Macewa

Macewa ( „nagrobek”) – żydowska stela nagrobna, najczęściej w formie pionowo ustawionej, prostokątnej płyty kamiennej lub drewnianej (od XIX w. także żeliwnej) zwieńczonej linią prostą, trójkątem, półkolem, dwoma odcinkami koła bądź linią łukowatą. Górną jej część może wypełniać płaskorzeźba, dolną zaś inskrypcja (epitafium).

Inskrypcje 
Inskrypcje najczęściej wykonywano alfabetem hebrajskim, od XIX wieku pojawiały się także napisy alfabetem łacińskim (w przypadku Żydów ortodoksyjnych napisy alfabetem łacińskim umieszczano na tylnej stronie macewy), w tym w języku polskim. 

Najczęściej inskrypcja rozpoczyna się od dwóch liter: PN (w przypadku mężczyzn), będących skrótem od hebrajskiego wyrażenia „tu spoczywa” oraz PT (w przypadku kobiet), będących skrótem od hebrajskiego wyrażenia „tu [została] ukryta”. Po nich może następować cytat z Biblii lub Talmudu. Następnie umieszcza się laudację – sentencję pochwalną zmarłego oraz można wymienić jego tytuły. Po niej wymienia się imię zmarłego wraz z imieniem jego ojca (w przypadku kobiet także imię męża), często wyróżnione graficznie (również mógł pojawić się zapis imienia w jidysz) oraz datę zgonu (czasem także pogrzebu; nie podawano daty urodzenia). Sekwencja kończąca inskrypcję to najczęściej akronim „TNCBH”, który jest aluzją to cytatu z 1 Księgi Samuela (1Sm 25, 29): niech dusza pana mojego będzie dobrze zamknięta w woreczku życia oraz słowa amen bądź sela.

Dekoracje rzeźbiarskie 
Macewy ustawiano wprost na ziemi bądź na cokole, mogły być one podparte od tyłu. 

Z biegiem czasu nadawano macewom coraz bardziej złożoną formę architektoniczną, z gzymsami, kolumnami, wnękami, zaś jej wysokość rosła, osiągając nieraz 4 metry. Stele bywały malowane na biało, czarno, czerwono, niebiesko. 

Płaskorzeźby na macewach mają znaczenie nie tylko dekoracyjne, lecz także symboliczne – ich elementy symbolizują cechy zmarłego, a także mogą stanowić alegorię jego imienia bądź odnosić się do jego rodu. Niektóre z motywów dekoracyjnych występujących na macewach przeznaczone są dla przedstawicieli tradycyjnych grup  społeczności żydowskiej. 

Wybrane symbole umieszczane na macewach: 
 złożone w geście modlitwy dłonie – np. dla osoby pochodzącej z rodu kapłańskiego (kohena) bądź rabinów lub cadyków
 misa z dzbanem – dla potomka lewitów
 lew – dla potomków pokolenia Judy
 jeleń – dla potomków pokolenia Naftalego
 wilk – dla potomków pokolenia Beniamina
 korona Tory podtrzymywana przez lwy – dla uczonego lub głowy rodziny
 tablice z przykazaniami – dla rabina lub nauczyciela
 świecznik, menora – dla kobiety
 złamane drzewo – dla osoby nagle zmarłej bądź jako ogólny symbol śmierci
 palma daktylowa – pochwała sprawiedliwości zmarłego
 wąż Eskulapa – dla lekarza
 gęsie pióro – dla pisarza
 skarbonka – symbol dobroczynności
 regał z księgami – symbol pobożności i biegłości w znajomości tekstów
 zwoje Tory – dla rabina lub wybitnego uczonego
 zwój – dla kopisty Tory
 ręka trzymająca lancet – dla mohela
 zwierzęta biblijne, np. lwy, jelenie
 zwierzęta legendarne, np. potwory morskie, gryfy

Galeria

Zobacz też 

 kirkut
 judaizm
 pogrzeb

Przypisy

Bibliografia 
 Słownik Terminologiczny Sztuk Pięknych, PWN, 1969

Żydowska sztuka sepulkralna
Nagrobki