminia.

Zobacz też 
 architektura starożytnego Rzymu

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 Rejon Pola Marsowego na Google Maps

Starożytny Rzym
Stanowiska archeologiczne we Włoszech
Pompa kawitacyjna

Pompa kawitacyjna, zwana też przepływową pompą kawitacyjną – rodzaj pompy, która wykorzystuje zjawisko kawitacji. 

Inne nazwy to: pompa implozyjna, pompa hydrosoniczna.

Konstrukcja 
Pompy kawitacyjne mają różną konstrukcję:
 Ślimakowa do przetłaczania bardzo lepkich płynów. Wywołane przez obrót specjalnej konstrukcji ślimaka strefy kawitacji płynu „popychają” kolejne porcje płynu wzdłuż ślimaka i jednocześnie powodują powstanie stref dużego podciśnienia, do których są „zasysane” kolejne porcje płynu. Rotorem w tego rodzaju pompach jest stalowa helisa, pokryta bardzo twardym i gładkim materiałem (chromem lub spiekami ceramicznymi). Rotor ten jest umieszczony w rurze, wewnątrz której znajduje się, gruba, helikalna uszczelka. Skok helisy wypełnienia gumowego jest równy połowie skoku helisy rotora. Rotacja stalowej helisy powoduje powstanie stref kawitacji, które przemieszczają się cały czas wzdłuż jej osi i wymuszają opisany wyżej mechanizm pompowania płynu. 
 Z obrotowym wirnikiem. Wokół wirnika wykonane są zagłębienia. Na dnie zagłębień w czasie obrotu wirnika powstają na skutek zjawiska kawitacji pęcherzyki pary tłoczonej cieczy. Ten rodzaj pompy służy do:
 mieszania dwóch trudno łączących się cieczy (wytwarzanie emulsji),
 do podgrzewania cieczy i wytwarzania pary tylko przy pomocy ruchu obrotowego wirnika.

Charakterystyka 
Pompy kawitacyjne charakteryzuje stosunkowo małe zużycie energii i długi czas eksploatacji, pod warunkiem ścisłego przestrzegania zasad jej użytkowania. W pompie tej rolę środka smarującego odgrywa sam pompowany płyn. Musi on spełniać pewne kryteria, takie jak odpowiedni zakres dopuszczalnej lepkości (dostosowany do określonego rodzaju pompy). Płyn nie może zawierać zbyt wielu zanieczyszczeń, które mogą uszkadzać rotor i gumowe wypełnienie. Nie wolno też tej pompy uruchamiać przed zalaniem jej pompowanym płynem.

Zastosowanie 
Pompy tego rodzaju są stosowane głównie w przemyśle kosmetycznym i farmaceutycznym (do pompowania past, pomadek, kremów itp.). Są bardzo popularne w wielu krajach jako system ogrzewania domów ze względu na bardzo wysoką sprawność.

Linki zewnętrzne 
 Urządzenie opatentowane w USA

Pompy
Południca

Południca (przypołudnica, żytnia, rżana baba, baba o żelaznych zębach) – według wierzeń słowiańskich złośliwy i morderczy demon polujący latem na tych, którzy niebacznie w samo południe przebywali w polu.

Wierzenia 
Południcami stawały się dusze kobiet zmarłych tuż przed lub w trakcie ślubu, bądź wkrótce po weselu. Zadawały napotkanym na polu ludziom zagadki, od odpowiedzi na które zależał los pytanego. Zabijały lub okaleczały swoje ofiary, dusiły śpiących na polu żniwiarzy i porywały dzieci bawiące się na skraju pola.

Południce ukazywały się jako młode dziewczyny lub stare kobiety owinięte w białe płótno, z rozpuszczonymi w nieładzie włosami. Na plecach nosiły worki, w których porywały dzieci. W rękach trzymały zazwyczaj drąg, ożóg lub sierp, którymi potem dręczyły swoje ofiary.

Prawdopodobnie postać południc utożsamiano z często występującymi w okresie letnim małymi wirami powietrznymi, powstającymi w gorące dni przed nadchodzącą burzą, prawdopodobnie wskutek nagłej zmiany ciśnienia; wir powstaje nagle, osiąga wysokość do kilku metrów, porusza się niczym mała trąba powietrzna i znika równie szybko, jak się pojawił. Od starszych ludzi można usłyszeć ostrzeżenie przed wejściem w ów wir, ma to bowiem grozić „przetrąceniem”. Możliwe również, że napadem południcy tłumaczono udar słoneczny.

Wiara w południce obecna była w północnej części Słowiańszczyzny (Łużyce, Czechy, Słowacja, Polska, Ruś). Ich południowosłowiańskim odpowiednikiem były wiły. W okolicach Prudnika wierzono w chabernicę.

Nawiązania 
Południca jest motywem wiodącym piosenki W południe autorstwa Kazimierza Grześkowiaka. Południce są jednymi z oponentów w polskiej fabularnej grze komputerowej Wiedźmin, z 2007 roku oraz Wiedźmin 3: Dziki Gon wydanej w 2015 roku. Południca (czeski: Polednice) to także tytuł poematu symfonicznego op. 108 Antonína Dvořáka.

W literaturze 
Południca to tytuł powieści niemieckiej pisarki Julii Franck, której bohaterka pochodzi z Budziszyna na Łużycach. Książka została wydana w 2007 roku i zdobyła prestiżową Niemiecką Nagrodę Literacką.

Południca to także tytuł powieści kryminalnej Jiřego Březiny (II tom z serii Tomáš Volf). Tym mianem określono mordercę, który zabijał młode kobiety upalnym latem w samo południe.

Zobacz też 

 północnica
 chabernica
 południce – motyle
 Srala Bartek
 mamuna
 dziwożona
 boginka

Przypisy 

Demony słowiańskie
Perepłut

Perepłut – zagadkowa postać z wierzeń Słowian wschodnich, bóstwo lub demon o niejasnej funkcji. Pojawia się w spisie bogów i demonów XII-wiecznej ruskiej interpolacji Słowa św. Grigorija (sam rękopis pochodzi z XV wieku), a także w Słowie św. Jana Złotoustego. 

Zgodnie z relacją źródłową pogańscy Słowianie czcili

Imię Perepłuta mogło zostać zniekształcone przy kopiowaniu rękopisu. Wspomniane obracanie się i przepijanie stanowią prawdopodobnie ślady obrzędowości magicznej z elementami tańca i libacji. Aleksiej Sobolewski poprawiał słowa w rogach (v rožech) na porohach (porožech), uważając Perepłuta za demona zapewniającego pomyślność przy przekraczaniu progów rzecznych, stąd możliwa jego identyfikacja jako bóstwa wodnego, z etymologią od słów pere- „przez” i pluti- „płynąć”. Aleksander Brückner z kolei uważał Perepłuta za demona losu, wywodząc jego imię od ruskiego putat’, splutat’ – „wikłać”, „pętać”. Etymologię tę przyjął Stanisław Urbańczyk, rekonstruując teonim w formie Pereput. Pojawiały się także mało prawdopodobne próby wiązania go z Simargłem i kultami płodnościowymi.

Przypisy 

Słowiańscy bogowie
Demony słowiańskie
Płanetnik

Płanetnik (inne nazwy: chmurnik, obłocznik) – postać z  wierzeń słowiańskich, demoniczna lub półdemoniczna istota uosabiająca zjawiska atmosferyczne. 

Wierzono, że płanetnicy kierują chmurami, zsyłają burzę i grad. Nazwa „płanetnik” pochodzi od słowa płaneta tzn. chmura, zwłaszcza burzowa (stąd też „chmurnik” i „obłocznik”), wg innego poglądu nazwa pochodzi od łacińskiego słowa planeta i jest stosunkowo młoda, w przeciwieństwie do prawdopodobnie oryginalnych form rodzimych „chmurnik” i „obłocznik”. Na południowej Słowiańszczyźnie w wyniku nałożenia się funkcji doszło do utożsamienia płanetników (zwanych tam zduhaczami) ze żmijami.

Płanetnikami zostawały dusze zmarłych nagłą śmiercią i samobójców (głównie wisielców i topielców). Wyobrażano ich sobie jako wysokich starców w szerokich kapeluszach bądź jako małe stworki. Z płanetnikami utożsamiono także parających się znachorstwem gazdów karpackich i podhalańskich, którzy pełnili funkcje lokalnych uzdrowicieli. Płanetnik był „bocorem” – pierwowzorem słowiańskiego „szamana”, który odstręczał wiejskie chałupy od upiorów i złośliwych duchów. Wierzono, że dusze zmarłych śmiercią samobójczą płanetników powracały do świata żywych jako zduhacze. Z kolei, ciała takich pozostawały związane przekleństwem pod postacią żmija, do czasu wypełnienia się losu płanetnika, który jako samobójca aspirował, by powrócić zza grobu i ponownie stawić czoła upiorom.  

Zależnie od okoliczności, płanetnicy mogli być ludziom przychylni albo wrodzy. Ich przychylność można było zyskać rzucając mąkę na wiatr lub do ognia. Przychylni płanetnicy zstępowali na ziemię i ostrzegali ludzi przed burzą oraz chronili przed suszą.

Płanetnikami byli również wybrani mężczyźni obdarzeni mocą kontrolowania pogody. Tuż przed burzą byli oni wciągani przez niebo (względnie przez tęczę) i toczyli w powietrzu walkę ze smokami powietrznymi symbolizującymi chmury burzowe i gradowe, względnie wychodzili na pole i odpędzali burzę magicznymi zaklęciami.

Mianem płanetników określano też ludzi przepowiadających jak również kontrolujących pogodę. 

Postać płanetnika była często wspominana w literaturze okresu Młodej Polski, np. w Powieści o Płanetniku Antoniego Langego czy w Płanetnikach Władysława Orkana; także w twórczości Bolesława Leśmiana, np. w utworze Strój (z tomu Łąka). Bohater opowieści Syn boginki Adolfa Dygasińskiego także staje się płanetnikiem.

Przypisy 

Demony słowiańskie
Perperuna

Perperuna lub Dodola – bóstwo słowiańskie poświadczone głównie w wierzeniach Słowian południowych, nasuwające skojarzenie z Perunem. 

Perperuną zwany był praktykowany na Bałkanach obrzęd sprowadzania deszczu o nazwie Peperuda, polegający na polewaniu wodą dziewczyny, która miała przyciągać deszcz i grzmoty.

Bibliografia 

Słowiańskie boginie
Religia w Bułgarii
Bułgarskie zwyczaje
Religia w Serbii
Przymierze Prawicy

Przymierze Prawicy – polska konserwatywna partia polityczna, działająca od 26 marca 2001 do 2 czerwca 2002.

Historia 
Przymierze Prawicy zostało założone przez polityków Stronnictwa Konserwatywno-Ludowego niepopierających decyzji o wyjściu SKL z Akcji Wyborczej Solidarność i zawiązaniu porozumienia z Platformą Obywatelską (m.in. Mirosław Styczeń, Kazimierz Michał Ujazdowski, Wiesław Walendziak), secesjonistów z ZChN (m.in. Marek Jurek, Kazimierz Marcinkiewicz, Marian Piłka) oraz działaczy Ligi Republikańskiej (m.in. Mariusz Kamiński). Siedmiu wymienionych polityków tworzyło do grudnia 2001 tymczasowe kierownictwo PP. Inspiracją dla założycieli ugrupowania był Ruch Młodej Polski.

Powołany został zespół parlamentarny Przymierza Prawicy wewnątrz AWS, jego przewodniczącym był Tadeusz Cymański. Pierwsza konwencja PP odbyła się 21 kwietnia 2001. Zespół parlamentarny PP liczył ostatecznie 18 posłów (m.in. członka Stronnictwa Pracy) i 3 senatorów. 23 maja 2001 partia podpisała porozumienie o współpracy z Prawem i Sprawiedliwością. W lipcu 2001 posłowie Przymierza Prawicy (z wyjątkiem Jana Marii Jackowskiego, Stefana Niesiołowskiego i Tomasza Szyszki, którzy opuścili PP) odeszli z AWS (wycofując także ministra kultury i dziedzictwa narodowego Kazimierza Michała Ujazdowskiego oraz ministra łączności Tomasza Szyszkę z rządu) i współtworzyli klub poselski PiS (stanowili zdecydowaną większość jego członków). W wyborach parlamentarnych w tym samym roku działacze Przymierza Prawicy startowali z list komitetu wyborczego PiS. Mandaty poselskie w Sejmie IV kadencji uzyskało 17 przedstawicieli PP.

9 grudnia 2001 w Warszawie odbył się I zjazd partii. Na prezesa PP wybrany został Kazimierz Michał Ujazdowski, zaś na przewodniczącego rady politycznej Marek Jurek. Wiceprezesami partii zostali Mariusz Kamiński, Marian Piłka oraz Wiesław Walendziak. W skład zarządu krajowego weszli też m.in. Michał Kamiński, Piotr Krzywicki, Kazimierz Marcinkiewicz, Krzysztof Mikuła, Jerzy Polaczek, Grzegorz Schreiber, Mirosław Styczeń i Artur Zawisza.

2 czerwca 2002 Przymierze Prawicy zjednoczyło się z PiS i zakończyło samodzielną działalność (do PiS przystąpiło jednak jedynie około 800 z około 2200 członków PP, by dotychczasowi członkowie PiS wraz z wstępującymi wówczas do partii działaczami komitetów PiS posiadali przewagę liczebną w partii). Do 2009 działacze wywodzący się z PP mieli zagwarantowany statutowo udział we władzach PiS (wiceprezesami PiS po wejściu PP do tej partii zgodnie z tym zapisem byli w latach 2002–2007 Kazimierz Michał Ujazdowski i Marek Jurek oraz, w miejsce Marka Jurka, w 2007 Paweł Zalewski). W 2007 część dawnych członków PP, pod wodzą Marka Jurka, utworzyła partię Prawica Rzeczypospolitej. W latach 2008–2010 inna część dawnego środowiska Przymierza Prawicy tworzyła początkowo Ruch Obywatelski „Polska XXI”, a następnie partię Polska Plus (której większość działaczy powróciła do PiS).

Zobacz też 
 Politycy Przymierza Prawicy

Przypisy

Bibliografia 
 

Nieistniejące partie i ugrupowania III Rzeczypospolitej
Polskie partie konserwatywne
PSL

Polskie Stronnictwo Ludowe – nazwa i człon nazwy wielu polskich partii politycznych
 Polskie Stronnictwo Ludowe – partia polityczna powstała w 1990
 Property Specification Language – język opisu właściwości układów i systemów elektronicznych
 Pusca Semiautomata cu Luneta (PSL) – rumuński samopowtarzalny karabin wyborowy.
 PSL – Federalny Instytut Paula Scherrera w Villigen, Szwajcaria
Przyczepa

Przyczepa – pojazd bez własnego napędu przystosowany do bycia ciągniętym przez inny pojazd. Używany głównie do transportu rzeczy, rzadziej ludzi. 

Przyczepy bywają też czasami zabudowane specjalistycznym wyposażeniem, tworząc pojazdy rekreacyjne, przyczepy turystyczne, a nawet przyczepy mieszkalne z ograniczonymi możliwościami mieszkalnymi, w których ludzie mogą obozować lub przebywać.

Do sprawozdawczości UE przyczepę drogową określono jako pojazd drogowy przeznaczony do transportu rzeczy, przeznaczony do bycia ciągnionym przez pojazd samochodowy transportowy.

Rozróżnia się przyczepy centralnoosiowe (1-osiowe, 2-osiowe zwane tandemami, rzadziej trzyosiowe) oraz z obrotnicą, czyli skrętnym dyszlem (dwu- lub trzyosiowe). Lekkie przyczepy do samochodów osobowych nie posiadają hamulców, cięższe wyposaża się w hamulec najazdowy, natomiast przyczepy do samochodów ciężarowych posiadają pneumatyczny układ hamulcowy.

Prawo polskie

Definicja przyczepy 
Ustawa – prawo o ruchu drogowym (dalej: prd) definiuje w:
 art. 2 pkt 50 – przyczepę – pojazd bez silnika, przystosowany do łączenia go z innym pojazdem;
 art. 2 pkt 51 – przyczepę lekką – przyczepę, której dopuszczalna masa całkowita nie przekracza 3500 kg;
 art. 2 pkt 52 – naczepę – przyczepę, której część spoczywa na pojeździe silnikowym i obciąża ten pojazd.

Nie rozróżnia się uprawnień do kierowania pojazdów z przyczepą od liczby osi w przyczepie.

Samochód osobowy a przyczepa 
W dowodzie rejestracyjnym pojazdu wyposażonego w hak holowniczy mogą znaleźć się informacje o granicznych masach ciągnionej przyczepy wyposażonej lub niewyposażonej w hamulec najazdowy. Aby odpowiedzieć na pytanie, czy dana osoba może prowadzić dany zespół pojazdów, należy łącznie badać zastrzeżenia dot. prawa jazdy i mas, ponieważ mogą okazać się łącznie niespełnione.

Posiadający prawo jazdy kat. B może ciągnąć przyczepę lekką (art. 6 ust. 1 pkt 6 lit. b ukp).

Może także ciągnąć przyczepę inną niż lekka, o ile dopuszczalna masa całkowita zespołu pojazdów nie przekracza 4,25 t, ale tylko po zdaniu dodatkowego egzaminu praktycznego, bez zdania egzaminu DMC zespołu pojazdów może wynosić do 3,5 t (art. 6 ust. 1 pkt 6 lit. c i ust. 2 ukp).

Osoba posiadająca prawo jazdy kat. B+E może ciągnąć przyczepę, jeżeli jej dopuszczalna masa całkowita nie przekracza 3,5 t (art. 6 ust. 1 pkt 12 ukp).

Dodatkowo zgodnie z art. 62 ust. 1 prd rzeczywista masa całkowita przyczepy nie może być większa od rzeczywistej masy pojazdu – o ile dopuszczalna masa pojazdu ciągnącego nie przekracza 3,5 t. Mogłoby to zajść na przykład w sytuacji, w której pusty pojazd o dopuszczalnej masie całkowitej 3 t, ale masie własnej 1,5 t ciągnąłby załadowaną lawetę o masie rzeczywistej 2 t.

Jednak zgodnie z treścią art. 62 ust. 2 prd – w przypadku ciągnięcia przez samochód ciężarowy o dmc powyżej 3,5 t – rzeczywista masa przyczepy nie może być większa niż 140% rzeczywistej masy tego samochodu.

Zobacz też 

 naczepa
 przyczepka rowerowa

Przypisy 

Pojazdy
Politeizm

Politeizm (z  polys – „liczny” +  theos – „bóg”), wielobóstwo – wiara w istnienie wielu bóstw (np. religia Słowian, religia starożytnej Grecji, starożytnego Rzymu, starożytnego Egiptu, wierzenia Azteków, shintō, niektóre odłamy hinduizmu). Według judaizmu, chrześcijaństwa i islamu, wielobóstwo (szirk) jest ciężkim grzechem; w podobnym tonie wypowiada się również Biblia.

W religiach politeistycznych bogowie mają zdefiniowane osobowości i sfery, którymi się zajmują (np. bóstwa uraniczne, telluryczne). Tak na przykład w starożytnej Grecji Posejdon był bogiem morza, a Afrodyta – boginią miłości. Politeistyczne bóstwa mogą w mitach rodzić się, zakochiwać, walczyć między sobą. Zazwyczaj nie są wszechwiedzące ani wszechmogące, choć są o wiele bardziej potężne od ludzi i nieśmiertelne.

Cechą większości religii politeistycznych jest występowanie panteonów, czyli hierarchii bóstw. Bogów w obrębie panteonu łączą zazwyczaj więzi pokrewieństwa czy też małżeństwa. Liczba bogów w panteonie może symbolizować kompletność (np. liczba 12 w kulturze europejskiej ze względu na dwunastu bogów w panteonie olimpijskim). Politeiści posiadają również mitologie – historie opisujące czyny bogów i przy okazji wyjaśniające naturę świata lub przekazujące prawdy psychologiczne.

Z punktu widzenia islamu i judaizmu, również niektóre odłamy chrześcijaństwa stanowią religie politeistyczne, ze względu na kult Trójcy Świętej.

Zobacz też 

 henoteizm

Linki zewnętrzne 
 Pantheion – strona poświęcona politeizmowi
Przedrostek SI

Przedrostek SI – prefiks wyrażający wielokrotności i podwielokrotności jednostek miar opartych o system metryczny. Przedrostki zostały wdrożone w ramach układu SI, choć okazjonalnie stosuje się je także do jednostek spoza tego systemu (np. mililitr czy milisekunda kątowa).

Przedrostki jednostek miar układu SI

Zobacz też 
 jednostka pochodna układu SI
 przedrostek dwójkowy

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne 
 Przedrostki dwójkowe 
 Notacja_West-East_i_Bin 

Układ SI
Przedrostki jednostek miar
Listy związane z metrologią
Pielgrzym

pielgrzym (pątnik) – człowiek odbywający wędrówkę do miejsca kultu, uczestnik pielgrzymki
 pielgrzym – podróżujący przedstawiciel Badaczy Pisma Świętego, obecnie nadzorca obwodu Świadków Jehowy
 Pielgrzym – dwutygodnik katolicki
 Pielgrzym – film dokumentalny o pierwszej pielgrzymce Jana Pawła II do Polski (reż. Andrzej Trzos-Rastawiecki)
 Pielgrzym – film z Charlie Chaplinem
 Pielgrzym – pismo katolickie w Kanadzie
 Pielgrzym – pismo katolickie w Polsce
 Pielgrzym – powieść Paula Coelho
 Pielgrzym – powieść Terry’ego Hayesa
 Pielgrzym – powieść Timothy’ego Findleya
 Pielgrzym – skała w rezerwacie Góry Sokole koło Olsztyna

Zobacz też 
 Pielgrzymi (ujednoznacznienie)
Pielgrzym (religia)

Pielgrzym, pątnik – człowiek odbywający wędrówkę do miejsca kultu, uczestnik pielgrzymki.

Słowo pochodzi od łacińskiego peregrinus – cudzoziemiec. W przenośni: osoba wiele podróżująca po świecie.
Etymologia słowa „pielgrzym” sięga starożytnej Grecji. Termin per-epi-demos oznaczał cudzoziemca, nierezydenta czy też przygodnego podróżnego. W wiekach średnich powstały różne formy pielgrzymowania:
 pereginatio ad loca sancta – pielgrzymowanie do miejsc świętych,
 pereginatio ad limina sanctorum – nawiedzenie miejsc, w których znajdowały się groby męczenników.
Po upadku Konstantynopola pątnicy z Europy zmierzali zwłaszcza do Rzymu i do Santiago de Compostela do grobu Jakuba Apostoła.

Dante Alighieri w „Vita Nuova” dzieli pielgrzymów na trzy grupy:
 palmieri – zmierzających do Ziemi Świętej,
 romei – wędrujących do Rzymu,
 peregrini – pielgrzymujących do Santiago de Compostela.
Zdaniem Dantego tylko pielgrzymujący do grobu Świętego Jakuba w pełni zasługują na miano "pielgrzymów".

Znani starożytni pątnicy chrześcijańscy 
 Egeria – IV w.
 Anonimus Piacentinus – VI w.

Zobacz też 
 Opowieści pielgrzyma

Przypisy
Pielgrzym (czasopismo)

Pielgrzym – pismo katolickie o charakterze informacyjnym. Zostało założone i pierwotnie było redagowane przez S. Kellera wydawane w Pelplinie w latach 1869–1939. Było wydawane trzy razy w tygodniu.

Historia 
Jedyne pismo polskie na Pomorzu, które przetrwało przez 70 lat. Odegrało znaczną rolę w walce z germanizacją, zajmując się również problemami politycznymi, społecznymi, oświatowymi i kulturalno-literackimi.

Pielgrzym reprezentował poglądy skrajnie konserwatywne. Zasłużony dla upowszechniania kultury, literatury i historii Polski, szczególnie Pomorza. W czasopiśmie publikował śląski poeta i pisarz Konstanty Damrot.

W 1989 roku rozpoczęto wydawanie dwutygodnika o takim samym tytule nie zachowując charakteru pisma, częstotliwości wydawniczej oraz numeracji roczników z poprzednikiem.

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 Archiwalne numery z lat 1869–1939
 Strona oficjalna współczesnego Pielgrzyma
 Wydania czasopisma w bibliotece Polona

Czasopisma w języku polskim
Czasopisma wydawane od 1869
Czasopisma wydawane do 1939
Niewydawane czasopisma polskie
Polskie czasopisma katolickie
Prasa zaboru pruskiego
Media w województwie pomorskim
Kultura w Pelplinie
Prawo Faradaya

Prawa elektrolizy Faradaya
 Prawo indukcji elektromagnetycznej Faradaya

Zobacz też 
 Zjawisko Faradaya
Petroniusz Maksymus

Petroniusz Maksymus (Flavius Anicius Petronius Maximus Augustus; ur. ok. 396, zm. 31 maja 455) – rzymski polityk (m.in. za rządów cesarza Honoriusza był zarządcą skarbca państwowego, dwukrotnie sprawował funkcję konsula – w latach 433 i 443, został również przewodniczącym senatu), oraz cesarz zachodniorzymski od 17 marca do 31 maja 455.

Około 411 jako piętnastoletni chłopiec został pretorem. Kilka lat później około 415 w wieku osiemnastu lat został trybunem i notariuszem (tribunus et notarius). Jako dwudziestolatek pełnił urząd komesa świętej szczodrobliwości (comes sacrarum largitionum) od ok. 416 do 419 i zajmował się cesarskim skarbcem. Następnie dwukrotnie był prefektem Rzymu (Praefectus urbi Romae) w okresie między 420 a 439 (styczeń/luty 420–sierpień/wrzesień 421 oraz przez jakiś czas przed 439). Sprawując ten urząd odnowił bazylikę św. Piotra. Zbudował też nowe forum na wzgórzu Celius między via Labicana a bazyliką św. Klemensa. Dwukrotnie był konsulem w 433 i 443. W latach 439–441 piastował urząd prefekta pretorium Italii (praefectus praetorio Italiae). W 445 otrzymał tytuł patrycjusza.

Ten bogaty i wpływowy senator rzymski najwyższą władzę uzyskał po śmierci Walentyniana III. Według Prokopiusza Maksymus spiskował przeciwko niemu i to z jego namowy w marcu 455 dwaj Hunowie Optyla i Traustyla byli żołnierze Aecjusza zabili cesarza, tak jak pół roku wcześniej brał udział w spisku przeciw Aecjuszowi.

Maksymus mianował wiosną 455 Awitusa dowódcą obu rodzajów wojsk zachodniorzymskich w Galii (magister utriusque militiae in praesenti). Jego zadaniem było przeciwstawienie się zagrażającym Galii Alamanom, Frankom i Sasom. Nominacja ta miała też zjednać przychylność arystokracji galijskiej oraz byłych stronników Aecjusza.

Nowy władca poślubił wdowę po Walentynianie, Licynię Eudoksję, a jego syn Palladiusz – córkę Eudokię. To kontrowersyjne posunięcie, które miało w zamierzeniu Maksymusa umocnić jego władzę, stało się przyczyną jego upadku. Ręka Eudokii była bowiem wcześniej obiecana Hunerykowi, synowi króla Wandalów – Genzeryka.

Barbarzyński władca otrzymał w ten sposób wygodny pretekst do interwencji. Flota Wandalów pod jego osobistym przywództwem wylądowała u ujścia Tybru pod koniec maja 455 i ruszyła na Rzym. Wieść o tym wydarzeniu wywołała panikę. Petroniusz Maksymus opuszczony przez swój dwór usiłował 31 maja 455 konno wydostać się z miasta. Gdy był już niedaleko miejskiej bramy, został rozpoznany przez tłum uciekających mieszkańców, którzy obwiniając go o sprowokowanie Wandalów obrzucili go kamieniami. Gdy cesarz spadł z konia, został rozszarpany na strzępy przez wrogi tłum, a jego zwłoki wrzucono do Tybru.

Maksymus rządził jedynie przez 2 miesiące, a jego następcą został Awitus.

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne 
 

Cesarze rzymscy
Konsulowie Cesarstwa Rzymskiego
Wodzowie rzymscy
Urodzeni w IV wieku
Zmarli w 455
Peta

Peta (P) – przedrostek jednostki miary oznaczający mnożnik 1 000 000 000 000 000 =  1015 (biliard).

Peta a pebi 
W informatyce oznacza on częściej 250 = 10245 = 1 125 899 906 842 624, np. 1 PB (petabajt) to 250 bajtów (zob. przedrostek dwójkowy). Najczęściej stosowany w przypadku określania pojemności pamięci dyskowej superkomputerów i największych dostawców usług w Internecie.

Zobacz też 
 przedrostek dwójkowy

Przypisy 

Przedrostki jednostek miar
Piko

Piko (p) – przedrostek jednostki miary oznaczający mnożnik 0,000 000 000 001 = 10−12 (jedna bilionowa).

Najczęstsze zastosowania 
 pF – pikofarad
 pm – pikometr – miara odległości między atomami w związkach chemicznych
 ps – pikosekunda
 pl – pikolitr – miara objętości kropli tuszu wyrzucanego przez głowice drukarek atramentowych

Przypisy

Bibliografia 
 

piko
Papier biblijny

Papier biblijny – najcieńszy rodzaj papieru wykorzystywanego w druku typograficznym, mający zastosowanie do druku publikacji o bardzo dużej objętości (liczby stron w jednym tomie) – np. encyklopedie, słowniki, wielkie objętościowo dzieła literackie (typu właśnie Biblii). Papier o gramaturze 25-40 g/m², nieprzezroczysty, matowy, biały lub kremowy, występujący w klasach I i II, z włókien szmacianych. Produkcja wymaga stosowania drogich wypełniaczy, takich jak dwutlenek tytanu.

Przypisy 

Biblijny, Papier
P (ujednoznacznienie)

P – szesnasta litera alfabetu łacińskiego, dwudziesta druga litera alfabetu polskiego.

P 
 Fosfor – symbol chemiczny pierwiastka
 pierwsza litera symbolu parowozu np. Pm-36 oznacza parowóz pospieszny.
 klasa złożoności P
 moc, moc czynna – wielkość fizyczna
 Portugalia (międzynarodowy kod samochodowy Portugalii)
 peta – nazwa przedrostka w układzie SI oznaczającego mnożnik 1015
 P – wokalista zespołu Radiofonia
 P – oznaczenie jakie musieli nosić Polacy zmuszeni do niewolniczej pracy w Niemczech

p 
 ciśnienie – wielkość fizyczna
 naprężenie – wielkość fizyczna
 pęd – wielkość fizyczna
 p (operator) (pX = -log10X) – operator w chemii fizycznej
 piko – przedrostek w układzie SI oznaczający mnożnik 10−12
 ramię krótkie chromosomu – oznaczenie stosowane w genetyce
 wartość p (ang. p-value) – liczbowe wyrażenie istotności statystycznej

Inne zastosowania 
 W slangu internetowym używa się symbolu ;p lub :P oznaczającego pokazanie języka.

Zobacz też 
 skrót jednoliterowy
 P – tytuł filmu
Półwysep Indyjski

Półwysep Indyjski – trójkątny półwysep w Azji Południowej, wcinający się w Ocean Indyjski – od zachodu oblewa go Morze Arabskie, a od wschodu – Zatoka Bengalska. Od północy ograniczony jest nizinami Indusu i Gangesu, na południu łączy się, częściowo podwodnym, Mostem Adama z Cejlonem. Zajmuje powierzchnię blisko 2,1 mln km2, czyli około 2/3 terytorium Indii.

Długość maksymalna 2000 km, szerokość maksymalna 1700 km. Krawędzie niskie i słabo rozczłonkowane. Wnętrze półwyspu zajmuje rozległa i sfałdowana wyżyna Dekan, opadająca stromo ku wąskim, nadbrzeżnym nizinom.

Przypisy 

Indyjski
Piramida (ujednoznacznienie)

piramida – bryła w gepometrii
 piramida – instrument muzyczny
 piramida – figura w jeżdziectwie
 piramida – rodzaj budowli
 Piramida (La Pirámide) – francuskojęzyczna powieść albańskiego pisarza Ismaila Kadare
 Piramida – powieść amerykańskiego pisarza Toma Martina
 Piramida (Pyramiden) – zbiór opowiadań kryminalnych autorstwa szwedzkiego pisarza Henninga Mankella
 Piramida – skała na wzgórzu Jastrzębnik na Wyżynie Częstochowskiej
 Piramida – skała w Dolince za Piekarnią w Sułoszowej
 R-330P Piramida – radziecki system walki elektronicznej

Zobacz też 
 piramida ekologiczna
 piramida finansowa
 piramida płacowa
 piramida wieku
 piramida żywieniowa
 PiraMMMida – film rosyjski z 2010 roku
Prawa Murphy’ego

Prawa Murphy’ego – zbiór popularnych, często humorystycznych powiedzeń, sprowadzających się do obserwacji, że jeśli coś może pójść źle, to pójdzie źle.

Historia 
Trudno ustalić dokładnie pierwotne źródło praw Murphy’ego. Od 1947 do 1949 w amerykańskiej bazie Muroc Field (potem przemianowanej na Edwards Air Force Base) prowadzono projekt MX981, polegający na testowaniu ludzkiej odporności na przeciążenia podczas hamowania. W testach używano wózka rozpędzanego silnikiem rakietowym jadącego po szynach, a następnie gwałtownie hamowanego hydraulicznymi hamulcami.

Początkowe testy przeprowadzane były z użyciem manekinów, potem szympansów i ludzi. Ochotnikiem do testów był chirurg płk . Podczas testów powstała wątpliwość dotycząca dokładności aparatury mierzącej działające przyspieszenia.

Major inżynier i wcześniej pilot Edward Murphy zaproponował tensometryczne czujniki przyłączone do pasów, którymi badany był przymocowany. Asystent Murphy’ego podłączył przewody i rozpoczęto kolejny raz eksperyment, z udziałem szympansa. Mierniki pokazały zerowy odczyt. Stało się oczywiste, że źle je zainstalowano, zamieniając kierunek, w jakim zostały włączone do obwodu.

Według innego inżyniera, George’a Nicholsa, to właśnie wtedy sfrustrowany Murphy powiedział o swoim asystencie: „Jeśli ten facet ma jakąkolwiek możliwość zrobienia błędu, zrobi go”. Nichols twierdzi, że nazwa „prawo Murphy’ego” pochodzi od niego, padła w rozmowie między członkami zespołu i miała być rewanżem za domniemaną arogancję Murphy’ego. Inni, wliczając syna Murphy’ego, Roberta, twierdzą, że Nichols nie ma racji, a słynne zdanie na temat błędu pochodziło od kogoś innego. Murphy miał tylko powiedzieć: „Jeśli jest więcej niż jeden sposób wykonania pracy, i jeden z nich skutkuje katastrofą, to ktoś zrobi to w ten sposób”.

Prawa Murphy’ego zostały ujawnione opinii publicznej na konferencji prasowej, podczas której Stapp był pytany, jak to się stało, że nikt nie został ranny przy testowaniu rakietowych sań. Odpowiedział wówczas, że wzięto pod rozwagę prawa Murphy’ego. Opisał je i stwierdził, że ogólnie oznaczały branie pod uwagę wszystkich możliwych scenariuszy rozwoju wypadków.

Mimo że prawo to jest synonimem pecha i złego losu, Edward Aloysius Murphy Jr odnosił sukcesy jako amerykański pilot wojskowy i inżynier w przemyśle lotniczym. Pracował nad systemami ewakuacji pilota dla kilku najbardziej znanych eksperymentalnych samolotów XX wieku: F-4 Phantom, XB-70 Valkyrie, SR-71 Blackbird, B-1 Lancer i samolot rakietowy X-15, a także nad systemami bezpieczeństwa i podtrzymania życia w programie Apollo, swoją karierę zakończył na pracy nad systemami bezpieczeństwa pilota i skomputeryzowanym systemem operacji helikoptera Apache.

Żargon informatyczny
Po



Po 
 Po – symbol polonu, radioaktywnego pierwiastka chemicznego z grupy tlenowców w układzie okresowym
 Po – włoska nazwa rzeki Pad w północnych Włoszech
 Po – fikcyjna postać, protagonista serii filmów animowanych Kung Fu Panda
 Po – fikcyjna postać, jeden z bohaterów serialu telewizyjnego Teletubisie

PO 
 PO – wzór chemiczny monotlenku fosforu
 
 Akronim „PO” może oznaczać:
 Platforma Obywatelska – polska partia polityczna założona jako stowarzyszenie 24 stycznia 2001
 Platforma Obywatelska – rosyjska partia polityczna założona 4 czerwca 2012
 Politechnika Opolska – państwowa wyższa uczelnia techniczna w Opolu
 Pantomima Olsztyńska – teatr amatorski ludzi niesłyszących, działający w latach 1957–2009 w Olsztynie
 peak oil (ang.) – teoria dotycząca długoterminowego tempa wydobycia i wyczerpania złóż ropy naftowej oraz innych paliw kopalnych
 przysposobienie obronne – dawny przedmiot realizowany w szkołach ponadgimnazjalnych; obecnie nauczany na niektórych kierunkach studiów

po 
 po – jedna z dwóch dusz wyróżnianych w chińskiej metafizyce, w szczególności taoistycznej
 po – wyrażenie honoryfikatywne używane w kulturze filipińskiej

p.o. 
 p.o. – skrót od „pełniący obowiązki”
 p.o. – doustne podanie leku (łac. per os)
Poligrafia

Poligrafia – dziedzina techniki zajmująca się procesami wytwarzania druków. Na przestrzeni wieków zachodziły w niej zmiany, aż osiągnęła ona dzisiejszy etap przemysłowy, którego rozwój zachodzi w jeszcze szybszym tempie. Przemysł poligraficzny jest szczególną dziedziną produkcyjną – obejmuje opracowywanie wzorców (form drukowych) oryginałów tekstowych i rysunkowych oraz drukowanie za ich pomocą kopii, w większości na potrzeby masowego odbiorcy. Jak każdą dziedzinę produkcyjną, tak i poligrafię można określić poprzez wykorzystywane technologie, charakterystykę wyrobów i powiązania z innymi dziedzinami gospodarki.

Etapy 
Wg normy ISO 12637 produkcję poligraficzną można podzielić na następujące etapy:
 Prepress
 technologia analogowa
 przygotowanie: projektowanie, obróbka i reprodukcja obrazu, wykonanie proofu
 montaż obrazu: impozycja i wykonanie proofu
 wykonanie formy drukowej: mechaniczne, fotochemiczne, elektroniczne grawerowanie
 technologia cyfrowa
 przygotowanie: projektowanie, obróbka i reprodukcja obrazu, wykonanie proofu
 montaż obrazu: impozycja i wykonanie proofu
 wykonanie formy drukowej: elektroniczne grawerowanie, CtF, od komputera do podłoża, CtP, od komputera do elektronicznego nośnika obrazu

 Press (drukowanie)
 bezfarbowe
 fotochemiczne: halogenkami srebra, diazoniowe
 termochemiczne: bezpośrednie termiczne
 elektrochemiczne: wyładowaniami iskrowymi
 bezformowe
 ink-jet: ciągły, kropla na żądanie
 termotransferowe: z nośnikiem woskowym, termosublimacyjne
 elektrostatyczne (zob. druk cyfrowy): elektrograficzne, elektrofotograficzne, strumieniem elektronów, magnetograficzne
 z formą
 wypukłe: fleksograficzne, typograficzne, typooffsetowe
 płaskie: litograficzne, offsetowe
 wklęsłe: rotograwiurowe, wklęsłolinijne, tamponowe
 farboprzenikalne: sitodrukowe, risograficzne

 Postpress
 obróbka introligatorska
 uszlachetnianie druku
 spedycja

Rodzaje farb drukowych 
Farby drukowe różnią się metodą tworzenia barwy:
 farby procesowe : zestaw kilku (np. trzech, czterech lub sześciu) farb przy pomocy których – stosując technikę rastrowania obrazu i separacji barw – możliwe jest zadowalające odtworzenie palety barw naturalnych na reprodukowanym obrazie poligraficznym.
  cztery farby procesowe (CMYK). CMYK to jednocześnie jedna z przestrzeni barw w pracy z grafiką komputerową.
 zestaw Hexachrome – sześciu farb ( CMYK + pomarańczową orange i zieloną green =  CMYKOG)
 farby spotowe (ang. spot colors) kolory dodatkowe =  (specjalne, spotowe, "z puszki") farby, które zazwyczaj dają barwę nieosiągalną za pomocą farb procesowych)
 Pantone (wykonane na podstawie wzorników barw ) Pantone Color Matching System = Pantone CMS
 HKS (wykonane na podstawie wzorników barw)
 barwy indywidualnie wskazanej przez zamawiającego
 RAL color system - używany głównie w Europie, zobacz opis techniczny flagi Niemiec według niemieckiego ministerstwo spraw wewnętrznych

Zobacz też 

 druk
 DTP
 System zarządzania kolorem
 Profil ICC

Przypisy

Bibliografia 
 Miesięcznik Poligrafika 6/2006, , Terminologia poligraficzna według normy ISO 12637-1 autorzy: Danuta Tyrowicz, Konrad Blachowski
Pałacyk Michla (piosenka powstańcza)

Pałacyk Michla, pierw. Parasol – wojenny hymn harcerskiego batalionu „Parasol”, powstały w czasie powstania warszawskiego 4 sierpnia 1944. Hymn ułożył Józef „Ziutek” Szczepański; melodia Hymnu Podhalańskiego (rozpoczynającego się od słów Nie damy Popradowej fali, sł. Zygmunt Lubertowicz; muz. J. Stiastnego.

Według wspomnień Janusza Brochwicz-Lewińskiego „Gryfa” piosenka powstała w pałacyku Michla 4 sierpnia 1944 roku wieczorem, podczas kolacji towarzyskiej załogi Pałacyku Michla i żołnierzy innych kompanii. Pałacyk Michla to inna nazwa pałacyku Michlera, znajdującego się przy ul. Wolskiej 40 na warszawskiej Woli.

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 
 

Pieśni powstania warszawskiego
Piosenki powstałe w roku 1944
Psie Pole

Psie Pole – dawne miasto nad rzeką Widawą na Dolnym Śląsku, w 1928 wcielone do Wrocławia, obecnie część osiedla Psie Pole-Zawidawie
 Psie Pole – północna dzielnica Wrocławia w latach 1952-1990, obejmująca tereny położone na północ od Odry i kanałów tej rzeki
 Psie Pole – część wrocławskiego osiedla Psie Pole-Zawidawie odpowiadająca samodzielnemu do 1928 roku miastu Psie Pole
 Psie Pole-Zawidawie – osiedle administracyjne utworzone w 2004 
 Psie Pole – powieść Karola Bunscha
 bitwa na Psim Polu – starcie, opisywane przez Wincentego Kadłubka jako wielka bitwa stoczona w roku 1109
 Onirica – Psie Pole (Onirica – Field of Dogs) film Lecha Majewskiego (2014)
1 miejscowość w Polsce:
 Psie Pole – wieś w woj. wielkopolskim, w pow. krotoszyńskim, w gminie Koźmin Wielkopolski
Półpustynia

Półpustynia – teren o bardzo skąpej i mało zróżnicowanej roślinności, pokrywającej od 10 do 50% powierzchni, jednak bujniej rozwiniętej niż na pustyniach. Występują na niej gatunki przystosowane do warunków dotkliwej suszy, podobnie jak w obszarach pustynnych. Są to suchorosty i sukulenty. 

Obszary półpustynne występują głównie w strefach brzeżnych pustyń. Półpustynie są bardzo podobne do pustyń.

Przypisy 

Ekosystemy, biomy i formacje roślinne
Pora sucha

Pora sucha – okres o niższych opadach atmosferycznych. W klimacie gorącym za okres taki uważa się miesiące, w których sumy opadów spadają poniżej 60 mm.

Pora sucha charakteryzuje się niską wilgotnością powietrza, która powoduje wysychanie rzek i jezior. Ze względu na brak wody, zwierzęta są zmuszone do migracji na bardziej żyzne tereny. Przykłady takich zwierząt to: zebry, słonie i gnu. 

Pory roku
Pora deszczowa

Pora deszczowa – okres w ciągu roku charakteryzujący się intensywnymi opadami deszczu. Termin zielona pora jest czasem używany przez instytucje turystyczne jako eufemizm. Pora deszczowa występuje w strefach: podzwrotnikowej i międzyzwrotnikowej. W przeciwieństwie do obszarów, gdzie występują sawanny lub monsuny, śródziemnomorski klimat cechuje się wilgotnymi zimami i suchymi latami. Na obszarach, gdzie występują tropikalne lasy, nie rozróżnia się pór suchych i deszczowych, ponieważ występują tam równomierne opady przez cały rok.

Przypisy 

Pory roku
Pustynia lodowa

Pustynia lodowa – obszar praktycznie pozbawiony pokrywy roślinnej, występuje w strefie podbiegunowej. Obszar pustyni lodowej pokrywa lądolód, czyli gruba warstwa lodu przykrywająca wielki obszar ziemi, o grubości kilku kilometrów, który powstaje w warunkach klimatu polarnego. Na pustyniach polarnych przez cały rok obserwuje się temperatury ujemne (-20 do -50 stopni Celsjusza), opady wyłącznie w postaci śniegu (do 250 mm rocznie) oraz zjawisko dnia i nocy polarnej. Najniższa zanotowana temperatura to -89,2 °C na stacji Wostok. Pustynie lodowe obejmują przeważające obszary północnych wysp i archipelagów w Arktyce, oraz prawie całą Antarktydę, w obrębie pustyni polarnej mogą występować stanowiska szczególnie odpornych roślin.

Zobacz też 
 pustynia polarna

Przypisy 

Pustynie
Geografia Arktyki
Geografia Antarktydy
Panislamizm

Panislamizm (z gr. pan = 'wszystko' + 'islam') – doktryna religijno-polityczna głosząca potrzebę zjednoczenia wszystkich wyznawców islamu i wyzwolenia się spod wpływów europejskich. Koncepcja ta powstała na Bliskim Wschodzie w XIX w. Za twórcę panislamizmu uważa się Dżamala ad-Din al-Afghaniego. 

Czasem na hasła panislamskie powołują się niektóre ugrupowania fundamentalistyczne.

Przypisy 

Pan-nacjonalizm
Islam
Pakt Bezpieczeństwa Pacyfiku

Pakt Bezpieczeństwa Pacyfiku (ANZUS, ang. Pacific Security Treaty) – sojusz polityczno-wojskowy powołany 1 września 1951 w San Francisco, nazywany często ANZUS od pierwszych liter nazw państw-sygnatariuszy Australii (Australia), Nowej Zelandii (New Zealand) i Stanów Zjednoczonych (United States). Spisany w języku angielskim. Wszedł w życie 29 kwietnia 1952 r. z chwilą złożenia dokumentów ratyfikacyjnych, zarejestrowany przez Sekretariat ONZ 22 maja 1952 r. Depozytariuszem zgodnie z art. 11 jest rząd Australii.

Historia 

Powstanie traktatu wiąże się z amerykańską polityką tworzenia antykomunistycznych bloków militarnych i stanowiło odpowiednik NATO w tym rejonie świata. Jego podstawowym celem było stworzenie wzajemnych gwarancji bezpieczeństwa dla krajów członkowskich i zapewnienie bezpieczeństwa w rejonie Oceanu Spokojnego. Gwarantuje on wzajemną pomoc w razie zbrojnego ataku na któregokolwiek z sygnatariuszy. Ten sojusz zawarto po załamaniu się wysiłków Stanów Zjednoczonych Ameryki, mających na celu stworzenie większej organizacji, która miałaby obejmować państwa regionu Azji Południowo-Wschodniej i Oceanu Spokojnego.

ANZUS w wymiarze prawno-traktatowym jest umową sojuszniczą. W wymiarze wojskowym ANZUS jest sojuszem trójstronnym, w którym każde z 3 państw ma zawarte osobne umowy o współpracy wojskowej:
 USA – Australia
 Australia – Nowa Zelandia
 USA – Nowa Zelandia (do 1987)

Po powstaniu w 1954 roku SEATO oba sojusze nawiązały współpracę.

Na mocy postanowień statutu ANZUS wojska australijskie i nowozelandzkie brały udział w wojnie wietnamskiej w latach 1964–1973.

W roku 1987 USA ogłosiły, że traktat przestał obowiązywać w ich stosunkach z Nową Zelandią po tym, jak ogłosiła się ona strefą bezatomową (por. traktat z Rarotonga). Australia wciąż uznaje Nową Zelandię za pełnoprawnego członka.

Zobacz też 
AUKUS
NATO

Przypisy

Bibliografia 
 ANZUS, w: Słownik polityki, pod redakcją Marka Bankowicza, Wiedza Powszechna, Warszawa 1996.

Organizacje międzynarodowe Azji i Pacyfiku
Sojusze wojskowe
Stosunki międzynarodowe Australii
Stosunki międzynarodowe Nowej Zelandii
Traktaty międzynarodowe Stanów Zjednoczonych
Półgrosz

Półgrosz – srebrna moneta bita w Polsce, na Litwie i na Śląsku od XIV do XVI w. (równa ½ grosza), wprowadzona przez Władysława Jagiełłę w wyniku cyklu reform z lat 1393–1398.

Początki półgrosza związane są z wenecką monetą mezzanino powstałą w pierwszej połowie XIV w. do handlu z Zachodem. Wymyślono ją tak, aby przez odpowiednią wielkość, nie mogła być zagrożona obrzynaniem.

Na ziemiach polskich duża popularność kwartnika śląskiego świadczyła o istotnym zapotrzebowaniu na ten gatunek pieniądza, który przypadkowo był bardzo bliski metrologicznie połowie grosza.

Zaskakująca kariera półgrosza na ziemiach polskich doprowadziła do tego, że od reformy Władysława II Jagiełły, do wielkiej reformy Zygmunta I Starego, półgrosz stanowił podstawę systemu monetarnego, pełniąc funkcję jednostki „grubej”. Chociaż nazwę półgrosza używa się czasami nieprawidłowo w odniesieniu do kwartników Kazimierza III Wielkiego, to pierwszą w dziejach polskich emisję przeprowadzono w okresie panowania Władysława II Jagiełły – pojawiły się wtedy półgrosze:

 kwartniki duże koronne w 1394 r. oraz
 kwartniki ruskie w 1404 r.

Następnych emisji półgroszy dokonywano za czasów:

 Kazimierza Jagiellończyka (1456–1492),
 Jana Olbrachta (1492–1501),
 Aleksandra Jagiellończyka (1502–1506).

W 1526 r. w wyniku reformy monetarnej Zygmunt I Stary oparł obrót pieniądza na groszu, walcząc w ten sposób przede wszystkim z napływającym na terytorium swojego państwa półgroszem świdnickim oraz licznymi fałszerstwami. Po reformie półgrosz miał masę 1,03 grama srebra próby 375.

Od tego momentu półgrosze pojawiały się głównie na Litwie, gdzie nadal stanowiły podstawowy gatunek monety. Ostatnia duża emisja miała miejsce za Zygmunta II Augusta (1,25 grama srebra próby 375).

Za Stefana Batorego produkcję uruchamiano tylko sporadycznie (0,95 grama srebra próby 359). W tym czasie nastąpiła deprecjacja półgrosza pod względem wartości do rzędu drobnych. Po 1580 r. zrezygnowano z emisji półgroszy na rzecz szeląga.

Po blisko 200 latach przerwy półgrosz powrócił w czasie reformy monetarnej z 1766 r., w początkowym okresie panowania Stanisława Augusta Poniatowskiego – w postaci miedzianej o masie 1,95 grama – pełniąc wyłącznie funkcje zdawkowe.

Ostatnią emisją półgrosza na ziemiach polskich, również w formie miedzianej, były zaborcze monety z lat 1796–1797 wybite przez Prusaków dla Prus Południowych, identyczne metrologicznie z emisjami z czasów stanisławowskich.

W 1810 r. Księstwo Warszawskie zaordynowało półgroszówki, ale do ich emisji ostatecznie nigdy nie doszło.

Zobacz też 
 gatunki pieniądza na ziemiach polskich
 systemy monetarne w Polsce
 półgrosz świdnicki

Przypisy 

Polskie srebrne monety
Monety średniowieczne ziem polskich
Pistol

Pistol – złota moneta hiszpańska o wartości podwójnego escudo wprowadzona do mennictwa  przez Filipa II, bita także w niektórych innych krajach europejskich, po raz ostatni w Brunszwiku i Lüneburgu w 1803 r. Na awersie przedstawiony był portret monarszy, na rewersie zaś tarcza herbowa albo inny znak oficjalny. 

Pistol początkowo zawierał 6,2 grama czystego złota (w końcu XVIII w. – tylko 5,92 grama).

Naśladowany był w wielu krajach europejskich:

 we Francji od 1641 r. w postaci luidora,
 w Niemczech np. jako
 augustdor
 friedrichsdor
 adolfsdor
 inne złote monety o wartości 5 talarów.

2 pistole odpowiadały 1 dublonowi.

Przypisy 

Hiszpańskie monety
Złote monety
Półtorak

półtorak – srebrna moneta
 półtorak – potoczne określenie miecza długiego
 półtorak – rodzaj miodu pitnego
 Półtorak – nazwisko

Osoby noszące nazwisko Półtorak:
 Adrianna Janowicz-Półtorak (ur. 1995) – polska lekkoatletka specjalizująca się w biegach sprinterskich.
 Alicja Zakrzewska-Półtorak – polska ekonomistka
 Halina Gordon-Półtorak – polska łyżwiarka figurowa
 Jakub Półtorak (ur. 1981) – polski scenarzysta i reżyser filmowy.
 Kamil Półtorak (obecnie: Kamil Cetnarowicz) – polski aktor filmowy i teatralny
 Lesław Półtorak (1907–1944) – porucznik Wojska Polskiego.
 Maciej Półtorak (ur. 1950) – polski polityk, rolnik, ogrodnik, poseł na Sejm X kadencji.
 Michał Półtorak (ur. 1950) – polski skrzypek.
 Nina Półtorak (ur. 1971) – polska radca prawny, sędzia WSA w Krakowie i Sądu Unii Europejskiej.
 Onufry Półtorak – polski lekkoatleta długodystansowiec
 Ryszard Półtorak (ur. 1952) – polski polityk, samorządowiec, były wicewojewoda tarnowski i małopolski.
 Sebastian Półtorak (ur. 2005) – polski szachista, mistrz FIDE od 2022 roku.
Parsek

Parsek – jednostka odległości używana w astronomii. Jest to odległość, dla której paralaksa roczna położenia Ziemi widzianej prostopadle do płaszczyzny orbity wynosi 1 sekundę łuku. Parsek można równoważnie opisać jako odległość, z jakiej połowa wielkiej osi orbity ziemskiej (czyli 1 au) jest widoczna jako łuk (na firmamencie obserwującego) o długości 1 sekundy kątowej.

Słowo parsek zostało wprowadzone przez Herberta Turnera w XIX wieku jako zbitka pierwszych sylab słów paralaksa i sekunda. Parsek oznacza się skrótem pc, dawniej ps.

 

W przeliczeniu na inne jednostki:
 1 pc ≈ 3,2616 roku świetlnego ≈ 206265 jednostek astronomicznych ≈ 3,086 m
Odległość wyrażona w parsekach jest odwrotnością paralaksy heliocentrycznej danego obiektu wyrażonej w sekundach łuku.

Często stosowane jednostki pochodne to
 w astronomii galaktycznej:
 miliparsek (mpc) =  pc
 kiloparsek (kpc) =  pc
 w astronomii pozagalaktycznej i kosmologii:
 megaparsek (Mpc) =  pc
 gigaparsek (Gpc) =  pc

Przykładowe odległości 
 Odległość od Słońca do Proxima Centauri (V645 Centauri) – 1,29 pc.
 Średnica Drogi Mlecznej – ok. 30 kpc.
 Grubość Drogi Mlecznej (dysk) – ok. 300 pc.
 Odległość Drogi Mlecznej od Galaktyki Andromedy – ok. 770 kpc.

Zobacz też 

 pozaukładowe jednostki miary
 układ SI

Przypisy 

Astronomiczne jednostki odległości