Rutger Hauer

Rutger Oelsen Hauer (Breukelen, 23 januari 1944 – Beetsterzwaag, 19 juli 2019) was een Nederlands acteur die sinds de jaren tachtig voornamelijk in de Verenigde Staten werkte. Tot de filmprijzen die hij won behoren een Golden Globe, twee Gouden Kalveren en een Rembrandt Award.

Loopbaan  
Hauer is een zoon van Arend Hauer en Teunke Mellema, beiden in hun loopbaan vooraanstaand in het onderricht in het amateurtoneel. Toen hij een jaar of tien was, klom hij de planken op. Zijn debuut maakte hij in 1955, als Eurysakes in Sophocles' 'Ajax'. Kort daarna maakte hij zijn onofficiële filmdebuut in 'Rust en Ruimte' uit 1956. De film werd in opdracht van de gemeente Schiermonnikoog gemaakt. Hauer is in de film aan het kuipjesteken.

Op 15-jarige leeftijd ging Hauer een jaar de zee op, maar omdat hij kleurenblind was, zat kapitein worden er niet in. Na zijn terugkeer had Hauer allerlei baantjes en ondertussen behaalde hij zijn eindexamen middelbare school aan de avondschool. Vervolgens begon hij bij de Amsterdamse Toneelschool, waar hij na drie maanden werd weggestuurd. Hauer ging in militaire dienst waar hij werd opgeleid tot hospik. Omdat hij niet wilde doden liet hij zich afkeuren en vervolgens keerde hij terug naar de Toneelschool, waar hij in 1967 eindexamen deed. Na zijn eindexamen speelde hij bij Toneelgroep Noorder Compagnie in diverse stukken, onder meer Shakespeare's Richard III, Steinbeck's Of Mice and Men (onder regie van Peter Feldman), Vondel's Joseph in Dothan en Herr Biedermann und die Brandstifter van Max Frisch. 

Tijdens een van de toneelvoorstellingen werd Hauer gespot door de scenarist Gerard Soeteman, die aan een televisieserie over een middeleeuwse ridder en een fakir werkte. De twaalfdelige serie Floris, onder regie van Paul Verhoeven, betekende in 1969 de landelijke doorbraak voor Hauer.

Vanaf 1973 verwierf hij als filmacteur internationale bekendheid door zijn hoofdrol in Turks Fruit, gebaseerd op het gelijknamige boek van Jan Wolkers. Dit leverde hem zijn eerste bijrol op in een Engelstalige film, The Wilby Conspiracy uit 1975, met Sidney Poitier en Michael Caine. Zijn rol werd nog niet voldoende gewaardeerd voor een internationale doorbraak, waarop hij zich weer op Nederlandse films van Verhoeven richtte (Keetje Tippel, Soldaat van Oranje en Spetters). Vooral Soldaat van Oranje was een groot succes en vormde voor Hauer en Verhoeven – en later Jeroen Krabbé – een springplank naar de Verenigde Staten. In 1981 brak Hauer aldaar door met zijn rol in de film Nighthawks. Daarna was hij de androïde tegenspeler van Harrison Ford in Blade Runner (1982). Andere goed gewaardeerde Amerikaanse films waar hij sindsdien in speelde zijn onder meer The Hitcher, Blind Fury, Buffy the Vampire Slayer en Flesh & Blood. Laatstgenoemde titel uit 1985 vormde zijn laatste samenwerking met Verhoeven. In 1988 speelde hij in La leggenda del santo bevitore van Ermanno Olmi. Datzelfde jaar won hij een Golden Globe (beste mannelijke bijrol in een miniserie gemaakt voor televisie) voor zijn rol in Escape from Sobibor. Hij is de eerste Nederlander met deze onderscheiding.

In de jaren tachtig was hij in Engeland te zien in een reeks reclamespots voor Guinness. Deze surrealistische reclames werden door popcultuur-critici tot beste 'adverts' gekozen. Na 1990 ging Hauer steeds meer in B-films en televisieseries spelen. Hij was vooral te zien in actie-, horror- en sciencefictionfilms met een relatief laag budget, doorgaans in de rol van slechterik. Hauer speelde vaak psychopaten, robots, nazi's, vampiers en terroristen. In 1993 werd een sample van Hauer uit de film Blade Runner gebruikt in het project The Fires Of Orc van elektronicaproducers Biosphere en Pete Namlook.

In het nieuwe millennium begon Hauer aan een comeback naar de A-film. Zo speelde hij in 2003 een rol in Confessions of a Dangerous Mind, het regiedebuut van George Clooney. Verder speelde hij in de Hollywoodkaskraker Batman Begins van Christopher Nolan en was hij te zien in Sin City. In 2004 eindigde hij op de 92e plaats tijdens de verkiezing van De grootste Nederlander. In 2006 richtte Rutger Hauer een filmschool op in Nederland: de Rutger Hauer Film Factory.

Zijn in april 2007 verschenen (Engelstalige) autobiografie All those moments werd in het Nederlands vertaald onder de titel Autobiografie. In 2009 speelde hij in de film "Oogverblindend" van Cyrus Frisch zijn eerste hoofdrol in een Nederlandse speelfilm sinds Spetters in 1980. Oogverblindend werd door Het Parool niet de spectaculairste, maar wel de relevantste Nederlandse film van het jaar genoemd.

Hauer speelde Freddy Heineken in De Heineken Ontvoering, die op 17 oktober 2011 in première ging. In datzelfde jaar speelde hij een rol in de attractie De Vuurproef in het Nederlands Spoorwegmuseum. Op 7 september 2013 werd Hauer benoemd tot Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw voor zijn 'uitzonderlijke acteerprestaties'. Een jaar later werd tijdens het festival Film by the Sea de Grand Acting Award aan hem uitgereikt.

In het zesde en zevende seizoen van de Amerikaanse televisieserie True Blood was Hauer te zien in de rol van Niall Brigant. In 2015 had Hauer een kleine rol als de voormalige Viking-koning Ravn in het eerste seizoen van de BBC-serie The Last Kingdom. In 2016 werd Hauer lid van de filmjury voor ShortCutz Amsterdam, een jaarlijks filmfestival voor het bevorderen van korte films in Amsterdam. In het spel Observer uit 2017 sprak hij de stem in van detective Daniel Lazarski. Ook werd zijn gelijkenis gebruikt voor dit personage door middel van 3D scans van zijn gezicht. In 2019 sprak hij de stem van Xehanort in voor de game Kingdom Hearts III.

Rutger Hauer is in de rol van Floris te horen op de LP Floris en de Fakir uit 1970. In 1979 nam hij een single op getiteld Peter Stutvoet. In 2012 verzorgde hij de voice-over van het karakter "Voight-Kampf" (een duidelijke verwijzing naar Blade Runner) op het album Lost In The New Real van Arjen Lucassen.

Privéleven 
Hauer leerde in 1965 de Zwitserse pianiste en kunstenares Heidi Merz kennen. Ze trouwden en werden in 1966 ouders van een dochter; actrice Aysha Hauer. Korte tijd later gingen Merz en Hauer uit elkaar. Hauer was de grootvader van model Leandro Maeder.

In 1969 ging Hauer in een boerderij in Siegerswoude samenwonen met Ineke ten Cate, dochter van journalist Laurens ten Cate. In 1985 trouwden ze. Dit huwelijk bleef kinderloos. 

Hauer overleed op 19 juli 2019 na een kort ziekbed op 75-jarige leeftijd in zijn woonplaats Beetsterzwaag. De uitvaart vond op 24 juli 2019 in besloten kring plaats.

Rutger Hauer heeft zich ingezet voor onder meer het Rode Kruis, het Aidsfonds en zijn eigen Rutger Hauer Starfish Association, een organisatie om kinderen en zwangere vrouwen met hiv en/of aids te helpen. Tevens steunde Hauer Sea Shepherd en maakte hij deel uit van de "Board of Advisors" van deze organisatie.

Filmografie 

The Sisters Brothers (2018)
24 Hours to Live (2017)
Gangsterdam (2017) - Dolph van Tannen
Valerian and the City of a Thousand Planets (2017)
WAX: We Are The X (2015) - Aaron Mulder
Michiel de Ruyter (2015) - Maarten Tromp
The Last Kingdom televisieserie (2015) - Ravn
The Scorpion King 4: Quest for Power (2015) - Koning Zakkour
Francesco (2014, televisiefilm) - Pater Francesco
2047 - Sight of Death (2014)|- Kolonel Asimov
True Blood (2013-2014) - Niall Brigant
Real Playing Game (2013) - Steve Battier
Flight of the Storks (2013, miniserie) - Sonderman
Il futuro (2013) - Maciste
De vuurproef (2012) - verteller
Michelangelo - Il cuore e la pietra (2012, televisiefilm) - Michelangelo
Agent Ranjid rettet die Welt (2012) - Van Dyk
Dracula 3D (2012) - Abraham van Helsing
Alle for én (2011) - Niemeyer (Deense film)
De Heineken Ontvoering (2011) - Freddie Heineken
The Reverend (2011) - Withstander
Il villaggio di cartone (2011) - Koster
Portable Life (2011) - Antonio
Black Butterflies (2011) - Abraham Jonker
The Rite (2011) - Istvan Kovak
Hobo with a Shotgun (2011) - Hobo
The Mill and the Cross (2011) - Pieter Bruegel
Life's a Beach (2010) - Jean-Luc
The 5th Execution (2010) - Mr. Hunt
Happiness Runs (2010) - Insley
Barbarossa (2009) - Federico Barbarossa
Oogverblindend (2009) - Argentijnse arts. (stemrol)
The Prince of Motor City (2008, televisiefilm) - ...
The Rhapsody (2008) - ...
Bride Flight (2008) - Frank
Spoon (2008) - Victor Spoon
Magic Flute Diaries (2008) - Dr. Richard Nagel
Starting Over (Televisiefilm, 2007) - Peter Rossen
Moving McAllister (2007) - McAllister
7eventy 5ive (2007) - Detective Criton
Goal II: Living the Dream (2007) - Rudi Van Der Merwe
Mentor (2006) - Sanford Pollard
Minotaur (2006) - Cyrnan
Crusade of Vengeance (dvd, 2006) - Grekkor
The Hunt for Eagle One (dvd, 2006) - Gen. Frank Lewis
The Poseidon Adventure (Televisiefilm, 2005) - Bisschop August Schmitt
Mirror Wars: Reflection One (2005) - de Baas
Dracula III: Legacy (dvd, 2005) - Dracula
Batman Begins (2005) - Earle
Sin City (2005) - Kardinaal Roark
Never Enough (2004) - Sebastian
Salem's Lot (Televisiefilm, 2004) - Kurt Barlow
Tempesta (2004) - Van Beuningen
In the Shadow of the Cobra (2004) - Gallo
Smallville televisieserie - Morgan Edge (Afl., Phoenix, 2003|Exile, 2003)
Alias televisieserie - Anthony Geiger (Afl., Phase One, 2003)
The Last Words of Dutch Schultz (2003) - Arthur 'Dutch Schultz' Flegenheimer (Stem)
Confessions of a Dangerous Mind (2002) - Keeler
Warrior Angels (2002) - Grekkor
Scorcher (2002) - President Nelson
The God's Bankers (2002) - Kardinaal Marcinkus
Flying Virus (2001) - Ezekial
Turbulence 3: Heavy Metal (Video, 2001) - Co-piloot MacIntosh
Jungle Juice (2001) - Jean-Luc
The Room (2001) - Harry
Wilder (2000) - Dr. Sam Dennis Charney
The 10th Kingdom (Mini-serie, 2000) - Huntsman
Partners in Crime (2000) - Gene Reardon
Lying in Wait (2000) - Keith Miller
New World Disorder (1999) - David Marx
Simon Magus (1999) - Graaf Albrecht
Bone Daddy (1998) - William H. Palmer
Merlin (televisiefilm, 1998) - Koning Vortigern
Tactical Assault (1998) - Capt. John 'Doc' Holiday
The Ruby Ring (televisiefilm, 1997) - Patrick Collins
Deathline (1997) - John Anderson Wade
Lexx: The Dark Zone televisieserie - Bog (Afl., Eating Pattern, 1997)
Bleeders (1997) - Dr. Marlowe
Hostile Waters (televisiefilm, 1997) - Kapitein Britanov
The Call of the Wild: Dog of the Yukon (televisiefilm, 1997) - John Thornton
Lexx: The Dark Zone (Mini-serie, 1997) - Bog
Omega Doom (1997) - Omega Doom
Blast (1997) - Leo
Knockin' on Heaven's Door (1997) - Curtiz
Precious Find (1996) - Armond Crille
Mr. Stitch (televisiefilm, 1996) - Dr. Rue Wakeman
Mariette in Ecstasy (1996) - Kapelaan
Crossworlds (1996) - A.T.
Blood of the Innocent (1995) - Dr. Lem
Fatherland (televisiefilm, 1994) - SS-Sturmbannführer Xavier March
The Beans of Egypt, Maine (1994) - Reuben Bean
Nostradamus (1994) - Mystieke monnik
Amelia Earhart: The Final Flight (televisiefilm, 1994) - Fred Noonan
Surviving the Game (1994) - Thomas Burns
Voyage (televisiefilm, 1993) - Morgan Norvell
Blind Side (televisiefilm, 1993) - Jake Shell
Arctic Blue (1993) - Ben Corbett
Buffy the Vampire Slayer (1992) - Lothos
Split Second (1992) - Harley Stone
Past Midnight (1992) - Ben Jordan
Beyond Justice (1992) - Tom Burton
Wedlock (televisiefilm, 1991) - Frank Warren
Bloodhounds of Broadway (1989) - het Brein
The Blood of Heroes (1989) - Sallow (edited version of Salute of the Jugger)
As Long as It's Love (1989) - John Knott
Blind Fury (1989) - Nick Parker
The Edge (televisiefilm, 1989) - ?
The Law of the Desert (Mini-serie, 1989) - Tom Burton
 The Legend of the Holy Drinker (originele titel: La leggenda santo bevitore) (1988) - Andreas Kartak
Salute Of The Jugger (1988) - Sallow
Escape from Sobibor (televisiefilm, 1987) - Alexander 'Sasha' Pechersky
Wanted: Dead or Alive (1987) - Nick Randall
The Hitcher (1986) - John Ryder
Flesh & Blood (1985) - Martin
Ladyhawke (1985) - Kapitein Etienne Navarre
Eureka (1983) - Claude Malliot Van Horn
A Breed Apart (1984) - Jim Maldentty
Inside the Third Reich (televisiefilm, 1982) - Albert Speer
Chanel Solitaire (1981) - Etienne de Balsan
Nighthawks (1981) - Reinhardt Heimar Wulfgar
The Osterman Weekend (1983) - John Tanner
Blade Runner (1982) - Roy Batty
Spetters (1980) - Gerrit Witkamp
Duel in de diepte (televisieserie, 1979) - John van der Velde
Grijpstra & De Gier (1979) - Rinus de Gier
Een vrouw tussen hond en wolf (1979) - Adriaan
Es begann bei Tiffany (televisiefilm, 1979) - Ryder
Pastorale 1943 (1978) - August Schultz
Mysteries (1978) - Johan Nagel
Soldaat van Oranje (1977) - Erik Lanshof (gebaseerd op Erik Hazelhoff Roelfzema)
Max Havelaar of de koffieveilingen der Nederlandsche handelsmaatschappij (1976) - Duclari
Het jaar van de kreeft (1975) - Pierre
Das Amulett des Todes (1975) - Cris
Keetje Tippel (1975) - Hugo
The Wilby Conspiracy (1975) - Blane Van Niekirk
La donneuse (1975) - ?
Floris von Rosemund televisieserie - Floris von Rosemund (1975)
Pusteblume (1974) - Rick
Turks fruit (1973) - Erik Vonk
Repelsteeltje (1973) - De koning
Waaldrecht televisieserie - Rogier de Jonge (Afl., Taxi Meneer?, 1973)
The Pathfinders televisieserie - Pieter Van Pearsen (Afl., Sitting Ducks, 1972)
Floris (televisieserie) - Floris van Rosemondt (12 afl., 1969)

Prijzen en nominaties

Ander eerbetoon 
Filmfestival Shortcutz Amsterdam reikt vanaf 2020 de Rutger Hauer Award uit aan een persoon of instelling die door jonge filmmakers als inspiratiebron wordt gezien.

Externe links 
 
 Rutger Hauer Short Filmography - YouTube
 Rutger Hauer bij Hollands Film Glorie (gearchiveerd)
 NPS documentaire over acteur Rutger Hauer
 Filmfoto's van Rutger Hauer - film.virtual-history.com

Literatuur 
Rutger Hauer, Autobiografie geschreven door Patrick Quinlan en Monique Brandt, 2007, Uitgeverij De Boekerij Amsterdam (Oorspronkelijke titel: All those Moments ).

Nederlands acteur
Nederlands filmacteur
Nederlands televisieacteur