Pedagogika

Pedagogika – w znaczeniu potocznym, świadoma i celowa działalność wychowawcza; w znaczeniu instytucjonalnym – zespół nauk o wychowaniu, istocie, celach, treściach, metodach, środkach i formach organizacji procesów wychowawczych. Pedagogika jako nauka o edukacji (wychowaniu i kształceniu), należy do nauk społecznych i zajmuje się rozwojem i zmianami mechanizmów wychowania oraz kształcenia na przestrzeni całego życia człowieka.

Etymologia pedagogiki 
Pedagogika i jej staropolska nazwa pochodzi od słowa greckiego (paidagogos – dosł. „prowadzący dziecko”). Natomiast wpływ zachodniej filozofii ukształtował pojęcie rzymskie (łac. ars educandi) jako „sztuka wychowania”.

Historia pedagogiki 
Początków pedagogiki można doszukiwać się w nauczaniu starożytnych filozofów, takich jak Konfucjusz czy Platon.

Za sprawą J.A. Komeńskiego od XVII wieku, stała się odrębną i samodzielną dyscypliną naukową, jednak poglądy na wychowanie nawiązywały do filozoficznych i ideowych przesłanek swojej epoki tj.: „dobrego wychowania” – etykiety, wychowania spartańskiego, rycerskiego czy kawaleryjskiego, w zależności od okresu historycznego.

Po 1918 roku 
W odrodzonej Polsce po roku 1918, początkowo termin ten obejmował opiekę i wychowanie następnie nauczanie a dalej wykształcenie dzieci oraz młodzieży. Współczesna pedagogika jest wszechstronną nauką o całej rzeczywistości wychowawczej, w której istotę stanowi całożyciowy rozwój człowieka oraz wszelkie tak dodatnie, jak i ujemne wpływy jednych ludzi na drugich oraz wpływy środowiska

Opis 
Pedagogika jest nauką społeczną o profilu humanistycznym, obejmuje ona teorię i praktykę działalności opiekuńczo-wychowawczej dzieci i młodzieży oraz działalność edukacyjną ludzi dorosłych w różnym wieku edukacyjnym.
Praktyczne postępowanie wychowawcze, nazywane jest pedagogią (gr. paidagogia).

Pedagogika odnosi się głównie do młodego pokolenia, które dzięki oddziaływaniom wychowawczym winno osiągnąć optymalny rozwój osobowości, ukształtować wiedzę o rzeczywistości, przygotować się do funkcjonowania w życiu społecznym. Na jej gruncie formułuje się istotę, cele, treści, metody, środki i formy organizacyjne procesów wychowawczych.

Do głównych ośrodków takiego wychowania i kształcenia zalicza się głównie rodzinę oraz grupę rówieśniczą i instytucjonalne jak przedszkole, szkołę elementarną i gimnazjum, kształcenie akademickie. Obecnie zakres zainteresowań pedagogiki jest o wiele szerszy i obejmuje: samowychowanie i samokształcenie młodzieży i dorosłych, oddziaływanie wychowawcze instytucji wychowania pozaszkolnego, głównie: środków masowej komunikacji, organizacji młodzieżowych, placówek kulturalnych (teatrów, klubów, muzeów i in.), instytucji wychowania religijnego itp.

Przedstawicielami pedagogiki jako nauki jest pedagog kod zawodu 244104 o odpowiedniej specjalności pedagogicznej po ukończonych studiach według standardów kształcenia dla kierunku: pedagogika.

Zadaniem pedagogiki jako nauki empirycznej jest wyposażenie pedagogów, którzy organizują procesy edukacyjne (proces wychowania i kształcenia) w wiedzę o skuteczności różnego rodzaju zabiegów edukacyjnych. Towarzyszą temu celowi następujące zadania:
 gromadzenie wiadomości o rzeczywistości wychowawczej;
 analiza tej rzeczywistości, wykrywanie związków i zależności między elementami owej rzeczywistości i wyjaśnianie ich;
 dostarczanie wiedzy potrzebnej do przekształcania rzeczywistości wychowawczej.
Przedmiotem badań empirycznych pedagogiki jest wszechstronny rozwój człowieka w ciągu całego jego życia. Do metod badań, którymi posługuje się pedagogika zalicza się m.in.: metoda eksperymentu, metoda badań terenowych, metody hermeneutyczne, metody porównawcze i metody historyczne.

Funkcje pedagogiki 
 diagnostyczna – zbieranie obiektywnych informacji o rzeczywistości
 prognostyczna – określenie na podstawie zgromadzonej wiedzy prawidłowości odnoszących się do przyszłych zmian i przyszłego rozwoju rzeczywistości
 instrumentalno – techniczna – opracowanie procedur, które mają umożliwić realizację założonych celów

Podstawowe pojęcia pedagogiki 
 wychowanie, kształcenie,
 edukacja – podejście systemowe,
 nauczanie, nauczyciel;
 opieka, opiekun;
 świadomość, osobowość;
 środowisko, kultura – społeczna;
 tradycja narodowa i regionalna, etyka, muzyka
 sen, praca, czas wolny – wypoczynek;
 pedagog – rodzic, wychowawca,
 socjalizacja, resocjalizacja, osoba niedostosowana społecznie

Kierunki pedagogiczne 
 pedagogika eksperymentalna
 metodologia badań pedagogicznych
 historia myśli pedagogicznej
 andragogika
 gerontopedagogika
 pedagogika specjalna
 pedagogika rozwoju
 pedagogika zachowania
 psychopedagogika
 pedagogika twórczości
 pedagogika kreatywna
 pedologia
 pedagogika opiekuńczo-wychowawcza
 pedagogika naturalistyczna
 pedagogika wczesnoszkolna
 pedagogika szkoły
 pedagogika gimnazjalna
 pedagogika szkoły wyższej
 pedagogika miejsca
 pedagogika pracy
 krytyczna pedagogika miejsca
 pedagogika kultury
 pedagogika krytyczna
 antypedagogika
 socjologizm pedagogiczny
 pedagogika egzystencjalna
 pedagogika religii
 pedagogika marksistowska
 felicytologia
 tanatopedagogika

Pedagogiczne instytucje pozarządowe 
Lista instytucji pozarządowych wspierających zawód pedagoga:
 Towarzystwo Psychopedagogiczne
 Polskie Towarzystwo Pedagogiczne
 Polskie Stowarzyszenie Pedagogów i Animatorów KLANZA
 Polskie Stowarzyszenie Pedagogów Śpiewu
 Polskie Stowarzyszenie Pedagogów Teatru

Dyscypliny naukowe w pedagogice 
 pedagogika ogólna – (ujmuje człowieka jako funkcjonalną całość)
 teoria wychowania – (moralnego, społecznego, fizycznego, estetycznego). Pierwotnie była to hodegetyka (od końca XIX w. do lat 50. XX wieku) jako nauka o metodach wychowania
 dydaktyka (ogólna i szczegółowa) – (teoria kształcenia)
 pedagogika specjalna (surdopedagogika, tyflopedagogika, oligofrenopedagogika, pedagogika terapeutyczna, pedagogika resocjalizacyjna)
 andragogika – (teoria oświaty dorosłych);
 pedeutologia – (nauka dotycząca nauczyciela);
 teoria systemów oświatowych
 pedagogika porównawcza – (analiza systemów oświatowych różnych krajów w powiązaniu z ich społecznym i ekonomicznym rozwojem),
 pedagogika społeczna – (zajmująca się problematyką środowiskowych uwarunkowań procesów wychowawczych)
 pedagogika kształcenia zawodowego

Pedagogika specjalizuje się w bardzo wielu aspektach życia jednostki ludzkiej, związanych nie tylko z wychowaniem czy nauczaniem. Prowadzi również działania mające na celu polepszenie lub zahamowanie cech patologii społecznej, w tym psychopatii i socjopatii poprzez organizowanie działań profilaktycznych (psychoprofilaktyka).

Nauki współdziałające 
 filozofia
 logika
 antropologia filozoficzna i antropologia kulturowa
 historia oświaty i wychowania
 socjologia oświaty i wychowania
 biologia – (genetyka, anatomia, fizjologia)
 medycyna społeczna
 psychologia ogólna, psychologia rozwojowa, psychologia wychowawcza, psychologia kliniczna
 prakseologia
 etyka
 teoria naukowa organizacji i zarządzania
 cybernetyka
 ogólna teoria systemów
 informatyka
 ekonomia
 praca socjalna
 profilaktyka społeczna

Zobacz też 

 oświata
 integracja w edukacji
 Komisja Edukacji Narodowej
 Akademia Pedagogiki Specjalnej
 Wyższa Szkoła Pedagogiczna
 Dolnośląska Szkoła Wyższa
 uczelnie pedagogiczne w Polsce

Przypisy

Bibliografia 
 Wroczyński R., (1963), Myśl pedagogiczna i programy oświatowe w Królestwie Polskim na przełomie XIX i XX w., Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych, Warszawa.
 Okoń W., (2004), „Nowy Słownik Pedagogiczny” Wyd. Akademickie „ŻAK”, Warszawa.
 Kwiecińska Z., Śliwerski B.,(2005), Pedagogika – podręcznik akademicki, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa.
 Turos L., (1995), Pedagogika ogólna i subdyscypliny, Wyd. Akademickie „ŻAK”, Warszawa.
 Wołoszyn S., (1998), Nauki o wychowaniu w Polsce, Dom Wydawniczy Strzelec, Kielce.
 Wroczyński R., (1974), Pedagogika Społeczna, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa.
 Konarzewski K., (1982), Podstawy teorii oddziaływań wychowawczych, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa.

Linki zewnętrzne