alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Arlena

Arlena – imię żeńskie, którego pochodzenie jest niepewne. Być może wywodzi się od Arlene, co oznacza w języku irlandzkim „gwarancję, zobowiązanie”. Imię to może być też skróconą formą imion żeńskich kończących się na -arlena, np. Marlena. Istnieje też hipoteza, jakoby imię to miało być wariantem Arline, imienia prawdopodobnie wymyślonego przez mało znanego kompozytora irlandzkiego Michaela Williama Balfego dla głównej bohaterki najbardziej znanej jego opery „Czeszka” (The Bohemian girl). 

W 2001 roku miały tak na imię 244 Polki (ponadto kilka w formie Arlene). Po raz pierwszy imię to nadano w Polsce w latach 40. XX wieku.

Odpowiedniki w innych językach: ang. Arlean, Arleen, Arlena, Arlene, Arline, Arlyne  

Imiona żeńskie
10 Dywizja Pancerna SS „Frundsberg”

10 Dywizja Pancerna SS „Frundsberg” (10. SS-Panzer-Division „Frundsberg“) – dywizja pancerna Waffen-SS rekrutowana głównie z poborowych.

Historia 
Podobnie jak dywizja „Hohenstaufen”, dywizja „Frundsberg” została utworzona  na przełomie roku 1942 i 1943. Tworzyli ją głównie  poborowi, w wieku 18. lat. Latem 1943 otrzymała nazwę „Karl der Grosse” (Karol Wielki) i została wysłana na szkolenie do Francji. Początkowo była dywizją grenadierów pancernych, ale w październiku 1943 roku przekształcono ją w dywizję pancerną i zmieniono jej nazwę na „Frundsberg”. 

W marcu 1944, liczącą ponad 19 000 żołnierzy, jednostkę wysłano na Ukrainę, gdzie w trzy miesiące straciła około 6000 ludzi. W czerwcu 1944 roku skierowano ją przeciwko alianckiemu desantowi w Normandii. We wrześniu, po ciężkich walkach, pozostałych 3 500 żołnierzy dywizji wycofano w okolice Arnhem w Holandii. Zaraz potem wylądowała tam brytyjska dywizja spadochronowa (zobacz: operacja Market-Garden). Do grudnia 1944 dywizja została odbudowana (ponad 15 500 żołnierzy) i wzięła udział w ofensywie w Ardenach. W marcu 1945 „Frundsberg” została przerzucona na Pomorze Zachodnie, gdzie walczyła w okolicach Szczecina. W kwietniu 1945 walczyła z 2 Armią WP pod Budziszynem. W maju Armia Czerwona rozbiła ją w Saksonii.

Dowódcy 

 SS-Standartenführer Michel Lippert (styczeń 1943 – 15 lutego 1943)
 SS-Gruppenführer Lothar Debes (15 lutego 1943 – 15 listopada 1943)
 SS-Gruppenführer Karl Fischer von Treuenfeld (15 listopada 1943 – 27 kwietnia 1944)
 SS-Gruppenführer Heinz Harmel (27 kwietnia 1944 – kwiecień 1945)
 SS-Obersturmbannführer Franz Roestel (kwiecień 1945 – 8 maja 1945)

Skład

Czerwiec 1943 
 1.SS-Panzergrenadier-Regiment „Frundsberg”
 2.SS-Panzergrenaider-Regiment „Frundsberg”
 10.SS-Panzer-Regiment
 10.SS-Kradschutzen-Regiment
 SS Sturmgeschütz-Abteilung
 SS Panzerjäger-Abteilung
 SS Flak-Abteilung
 SS Pioneer-Abteilung
 SS Panzer-Nachrichten-Abteilung
 10.SS-Verwaltungs Truppen
 10.SS-Instandsetzungs Abteilung 
 10.SS-Sanitats Abteilung 
 10.SS-Nachschub Truppen
 10.SS-Feldpostamt
 10.SS-Kriegsberichter-Zug
 10.SS-Feldgendarmerie-Trupp

Październik 1943 
 21.SS-Panzergrenadier-Regiment
 22.SS-Panzergrenadier-Regiment
 10.SS-Panzer-Regiment
 10.SS-Aufklarung-Abteilung
 10.SS-Panzerjäger-Abteilung
 10.SS-Flak-Abteilung
 10.SS-Pioneer-Abteilung
 10.SS-Panzer-Nachrichten-Abteilung
 10.SS-Verwaltungs Truppen
 10.SS-Instandsetzungs Abteilung 
 10.SS-Sanitats Abteilung 
 10.SS-Nachschub Truppen
 10.SS-Feldpostamt
 10.SS-Kriegsberichter-Zug
 10.SS-Feldgendarmerie-Trupp

Liczebność 
 grudzień 1943 – 19 313 ludzi
 czerwiec 1944 – 13 552 ludzi
 grudzień 1944 – 15 542 ludzi

Zobacz też 
 Georg von Frundsberg
 Günter Grass

Linki zewnętrzne 
  
  
 10.SS-Panzer-Division Frundsberg na www.lexikon-der-wehrmacht.de 

Dywizje pancerne Waffen-SS
Jednostki organizacyjne wojska utworzone w 1942
Jednostki organizacyjne wojska rozwiązane w 1945
Luperkalia

Luperkalia – dawne rzymskie święto religijne ustanowione przez Euandrosa i obchodzone 15 lutego. Pierwotnie poświęcone Luperkusowi, pasterskiemu bogu plemion italskich chroniącemu przed wilkami.

Legenda 
Znaczącą rolę podczas Luperkaliów odgrywał kult Fauna – rzymskiego bóstwa, pół człowieka, pół kozła, z przydomkiem Lupercus (chroniący przed wilkami). Ze świętem związana była podanie o Faustulusie, pasterzu, który miał znaleźć Romulusa i Remusa w wilczym legowisku i zabrać do swojego domu, gdzie mieli zostać wychowani przez jego żonę Akkę Larentię.

Uroczystości 
Święto obchodzono w grocie Luperkal na Palatynie, gdzie według wierzeń legendarni założyciele Rzymu, bliźnięta Romulus i Remus, byli karmieni przez wilczycę. Następnie składano ofiary ze zwierząt, a kapłani zwani luperkami (łac. lupercii, od lupus – wilk), okryci jedynie przepaskami ze skóry ściągniętej z zabitego ofiarnego kozła, obiegali wzgórze Palatynu i uderzali przechodniów rzemieniami (februa) z koźlej skóry. Szczególnie chętnie uderzeniom poddawały się bezdzietne kobiety, co miało gwarantować płodność, a innym napotkanym – oczyszczenie od zmazy i skazy minionego roku. Praktyki luperków wprowadzać miały do organizmu ludzkiego nowy pierwiastek wzmacniający siły życiowe i twórcze. Obrzęd miał charakter oczyszczający, a kobiety miał chronić przed bezpłodnością.

Przywróceniu tego pogańskiego święta pod koniec V wieku sprzeciwił się papież Feliks III.

Luperkalia stanowią prawdopodobnie pierwowzór dzisiejszych Walentynek.

Zobacz też 
 Juno Februata
 Podkoziołek
 Pomlázka

Przypisy

Bibliografia 
 Słownik kultury antycznej. Grecja – Rzym (pod red. L. Winniczuk). Warszawa: Wydawnictwo „Wiedza Powszechna”, 1988, s. 270
 Jan Parandowski: Mitologia. Wierzenia i podania Greków i Rzymian. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 1989, s. 221

Linki zewnętrzne 
  na portalu Stowarzyszenia Macierz

Święta rzymskie
Arleta

Arleta, Arletta — imię żeńskie; powstało prawdopodobnie jako zdrobnienie germańskiego imienia Carletta (Karletta), żeńskiej formy imienia Karl (Karol).

Arleta imieniny obchodzi 3 stycznia, 11 kwietnia.

Znane osoby o imieniu Arleta:
 Arleta Bojke – polska dziennikarka
 Arleta Jeziorska – polsko-meksykańska aktorka grająca głównie w telenowelach
 Arlette Laguiller – rzeczniczka trockistowskiej Walki Robotniczej

Zobacz też: Karolina

Żeńskie imiona germańskie
Arnulf

Arnulf, Arnolf – imię męskie pochodzenia germańskiego. Pierwszy człon imienia stanowi arn – staro-wysoko-niemiecki (stwniem.)-frankoński, średnio-dolno-niemiecki (śrdniem.) arn („orzeł”); drugim członem jest wolf – germ. wulfa > wolfa („wilk”); stwniem. wolf. Formy z -ulf są odbiciem zromanizowanego germ. -wulf. Wariantami drugiego członu są: -wulf, który stanowi kontynuację najstarszej, germańskiej formy, zachowanej w śrdniem. i dolnoniemiecki (dniem.), oraz -wolf, kontynuacja młodszej formy germańskiej, przejętej przez stwniem., średnio-wysoko-niemiecki (śrwniem.) i nowoniemiecki. Imię to notowane było w Polsce już w średniowieczu, w formie (Arnolf) (1219), Arnolfus (Arnulf) (1435). Niektóre możliwe staropolskie zdrobnienia: Arnek, Arnko.

Imię to jest interpretowane przez niektórych jako „mąż mocny, przebiegły i roztropny”. W Kościele katolickim istnieje prawie dwudziestu świętych Arnulfów/Arnolfów.

Arnulf, Arnolf imieniny obchodzi 
 18 lipca, jako wspomnienie św. Arnulfa z Metzu oraz św. Arnulfa, wychowanka św. Remigiusza z Reims (ten drugi wspominany był niekiedy także 17 lipca)
 15 sierpnia, jako wspomnienie św. Arnulfa, biskupa Soissons
 19 września, jako wspomnienie św. Arnulfa, biskupa Gap

Odpowiedniki w innych językach 
 łacina – Arnolfus, Arnulfus
 język francuski – Arnoul
 język hiszpański – Arnolfo
 język islandzki – Arnúlfur
 język niemiecki – Arnulf, Arnolf
 język włoski – Arnolfo

Znane osoby o imieniu Arnulf, Arnolf 
 Arnulf z Metzu (582–641) – święty, rycerz, pustelnik
 Arnulf (zm. 937) – książę Bawarii od 907
 Arnulf I Wielki (ok. 890–964) – trzeci hrabia Flandrii, potomek świętego Arnulfa z Metzu
 Arnulf z Karyntii (896–899) – cesarz
 Arnulf II Młodszy (964–988) – hrabia Flandrii
 Arnulf z Chocques – łaciński patriarcha Jerozolimy w 1099 oraz w latach 1112–1118
 Arnulf III Nieszczęśliwy (ok. 1055–1071) – hrabia Flandrii i Hainaut, najstarszy syn hrabiego Baldwina VI i Rychildy z Hainaut
 Arnolf Hlebowicz – chorąży drohicki i mielnicki, fundator altarii w kościele w Knychówku w 1557 r.
 Arnolf Janikowski – właściciel Janikowa w 1637 r.
 Arnolf Kryski – właściciel Chocenia w XVII w.
 Arnolf z Mirzyńca – rektor Uniwersytetu Jagiellońskiego w latach 1462–1463
 Arnolf Uchański (1561–1575) – wojewoda płocki
 Józef Arnulf Giedroyć – biskup żmudzki od 1803

Arnulf, Arnolf w sztuce 
 Arnolf – główny bohater Szkoły żon Moliera
 Emmelina i Arnolf (1821) – powieść sentymentalna Łucji Rautenstrauchowej z Giedroyciów

Zobacz też 
 Saint-Arnoult – 4 miejscowości we Francji
 Saint-Arnoult-en-Yvelines

Przypisy 

Męskie imiona germańskie
Saturnalia

Saturnalia – doroczne święto ku czci boga rolnictwa Saturna obchodzone w starożytnym Rzymie od 17 do 23 grudnia.

Początkowo święto trwało jeden dzień – czternasty przed kalendami styczniowymi, czyli 19 grudnia. W połowie I wieku p.n.e. obchody obejmowały już tydzień (17–23 grudnia). Oktawian August nakazał skrócić je do trzech dni, aby sądy nie musiały być zamknięte zbyt długo, lecz mimo to na ogół świętowano przez tydzień.

Było to święto pojednania i równości o charakterze swawolnym, podczas którego ulegały zatarciu różnice społeczne wraz z odwróceniem tradycyjnych ról (niewolnicy rozkazywali panom, którzy im usługiwali). Zawieszano też wówczas prowadzenie wszelkiej działalności gospodarczej. Saturnowi składano ofiary, a radosne orszaki krążyły po mieście podążając na uczty i zabawy. Ojców rodzin obdarzano podarkami – głównie woskowymi świecami i glinianymi figurkami (jako symbol ofiar z ludzi składanych Saturnowi we wcześniejszych czasach).

Świętem bliskim Saturnaliom były Brumalia (od jednego z imion boga Bachusa, Brumus lub od łac. bruma – najkrótszy dzień), obchodzone dwa razy w roku, w związku z równonocą jesienną i wiosenną (Saturnalia obchodzono w okresie przesilenia zimowego; istnieje także interpretacja, według której Brumalia odbywano w innych okresach); wydarzenia te z czasem zaczęto mylić i utożsamiać.

Przypisy 

Święta rzymskie
Continuum

Continuum (z łac.) – wyraz związany z ciągłością i trwaniem, może oznaczać jeden z następujących terminów:
 continuum – w fizyce,
 continuum – w teorii mnogości,
 continuum – w topologii,
 continuum – instrument muzyczny,
 kontinuum językowe
 Continuum: Ocalić przyszłość – kanadyjski serial telewizyjny produkowany od 2012 roku.

Uwagi
Achemenes

Achemenes (staropers. 𐏃𐎧𐎠𐎶𐎴𐎡𐏁 Haxāmaniš, gr. Ἀχαιμένης) – legendarny założyciel rodu Achemenidów, który miał żyć około 700 roku p.n.e. Jego synem miał być Teispes. Brak jakichkolwiek dowodów potwierdzających jego istnienie poza genealogiami dynastycznymi. Autorzy greccy uważali Achemenesa za syna Egeusza lub Perseusza.

Bibliografia 
 

Achemenidzi
Władcy starożytności
Chaos

Chaos – w mitologii greckiej uosobienie pierwotnego (stanu przed uporządkowaniem elementów wszechświata)
 chaos – w matematyce niestabilność rozwiązań równań ze względu na warunki początkowe
 Chaos – w biologii rodzaj ameb należących do supergrupy Amoebozoa
 Chaos – planetoida o numerze katalogowym 19521
 Chaos – jedna z potęg w świecie Warhammera
 Chaos – album rapera Braha
 Chaos – fikcyjna postać ze świata Sonic the Hedgehog

Kinematografia 
 Chaos – amerykański film w reżyserii Coline Serreau planowany na rok 2007
 Chaos – polski film w reżyserii Xawerego Żuławskiego z roku 2006
 Chaos – amerykański film w reżyserii Davida DeFalco z roku 2005
 Chaos – francuski film w reżyserii André Almuro z roku 2002
 Chaos – irlandzki film w reżyserii Geraldine Creed z roku 2002
 Chaos – czeski film w reżyserii m.in. Jiříego Chlumskýego z roku 2001
 Chaos – amerykański film w reżyserii Eileen O’Meara z roku 2000
 Chaos (jap. Kaosu) – japoński film w reżyserii Hideo Nakaty z roku 1999
 Chaos – francusko-włoski film z 1984 roku w reżyserii Paolo i Vittorio Taviani
 Chaos – indyjski film w reżyserii Ram Mohan z roku 1967
 Chaos (serial)

Zobacz też 

 Chaos A.D. – album grupy muzycznej Sepultura
 Chaos and Creation in the Backyard – album Paula McCartneya
 Chaos Computer Club – niemiecka grupa hakerska
 Chaos Space Marines – pojęcie z gry bitewnej Warhammer 40000
 gra w chaos – rodzaj symulacji matematycznej
 gwiazda chaosu – okultystyczny symbol występujący w magii chaosu
 Teoria chaosu (ang. Chaos) – kanadyjsko-amerykańsko-brytyjski film w reżyserii Tony’ego Giglio z roku 2006
 The Chaos – wiersz o angielskiej fonetyce
 Jallad (Chaos) – indyjski film w reżyserii Harshadrai Sakerlal Mehta z roku 1933
 Qaos (Chaos) – radziecki film w reżyserii Laerta Vagharshyana z roku 1974
 Ran (Chaos) – francusko-japoński film w reżyserii Akiry Kurosawa z roku 1985
Ereb

Ereb ( Érebos,  ‘mrok’) – w mitologii greckiej bóg i uosobienie ciemności podziemnej; najciemniejszej części podziemnego świata zmarłych – Hadesu.

Należał do bóstw pierwotnych (Protogenoi). Niekiedy był utożsamiany z Tartarem. Uchodził za syna Chaosu lub Chronosa i Ananke. Z Nyks, która była jego siostrą, spłodził synów: Tanatosa (bóg śmierci), Momosa (bóg żartów) i Charona, i jedną córkę Hemerę.

Uwagi

Przypisy

Bibliografia 
 
 
 
 
 
 
 
 

Bóstwa chtoniczne w mitologii greckiej
Personifikacje w mitologii greckiej
Geografia mitologii greckiej
Szereg rozdzielczy

Szereg rozdzielczy - szereg statystyczny opisujący informacje dotyczące badanej cechy danej populacji lub próby, w którym wartości tej cechy są uporządkowane i pogrupowane według określonych kryteriów. Szereg rozdzielczy może opisywać cechy ilościowe i jakościowe.

Grupowanie jednostek według wartości można podzielić na dwa rodzaje:
 grupowanie typologiczne (jakościowe), w którym grupuje się warianty badanej cechy we względnie jednorodne grupy z niejednorodnej zbiorowości. Najczęściej stosowane do cech jakościowych;
  grupowanie wariacyjne, które jest niezwiązane z wydzielaniem grup odmiennych jakościowo. Najczęściej stosowane względem cech ilościowych (chociaż grupowaniem wariacyjnym może być również grupowanie na podstawie pierwszych liter nazw).

W przypadku grupowania w oparciu o cechy ilościowe, utworzone grupy mogą być przedziałami klasowymi.

Przykład 
W badaniu liczby literówek na stronach Wikipedii zaobserwowano następujące wyniki (liczby reprezentują ilość znalezionych literówek na stronie):

0, 0, 1, 1, 0, 1, 2, 4, 1, 0, 2, 1, 0, 1, 2, 1, 2, 2, 1, 5

Nazewnictwo 
W pierwszym polskim podręczniku statystyki autorstwa Jana Czekanowskiego z 1913 r. ten typ szeregu nazywany był szeregiem liczebności lub dyspersyą. Proces grupowania wartości w przedziały określany był jako seryacja.

Przypisy 
 
 
 
 
 

Statystyka opisowa
Nyks

Nyks (także Noc;  Nýx ‘noc’,  ‘noc’) – w mitologii greckiej bogini i uosobienie nocy (ciemności nocnej).

Należała do bogów pierwotnych (Protogenoi). Uchodziła za córkę Chaosu. Z Erebem, który był jej bratem, miała córki: Hemerę i Nemezis oraz synów: Eter i Charona, natomiast z Tartarem (niektóre źródła podają, iż para boskich braci nie miała ojca) – Tanatosa (Śmierć) i Hypnosa (Sen), a z Uranosem – Lyssę (Szał). Bez udziału pierwiastka męskiego zrodziła szereg bóstw, uosobień, abstrakcji, demonów: Apate (Zdrada, Oszukaństwo), Filotes (Czułość, Przyjaźń), Geras (Starość), Momos (Szyderstwo, Sarkazm), Morosa (Los, Zgon), kery, Eris (Niezgoda), Mojry. Niekiedy uważano ją za matkę Erynii i Hesperyd.

W gigantomachii walczyła po stronie bogów olimpijskich. Swą siedzibę miała na dalekim Zachodzie (poza krainą Atlasa).

Jej kult należał do rzadkości, czczono ją w Megarze.

W sztuce przedstawiana jest zwykle jako kobieta ze skrzydłami u ramion, w ciemnej szacie, z zawojem wokół twarzy, na rydwanie, w towarzystwie Gwiazd.

Wyobrażenie o bogini przejawia się w sztukach plastycznych między innymi w greckim malarstwie wazowym i rzeźbie (sarkofagi i nagrobki; fryz Ołtarza Pergamońskiego, przedstawiający sceny z gigantomachii).

Imieniem bogini nazwano jedną z planetoid – (3908) Nyx, a także drugi księżyc Plutona – Nix.

Potomstwo Nyks 
Większość zrodziła sama z siebie lub z Erebem, wersje są różne.
 Eter
 Hemera
 Eros
 Uranos (według niektórych wersji)

Demony i bogowie spraw śmierci, niedoli, różnych uczuć 
 Tanatos
 Eris
 Hypnos
 Kery
 Moros
 Oneiroi
 Momos
 Oizys
 Mojry
 Hesperydy
 Nemezis
 Apate
 Filotes
 Geras
 Sophrosyne
 Hybris
 Epifron
 Eufrozyna (niektóre wersje)
 Eleos
 Styks
 Erynie (niektóre wersje)
 Hekate (niektóre wersje)

Zobacz też 
 bóstwa lunarne
 bóstwa uraniczne
 drzewo genealogiczne bóstw greckich
 kult lunarny

Przypisy

Bibliografia 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Bóstwa uraniczne w mitologii greckiej
Greckie boginie
Personifikacje w mitologii greckiej
Bóstwa ciemności
Mityczne postacie upamiętnione nazwami księżyców
Hemera (mitologia)

Hemera (Hemere, Dzień;  Hēméra,  ‘dzień’) – w mitologii greckiej bogini i uosobienie dnia (lub jasnego dnia, lub światła dziennego); utożsamiana z Eos i rzymską Aurorą.

Należała do bogów pierwotnych (Protogenoi). Uchodziła za córkę Erebu i Nyks oraz za siostrę Eteru, Charona i Nemezis.

Imieniem bogini została nazwana jedna z planetoid – (9671) Hemera.

Zobacz też 
 bóstwa solarne
 bóstwa uraniczne
 drzewo genealogiczne bóstw greckich
 kult solarny (heliolatria)

Przypisy

Bibliografia 
 
 
 
 
 
 
 

Bóstwa solarne w mitologii greckiej
Greckie boginie
Personifikacje w mitologii greckiej
Tartar

Tartar (gr.  Tártaros, łac. Tartarus) – w mitologii greckiej najmroczniejsza i najniższa część krainy podziemia, w której przebywały dusze skazanych na wieczne cierpienie.

Odległość Tartaru od Hadesu była równa odległości między niebem a ziemią. Hezjod pisze, że kowadło z brązu zrzucone z nieba osiągnie ziemię po dziewięciu nocach i dniach. Na męki w Tartarze skazani byli m.in.: Syzyf, Tantal, Iksjon, Tytios, Danaidy i Side. 

W niektórych podaniach Tartar to syn Gai i Etera (Ajtera), ojciec Tyfona i Echidny, bóg personifikujący otchłanie podziemi i ich najstarszy opiekun (Protogenoi), obalony przez Hadesa.

Słowo „tartar” występuje również w niektórych przekładach biblijnych (2 P 2:4).

Zobacz też 

 Ereb

Personifikacje w mitologii greckiej
Geografia mitologii greckiej
Elizjum

Elizjum, Pola Elizejskie – w mitologii greckiej część Hadesu przeznaczona dla dusz ludzi dobrych. 

Częściej jednak przedstawiana jako kraina nad Oceanem, na zachodnich krańcach świata – miejsce wiecznej szczęśliwości i wiecznej wiosny. Panował tam Kronos, syn Gai (Matki Ziemi) i Uranosa (Pana Niebios), a jednocześnie ojciec Demeter, Hestii, Hery, Hadesa, Posejdona i Zeusa.

Starożytni Grecy wyobrażali sobie życie po śmierci jako mniej ciekawe niż na Ziemi. Dusza zmarłego po przepłynięciu rzeki Styks w łodzi starca Charona, stawała przed trzema sędziami. Tam była sądzona, następnie przechodziła w jedno z trzech miejsc spoczynku wiecznego. Sprawiedliwi kierowali się na prawo do rzeki zapomnienia – Lete. Napiwszy się z niej wody, zapominali o ziemskim życiu. Dalej czekały już na nich Pola Elizejskie – kraj wiecznego spokoju i pośmiertnej szczęśliwości, gdzie dusze wyzbyte od wszelkich cierpień i pragnień przechadzają się po bladych łąkach, wypełnione muzyką z niewidzialnych lir. Na polach tych rosnąć miały topole i asfodele.

W chrześcijaństwie czasem uważano Elizjum za odpowiednik Rajskiego ogrodu lub nieba.

Powiązania 
Sugestie indoeuropeistów wskazują na możliwy związek etymologiczny pomiędzy greckimi (W)ēlýsion pedíon, staronordyckiego val-höll (Walhalla), ze słowiańskim Welesem, z tocharskim(A) walu – „śmierć” czy hetyckim wēllu-  oznaczającym łąki w zaświatach.

Zobacz też 

 Tartar
 Ereb
 Folkvang
 Pola Elizejskie w Paryżu

Przypisy 

Geografia mitologii greckiej
Życie po życiu
Eter (mitologia)

Eter (także Ajter;  Aithḗr, ) – w mitologii greckiej bóg jasnego światła, uosobienie wyższych rejonów niebieskich.

Był górnym powietrzem, w przeciwstawieniu do niższego, aer, które zamieszkiwali bogowie z Zeusem na czele.

Uchodził za syna Ereba (Ciemności) i Nyks (Nocy) oraz za brata Hemery (Dnia).

Zobacz też 
 eter – według filozofów
 Protogenoi

Przypisy

Bibliografia 
 
 
 
 
 

Bóstwa uraniczne w mitologii greckiej
Personifikacje w mitologii greckiej
Mojry

Mojry (gr.  Moirai) – w mitologii greckiej boginie losu, utożsamiane przez Rzymian z Parkami.

W różnych literackich przekazach wywodzono odmienne ich pochodzenie. U Homera jest jedna Mojra, natomiast według Hezjoda były one trzema córkami Zeusa i Temidy, noszącymi imiona: Kloto („Prządka” nici żywota), Lachesis („Udzielająca”, która tej nici strzeże) i Atropos („Nieodwracalna”, która ją przecina). Według innych źródeł były one córkami Nocy i Erebu lub Kronosa, albo Gai i Okeanosa. Symbolizowały starogreckie pojęcia filozoficzno-mitologiczne dotyczące losu ludzkiego i porządku świata. Ich siostrami były Hory i Charyty. Były boginiami życia i śmierci oraz znały przyszłość ludzi i bogów. Jedyne ponad bogami olimpijskimi, których rozkazom nie podlegały.  

Pierwotnie mojra było raczej pojęciem filozoficznym i oznaczało przeznaczenie i los człowieka oraz ogólne, nieubłagane prawa świata. Każda istota ludzka od narodzin miała swoją mojrę, określającą długość życia oraz szczęście i nieszczęścia jakie ją spotkają. Ta „indywidualna” mojra stanowiła część losu całego świata i w tym znaczeniu bezosobowa mojra była nieubłagana jak przeznaczenie. Mojra oznaczała prawa, których nawet bogowie nie mogli pomijać, nie narażając porządku świata na niebezpieczeństwo. Z czasem wyobrażenie Mojry przyjęło postać pojedynczego bóstwa, które było personifikacją przeznaczenia człowieka, a później trzech sióstr – prządek ludzkiego losu, zamieszkujących pałac w sąsiedztwie Olimpu i czuwających nad życiem każdego człowieka. Mojry pojawiły się w kulcie greckim bardzo wcześnie, ale nigdy nie miały własnego mitu w ścisłym znaczeniu tego słowa.

W kilku miejscach Grecji (Sykionie, Koryncie, Sparcie, Olimpii) znajdowały się ich miejsca kultu.
W ofierze składano im owoce, wodę zmieszaną z miodem, kwiaty. 
W sztuce przedstawiano je jako poważne niewiasty : Kloto z wrzecionem, Lechesis ze zwojem lub globusem, Atropos z wagą lub nożycami. Czasem ze zwojem papirusu, na którym piszą słowa przeznaczenia.

Przypisy

Zobacz też 
 Hory, Norny, Parki, Rodzanice

!
Triady boskie
Gaja (mitologia)

Gaja (gr.  Gaía, Gḗ ‘Ziemia’, , Terra) – w mitologii greckiej Ziemia-Matka.

Mitologia 
Wyłoniła się z Chaosu, tak więc była jednym z najstarszych bóstw (Protogenoi), uosabiała płodność i macierzyństwo. Sama z siebie zrodziła Góry (Ourosi), z miłości jej i Eteru rodzi się Morze (Pontos). W każdym okresie mitologii jest ona obecna w przeróżnych postaciach, szczególnie u pradziejów, gdy u boku swego syna, a jednocześnie męża, Uranosa, panuje nad światem i rodzi kolejnych bogów.

Najpierw związała się z Pontosem, ze związku tego narodziły się pierwsze bóstwa morskie, są to Pontoidzi: Nereus, Forkos i Taumas oraz Pontoidki: Eurybia i Keto.

Później stała się małżonką innego swego rodzonego syna, Uranosa. Z tego z kolei związku narodzili się: najpierw hekatonchejrowie, czyli sturęcy, następnie cyklopi, a w końcu tytani. Uranos obawiając się siły i potęgi swego potomstwa strąca cyklopów i sturękich do Tartaru. Gaja nie chcąc, by ich los podzielili również tytani, namawiała ich, by podnieśli bunt przeciw ojcu, jednak ci obawiali się jego gniewu. Wyróżniał się jedynie najmłodszy, Kronos, który stał się przywódcą buntu. Nie przystąpił do niego natomiast najstarszy, Okeanos. Gdy Uranos zesłał nocną porę, by zaznać miłości z Matką-Ziemią, wówczas wszyscy bracia i siostry rzucili się na ojca, a Kronos odciął mu genitalia i wyrzucił za siebie. Poleciały one ponad lądami, a ze spadających kropel krwi Gaja urodziła boginie zemsty Erynie oraz nimfy Meliady. Następnie z kropli nasienia z urwanych genitaliów, Gaja urodziła potężne plemię gigantów. Władzę objął syn Gai, przywódca buntu, Kronos.

Kronos połknął każde ze swych nowo narodzonych dzieci, więc jego małżonka Rea poprosiła swych rodziców, Uranosa i Gaję, by ci pomogli jej ukryć najmłodsze dziecko, przyszłego króla bogów i bóstw, Zeusa. Pomogli jej, jednak Gaja, widząc jak później Zeus potraktował tytanów strącając ich do Tartaru, najpierw wraz z Uranosem wróży mu utratę tronu z rąk swego syna, zrodzonego z małżonki Metis, a następnie wystąpiła przeciwko królowi bogów i urodziła gigantów, którzy mieli obalić bogów olimpijskich. Jej plan jednak się nie udał, a giganci zostali wybici. W końcu Gaja złączyła się w miłości z czarną otchłanią podziemia, Tartarem i urodziła najpotężniejszego potwora wszech czasów, Tyfona. Tylko Zeus był mu w stanie sprostać i po ciężkich walkach pokonał go.

Przypisy 

Bogowie greccy
Boginie-matki
Bóstwa ziemi
Bóstwa stworzenia
Bóstwa płodności
Mityczne postacie upamiętnione nazwami planet
Cyklopi

Cyklopi (także Kiklopi; gr.  Kýklōpes, łac. Cyclopes ‘okrągłoocy’) – w mitologii greckiej olbrzymy z jednym okiem pośrodku czoła, zajmujące się pasterstwem i budową ogromnych murów (cyklopowe mury). Pracowali też u Hefajstosa w kuźni i kuli pioruny dla Zeusa.

Cyklopi pierwszego pokolenia, Brontes, Steropes i Arges, byli dziećmi Gai i Uranosa. Zostali wtrąceni do Tartaru przez swojego ojca, gdyż ten obawiał się ich wielkiej siły. Jednak Kronos, także syn Uranosa, uwolnił ich oraz gigantów i hekatonchejrów, aby pomogli mu w walce ze swoim ojcem. Jednak po zwycięstwie nad Uranosem, Kronos ponownie zepchnął ich na dno piekieł, gdzie pozostali do czasu uwolnienia ich przez Zeusa, syna Kronosa. Właśnie wtedy wykuli dla niego potężną broń – pioruny, dzięki którym wygrał wojnę z tytanami. Cyklopi stworzyli także hełm Hadesa, trójząb Posejdona oraz łuk i strzały Artemidy. Ponoć zostali zabici przez Apolla po tym, jak Zeus zabił jego syna Asklepiosa, ciskając w niego piorunem.

Drugie pokolenie cyklopów, to Polifem – syn Posejdona i nimfy Toosy, który został oślepiony przez Odyseusza, oraz Telemos – wieszcz. Cyklopów Akamansa, Pyrakmona i Adnanosa jako pomocników wykorzystywał Hefajstos.

Inspiracją do stworzenia postaci cyklopa mogły być dzieci rodzące się z zespołem Pataua, u których zdarza się wada polegająca na zlaniu się oczodołów w jeden (cyklopia).

Bernard Heuvelmans w książce Na tropie nieznanych zwierząt przytacza hipotezę XIX-wiecznego niemieckiego demonologa Teodora Zolla, identyfikującą Polifema i resztę cyklopów jako goryle.

Zobacz też 

 cyklopi niebiańscy

Przypisy
Hekatonchejrowie

Hekatonchejrowie (także Sturęcy; gr.  Hekatóncheires, łac. Hecatoncheires, Centimani ‘Sturęcy’) – w mitologii greckiej synowie Gai i Uranosa, olbrzymy o stu rękach i pięćdziesięciu głowach. Razem z cyklopami wrzuceni przez ojca do Tartaru. Należą wraz z cyklopami do jednego pokolenia. Brali udział w tytanomachii po stronie Zeusa.

 Ajgajon (Aigaion, Aegaeon) zwany Briareos (Briareus)
 Kottos (Cottus)
 Gyges (Gyes, Gyjes)

Olbrzymy w mitologii greckiej
Kronos

Kronos ( krónos, ) – w mitologii greckiej bóg rolnictwa, jeden z tytanów i najmłodszy syn Uranosa i Gai.

Kronos uchodził za syna Uranosa i Gai. Czasem mylony z Chronosem. W obronie swych sióstr i braci pozbawił ojca władzy nad światem. Ten przeklął go, zapowiadając że i jego strąci z piedestału własne dziecko. Jego żoną była jedna z tytanid Reja. Z ich związku urodziło się sześcioro dzieci (Demeter, Hestia, Hera, Hades, Posejdon i Zeus), ale ponieważ przepowiedziano mu, że najmłodsze z dzieci pozbawi go władzy, połykał je zaraz po urodzeniu. Rei udało się uratować najmłodszego, Zeusa, podając Kronosowi kamień owinięty w pieluszki dla dzieci (omfalos). Zeus został ukryty w grocie na Krecie. Reja zwołała nimfy, aby grały i dźwięczały dzwoneczkami, by zagłuszyć płacz dziecka. Gdy Zeus dorósł, zmierzył się z ojcem – środek wymiotny spowodował, że Kronos zwrócił połknięte wcześniej dzieci. Zeus wraz ze swym rodzeństwem postanowili ukarać ojca – w wyniku wojny tytanów Kronos został pokonany i strącony do Tartaru. Po umocnieniu władzy na Ziemi Zeus uwolnił ojca i oddał mu we władanie Pola Elizejskie. Planeta przeznaczona Kronosowi to Saturn.

Świątynia Kronosa znajdowała się w Atenach. W Olimpii miał poświęcone wzgórze, a na Krecie składano mu ofiary z dzieci.

Współcześnie uważa się, iż Hezjod, pisząc Theogonię, korzystał z orientalnych źródeł lub opisywał poglądy zapożyczone przez Greków. Są liczne analogie m.in. z mitami anatolijskimi – Kronos połyka kamień, Kumarbi ma połykać kawałek bazaltu. Na końcu wygrywa w obydwu przypadkach bóg burzy.

W kulturze 
W amerykańskim serialu sf Gwiezdne wrota, Kronosem nazwano jednego z Goa’uld, kosmitów, którzy w starożytności podszywali się pod ziemskie bóstwa, a współcześnie są do Ziemian wrogo nastawieni.

Pojawił się także w cyklu Percy Jackson i bogowie olimpijscy.

Zobacz też 
 Saturn – staroitalski bóg

Przypisy 

Tytani w mitologii greckiej
Sucha Rzeczka

Sucha Rzeczka – wieś w Polsce położona w województwie podlaskim, w powiecie augustowskim, w gminie Płaska. Wieś letniskowa, położona nad jeziorem Serwy.

Wieś królewska ekonomii grodzieńskiej położona była w końcu XVIII wieku w powiecie grodzieńskim województwa trockiego. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa suwalskiego.

Wieś powstała w końcu XVIII w. jako osada młyńska. W miejscowości znajduje się sklep, bar, przystanek autobusowy, jaz między jeziorem Serwy a Kanałem Augustowskim. W lesie koło wsi jest obelisk na mogile 8 partyzantów AK poległych w walce z żandarmerią niemiecką w pobliżu wsi Okółek (12 sierpnia 1943), schron polski z 1939 oraz obozowisko ZHP. 

W latach 70. w jej skład włączono: Czarny Bród (wcześniej powstały - po południowej części Kan. Augustowskiego) i Żyliny (z siedzibą nadleśnictwa Płaska). Głównym źródłem utrzymania miejscowej ludności jest praca w lesie i turystyce.

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 

Wsie ekonomii grodzieńskiej
Sucha Rzeczka
Apache SOAP

Apache SOAP – implementacja protokołu SOAP na bazie serwera Apache i Javy. Jest otwartą implementacją dwóch dokumentów W3C: SOAP 1.1 oraz SOAP Messages with Attachments, która była rozwijana przez społeczność Apache SOAP. Obecnie projekt nie jest już aktywnie utrzymywany, trafił na listę projektów zarchiwizowanych.

Zobacz też 

 Apache Axis

Przypisy 

Apache Software Foundation
13 Dywizja Górska SS (1 chorwacka) „Handschar”

13 Dywizja Górska SS (1 chorwacka) „Handschar” (niem. 13. Waffen-Gebirgs-Division der SS "Handschar" (kroat. Nr. 1)) — dywizja Waffen-SS złożona z muzułmańskich Bośniaków i Chorwatów podczas II wojny światowej

Historia 

Jednostka powstała wiosną 1943 roku, jako pierwsza niearyjska dywizja Waffen-SS. Uznając muzułmańskość dywizji Himmler zgodził się na noszenie przez jej żołnierzy fezów, praktyki religijne oraz islamską dietę. Od lipca 1943 do lutego 1944 roku dywizja przebywała na szkoleniu we Francji, gdzie doszło do konfliktu z niemieckimi instruktorami i buntu. 

Po powrocie do Jugosławii dywizja podjęła działania przeciwpartyzanckie, uczestniczyła także w masakrach ludności serbskiej. W październiku w obliczu fali dezercji związanej ze zbliżaniem się Armii Czerwonej, jednostkę rozwiązano. Wielu dezerterów przyłączyło się do oddziałów partyzantki komunistycznej Tity. Część żołnierzy dywizji walczyła jednak aż do maja 1945 roku w grupie bojowej „Hanke” i w Niemczech poddała się Brytyjczykom, którzy wydali ich Jugosławii.

Dowódcy 
 SS-Oberführer Herbert von Obwurzer (kwiecień 1943 – sierpień 1943) 
 SS-Gruppenführer Karl-Gustav Sauberzweig (sierpień 1943 – czerwiec 1944) 
 SS-Brigadeführer Desiderius Hampel (czerwiec 1944 – maj 1945)

Skład 
 27 pułk strzelców górskich SS (Waffen-Gebirgs-Jäger-Regiment der SS 27)
 28 pułk strzelców górskich SS (Waffen-Gebirgs-Jäger-Regiment der SS 28)
 13 pułk artylerii górskiej SS (SS-Waffen-Artillerie-Regiment 13)
 13 batalion niszczycieli czołgów SS (SS-Gebirgs-Panzerjäger-Abteilung 13)
 13 górski batalion rozpoznawczy SS (SS-Gebirgs-Aufklärungs-Abteilung 13)
 13 górski batalion pionierów SS (SS-Gebirgs-Pionier-Bataillon 13)
 13 górski batalion łączności SS (SS-Gebirgs-Nachrichten-Abteilung 13)
 pomniejsze oddziały dywizyjne, takie jak batalion artylerii przeciwlotniczej, oddziały sanitarne, cyklistów, żandarmerii i weterynarii

Zobacz też 
 23 Dywizja Górska SS (2 chorwacka) Kama

Bibliografia 
 
 
 
 

Chorwackie formacje kolaboranckie w służbie Niemiec hitlerowskich
Muzułmańskie formacje kolaboranckie w służbie Niemiec hitlerowskich
Dywizje górskie Waffen-SS
Historia Bośni i Hercegowiny
Historia wojskowości w Chorwacji
Jednostki organizacyjne wojska utworzone w 1943
Jednostki organizacyjne wojska rozwiązane w 1945
Dangling else problem

Dangling else problem to problem niejednoznaczności spotykanych w praktyce gramatyk bezkontekstowych.

Niech polecenie redukuje się do if (warunek) polecenie, do if (warunek) polecenie else polecenie oraz do jakiegoś innego polecenia, np. zmienna = wyrażenie.

Weźmy teraz polecenie:
 if (warunek1) if (warunek2) zmienna = wyrażenie else zmienna = wyrażenie

Gramatyka w żaden sposób nie rozstrzyga do którego if odnosi się to else:
 if (warunek1) { if (warunek2) zmienna = wyrażenie else zmienna = wyrażenie }
czy też:
 if (warunek1) { if (warunek2) zmienna = wyrażenie } else zmienna = wyrażenie

Gramatykę taką zawsze można przekształcić w gramatykę jednoznaczną, zwykle zakładając że else dotyczy najwewnętrzniejszego wolnego if (czyli pierwsza z podanych wyżej interpretacji). Jest to również rozwiązanie najlepsze ze względu na strukturę analizatora składni: aby skojarzyć napotkany else z właściwym if nie potrzeba sprawdzać liczby else-ów następujących w dalszej części analizowanego napisu.

Języki formalne
Ruch Rewolucyjny im. Tupaca Amaru

Ruch Rewolucyjny im. Tupaca Amaru (, MRTA) – peruwiański ruch rewolucyjny.

Nazwa 
Ruch przyjął nazwę na cześć Tupaca Amaru II – indiańskiego bohatera i przywódcy antyhiszpańskiego powstania z XVIII wieku, aktywiści organizacji są na jego cześć określani mianem „tupamaros”. Używał też nazwy Ludowa Armia Tupacamarystów (Ejército Popular Tupacamarista).

Historia 
Utworzony  w Peru w 1983 lub 1984 roku, przez dawnych działaczy Ruchu Rewolucyjnej Lewicy oraz Rewolucyjnej Partii Socjalistycznej (Marksistowsko-Leninowskiej). Pierwszym przywódcą organizacji był Víctor „Comandante Rolando“ Polay. Inni działacze: Nestor Cerpa Cartolini, Arturo Laynes, Rodolfo Klein Samanez, Jaime Castillo Petruzzi, Peter Cardenas, Emesto Montes Aliaga, Jose Carazas Ybar, Cirilo Javier Huamani, Wilder Rojas Sanchez, Luis Varese Scotto, Carlos Dario Perez.

Pierwsze akcje militarne MRTA miały miejsce w latach 1986–1987. W lutym 1987 roku bojownicy zajęli siedem stacji radiowych w Limie, skąd nadali manifest programowy. W latach 80. i 90. członkowie formacji tworzyli oddziały partyzanckie, szczególnie aktywne w Dolinie Huallaga. Partyzanci walczyli z siłami rządowymi oraz z „konkurencyjną” partyzantką Świetlisty Szlak. Oprócz walki partyzanckiej, członkowie grupy zaangażowani byli w działalność terrorystyczną obejmującą porwania polityków i zamachy bombowe. 

W 1989 roku służby ujęły Polaya, zbiegł on jednak z więzienia i został ponownie ujęty w 1992 roku. Następnym przywódcą ruchu został Nestor Cerpa Cartolini ukrywający się pod pseudonimem „Comandante Evaristo”. Nestor Cerpa Cartolini był dowódcą bojówki, która w grudniu 1996 roku zaatakowała i zajęła ambasadę Japonii w Limie. Komandosi peruwiańscy w nocy z 23 na 24 kwietnia 1997 roku odbili ambasadę, w akcji zginęli wszyscy bojownicy. Od tego czasu ruch nie podjął się większych akcji militarnych.

W XXI wieku ma marginalne znaczenie, będąc w zasadzie organizacją przestępczą powiązaną z handlem narkotykami.

Liczebność 
Szacuje się, że liczy nie więcej niż 100 członków, dla porównania w latach 90. grupował około tysiąca bojowników.

Powiązania zagraniczne 
W przeszłości otrzymywał wsparcie ze strony Kuby i Libii. Hawana prowadziła szkolenia członków organizacji i przekazała im nieznaczną ilość broni. Pomoc, jaką Kuba zaoferowała MRTA była znikoma.

Wspierał działalność pokrewnej ideowo organizacji Komisja Nestora Paza Zamory z Boliwii.

Niektórzy członkowie grupy byli weteranami kolumbijskiej Armii Wyzwolenia Narodowego i Frontu Wyzwolenia Narodowego im. Farabunda Martíego z Salwadoru.

Ideologia 
Jest ugrupowaniem marksistowsko-leninowskim typu castrystowskiego. Jego celem jest ustanowienie w Peru państwa socjalistycznego i likwidacja w kraju wpływów imperialistycznych (amerykańskich i japońskich).

Jest przeciwnikiem maoistowskiego Świetlistego Szlaku, który oskarża o stalinizm i nadmierny dogmatyzm.

Zobacz też 
 Tupamaros (Urugwaj)
 wojna domowa w Peru

Przypisy

Bibliografia 
 
 
 
 
 

Amerykańskie organizacje terrorystyczne
Organizacje rewolucyjne
Partyzantka
!
Skrajna lewica
Gramatyka bezkontekstowa

Gramatyka bezkontekstowa – gramatyka formalna, w której wszystkie reguły wyprowadzania wyrażeń są postaci:
 

gdzie:
  – dowolny symbol nieterminalny, jego znaczenie nie zależy od kontekstu, w jakim występuje;
  – dowolny (być może pusty) ciąg symboli terminalnych i nieterminalnych.

Każdy język bezkontekstowy generowany jest przez pewną gramatykę bezkontekstową.

Formalna definicja 
Gramatyką bezkontekstową nazywa się czwórkę uporządkowaną  gdzie:
  jest skończonym zbiorem symboli terminalnych,
  jest skończonym zbiorem symboli nieterminalnych,
  jest skończonym zbiorem reguł typu  gdzie  oraz 
  jest wyróżnionym elementem początkowym.

Przykłady 
 Przykład 1 Gramatyka  generuje język  Ten język nie jest regularny.

 Przykład 2 Język  który jest językiem wszystkich palindromów nad alfabetem  może być wygenerowany przez następującą gramatykę:

Postaci normalne 
Każdy język bezkontekstowy nie zawierający słowa pustego może być wyrażony za pomocą gramatyki w postaci normalnej Greibach oraz postaci normalnej Chomskiego.

Języki formalne
Gramatyka generatywna
Silnik o spalaniu wewnętrznym

Silnik o spalaniu wewnętrznym – silnik, w którym paliwo spalane jest w przestrzeni roboczej silnika.

Wśród silników o spalaniu wewnętrznym możemy wyróżnić:
 silniki turbinowe
 silniki tłokowe
 silnik spalinowy tłokowy
 silniki odrzutowe
 silnik rakietowy
Podobna klasyfikacja jest stosowana w przypadku silników o spalaniu zewnętrznym.

Zobacz też 
 Silnik spalinowy

 

cs:Spalovací motor#Motory s vnitřním spalováním
Silnik o spalaniu zewnętrznym

Silnik o spalaniu zewnętrznym – silnik, w którym paliwo spalane jest poza nim, a do silnika dostarczane są spaliny lub inne medium, którego energia jest podnoszona w wyniku spalania paliwa.

Do silników o spalaniu zewnętrznym należą:
 silniki tłokowe: maszyna parowa, siłownia parowa, silnik Stirlinga
 silniki turbinowe: turbina parowa.

Przypisy
Silnik cieplny

Silnik cieplny – urządzenie (maszyna cieplna), które zamienia energię termiczną (cieplną) w energię mechaniczną (praca) lub elektryczną.

Idealizacją silnika cieplnego jest silnik pracujący w cyklu Carnota. Silnik taki ma największą teoretyczną sprawność dla danych temperatur źródeł ciepła górnego i dolnego. Sprawność rzeczywistych silników jest także zależna od temperatury dolnego i górnego źródła ciepła, ale mniejsza od sprawności cyklu Carnota. Stosunek sprawności silnika do sprawności obiegu Carnota to sprawność egzergetyczna.

Silniki cieplne dzielą się na silniki:
 o spalaniu wewnętrznym,
 o spalaniu zewnętrznym.

Inny podział ze względu na sposób generowania mocy:
 silnik objętościowy (tłokowy),
 silnik przepływowy (turbinowy).

Najczęściej spotykanymi w technice silnikami cieplnymi są silniki tłokowe, służące powszechnie do napędu samochodów. Nieco rzadsze zastosowanie ma silnik turbinowy, będący podstawowym źródłem mocy mechanicznej w transporcie lotniczym.

Sprawność 
Sprawność silnika odnosi się do ilości pracy użytecznej jaką możemy uzyskać z określonej ilości dostarczonego ciepła.

Z praw termodynamiki mamy:
 

gdzie:
  – praca odbierana od silnika (jest to wielkość ujemna, kiedy praca jest wykonana przez silnik),
  – ciepło pobrane z górnego źródła ciepła (stąd  jest dodatnie),
  – ciepło oddane do chłodnicy (jest to wielkość dodatnia jeśli ciepło jest przekazywane do chłodnicy).

Innymi słowy, silnik cieplny pobiera ciepło ze zbiornika ciepła o wysokiej temperaturze, przekształca jego część w użyteczną pracę, a resztę oddaje do chłodnicy.

Ogólnie, sprawność danego procesu przepływu ciepła (niezależnie, czy będzie to chłodziarka, pompa ciepła lub silnik) jest definiowana nieformalnie jako „to co otrzymujesz” do tego „co dostarczasz”.

W przypadku silnika, kiedy otrzymujemy pracę mechaniczną, a dostarczamy ciepło
 

Teoretyczne maksimum sprawności danego silnika cieplnego zależy tylko od temperatur, pomiędzy którymi on pracuje. Sprawność ta jest zwykle obliczana dla idealnego silnika Carnota, jednakże silniki pracujące według innych cykli osiągają także określoną dla danego cyklu maksymalną sprawność zależną od temperatur źródła ciepła i chłodnicy. Maksymalna sprawność danego cyklu osiąga przy odwracalnych przemianach termodynamicznych, kiedy zmiana entropii chłodnicy ma przeciwny znak do zmiany entropii źródła ciepła (tj. ), a łączna entropia układu nie zmienia się. W takim przypadku:
 

gdzie:
  – temperatura bezwzględna źródła ciepła,
  – temperatura bezwzględna chłodnicy.
  jest dodatnie, kiedy  jest ujemne.

W każdym odwracalnym procesie wykonywania pracy entropia cyklu nie wzrasta, ale wysoka entropia źródła ciepła maleje, a rośnie entropia otoczenia (chłodnicy), gdzie oddawane jest ciepło.

Inne definicje 
Poniżej podane są mniej powszechne definicje silnika cieplnego.
 1964 – polski termodynamik Stanisław Ochęduszko zdefiniował silnik cieplny jako „maszyna, która część dostarczonego ciepła zamienia na pracę mechaniczną i może to czynić bez przerwy”.
 2001 – definicja Uniwersytetu Bluffton to „urządzenie zmieniające ciepło w inną formę energii”.

Zobacz też 
 silnik spalinowy
 silnik tłokowy

Przypisy
Drzewo wywołań funkcji

Drzewo wywołań funkcji (ang. call tree) – drzewo przedstawiające proces obliczania wartości wyrażenia. Liście drzewa wywołań zawierają niepodzielne części wyrażenia, czyli stałe i zmienne. Węzły wewnętrzne i korzeń odpowiadają wywołaniu funkcji (lub operatorów) z argumentami obliczonymi przez ich poddrzewa.

Drzewa wywołań rozpatruje się przede wszystkim w konstrukcji kompilatorów języków programowania, ale także w analizie programów (ang. program analysis), oraz w konstrukcji i analizie algorytmów. Najczęściej używa się takich drzew dla wyrażeń, które zawierają wywołania funkcji, lub drzewa dla obliczania wartości funkcji rekurencyjnych.

W typowych językach programowania wyrażenia mogą generować skutki uboczne. Zazwyczaj drzewo wywołań nie uwzględnia tego faktu i obrazuje jedynie strukturę obliczania. Szczególnie interesujące są drzewa wywołań dla funkcji rekurencyjnych nieposiadających skutków ubocznych. Drzewa takie można przekształcić zwykłymi metodami matematycznymi (zob. np. programowanie dynamiczne) w skierowany graf acykliczny (DAG),
co umożliwia optymalizację.

Przykład 

Jako przykład rozważmy drzewo wywołań dla funkcji  obliczającej wartość n-tego wyrazu ciągu Fibonacciego:

  fun F (n :int) :int = 
      if n=1 or n=2 then 1
      else F (n-1) + F (n-2)

Diagram po prawej stronie prezentuje drzewo wywołań dla wyrażenia  Dla uproszczenia pominięto tu wartości wyrażeń pośrednich, pokazując jedynie wywołania funkcji. Łatwo zauważyć, że drzewo to zawiera wiele zbędnych obliczeń, na przykład  jest obliczane pięciokrotnie a  trzykrotnie, pomimo tego, że wartość funkcji dla zadanych parametrów jest zawsze taka sama.

Kolejny diagram pokazuje jak powyższe drzewo może zostać zredukowane do grafu skierowanego za pomocą technik typu programowanie dynamiczne lub memoizacja.

Algorytmika
Skutek uboczny (informatyka)

Skutek uboczny, efekt uboczny () – dowolny efekt wyrażenia lub wywołania funkcji, który wykracza poza zwrócenie wartości, np. interakcja z systemem operacyjnym lub zmiana wartości zmiennej globalnej. Innymi słowy skutek uboczny następuje, gdy modyfikowany zostaje jakiś stan programu poza swoim lokalnym środowiskiem, to znaczy następuje zauważalna interakcja ze „światem zewnętrznym”, oprócz zwracania wartości.

Pomimo nazwy (nieco mylącej) wiele funkcji jest wywoływanych właśnie w celu uzyskania skutku ubocznego.

Np. wyrażenie 2 + 3 nie ma skutków ubocznych, natomiast wyrażenie a = 2 + 3 ma oczywisty skutek uboczny na zmiennej nielokalnej a – modyfikuje jej wartość. Innym przykładem skutku ubocznego jest poniższa funkcja w Perlu:

sub add() {
    my $val = 0;
    $count++;
    $val += $_ foreach (@_);
    return $val;
}

Jej zasadniczym celem jest zwrócenie sumy wartości podanych argumentów, ale efektem ubocznym jest wyłącznie zwiększenie wartość pewnej zmiennej globalnej $count.

Charakterystyka 
Z formalnego punktu widzenia większość funkcji w językach wysokiego poziomu powoduje efekty uboczne (w postaci komunikacji z systemem operacyjnym), np. funkcje z rodziny printf() w języku C zwracają liczbę „wydrukowanych” znaków, a sama operacja „wydrukowania” tych znaków jest właśnie efektem ubocznym.

W programach napisanych w językach niskopoziomowych ogromna większość instrukcji powoduje skutki uboczne – w asemblerze istnieją praktycznie wyłącznie skutki uboczne i nie ma żadnego innego mechanizmu realizacji obliczeń. W asemblerze istnieją nawet tzw. ukryte skutki uboczne, do których zalicza się niejawne modyfikowanie flag rejestru stanu procesora, np. w czasie wykonywania rozkazu procesora, który jawnie modyfikuje zawartość rejestrów procesora.

Natomiast w programach napisanych w językach funkcyjnych skutków ubocznych jest niewiele i tylko tam gdzie są one rzeczywiście niezbędne, np. w operacjach wejścia/wyjścia.

Istnienie skutków ubocznych znacznie utrudnia przeprowadzanie wielu rodzajów optymalizacji kodu wynikowego; mogą one powodować trudne do zdiagnozowania błędy w działaniu aplikacji, szczególnie jeżeli programista nie jest świadomy istnienia efektów ubocznych używanych funkcji.

Zobacz też 
 asemblerowy język wysokiego poziomu

Programowanie komputerów
Programowanie funkcyjne
Silnik gaźnikowy

Silnik gaźnikowy - silnik spalinowy o zapłonie iskrowym, w którym mieszanka paliwowo-powietrzna wytwarzana jest w gaźniku.

Obecnie coraz rzadziej spotykany ze względu na powszechne zastępowanie gaźnika układami wtryskowymi, które pozwalają na precyzyjne sterowanie ilością wtryskiwanego paliwa (utrzymanie wartości współczynnika nadmiaru powietrza na odpowiednim poziomie). Utrzymywany w wąskich granicach współczynnik nadmiaru powietrza umożliwia zastosowanie katalizatorów trójfunkcyjnych i utrzymanie emisji toksycznych składników spalin na bardzo niskim poziomie (znacznie niższym niż w przypadku zasilania gaźnikowego).

Układ zasilania silnika spalinowego
Silnik samozapłonowy

Silnik samozapłonowy (Silnik o zapłonie samoczynnym) jest silnikiem cieplnym spalinowym o spalaniu wewnętrznym, w którym spalanie wywoływane jest przekroczeniem ciśnienia krytycznego, w którym następuje samozapłon paliwa ciekłego. Podczas rozruchu silników tego typu zapłon może być wspomagany dodatkowo innymi metodami, np. świecą żarową.

W silniku Diesla (wysokoprężnym) paliwem jest olej napędowy lub olej opałowy nazywany też pozostałościowym powszechnie używany w silnikach okrętowych napędu głównego.
W silniku modelarskim paliwem jest mieszanina eteru dietylowego, nafty i oleju rycynowego.

Zobacz też
silnik żarowy

Układ zapłonowy silnika spalinowego