alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Ładunek elektryczny elementarny

Ładunek elektryczny elementarny — podstawowa stała fizyczna, oznaczona jako e, określająca wartość ładunku elektrycznego niesionego przez proton lub (alternatywnie) wartość bezwzględna ładunku elektrycznego elektronu.

20 maja 2019 roku jej wartość została przyjęta jako stała wartość 1,602 176 634×10−19C

Jest to najmniejsza i niepodzielna część ładunku elektrycznego. Istnieją cząstki – kwarki – obdarzone ułamkowym ładunkiem elementarnym, jednak występują one zawsze w stanie związanym tworząc inne cząstki w ten sposób, że ich ładunek jest całkowitą wielokrotnością ładunku elementarnego.

Po raz pierwszy elementarny ładunek elektryczny wyznaczył Robert Millikan w 1910 roku. Wcześniej J. S. Townsend wyznaczył przybliżony ładunek elektronu, ale nie powiązano go z elementarnym ładunkiem elektrycznym.

Zgodność ładunku elektronu i protonu jest przedmiotem badań. W latach 60. stwierdzono, że ich względna różnica jest mniejsza niż 10−21. Proponowano hipotezy, zgodnie z którymi różnica tych ładunków (a przez to łączny ładunek atomów) byłaby niezerowa. Miałyby one tłumaczyć m.in. istnienie pola magnetycznego Ziemi lub rozszerzanie się Wszechświata. Zgodność tę można wyjaśnić w ramach Modelu Standardowego.

Uwagi

Przypisy

Bibliografia 
 

Stałe definiujące układ SI
Elektryczność
Lokomotywa

Lokomotywa – kolejowy pojazd szynowy z własnym napędem, przeznaczony do ciągnięcia lub pchania innych pojazdów (wagonów) po torach.

Charakterystyka 
Lokomotywa w zasadzie nie przewozi ładunków (choć istnieją lokomotywy zawierające przedział bagażowy), zaś w przypadku rozbudowania o pomieszczenia służące do przewozu osób jest to wagon silnikowy.

Lokomotywa może być jedno-, dwu- lub wieloczłonowa. Czasem nosi nazwę głowicy napędowej (lokomotywa zespołowa), jeżeli stanowi integralną część składu pociągu (np. ICE lub TGV).

Moc silników zainstalowanych w lokomotywach dochodzi do 25 MW. Typowa moc lokomotywy ciągnącej pociąg pasażerski to 1–4 MW, zaś jednostki napędowe zainstalowane w składach klasy TGV mają moc (w zależności od napięcia w sieci trakcyjnej) od 3,4 do 12,2 MW.

Podział 
Zależnie od sposobu napędu lokomotywy dzieli się na:
 parowe
 spalinowe
 elektryczne

Zależnie od przeznaczenia eksploatacyjnego lokomotywy dzieli się na:
 pasażerskie (czasem z podziałem na osobowe – np. EP02 i pospieszne – np. EP09)
 towarowe, np. ET41 czy ET22
 manewrowe, np. SM42 czy EM10
 uniwersalne (do pociągów pasażerskich i towarowych), np. SU45 czy EU07

Symbole rodzaju oraz przeznaczenia lokomotyw stosowanych obecnie w Polsce 
 SM – Spalinowóz Manewrowy
 SP – Spalinowóz Pasażerski
 SU – Spalinowóz Uniwersalny (lokomotywa przystosowana do prowadzenia pociągów towarowych i pasażerskich z możliwością ogrzewania składu)
 ST – Spalinowóz Towarowy
 EP – Elektrowóz Pasażerski
 EU – Elektrowóz Uniwersalny
 ET – Elektrowóz Towarowy
 EM – Elektrowóz Manewrowy
 O – parowóz Osobowy
 P – parowóz Pośpieszny
 T – parowóz Towarowy
 K - (jako druga litera w oznaczeniu parowóz "kusy" (tendrzak) np. TKt48, OKl27.

Zobacz też 

 odbierak prądu
 pociąg
 zespół trakcyjny

Przypisy
Mikroorganizm

Mikroorganizm (gr. μικρός, mikrós ‘mały’, ὀργανισμός, organismós ‘organizm’), drobnoustrój, pot. mikrob – organizm widoczny jedynie pod mikroskopem. Pojęcie to nie jest zbyt precyzyjne, lecz z pewnością mikroorganizmami są organizmy jednokomórkowe (bakterie i pierwotniaki) oraz niezróżnicowane organizmy wielokomórkowe (niektóre grzyby i glony). Do grupy tej zaliczane są także wirusy, które nie są jednak organizmami żywymi. Niektóre z mikroorganizmów są chorobotwórcze (np. gronkowiec złocisty), inne natomiast potrafią być komensalne (korzystające z zasobów innego organizmu, lecz niewpływające na jego funkcjonowanie) lub nawet symbiotyczne (np. bakterie jelitowe).

Ze względu na wymagania tlenowe, drobnoustroje można podzielić na anaeroby (żyjące w atmosferze beztlenowej) oraz aeroby (żyjące w atmosferze tlenowej).

Zespół mikroorganizmów zasiedlających dane środowisko (glebę, ciało człowieka) określany jest jako mikrobiom.

Przypisy
Wagon silnikowy

Wagon silnikowy (wagon motorowy) – kolejowy pojazd trakcyjny posiadający własny napęd silnikowy i przeznaczony do przewozu pasażerów lub towarów koleją.

Może jeździć samodzielnie (tramwaj, wagon spalinowy, wagon elektryczny, autobus szynowy, wagon akumulatorowy, wagon parowy), ciągnąć (ew. pchać) wagony doczepne, pełniąc funkcję lokomotywy lub być niesamodzielną częścią składową zespołu trakcyjnego.

Wagonem silnikowym jest także wagon tramwajowy lub wagon metra posiadający własny napęd, także doczepa czynna, czyli wagon silnikowy bez kabiny motorniczego.

Wagony silnikowe stosuje się w kolejach aglomeracyjnych i metrze. W komunikacji poza granicami aglomeracjami kursują najczęściej jako pociągi, jeśli jest małe natężenie ruchu pasażerskiego. Innym zastosowaniem jest użycie ich jako pojazdów roboczych (np. do rewizji sieci trakcyjnej – wagony silnikowe serii SR PKP). W Polsce nie spotyka się wagonów silnikowych towarowych, z wyjątkiem pojazdów roboczych – drezyn.

Zobacz też 
 Lista spalinowych zespołów trakcyjnych i wagonów eksploatowanych w Polsce

Przypisy 

Wagony silnikowe
Zespoły trakcyjne
Młody Zawodowiec

Młody Zawodowiec – czasopismo naukowo-techniczne na poziomie popularnym przeznaczone głównie dla młodzieży, wydawane w latach 1935–1939 i 1946–1950. Jego kontynuacją jest „Młody Technik”. Wydawnictwo Sekcji Szkolnictwa Zawodowego i Sekcji Szkolnictwa Dokształcającego Związku Nauczycielstwa Polskiego.

Pierwszy numer ukazał się w Warszawie 3 września 1935 jako tygodnik.

Czasopisma dla dzieci i młodzieży
Czasopisma techniczne
Czasopisma w języku polskim
Czasopisma w Polsce (1918–1939)
Czasopisma wydawane od 1935
Czasopisma wydawane do 1950
Historia techniki
Niewydawane tygodniki polskie
Prasa w Warszawie (II Rzeczpospolita)
Prasa w Warszawie (Polska Ludowa)
Tygodniki wydawane w Warszawie
Spirytus

Spirytus – stężony roztwór etanolu w wodzie. W zależności od składu wyróżnia się:
 Etanol i jego roztwory:
 spirytus surowy
 spirytus rektyfikowany
 spirytus bezwodny (alkohol absolutny)
 spirytus skażony (denaturat)

 Preparaty farmaceutyczne oparte na spirytusie:
 spirytus salicylowy – roztwór kwasu salicylowego
 spirytus mydlany – roztwór mydła potasowego
 spirytus mrówczany – roztwór kwasu mrówkowego

Inne znaczenia:
 spirytus drzewny (metanol)

Zobacz też 
 napój alkoholowy
 bimber

Przypisy
Spirytus rektyfikowany

Spirytus rektyfikowany – destylat lub wodny roztwór alkoholu etylowego zawierający 95% (objętościowo) alkoholu. Ponieważ alkohol etylowy tworzy z wodą mieszaninę azeotropową, maksymalne stężenie, które można uzyskać w wyniku rektyfikacji spirytusu surowego, wynosi 96,5%. Do jego produkcji w Polsce wykorzystuje się ziemniaki, zboża i m.in. odpadki z buraków cukrowych pozostałych przy produkcji cukru.

Etymologia nazwy 
Słowo spirytus pochodzi od łac. spiritus vini – duch (zapach) wina.

Spirytus rektyfikowany w Polsce i na świecie 
W Polsce spirytus rektyfikowany używany jest do przygotowania domowych nalewek (wódki, likiery) i wypieków. 

Obrót tym produktem jest legalny w większości państw zachodnich. W niektórych krajach jego sprzedaż w ogólnodostępnych placówkach handlowych jest zabroniona (można go stosować tylko do celów medycznych).

Zobacz też 
 okowita
 napój alkoholowy

Przemysł alkoholowy
Surówka

surówka – rodzaj potrawy wytwarzanej z surowych warzyw lub owoców
 surówka hutnicza – półprodukt redukcji rudy w piecu
 surówka – rodzaj płótna
 surówka – surowy materiał stosowany przez ślusarza do dorobienia klucza
 surówka – alkohol etylowy o stężeniu ok. 90%, otrzymywany w gorzelniach przez prostą destylację z zacieru
 Edward Dojan-Surówka – pułkownik piechoty Wojska Polskiego
Spirytus surowy

Spirytus surowy, inaczej spirytus gorzelniczy, surówka lub okowita – alkohol etylowy o stężeniu ok. 90%, otrzymywany w gorzelniach przez prostą destylację z zacieru. Może zawierać różne zanieczyszczenia i stanowi półprodukt do otrzymywania spirytusu rektyfikowanego.

Zobacz też 
 spirytus
 przemysł spirytusowy
 bimber

Przypisy 

Mieszaniny
Etanol
Spirytus bezwodny

Spirytus bezwodny (alkohol absolutny) – alkohol etylowy o niewielkiej zawartości wody (<0,2%). Ilość wody można ograniczyć do wartości liczonych w ppm. Dawniej otrzymywany był przez destylację azeotropową mieszaniny spirytusu rektyfikowanego z benzenem. Obecnie, ze względu na dużą toksyczność benzenu (nawet w stężeniu rzędu 1 ppm w powietrzu), tę metodę stosuje się tylko przy oczyszczaniu spirytusu do celów laboratoryjnych.

Spirytus bezwodny stosowany jest m.in. w przemyśle farmaceutycznym, kosmetycznym oraz jako biokomponent do ropopochodnych paliw płynnych.

Zobacz też 
 inne spirytusy

Przypisy 

Etanol
Rozpuszczalniki
Denaturat

Denaturat (spirytus skażony) – handlowa nazwa alkoholu etylowego (zwykle ok. 92%) skażonego substancjami mającymi uniemożliwić jego spożycie.

Denaturat otrzymywany jest poprzez dodanie do spirytusu surowego substancji skażającej, nadającej mu na przykład odrażający smak, zapach lub właściwości wymiotne oraz często intensywnego barwnika (np. czerwonego, fioletowego). Dzięki temu denaturat może być traktowany jako środek gospodarczy i jest sprzedawany znacznie taniej od spożywczych wyrobów spirytusowych (objętych akcyzą). Istnieje także wersja bezbarwna denaturatu.

Substancje skażające 
Substancje skażające są dobrane tak, aby uniemożliwić opłacalne oczyszczenie denaturatu do postaci spożywczej (np. ciecze o podobnej temperaturze wrzenia lub tworzące z alkoholem mieszaninę azeotropową). Substancją, która najczęściej służy do pogorszenia smaku denaturatu jest benzoesan denatonium, natomiast substancją skażającą zwykle metyloetyloketon (MEK) lub niektóre rozpuszczalniki organiczne, w tym pochodne pirydyny.

Ze względu na to, że denaturat bywa spożywany przez alkoholików, zaprzestano dodawania do denaturatu substancji toksycznych lub ograniczono ich stężenie (przykładowo maksymalne stężenie procentowe metanolu w roztworze może wynosić 3%), całkowicie uniemożliwiających wykorzystywanie denaturatu jako substytutu napoju alkoholowego. Drugim powodem tej decyzji jest zabezpieczenie przed przypadkowym zatruciem, co może wydarzyć się, ponieważ denaturat jest stosowany w gospodarstwach domowych.

Zastosowanie 
Denaturat stosowany jest poza przemysłem jako substytut czystego etanolu, np. jako:
 paliwo w turystycznych kuchenkach spirytusowych,
 rozpałka,
 rozpuszczalnik, np. politur, kalafonii (do lutowania) lub farb spirytusowych,
 środek myjący lub czyszczący,
 środek odkażający,
 dodatek do paliw ciekłych,
 do stawiania baniek.

Zatrucia denaturatem 
Od 22 marca 2022 roku na terenie województw: śląskiego i łódzkiego nastąpił gwałtowny wzrost liczby zatruć metanolem. Główny Inspektorat Sanitarny wykazał 26 zgonów, w tym 16 z województwa śląskiego i 10 z województwa łódzkiego. Powodem śmiertelnych zatruć było spożywanie denaturatu, który w swoim składzie zawierał ponad 70% metanolu.

Przypisy 

Rozpuszczalniki
Mieszaniny
Etanol
Metanol

Metanol, alkohol metylowy, CH3OH – organiczny związek chemiczny, najprostszy alkohol alifatyczny. Został odkryty w 1661 roku przez Roberta Boyle’a. Jest trujący dla człowieka.

Otrzymywanie 
Do 1923 roku był otrzymywany wyłącznie przez destylację rozkładową drewna. Obecnie produkuje się go syntetycznie, głównie dwiema metodami z gazu syntezowego:
 metodą ICI
 metodą Lurgi.

Główną reakcję tych procesów przedstawia równanie:
 CO + 2H2 → CH3OH

Reakcja ta prowadzona jest w obecności katalizatora miedziowego (Cu-Zn-Al2O3), w temperaturze 250 °C, przy ciśnieniu 4–10 MPa. Wcześniej stosowane katalizatory chromowo-cynkowe wymagały 340–400 °C oraz 30–32 MPa.

W trakcie procesu przebiega równocześnie reakcja wodoru z dwutlenkiem węgla (potrzebnym do utrzymania aktywności katalizatora):
 CO2 + 3H2 → CH3OH + H2O

Alkohol metylowy można także otrzymać, działając NaOH lub KOH na fluorowcopochodne metanu, na przykład CH3Cl, CH3Br, CH3I, CH3F:
 CH3Cl + KOH → CH3OH + KCl

Metanol jest używany w zakładach przemysłowych jako rozpuszczalnik i surowiec do otrzymywania aldehydu mrówkowego, chlorku metylu, barwników.

Właściwości 
 Spala się bladoniebieskim płomieniem.
 Czysty metanol jest bezbarwną cieczą.
 Miesza się z wodą w każdym stosunku.
 Jest silną trucizną.

Zastosowanie 
 jako rozpuszczalnik w syntezie organicznej
 w farmaceutyce, przemyśle barwników, tworzyw sztucznych, włókien syntetycznych
 jako paliwo lub składnik paliwa w silnikach spalinowych (samoloty, motocykle żużlowe, monster trucki, modelarskie silniki żarowe) i ogniwach paliwowych DMFC
 w produkcji materiałów wybuchowych, estrów metylowych, formaldehydu, kwasu mrówkowego, polioksymetylenu (politrioksan, poliformaldehyd, tarnoform), MTBE
Na początku 2015 roku w gdańskiej stoczni „Remontowa” po raz pierwszy na świecie przystosowano silniki statku (Stena Germanica) do napędzania metanolem.

Zatrucie 

Alkohol metylowy jest silną trucizną. Picie lub wdychanie metanolu grozi śmiercią lub poważnym kalectwem: spożycie 8–10 gramów powoduje ślepotę, a 12–20 gramów śmierć. Metanol jest szczególnie niebezpieczny, gdyż można go łatwo pomylić z etanolem.

Przypisy 

Alkohole
Alkanole
Paliwa do silników cieplnych
Rozpuszczalniki
1470



Wydarzenia w Polsce 

 28 października-28 listopada – w Piotrkowie obradował sejm walny.
 20 listopada – na Sejmie w Piotrkowie wielki mistrz krzyżacki Henryk VII Reffle von Richtenberg złożył hołd lenny Kazimierzowi IV Jagiellończykowi.
 Miasto Mielec otrzymało prawa miejskie.

Wydarzenia na świecie 

 12 marca – Wojna Dwóch Róż: zwycięstwo Yorków w bitwie pod Losecote Field.
 30 października – Henryk VI powrócił na tron Anglii.
 Podbój królestwa Chimú przez Inków.

Urodzili się 
 2 października – Izabela Aragońska, księżna Mediolanu, matka Bony Sforzy, królowej Polski (zm. 1524)
 Katarzyna, z dyn. Foix, królowa Nawarry (zm. 1517)

Zmarli 
 2 stycznia – Henryk VI Reuss von Plauen, wielki mistrz zakonu krzyżackiego w latach 1469-1470
 5 października – Mateusz Carrieri, włoski dominikanin, błogosławiony katolicki (ur. ?)

Przypisy 

1470
Napój bezalkoholowy

Napój bezalkoholowy – rodzaj napoju, który nie zawiera znaczących ilości alkoholu. Alkohol w niewielkich ilościach występuje naturalnie w wielu napojach, takich jak soki owocowe, a także tworzy się w wyniku fermentacji, np. w kwasie chlebowym, należałoby jednak wypić ogromne ilości takich napoi, żeby odczuć jakiekolwiek oddziaływanie spożytego alkoholu. Według polskiego prawa napój nie jest napojem alkoholowym, gdy zawiera nie więcej niż 0,5% etanolu.

Zazwyczaj napoje dzieli się według kryterium temperatury podawania na zimne i gorące.

Napoje gorące 
 kawa: prawdziwa, zbożowa
 herbata: czarna, zielona, herbaty aromatyzowane
 kakao
 czekolada pitna
 bawarka

Napoje zimne 
 woda, woda mineralna
 woda sodowa i wody gazowane
 oranżady (słodzone napoje gazowane) i lemoniada, w tym napoje typu cola: Coca-Cola, Pepsi-Cola i inne
 pasteryzowane i świeże soki owocowe i warzywne
 mleko: krowie, bawole, kozie, kobyle, wielbłądzie (pite również na gorąco)
 napoje mleczne fermentowane i niefermentowane: kefir, jogurt, maślanka, zsiadłe mleko
 piwo bezalkoholowe zawierające nie więcej niż 0,5% alkoholu (objętościowo), piwo smakowe
 podpiwek
 koktajle owocowe i warzywne
 kompoty
 tonik
 kwas chlebowy i kwas miodowy
 szampan bezalkoholowy (wersja szampana przeznaczona dla osób niepełnoletnich)
 wino bezalkoholowe

Zobacz też 

 napój alkoholowy
 napój energetyzujący
Plastik

plastik – potoczne określenie tworzywa sztucznego
 plastik – potoczne określenie plastycznego materiału wybuchowego
 Plastik – miesięcznik
 plastik – subkultura młodzieżowa
Kwas fluorowodorowy

Kwas fluorowodorowy, HF(aq) – nieorganiczny związek chemiczny, kwas beztlenowy, będący roztworem fluorowodoru w wodzie.

Jest to bezbarwna ciecz, dymiąca na powietrzu, o ostrym, duszącym zapachu. Stosowany jest m.in. do trawienia szkła i produkcji freonów. Stężony kwas zawiera zazwyczaj 40–50% HF, handlowo dostępny jest też kwas o stężeniu do 75%. Tworzy z wodą mieszaninę azeotropową o temperaturze wrzenia 120 °C i stężeniu 35,4%. Kwas fluorowodorowy roztwarza większość metali oprócz złota, platyny, osmu, wolframu, renu i ołowiu. Bardzo słabo z kwasem fluorowodorowym reagują ruten, rod, iryd, pallad i technet. Jest silnie trujący, wywołuje trudno gojące się rany, łatwo przenika przez rękawiczki lateksowe i skórę. Pod wpływem tego kwasu (lub gazowego fluorowodoru) krzemionka , tak wolna, jak i związana w krzemianach, ulega przemianie w lotny , dzięki czemu kwas znajduje zastosowanie do trawienia szkła. Ponadto wykazuje działanie bakteriobójcze, jego rozcieńczonych roztworów używa się do celów dezynfekcyjnych (przemysł drożdżowy).

Przypisy

Bibliografia 
 

Fluorowodorowy, kwas
Związki fluoru
Związki wodoru
Zmienna globalna

Zmienna globalna – zmienna istniejąca przez cały czas życia programu i widziana z wielu miejsc w programie.

Nadużywanie zmiennych globalnych może prowadzić do poważnych problemów, takich jak:
 w przypadku programów wielowątkowych, zmienna taka może być modyfikowana przez dowolny wątek, co prowadzić może do nieokreśloności przy braku synchronizacji wątków.
 jeśli funkcja używa zmiennej globalnej jako zmiennej pomocniczej, niemożliwe może być jej rekursywne wywołanie
 zmienne globalne zaśmiecają przestrzeń nazw, w niektórych architekturach może to doprowadzić do przepełnienia stosu
 na działanie danej części kodu może mieć wpływ kod zupełnie niezwiązany, o ile oba używają tej samej zmiennej globalnej i jeden z nich ją modyfikuje.
 zmienne globalne mogą kolidować ze zmiennymi lokalnymi (te drugie przesłaniają zmienne globalne o ile posiadają identyczne nazwy).

Do zalecanych rozwiązań należą:
 używanie zmiennych statycznych o ograniczonym zakresie widoczności, takich jak zmienne static w C – zapobiega niepożądanym interakcjom
 zamykanie zmiennych globalnych jako pól statycznych w klasach (najczęściej w klasach abstrakcyjnych)
 zabezpieczanie dostępu do zmiennych globalnych blokadami.
 przerobienie programu tak, żeby korzystał z mniejszej liczby zmiennych globalnych.
 nazywanie zmiennych globalnych w sposób uniemożliwiający kolizję nazw (jest to obowiązkowe w Ruby), lub też deklarowanie w każdej funkcji z których zmiennych globalnych ona korzysta (PHP).

W wielu sytuacjach nie da się uniknąć istnienia zmiennych globalnych – np. w programach języka C przeznaczonych na architektury nie posiadające możliwości dynamicznej alokacji pamięci. Stosowanie tam zmiennych globalnych jest jedynym możliwym sposobem na przekazanie większej liczby parametrów z jednej funkcji do drugiej.

Niektóre języki programowania domyślnie po utworzeniu zmiennej przyjmują, że jest to zmienna o zakresie globalnym – czyli widoczna w dowolnym miejscu programu.

Zobacz też 
 zmienna statyczna

Zmienna (informatyka)
Stolica

Stolica – miasto, w którym znajduje się siedziba centralnych organów państwa lub główne miasto okręgu, rejonu, województwa, krainy historycznej itp.

Nazwa 
Określenie stolica w języku polskim pochodzi od wyrazu stolec, oznaczającego miejsce do siedzenia, tron.

Funkcje stolic 

Wyróżnia się następujące funkcje stolic:
 funkcja administracyjno-polityczna – siedziba rządu, parlamentu, rezydencja głowy państwa, głównych placówek dyplomatycznych i biur organizacji międzynarodowych;
 funkcja zespalająca – szczególnie w państwach o strukturze federalnej, często jako wydzielony obszar federalny (np. District of Columbia, Australijskie Terytorium Stołeczne, Region Stołeczny Brukseli).

Rodzaje stolic 
Z punktu widzenia morfologicznego wyróżnia się trzy rodzaje stolic:
 stałe – historycznie ustalone, miasta będące głównymi ośrodkami w swych krajach przez kilka stuleci (np. Ateny, Londyn, Paryż, Rzym);
 ustanowione – świadomie ustalone (np. Brasília w Brazylii, Canberra w Australii, Abudża w Nigerii, Islamabad w Pakistanie, Belmopan w Belize, Ottawa w Kanadzie);
 podzielone – zarządzanie nie jest skupione w jednym miejscu, a w kilku (np. Amsterdam i Haga w Holandii, La Paz i Sucre w Boliwii, Pretoria, Kapsztad i Bloemfontein w Południowej Afryce, Santiago i Valparaíso w Chile).

Zobacz też 

 główna siedziba królestwa
 stolice państw świata
 lista stolic państw świata według kontynentów
 historyczne stolice państw świata

Przypisy
Polskie odbiorniki radiowe

Odbiorniki radiowe rozpoczęto produkować w Polsce w latach 20. XX wieku, równocześnie z powstaniem radiofonii w Europie. Odbiornik radiowy był dla większości mieszkańców Polski pierwszym urządzeniem elektronicznym w domu, a dla wielu był przez kilkadziesiąt lat jedynym urządzeniem elektronicznym.

Polskie odbiorniki przedwojenne 
W Polsce produkcję jako pierwsza rozpoczęła firma PZR (Państwowe Zakłady Tele- i Radiotechniczne) i zaraz potem PTR (Polskie Towarzystwo Radiotechniczne), które jako pierwsze uruchomiło w Polsce publiczną radiostację. Najpopularniejszą i najbardziej znaną firmą produkującą przed wojną odbiorniki w kraju był wileński Elektrit, oprócz tego działało kilku dużych polskich producentów – m.in.:
 Capello w Wełnowcu,
 Kenotron w Warszawie,
 Deblessefon w Katowicach,
 Natawis w Warszawie,
 PWŁ (Państwowa Wytwórnia Łączności) w Warszawie.
i ponad stu mniejszych producentów.

W Warszawie miały swoje siedziby polskie filie firm międzynarodowych: Philipsa, Telefunkena i Marconi. Philips oprócz odbiorników pod własną marką produkował też radia pod marką Kosmos Radio i Korona Radio.

Przykładowe konstrukcje:
 Detefon – kryształkowy – najprostszy odbiornik
 Elektrit Superior – reakcyjny – prosty odbiornik lampowy
 Elektrit Opera – superheterodyna – luksusowy odbiornik lampowy

Polskie odbiorniki powojenne 
Zniszczony i zdezorganizowany podczas II wojny światowej polski przemysł radiotechniczny rozpoczynał swoją historię od nowa w roku 1947. Produkcja odbiorników powojennych odbywała się głównie w trzech fabrykach: Diora, Eltra i ZRK. Wysokiej klasy odbiorniki produkowane były w zakładach Radmor.

Radioodbiornik był do końca lat 70. XX w. produkowany głównie jako samodzielne urządzenie, niekiedy z dodanym, wbudowanym gramofonem. Później występował głównie jako element składowy zestawów elektroakustycznych, zawierających magnetofon i odtwarzacz płyt CD. Wraz z początkiem lat 90. XX w. kolejne przedsiębiorstwa produkujące odbiorniki radiowe ulegały likwidacji lub zmieniały profil produkcji. Swoją działalność na skutek bankructwa zakończyły kolejno: Zakłady Radiowe im. Marcina Kasprzaka, Łódzkie Zakłady Radiowe Fonica oraz Zakłady Radiowe Diora. Zakłady Radiowe Eltra zostały przejęte przez prywatną firmę i rozpoczęły produkcję osprzętu elektroinstalacyjnego. Zakłady Radiowe Radmor skupiły się na produkcji specjalistycznej dla wojska. Jako ostatnie (w 2001 roku) zlikwidowane zostały Zakłady Radiowe Diora i datę tę można uznać za ostateczny koniec masowej produkcji odbiorników radiowych projektowanych w Polsce. Ostatnim odbiornikiem radiowym w ofercie ZR Diora był amplituner AWS 704 Concert oraz tunery radiowe typu AS 502, AS 702 oraz AS 506 będące elementami zestawów wieżowych SSL 500 oraz SSL 700.

Zobacz też 
 radioodbiornik
 historia radiofonii w Polsce

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 
 

Odbiorniki
Programowanie wieloparadygmatowe

Programowanie wieloparadygmatowe – paradygmat programowania, a w szczególności tworzenia języków programowania, który mówi, że każdy paradygmat nadaje się do ograniczonego zbioru zadań; lepiej jest więc przyzwoicie zaimplementować kilka różnych paradygmatów i dowolnie je mieszać w użyciu, niż zaimplementować tylko jeden (choć lepiej niż robiłby to język wieloparadygmatowy), i próbować go narzucać.

Klasycznym przykładem jest Perl, w którym obowiązuje zasada TMTOWTDI – "There's More Than One Way To Do It" (Na wszystko jest więcej niż jeden sposób). Perl pozwala na programowanie niskopoziomowe (bezpośrednie wywołanie funkcji systemu operacyjnego, operacje na bitach za pomocą pack),
zorientowane tekstowo, relacyjnie, sieciowo, obiektowo czy też zdarzeniowo, ma cechy imperatywne, funkcjonalne i strukturalne. Właściwie dla każdego z tych paradygmatów można znaleźć język, który robi daną rzecz lepiej, ale nie taki który robi lepiej to wszystko.

Innym przykładem jest Ocaml, który od początku był stworzony jako połączenie paradygmatów funkcjonalnego, imperatywnego i obiektowego, ma też mocne biblioteki udostępniające funkcjonalność niskopoziomową, tekstową, sieciową czy relacyjną (choć w mniejszym stopniu niż Perl).

Podstawową zaletę, jaką jest duża swoboda w tworzeniu programów w językach tego typu, niweluje spadek czytelności kodu programu wraz ze wzrostem jego objętości, zwłaszcza dla osób trzecich; jeżeli bowiem na wszystko jest więcej niż jeden sposób, to osoba postronna czytająca kod musi znać dokładnie ten, który został w programie użyty. Jest to mało prawdopodobne, jeśli sposobów jest np. kilkadziesiąt.

Jedyny sposób na uniknięcie tego efektu to stosowanie dużej ilości komentarzy (w tym celu np. w Perlu wprowadzono nawet możliwość wprowadzania komentarzy wewnątrz wyrażeń regularnych).

Zobacz też 
 programowanie obiektowe

Przypisy 

Paradygmaty programowania
Przestrzeń nazw

Przestrzeń nazw () – abstrakcyjne uniwersum, którego elementami mogą być nazwy, terminy techniczne lub słowa. W obrębie dowolnej przestrzeni nazw każda nazwa musi być niepowtarzalna. Przestrzeń nazw jest kontekstem, w którym słowo może być jednoznacznie przypisane do reprezentowanego przez nie pojęcia ze świata rzeczywistego.

Każdy język to przestrzeń nazw, niezależnie czy jest to język naturalny, sztuczny, żargon techniczny jakiegoś zawodu, czy język formalny (na przykład język programowania). Niektóre nowoczesne języki programowania obsługują wiele przestrzeni nazw (Java, C++, Delphi for .NET). W odrębnych przestrzeniach nazw mogą istnieć różne obiekty o identycznych nazwach.  Do konkretnej nazwy, zdefiniowanej w wybranej przestrzeni nazw, można odwołać się za pomocą selekcji.

Przykłady 
Wewnątrz ograniczonego świata Twojej rodziny, możesz być znany jako „Maciek”. W większej grupie obcych osób słowo „Maciek” może nie być unikatowe, więc przedstawisz się jako „Maciek Barański, ulica Główna 17”. W jakiejś innej rodzinie (w jej przestrzeni nazw), słowo „Maciek” będzie prawdopodobnie oznaczać zupełnie inną osobę.

Innymi przykładami przestrzeni nazw mogą być katalogi na dysku w Systemie operacyjnym lub adresy URL. Np. na Wikipedii istnieje przestrzeń nazw Kategoria:, po której następuje nazwa kategorii, czyli wszystkie strony kategorii są w tej przestrzeni nazw.

Konstrukcje programistyczne
B2 First

First Certificate in English (FCE) – jeden z najpopularniejszych angielskich certyfikatów językowych na poziomie średnio zaawansowanym wyższym (upper intermediate). Egzamin może zdawać osoba, której językiem ojczystym nie jest język angielski. 

Świadectwo wydawane jest bezterminowo przez University of Cambridge Local Examinations Syndicate na podstawie testu złożonego z pięciu części:
 Reading – czytanie ze zrozumieniem (1 h)
 Writing – pisanie (1 h 20 min)
 Use of English – test gramatyczny z zastosowania struktur językowych (45 min)
 Listening – słuchanie (ok. 40 min)
 Speaking – mówienie  (ok. 14 min)

W 2015 roku część Reading i Use of English zostały połączone w jedną.

Za każdą część egzaminu można uzyskać po tyle samo punktów (40 za każdą część, w sumie 200).

Na podstawie testu wydawane są oceny pozytywne A, B i C, oraz oceny negatywne D i E. Aby zdać egzamin na ocenę C, kandydat musi zdobyć co najmniej 60% wszystkich punktów.

Egzamin jest organizowany w trzech sesjach – wiosennej (marzec), letniej (maj–czerwiec) i zimowej (listopad–grudzień) i w Polsce jest organizowany przez British Council w Warszawie oraz przez jego filie w kilku innych miastach Polski. Egzamin FCE, tak jak inne egzaminy tego typu, jest płatny.

Do 1975 świadectwo nosiło nazwę University of Cambridge Lower Certificate in English.

Zobacz też 

 Key English Test
 Preliminary English Test
 Certificate in Advanced English
 Certificate of Proficiency in English

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 
 First Certificate in English na stronach British Council

Certyfikaty języka angielskiego
Certificate in Advanced English

Certificate in Advanced English (CAE) – jeden z najpopularniejszych angielskich certyfikatów językowych na poziomie zaawansowanym, z naciskiem na umiejętności praktyczne, wydawanych przez University of Cambridge Local Examinations Syndicate na podstawie testu.

Od stycznia 2015 roku egzamin składa się z następujących części:
 Reading, Use of English – czytanie ze zrozumieniem, rodzaje tekstów to: artykuły, narracja, raporty, wywiady. W sumie teksty mają razem ok. 3 000 słów. Razem z czytaniem zdający  pisze również część gramatyczno-leksykalną. Testuje znajomość słownictwa, kolokacji i gramatyki. Ta część trwa 1 h 30 minut.
 Writing – pisanie. W tej części należy stworzyć własne teksty w języku angielskim na zadane tematy. Typy wypracowań do napisania to: notatka, list oficjalny, list nieoficjalny, praca na konkurs, raport, propozycja, rozprawka, artykuł, opowiadanie, recenzja. Trwa 1 h 30 minut. 
 Listening – słuchanie. Składa się z 4 nagrań, każde odtwarzane dwukrotnie. Zadanie polega na wypełnieniu pustych miejsc lub przyporządkowaniu postaci i ich opinii wypowiedziom usłyszanym z taśmy, czy też wybraniu poprawnej odpowiedzi (z czterech możliwych) na pytania związane z usłyszanym nagraniem. Trwa ok. 40 minut.
 Speaking – mówienie. Dzieli się na 4 części: krótka konwersacja z egzaminatorem, opis materiałów stymulujących, dialog pomiędzy zdającymi na podstawie materiału stymulującego, dyskusja na temat związany z częścią trzecią. Trwa ono ok. 14–15 minut, odbywa się w parach, jako jedyna część egzaminu nie jest oceniana w Cambridge.

Od grudnia 2008 roku do 2014 roku cześć "Reading" oraz "Use of English" pisane były oddzielnie, jednak w nowej formule są pisane na jednym arkuszu.

Za każdą część można uzyskać po tyle samo punktów. Punkty do zdobycia z każdej części przelicza się na 50 pkt., czyli maksymalnie można uzyskać 200 pkt. 

Na podstawie testu wydawane są oceny pozytywne A, B i C, oraz oceny negatywne D i E. Aby zdać egzamin na ocenę C, kandydat musi zdobyć co najmniej 60% wszystkich punktów.

Egzamin jest organizowany w trzech sesjach: wiosennej (marzec), letniej (maj–czerwiec) i zimowej (listopad–grudzień). Został wprowadzony w 1991 roku.

Zobacz też 
 Key English Test
 Preliminary English Test
 First Certificate in English
 Certificate of Proficiency in English

Linki zewnętrzne 
 Certificate in Advanced English na stronach Uniwersytetu Cambridge
 Certificate in Advanced English na stronach British Council

Certyfikaty języka angielskiego
Rozewie

Rozewie (niem. Rixhöft) – przylądek nad Morzem Bałtyckim, na Pobrzeżu Kaszubskim. Na przylądku znajduje się Latarnia Morska Rozewie. Miejsce to uważane było za najdalej wysunięty na północ obszar Polski, jednak w rzeczywistości ten punkt linii brzegowej znajduje się na terenie pobliskiej wsi Jastrzębia Góra (Gwiazda Północy).

Rozewie objęte jest od 1959 r. krajobrazowym rezerwatem Przylądek Rozewski o powierzchni 12,15 ha. Ochronie podlegają resztki buczyny pomorskiej (występują drzewa ponad dwustuletnie o obwodzie pnia dochodzącym do 3 m) na wysokim brzegu klifowym. Przylądek został wzmocniony betonową ochroną mającą chronić go przed zjawiskiem abrazji.

Do 1920 roku nazwa Rozewie odnosiła się wyłącznie do przylądka i starej latarni morskiej. Wieś Rozewie (oprócz zabudowań latarni) powstała za czasów polskich po 1920 roku.

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 Przylądek Rozewie
 

Przylądki Polski
Rozewie
Kaldera

Kaldera – wielkie zagłębienie w szczytowej części wulkanu, powstałe wskutek gwałtownej eksplozji niszczącej górną część stożka wulkanicznego (np. Krakatau, Mount St. Helens), albo wskutek zapadnięcia się stropu komory pomagmowej wraz ze stożkiem wulkanicznym (np. Kīlauea i Mauna Loa na Hawajach). W wyniku dalszej działalności wulkanicznej w kalderze przeważnie tworzy się nowy stożek wulkaniczny. Jedną z największych na świecie (o średnicy 10 km) jest kaldera Santorynu w Grecji oraz krater Ngorongoro w północnej Tanzanii o powierzchni ok. 265 km². Za największe na świecie kaldery uważa się kalderę w Toba na Sumatrze oraz kalderę Yellowstone w Parku Narodowym Yellowstone w USA.

Zobacz też 

 krater wulkaniczny
 superwulkan

Przypisy

Bibliografia 
 

 
Elementy rzeźby wulkanicznej
Clipper

Clipper – język programowania, który powstał w 1985 roku na podstawie systemu zarządzania bazą danych dBase firmy Ashton-Tate. Clipper operuje na plikach bazy w formacie DBF.

Początkowo język rozwijany był przez Nantucket Corporation, pod której kontrolą powstawały kolejne wersje (o ile to możliwe, podano daty głównych plików wykonywalnych):
 Clipper Winter'84 – 25.05.1985
 Clipper Summer'85 – 1985
 Clipper Winter'85 – 29.01.1986
 Clipper Autumn'86 – 31.10.1986
 Clipper Summer'87 – 21.12.1987

W roku 1990 powstała zupełnie nowa wersja języka, która funkcjonalnie była zgodna z Clipperem S'87 natomiast pod względem wewnętrznej architektury był to już zupełnie nowy produkt.
 Clipper 5.00 – 1990
 Clipper 5.01 – 15.04.1991
 Clipper 5.01 Rev.129 – 31.03.1992

Wersja 5.01 była ostatnią (z licznymi poprawkami i błędami) wersją firmy Nantucket. Wkrótce po jej wypuszczeniu Clippera i jego producenta przejął jeden z największych producentów oprogramowania w Ameryce, Computer Associates (CA), który w krótkim czasie wypuścił poprawioną wersję (i poprawkę do niej):
 CA-Clipper 5.01a Rev. 147 – 07.09.1992
 CA-Clipper 5.01a Rev. x147 – 16.10.1992

Następnie, po dwuletnim milczeniu powstała nowa, już całkowicie wyprodukowana przez CA wersja. Wersja 5.2 była wielokrotnie poprawiana. Powszechnie uważa się, że wersja 5.2e jest najlepszą (najstabilniejszą) wersją Clippera.
 CA-Clipper 5.20 – 15.02.1993 05:20
 CA-Clipper 5.2a – 15.03.1993 05:21
 CA-Clipper 5.2b – 10.06.1993 05:22
 CA-Clipper 5.2c – 06.08.1993 05:23
 CA-Clipper 5.2d – 25.03.1994 05:24
 CA-Clipper 5.2e – 07.02.1995 05:25 (wydana 21.03.1995)

Ostatnia wersja Clippera została wydana w 1995 roku. Jest ona bardziej obiektowo zorientowana i ma lepszą obsługę zgodnych z FoxPro indeksów CDX, ale w wersji początkowej była mniej stabilna i zyskała mniejszą popularność wskutek braku współpracy z bibliotekami opracowanymi dla wersji wcześniejszej.
 CA-Clipper 5.30 – 26.06.1995 05:30
 CA-Clipper 5.3a – 20.05.1996 05:31
 CA-Clipper 5.3b – 20.05.1997 05:32

Oficjalnym następcą są CA-Visual Objects. Firma CA zaprzestała produkcji Clippera w drugiej połowie 2000 roku. 22.04.2002 r. GrafXSoft z Florydy, dotychczasowy dystrybutor Clippera, na mocy porozumienia z CA faktycznie przejął Clippera i CA-Visual Objects i prowadzi sprzedaż obu produktów oraz rozwój drugiego z nich.

Obecnie rozwijanych jest kilka wolnych wersji kompilatora Clippera:
 Harbour, wzorowany na ostatniej wersji CA-Clippera z serii 5.2
 xHarbour, bardziej agresywny fork pochodzący od Harbour, również bardziej komercyjnie nastawiony

Zobacz też 
 Preprocesor języka Clipper

Bibliografia 
 
 Krzysztof Walczak, Język Clipper, Wydawnictwa Naukowo-Techniczne, Warszawa 1990 1991, Seria: Podręczna Pamięć Programisty, .

Linki zewnętrzne 
 – między innymi FAQ Clippera

Języki xBase
1466



Wydarzenia w Polsce 

 Wojna trzynastoletnia: upadły Chojnice, ostatni punkt oporu Krzyżaków. Początek rokowań pokojowych.
 16 marca-30 marca – w Piotrkowie obradował sejm walny.
 19 października – II pokój toruński zawarty między Polską oraz Litwą a zakonem krzyżackim, koniec wojny trzynastoletniej. Pomorze Gdańskie, Warmia i Ziemia chełmińska wróciły do Polski jako tzw. Prusy Królewskie, państwo krzyżackie stało się jej lennem. Zakon zobowiązał się też do przyjmowania w swoje szeregi Polaków.
 Włączono Puck do Prus Królewskich.
 obradował Sejm Wielkiego Księstwa Litewskiego w Wilnie.

Wydarzenia na świecie 

 25 sierpnia – książę Burgundii Karol Zuchwały, po zdobyciu walońskiego miasta Dinant, nakazał zabicie wszystkich mieszkańców, w odwecie za lżenie jego matki.
 23 grudnia – papież Paweł II ekskomunikował husyckiego króla Czech, Jerzego z Podiebradów.

Urodzili się 
 16 kwietnia – Jan V Thurzo, od 1501 r. biskup wrocławski (zm. 1520)
 data dzienna nieznana:
 Montezuma II, ostatni przed przybyciem Hiszpanów władca Azteków (zm. 1520)

Zmarli 
 8 marca – Franciszek I Sforza, książę Mediolanu, pierwszy władca z dynastii Sforzów (ur. 1401).
 9 maja – Elżbieta I Jagiellonka, królewna polska, księżniczka litewska, córka Kazimierza Jagiellończyka (ur. 1465)
 13 grudnia – Donatello, rzeźbiarz włoskiego renesansu (ur. ok. 1386)
 data dzienna nieznana:
 Girishawardhana, władca imperium Majapahit (ur. ?)

Przypisy 

1466
1461



Wydarzenia w Polsce 

 16 lipca – w kościele Krakowie starosta rabsztyński Andrzej Tęczyński został zlinczowany przez tłum mieszczan w odwecie za pobicie miejscowego płatnerza.
 6 grudnia-18 grudnia – w Korczynie obradował sejm walny.
 obradował Sejm Wielkiego Księstwa Litewskiego w Wilnie.

Wydarzenia na świecie 

 2 lutego – Wojna Dwóch Róż: zwycięstwo Yorków w bitwie pod Mortimer’s Cross.
 12 lutego – Wojna Dwóch Róż: zwycięstwo armii Lancasterów nad Yorkami w II bitwie pod St Albans.
 4 marca – Edward IV York został królem Anglii.
 28 marca – Wojna Dwóch Róż: nierozstrzygnięta bitwa pod Ferrybridge.
 29 marca – Wojna Dwóch Róż: w bitwie pod Towton Edward IV York pokonał Lancasterów.
 28 czerwca – Edward IV York został koronowany na króla Anglii.
 15 sierpnia
 Mehmed II anektował Cesarstwo Trapezuntu.
 Ludwik XI został koronowany w Reims na króla Francji.
 Wydrukowano pierwsze książki w języku narodowym: Edelstein i Ackermann aus Böhmen (Bamberg).

Urodzili się 
 kwiecień – Anna de Beaujeu, księżniczka francuska, księżna de Burbon, regentka Francji (zm. 1522)
 3 maja – Raffaele Sansoni Riario, włoski kardynał (zm. 1521)
 5 sierpnia – Aleksander Jagiellończyk, król Polski (zm. 1506)

Zmarli 
 22 lipca – Karol VII Walezjusz, król Francji (ur. 1403)
 21 września – Zofia Holszańska, księżniczka ruska, królowa Polski jako żona Władysława Jagiełły (ur. ok. 1405)

Przypisy 

1461
1462



Wydarzenia w Polsce 

 27 maja – na zjeździe w Głogowie król Polski Kazimierz IV Jagiellończyk i król Czech Jerzy z Podiebradów podpisali sojusz skierowany oficjalnie przeciw Imperium Osmańskiemu, a faktycznie przeciw atakom papieża Piusa II na Polskę (za wojnę z zakonem krzyżackim) i Czechy, których monarcha uważany był za króla husyckiego. Król czeski zobowiązał się nie rościć pretensji do zajętych przez Polskę terenów Górnego Śląska.
 17 września – zaciężne wojska polskie (dow. Piotr Dunin) pokonały oddziały krzyżackie w bitwie pod wsią Świecino.
 11 listopada-3 grudnia – w Piotrkowie obradował sejm walny.
 Do Korony Polskiej wcielone zostały ziemia gostyńska i rawska oraz księstwo bełskie.

Wydarzenia na świecie 

 28 marca – Iwan III został wielkim księciem moskiewskim.
 17 czerwca – hospodar Wołoszczyzny Wład Palownik przeprowadził brawurowy nocny atak na obóz inwazyjnej armii tureckiej, mający na celu zabicie sułtana Mehmeda II Zdobywcy. W wyniku ataku i wybuchu paniki zginęło kilka tysięcy Turków.

Urodzili się 
 27 czerwca – Ludwik XII, król Francji (zm. 1515)
 28 grudnia – Ludwika z Sabaudii, córka Amadeusza IX Sabaudzkiego, klaryska, błogosławiona katolicka (zm. 1503)

Zmarli 
 27 lutego – Władysław II, książę płocki (ur. 1448?)
 27 marca – Wasyl II Ślepy, wielki książę moskiewski (ur. 1415)

Przypisy 

1462
1463



Wydarzenia w Polsce 

 16 stycznia-28 stycznia – w Piotrkowie obradował sejm walny.
 15 września – flota gdańsko-elbląska (25 okrętów) rozbiła w bitwie na Zalewie Wiślanym flotę krzyżacką (44 okręty) w czasie wojny trzynastoletniej.
 15 października-3 listopada – w Piotrkowie obradował sejm walny.
 obradował Sejm Wielkiego Księstwa Litewskiego w Wilnie.

Wydarzenia na świecie 

 5 stycznia – skazany na śmierć za rozbój paryski poeta i przestępca François Villon uzyskał, w wyniku apelacji, złagodzenie kary na dziesięcioletnie wygnanie z miasta; jest to ostatnia zachowana o nim wiadomość.
 7 maja – pożar zniszczył Tuluzę.

Urodzili się 
 17 stycznia – Fryderyk Mądry, książę saski i elektor Rzeszy Niemieckiej (zm. 1525)
 24 lutego – Giovanni Pico della Mirandola, włoski filozof, uczony i pisarz (zm. 1494)
 3 marca – Paula Gambara Costa, włoska tercjarka franciszkańska, błogosławiona katolicka (zm. 1515)
 20 października – Alessandro Achillini, włoski filozof (zm. 1512)

 data dzienna nieznana:
 Jan Latalski – prymas Polski (zm. 1540)
 Małgorzata Lotaryńska, księżna Alençon, tercjarka franciszkańska, błogosławiona katolicka (zm. 1521)

Zmarli 
 9 marca – Katarzyna z Bolonii, włoska klaryska, mistyczka, święta katolicka (ur. 1413)
 24 marca – Prospero Colonna, włoski duchowny, kardynał (ur. ok. 1410)
 1 listopada – Aleksy Skantarios Komnen, książę trapezuncki (ur. 1454)
 1 listopada – Dawid II Wielki Komnen, ostatni cesarz Trapezuntu (ur. ?)
 12 listopada – Dydak z Alkali, hiszpański franciszkanin, święty katolicki (ur. 1400)
 18 listopada – Jan IV, książę Bawarii-Monachium (ur. 1437)
9 grudnia – Paweł z Zatora, polski duchowny katolicki, prawnik i kaznodzieja

 Data dzienna nieznana: 
 Anna żagańska – córka Baltazara I żagańskiego (ur. 1460)
 Maria Andegaweńska – królowa Francji (ur. 1404)
 Flavio Biondo – włoski historyk, badacz architektury i sztuki Starożytnego Rzymu (ur. 1392)
 Francesco II Crispo – szesnasty wenecki władca Księstwa Naksos (ur. ?)
 Guglielmo II Crispo – piętnasty wenecki władca Księstwa Naksos (ur. 1390)
 Elżbieta (I) Erykówna – córka Eryka II (ur. ?)
 Otto II Jednooki – książę Brunszwiku-Getyngi (ur. ok. 1385)

Przypisy 

1463
1464



Wydarzenia w Polsce 

 16 marca – biskup Paweł Legendorf odstąpił od zakonu krzyżackiego i przeszedł na stronę Związku Pruskiego. Cała Warmia uznała zwierzchnictwo króla polskiego.

 W Krakowie, wobec przygotowywanej krucjaty przeciw Turkom, doszło do wystąpień antyżydowskich.
 Na mocy decyzji sejmu wykupiono z rąk rodu Buczackich Kamieniec Podolski.
 15 października–29 października – w Piotrkowie obradował sejm walny.
 13 grudnia - konfederacja we Lwowie zawiązana przez szlachtę ziemi lwowskiej i Lwów przeciwko Janowi Odrowążowi ze Sprowy

Wydarzenia na świecie 

 9 stycznia – w Brugii zwołano pierwsze holenderskie Stany Generalne.
 29 marca – w katedrze Panny Marii w Székesfehérvár Maciej Korwin został koronowany na króla Węgier.
 25 kwietnia – Wojna Dwóch Róż: zwycięstwo Yorków w bitwie pod Hedgeley Moor.
 1 maja – król Anglii Edward IV York poślubił Elżbietę Woodville.
 15 maja – Wojna Dwóch Róż: zwycięstwo Yorków w bitwie pod Hexham.
 30 sierpnia – Pietro Barbo został wybrany papieżem i przyjął imię Paweł II.
 14 lub 15 września – Inwazja Turków Osmańskich na Bałkany: miała miejsce bitwa pod Ochrydą.

Urodzili się 
 23 kwietnia – Joanna de Valois, królewna francuska, córka Ludwika XI, księżna du Berry, hrabina Orleanu, królowa Francji, żona Ludwika XII, zakonnica, święta katolicka (zm. 1505)
 6 maja – Zofia Jagiellonka, królewna polska, księżniczka litewska, margrabina brandenburska na Ansbach i Bayreuth, córka Kazimierza Jagiellończyka (zm. 1512)

 Jerzy Liban z Legnicy – filolog, kompozytor, teoretyk muzyki (zm. po 1546)

Zmarli 
 14 kwietnia – Jan Sprowski, prymas Polski
 1 sierpnia – Cosimo Medici, władca Florencji (ur. 1389)
 11 sierpnia – Mikołaj z Kuzy, filozof, teolog, matematyk, dyplomata i kardynał (ur. ok. 1401)
 15 sierpnia – Pius II, papież (ur. 1405)
 7 września – Fryderyk II Łagodny, książę saski (ur. 1412)
 23 listopada – Małgorzata Sabaudzka, markiza Montferrat, dominikanka, mistyczka, błogosławiona katolicka (ur. ok. 1382)

Przypisy 

1464
1465



Wydarzenia w Polsce

Wydarzenia na świecie 

 kwiecień – walki albańsko-osmańskie: miała miejsce bitwa w Dolinie Vajkal.
 16 lipca – została stoczona nierozstrzygnięta bitwa pod Montlhéry pomiędzy wojskami króla Francji Ludwika XI a oddziałami zbuntowanych wielkich panów feudalnych, zrzeszonych w tzw. Lidze Dobra Publicznego.
 28 listopada – przedstawiciele katolickiej szlachty czeskiej zawiązali w Zelenej Horze pakt przeciwko husyckiemu królowi Czech Jerzemu z Podiebradów.
 Hans Memling przybył do Brugii.
 W Fezie doszło do buntu przeciw władzy sułtana Abdulhaka II i obalenia dynastii Marynidów.

Urodzili się 
 Diego Velázquez de Cuéllar, hiszpański konkwistador
 9 maja – Elżbieta I Jagiellonka, królewna polska, księżniczka litewska, córka Kazimierza Jagiellończyka (zm. 1466)
 10 października Selim I Groźny, sułtan Imperium Osmańskiego (zm. 1520)
 Francisco Álvares, portugalski misjonarz i odkrywca

Zmarli 
 5 stycznia – Karol Orleański, książę Orleanu, francuski poeta

1465
1467



Wydarzenia w Polsce 

 Kazimierz Jagiellończyk ustanowił Jana Długosza wychowawcą swoich synów.
 W Krakowie wybuchła zaraza. Król z królową udali się na Litwę, dzieci królewskie przebywały w klasztorze tynieckim.
 Powstał tryptyk Trójcy Świętej w katedrze wawelskiej.
 Zmarł w Braniewie biskup warmiński Paweł Legendorf, na jego następcę kapituła wybrała Mikołaja Tungena, co zapoczątkowało konflikt z królem Polski, który nie zaakceptował tego wyboru.
 Rzgów otrzymał prawa miejskie.
 3 maja-22 maja – w Piotrkowie obradował sejm walny.

Wydarzenia na świecie 

 26 marca – w Lhotce pod Rychnovem odbył się pierwszy synod gmin braci czeskich.
 15 czerwca – Karol Śmiały został księciem Burgundii.
 15 grudnia – Hospodar mołdawski Stefan III Wielki pokonał w bitwie pod Baią węgierskich najeźdźców pod wodzą króla Macieja Korwina.

Urodzili się 
 1 stycznia – Zygmunt I Stary, król Polski (zm. 1548)
 2 lutego – Kolumba z Rieti, włoska dominikanka, błogosławiona katolicka (zm. 1501)
 22 lutego - Maciej Drzewicki, prymas Polski, kanclerz wielki koronny (zm. 1535)
 28 października – Erazm z Rotterdamu, holenderski filolog, filozof, pedagog, jeden z czołowych humanistów odrodzenia, propagator kultury antycznej, pisarz, myśliciel chrześcijański (zm. 1536)
 Jan Haller, księgarz, wydawca, właściciel drukarni w Krakowie (zm. 1525)
 Krzysztof Szydłowiecki, kanclerz wielki koronny, wojewoda krakowski (zm. 1532)

Zmarli 
 Bunsei, japoński malarz

Przypisy 

1467
1468



Wydarzenia w Polsce 
 29 lutego – został nadany pierwszy litewski kodeks - Statut Kazimierza Jagiellończyka.
 8 maja – chrzest Fryderyka Jagiellończyka, królewicza polskiego, księcia litewskiego i przyszłego arcybiskupa gnieźnieńskiego, prymasa Polski i biskupa krakowskiego. Obrzędu chrztu dokonał biskup krakowski Jan Lutkowic z Brzezia, a ojcem chrzestnym był biskup ołomuniecki Protazy.
 Papież Paweł II zatwierdził wybór Mikołaja Tungena na biskupa warmińskiego przez kapitułę warmińską, co doprowadziło do konfliktu z królem Kazimierzem Jagiellończykiem.
 25-30 czerwiec - małopolski sejmik generalny w Wiślicy z udziałem króla Kazimierza. Obradowano nad sprawą podatków na opłacenie rycerstwa zaciężnego
 lipiec - wielkopolski sejmik generalny w Kole z udziałem króla
 9 października - sejm walny w Piotrkowie Trybunalskim z udziałem króla, na którym zajęto się podatkami na opłacenie żołdu rycerzy zaciężnych, sprawami fałszywych monet, taksami wojewodzińskimi, kompetencjami sądowymi starostów, nakazem posługiwania się w sądach prawem pisanym w trosce o jednolitość prawa w całym kraju. Był to pierwszy sejm walny Królestwa Polskiego, który odbył się z udziałem posłów wybranych na sejmikach.
 6 grudnia - odbył się wielkopolski sejmik prowincjonalny w Kole
 8 grudnia - odbył się małopolski sejmik prowincjonalny w Nowym Mieście Korczynie, na który przybyli też posłowie wielkopolscy
 obradował Sejm Wielkiego Księstwa Litewskiego w Wilnie.

Wydarzenia na świecie 

 Portugalska ekspedycja pod wodzą Ferdynanda, księcia Viseu zniszczyła marokańskie miast Anfa
 12 maja – wojska węgierskie pod wodzą króla Macieja Korwina zaatakowały i po dwóch dniach zdobyły i spaliły czeskie miasto Třebíč.

Urodzili się 
 29 lutego – Paweł III, papież kościoła katolickiego (zm. 1549);
 29 marca – Karol I Wojownik z dynastii sabaudzkiej, książę Sabaudii i Piemontu (zm. 1490);
 27 kwietnia – Fryderyk Jagiellończyk, królewicz polski, książę litewski, arcybiskup gnieźnieński, prymas Polski, biskup krakowski (zm. 1503)

Zmarli 
 17 stycznia – Skanderbeg, albański przywódca, powstaniec i bohater narodowy (ur. 1405)
 3 lutego – Johannes Gutenberg, niemiecki drukarz, wynalazca czcionki drukarskiej (ur. ok. 1400)
 26 sierpnia – Zara Jaykob Konstantyn, cesarz Etiopii (ur. 1399)
 26 września – Juan Torquemada, hiszpański kardynał, dominikanin (ur. 1388)
 7 października – Sigismondo Pandolfo Malatesta, włoski kondotier, signore Rimini i Fano (ur. 1417)

Przypisy 

1468