alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Ośrodkowy układ nerwowy

Ośrodkowy układ nerwowy, centralny układ nerwowy (), OUN, CUN, CNS (od ) – najważniejsza część układu nerwowego kręgowców. Ośrodkowy układ nerwowy jest chroniony przez kości czaszki oraz kręgosłup. Zbudowany jest z istoty szarej i białej. Częścią składową istoty szarej są komórki nerwowe, a także włókna nerwowe rdzenne i bezrdzenne, tkanka glejowa i naczynia krwionośne wraz z paskami tkanki łącznej. Skład istoty białej to tkanka glejowa, naczynia włókien nerwowych niemających osłonki Schwanna.

Podział 
W skład ośrodkowego układu nerwowego wchodzą:
 mózgowie (łac. encephalon), dzielące się na:
 rdzeń przedłużony (łac. medulla oblongata), w którym znajdują się ośrodki kierujące odruchami bezwarunkowymi – ośrodki oddechowe, regulujące pracę serca, ciśnienie krwi, ośrodki odpowiedzialne za żucie, połykanie, wydzielanie śliny, ośrodki kojarzeniowe słuchu i równowagi oraz koordynacji ruchowej
 tyłomózgowie (łac. rhombencephalon), będący ośrodkiem kontroli, koordynacji i regulacji ruchów, odpowiedzialnym za utrzymanie równowagi ciała
 śródmózgowie (łac. mesencephalon), czyli pierwotny ośrodek analizy wzroku i słuchu
 międzymózgowie (łac. diencephalon), w którym znajdują się ośrodki nerwowe głodu i sytości, termoregulacji, pragnienia, agresji/ucieczki, popędu płciowego i instynktu macierzyńskiego
 kresomózgowie (łac. telencephalon) – dwie półkule pokryte korą mózgową, dzielącą się na płaty:
 czołowy – związany z m.in. pamięcią, uwagą, kontrolą zachowania, planowaniem, hamowaniem reakcji; zawiera również ośrodki ruchowe oraz pole Broca (zazwyczaj w lewej półkuli), związane z kontrolą ekspresji mowy
 ciemieniowy – zawiera m.in. ośrodki czucia skórnego, rozumienia i kojarzenia informacji pochodzących ze zmysłów oraz ośrodki uwagi
 potyliczny – zawiera ośrodki wzrokowe
 skroniowy – zawiera m.in. ośrodek analizy wrażeń słuchowych (pole Wernickego, zazwyczaj w lewej półkuli), a także ośrodki emocji oraz pamięci
 rdzeń kręgowy (łac. medulla spinalis).

Zobacz też 
 obwodowy układ nerwowy
Ojciec i syn

Ojciec i syn – powieść Karola Bunscha z 1946, dalszy ciąg powieści Dzikowy skarb i druga część tzw. cyklu piastowskiego. Już w latach 60. XX w. doczekała się licznych wznowień. Przez kilka dekad była to lektura szkolna (uzupełniająca).

Akcja toczy się w czasach Mieszka I.
Przedstawia klasyczny problem konfliktu pokoleń. Z jednej strony ambitny, młody, dumny i nieznoszący sprzeciwu Bolesław, a z drugiej stary, doświadczony i tak samo dumny Mieszko. W tle ważne wydarzenia historyczne i przygody fikcyjnych bohaterów, m.in. spór Bolka z macochą Odą i związany z tym konflikt pokoleń. Autor powiązał bohaterów fikcyjnych z historią Polski.

Przypisy 

Polskie powieści historyczne
Powieści z 1946
Powieści Karola Bunscha
Powieści, których akcja toczy się w średniowieczu
Pulmonologia

Pulmonologia, pneumonologia – dział medycyny zajmujący się diagnostyką, leczeniem i profilaktyką chorób układu oddechowego. W Polsce lekarze pulmonolodzy są szkoleni w ramach dwóch specjalizacji: choroby płuc i choroby płuc dzieci. Konsultantem krajowym chorób płuc od 3 października 2018 jest prof. dr hab. Halina Batura-Gabryel, a chorób płuc dzieci dr n. med. Andrzej Pogorzelski (od 21 czerwca 2018).

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 Polskie Towarzystwo Chorób Płuc
 Polskie Towarzystwo Pneumonologii Dziecięcej

 
Specjalności lekarskie
Położnictwo

Położnictwo – dziedzina medycyny zajmująca się fizjologicznym okresem ciąży, porodu i połogu. Ściśle związana z ginekologią.
W starożytności położnictwo opierało się wyłącznie na intuicji. Współczesne położnictwo oparte jest na podstawach naukowych, które budowano od XVI w. (Ambroise Paré i in.) W Polsce wchodzi w zakres specjalizacji lekarskiej położnictwo i ginekologia, której konsultantem krajowym od 1 sierpnia 2017 jest prof. dr hab. Krzysztof Czajkowski.

Historia

Starożytność 
W kulturach starożytnej Sparty, Rzymu czy Chin, za zdrowe i mające szanse na przeżycie uważano jedynie dzieci urodzone w terminie i zdrowo wyglądające. Pozostałym pozwalano umrzeć z przyczyn naturalnych, lub też ich śmierć wywoływano poprzez składanie ich w ofierze lub celowe wystawienie na chłód. 

Mimo to odniesienia do położnictwa traktowanego naukowo pojawiają się już w najdawniejszych tekstach. W Starożytnym Egipcie położnictwo traktowano jako zajęcie kobiece, jak zaświadcza Papirus Ebersa spisany ok. 1550-1500 r. p.n.e. Pięć kolumn tego dzieła traktuje o położnictwie i ginekologii, szczególnie o przyspieszaniu porodu oraz prognozach przeżycia noworodków. Z kolei Papirus Westcar z ok. 1700 r. p.n.e. zawiera instrukcje dotyczące przewidywania terminu porodu, opisuje także kilka różnych typów krzeseł porodowych. O obecności wyspecjalizowanych położnych w kulturze Egiptu świadczą także płaskorzeźby w pokojach urodzeń królewskich w Luksorze i w innych kompleksach świątynnych.

W Starym Testamencie pojawia się m.in. instrukcja dotycząca obrzezania wszystkich Izraelitów w ósmym dniu po narodzeniu, a także przykazanie, by matki przynosiły na rytualne oczyszczenie do Świątyni Jerozolimskiej czterdziestodniowych chłopców i osiemdziesięciodniowe dziewczynki. Tekst ten, w Księdze Rodzaju, wzmiankuje również położną, dzięki której - pomimo śmierci Racheli w połogu - urodził się zdrowy Beniamin. Z kolei w Księdze Wyjścia faraon każe dwóm położnym zabijać wszystkich nowo narodzonych żydowskich chłopców, jednak te sprzeciwiają się jego rozkazowi i ratują dzieci od śmierci.

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 Polskie Towarzystwo Ginekologów i Położników

 
Specjalności lekarskie
Pediatria

Pediatria – dziedzina medycyny zajmująca się chorobami dziecięcymi, opieką nad dziećmi oraz ich rozwojem. Za ojca pediatrii uznaje się Abrahama Jacobiego. W Polsce pediatria jest priorytetową dziedziną medycyny oraz jedną ze specjalizacji lekarskich, a jej konsultantem krajowym od 1 marca 2018 jest prof. dr hab. Teresa Jackowska.

Zobacz też 

 neonatologia
 chirurgia dziecięca

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 Polskie Towarzystwo Pediatryczne

 
Specjalności lekarskie
Pierwiastek

W matematyce:
 pierwiastek – operacja matematyczna,
 pierwiastek – element  dla którego dwumian  dzieli (bez reszty) dany wielomian zmiennej  (zob. też pierwiastek z jedynki),
 pierwiastek, miejsce zerowe a. zero – argument, dla którego funkcja przyjmuje wartość zerową,
 pierwiastek a. rozwiązanie – wartość bądź ciąg wartości, które spełniają dane równanie, tzn. podstawione w miejsce niewiadomych dają zdanie logicznie prawdziwe.

W filozofii:
 pierwiastek, żywioł a. element – zasadnicza część różnych koncepcji filozoficznych obecna w wielu kulturach.

W chemii:
 pierwiastek – substancja chemiczna składająca się z jednego typu atomów (wskazanego liczbą atomową, czyli liczbą protonów w jądrze) lub z atomów o tej samej liczbie protonów.

Zobacz też 
 pierwiastka – kobieta lub samica ssaków rodząca po raz pierwszy
 element
 Racine carrée (stylizowany na √) – album studyjny Stromae’a wydany w 2013 roku
Postulat

inna nazwa aksjomatu w matematyce
 okres wstępnej formacji w zakonie
 wniosek składany do władzy wykonawczej przez przedstawicieli władzy ustawodawczej w Szwajcarii

Zobacz też 
 Postulat Abbego, Postulat Bertranda, Postulat Euklidesa, Postulat Keplera
 Postulaty Bohra, Postulaty Evansa, Postulaty Kocha
PhotoCD

PhotoCD (PCD) to standard rozwinięty przez firmę Kodak dla zapisywania fotografii jako danych cyfrowych na dyskach optycznych. Zapisane obrazy domyślnie mają wymiary 2048 x 3072 pikseli. Posiadając odpowiednie oprogramowanie, można te obrazki oglądać, obrabiać je lub wysłać na drukarkę. Informacje mogą być później dodane do PhotoCD (jest to znane jako wielosesyjność).

Dyski optyczne
PCD

PCD – standard zapisu fotografii jako danych cyfrowych, rozwijany przez Kodak. 
 PCD – dysk z warstwami białkowymi.
 PCD – (ang. Programmed cell-death) Programowana śmierć komórki.  
 PCD – skrót nazwy amerykańskiej żeńskiej grupy muzycznej The Pussycat Dolls.
 PCD – pierwszy album zespołu The Pussycat Dolls.
 PCD – pojęcie dotyczące działań w zakresie tworzenia, weryfikacji i aktualizacji planów.
Proces

proces według przepisów prawa → postępowanie:
 rozprawa lub postępowanie sądowe
 postępowanie procesowe (rodzaj postępowania cywilnego)
 według rodzaju przedmiotu postępowania: cywilny, karny, legislacyjny
 historyczne: proces posesoryjny, proces rzymsko-kanoniczny
 proces beatyfikacyjny
 proces beatyfikacyjny Jana Pawła II
 proces kanoniczny
 proces kanonizacyjny
 proces legislacyjny
 proces pokazowy
 proces ustawodawczy
 znane procesy sądowe → cause célèbre
 procesy biologiczne
 proces brunatnienia
 proces darniowy
 proces glebotwórczy
 proces gnilny
 proces starzenia się
 proces translacji
 proces twardzielowania
 proces zapalny
 procesy życiowe
 procesy chemiczne (reakcje chemiczne)
 proces fermentacyjny
 proces Habera i Boscha
 procesy jednostkowe
 proces kataboliczny
 proces kolodionowy
 proces Wackera
 w ekonomii i zarządzaniu słowo proces często jest tożsame z definicją mówiącą o tym jakie zdarzenia mają występować po sobie – wraz z określeniem co wpływa na występowanie kolejnych zdarzeń  (na przykład proces wytwórczy)
 proces biznesowy
 proces fizyczny
 proces adsorpcji
 proces Bergerona-Findeisena
 proces diabatyczny
 proces diapykniczny
 proces kwazistatyczny
 proces r
 proces rozdziału
 proces s
 proces geologiczny
 proces brzegowy
 proces peryglacjalny
 proces wmywania
 proces wymywania
 procesy eoliczne
 procesy egzogeniczne
 procesy endogeniczne
 procesy fluwialne
 procesy hydrotermalne
 procesy krasowe
 proces (informatyka)
 proces pierwszoplanowy
 proces drugoplanowy
 proces wytwórczy oprogramowania
 proces zombie
 proces odwracalny
 proces odwracalny (fotografika)
 proces odwracalny (termodynamika)
 proces polityczny (politologia)
 proces barceloński
 Proces lizboński
 proces pokojowy w konflikcie izraelsko-egipskim
 proces polityki gospodarczej
 proces z Cardiff
 proces z Kolonii
 proces produkcyjny
 proces technologiczny
 proces Bayera
 proces Halla-Heroulta
 proces Krolla
 proces modyfikacji stopów
 proces Sendzimira
 proces wytwórczy
 proces psychiczny
 proces indywiduacji
 proces pierwotny
 proces wtórny
 procesy poznawcze
 psychologia zorientowana na proces
 procesy statystyczne
 łańcuch Markowa
 proces Bernoulliego
 proces ergodyczny
 proces gaussowski
 proces Lévy’ego
 proces liczący
 proces Markowa
 proces o przyrostach niezależnych
 proces o przyrostach stacjonarnych
 proces Poissona
 proces stacjonarny
 proces stochastyczny
 proces sygnałowy
 proces Wienera
 proces termodynamiczny
 proces adiabatyczny
 proces egzotermiczny
 proces endotermiczny
 proces samorzutny
 proces boloński
 proces decyzyjny
 proces depozycyjny
 proces fonetyczny
 proces historyczno-literacki
 proces historyczny
 proces Kimberley
 proces kształcenia
 proces logistyczny
 Proces podepozycyjny
 proces społeczny
 proces stratyfikacji archeologicznej
 proces w dziełach kultury:
 Proces – utwór Franza Kafki
 Proces (niem. Der Prozess) – film z 1948 w reżyserii Georga Wilhelma Pabsta
 Proces (fr. Le Procès) – film z 1962 w reżyserii Orsona Wellesa
 Proces (ang. The Trial) – film z 1993 w reżyserii Davida Hugh Jonesa
 Proces Joanny d’Arc (fr. Proces de Jeanne d’Arc) – film z 1962 w reżyserii Roberta Bressona
 Proces – komiks z serii XIII
Powłoka systemowa

Powłoka systemowa () – program komputerowy pełniący rolę pośrednika pomiędzy systemem operacyjnym lub aplikacjami a użytkownikiem, przyjmując jego polecenia i „wyprowadzając” wyniki działania programów. To pośrednictwo nie jest obowiązkowe (programy mogą być bardziej „samodzielne”).

Powłoki systemowe możemy podzielić na powłoki tekstowe i powłoki graficzne. Pierwszy ich rodzaj jest zwykle realizowany jako interpreter poleceń uruchamiany w trybie tekstowym i będący historycznie wcześniejszym rozwiązaniem. Powłoka tekstowa często sama zawiera podstawowe polecenia, gdy jednak wydane przez użytkownika polecenie nie jest wbudowane, uruchamiany jest program zewnętrzny. Po zalogowaniu użytkownik znajduje się w wierszu poleceń i może wydawać polecenia systemowi. Zachęca go do tego tzw. znak zachęty (command prompt) – zwykle jest to '>', '$' lub '#'. Natomiast powłoki graficzne mają zwykle postać menedżera plików kontrolowanego przy pomocy myszy i pozwalającego w łatwy sposób wykonywać najczęstsze operacje.

Rodzaje powłok systemowych

Powłoki tekstowe 
 4DOS/4OS2/4NT – (DOS, OS/2, Windows NT);
 bash – Bourne-Again Shell (UNIX);
 CL – (OS/400);
 cmd.exe – (OS/2, Windows od wersji Windows 2000);
 COMMAND.COM – interpreter poleceń systemu DOS;
 CCP – (CP/M);
 csh – The C Shell (UNIX);
 DCL – (VMS/OpenVMS);
 DDT – (ITS);
 fish – friendly interactive shell (UNIX);
 FreeCOM – (FreeDOS);
 iSeries QSHELL – (IBM OS/400);
 JCL – (OS/360, z/OS);
 ksh – Korn shell (UNIX);
 rc Shell – (Plan 9);
 sh – The Bourne shell (UNIX);
 tcsh – The TENEX C shell (UNIX);
 TSO – (MVS);
 Windows PowerShell – zaawansowany, niestandardowy interpreter poleceń (Windows od wersji Windows XP);
 zsh – The Z shell (UNIX).

Powłoki graficzne 
 Aqua – powłoka systemu Mac OS X;
 Desktop – powłoka systemu GEM;
 Eksplorator – domyślna powłoka systemu Microsoft Windows;
 LeoShell – alternatywna powłoka dla systemu Windows;
 LiteStep – alternatywna powłoka systemu Windows;
 finder – powłoka systemu Mac OS;
GNOME Shell – powłoka dla środowiska GNOME;
 Plasma – powłoka systemu będąca częścią środowiska graficznego KDE dostępna m.in. dla systemów operacyjnych: GNU/Linux, FreeBSD, Microsoft Windows, Mac OS X;
 Unity (powłoka systemowa) – alternatywna powłoka dla środowiska GNOME, tworzona przez Canonical Ltd.

Powłoki systemowe
Perta

Perta –  w przypadku ożaglowania rejowego, lina podwieszona na "szelkach" (krótkich odcinkach liny) ok. 60-80 cm pod reją, na której stoją marynarze opierający się o reję, np. podczas sprzątania (zwijania) żagla rejowego.

Zobacz też 
 olinowanie
 olinowanie stałe
 olinowanie ruchome
 omasztowanie
 ożaglowanie
 takielunek

Bibliografia 

Wyposażenie jachtu i osprzęt
Przylądek Dobrej Nadziei

Przylądek Dobrej Nadziei (, , ), pierwotnie Przylądek Burz () – przylądek leżący w Południowej Afryce, 160 km na północny zachód od Przylądka Igielnego. Stanowi zakończenie Półwyspu Przylądkowego, u którego nasady leży Kapsztad.

Półwysep leżący w nizinnym otoczeniu stanowią skaliste wzgórza charakterystycznego powulkanicznego kształtu z Górą Stołową (afr. Tafelberg; ang. Table Mountain) o wysokości 1067 m n.p.m., dominującą nad otoczeniem i widoczną daleko z morza, a której nazwa wiernie oddaje jej kształt. Część półwyspu, łącznie z urozmaiconą linią brzegową, stanowi rezerwat wielu stref przyrody skupionych na niewielkim terenie, z dużą różnorodnością występujących tam organizmów żywych (w tym wiele endemitów). Jest to jednocześnie obszar jednej z najwyższych na świecie aktywności wyładowań atmosferycznych.

Europejskim odkrywcą przylądka był w 1488 r. portugalski żeglarz Bartolomeu Dias, który nazwał go Przylądkiem Burz. Nazwa została zmieniona przez króla Portugalii Jana II na Przylądek Dobrej Nadziei, gdyż było to miejsce, którego osiągnięcie dawało nadzieje na dotarcie na Daleki Wschód.

Przylądki Południowej Afryki
Kapsztad
Pb



Pb 
 Ołów – pierwiastek chemiczny,
 Petabit – jednostka ilości informacji używana w informatyce;

Zobacz też 
 PB
Płyn

Płyn – każda substancja, która może płynąć, tj. charakteryzuje się wielką łatwością zmieniania wzajemnego położenia poszczególnych elementów nawet dla niewielkich sił, w przeciwieństwie do ciał stałych, które przy niewielkich siłach wykazują proporcjonalność odkształcenia do naprężeń, w wyniku czego płyn może swobodnie przemieszczać się (przepływać).

Pojęcia płynu nie należy utożsamiać tylko z cieczą, gdyż płynami są nie tylko ciecze, ale także wszystkie gazy, plazma, a nawet takie mieszaniny różnych faz fizycznych jak piana, emulsja, zawiesina i pasta. Działem mechaniki opisującym płyny jest mechanika płynów.

Podstawową, mierzalną cechą płynów jest ich lepkość, czyli miara oporu wewnętrznego jaki stawia płyn poddawany naprężeniom ścinającym zmuszającym go do przepływu. Lepkości z kolei nie należy mylić z gęstością, co jest powszechne w języku potocznym. Najmniejszą ideową cząstką płynu jest element płynu. Rozpatrując płyny, rozważa się ich oddziaływania wewnętrzne oraz powierzchniowe.

Statyka płynu 
Równowagą płynu w spoczynku zajmuje się dział zwany statyką płynów. Zachowanie się płynu w spoczynku wynika z praw mechaniki. W makroskopowym opisie płynu kluczowymi zagadnieniami są rozchodzenie się ciśnienia w całej objętości płynu opisane przez prawo Pascala i zachowanie równowagi w obecności sił masowych opisywane przez prawo Archimedesa.

Podział płynów 

W zależności od relacji między naprężeniami ścinającymi a szybkością odkształcenia płyny dzieli się na:
 płyn newtonowski – naprężenia są wprost proporcjonalne do szybkości odkształcenia,
 płyn nienewtonowski – naprężenia nie są proporcjonalne do szybkości odkształcenia,
 płyny plastycznolepkie,
 płyny pseudoplastyczne (rozrzedzane lub zagęszczane ścinaniem),
 płyny tiksotropowe (posiadające zmienną lepkość zależną od historii ścinania).

Dynamika płynów 
W dynamice płynów wprowadza się modele płynów:
 płyn doskonały (nielepki i nieściśliwy),
 płyn lepki i nieściśliwy (ciecz idealna),
 płyn nielepki i ściśliwy (gaz nielepki),
 płyn rzeczywisty (model pełny, lepki i ściśliwy).

Szczególne przypadki płynów 
Szczególnym rodzajem płynów nieopisanych powyżej są płyny anizotropowe, których własności zależą od kierunku ich określania. Przykładami takich płynów są ciekłe kryształy.

Przypisy
Przełamanie tekstu

Przełamanie tekstu, także przełamanie kolumny – wprowadzenie zasadniczych zmian w układzie strony w momencie, gdy jest już ona w programie do składu publikacji rozrysowana z makiety, gotowa i ew. czeka na naniesienie końcowej korekty. Przełamanie tekstu może być spowodowane zmianą położenia i wielkości zdjęcia, dodaniem ilustracji, wymianą tekstu na nowszą wersję, zmianą ilości łamów itp.

Gotowa kolumna rozrysowana z makiety zawiera tekst, który rzadko kiedy jest poprawnie złożony jedynie za pomocą automatycznych narzędzi. Aby tekst wyglądał naprawdę porządnie i poprawnie, niezbędne jest jeszcze ręczne poprawienie szczegółów. W przypadku przełamania kolumny, czyli zasadniczych zmian w wyglądzie strony, praktycznie cały tekst należy od początku układać, tak więc przełamanie jest czynnością znacznie bardziej zaawansowaną i pracochłonną niż naniesienie korekty. W skrajnych sytuacjach klient musi za przełamywanie materiału płacić wynagrodzenie, jak za dodatkową pracę operatora/studia.

Rolą osoby przygotowującej materiały dla studia, czyli projektującej makiety (robi to zwykle redaktor techniczny lub grafik redakcyjny) jest takie zaprojektowanie stron, aby uniknąć ich późniejszego przełamywania (drobne zmiany w układzie stron są rzeczą normalną).

Zobacz też 
 łamanie tekstu
 skład tekstu
 przeskład tekstu
 DTP
Skład i łamanie tekstu
Przedgórze Sudeckie

Przedgórze Sudeckie (cz. Krkonošsko-jesenické podhůří, Sudetské podhůří, niem. Sudetenvorland) (332.1) – obszar (makroregion) położony na północ od właściwych Sudetów, będący z nimi w łączności, jednak oddzielony od Sudetów wyraźną linią tektoniczną (uskok brzeżny sudecki).
Pofałdowana równina – najwyższe wzniesienie: Ślęża 718 m n.p.m.

Położenie 
Od północnego zachodu Przedgórze Sudeckie graniczy z Niziną Śląsko-Łużycką, od północnego wschodu z Niziną Śląską, od południowego wschodu, południa i południowego zachodu z Sudetami.

Opis 
Obszar leży na wysokości od 200 do 350 m n.p.m. Urozmaicają go jednak znacznie wyższe (do 718 m n.p.m. Ślęża) twardzielcowe wzniesienia. Obszar jest dość gęsto zaludniony, znajdują się tu liczne ośrodki przemysłowe. Gleby pylaste (lessowe) sprzyjają rozwojowi rolnictwa.

Geologia 
Pod względem geologicznym należy do bloku przedsudeckiego. Zbudowane jest ze skał krystalicznych - metamorficznych i magmowych, poprzecinanych wystąpieniami wulkanicznych bazaltów i przykrytych płaszczem skał osadowych. Przedgórze Sudeckie do oligocenu stanowiło jedną całość z resztą Sudetów, nie uległo jednak ruchom wypiętrzającym i pozostało regionem równinnym. Twardzielcowe wzniesienia zbudowane z gabra, amfibolitów, granitów, hornfelsów, gnejsów, łupków łyszczykowych, kwarcytów, marmurów, mylonitów, łupków kwarcowych i serpentynitów oraz bazaltów.

Wody 
Główne rzeki: Nysa Kłodzka, Bystrzyca, Oława i Ślęza.
Największe zbiorniki wodne (sztuczne): Jezioro Otmuchowskie, Jezioro Mietkowskie i Zalew Paczkowski.

Miasta 
Główne miasta: Świdnica, Dzierżoniów i Bielawa (położona częściowo w obrębie makroregionu).
Pozostałe: Świebodzice (częściowo), Strzegom, Ząbkowice Śląskie, Strzelin (częściowo), Pieszyce (częściowo), Ziębice, Paczków, Sobótka (częściowo), Żarów, Piława Górna, Jaworzyna Śląska, Otmuchów, Niemcza, Javorník (Czechy), Złoty Stok (częściowo), Bardo (skrawek) i Žulová (Czechy).

Podział 
W skład Przedgórza Sudeckiego wchodzą: 
 Wzgórza Strzegomskie
 Równina Świdnicka
 Masyw Ślęży
 Wzgórza Niemczańsko-Strzelińskie
 Obniżenie Podsudeckie
 Obniżenie Otmuchowskie
 Przedgórze Paczkowskie

Przypisy

Bibliografia 
 
 
 

Geografia Śląska
Poliolefiny

Poliolefiny – polimery będące pochodnymi prostych olefin (np. etylenu, propylenu, izoprenu, butylenów) lub ich kopolimerami. Zawierają tylko węgiel i wodór. Ich szkielet zbudowany jest z długich łańcuchów węglowych  (niektóre poliolefiny zawierają wiązania podwójne, np. poliizopren). Można je uważać za polimeryczne węglowodory.

Poliolefiny stanowią bardzo ważną przemysłowo grupę polimerów. Produkcja polietylenu i polipropylenu stanowi ok. 80% masy wszystkich produkowanych polimerów syntetycznych. Polimery te mają bardzo dobre cechy użytkowe, monomery do ich produkcji pozyskuje się bezpośrednio z ropy naftowej, a ich polimeryzacja nie stanowi większego problemu technicznego.

Proces wytwarzania 
Najpowszechniej stosowaną metodą ich syntezy jest łańcuchowa polimeryzacja winylowa, polegająca na rozrywaniu podwójnych wiązań  występujących w olefinach i utworzeniu ich kosztem wiązań pojedynczych  między cząsteczkami monomerów: 
n 
gdzie R to prosta grupa alkilowa lub atom wodoru 
Reakcję tę przeprowadza się zwykle poprzez inicjowanie wolnorodnikowe oraz czasami z użyciem katalizatorów metaloorganicznych. W wyniku polimeryzacji rodnikowej otrzymuje się np. polietylen, a w wyniku reakcji z użyciem katalizatorów metaloorganicznych np. polipropylen.

Rzadziej wykorzystywanym sposobem syntezy poliolefin są reakcje polimeryzacji z otwarciem pierścienia naprężonych cykloalkenów i alkanów katalizowane kwasami Lewisa (w ten sposób otrzymuje się policyklopropan).

Przypisy
Polimery winylowe

Polimery winylowe – polimery otrzymywane w wyniku polimeryzacji monomerów winylowych, zawierających podwójne wiązania . Ich łańcuchy główne składają się z atomów węgla powiązanych pojedynczymi wiązaniami: .

Polimery winylowe to najszersza gałąź polimerów syntetycznych. Należą do nich:
 poliolefiny typu , czyli polimery powstałe z olefin, zawierające jako grupę boczną R prostą grupę alkilową lub atom wodoru
 polifluoroolefiny – czyli polimery zawierające oprócz atomów węgla i wodoru także atomy fluoru – ich najbardziej znanym przedstawicielem jest teflon
 polichloroolefiny – czyli polimery zawierające oprócz atomów węgla i wodoru także atomy chloru, których najbardziej znanym przedstawicielem jest poli(chlorek winylu)
 poliakrylany, polimetakrylany, polioctany winylowe – czyli polimery zawierające grupy karboksylowe i estrowe.
 polimery z innycmi grupami funkcyjnymi, takie jak: polistyren (R = ), poliakrylonitryl (R = ), poli(alkohol winylowy) (R = ), poli(acetale winylowe) i inne.
Poliestry

Poliestry – polimery zawierające wiązania estrowe w swoich łańcuchach głównych, posiadające sztywniejsze i bardziej polarne łańcuchy główne od polimerów winylowych, przez co mają większą tendencję do tworzenia fazy krystalicznej oraz są bardziej kruche, twarde i trudniej topliwe.

Produkcja poliestrów 
Podstawową metodą ich syntezy jest reakcja estryfikacji hydroksykwasów samych z sobą lub reakcja dioli z kwasami dikarboksylowymi. W ten sposób otrzymuje się np. poli(tereftalan etylenu) (PET), będący podstawą większości włókien poliestrowych oraz materiałem, z którego produkuje się folie i plastikowe butelki.

Drugą ważną metodą syntezy poliestrów jest reakcja chlorków kwasów karboksylowych z diolami. W ten sposób otrzymuje się poliestry aromatyczne, takie jak dakron, a także wszystkie poliwęglany.

Trzecią metodą otrzymywania poliestrów jest reakcja bezwodników kwasowych z diolami i triolami. Stosując w tej reakcji bezwodnik ftalowy i glicerynę otrzymuje się żywicę alkidową zwaną gliptalem, .

Po syntezie i przygotowawczych zabiegach poliester otrzymuje formę drobnych płatków, czyli stałej sypkiej substancji. Następnie tę substancję poddaje się topieniu w wysokiej temperaturze i z zastygających strumyków pozyskuje się włókna, które podlegają rozciąganiu i zabiegom nadającym im odpowiedni wygląd folii czy włochatej niby-wełny lub błyszczącej imitacji jedwabiu.

W latach 30. XX wieku brytyjscy chemicy James Tennant Dickson i John Rex Whinfield prowadzili prace laboratoryjne nad materiałami syntetycznymi dla potrzeb przemysłu odzieżowego. W 1941 roku w Manchesterze opatentowali PET. Niezależnie własne wersje poliestrów opracowali też chemicy sowieccy i amerykańscy.

Właściwości 
Tkaniny z poliestru są niehigroskopijne i odporne na plamy, ponieważ nie chłoną wody. Poliestry są sprężyste czyli odporne na gniecenie, a także łatwe do fabrycznego zabarwienia. Poliestry są mało przewiewne, a przez to przydatne na odzież, która w pewnym zakresie chroni przed chłodnym wiatrem. Tkanina ta jest wytrzymała i odporna na zniszczenia. Ma niską chłonność wody i szybko wysycha, dlatego też stosuje się ją do produkcji odzieży sportowej.

Przypisy

Zobacz też 
 Włókna poliestrowe
 Kodura
Poliamidy

Poliamidy – polimery, zawierające wiązania amidowe  w swoich łańcuchach głównych.

Wykazują bardzo silną tendencję do krystalizacji, dodatkowo wzmacnianą tworzeniem się wiązań wodorowych między atomem tlenu i azotu z dwóch różnych grup amidowych. Dzięki temu poliamidy są twardsze i trudniej topliwe niż poliestry, znacznie przewyższając pod tym względem polimery winylowe. Z poliamidów produkuje się przede wszystkim włókna zwane często nylonami i aramidami oraz tworzywa sztuczne o podwyższonej odporności mechanicznej (tworzywa konstrukcyjne) nadające się np. do produkcji kół zębatych.

Poliamidy otrzymuje się w procesach polimeryzacji lub polikondensacji. Najstarszą metodą syntezy poliamidów jest polikondensacja kwasów dwukarboksylowych z diaminami.

Użycie w tej reakcji kwasu adypinowego i heksametylenodiaminy (1,6-heksylodiaminy) prowadzi do otrzymania poliamidu 66 – powszechnie wykorzystywanego do produkcji rajstop.

Obecnie częściej stosowaną metodą syntezy poliamidów jest reakcja między chlorkami kwasowymi i diaminami.

W jej wyniku otrzymuje się większość pozostałych poliamidów, a także włókna oparte na poliamidach aromatycznych takie jak kevlar.

Jeszcze inną metodą otrzymywania poliamidów, jest polimeryzacja z otwarciem pierścienia cyklicznych laktamów.

W jej wyniku otrzymuje się np. polikaprolaktam, czyli poliamid 6.

Poliamidy są obecnie najważniejszym tworzywem konstrukcyjnym używanym w wielu branżach, m.in. w motoryzacji, przemyśle lotniczym, elektronicznym i elektrotechnicznym, a także odzieżowym oraz medycynie.

Roczne zapotrzebowanie na poliamidy w Europie plasuje się na poziomie miliona ton. W Europie poliamidy produkują wszystkie czołowe koncerny chemiczne.

Produkcja w Europie 
Najwięksi producenci poliamidu 6 w Europie:
 BASF – 240 tys. ton rocznie
 Lanxess – 170 tys. ton rocznie
 Radici – 125 tys. ton rocznie
 Domo – 115 tys. ton rocznie
 Grupa Azoty (w zakładach w Tarnowie i Guben) – 100 tys. ton rocznie

Produkcja w Polsce 

W Polsce dominującym producentem poliamidu 6 jest Grupa Azoty, wytwarzająca obecnie w przybliżeniu 100 tys. ton rocznie, co stanowi ok. 10% europejskiego zapotrzebowania. Nazwy handlowe spotykane w Polsce to np. Tarnamid lub Ertalon. W związku ze stale rosnącym popytem na tworzywa sztuczne, Grupa Azoty S.A. rozpoczęła budowę nowej wytwórni tworzywa w swoich zakładach w Tarnowie. Zakończenie inwestycji było planowane na 2016 rok. Dzięki nowej instalacji, możliwości produkcyjne Grupy Azoty mają wzrosnąć do 170 tys. ton rocznie. Wytwórnię poliamidów o zdolności produkcyjnej 80 tysięcy ton otworzono we wrześniu 2017r roku, zwiększając moce wytwórcze PA6 do planowanych 170 tysięcy ton rocznie.

Przypisy
Polietery

Polietery − grupa organicznych związków chemicznych, oligomery lub polimery zbudowane główne z łańcuchów zawierających wiązania eterowe (C-O-C). Polietery mogą być zarówno otwartołańcuchowe jak i cykliczne.

Większość polieterów to polimery o dużej tendencji do krystalizacji, o dużej odporności mechanicznej, nadające się na tworzywa konstrukcyjne posiadające jednak stosunkowo niskie temperatury topnienia (w porównaniu z poliamidami i poliestrami). 

Do grupy polieterów zaliczają się także żywice epoksydowe - powszechnie wykorzystywane jako kleje dające spoiny o dużej wytrzymałości mechanicznej.

Otrzymywanie 
Polietery otrzymuje się na wiele sposobów.

Polimeryzacja z otwarciem pierścienia cyklicznych oksanów 
Najstarszą i wciąż wykorzystywaną metodą jest polimeryzacja z otwarciem pierścienia cyklicznych oksanów - zwłaszcza trioksanu - które powstają w wyniku samorzutnej cyklizacji aldehydów:

 

Z trioksanu, będącego produktem cyklizacji formaldehydu produkuje się poliformaldehyd, zwany także poli(tlenkiem metylenu), (handlowa nazwa Delrin, POM), który jest znakomitym tworzywem włóknotwórczym, z którego produkuje się m.in. żyłki dla wędkarzy, struny do gitar itp.

Reakcja kondensacji bifenoli 
Drugą metodą syntezy polieterów jest reakcja kondensacji bifenoli - czyli alkoholi aromatycznych zawierających dwie grupy OH z samymi sobą lub z alkilowymi diolami:

 

Otrzymuje się w ten sposób poli(tlenek fenylenu) (PTF) polimer o jednocześnie wysokiej odporności mechanicznej i termicznej, poli(tlenek propanu) (PPO), polimer o podobnych własnościach jak poli(tlenek metylenu) oraz całą gamę bardziej rozbudowanych polieterów aromatycznych, takich jak przedstawiony powyżej kopolimer bisfenol A - etylen

Polimeryzacja z otwarciem pierścienia epoksydów 
Trzecią metodą syntezy polieterów jest polimeryzacja z otwarciem pierścienia epoksydów, którą katalizują nawet śladowe ilości kwasu lub zasady:

 

Można w ten sposób otrzymywać liniowe polietery takie jak poli(tlenek etylenu) ale reakcja ta ma szczególne znaczenie przy produkcji żywic epoksydowych. Sam poli(tlenek etylenu), zakończony na obu końcach grupami hydroksylowymi jest stosowany jako substrat do produkcji poliureatanów, oraz emulgator w przemyśle farmaceutycznym i kosmetycznym.
Polisiloksany

Polisiloksany – polimery, których główny łańcuch jest zbudowany z naprzemiennie ułożonych atomów krzemu i tlenu (−O−Si−O−Si−O−Si−).

Łańcuchy główne polisiloksanów są bardziej giętkie od łańcuchów polimerów winylowych i poliolefin i dlatego polisiloksany mają znacznie niższe temperatury topnienia od polimerów opartych na łańcuchach węglowych. Dzięki temu, nawet przy dość dużej masie cząsteczkowej, pozostają one w temperaturze pokojowej lepkimi cieczami. Przy bardzo wysokiej masie cząsteczkowej uzyskuje się materiały o własnościach elastycznych.

Polisiloksany są bardziej odporne termicznie i chemicznie od polimerów węglowych i dlatego znajdują zastosowania w miejscach szczególnie narażonych na niekorzystne czynniki środowiskowe. 

Polisiloksany są też bardziej przyjazne środowisku od polimerów opartych na łańcuchach węglowych - spalają się i rozkładają z utworzeniem krzemionki i dwutlenku węgla (w odróżnieniu od groźnych dla otoczenia aromatycznych związków węgla). Ich produkcja, wychodząca z krzemionki (czyli oczyszczonego piasku), metanu i chloru jest mniej szkodliwa od produkcji ropopochodnych polimerów węglowych.

Polisiloksany uzyskały szereg zastosowań - od olejów, smarów i cieczy hydraulicznych, działających w szczególnie niskich i wysokich temperaturach, przez masy uszczelniające, pokrycia lakiernicze, kleje aż po elastomery i żele do zastosowań biomedycznych.

Polisiloksany posiadają właściwości oleofobowe (nie przyjmują farby) dzięki czemu są stosowane jako warstwa tworząca elementy niedrukujące offsetowych form drukowych stosowanych do drukowania bez roztworu nawilżającego.

Większość stosowanych polisiloksanów jest oparta na poli(dimetylosiloksanie):

Do wielu specjalistycznych zastosowań wymienia się jednak grupy metylowe (-CH3) na dłuższe grupy alkilowe i aromatyczne co w znacznym stopniu modyfikuje własności fizyczne polisiloksanów.

Polisiloksany otrzymuje się na dwa sposoby:

Pierwszy to kontrolowana kondensacja hydrolityczna (tj. w obecności wody) chlorosilanów:

która jest najprostszą i najtańszą metodą syntezy, ale prowadzącą do polimerów
o dużym rozrzucie mas cząsteczkowych i co za tym idzie,
słabych własnościach mechanicznych.

Druga metoda to polimeryzacja z otwarciem pierścienia cyklicznych siloksanów:

którą jest łatwiej kontrolować, uzyskując lepiej zdefiniowane polimery o lepszych własnościach fizycznych.

Zobacz też 
 żywice silikonowe
 kauczuki silikonowe

Przypisy 

Silikony
Półmetale

Półmetale (metaloidy) – pierwiastki chemiczne, które mają własności pośrednie między metalami i niemetalami. Zalicza się do nich antymon, arsen, bizmut, bor, german, krzem, selen, tellur i polon, oraz czasami także glin i astat, a w niektórych opracowaniach także węgiel, mający najwyższą temperaturę topnienia z dotychczas poznanych pierwiastków, oraz fosfor (tworzący odmianę czarną o właściwościach fizycznych przypominających metal).

Półmetale mają szereg fizycznych cech metali, jak połyskliwa powierzchnia w stanie stałym i wysokie temperatury topnienia. Chociaż mają one dużo gorsze przewodnictwo elektryczne i cieplne od typowych metali, to jednak wyższe od typowych niemetali, stąd też są stosowane w materiałach półprzewodnikowych.

Ich własności chemiczne są także pośrednie: z jednej strony wykazują szereg cech niemetali, np. tworzą dość silne kwasy nieorganiczne, a z drugiej – posiadają szereg cech typowych metali: mają większą tendencję do tworzenia zasad niż kwasów i są zdolne do tworzenia związków kompleksowych o podobnym stopniu złożoności geometrycznej, jak w przypadku metali przejściowych.

Zaliczanie polonu i astatu do półmetali jest krytykowane jako błędne, gdyż polon wykazuje typowe właściwości metalu, a astat – niemetalu.

Zalecenia IUPAC 
Zalecenia Międzynarodowej Unii Chemii Czystej i Stosowanej –  () z 2005 roku i  () – nie zabraniają wyróżniania półmetali, choć również nie wskazują bezpośrednio na podział pierwiastków na metale, półmetale i niemetale. Termin ten pojawia się jednak w tych zaleceniach przy definiowaniu innych zagadnień. Zalecenia IUPAC z 1970 roku sugerowały zaniechanie stosowania terminu metaloid na rzecz półmetal z uwagi na „niespójne użycie terminu w różnych językach”. Obecnie niektórzy autorzy sugerują używanie terminu metaloid zamiast półmetal, aby uniknąć nieporozumień w związku z innym jego znaczeniem w fizyce, gdzie półmetalami nazywa się półprzewodniki z zerową przerwą energetyczną.

Zobacz też 
 metale przejściowe
 metale ziem rzadkich

Przypisy 

Pierwiastki chemiczne
Podstawa programowa

Podstawa programowa – obowiązkowy na danym etapie edukacyjnym zestaw treści nauczania oraz umiejętności, które muszą być uwzględnione w programie nauczania i umożliwiają ustalenie kryteriów ocen szkolnych i wymagań egzaminacyjnych.

Podstawę programową określa Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej () w załącznikach dla:

 wychowania przedszkolnego dla przedszkoli, oddziałów przedszkolnych w szkołach podstawowych oraz innych form wychowania przedszkolnego;
 szkoły podstawowej,
 szkoły podstawowej dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym,
 branżowej szkoły I stopnia,
 szkoły specjalnej przysposabiającej do pracy,
 szkoły policealnej.

Podstawę programową dla szkół średnich określa Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej () w załącznikach dla:

 czteroletniego liceum ogólnokształcącego i pięcioletniego technikum, 
 branżowej szkoły II stopnia dla uczniów będących absolwentami dotychczasowego gimnazjum, 
 branżowej szkoły II stopnia dla uczniów będących absolwentami ośmioletniej szkoły podstawowej.

Podstawę programową dla wszystkich rodzajów szkół ogłasza minister właściwy do spraw oświaty i wychowania.

Zobacz też 
 system oświaty w Polsce

Linki zewnętrzne 
 
 Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14 lutego 2017 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej, w tym dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym, kształcenia ogólnego dla branżowej szkoły I stopnia, kształcenia ogólnego dla szkoły specjalnej przysposabiającej do pracy oraz kształcenia ogólnego dla szkoły policealnej ()
 Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 30 stycznia 2018 r. w sprawie podstawy programowej kształcenia ogólnego dla liceum ogólnokształcącego, technikum oraz branżowej szkoły II stopnia ()

Oświata w Polsce
Program nauczania

Program nauczania – opis sposobu realizacji celów i zadań ustalonych w podstawie programowej lub innych zadań wspomagających realizację tych celów.
Program nauczania może obejmować wszystkie przedmioty związane z edukacją realizowaną w szkole odpowiedniego typu i szczebla, ale może również dotyczyć tylko jednego przedmiotu kształcenia.

Rodzaje programów nauczania 
 Program liniowy – każda następna część materiału jest dalszym ciągiem poprzedniej, dlatego uczeń danych treści uczy się tylko raz.
 Program spiralny – jest pewnym ulepszeniem programu liniowego. Różni się od niego tym, że do tych samych treści wraca się na coraz wyższych poziomach, rozszerzając ich zakres.
 Program koncentryczny – te same cykle materiału wracają dwa lub więcej razy w odstępach paroletnich, co umożliwia uczniom coraz głębsze ich poznanie.

Zobacz też 
 system oświaty w Polsce

Oświata
Program wychowawczy szkoły

Program wychowawczy szkoły – program, który opisuje w sposób całościowy wszystkie treści i działania o charakterze wychowawczym i jest realizowany przez wszystkich nauczycieli danej szkoły. Program wychowawczy musi być zaopiniowany przez radę rodziców i samorząd uczniowski, a jego zadania są częścią programową statutu.

Oświata
Piaski



Miejscowości i ich części w Polsce 
 Wg TERYT jest ich 273, w tym 48 podstawowych
 Piaski – miasto w powiecie świdnickim

Integralne części miejscowości istniejące tylko w bazie PRNG

Inne integralne części miejscowości

Jeziora w Polsce 
 Piaski – jezioro w woj. zachodniopomorskim, w powiecie polickim, w gminie Nowe Warpno, położone w Puszczy Wkrzańskiej
 Piaski – jezioro w woj. zachodniopomorskim, w powiecie kamieńskim, w gminie Wolin, położone na Równinie Gryfickiej
 Piaski – jezioro w woj. zachodniopomorskim, w powiecie łobeskim, w Radowo Małe, położone na Wysoczyźnie Łobeskiej
 Piaski – jezioro w mieście Złocieniec, w woj. zachodniopomorskim, pow. drawskim, w gminie Złocieniec

Gminy w Polsce 
 Piaski – gmina w województwie lubelskim, w powiecie świdnickim

Kolej 
 Piaski – zlikwidowana stacja kolejowa

Miejscowości i ich części na Białorusi 
 Piaski – agromiasteczko w obwodzie brzeskim, w rejonie bereskim
 Piaski – wieś w obwodzie brzeskim, w rejonie brzeskim
 Piaski – wieś w obwodzie brzeskim, w rejonie kamienieckim
 Piaski – wieś w obwodzie grodzieńskim, w rejonie brzostowickim, w sielsowiecie Olekszyce
 Piaski – wieś w obwodzie grodzieńskim, w rejonie mostowskim
 Piaski – wieś w obwodzie grodzieńskim, w rejonie lidzkim
 Piaski – wieś w obwodzie grodzieńskim, w rejonie szczuczyńskim
 Piaski – dawny zaścianek w obwodzie witebskim, w rejonie brasławskim, w sielsowiecie Widze.
 Piaski – wieś w obwodzie witebskim, w rejonie głębockim
 Piaski – dawny folwark w obwodzie witebskim, w rejonie głębockim, w sielsowiecie Obrub.
 Piaski – dawny chutor w obwodzie witebskim, w rejonie głębockim, w sielsowiecie Ziabki.
 Piaski Horańskie – dawna wieś w obwodzie witebskim, w rejonie głębockim, w sielsowiecie Psuja.

Miejscowości i ich części na Ukrainie 
 Piaski – wieś w rejonie horochowskim
 Piaski – wieś w obwodzie lwowskim, w rejonie brodzkim
 Piaski – wieś w rejonie mościskim obwodu lwowskiego
 Piaski – wieś w obwodzie lwowskim, w rejonie gródeckim
 Piaski – wieś w obwodzie lwowskim, w rejonie pustomyckim
 Piaski – wieś w obwodzie lwowskim, w rejonie złoczowskim

Zobacz też

Linki zewnętrzne
Poczta elektroniczna

Poczta elektroniczna, e-poczta, pot. mejl (ang. electronic mail, e-mail, w skrócie: mail) – usługa internetowa, w nomenklaturze prawnej określana jako świadczenie usług drogą elektroniczną, służąca do przesyłania wiadomości tekstowych lub multimedialnych, tzw. listów elektronicznych – stąd zwyczajowa nazwa tej usługi.

Polskie nazewnictwo 
W języku polskim określenie e-mail próbowano zastąpić skrótowcem listel od list elektroniczny; starano się także upowszechnić określenie el-poczta – analogia do określenia el-muzyka, czyli muzyka elektroniczna. Określenia te jednak nie przyjęły się w codziennym użyciu.

Rada Języka Polskiego sankcjonuje współcześnie dwie formy zapożyczone: e-mail i mejl. Mirosław Bańko zaleca używanie tego drugiego wariantu wszędzie, z wyjątkiem najbardziej oficjalnych tekstów. Inne źródła notują wyłącznie formy e-mail i mail.

Rozwój usługi 
E-mail został wymyślony w roku 1965. Autorami pomysłu byli: Louis Pouzin, Glenda Schroeder i Pat Crisman. Wówczas jednak usługa ta służyła jedynie do przesyłania wiadomości pomiędzy użytkownikami tego samego komputera, a adres poczty elektronicznej jeszcze nie istniał. Usługę polegającą na przesyłaniu wiadomości tekstowych pomiędzy komputerami wymyślił w roku 1971 Ray Tomlinson, wybrał również znak @ do rozdzielania nazwy użytkownika od nazwy komputera, a później nazwy domeny internetowej.

Na początku do wysyłania e-maili służył protokół komunikacyjny CPYNET. Później wykorzystywano FTP, UUCP i wiele innych protokołów, a w 1982 roku Jon Postel opracował do tego celu protokół SMTP, używany do dzisiaj.

Innym, ważnym protokołem komunikacyjnym, wykorzystywanym przy pobieraniu e-maili, jest POP3 oraz jego ulepszona wersja IMAP.

Standard Multipurpose Internet Mail Extensions (MIME) opracowano specjalnie z myślą o przesyłaniu poczty elektronicznej. Umożliwia on dodatkowo dołączanie do maila plików z dowolnymi danymi, w formie tzw. załącznika. Do kodowania wiadomości tekstowych stosuje się kodowanie transportowe Quoted-Printable, a do kodowania załączników wykorzystywany jest uuencode oraz jego ulepszona wersja Base64.

Oprogramowanie 
Do obsługi poczty elektronicznej wykorzystuje się wyspecjalizowane oprogramowanie, uruchomione na stale działających serwerach. Znane i popularne programy tego typu to np.: Sendmail, Postfix, Exim, MDaemon oraz Qmail.

Program służący do redagowania, wysyłania i odbioru e-maili to klient poczty elektronicznej. Popularne programy tego typu to np.:
 tekstowe: Elmo, Gnus, Mutt, Pine,
 graficzne: Eudora, Evolution, KMail, Mail, Microsoft Outlook, Mozilla Thunderbird, Opera, Pegasus Mail, SeaMonkey, Sylpheed, The Bat!

Obecnie dostawcy usług internetowych powszechnie oferują dostęp poprzez przeglądarkę internetową WWW – ten sposób dostępu określa się mianem Webmail.

Zobacz też 

 skrzynka poczty elektronicznej
 porównanie klientów poczty elektronicznej
 poczta systemu Windows
 adres poczty elektronicznej
 lista dystrybucyjna
 spam
 cold email

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 The World’s First Book Published On The Web (2000) – Electronic Mail (Email)
Piksel

Piksel  (ang. pixel) – najmniejszy jednolity (przedstawiający konkretny kolor) element obrazu prezentowanego na wyświetlaczach urządzeń cyfrowych lub drukowanego w technice druku punktowego. Nazwa piksel jest zbitką angielskich słów pictures oraz element.

Jeden piksel w odniesieniu do monitorów komputerowych to bardzo mały kwadrat (zwykle w granicach 0,28 mm, co daje 90 ppi), prostokąt lub ewentualnie trójkąt widzialny z odległości użytkowej jako wypełniony jednolitym kolorem. Tryb pracy monitora, a konkretnie jego rozdzielczość, to właśnie liczba pikseli, jakie matryca ma w pionie i poziomie. Przykładowo matryca Full HD, czyli o rozdzielczości 1920 × 1080, ma 1920 pikseli w każdej linii, a linii tych ma 1080. W przypadku wyświetlaczy w smartfonach lub tabletach rozmiar ich pikseli jest wielokrotnie mniejszy ze względu na znacznie mniejszą odległość, z jakiej użytkownicy z nich korzystają. Tutaj wyświetlacze nierzadko osiągają ponad 360 ppi, co jest prawie czterokrotnie większą niż na monitorach komputerowych.

Najczęściej stosowanym rozwiązaniem uzyskiwania kolorów na wyświetlaczu jest korzystanie z mieszania trzech barw podstawowych w systemie RGB, dające obraz kolorowy dzięki syntezie addytywnej. Obraz składa się z bardzo dużej liczby pikseli, których kolory mogą być niezależnie zmieniane. Każdy piksel składa się zwykle z trzech subpikseli, emitujących światło w kolorach czerwonym, zielonym i niebieskim (zdjęcie obok). Odpowiednie sterowanie natężeniem emisji przez składowe subpiksele powoduje powstanie wypadkowego koloru całego piksela. W rezultacie kolorowi białemu odpowiada maksymalna intensywność świecenia wszystkich trzech składowych, kolorowi czarnemu – wszystkie subpiksele wygaszone.

Z istnieniem struktury obrazu złożonej z pikseli wiąże się zjawisko pikselizacji – deformacji obrazu związanej z dyskretyzacją zarejestrowanych informacji, gdy obraz wygląda gładko w pomniejszeniu lub widziany z większej odległości, natomiast w powiększeniu są widoczne poszczególne wiązki pikseli.

Zobacz też 

 megapiksel
 pixel art
 teksel
 woksel
 wyświetlacz
pikseloza

Przypisy 

Grafika komputerowa
PLD

PLD Linux Distribution – dystrybucja Linuksa tworzona w Polsce
 PLD (elektronika) (ang. Programmable Logic Device) – rodzina układów elektronicznych o programowalnej strukturze
 Partia Ludowo-Demokratyczna – polska partia polityczna
 Partia Liberalno-Demokratyczna – japońska partia polityczna
Praca

praca – wielkość fizyczna
 praca – rodzaj działalności człowieka, w ekonomii jeden z czynników produkcji
 praca – stosunek pracy pomiędzy pracodawcą i pracownikiem regulowany Kodeksem pracy
 SS „Praca” – polski zbiornikowiec
 Praca – film z 1915 roku
 Praca – tygodnik ukazujący się w latach 1896-1926

Miejscowości w Polsce
 Praca – wieś w województwie łódzkim, w powiecie piotrkowskim, w gminie Wola Krzysztoporska
 Praca – kolonia w województwie łódzkim, w powiecie piotrkowskim, w gminie Wola Krzysztoporska
Pluton



Astronomia 
 Pluton – planeta karłowata Układu Słonecznego o numerze katalogowym 134340

Chemia 
 pluton (łac. plutonium) – pierwiastek chemiczny z grupy aktynowców (symbol Pu)

Kultura 
 Pluton – obraz autorstwa Pata Rawlingsa
 Pluton – film amerykański z 1986 w reżyserii Olivera Stone'a z Willemem Dafoe i Charlie Sheenem w rolach głównych
 Pluton – gra komputerowa z 2002

Mitologia 
 Pluton – w mitologii rzymskiej bóg świata zmarłych
 Pluton (Hades) – w mitologii greckiej przydomek Hadesa

Służby mundurowe 
 pluton – w wojskowości nazwa pododdziału
 pluton – w pożarnictwie nazwa pododdziału
 Pluton-1 – pocisk moździerzowy kalibru 60 mm

Znak towarowy 
 Pluton – pierwsza polska marka kawy

Zobacz też 

 Pluton i Prozerpina – rzeźba Giovanniego Berniniego
 Pluton, Neptun i Jowisz – obraz olejny Caravaggia
 Pluto – strona ujednoznaczniająca
 Plutoid – planeta karłowata krążąca poza orbitą Neptuna
 Plutonek – planetoida krążąca po orbicie w rezonansie 3:2 z Neptunem
 Plutos – w mitologii greckiej bóg i uosobienie bogactwa