Powódź

Powódź – przejściowe zjawisko hydrologiczne polegające na wezbraniu wód rzecznych lub morskich w ciekach, zbiornikach lub na morzu powodujące po przekroczeniu przez wodę stanu brzegowego zatopienie znacznych obszarów lądu – dolin rzecznych, terenów nadbrzeżnych lub depresyjnych, doprowadzające do wymiernych strat społecznych i materialnych. Jest jedną z najbardziej groźnych i niszczycielskich w skutkach klęsk żywiołowych. Walka z nią jest stale aktualnym problemem ogólnoświatowym. Poważny wpływ na występowanie powodzi ma istniejący układ rzek oraz występująca w poszczególnych okresach roku sytuacja hydrologiczno-meteorologiczna.

Według art. 16 pkt 43 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. – Prawo wodne – powódź to czasowe pokrycie przez wodę terenu, który w normalnych warunkach nie jest pokryty wodą, w szczególności wywołane przez wezbranie wody w ciekach naturalnych, zbiornikach wodnych, kanałach oraz od strony morza, z wyłączeniem pokrycia przez wodę terenu wywołanego przez wezbranie wody w systemach kanalizacyjnych.

Rodzaje powodzi i ich klasyfikacja 
Powodzie w Polsce ze względu na proces powstawania, wezbrania można podzielić na typy:
 opadowe – których przyczyną są opady: 
 ulewne lub nawalne, czyli o dużym natężeniu 
 rozlewne, czyli długotrwałe, na dużym obszarze zlewnym 
 roztopowe – których przyczyną jest gwałtowne topnienie śniegu
 zimowe – których przyczyną jest nasilenie niektórych zjawisk lodowych
 sztormowe – których przyczyną są silne wiatry, sztormy występujące na zalewach i wybrzeżach

Przyczyny wystąpienia powodzi mogą więc być różne: intensywne opady deszczu, roztopy wiosenne, zatamowanie biegu rzeki przez zatory lodowe czy osuwiska, uszkodzenie obiektów hydrotechnicznych (np. przerwanie tamy), cofka, tsunami i in. Paradoksalnie, na terenach suchych częstym i bardzo groźnym zjawiskiem jest tzw. powódź błyskawiczna. Na terenach zurbanizowanych zagrożeniem jest powódź miejska.

Wielkość powodzi określa się w 3-stopniowej skali:
 zwyczajne
 wielkie
 katastrofalne

Zasięg powodzi określa się również w 3-stopniowej skali:
 małe – o zasięgu lokalnym,
 średnie – o zasięgu regionalnym, nie mają wpływu na funkcjonowanie państwa,
 duże – o zasięgu krajowym, mają charakter klęski żywiołowej, zakłócają normalne funkcjonowanie państwa lub jego dużej części, istnieje wtedy konieczność pomocy międzynarodowej.

Powodzie można również podzielić na naturalne i antropogeniczne (awarie lub niewłaściwe gospodarowanie urządzeniami hydrotechnicznymi).

Historyczne powodzie w Polsce 

 2018 rok – lipiec, południowa część Polski
 2013 rok – lipiec, Leśna i Miłoszów
 2010 rok – sierpień, Bogatynia, Leśna i Miłoszów
 2010 rok – maj/czerwiec (zobacz: Powódź w Europie Środkowej (2010))
 2009 rok – czerwiec, południowe powiaty województwa podkarpackiego, małopolskiego, śląskiego, opolskiego oraz dolnośląskiego
 2008 rok – lipiec, południowe powiaty województwa podkarpackiego i małopolskiego
 2001 rok – lipiec/sierpień – dorzecze Wisły w południowej Polsce (zobacz: Powódź w Polsce (2001))
 1998 rok – powódź na Bystrzycy Dusznickiej; która dotknęła Duszniki-Zdrój, Szczytną, Polanicę, gminę Kłodzko,
 1997 rok – tzw. powódź tysiąclecia
 1996 rok – 1 poł. września dorzecze Olzy
 1982 rok – powódź roztopowa
 1980 rok – podczas lata
 1979 rok – marzec/kwiecień
 1977 rok – początek sierpnia – powódź opadowa na Dolnym Śląsku głównie w zlewni Kaczawy, Kwisy i Bobru – zalane zostało centrum Legnicy, ucierpiały też liczne mniejsze miejscowości.
 1970 rok – dwa wielkie wezbrania – pierwsze roztopowe na północy kraju, drugie opadowe w lipcu
 1962 rok – wezbranie opadowe w czerwcu objęło znaczny obszar kraju – od Nysy Łużyckiej, przez Wyżynę Małopolską, dopływy środkowej i dolnej Wisły, lokalnie wystąpiło też na dopływach Narwi.
 1960 rok – wylały Odra i Wisła
 1958 rok – czerwiec/lipiec
 1947 rok – powódź zerwała most w Tczewie, zalała Żuławy i przedmieścia Gdańska; w rejonie Warszawy przerwane zostały wały między Zakroczymiem a Czerwińskiem
 1934 rok – lipiec, dorzecze Wisły, woda zalała 1260 km², zginęło 55 osób, także zostało zniszczonych 22 059 budynków, 167 km dróg, zerwanych 78 mostów, zostały też przerwane wały (zobacz: powódź w Polsce (1934))
 1924 rok – powódź roztopowa
 1903 rok – lipiec, dorzecze Odry, górna Wisła
 1888 rok – marzec/kwiecień – objęła  prawie cały obszar północnej części kraju.  (Bug, Narew, dolna Warta, Pomorze).
 1829 rok – kwiecień, Gdańsk – pod wodą znalazło się 75% powierzchni miasta (zob. powódź w Gdańsku (1829))
 1813 rok – sierpień, górna Wisła i Dunajec oraz środkowa i dolna Wisła. Wezbranie to miało największy zasięg terytorialny z notowanych do owego czasu i objęło także górną i środkową Odrę oraz tereny Niemiec, Czech i Węgier
 1493 rok
 1471 rok – katastrofalna powódź pod Krakowem
 1468 rok – wylew Odry
 1459 rok – wylew Odry
 1456 rok – wylew Odry
 1451 rok – długotrwała powódź
 1310 rok – „...Drugiego dnia w Kłodzku zatopiło całe przedmieście, tak, że tam utonęło przeszło dwa tysiące ludzi.”
 1270 rok – wspomniana przez Jana Długosza: „Wisła, rzeka do takiej wzrosła wysokości, że całą przestrzeń między Górą Lasotą a kościołem Św. Stanisława na Skałce zalała, a rwistym prądem bardzo wiele ludzi i domów, bydła, trzody, koni i drobnego dobytku porwała [...].”
 1253 rok – powódź opadowa
 1235 rok – powódź roztopowa
 1221 rok – powódź roztopowa
 1118 rok – wiosna i lato, wspomniane przez Jana Długosza: „Te ciągłe ulewy i powodzie nie tylko w Polsce, ale i w okolicznych krajach wielkie poczyniły szkody, zatopiwszy całą niemal Ziemię, a stąd przeszkodziwszy zasiewom i zbiorom [...]. Wkrótce potem takie spadły ulewy i nawałnice, a z rzek tak gwałtownie powstały wylewy wód, że niektórzy lękać się zaczęli powtórnego potopu.”
 988 rok – pierwsza wzmianka, przekazana przez Jana Długosza: „Zdarzały się tego czasu liczne i długotrwałe wylewy, po których nastąpiło lato skwarne i dla wielu płodów przyrodzonych szkodliwe.”

Źródło: R. Girgus i W. Strupczewski, 1965, Wyjątki ze źródeł historycznych o nadzwyczajnych zjawiskach hydrologiczno-meteorologicznych na ziemiach polskich w wiekach od X do XVI

Największe powodzie XX wieku 
 1911 r. – wylała chińska rzeka Jangcy, zginęło ok. 100 tys. osób,
 1931 r. – powódź w Chinach na Huang He spowodowała śmierć 3,7 mln ludzi,
 1939 r. – powódź u ujścia Huang He, do 500 tysięcy ofiar śmiertelnych,
 1942 r. – powódź w ujściowych odcinkach Gangesu i Brahmaputry, śmierć 42 tys. ludzi,
 1948 r. – w Kolumbii Brytyjskiej (Kanada) wielka powódź roztopowa pozbawiła dachu nad głową 2000 osób,
 1953 r. – styczniowy sztorm u wybrzeża Morza Północnego zniszczył 500 km wałów morskich, 1600 km² powierzchni Belgii i Holandii znalazło się pod wodą, zginęło 1800 osób, zostało zniszczonych 43 tys. domów, zasolenie gleby uniemożliwiło uprawę zalanych gruntów rolnych przez kilka kolejnych lat.
 1953 r. – spiętrzenie poziomu morza i wywołane nim cofki we Wschodniej Anglii spowodowały śmierć 300 osób,
 1953 r. – jedna z najrozleglejszych współczesnych powodzi – w Amazonii zalane 4640 tys. km², brak większych strat ze względu na minimalną gęstość zaludnienia obszaru objętego powodzią,
 1966 r. – obfite opady w północnej części Włoch (w 40 godzin 1/3 rocznej sumy opadowej) spowodowały nagłe wezbranie rzek. Oprócz wielkich strat materialnych życie straciły 144 osoby. Ucierpiały zabytki Florencji (zniszczone 1400 dzieł sztuki, utopiony zbiór 1 mln książek Biblioteki Narodowej), 33 zabitych floreńczyków. Powódź tę ocenia się jako koronny przykład następstw deforestacji stoków,
 1970 r. – majowa powódź w Transylwanii i Karpatach rumuńskich wskutek opadów deszczu i śniegu,
 1970 r. – powódź w Bangladeszu, według różnych szacunków 300 tys. -1 mln zabitych,
 1974 r. – wielka powódź w Australii – w ciągu 17 godzin zanotowano 480 mm opadu, w miejscowościach Darwin i Broome (Australia Zachodnia i Północna) poziom wody sięgnął wysokości słupów telegraficznych. Zginęło 200 osób, a ponad 20 tys. straciło dach nad głową.
 1986 r. – wylew Missisipi w Stanach Zjednoczonych objął powierzchnię 9,5 mln km²,
 1991 r. – lipcowa powódź w Chinach określana jako „powódź XX w.”, 1400 ofiar śmiertelnych 
 1992 r. – w listopadzie na Filipinach 2-3 tys. ofiar wskutek tzw. flash flood (nagła powódź po intensywnych opadach),
 1993 r. – lipcowa powódź Missisipi i Missouri związana z działaniem El-Nino, w 9 stanach USA rzeki zalały 44 tys. km², zniszczyły 50 tys. domów, powodując śmierć 50 osób i straty materialne szacowane na 125 mld $,
 1993 r. – fala tsunami o wysokości 30 m zalała wyspę Okushiri-To na zach. od Hokkaido (Japonia) powodując śmierć 300 osób,
 1994 r. – wielkie wystąpienie z brzegów Renu, nad którym zachowało się jedynie 10% naturalnych terenów zalewowych w wyniku antropopresji i utwardzania powierzchni, podtopiona Kolonia (Niemcy),
 1998 r. – w wyniku powodzi w Chinach i Korei Południowej straciło życie ponad 3,5 tys. ludzi, ucierpiało ok. 240 mln osób, zniszczonych zostało 21,5 mln ha upraw, straty materialne wyniosły 30 mld $,
 1998 r. – powodzie w Bangladeszu w okresie od czerwca do września pochłonęły życie 4,5 tys. osób, 1998 r. – wezbrania rzek w Polsce i Czechach, zginęły 52 osoby,
 2000 r. – listopadowa powódź w Hat Yai, największym mieście w południowej Tajlandii, śmierć poniosło 50 osób, ponad 10 tys. osób straciło dach nad głową.
 2000 r. – listopadowa powódź po gwałtownych deszczach w Indonezji ze skutkiem śmiertelnym dla 86 osób.

Zobacz też 

 parametry fali powodziowej
 potop

Przypisy

Literatura 
 N. Wójtowicz, Negatywne skutki regulacji Dolnej Wisły, Notatki Płockie, 1996, nr 2(167), s. 44–45.

Linki zewnętrzne 
 .
 M. Żukow-Karczewski, Największe powodzie minionego wieku w Polsce i na świecie

 
Zarządzanie kryzysowe