alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Oktawa (interwał)

Oktawa – interwał prosty zawarty między ośmioma kolejnymi stopniami skali muzycznej. W szeregu zasadniczym naturalnie występuje oktawa czysta. Zastosowanie znaków chromatycznych pozwala zmienić jej rozmiar.

Rodzaje

Interwały pochodne 

Objaśnienia do tabeli:
[1] – oznaczenie interwału
[2] – rozmiar interwału w półtonach
[3] – przewrót interwału
[4] – najprostszy interwał o takim samym brzmieniu
[5] – przykład
[C] – należy pamiętać, że septymę małą oznacza się jako 7, a wielką jako 7<

Zobacz też 
 konsonans
 dysonans
 zestawienie pochodnych interwałów
 zestawienie podstawowych interwałów

Interwały
Mezzosopran

Mezzosopran – głos żeński pomiędzy sopranem i altem, częściowo obejmujący skalę obu poprzednich, lecz o odmiennej od nich barwie. Wyróżnia się trzy rodzaje:

 mezzosopran koloraturowy – o skali od g do h2 (wyjątkowo do c3, a nawet – zupełnie wyjątkowo –  do d3);
 mezzosopran liryczny – o skali od g do a2;
 mezzosopran dramatyczny – o skali od f do g2.

Głos koloraturowy charakteryzuje się dużą biegłością techniczną, jest lekki i ruchliwy.

Głos liryczny jest mniej ruchliwy i ciemniejszy, niż poprzedni, delikatny i ciepły. 

Głos dramatyczny jest najmniej ruchliwy, a zarazem najmocniejszy i najciemniejszy z mezzosopranów.

Część źródeł wyróżnia tylko dwa rodzaje mezzosopranu: liryczny i dramatyczny.

Śpiewaczki operowe dysponujące tym głosem 
 Fedora Barbieri
 Cecilia Bartoli
 Teresa Berganza
 Elīna Garanča
 Vivica Genaux
 Weselina Kacarowa
 Izabela Kopeć
 Anna Lubańska
 Anna Malewicz-Madey
 Waltraud Meier
 Agnieszka Rehlis
 Regina Resnik
 Giulietta Simionato
 Krystyna Szostek-Radkowa
 Stefania Toczyska
 Małgorzata Walewska
 Alicja Węgorzewska-Whiskerd

Przykładowe role 
 Jadwiga, Straszny dwór, Stanisław Moniuszko
 tytułowa Carmen, Georges Bizet
 Dalila, Samson i Dalila, Camille Saint-Saëns
 Azucena, Trubadur, Giuseppe Verdi
 Amneris, Aida, Verdi
 Dorabella, Così fan tutte, Wolfgang Amadeus Mozart
 Mallika, Lakmé, Léo Delibes

Zobacz też 

 Stimmfach
 głos ludzki

Przypisy 

Rodzaje głosów
Alt (głos)

Alt – termin muzyczny (łac. altus ‘wysoki, wzniosły, przenikliwy (głos); głęboki’), który ma kilka znaczeń:
 w muzyce chóralnej nazwa partii wokalnej niższa od sopranu (w kolejności od najwyższych partii sopran, alt, tenor, bas);
 śpiewaczka/śpiewak o głosie altowym;
 rodzaj głosu ludzkiego, niższy od sopranu i mezzosopranu. Zwykle w śpiewie solowym obejmuje skalę od e (nieraz f) do e2. Cechuje się mniejszą rozpiętością niż kontralt. Dawniej oznaczał wysoki głos męski (altus = wysoki), w tym kastratów, wyższy od tenora (to znaczenie powraca w historycznym wykonawstwie muzyki dawnej). Obecnie oznacza niski głos kobiecy lub dziecięcy o podobnej skali.

Przypisy

Zobacz też 

 wysokość głosu

Rodzaje głosów
32 Ochotnicza Dywizja Grenadierów SS „30 Januar”

32 Ochotnicza Dywizja Grenadierów SS „30 Januar” – dywizja Waffen-SS stworzona w styczniu 1945 z uczniów szkół podoficerskich SS oraz jednostek zapasowych Waffen SS, z czym związana jest nazwa (30 stycznia). Broniła linii Odry w okolicach Kostrzyna, po czym jej elementy wzięły udział w bitwie o Berlin. W marcu została rozbita przez radziecką ofensywę, ale jej elementy walczyły aż do maja, po czym poddały się aliantom. Nazwa dywizji nawiązywała do dnia, w którym w 1933 roku Adolf Hitler przejął władzę w Niemczech.

Dowódcy 
 SS-Standartenführer Rudolf Mühlenkamp (30 stycznia - 5 lutego 1945) 
 SS-Standartenführer Joachim Richter (5-17 lutego 1945) 
 SS-Oberführer Adolf Ax (17 lutego 1945 - 15 marca 1945) 
 SS-Standartenführer Hans Kempin (15 marca 1945 - 8 maja 1945)

Skład 
 SS-Freiwilligen-Grenadier-Regiment 86 Schill (pułk piechoty)
 SS-Freiwilligen-Grenadier-Regiment 87 Kurmark (pułk piechoty)
 SS-Freiwilligen-Artillerie-Regiment 32 (pułk artylerii)
 SS-Panzerjäger-Abteilung 32 (oddział przeciwpancerny)
 SS-Füsilier-Abteilung 32 (oddział fizylierów)
 SS-Werfer-Abteilung 506 (oddział moździerzy)
 SS-Flak-Abteilung 550 (oddział przeciwlotniczy)
 SS-Pioneer-Bataillon 32 (oddział saperów)
 SS-Nachrichten-Abteilung 32 (oddział zwiadu)
 SS-Feldersatz-Bataillon 32 (batalion uzupełnień)

Bibliografia 
 

Dywizje grenadierów Waffen-SS
Dywizje ochotnicze Waffen-SS
Jednostki organizacyjne wojska utworzone w 1945
Jednostki organizacyjne wojska rozwiązane w 1945
Tenor

Tenor – jeden z czterech głównych rodzajów, klas głosu ludzkiego. Mianem tym określa się również osoby śpiewające tym głosem.

Opis 
Tenor jest najwyższym głosem męskim osiągalnym rejestrem piersiowym (patrz: technika śpiewu). Zwykle obejmuje zakres od c do c'' (notacja Helmholtza).

Nazwa głosu pochodzi od włoskiego słowa „tenere” (podtrzymywać, z łac. tenere 'trzymać'). Na początku rozwoju polifonii wokalnej, w muzyce średniowiecznej, tenor zawsze wykonywał partię cantus firmus, podtrzymując głos wysoki (nazywany „cantus”, mniej więcej w skali sopranu), który wykonywał inną melodię. W dalszym rozwoju dodano trzeci głos, wyższy niż tenor, śpiewający melodię odnoszącą się do cantus firmus, niejako przeciw tenorowi (contratenor altus, czyli wysoki (=altus) głos śpiewający partię konkurującą z partią tenorową). Następnie dodano kolejny głos, niższy (contratenor bassus, czyli głos niski (=bassus) śpiewający partię również konkurującą z partią tenorową). W ten sposób stworzono podstawowy skład polifoniczny podobny do obecnie nam znanego: cantus, contratenor altus, tenor, contratenor bassus. Dla ułatwienia odrzucono potem słowa „contratenor”, tworząc nazewnictwo „cantus – altus – tenor – bassus” upodobnione do stosowanego w naszych czasach, znane już w renesansie i używane częściowo również w baroku.

Przed drugą połową XVII wieku tenory obsadzane były w partiach kojarzonych obecnie z innymi głosami.

Ze względu na to, że przez długi czas w historii kobietom nie wolno było śpiewać w kościele, w głosach wyższych (głównie w partii „cantus”) obsadzani byli albo mężczyźni śpiewający falsetem (obecnie zwani kontratenorami), albo chłopcy przed mutacją, posiadający głos zwany dyszkantem. Wbrew obecnym skojarzeniom, w partii „altus” nie śpiewał zwykle głos kojarzony z obecnym żeńskim altem lub falsetowym kontratenorem, ale tenor śpiewający rejestrem piersiowym o wyjątkowo szerokiej skali. Obecnie niektórzy wykonawcy muzyki dawnej, zwykle śpiewający partie tenorowe, często wykonują partie „altus” właśnie w ten sposób (np. Charles Daniels, Stephan van Dyck).

Rodzaje i skala 
Wyróżniamy kilka rodzajów tenoru: tenor liryczny (np. Luciano Pavarotti, Wiesław Ochman), tenor dramatyczny (np. Mario Del Monaco)  często o ciemnej i metalicznej barwie oraz tenor spinto (np. Plácido Domingo).

Skala tenorowa sytuuje się więc pomiędzy skalą barytonu a męskiego altu (śpiewanego falsetem).
Istnieje rozróżnienie skali tenorowej dla solistów, oscylującej między c a c' do d'', a skali tenorowej dla tenorów chóralnych, których skala plasuje się od c do g'-a'.

Zobacz też 

 wysokość głosu
 Tenore di grazia

Przypisy 

Rodzaje głosów
35 Dywizja Grenadierów Policji SS

35 Dywizja Grenadierów i Policji SS (niem. 35. SS- und Polizei-Grenadier-Division) powstała w lutym 1945 roku w szkole policyjnej w Dreźnie w oparciu o jednostki policji (14., 29., i 30 pułk policji) i Volkssturmu. W niepełnym stanie walczyła nad Nysą Łużycką, gdzie pod koniec kwietnia została rozbita. W maju część dywizji poddała się nad Łabą Amerykanom, a reszta w okolicach Pragi Armii Czerwonej.

Dowódcy 
 SS-Oberführer Johannes Wirth (luty 1945 – 1 marca 1945)
 Standartenführer Rüdiger Pipkorn (1 marca 1945 – 25 kwietnia 1945)

Zobacz też 
 Waffen-SS
 Schutzstaffel

Linki zewnętrzne 
  

Dywizje grenadierów Waffen-SS
Jednostki organizacyjne wojska utworzone w 1945
Jednostki organizacyjne wojska rozwiązane w 1945
Baryton

Baryton (gr. barýtonos „niskobrzmiący” od barýs „ciężki; głęboki; silny” i tónos „lina; struna; napięcie”) – głos męski, mieszczący się w środkowym zakresie skali głosu (niższy od tenoru, wyższy od basu). Skala barytonu chóralnego sięga od A do f 1, zaś solowego – od G do g 1, ale może być poszerzona zarówno w górę jak i w dół.

Wśród głosów barytonowych wyróżnia się baryton dramatyczny i baryton liryczny. Baryton dramatyczny jest to głos o ciemnej barwie, cechujący się szczególnie bogatym i pełnym brzmieniem oraz niską tessiturą (skala od G do f1). Z kolei baryton liryczny charakteryzuje jasna barwa o lekkim i ciepłym brzmieniu oraz wyższa tessitura niż baryton dramatyczny – skala od A do g1.

Śpiewacy operowi dysponujący tym głosem 
 Thomas Allen
 Jerzy Artysz
 Marcin Bronikowski
 Dmitrij Chworostowski
 Dietrich Fischer-Dieskau
 Andrzej Dobber
 Thomas Hampson
 Andrzej Hiolski
 Rienat Ibragimow
 Mariusz Kwiecień
 Muslim Magomajew
 Artur Ruciński

Zobacz też 

 bas-baryton
 głos ludzki

Przypisy 

 
Rodzaje głosów
Bas

Bas (późnołac. bassus – gruby, krótki, niski) – termin związany z muzyką, może oznaczać m.in.:
 bas – najniższy głos męski, zwykle obejmuje w chórze skalę od F do c1 lub e1, a w śpiewie solowym skalę C (od D do e1); niższe dźwięki osiąga tzw. basso profondo
 bas – najniższy głos instrumentalny kompozycji polifonicznej (wielogłosowej)
 bas – potoczna nazwa gitary basowej oraz kontrabasu
 bas – lewa strona klawiatury fortepianu i klawesynu
 bas – pedał w organach
 Bas – utwór zespołu Skaldowie, z albumu Cała jesteś w skowronkach (1969)
 bas – guziki strony basowej w akordeonach i harmoniach
 Bas lub Bias – władca Bitynii

Szwajcaria:
 Bas-Intyamon – gmina w kantonie Fryburg, w okręgu Gruyère

Skróty:
 Brake Assist System – system wspomagania nagłego hamowania
 British Antarctic Survey

Zobacz też:
Baltazarino di Belgioioso

Baltazarino di Belgioioso (lub Balthazar de Beaujoyeux) – włoski skrzypek i "valet de chambre" Katarzyny Medycejskiej, żyjący w XVI wieku. Był twórcą dworskich spektakli Fêtes i baletów dworskich, z których najsławniejszym był Ballet comique de la Reyne, wystawiony w 1581.

Przypisy 
 

Belgioioso, Baltazarino di
31 Ochotnicza Dywizja Grenadierów SS „Böhmen und Mähren”

31 Ochotnicza Dywizja Grenadierów SS „Böhmen und Mähren” –  jednostka Waffen-SS powstała w październiku 1944 roku. Została sformowana z Volksdeutschów i Reichsdeutschów zamieszkujących głównie Węgry oraz z resztek 23 Dywizji Górskiej SS (2 chorwacka) Kama.

Historia 
W październiku 1944 roku jednostka liczyła ok. 11 000 ludzi. Niepełną jeszcze dywizję skierowano w grudniu 1944 roku na węgierski front. W lutym 1945 roku dywizja została przerzucona na Dolny Śląsk, gdzie walczyła w rejonach Lubania, Świdnicy, Strzegomia. Od początku kwietnia 1945 roku do końca wojny broniła frontu w rejonie Strzelina. Brała także udział w ostatniej próbie przebicia się do Wrocławia 6 maja 1945 r. w rejonie Sobótki. 7 maja 1945 r. dywizja wraz z całą 17 Armią zaczęła ucieczkę w kierunku wojsk amerykańskich stacjonujących w rejonie Pilzna w Czechach. Trasa wycofywania prowadziła przez Ząbkowice Śląskie, Kłodzko, Kudowę-Zdrój, Nową Rudę. Wkrótce została okrążona w rejonie Hradec Králové, gdzie poddała się powstańcom czeskim. Czesi wymordowali znaczą części żołnierzy (około 3000-4000).

Dowódcy     
 Brigadeführer Gustav Lombard (1 października 1944 - 8 maja 1945)

Skład 
 SS-Freiwilligen Grenadier Regiment 78 (pułk piechoty)
 I SS-Freiwilligen Grenadier Battalion 
 II SS-Freiwilligen Grenadier Battalion 
 III SS-Freiwilligen Grenadier Battalion
 SS-Freiwilligen Grenadier Regiment 79 (pułk piechoty)
 I SS-Freiwilligen Grenadier Battalion 
 II SS-Freiwilligen Grenadier Battalion 
 III SS-Freiwilligen Grenadier Battalion
 SS-Freiwilligen Grenadier Regiment 80 (pułk piechoty)
 SS-Artillerie Regiment 31 (pułk artylerii)
 SS-Artillerie Battalion I
 SS-Artillerie Battalion II
 SS-Artillerie Battalion III
 SS-Artillerie Battalion IV
 SS-Füsilier-Bataillon 31 (batalion fizylierów)
 SS-Nachrichten-Abteilung 31 (oddział zwiadu)
 SS-Nachschub-Truppen 31 (oddział zwiadu)
 SS-Panzer-Jäger-Abteilung 31 (oddział przeciwpancerny)
 SS-Pionier-Bataillon 31 (batalion saperów)
 SS-Kranken-Transport-Kompanie 31 (kompania transportu chorych)
 SS-Veterinär-Kompanie 31 (kompania weterynaryjna)
 Feldpostamt (poczta polowa)

Bibliografia 
 

Dywizje grenadierów Waffen-SS
Dywizje ochotnicze Waffen-SS
Jednostki organizacyjne wojska utworzone w 1944
Jednostki organizacyjne wojska rozwiązane w 1945
38 Dywizja Grenadierów SS „Nibelungen”

38 Dywizja Grenadierów SS „Nibelungen” (nazwa pochodzi od mitycznych Nibelungów) – ostatnia dywizja Waffen-SS. Została sformowana 27 marca 1945 roku. Służyli w niej słuchacze i kadra szkoły oficerskiej SS w Bad Tölz (1000 żołnierzy) oraz niedobitki Dywizji „Nord”, 7 Ochotniczej Dywizji Górskiej SS Prinz Eugen i 30 Dywizji Grenadierów SS, a także inne oddziały SS. Łącznie zgromadzono około 6 000 żołnierzy. Jednostka walczyła 12 kwietnia w Schwarzwaldzie, 18-23 kwietnia pod Neumarkt i 28-30 kwietnia pod Landshut. Następnie 2 maja nad Izarą w Bawarii została odrzucona przez 20 Dywizję Pancerną USA. Poddała się wojskom amerykańskim 8 maja w Reit im Winkl.

Dowódcy 
 SS-Obersturmbannführer Richard Schulze-Kossens (6 kwietnia 1945 – 9 kwietnia 1945)
 SS-Gruppenführer Heinz Lammerding (kwiecień 1945 – kwiecień 1945)
 SS-Obergruppenführer Karl Ritter von Oberkamp (kwiecień 1945 – kwiecień 1945)
 SS-Standartenführer Martin Stange (12 kwietnia 1945 – 8 maja 1945)

Skład organizacyjny 
 SS-Panzergrenadier-Regiment 95 (pułk grenadierów pancernych, 3 bataliony)
 SS-Panzergrenadier-Regiment 96 (pułk grenadierów pancernych, 4 bataliony)
 SS-Artillerie-Regiment 38 (pułk artylerii)
 SS-Panzerjäger-Abteilung 38 (oddział przeciwpancerny, 2 kompanie przeciwpancerne, 1 kompania przeciwlotnicza)
 SS-Pioneer-Abteilung 38 (oddział saperów)
 SS-Flak-Abteilung 38 (oddział przeciwlotniczy)
 SS-Nachrichten-Abteilung 38 (oddział zwiadu)
 SS-Ausbildung und Ersatz Abteilung 38 (oddział rozbudowy i uzupełnienia)
 SS-Polizei-Bataillon-Siegling (batalion policji)
 SS-Wirtschafts-Bataillon 38 (batalion gospodarczy)

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne 
 

Dywizje grenadierów Waffen-SS
Jednostki organizacyjne wojska utworzone w 1945
Jednostki organizacyjne wojska rozwiązane w 1945
37 Ochotnicza Dywizja Kawalerii SS „Lützow”

37 Ochotnicza Dywizja Kawalerii SS „Lützow” (imienia wybitnego dowódcy pruskiego Adolf von Lützowa) powstała w lutym 1945 roku w oparciu o pozostałości dywizji „Florian Geyr” i „Maria Theresia” oraz węgierskich volksdeutschów w Marchfeld niedaleko granicy węgiersko-słowackiej.

Historia 
W marcu 1945 wszystkie zdolne do walki elementy dywizji zostały podporządkowane 6 Armii Pancernej SS. Jednostka weszła do walki 4 kwietnia i brała udział w odwrocie przez Austrię. W maju poddała się sowietom.

Część jeńców dywizji „Lützow” brała udział w masowej ucieczce z obozu jeńców wojennych w Altheim, kiedy nie zostali zwolnieni tak jak żołnierze z regularnych jednostek Wehrmachtu.

Dowódcy 
 SS-Oberführer Waldemar Fegelein (26 lutego 1945 – marzec 1945) 
 SS-Standartenführer Karl Gesele (marzec 1945 – maj 1945)

Skład 
 SS-Kavallerie Regiment 92 (pułk kawalerii)
 SS-Kavallerie Regiment 93 (pułk kawalerii)
 SS-Kavallerie Regiment 94 (pułk kawalerii)
 SS-Artillerie-Abteilung 37 (oddział artylerii)
 SS-Aufklärungs-Abteilung 37 
 SS-Panzerjäger-Abteilung 37 (oddział przeciwpancerny, w tym jedna kompania wyposażona w Hetzery) 
 SS-Pionier-Bataillion 37 (batalion saperów)
 SS-Nachrichten-Kompanie 37 (kompania zwiadu)
 SS-Sanitäts-Abteilung 37 (oddział sanitarny)
 SS-Nachschub-Truppen 37 
 Feldersatz-Bataillon 37 (batalion uzupełnień)

Zobacz też 
 Waffen-SS 
 SS

Dywizje kawalerii Waffen-SS
Dywizje ochotnicze Waffen-SS
Jednostki organizacyjne wojska utworzone w 1945
Jednostki organizacyjne wojska rozwiązane w 1945
Bajadera

Bajadera – operetka
 bajadera (dewadasi) – hinduska tancerka
 bajadera (także w formie „bajaderka”) – ciastko
 Bajadera – książka Jarosława Abramowa-Newerly
Bajadera (operetka)

Bajadera (Die Bajadere) – operetka
 Libretto: Julius Brammer i Alfred Grünwald
 Muzyka: Imre Kálmán
 Scenografia:

Prapremiera: Wiedeń 23 grudnia 1921 roku

Premiera polska: Warszawa 28 października 1922 roku

Osoby 
 Odetta Darimonde – primadonna teatru Châtelet
 Radżami – książę Lahory
 Księżna – matka księcia Radżami
 Pimprinette – dyrektor teatru
 Marietta La Tourette
 Ludwik-Filip La Tourette, jej mąż – fabrykant czekolady
 Napoleon Saint Cloche
 Daga – dama dworu Księżnej
 Dewa Singh – adiutant księcia
 Johnny – barman
 goście, publiczność teatru, służba

Streszczenie 
Książę Radżami zakochuje się w Odetcie Darimonde, primadonnie paryskiego teatru Châtelet. Odetta wprawdzie w pierwszej chwili odrzuca i róże, i zaproszenie księcia na kolację, jednakże również jest pod jego urokiem. Sytuację komplikuje przybycie z Indii, z Lahory, matki księcia, która jeszcze tego samego wieczoru chce zabrać syna do domu. Powodem jest racja stanu. Książę, który dobiega właśnie trzydziestki, musi objąć panowanie i ożenić się z sześcioma dziewicami wybranymi przez Księżną. Po serii miłosnych perypetii następuje klasyczny operetkowy finał, książę Radżami na godzinę przed odjazdem do Lahory dowiaduje się, że Odetta również go kocha, zabiera ją ze sobą do swojej ojczyzny.

Najsłynniejsza aria z tej operetki to śpiewana przez księcia: O Bajadero!, będąca w repertuarze wielu operetkowych tenorów.

Zobacz też 
 bajadera

Przypisy

Bibliografia 
 
 
 
 

Operetki Imre Kálmána
Czardasz

Czardasz () – taniec pochodzenia węgierskiego, przejęty i spopularyzowany przez Romów.

Pochodzi z Siedmiogrodu, w metrum dwudzielnym, w metrum 2/4, składający się z dwóch części: wolnej lassan i szybkiej friss. Narodowy taniec węgierski. Metrum jest parzyste 2/4. Czardasza cechują przyspieszenia, zmiany dynamiczne, rytmy punktowane, synkopy.

Stylizacje czardasza znajdują się w wielu operetkach Kálmána, Straussa, Lehára i innych. Do znanych stylizacji należy II Rapsodia węgierska F. Liszta oraz operetka Kálmána Księżniczka czardasza, do najpopularniejszych należą Czardasz Vittorio Montiego i Taniec węgierski Nr 5 Johannesa Brahmsa.

Zobacz też 

 czardasz (muzyka)

Linki zewnętrzne 
 

Tańce ludowe
Taniec na Węgrzech
Kultura romska
Tarantela

Tarantela (wł. tarantella) – włoski taniec ludowy, z Neapolu.

Charakteryzuje się ściśle ustaloną rytmiką, opartą na jednostajnym pochodzie drobnych wartości rytmicznych; tempo szybkie, najczęściej w metrum 6/8, jednak zdarzają się także wykonania w metrum 3/8.

Nazwa pochodzi prawdopodobnie od miasta Taranto lub nazwy pająka – tarantuli, według wierzeń ludowych taniec miał leczyć z jadowitego ukąszenia.

Od XIX wieku, w formie stylizowanej, pojawił się w muzyce poważnej.

Zobacz też 
 Tarantela (taniec stylizowany)
 taniec

Bibliografia 
 Mała encyklopedia muzyki, Stefan Śledziński (red. naczelny), PWN, Warszawa 1981, .

Tańce ludowe
Tańce włoskie
Neapol
Basse danse

Basse danse  (taniec niski) – taniec dworski, w tempie umiarkowanym i metrum dwudzielnym, prawdopodobnie 12/8, wykonywany w parach.

Powstał około roku 1400 na terenach położonych między Włochami, Francją i Hiszpanią. W połowie wieku rozkwitł na  dworze burgundzkim i był popularny w latach 1450-1550 na wielu dworach Europy. W Hiszpanii zwał się baja danza we Włoszech bassadanza a w Niemczech Hoftanz.

Nazwa wywodzi się od powolnych, posuwistych i pełnych dostojności kroków. Najstarsze informacje o tym tańcu pochodzą z anonimowego hiszpańskiego manuskryptu La Danza de la Muerte około roku 1400,  Libro sull'arte del danzare 1465 Antonia Cornazzano i z Orchésographie et traicté... exercice des dances 1588 Thoinota Arbeau i z późniejszych manuskryptów hiszpańskich, belgijskich, francuskich i włoskich. O najstarszym jego wykonaniu mamy informacje z 1445 na dworze Karola IX we Francji.

Cechą charakterystyczną tego dostojnego tańca jest to, że kroki w nim nie były ustawione w sztywnym schemacie, co zezwalało na tworzenie coraz to nowych wariantów. Główne elementy, których używano, wywodziły się ze starszych, średniowiecznych tańców, między innymi z carole:
 sempio (krok prosty)
 doppio (krok podwójny)
 riverenza (ukłony)
 branle, czyli continenza (krok do boku)
 ripresa (krok w tył)
 volta tonda, mezza volta (obrót, półobrót)
W każdym tańcu kombinacja tych elementów mogła ulegać zmianie, w zależności od mody, regionu, w którym się go tańczyło, i talentu choreograficznego jaki posiadał zatrudniony na dworze choreograf. Czasami pary trzymały się za rękę, a czasami partnerzy tylko stali obok siebie. Zestaw instrumentów w orkiestrze, która akompaniowała tańczącym, również ulegał zmianie - mogły to być: lutnie, harfy, bębenki, dudy, organy, trąbki i inne instrumenty dęte.

Taniec niski występuje w zbiorach na lutnię O. Petrucciego. Wśród bardziej znanych zbiorów można wymienić ten P. Attaignanta, na klawesyn Quatorze gaillardes ... et deux basse danses 1530 i na lutnię Dixhuit basses danses garnies de recompers et turdions 1529.

Zobacz też 
 Taniec w renesansie

Przypisy

Bibliografia 
 

Tańce dworskie
Kultura w Europie
Muzyka renesansu
Taniec w Hiszpanii
Taniec we Włoszech
Taniec we Francji
Fulleren

Fulereny – jedna z odmian alotropowych węgla
 Fulleren – miejscowość i gmina we Francji, w departamencie Haut-Rhin
Adware

Adware (oprogramowanie reklamowe) – rodzaj licencji oprogramowania. Adware jest oprogramowaniem rozpowszechnianym za darmo, którego producent otrzymuje wynagrodzenie za wyświetlanie reklam zlecanych przez sponsorów.

Mianem adware określa się również rodzaj szkodliwego oprogramowania, które w natrętny sposób wyświetla niepożądane przez odbiorcę reklamy.

Licencja 
Pojęcie to można rozumieć jako rodzaj licencji oprogramowania (zazwyczaj zamkniętego). Rozumiany w tym sensie adware jest niegroźnym oprogramowaniem, rozpowszechnianym za darmo, ale zawierającym moduły odpowiadające za wyświetlanie reklam, zwykle w postaci banerów. Wydawca oprogramowania zarabia właśnie na tych reklamach i zwykle oferuje również możliwość zakupu wersji programu pozbawionej reklam.

Kod typu adware najczęściej spotyka się w aplikacjach łączących się z Internetem ze względu na możliwość dostosowania i wymiany wyświetlanych bannerów. Szczególnie znanym tego typu programem jest w Polsce komunikator Gadu-Gadu. Podobnie jak w przypadku innych reklam internetowych możliwe jest ich zablokowanie za pomocą odpowiednio skonfigurowanych serwerów pośredniczących HTTP.

Adware jako niepożądane oprogramowanie 
W sposób całkowicie niezależny od wyżej przedstawionej definicji mianem adware określa się również programy, które bez zgody odbiorcy (w przypadku licencji zgoda następuje w zamian za bezpłatne udostępnienie), w sposób utrudniający obsługę komputera, wyświetlają niechciane reklamy. Taki rodzaj oprogramowania bywa łączony ze szkodliwymi kodami, jak np. moduły szpiegujące, dostarczające autorom aplikacji wiele informacji o użytkowniku – głównie adres IP, używany system operacyjny, przeglądarka internetowa, a niekiedy również i strony, z którymi łączy się dany użytkownik. Reklamy wyświetlane w ramach licencji, którą użytkownik musi przyjąć przed instalacją programu, są zazwyczaj dużo mniej inwazyjne, a podczas dezinstalacji usuwane są kody odpowiedzialne za ich wyświetlanie. Z tego względu należy odróżnić adware jako licencję od typu szkodliwego oprogramowania. W tym drugim przypadku zgody brak, a usunięcie niechcianego programu może być mocno utrudnione.

Zobacz też 

 licencja oprogramowania
 stealware

Licencje oprogramowania
Reklama
Złośliwe oprogramowanie
Recording Industry Association of America

Recording Industry Association of America (RIAA) – zrzeszenie amerykańskich wydawców muzyki. Zajmuje się ochroną praw wydawców utworów muzycznych, promując rozwiązania legislacyjne i techniczne w tym zakresie (m.in. Digital rights management). Jedną z form działalności organizacji jest śledzenie naruszeń praw producentów muzycznych przez użytkowników Internetu.

Aktualnym prezesem RIAA jest Cary Sherman.

Zyski i straty w kolejnych latach:
 2006: 19 milionów $ na prawników, 3,6 miliona $ na „operacje śledcze”. Zwrot inwestycji: 455 000 $
 2007: 21 milionów $ na prawników, 3,5 miliona $ na „operacje śledcze”. Zwrot inwestycji: 515 929 $
 2008: 16 milionów $ na prawników, 0,9 miliona $ na „operacje śledcze”. Zwrot inwestycji: 391 000 $

Zobacz też 
 Motion Picture Association of America

Przypisy

Linki zewnętrzne 

 Oficjalna strona organizacji

Organizacje w Stanach Zjednoczonych
Shareware

Shareware – rodzaj oprogramowania zamkniętego, które jest bezpłatnie rozpowszechniane i którego kopiami wolno się dzielić, jednak korzystanie z jego pełnej funkcjonalności wymaga wniesienia określonych opłat po pewnym okresie użytkowania lub zakupu licencji.

Rodzaje modeli licencjonowania Shareware 
Oprogramowanie typu shareware może być udostępniane w oparciu o kilka różnych modeli licencjonowania, których cechą wspólną jest jednak skłonienie użytkownika do wniesienia opłaty za jego użytkowanie w różnorodny sposób:

 Adware
 oprogramowanie, którego użytkowanie wymaga wyrażenia zgody na emisję reklam lub wykupienie pełnej licencji, aby wyłączyć reklamy.
 Demoware
 oprogramowanie dystrybuowane w wersji umożliwiającej zapoznanie się z nim bez wnoszenia opłat, jednak nie w pełni funkcjonalne; dzieli się je dalej na:
 crippleware – mające tak znaczące ograniczenia funkcjonalności, że jest praktycznie bezużyteczne, ale umożliwia zapoznanie się z jego interfejsem i podstawowymi funkcjami; włączenie pełnej funkcjonalności wymaga wykupienie pełnej licencji
 trialware – mające pełną lub prawie pełną funkcjonalność, ale ograniczoną czasowo lub co do liczby uruchomień; po okresie testowym – o ile użytkownik nie wykupi pełnej licencji oprogramowanie – przechodzi w tryb crippleware, freemium, jest blokowane całkowicie lub zostaje automatycznie odinstalowane
 Donationware
 oprogramowanie, które można używać swobodnie bezpłatne, ale które prosi w momencie instalacji, aktualizacji lub okresowo emituje prośby o wniesienie dobrowolnego datku dla twórców oprogramowania lub na określony cel społeczny
 Nagware
 oprogramowanie, które okresowo lub przy każdym uruchomieniu wymusza wniesienie opłaty za użytkowanie za pomocą częstej emisji uciążliwych ponagleń; wniesienie opłaty wyłącza emisję ponagleń na czas, na jaki użytkownik wykupuje licencję
 Freemium
 oprogramowanie, które oferuje pewien bezpłatny zakres użyteczności na czas nieokreślony, natomiast dostęp do części funkcji bardziej zaawansowanych wymaga wykupienia pełnej licencji.

Zobacz też 
 freeware
 limit uruchomień

Przypisy 

Licencje oprogramowania
Exploit

Exploit – program mający na celu wykorzystanie istniejących błędów w oprogramowaniu.

Exploit wykorzystuje występujący w oprogramowaniu błąd programistyczny (np. przepełnienie bufora na stosie lub stercie, czy format string) w celu przejęcia kontroli nad działaniem procesu i wykonania odpowiednio spreparowanego kodu maszynowego (tzw. shellcode), który najczęściej wykonuje wywołanie systemowe uruchamiające powłokę systemową z uprawnieniami programu, w którym wykryto lukę w zabezpieczeniach.

Osoby używające exploitów bez podstawowej wiedzy o mechanizmach ich działania często nazywane są script kiddies.

Zobacz też 
 cracking
 full disclosure
 zero-day exploit

Przypisy
Poziom (gry komputerowe)

Poziom, mapa, obszar, etap lub świat – pewien obszar gry dostępny dla gracza w trakcie wypełniania przez niego określonych zadań. Termin „poziom” może także odnosić się do poziomu trudności, który określa stopień trudności gry. W niektórych grach istnieją też poziomy bonusowe, na które gracz może wejść dzięki odnalezieniu tajnego przejścia bądź znalezieniu odpowiedniego przedmiotu.

Poziom w większości gier (szczególnie zręcznościowych) obejmuje pewien zamknięty etap gry, po zakończeniu którego najczęściej następuje przerwa w grze z możliwością obejrzenia dotychczasowych dokonań (zdobyte punkty, dodatkowe życia, przedmioty itp), czasem jest to jedyny moment, w którym możliwe jest zapisanie stanu gry, aby w przyszłości rozpocząć grę od tego miejsca. Ukończenie poziomu z reguły wynagradzane jest dodatkowymi punktami lub dodatkowym życiem bądź energią dla kierowanej przez gracza postaci.

Kolejne poziomy gry są najczęściej coraz trudniejsze i różnią się od poprzednich poziomów takimi cechami, jak:
 inna, najczęściej większa mapa do przejścia,
 krótszy czas wymagany do ukończenia z sukcesem danego poziomu,
 większa liczba przeszkód czy przeciwników do pokonania,
 większa szybkość gry.

Poziomy do gier tworzone są za pomocą edytora poziomów przez projektantów poziomów.

Inne nazwy 
W grach komputerowych i wideo występują również inne nazwy oznaczające jeden zamknięty obszar gry niż poziom:
 etap, faza (stage, phase): nazwa najczęściej występująca w grach arcade
 runda (round): podobnie jak etap/faza z tym, że odnosząca się do gier typu bijatyki
 strefa, akt (zone, act): nazwa głównie występująca w grach 2D z serii Sonic the Hedgehog
 fala (wave): podobnie jak etap/faza z tym, że odnosząca się do gier, w których gracz musiał eliminować za każdym razem coraz więcej przeciwników (kolejną "falę" przeciwników)
 świat (world): nazwa odnosząca się do gier, w których poziomy są podzielone na kilka grup (światów), a poziomy w jednej grupie charakteryzują się jednym stylem (np. Super Mario Bros)
 misja (mission): nazwa najczęściej występująca w grach, w których gracz ma do wykonania jakiś konkretny cel oraz w grach wojennych

Zobacz też 
 poziom doświadczenia
 umiejętność (gry fabularne)

Terminologia gier komputerowych
Bufor (programowanie)

Bufor – obszar pamięci służący do tymczasowego przechowywania danych przesyłanych między dwoma systemami, np. bufor karty sieciowej przechowuje pakiety, które mają zostać wysłane lub są odbierane, a bufor karty graficznej (RAMDAC) – to co ma być wyświetlane na ekranie. Bufory są też stosowane przy przenoszeniu danych między procesami wewnątrz systemu komputerowego. 

Bufory umożliwiają asynchroniczną komunikację między systemami, bez częstego angażowania procesora. Ułatwiają współpracę urządzeń o różnej szybkości transmisji lub czasie przetwarzania danych np. bufor dysku twardego. 

W niektórych językach programowania, np. w PHP, istnieją funkcje (np. wysyłanie nagłówków HTTP), które działają jedynie przed wysłaniem czegokolwiek do odbiorcy. Jeśli potrzebne jest wywołanie takiej funkcji po wysłaniu informacji do odbiorcy, z pomocą przychodzi bufor. Aplikacja zapisuje w buforze wszystkie dane wyjściowe i dopiero na koniec przetwarzania skryptu bufor jest odczytywany, a znajdujące się w nim dane wysyłane do odbiorcy.

Źle zaimplementowany bufor może posłużyć do ataku zwanego przepełnieniem bufora, który może doprowadzić do zawieszenia systemu, przejęcia nad nim kontroli lub utraty informacji.

Bufory występują również w przenośnych odtwarzaczach CD. Płyta CD w takim urządzeniu nie jest stabilna, co skutkuje przerwami w jej odczycie. Przerwom w odtwarzaniu dźwięku zapobiega bufor, który przechowuje odczytane z wyprzedzeniem fragmenty nagrania. W momencie zerwania kontaktu pomiędzy głowicą odczytującą a płytą CD do odtworzenia przesyłane są dane z bufora.

Podobny mechanizm stosowany jest w odtwarzaczach MP3, nie da się bowiem dokładnie przewidzieć czasu dekodowania w tym formacie.

Bufor danych 
Bufor o stałym rozmiarze, służący do przechowywania danych nazywany jest buforem danych. Dostęp do danych przechowywanych przez bufor może być różny, najczęściej stosowana jest technika opróżniania bufora, gdy stanie się on pełny (tj. cały jego obszar zostanie zajęty przez dane). Kolejka typu FIFO lub FILO może być uważana za bufor, pod warunkiem spełniania założenia o stałym rozmiarze.

Zobacz też
 bufor cykliczny
 buforowanie

Struktury danych
Kadryl

Kadryl (fr. quadrille) – XVIII-wieczny taniec salonowy w metrum przemiennym 6/8 i 2/4. Nazwę quadrille wzięto od określenia oddziałku jazdy.

Taniec powstał na bazie kontredansa; modny za czasów Napoleona I we Francji, szybko zyskał popularność w innych krajach europejskich.

Kadryl był zazwyczaj tańczony przez 4 pary ustawione w kwadrat, składał się z 5 figur i najczęściej kończył galopem i przytupem co drugi krok.

Zobacz też
 taniec

Tańce
Taniec we Francji
Kotylion

Kotylion (fr. cotillon) – zbiorowa zabawa taneczna, w czasie której pary tancerzy noszą ozdobne odznaki, przypięte do piersi, zwane też kotylionami. Zazwyczaj są to wzorowane na orderach małe wstążeczki, rozetki, bukieciki lub kokardy (bywają mylone z kokardą narodową). Pary jednakowych kotylionów są na początku zabawy rozdzielane między tancerzy i tancerki – zabawa polega na tym, aby posiadacze jednakowych kotylionów odnaleźli się na sali i tańczyli parami. Zabawą kieruje wodzirej. Losowanie jest często „ustawiane”, aby połączyć określone pary. Klasyczny kotylion to taniec wirowy, podobny do walca wiedeńskiego.

Zobacz też 

 taniec salonowy
 kokarda narodowa

Przypisy 

Taniec
Interludium

literatura
 intermedium,

 teatr
 interludium – (w teatrze średniowiecznym) krótka, komiczna wstawka sceniczna odgrywana w przerwach pomiędzy częściami misterium,

 muzyka
 interludium – wstawka instrumentalna, szczególnie w muzyce organowej, krótki utwór między wersetami psalmu,

 film
 Interludium – amerykański film z 1957 roku w reżyserii Douglasa Sirka,

 balet
 interludium (także znane jako intermedium) (ang. Dinner Ballet) – spektakl urządzany podczas uroczystej biesiady na królewskim bądź książęcym dworze, związany z jakąś wyjątkową okazją.

Zobacz też 
 taniec dworski
Intermedium

Intermedium ma dwa znaczenia:

 w literaturze, znane także jako interludium, utwór sceniczny, wykonywany w średniowieczu, między kolejnymi scenami misteriów. Zazwyczaj miał charakter komiczny, z tego typu przedstawień wzięła początek farsa

 w muzyce i balecie, znane także jako interludium, wstawka muzyczno-sceniczna, popularna w XVI i XVII w., o charakterze komicznym, wykonywana między aktami sztuki teatralnej. W XVI w. intermedium zaczęło się przeradzać w intermezzo, z którego powstały opera, opera buffa i balet jako samodzielne formy teatralne.

Zobacz też 
 teatr
 taniec

Przypisy

Bibliografia 
 
   

Formy muzyczne
Teatr
Intermezzo

Intermezzo – forma muzyczna. 

Termin ma kilka znaczeń:
 W średniowieczu część dramatu liturgicznego np. pasji, muzyczne przejście pomiędzy poszczególnymi scenami.
 Stanowi wstawkę muzyczno-dramatyczną o charakterze komicznym, wykonywaną w przerwach między aktami opery zwanej opera seria, w XVII w. we Włoszech. Z tych wstawek powstał z czasem nowy gatunek - opera buffa. Większość ówczesnych oper, wystawianych we Włoszech i we Francji, posiadało tak zwany intermèdes, czyli balet z muzyką wokalną. To one dały początek, razem z baletami dworskimi, nowej formie teatralnej, zwanej spektaklem baletowym.
 We współczesnym dramacie jakakolwiek wstawka muzyczna obcego pochodzenia lub komponowana specjalnie dla tego celu.
 Krótkie przejście łączące części utworu cyklicznego np. symfonii.
 Samodzielna kompozycja, zwykle miniatura o lekkiej treści, sugerująca, że kompozytor napisał ją dla czystej przyjemności, niejako na marginesie poważniejszej pracy. Definicja ta jest jednak trudna do obrony w przypadku niektórych intermezzów, np. Brahmsa, które są poważnymi dziełami muzycznymi. Często należy traktować to jako deklarację artysty, a nie fakt.

Znane intermezza:
 Johannes Brahms – zestaw intermezzów na fortepian op. 116, 117, 118, 119
 Robert Schumann – Intermezzo pieśń na głos i fortepian op. 39/2
 Krzysztof Penderecki – Intermezzo na 24 instrumenty smyczkowe

Przypisy

Bibliografia 
 
 

Formy muzyczne
Opera buffa

Opera buffa, lub inaczej opera komiczna, farsa muzyczna – jeden z dwóch podstawowych gatunków opery (drugi to opera seria).

Powstała w Neapolu, w pierwszej połowie XVIII wieku. Nazwa pochodzi od włoskiego buffone – błazen. Do powstania tej formy doprowadziło usamodzielnienie się intermediów, które początkowo grane były po to, aby zapełnić przerwy pomiędzy aktami włoskiej opery seria.

Były to pierwotnie sceny o niewybrednej akcji, złożone z dialogu, arii i recytatywu, z postaciami commedia dell’arte. Za pierwsze głośne dzieło buffo uważa się intermezzo La serva padrona („Służąca panią”) Giovanniego Battisty Pergolesiego (1733). Manfred Bukofzer za pierwszą w pełni ukształtowaną operę buffa uważa jednak Li zite 'ngalera (1722) Leonarda Vinciego (dzieło napisane do tekstu w dialekcie neapolitańskim), choć styl buffo przejawiał się i we wcześniejszych dziełach neapolitańskich.

Na skutek popularności La serva padrona intermedia zmieniły status z wesołego przerywnika muzycznego na odrębny gatunek muzyczny. Wystawienie jej w roku 1752 w Paryżu wywołało spór pomiędzy buffonistami – zwolennikami muzyki włoskiej a antybuffonistami, opowiadającymi się za sztywną i dostojną operą Lully'ego i Rameau.

Zwolennikiem opery buffa był między innymi Jean-Jacques Rousseau, który zainicjował francuską operę komiczną (bouffe), wystawiając swój własny utwór tego rodzaju – Le devin du village („Wróżek wiejski”: cf. Jan Jakub Rousseau, „Wyznania”, tłum. Tadeusz Boy-Żeleński). Odtąd Francja przyswoiła sobie formę opery komicznej i wkrótce prześcignęła na tym polu Włochów. Twórcami tej formy we Francji byli: N. Dalayrac, N. Isouard, F.A. Boieldieu, D. Auber i A. Adam. We Włoszech w wieku XVIII tworzyli ją G. Paisiello, P. Guglielmi i D. Cimarosa, którego opery buffa uważane są za zapowiedź romantycznego belcanta. Za szczyt osiągnięć w dziedzinie opery komicznej uznać można Wesele Figara i Così fan tutte Wolfganga Amadeusa Mozarta, a także Cyrulika sewilskiego Gioacchino A. Rossiniego.

Przypisy

Bibliografia 
 Kronika opery, Warszawa: „Kronika”, 1993.
 Józef Władysław Reiss, Mała encyklopedia muzyki, red. Stefan Śledziński, Warszawa: PWN, 1960.

Formy sceniczne
Taniec Manipuri

Manipuri – styl tańca w Indiach północno-wschodnich, o charakterze lirycznym. Manipuri są wystawiane w formie spektaklu składającego się z muzyki, śpiewu i tańca, w którym bierze udział dość spora grupa wykonawców.

Zobacz też: klasyczne tańce hinduskie, natia.

Klasyczne tańce hinduskie
Bazylisa

Bazylisa – imię żeńskie pochodzące od wyrazu pospolitego  – „żona basileusa, królowa, cesarzowa”.

Bazylisa imieniny obchodzi 15 kwietnia i 3 września.

 Imienniczki
 św. Bazylisa (†67/68) – męczennica, razem ze św. Anastazją pochowała potajemnie ciała apostołów Piotra i Pawła.
 św. Bazylissa (†302?) – męczennica, wspominana ze św. Julianem.
 Wasilisa Bardina – rosyjska tenisistka.
 Wasilisa Marzaluk – białoruska zapaśniczka
 Wasilisa Siemienczuk – rosyjska narciarka.

 Postaci fikcyjne
 Vassilissa, postać z filmu Śródziemnomorska sielanka  w reżyserii Gabriele Salvatoresa.

Żeńskie imiona greckie
Beda

Beda — imię męskie łączone z germańskim beadu, beado — "wojna, walka". Istnieje trzech świętych o tym imieniu, wśród nich najbardziej znanym jest Beda Czcigodny, angielski historyk, uczony i doktor Kościoła z VIII wieku. 

Beda imieniny obchodzi 25 maja.

Przypisy 

Męskie imiona germańskie
Benicjusz

Benicjusz – imię męskie pochodzące od włoskiego serwity, św. Filipa Benicjusza (wł. Benizi). Imieniny obchodzi 23 sierpnia.

W innych językach:
  Benitius
  Benicius
  Benicio
  Benitius
  Benizi, Benizzi

Znane osoby noszące to imię:
 Benicio del Toro – portorykański aktor
 Benicjusz Głębocki – prof. dr hab. w Instytucie Gospodarki Turystycznej i Geografii WSG w Bydgoszczy, specjalista w skali krajowej z zakresu geografii rolnictwa i gospodarki żywnościowej

Przypisy 

Imiona męskie
Benigna

Benigna – imię żeńskie pochodzenia łacińskiego, odpowiednik męskiego imienia Benignus, Benigny. Pochodzi od przymiotnika benigna, oznaczającego „dobroduszna, uprzejma, przyjazna, życzliwa”, który następnie stał się przydomkiem, a później imieniem. W Polsce po raz pierwszy zanotowane w XIV wieku, jednak w odniesieniu do osoby żyjącej w wieku XI.  
Patronką tego imienia jest bł. Benigna z Wrocławia (lub Trzebnicy).

Staropolskie zdrobnienia: Bieniaszka, Bienusza, Bieńka (może też od Benedykty), Biechna (też od Benedykty i Beaty), Bogna (która mogła być wcześniej istniejącym skróceniem od imion złożonych typu Bogumiła). 

Benigna imieniny obchodzi 20 czerwca, jako wspomnienie bł. Benigny.

Odpowiedniki w innych językach
 łacina – Benigna
 język angielski – Benigna
 język francuski – Bénigne (też dla Benignusa)
 język hiszpański – Benigna
 język niemiecki – Benigna
 język rosyjski – Benigna
 język węgierski – Benigna
 język włoski – Benigna

Znane osoby noszące imię Benigna
 Benigna z Wrocławia – mniszka i święta
 Wilhelmina Żagańska, właśc. Katharina Friederike Wilhelmine Benigna von Kurland – księżna żagańska

Przypisy 

Żeńskie imiona łacińskie
Edytor tekstu

Edytor tekstu – program komputerowy służący do redagowania tekstów. Ukierunkowany jest zasadniczo na samo wprowadzanie lub edycję tekstu, a nie na nadawanie mu zaawansowanych cech formatowania (do czego służy procesor tekstu). W zależności od zastosowań, edytory tekstu nie mają w ogóle możliwości zajmowania się wyglądem i formatowaniem tekstu, skupiając się tylko na wprowadzaniu samych znaków, lub też mają te możliwości bardzo ograniczone.

Edytory tekstu, podobnie jak programy wielu innych kategorii, mogą być zarówno proste (posiadający funkcje podstawowe, wystarczające do napisania zwykłego tekstu), jak i skomplikowane (umożliwiający operacje blokowe, podświetlanie składni, makra itp.). Przykładowymi edytorami tekstu w środowisku Unix są vi oraz napisany przez Richarda Stallmana Emacs, natomiast jednym z zaawansowanych edytorów pracujących w trybie znakowym dla DOS jest Aurora.

Prekursorem edytorów tekstu był automat organizacyjny o podobnych funkcjach, ale bez komputera i o mniejszych możliwościach.

Edytory tekstu, które nie wyświetlają automatycznie aktualizowanego tekstu na ekranie i pozwalają tylko na edycję poszczególnych linii, są nazywane edytorami wierszowymi. Przykładami takich programów są TECO, ed i wzorowany na nim edlin. Obecnie ich użycie ogranicza się do skryptów oraz sytuacji, w których inne edytory nie są dostępne.

Przeciwieństwem edytorów wierszowych są edytory ekranowe, które wyświetlają aktualizowany na bieżąco tekst. Do pierwszych takich programów należą oryginalne implementacje Emacsa i vi.

Kolorowanie składni 
Kolorowanie składni jest funkcją wbudowaną w większość współczesnych edytorów. W zależności od przeznaczenia edytora lub ustawionych opcji edytor koloruje specyficzne dla danego języka programowania elementy składni.

Dla HTML będzie to na przykład:
<head>
<script type="text/javascript">

Dla PHP:
echo
include

Dla Pascala:
begin
  writeln
end.

Zobacz też 

 porównanie edytorów tekstu
 lista edytorów HTML

Przypisy
Uczelnie w Poznaniu

Uczelnie w Poznaniu – miasto Poznań jest ważnym ośrodkiem akademickim w Polsce. Funkcjonuje tutaj 8 uczelni publicznych oraz 17 uczelni niepublicznych (2018). Według danych z 2008 roku w mieście studiowało ponad 141 tys. studentów, w roku 2018 studentów było ok. 104 tys.

Uczelnie publiczne 
 Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu
 Politechnika Poznańska
 Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu 
 Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu
 Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu
 Akademia Wychowania Fizycznego im. Eugeniusza Piaseckiego w Poznaniu
 Uniwersytet Artystyczny w Poznaniu
 Akademia Muzyczna im. Ignacego Jana Paderewskiego w Poznaniu

Uczelnie niepubliczne 
 Akademia Nauk Stosowanych im. Księcia Mieszka I w Poznaniu‎
 Arcybiskupie Seminarium Duchowne w Poznaniu
 Collegium Da Vinci
 Poznańska Wyższa Szkoła Biznesu
 Wyższa Szkoła Bankowa w Poznaniu
 Wyższa Szkoła Bezpieczeństwa w Poznaniu
 Wyższa Szkoła Edukacji i Terapii im. prof. Kazimiery Milanowskiej w Poznaniu
 Wyższa Szkoła Handlu i Usług w Poznaniu
 Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu
 Wyższa Szkoła Języków Obcych im. Samuela Bogumiła Lindego w Poznaniu
 Wyższa Szkoła Komunikacji i Zarządzania w Poznaniu
 Wyższa Szkoła Logistyki w Poznaniu
 Wyższa Szkoła Techniczno-Humanistyczna Kadry dla Europy w Poznaniu
 Wyższa Szkoła Umiejętności Społecznych w Poznaniu
 Wyższa Szkoła Uni-Terra w Poznaniu
 Wyższa Szkoła Zarządzania i Bankowości w Poznaniu
 Wyższa Szkoła Zawodowa Pielęgnacji Zdrowia i Urody w Poznaniu
 Wyższe Seminarium Duchowne Towarzystwa Chrystusowego w Poznaniu

Wydziały zamiejscowe uczelni niepublicznych 
 Collegium Humanum (z siedzibą w Warszawie)
 SWPS Uniwersytet Humanistycznospołeczny (z siedzibą w Warszawie)
 Wyższa Szkoła Nauk o Zdrowiu (z siedzibą w Bydgoszczy)

Uczelnie historyczne 
 Akademia Lubrańskiego (1519–1780)
 Kolegium jezuickie w Poznaniu (1573-1793), od 1773 Akademia Wielkopolska, od 1780 Szkoła Wydziałowa Poznańska
 Wyższe Katolickie Studium Społeczne w Poznaniu (1937-1939)
 Wyższa Szkoła Oficerska Wojsk Pancernych im. Stefana Czarnieckiego (1967-1993)
 Wyższa Szkoła Oficerska Służb Kwatermistrzowskich im. Mariana Buczka (1971-1994)
 Wyższa Szkoła Oficerska im. Stefana Czarnieckiego (1994-2002)
 Wyższa Szkoła Handlu i Rachunkowości w Poznaniu
 Wielkopolska Wyższa Szkoła Turystyki i Zarządzania w Poznaniu (2003-2013)
 Schola Posnaniensis - Wyższa Szkoła Sztuki Stosowanej (1993-2006)

Zobacz też 
 Uczelnie w Polsce
 Poznań

Uwagi

Przypisy 

Listy uczelni w Polsce według miasta
Krakowiak

krakowiak – taniec ludowy
 krakowiak – muzyczna forma taneczna
 krakowiak – mieszkaniec okolic Krakowa (mieszkaniec Krakowa to krakowianin)
 krakowiak – mężczyzna ubrany w krakowski strój ludowy
 Krakowiacy – grupa etnograficzna
 Krakowiak – nazwisko
 „Krakowiak” – pseudonim Janusza Treli,  polskiego gangstera, członka tzw. „grupy katowickiej”
 ORP Krakowiak (ujednoznacznienie)
 Pesa Krakowiak – krakowska wersja tramwaju Pesa Twist
Pięciolinia

Pięciolinia – podstawowy element pisma nutowego dla zapisu dźwięków we współczesnej notacji muzycznej. Składa się z pięciu poziomych, równoległych linii oraz pól pomiędzy tymi liniami.

Pięciolinia umożliwia wygodne, całkowicie graficzne przedstawianie wysokości dźwięków (zarówno pojedynczo, jak i w akordach) z uwzględnieniem czasu ich trwania. Wysokość dźwięku określa się poprzez umieszczenie nuty na odpowiedniej linii lub polu. Odległość pomiędzy linią i najbliższym jej polem odpowiada jednemu stopniowi w szeregu diatonicznym. Dźwięki w skali chromatycznej, czyli podwyższone lub obniżone, osiąga się poprzez dostawienie do nuty dodatkowego znaku chromatycznego. W razie konieczności dopisuje się do pięciolinii kolejne linie – linie dodane. W ten sposób np. dodanie trzech linii (z dołu i z góry) pozwala na zapisanie trzech oktaw.

Linie pięciolinii numeruje się od pierwszej do piątej od dołu ku górze. Górne linie dodane numeruje się od pierwszej linii dodanej wzwyż, a linie dodane dolne kolejno w dół. O nutach mówi się, że znajdują się na linii, między liniami (lub: na polu), nad linią lub pod linią.

Sama pięciolinia umożliwia jedynie relatywne różnicowanie pomiędzy sobą dźwięków. O wysokości dźwięków decyduje dopiero klucz, umieszczany na odpowiedniej wysokości na początku pięciolinii z lewej strony.

Na pięciolinii, nad nią i pod nią umieszcza się również wszystkie pozostałe elementy notacji muzycznej.

Pojedyncza pięciolinia służy zazwyczaj jednemu głosowi (głosowi instrumentu lub grupie identycznie grających instrumentów, głosowi człowieka lub głosowi chóru). W zestawieniach kilku głosów stosuje się systemy wielu pięciolinii ułożonych równolegle jedna pod drugą, które graficznie łączy się klamrą o nazwie akolada. Np. dla fortepianu są to dwie pięciolinie, z których każda reprezentuje jedną rękę, a dla organów trzy (dwie ręce oraz nogi). Wiele pięciolinii zestawionych w pionie tworzy partyturę, która służy do zapisu utworów orkiestrowych.

Z pięciolinii korzysta się również przy zapisie dźwięków o nieokreślonej wysokości, np. perkusji. Wtedy położenie nut na odpowiedniej wysokości na pięciolinii odpowiadać może poszczególnym elementom zestawu perkusyjnego.

Zobacz też 

 muzyka
 partytura
 czterolinia

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne 
 Pliki pdf do wydruku papieru nutowego

Notacja muzyczna

fi:Nuottikirjoitus#Nuottiviivasto