alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Johan IV van Portugal

Johan IV, Portugees: João IV (Vila Viçosa, 18 maart 1604 – Lissabon, 6 november 1656) was als Johan II de achtste hertog van Bragança en van 1640 tot 1656 koning van Portugal.

Biografie 
Johan was de zoon van Theodosius II, zevende hertog van Bragança, en Ana van Velasco en Giron.

Hij leidde de opstand van de Portugezen in 1640 tegen het Spaanse gezag en werd koning van het opnieuw onafhankelijke land. De Portugese Restauratieoorlog duurde vanaf 1 december 1640 tot 1668. Hij benoemde de Nederlander Jan Ciermans tot hoofdinspecteur van vestingwerken om deze te moderniseren en te versterken tegen Spaanse aanvallen.

Johan was een verdienstelijk musicus en componist en de beschermheer voor een aantal componisten uit de school van Évora. Hij was waarschijnlijk een leerling van Manoel Cardoso met wie hij tot diens dood bevriend was. Johan zou de eerste versie van het lied "Komt allen tezamen" op papier hebben gezet.

Huwelijk 
Johan was in 1633 gehuwd met Marie Louise de Guzmán (1613-1666), dochter van Johan de Guzmán (1579-1638), hertog van Medina Sidonia, en werd de vader van:
 Theodosius III (1634-1652)
 Anna (* 21 jan 1635), zelfde dag overleden
 Johanna (1636-1653)
 Catharina (1638-1705), in 1662 gehuwd met Karel II van Engeland (1630-1685)
 Emanuel (1640)
 Alfons VI (1643-1683)
 Peter II (1648-1706)

Johan had ook nog een buitenechtelijke dochter; Maria de Bragança (1644-1693).

Voorouders

Koning van Portugal
Hertog van Bragança
Portugal, J
Portugal, J
Portugal, J
Huis Bragança
Manuel Cardoso (componist)

Manuel Cardoso (11 december 1566 – 24 november 1650) was een Portugees componist.

Hij was een leerling van Manoel Mendes. Vanaf 1580 werkte hij waarschijnlijk in de Vila Viçosa voor de zevende hertog van Bragança, Dom Theodosio II. Deze was de vader van João, de achtste hertog die in 1640 de opstand tegen het Spaanse bewind zou voeren en als João IV koning zou worden van het opnieuw onafhankelijke Portugal. Manuel en João waren jarenlang goede vrienden, en waarschijnlijk is Manuel ook de muziekleraar van João geweest. João had zelfs een portret van Mendes in zijn muziekbibliotheek.

In 1584 voltooide Manuel zijn opleiding aan het college van Evóra en het volgende jaar trad hij toe tot het klooster van de Karmelieten in Lissabon, waar hij 62 jaar zou blijven. Hij genoot veel aanzien zowel vanwege zijn devotie als zijn muzikale talenten. In 1625 verscheen een eerste volume met werken van zijn hand, opgedragen aan João. Het bevatte een aantal motetten in navolging van Palestrina, maar ook een missa Tui sunt coeli. Cardoso schrijft in een geheel eigen harmonisch idioom dat hij vloeiend in zijn polyfone stukken weet te vlechten. Hoewel de tekst tui sunt coeli onderdeel is van een psalm die gebruikt werd voor het offertorium van de kerstmis, is het motief van de mis geen bekende melodie uit de liturgische gezangen. In 1648 verscheen zijn boek getiteld Livro de vários motetes met onder andere het prachtige Amen, dico vobis met zijn subtiele gebruik van chromatiek.

Portugees componist
Renaissancecomponist
Barokcomponist
Manoel Mendes

Manoel Mendes (ca. 1547 – Évora, 24 september 1605) was een Portugees componist.

Hij had in Evóra veel leerlingen, zoals Manuel Cardoso en Felipe de Magelhães, die op zijn beurt weer de leraar van Estêvão Lopes Morago en Estêvão de Brito was. Veertig jaar na zijn dood zag men hem als een van Portugals vier beste componisten, op hetzelfde vlak als de Spanjaarden Morales en Guerrero. Toch zijn er maar zes stukken van hem overgebleven. Hij trachtte tevergeefs zijn muziek in druk uit te geven.

Portugees componist
Renaissancecomponist
Felipe de Magelhães

Felipe de Magelhães (ca. 1571 – 1652) was een Portugees componist.

Hij was de favoriete leerling van Manoel Mendes en de leraar van onder andere Estêvão de Brito en Estêvão Lopes Morago'

Hij werd in 1585 tot priester gewijd en volgde Manoel Mendes op als koormeester van het jongenskoor van Evóra in 1589. Hij was verbonden aan de koninklijke kapel in Lissabon van 1596 tot 1641 en werd er kapelmeester in 1623. Hij was in de gunst van hertog João van Bragança, de latere koning. Daardoor was hij in staat zijn werk in druk uit te geven. In 1636 gaf hij een boek met Missen en een boek met Maria-hymnen uit.

Portugees componist
Renaissancecomponist
Barokcomponist
Estêvão de Brito

Estêvão de Brito  (circa 1575-1641) was een Portugees componist. 

Hij was een leerling van Felipe de Magelhães. Na zijn opleiding in Evóra werd hij maestro di capilla in de kathedraal van Badajoz in 1597. Hij werd in 1608 in Evóra tot priester gewijd. Hem werd ieder jaar met kerst en het feest van Corpus Christi tijd gegeven om vilhançicos te schrijven. In zijn serieuzere werken stond hij bekend om zijn vermogen emotionele intensiteit in zijn muziek te leggen wanneer de tekst er om vroeg. 

Zijn Salve regina is deels gregoriaans, deels meerstemmig maar in onregelmatige afwisseling. In dit stuk wordt de intensiteit eerder bereikt door het gebruik van lange notenwaarden, suspensies en uitersten in bereik dan door chromatiek, maar bijvoorbeeld in zijn Ave maris stella maakt hij niet alleen gebruik van chromatiek, maar ook van dissonanten.

Portugees componist
Renaissancecomponist
Barokcomponist
Villancico

Een villancico is een lied waarvan de tekst verwijst naar Kerstmis. Villancico’s worden traditioneel gezongen in de periode voor en na Kerstmis. De traditie van de "villancicos de Navidad" gaat terug tot de dertiende eeuw, ofschoon de villancico's oorspronkelijk gewone liederen waren, die gezongen werden bij de vieringen, dus ook met Kerstmis. Pas later werden de villancico's in de kerken gezongen en specifiek met Kerstmis geassocieerd. De eerste "canciones" die zo kunnen worden genoemd, waren eigenlijk middeleeuwse hofdansen. Ze stonden aanvankelijk niet met religie in verband, maar geleidelijk beteugelde de kerk het volksgebruik en eigende ze zich de villancico's voor eigen doeleinden toe.

In Spanje heeft het woord villancico niet enkel betrekking op het volkse kerstlied, maar wordt onder dezelfde benaming gerefereerd aan een soort muziekstuk dat zijn oorsprong vindt in melodieën die gezongen werden door de villano‘s. Het villancico heeft gewoonlijk een prefatoir refrein en herhaalde verzen, meest in ABA vorm. Een vilhançico of villancico is in de 16e eeuw een muziekstuk geschreven in (meestal) het Spaans. In de Renaissance (15de eeuw en 16de eeuw) onderging het villancico een gedaantewisseling naar eenstemmige liederen met begeleiding van vihuela of drie- of vierstemmige met volkse wortels. Vanaf ca. 1620 was het gewoonlijk een stuk met geestelijke inhoud: de villancico's werden een uitdrukking van vreugde ter wille van de geboorte van God. Hun wereldlijke evenbeeld werd tono humano of gewoon tono (deun) genoemd. In Spanje, Portugal (dat tot 1640 Spaans was) en de koloniën waren de villancico's veel belangrijker geworden dan het motet. De catalogus van de muziekverzameling van koning João IV van Portugal bijvoorbeeld vermeldt er niet minder dan 2309. Zij werden gebruikt voor religieuze feestelijkheden die grote menigten aantrokken. Zelfs de Portugese componisten schreven ze meestal in het Spaans en dat is mogelijk de reden waarom zij door João V in 1723 verboden werden.

Externe links
Villancicos de América Latina y el mundo - Ondergedeeld naar streek, in verschillende talen, met muziek en bijbehorende partituren.
Letras de villancicos - Tekst van zowat 90 Castiliaanse villancico’s, enkele als MIDI-files. Ook enkele Latijnse villancico’s en in andere talen zoals het Engels, het Frans het Duits en het Italiaans.
 Villancico’s uit Nice, Frankrijk (Engels, Frans en Occitaans).

Kerstlied
Klassieke muziek
Cultuur in Spanje
Muziek in Spanje
Spaanse folklore
Katholicisme in Spanje
Estêvão Lopes Morago

Estêvão Lopes Morago (ca. 1575 - na 1630) is een Portugees componist. Hij werd in Spanje geboren. Na zijn studie onder Filipe de Magelhães in Evóra werd hij maestro di capilla aan de kathedraal van Viseu in 1599. Hij werd priester in 1605.

Lopes Morago probeerde zijn muziek te laten uitgeven in druk, maar was daarin niet succesvol. Zijn gaudete cum laetitia benadrukt de vreugdevolle tekst met snelle loopjes op het woord gaudete die door alle stemmen herhaald worden. Daarna volgt ter contrast een gedeelte met een rijke textuur van akkoorden en harmonische verschuivingen. Ook zijn laetentur coeli, ditmaal vijfstemmig, begint met uitgebreide herhalingen maar eindigt in een dramatische herhaling van quia Dominus noster veniet ingesloten in parallelle deciemen. Hij maakt gebruik van milde vormen van chromatiek met verminderde en vermeerderde kwinten.

Portugees componist
Renaissancecomponist
Barokcomponist
Gaspar Fernandes

Gaspar Fernandes (Spaans: Gaspar Fernández) (ca.1570 tot 1629) was een Portugees componist en kapelmeester werkzaam in Nieuw-Spanje (hedendaags Mexico). Hij staat bekend voor zijn muziek uit de koloniale periode in  Spaans-America.

Biografie 
Gaspar Fernandes was geboren en opgegroeid in Portugal. Als kleine jongen werd Gaspar zanger aan de kathedraal van de stad Évora. Na zijn wijding in 1599 kreeg hij als een van weinige Portugezen de gelegenheid naar de Spaanse gebieden in de Nieuwe Wereld te vertrekken om daar met zijn muzikaal talent het werk van de Missionarissen te ondersteunen. Dezen hadden al voordien Europese muziek in deze streken ingevoerd. Gaspar werkte als organist en orgelstemmer aan de kathedraal van Santiago de Guetemala (hedendaags Antigua Guatemala) en werd daar in 1602 maestro di capilla (kapelmeester). Hij aanvaardde eenzelfde positie aan de Puebla de los Angeles kathedraal bij Mexico-Stad. Hij is het best bekend van kleurrijke en interessante vilhançicos in Spaans, Portugees en de talen van de Nieuwe Wereld zoals Nahuatl. Hij schijnt zich alleen dan aan liturgische polyfonie gewaagd te hebben als er anders een gat in de dienst zou vallen, misschien omdat hij zich daartoe niet bekwaam voelde. Toch heeft hij zich door op te treden als leraar, dirigent, kopiist en organist bijzonder verdienstelijk gemaakt voor de ontwikkeling van de muziekcultuur in de Nieuwe Wereld.

Cancionero musical 
Een van zijn belangrijkste prestaties in zijn leven was het componeren van het liedboek Cancionero musical. Het boek werd geschreven in het begin van de 17de eeuw en bevat 300 polyfone muziekstukken. Het was een Spaanse gewoonte om meerstemmige muziekstukken in een liedboeken te verzamelen. Echter, wijkt Fernandes van de Spaanse muziekstijl af door invloeden van Afrikaanse en Indiaanse muziektradities op te nemen. Zo zijn de kerk- en kerstliederen gedeeltelijk imitaties van Indiaanse of Afrikaanse dialecten. Hierdoor ontstonden nieuwe muzikale categorieën binnen de Latijns-Amerikaanse cultuur zoals negros, guineos en negrillas. Het liedboek kan omschreven worden als een mix van verschillende tradities en talen. Deze mix bevat onder meer Spaanse, Indiaanse en mestiezendialecten, twee missen, psalmen en instrumentale stukken. Unesco heeft het boek opgenomen in een lijst van werelderfgoed. Unesco omschrijft Cancioneero Musical als een belangrijk muzikaal document over het ontstaan van een transnationale cultuur in Zuid-Amerika.

Referenties 

Portugees componist
Renaissancecomponist
Barokcomponist
Pedro de Christo

Pedro de Christo (ca 1545-1618) was een Portugees componist. 

Dom Pedro bracht zijn leven door in het Santa Cruz klooster in Coimbra. Er is van hem bekend dat hij stierf aan de gevolgen van een val, waarbij hij met zijn hoofd tegen een kloosterpilaar aansloeg. Hij was bekend als een uitstekende speler van toetsenbord, fluit, fagot en harp. Hij was goed in de conversatie en iemand die veel vrienden achterliet. Hij schreef lichte en opgewekte muziek. Een voorbeeld daarvan is zijn vilhançico voor de kerst: Es nascido. Toch zijn er van hem maar vijf stukken in de volkstaal over.

Portugees componist
Renaissancecomponist
Francisco de Santiago

Francisco de Santiago (ca. 1578-1644) was een Portugees componist. 

Francisco de Santiago werd in Lissabon geboren, onder de naam Veiga. Zijn eerste positie was die van koordirigent van de kathedraal van Plasencia. Daarna vertrok hij naar Spanje, eerst naar Madrid, daarna naar de kathedraal van Sevilla. Men stond hem echter toe iedere vijf jaar naar zijn geboorteland terug te keren. Hij schreef 538 vilhançicos.

Portugees componist
Barokcomponist
Charlotte Brontë

Charlotte Brontë (Thornton, 21 april 1816 – Haworth, 31 maart 1855) was een Brits schrijfster en de oudste van de drie gezusters Brontë, wier romans klassiekers van de Engelse literatuur zijn geworden.

Ook haar zusters zijn als romanschrijfster beroemd geworden: Anne, de jongste, en Emily de middelste. Er was ook een broer, Branwell, die schilderde. Hun vader, Patrick Brontë (1777-1861), was een Ierse predikant.

Charlotte schreef onder het pseudoniem Currer Bell. In 1831 volgde zij lessen in Roe Head waar ze Mary Taylor en Ellen Nussey ontmoette. Met hen bouwde ze een vriendschap op die levenslang standhield. Ze was er ook twee keer voor korte tijd gouvernante. In 1842 ging zij samen met haar jongere zuster Emily, met wie zij een privéschool wilde opzetten, naar het pensionaat Heger te Brussel, waar zij verliefd werd op de directeur. Deze periode in Brussel leverde de inspiratie voor enkele van de evenementen die ze beschreef in The Professor en Villette.

Nadat haar zuster Emily Brontë was overleden, werd een postume editie van Emily's beroemde maar enige boek Wuthering Heights uitgebracht, onder redactie van Charlotte.

Charlotte trouwde in juni 1854 met de hulppredikant van haar vader, Arthur Bell Nichols. Nog geen jaar later overleed zij, volgens de officiële lezing op haar overlijdenspapieren, aan tuberculose, net als Emily en Anne. Volgens veel biografen is ze echter overleden aan uitputting als gevolg van hyperemesis gravidarum.

In 1857 verscheen haar biografie Life of Charlotte Brontë, geschreven door haar collega-schrijfster en vriendin Elizabeth Gaskell. Het boek focust vooral op de relatie tussen Charlottes identiteit als schrijfster en haar rol als dochter, zuster en echtgenote. Het boek maakt gebruik van de correspondentie tussen Bronte en Ellen Nussey (500 brieven) en Mary Taylor.

Bekendste werken 
 Jane Eyre
 The Professor
 Shirley
 Villette
 Poems (Currer, Ellis en Acton Bell)

Engels schrijver
Auteur in het publiek domein
Tenach

De Tenach of Tanach (Hebreeuws: תַּנַ״ךְ) is het heilige boek van het jodendom. De Tenach bevat 39 Bijbelboeken die ook in het Oude Testament voorkomen (maar in een andere volgorde). De algemene term, gebruikt in de wetenschap, is Hebreeuwse Bijbel. Een alternatieve naam is Mikra wat 'geschrift' betekent.

Het woord Tenach
Tenach is een Hebreeuws acroniem dat is gevormd uit de eerste letters van de drie onderdelen waaruit het is opgebouwd:
 T van Thora (Wet)
 N van neviim (Profeten)
 CH van ketoevim (Geschriften). De uitspraak van de k-klank aan het begin van het woord ketoevim verandert in een ch-klank aan het einde van het woord Tenach.
Het geschreven Hebreeuws bestaat van origine slechts uit medeklinkers, en ook tegenwoordig worden klinkertekens in het Hebreeuws weinig gebruikt. Het acroniem "Tnch" is dan ook alleen uit medeklinkers opgebouwd. De klinkers zijn voor de uitspraak echter nodig en worden in de transliteratie wel geschreven.
De Tenach is in het Hebreeuws geschreven (met uitzondering van een paar passages die in het Aramees zijn geschreven in de Bijbelboeken Ezra (4:8 - 6:18 en 7:12-26) en Daniël (3:4b - 7:28)).

Hoofdindeling

Wet 
De wet (Hebreeuws: Thora)  bestaat uit de vijf boeken van Mozes: Beres'jiet, Sjemot, Wajikra, Bemidbar en Devariem (ook, in dezelfde volgorde, de eerste vijf Bijbelboeken van het Oude Testament). De Thora is het belangrijkste onderdeel van de Tenach. Ten behoeve van de wekelijkse lezing en studie is de Thora verdeeld in 54 gedeeltes, de zogenaamde parasjot.

Profeten 
De Profeten (Hebreeuws: Nevie'iem) volgt  de Thora op en begint met de nieuwe leider Jozua die Mozes opvolgde. Nevie'iem is onderverdeeld in de vroege profeten (Jozua, Richteren, Samuël en Koningen) en de late profeten (Jesaja, Jeremia, Ezechiël en twaalf kleine profeten).

Geschriften 
De Geschriften (Ketoeviem) bestaan uit een zeer diverse verzameling van literatuur en bestaat uit 11 boeken. Het bevat alle resterende geschriften van de Tenach inclusief de vijf rollen. Ze worden ook wel ingedeeld volgens de categorieën de sifree emet (ספרי אמת - boeken van de waarheid), die bestaan uit Psalmen, Spreuken en Job, wijsheid: Prediker, Job en Spreuken, poëzie: Psalmen, Hooglied en Klaagliederen en geschiedenis: Ezra, Nehemia en I en II Kronieken. De telling komt in totaal op 11 aangezien Ezra en Nehemia, zoals de beide Kronieken, als 1 boek worden gezien.

Boeken, per hoofddeel

Externe links 
 Tenach: Hebreeuwse tekst met Engelse vertaling (ook in het Hebreeuws te beluisteren)
 De Tenach in het Hebreeuws (per boek gerangschikt)

 Tenach
Boek uit de oudheid
733 v.Chr.

Het jaar 733 v.Chr. is een jaartal volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Griekenland
Clidicus wordt benoemd tot archont van Athene.
Griekse kolonisten uit Korinthe stichten op Sicilië de handelskolonie Syracuse.

Midden-Oosten 
Koning Tiglath-Pileser III bestijgt de troon van Babylon, in het Assyrische Rijk ontstaat een dubbelmonarchie.
In Babylonië wordt de bevolking door deportaties, executies en folteringen onderdrukt.
De Assyriërs verwoesten Hazor in Kanaän

Geboren

Overleden 

Sardur II, koning van Urartu

Jaar in de 8e eeuw v.Chr.
Slag bij Turnhout

Slag bij Turnhout (1597), veldslag tussen de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden en Spanje
 Slag bij Turnhout (1789), veldslag tussen de Turnhouters en Oostenrijkse troepen; het begin van de Brabantse Omwenteling
Wegwielrennen

Wegwielrennen is de populairste tak van de wielersport. In het wegwielrennen vinden wedstrijden plaats op de (openbare) weg.

Wedstrijden worden zowel in meerdaagse als eendaagse wedstrijden verreden. Binnen de eendaagse wedstrijden zijn klassiekers en de wereldkampioenschappen het belangrijkst. Bij de meerdaagse wedstrijden zijn de grote rondes, met name de Ronde van Frankrijk, het belangrijkst. Sinds 2011 zijn de belangrijkste wedstrijden samengevoegd in de UCI World Tour, een competitie met de belangrijkste eendaagse en meerdaagse wedstrijden. Overige wedstrijden zitten in de continentale circuits.

Er zijn drie verschillende manieren van wegwielrennen:
 individuele tijdrit, waarbij elke renner individueel start en de renner met de snelste tijd wint.
 ploegentijdrit, waarbij men per ploeg start en de ploeg met de snelste tijd wint.
 wegwedstrijd, waarbij het hele peloton gezamenlijk start en degene die als eerste de eindstreep bereikt, wint.

De meeste eendaagse wedstrijden zijn ritten in lijn. In meerdaagse wedstrijden zijn meestal de meeste ritten in lijn, aangevuld met enkele tijdritten en eventueel een ploegentijdrit. In meerdaagse wedstrijden worden de tijden van alle etappes opgeteld, om zo het eindklassement te krijgen.

Profwielrennen

UCI ProTour 

De belangrijkste koersen voor profs waren in de periode 2005-2007 samengevoegd in één competitie: de UCI ProTour. Deze ProTour verving de vroegere wereldbeker. Alle deelnemende ploegen zijn verplicht in elke wedstrijd een team op te stellen. Onder deze koersen vielen tot 2007 de belangrijkste meerdaagse rondes (waaronder de rondes van Frankrijk, Spanje en Italië) en de belangrijkste eendagswedstrijden. Vanaf 2008 maakten de drie grote ronden en nog negen andere wedstrijden geen onderdeel meer uit van de ProTour, als gevolg van een conflict tussen de ProTour-organisator UCI en met name de ASO, de organisator van een groot deel van de wedstrijden.

UCI World Tour 

Vanaf 2011 zijn de ProTour en de afvallige wedstrijden weer verenigd in de UCI World Tour. Alle World Tour-ploegen hebben automatisch startrechten in deze wedstrijden.

UCI Continentale circuits 

Voor de minder grote en belangrijke koersen zijn er de continentale circuits. Elk continent (Afrika, Amerika, Azië, Europa en Australië) heeft zijn eigen circuit. Alle circuits hebben hun eigen wedstrijden en klassementen.

De belangrijkste teams van de continentale circuits worden de professionele continentale ploegen genoemd. Het grootste deel van alle ploegen bestaat echter uit continentale ploegen.

Zie ook 
 Wielersport van A tot Z

Literatuur 
 Benjo Maso, Nederland heeft de gele trui: over wielrennen in de lage landen tot 1961, Atlas contact, 2015, 
 Benjo Maso, Nederland heeft weer de gele trui: geschiedenis van het Nederlandse wielrennen 1961-1985, Atlas contact, 2019,

Externe links 
 Website van de UCI
 CQ-ranking-website
 Wielererelijsten gerangschikt per land

 
Duursport
Kol Nidree

Kol Nidree (Hebreeuws: כל נדרי), Kol Nidre of Kol Nidrei (Nederlands-Jiddisch/Asjkenazisch) dan wel Kaal Nidree (Sefardisch), is het joodse wettische formulegebed dat negen dagen na het Joods nieuwjaar, op de tiende van de joodse maand tisjri en wel op de avond van Jom Kipoer driemaal wordt opgezegd. In dit gebed doet men een plechtige verklaring dat alle geloften, eden en verplichtingen, die men gedurende het aankomende jaar op zich neemt geen geloften, eden of verplichtingen zijn, zodat niet de zonde kan ontstaan van het verbreken van een tegenover God afgelegde gelofte. 

Het gebed is nog voor de verwoesting van de Tempel ontstaan. Voordat de hogepriester het Heilige der Heiligen binnenging (één keer per jaar, op Jom Kipoer) zong hij een lied over zijn zonden, over de zonden van de overige priesters en over de zonden van heel Israël. Nadat hij in het Heilige der Heiligen voor de zonden van het gehele volk had geofferd stuurde men een geitenbok, de zogeheten zondebok, de woestijn in om daar te sterven. Deze bok stond symbool voor alle zonden van het volk.

Melodie
De melodie van Kol Nidree is in de 18e eeuw opgeschreven.
Max Bruch heeft hiervoor in 1880 een gelijknamig muziekstuk voor violoncello en symfonieorkest gecomponeerd. Maar niet alleen hij, ook Arnold Schönberg heeft (in zijn opus 39) gebruikgemaakt van deze melodieën. De Spaanse, Italiaanse en Oosterse Joden gebruiken bij het opzeggen van Kol Nidree een andere melodie.

Joods gebed
753 v.Chr.

Het jaar 753 v.Chr. is een jaartal volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Italië
 21 april - Volgens Marcus Terentius Varro stichten de broers Romulus en Remus de stadstaat Rome.
 Van 750 v.Chr. tot 510 v.Chr. volgen de regeringen van de zeven koningen van Rome: Romulus (naar wie Rome genoemd wordt), Numa Pompilius, Tullus Hostilius, Ancus Marcius, Tarquinius Priscus, Servius Tullius en Tarquinius Superbus.
 De Etrusken (Etruriërs) maken van de boerengemeenschap Rome een versterkte stad.
 Griekse kolonisten stichten de handelsnederzetting Cumae.

Griekenland
Charops wordt de eerste archont van Athene, de ambtsduur van het archontschap wordt beperkt tot tien jaar.

Geboren

Overleden 

Alcmaeon, koning van Athene
Remus, medestichter van Rome

Jaar in de 8e eeuw v.Chr.
Voor-Pommeren

Voor-Pommeren (Duits: Vorpommern, Pools: Pomorze Przednie) is het westelijke gedeelte van het historische hertogdom Pommeren en latere Pruisische provincie Pommeren. Het ligt aan de Oostzee tussen de rivieren Recknitz en Oder. Het andere (oostelijke) deel van Pommeren heet Achter-Pommeren.

Het overgrote deel van Voor-Pommeren maakt deel uit van de Duitse deelstaat Mecklenburg-Voor-Pommeren (Mecklenburg-Vorpommern). Alleen de stad Szczecin en directe omgeving behoren tot Polen. De voornaamste steden in het Duitse Voor-Pommeren zijn Stralsund en Greifswald. Ook de eilanden Rügen, Hiddensee en Usedom, alsmede het schiereiland Fischland-Darß-Zingst, behoren tot Voor-Pommeren.

Voor-Pommeren is een geliefde bestemming voor Duitse toeristen. In het gebied zijn het Nationale Park Vorpommersche Boddenlandschaft en het Nationale Park Jasmund te vinden. Bekende langeafstandsfietsroutes die het gebied doorkruisen zijn de Oostzeekustroute, de route Berlijn-Kopenhagen en de route Oder-Neisse.

Streek in Duitsland
Streek in Polen
Geografie van Mecklenburg-Voor-Pommeren
Geografie van West-Pommeren
Staatsinrichting van Duitsland

De staatsinrichting van Duitsland kan worden beschreven volgens de gebieden van de drie machten: wetgevende macht, uitvoerende macht en het juridische stelsel. In de praktijk echter kan een organ taken op verschillende gebieden uitvoeren.

De huidige staatsinrichting van de Bondsrepubliek Duitsland is gebaseerd op de federale grondwet van 1949. Er zijn maar weinig belangrijke veranderingen aan die basis gekomen. Bijvoorbeeld hebben sommige grote deelstaten in 1990 meer leden in de Bondsraad gekregen.

Wetgevende macht

Bondsdag 
De Bondsdag (minstens 598 zetels, maar meer zijn mogelijk - actueel (vanaf 2009 tot 2013) 611 zetels) wordt gekozen via een algemene volksstemming (stemrecht vanaf 18 jaar) onder een systeem dat directe en proportionele vertegenwoordiging combineert. Er wordt een kiesdrempel van 5% gehanteerd (uitgezonderd wanneer een partij drie directe mandaten haalt). Leden worden gekozen voor een periode van vier jaar.

Bondsraad 
De Bondsraad is de nationale vertegenwoordiging van de 16 deelstaten. De leden, 69 in totaal, worden door de deelstaatregeringen aangeduid. Elke staat heeft 3 tot 6 leden of stemmen, afhankelijk van het aantal inwoners; delegaties van één staat zijn verplicht en bloc te stemmen.

De bondsraad kent geen legislatuurperiodes, het is een permanent orgaan. De politieke samenstelling varieert afhankelijk van de resultaten van de deelstaatverkiezingen en de daaruit voortvloeiende coalities in de deelstaten.

Vermittlungsausschuss 
Om conflicten inzake wetgeving tussen bondsdag en bondsraad op te lossen is er een gemeenschappelijke commissie in het leven geroepen: de "Vermittlungsausschuss".

Uitvoerende macht

Staatshoofd 
De bondspresident (Duits: Bundespräsident) is het staatshoofd van de Bondsrepubliek Duitsland. De functie van bondspresident is voornamelijk ceremonieel; de feitelijke uitvoerende macht ligt bij de regering, onder leiding van de bondskanselier.

De president wordt door de bondsvergadering, een vergadering die bestaat uit alle leden van de Bondsdag en een gelijk aantal afgevaardigden die door de deelstaatparlementen gekozen zijn, voor een periode van vijf jaar verkozen.

De huidige bondspresident, de SPD-politicus Frank-Walter Steinmeier, werd op 12 februari 2017 door de bondsvergadering met ruime meerderheid tot president van Duitsland gekozen als opvolger van Joachim Gauck.

Regering 
De federale regering of bondsregering staat uit de bondskanselier en de bondsministers. De kanselier wordt door de Bondsdag met (absolute) meerderheid verkozen. De bondspresident benoemt dan de kanselier, en op voorstel van de kanselier benoemt de bondspresident dan de ministers.

Juridisch systeem 
In juridische zin is de Federale Grondwettelijke rechtbank, (het Bundesverfassungsgericht) de hoogste instantie in Duitsland. De helft van de rechters worden gekozen door de Bondsdag en de andere helft door de Bondsraad.

Zie ook
Lijst van Duitse presidenten
Lijst van Duitse politieke partijen
Bestuurlijke indeling van Duitsland

Politiek in Duitsland
Akoestiek

Akoestiek is de wetenschap die zich bezighoudt met geluid. Geluid bestaat uit trillingen die zich voortplanten door een medium. In de meeste gevallen is dat lucht. De akoestiek heeft verschillende praktische toepassingen.

Verder wordt onder akoestiek verstaan de invloed die een ruimte heeft op de klank en nagalm van geluid. Dan kan bijvoorbeeld gesproken over "Deze ruimte heeft een slechte akoestiek". Bedoeld wordt dan dat de eigenschappen van die ruimte niet overeenkomen met het gebruik. Aan een concertzaal worden bijvoorbeeld andere eisen gesteld dan aan een collegezaal.

De akoestiek in een ruimte is afhankelijk van absorptie en terugkaatsing (reflectie) van het geluid door wanden of attributen en de grootte van de ruimte. De absorptie gebeurt door een ruwe en zachte wandafwerking, zoals in onderstaande afbeelding. Terugkaatsing gebeurt door een gladde en harde afwerking. Wanneer het geluid veel wordt teruggekaatst, duurt het een tijd voordat het geluid is uitgestorven. Die tijd heet nagalm en kan worden berekend of opgemeten. Wanneer men in een lege kerk klapt, dan hoort men dat de nagalm enkele seconden duurt. In een betonnen bunker van 10 × 10 × 10 m kan men elkaar nauwelijks verstaan door de nagalm.

Het vakgebied akoestiek wordt in deelgebieden onderverdeeld.
Lijst van akoestici

Beroemde akoestici zijn:

Akoestici
Ontwikkeling van de geluidsmeettechniek

De eerste publicatie over een elektrische geluidsmeter was van George W. Pierce in Proceedings of the American Academy of Arts and Sciences, v 43 (1907-8).

Vanaf de jaren 1930 vond er een verschuiving plaats van paardenrijtuigen naar auto's. Hierdoor veranderde het eeuwenlang constante geluidsklimaat in de steden. De komst van de gesproken film betekende ook een grote stimulans om geluidmeters te ontwikkelen, maar er was nog steeds geen standaardmethode voor geluidsmetingen. "Lawaai" (ongewenst geluid) werd een belangrijk publiek thema.

De eerste poging voor een standaard voor geluidsmeters (Z24.3) werd gepubliceerd door de American Standards Association in 1936, gesponsord door de Acoustical Society of America. In deze standaard stonden twee frequentiewegingscurves, "A" en "B", die waren gebaseerd op het karakter van het menselijk oor voor lage respectievelijk hogere geluidsniveaus.

Met de komst van diverse wetten in Nederland, zoals de oude Hinderwet, de Wet geluidhinder en de Arbowet, werd de A-weging in feite aangenomen als de "juiste" weging. Hetzelfde gebeurde in het buitenland (in de VS met de Walsh-Healy Act in 1969). Met de A-weging kan het geluid in één getal worden uitgedrukt in plaats van als een spectrum, dat veel moeilijker te begrijpen is voor niet-deskundigen. Bij het ontwikkelen van geluidsreducerende maatregelen is informatie over het gehele geluidsspectrum (bij alle frequenties dus) vaak wel noodzakelijk.

Akoestiek
Wegingscurves A en C

Een geluidsmeter met een "vlakke" respons zal de sterkte van geluid met lage toonhoogte (bijvoorbeeld 100 Hz) even hard meten als het geluid met hoge toonhoogte (bijvoorbeeld 1000 Hz). Voor het menselijk oor klinkt die lage toon echter zachter. Het trommelvlies samen met hamer, stijgbeugel en het ronde venster gedragen zich als een mechanisch filter met een bepaalde frequentieband. De "-3 dB" frequenties van dit filter bedragen 500 Hz aan de lage kant, en 8000 Hz aan de hoge kant. (-3 dB betekent dat het waargenomen geluidsvermogen bij deze frequenties is gehalveerd) Daarom wordt vaak bij geluidsmetingen een elektronisch filter gebruikt dat net zo verzwakt als het menselijk oor. 

Geluid dat is gemeten met een A-filter wordt uitgedrukt in dB(A). 

Op te merken is dat de menselijk ervaring van "luidheid" ten opzichte van frequentie niet evenredig is met de sterkte van het geluid. Als het geluid erg hard is (100 dB of meer), dan is de ervaring van de "luidheid" constanter over het hoorbare frequentiegebied (het filter is dan vlakker). Dan kunnen de "B" en de "C" weging gebruikt worden. In de praktijk worden deze wegingen echter maar weinig gebruikt. De meest exacte weging, maar dan ook erg complex, is de phon.

Wegingscurves:

  Nominale         Exacte
  Frequentie      Frequentie  A-Weging  C-Weging  
                                                  
     10             10,00     -70,4     -14,3       
     12,5           12,59     -63,4     -11,2       
     16             15,85     -56,7     - 8,5       
     20             19,95     -50,5     - 6,2       
     25             25,12     -44,7     - 4,4       
     31,5           31,62     -39,4     - 3,0       
     40             39,81     -34,6     - 2,0       
     50             50,12     -30,2     - 1,3       
     63             63,10     -26,2     - 0,8       
     80             79,43     -22,5     - 0,5       
    100            100,00     -19,1     - 0,3       
    125            125,9      -16,1     - 0,2       
    160            158,5      -13,4     - 0,1       
    200            199,5      -10,9       0,0       
    250            251,2      - 8,6       0,0       
    315            316,2      - 6,6       0,0       
    400            398,1      - 4,8       0,0       
    500            501,2      - 3,2       0,0       
    630            631,0      - 1,9       0,0       
    800            794,3      - 0,8       0,0       
   1000           1000,0        0,0       0,0       
   1250           1259        + 0,6       0,0       
   1600           1585        + 1,0     - 0,1       
   2000           1995        + 1,2     - 0,2       
   2500           2512        + 1,3     - 0,3       
   3150           3162        + 1,2     - 0,5       
   4000           3981        + 1,0     - 0,8       
   5000           5012        + 0,5     - 1,3       
   6300           6310        - 0,1     - 2,0       
   8000           7943        - 1,1     - 3,0       
  10000          10000        - 2,5     - 4,4       
  12500          12590        - 4,3     - 6,2     
  16000          15850        - 6,6     - 8,5     
  20000          19950        - 9,3     -11,2

Akoestiek
Heliumstem

Een heliumstem is de afwijkende klank van de stem van iemand die een mengsel van helium en zuurstof heeft ingeademd. De heliumstem klinkt alsof de toonhoogte van de stem sterk verhoogd is. Een basstem verandert bijna in het stemmetje van Donald Duck. Het effect ontstaat door het veranderde resonantiegedrag van de spraakholte, waardoor hogere frequenties in de spraak sterker klinken.

Een holte, zoals ook de keelholte, heeft een aantal specifieke resonantiefrequenties. Deze frequenties hangen af van de vorm en de afmetingen van de holte, maar ook van de snelheid van het geluid binnen de holte. De stembanden van een mens trillen in het spraakkanaal. Daarbij genereren de stembanden een brede frequentieband boven de grondtoon van de stembanden. De spraakholte versterkt diverse frequenties waardoor het typische stemgeluid ontstaat.

De geluidssnelheid in heliumgas is bijna drie keer zo hoog (ca. 965 m/s) als de geluidssnelheid in lucht (ca. 330 m/s). Daardoor zullen, als iemand helium ingeademd heeft, de resonantiefrequenties omhoog gaan volgens deze verhouding. De mechanische resonantiefrequenties van de vaste of flexibele delen van de spraakholte worden niet veranderd door het heliumgas, maar het gevolg van de hogere resonantiefrequenties in de spraakholte is dat de verschillende componenten in het spraakspectrum op een andere manier worden versterkt dan als er alleen lucht is ingeademd. Dit leidt tot een totaal ander timbre van de stem, en ook tot de verandering in de waargenomen toonhoogte.

Een ander edelgas, xenon, heeft een omgekeerd effect. Daar de geluidssnelheid in xenon lager is dan die in lucht, zal de xenonstem een overdreven trage en diepe basstem geven.

Risico
Men moet zich rekenschap geven van het feit dat het inademen van puur helium of xenon gevaarlijk kan zijn. Als het gasmengsel geen of onvoldoende zuurstof bevat zal men bij langdurig inademen vrij snel bewusteloos raken en wellicht stikken. Dit overkwam in 2006 twee studenten uit Florida, die voor de grap in een met helium gevulde weerballon kropen. Het is extra gevaarlijk doordat benauwdheids- en overlevingsreflexen gebaseerd zijn op een teveel aan koolstofdioxide, niet op zuurstofgebrek, en dus ontbreken bij het inademen van helium. Een enkele teug helium is echter ongevaarlijk. Als edelgas is helium inert en dus niet giftig.

Externe link
 Mythbusters - Helium and Sulfur Hexafluoride. Adam Savage demonstreert het effect van helium en van zwavelhexafluoride op de stem.

Akoestiek
Helium
Slag bij Shrewsbury

De Slag bij Shrewsbury vond plaats op 21 juli 1403, tussen een leger geleid door koning Hendrik IV van het huis Lancaster en een opstandelingenleger van Henry 'Hotspur' Percy uit Northumberland.

De familie Percy had Hendrik IV gesteund tegen Richard II, maar veranderde van voorkeur toen landerijen in Cumbria die zij als hun beloning zagen, aan rivalen werden toegewezen. Geld dat beloofd was maar niet kwam, verschafte een extra motief. Henry 'Hotspur' Percy marcheerde met een klein rebellenleger naar Shrewsbury, een strategisch gelegen stad aan de grens tussen Engeland en Wales. Daar zou een leger van opstandelingen uit Wales onder leiding van Owain Glyndŵr zich bij hen aansluiten.

De Welsh kwamen echter niet of te laat, waardoor Hendrik IV zich bij Shrewsbury met een drie keer zo groot leger tegenover Henry Percy kon stellen.

Onderhandelingen losten het conflict niet op, waarna Hendrik IV besloot aan te vallen. Een regen van pijlen doodde de voorhoede van beide partijen, maar Hendrik IV gaf zijn leger ondanks dat hij veel last had van desertie bevel op te rukken. Bij een poging om Hendrik persoonlijk aan te vallen kwam Percy om het leven. Toen de kreet 'Henry Hotspur is dood' door het leger ging, was de slag afgelopen. 

De strijd was zeer bloedig: meer dan 20.000 man vielen in de strijd, terwijl in de dagen daarna nog velen aan hun verwondingen overleden.

De strijd zelf en veel van de belangrijkste betrokkenen worden ten tonele gevoerd in Shakespeares Henry IV, Deel 1.

Shrew
Shrew
Geschiedenis van West Midlands (regio)
Shrewsbury
Shropshire
1400-1409
Slag bij Lipany

De Slag bij Lipany was een veldslag die op  30 mei 1434 uitgevochten werd bij Lipany, een 40-tal kilometer ten  oosten van Praag. De slag kwam op het einde van de Hussitische Oorlogen. De verenigde utraquisten (meest rijke edelen) en katholieken van Bohemen versloegen de radicale Taborieten (meest boeren) geleid door Procopius de Grote.

Lipany
Lipany
Lipany
1430-1439
Ndjamena

Ndjamena (Franse spelling: N'Djaména) is de hoofdstad van het Afrikaanse land Tsjaad. Ze ligt in het westen van het land nabij de grens met Kameroen. De stad had in 2009 ongeveer 818.600 inwoners met ongeveer 993.500 inwoners in de gehele stedelijk agglomeratie. 

De stad is een havenstad aan de rivier de Chari en is voornamelijk een bestuurlijk centrum. Ndjamena is ook een regionale markt voor vee, zout, dadels, katoen en granen. Vleesverwerking is de belangrijkste industrie. De stad heeft een internationale luchthaven en scholen voor administratief onderwijs en veeartsen. Sinds 1971 is er een nationale universiteit.

Geschiedenis 
De stad werd op 29 mei 1900 gesticht door de Franse commandant Émile Gentil. De nieuwe stad lag tegenover Fort-Fureau (Kousséri) en werd gesticht nadat Rābiḥ al-Zubayr hier was verslagen. Zo kwam het gebied ten oosten van het Tsjaadmeer in handen van de Fransen. De stad heette destijds Fort Lamy, naar de Franse legeraanvoerder François Joseph Lamy die in de Slag bij Kousséri sneuvelde. Tot 1960 was Fort Lamy een kleine nederzetting met een bevolking van Kotoko. Na de onafhankelijkheid in 1960 groeide de stad als hoofdstad en bestuurlijk centrum. In 1973 kreeg de stad haar huidige naam. De stad werd in 1980-1981 bezet door Libische troepen tijdens de langdurige burgeroorlog die al eind jaren 1960 was begonnen.

Geografie 
Ndjamena ligt op de oostelijke oever van Chari bij de samenvloeiing met de Logone. De stad ligt in een vlakte die in het regenseizoen onderhevig kan zijn aan overstromingen. Op de westelijke oever van de Chari in Kameroen ligt de stad Kousséri.

Klimaat 
De stad heeft een droog klimaat, code BS volgens de klimaatklassificatie van Köppen, met een droog seizoen van november tot april en een regenseizoen van mei tot oktober. Gemiddeld valt er 636 millimeter regen per jaar.

Cultuur 
In 1963 werd het nationaal museum geopend, met collecties in de domeinen paleontologie, geschiedenis en etnografie.

Religie 
Ndjamena is de zetel van het rooms-katholieke aartsbisdom Ndjamena.

Geboren 
 Catherine Samba-Panza (1954), president van de Centraal-Afrikaanse Republiek (2014-2016)

 
Hoofdstad in Afrika
Baton Rouge

Baton Rouge is een Amerikaanse stad die gelegen is aan de Mississippi. De stad heeft ruim 225.000 inwoners. Sinds 1849 is Baton Rouge de hoofdstad van de Amerikaanse staat Louisiana – voordien was dat New Orleans.

In Baton Rouge zijn twee universiteiten te vinden: de Louisiana State University en de Southern University.

Het State Capitol building is het hoogste State Capitol building in de Verenigde Staten. Het gebouw heeft een hoogte van 137 meter.

Geschiedenis 

Baton Rouge was een stopplaats voor de rivierboten op de Mississippi van en naar New Orleans. Met deze stoomboten met schepraderen gebeurden regelmatig ongevallen. Bij de ontploffing van de Princess in 1859 bij Baton Rouge kwamen meer dan 70 opvarenden om het leven.
Tijdens de Amerikaanse Burgeroorlog werd er in 1862 gevochten tussen unionisten en geconfedereerden in Baton Rouge om controle te krijgen over de Mississippi. De noordelijke troepen wonnen het pleit en tijdens hun bezetting van de stad brandde het oude State Capitol building af.

In juni 1953 boycotte de zwarte bevolking van Baton Rouge onder leiding van dominee T. J. Jemison de stadsbussen, uit protest tegen de rassensegregatie. Er zouden hierna nog verschillende gelijkaardige boycots volgen in verschillende steden.

Op 17 juli 2016 werd er een aanslag gepleegd op politieagenten in de stad.

Demografie 
Van de bevolking is 11,4 % ouder dan 65 jaar en bestaat voor 31,7 % uit eenpersoonshuishoudens. De werkloosheid bedraagt 4,9 % (cijfers volkstelling 2000).

Ongeveer 1,7 % van de bevolking van Baton Rouge bestaat uit hispanics en latino's, 50 % is van Afrikaanse oorsprong en 2,6 % van Aziatische oorsprong.

Het aantal inwoners steeg van 222.342 in 1990 naar 227.818 in 2000.

Religie 
Baton Rouge is sinds 1961 de zetel van een rooms-katholiek bisdom.

Klimaat 
In januari is de gemiddelde temperatuur 9,9 °C, in juli is dat 27,9 °C. Jaarlijks valt er gemiddeld 1546,6 mm neerslag (gegevens op basis van de meetperiode 1961-1990).

Plaatsen in de nabije omgeving 
De onderstaande figuur toont nabijgelegen plaatsen in een straal van 12 km rond Baton Rouge.

Bekende inwoners van Baton Rouge

Geboren 
 Charles Wesley Parker (1878-1946) componist, muziekpedagoog en dirigent
 Ti-Grace Atkinson (1938), radicaal-feministisch schrijfster en filosofe
 William Gray (1941), predikant, politicus en zakenman
 Bennet Guillory (1949), acteur, film/theaterproducent en scenarioschrijver
 John M. Jackson (1950), acteur
 David Andrews (1952), acteur
 Catherine Dent (1965), actrice
 Bobby Jindal (1971), ambtenaar en politicus (oud-gouverneur van Louisiana)
 Kevin Rankin (1976), acteur
 Shane West (1978), acteur
 Torrence Hatch Jr. (1982), rapper
 Reiley McClendon (1990), acteur
 Fredo Bang (1996), rapper
 YoungBoy Never Broke Again (1999), rapper

Overleden 
 Percy Sledge (1940-2015), soulzanger

Externe link 
  Website van de gemeente Baton Rouge
 

Stad in de Verenigde Staten
Plaats in Louisiana
Hoofdstad van een Amerikaanse staat
Mangaung

Grootstedelijke gemeente Mangaung (spreek uit: [manga-oeng], Zuid-Sotho: Mangaung lekgotla la motse, Afrikaans: Mangaung Metropolitaanse Munisipaliteit) is een Zuid-Afrikaanse grootstedelijke gemeente in de provincie Vrijstaat, waarin de hoofdstad Bloemfontein ligt. De gemeente had in 2001 ongeveer 650.000 inwoners, in 2011 747.000 inwoners.

Beschrijving 
De gemeente Mangaung is op 1 januari 2000 ontstaan door samenvoeging van de drie steden Bloemfontein, Botshabelo en Thaba Nchu. Tussen deze drie steden liggen uitgestrekte vlakten, wat de lage dichtheid van 119 inwoners per km² verklaart.

De steden Botshabelo en Thaba Nchu hebben een volledig zwarte bevolking, Bloemfontein is gemengd en bestaat voor bijna 70% uit zwarten en voor ruim 30% uit blanken en kleurlingen. Omdat deze laatste groepen vrijwel volledig Afrikaanstalig zijn, neemt die taal een belangrijke plaats in. Grofweg kan gesteld worden dat het centrum, noorden, westen en zuidwesten van Bloemfontein overwegend blank is, terwijl het oosten en zuidoosten uit zwarte wijken bestaat.

De naam van de gemeente betekent in het Zuid-Sotho 'thuishaven van jachtluipaarden'.

In 2011 werd de gemeente opgewaardeerd tot grootstedelijk.

Hoofdplaatsen 
Mangaung is op zijn beurt nog eens verdeeld in acht hoofdplaatsen (Afrikaans: nedersettings) en de hoofdstad van de gemeente is de hoofdplaats Bloemfontein.

 Barolong Baga Moroka
 Bloemfontein
 Botshabelo
 Mangaung
 Morago
 Peter Swart 
 Rodenbeck
 Thaba 'Nchu

Politiek 

Burgemeester: Gertrude Mothupi - African National Congress
Onderburgemeester: Eva Moilwa - African National Congress
Burgemeesterscomité: ANC
Stadsraadsvoorzitter: Mahlomola Ralebese - African National Congress

Partnersteden 
  Gent (Vlaanderen, België, sinds 2004)

Zie ook
 Grootstedelijke gemeenten van Zuid-Afrika

Externe links
 Website van de gemeente Mangaung
 Yes Media, The Local Government Handbook – South Africa, Mangaung

Gemeente in Vrijstaat
Kever

Kevers, een orde van insecten
Volkswagen Kever, een autotype
Kever (vis) (Trisopterus esmarkii), een vis, een kabeljauwachtige
Kever (Kagerplassen), een van de Kagerplassen
Hein Kever (1854-1922), een Nederlands kunstschilder
Verner W-1 Brouček, een Tsjecho-Slowaaks vliegtuigje uit 1970 (Brouček betekent kever)
KEVER, een Belgische cartoonistenvereniging

Zie ook 
 Bug (doorverwijspagina), 
Engels voor wants; maar in meer algemene zin voor alle kleine organismen
 The Gold-Bug (Nederlands: De goudkever), een kort verhaal van de Amerikaanse schrijver Edgar Allan Poe
 Herbie, een Volkswagen Kever die de hoofdrol speelt in films
 Hebmüller Volkswagen Cabriolet, een variant op de Volkswagen Kever
 Volkswagen New Beetle, een auto waarvan het uiterlijk geïnspireerd is door de Volkswagen Kever
 Buggy, een auto voor recreatie, vaak een omgebouwde Volkswagen Kever
 Trijntje Keever (1616-1633), mogelijk de langste vrouw ooit
Claudius Galenus

Claudius Galenus (Pergamon, 129 – 199) was een Grieks/Romeinse arts die in de geschiedenis van de westerse geneeskunde een belangrijke plaats inneemt. Zijn geneeskundig systeem heeft de medische wetenschap bijna 1500 jaar lang gedomineerd.

Galenus werd geboren als zoon van een welgestelde architect in Pergamon, waar een bekend Asclepius-heiligdom stond. Deze stad heet tegenwoordig Bergama en ligt in het noordwesten van Turkije (vroeger Klein-Azië).

Op zeventienjarige leeftijd begon hij zijn medische studie in Pergamon. Vier jaar later vertrok hij naar in die tijd belangrijke medische centra als Smyrna, Korinthe en Alexandrië om zijn studie voort te zetten. Na een verblijf van ruim vijf jaar in Alexandrië keerde hij in 160 weer terug naar Pergamon. Daar werd hij aangesteld als arts van de gladiatoren die in het amfitheater van de stad vochten. In 164 vertrok Galenus naar Rome. Daar zou hij uiteindelijk uitgroeien tot een zeer succesvol arts. Zelfs de Romeinse keizers Marcus Aurelius, Commodus en Septimius Severus maakten gebruik van zijn diensten.

Centraal in het denken van Galenus stond het gedachtegoed van Hippocrates' theorie dat het menselijk lichaam gevuld is met vier lichaamssappen of humores, te weten slijm, bloed, gele gal en zwarte gal, en dat elk sap een bepaald temperament vertegenwoordigt. Onbalans in hoeveelheden van een of meer van deze sappen zou ziekte en andere stoornissen veroorzaken. Zo'n gebrek aan evenwicht werd behandeld door middel van een dieet. Nieuw was dat Galenus deze sappen koppelde aan vier grondkwaliteiten: warm, koud, vochtig en droog:
Slijm: koud en vochtig
Bloed: warm en vochtig
Gele gal: warm en droog
Zwarte gal: koud en droog

Galenus geloofde ook in de theorie van de drievoudige bloedcirculatie.

Galenus hechtte veel waarde aan de waarneming en deed daarom ook aan experimenten op dieren. Zo toonde hij bijvoorbeeld aan dat urine niet in de blaas, maar in de nieren werd gevormd. Verder verrichtte hij vele experimenten onder andere op het gebied van ademhaling en zenuwfunctie. Galenus verzamelde en bereidde zijn kruiden zelf.

Galenus schreef gedurende zijn leven om en nabij de 500 boeken, (ongeveer 20.000 bladzijden), waarvan er meer dan honderd bekend zijn. Een deel had niet-medische onderwerpen, zoals filosofie, taalkunde, grammatica en retorica. Zijn werken waren ook in het Midden-Oosten toonaangevend, waar de negende-eeuwse Grieks-Arabische wetenschapper Hunayn ibn Ishaq er een lijst van maakte. Tijdens de renaissance werden zijn werken vertaald in het Latijn, onder meer door Andreas Vesalius, (Andries van Wesele). De Perzische geneesheer Avicenna, in de islamitische wereld bekend als Ibn Sina, die als gelovig moslim het menselijk lichaam niet mocht ontleden, integreerde Galenus' geschriften over ontleedkunde in zijn visie op de geneeskunst.

Galenus bleef bijna vijftien eeuwen lang de hoogste medische autoriteit, totdat de renaissance-geleerden Vesalius en William Harvey een ander paradigma formuleerden.

Oud-Grieks arts
Oud-Grieks wetenschapper
Romein
Persoon in de 2e eeuw