alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Kathak

Katak, kathak – jeden z klasycznych stylów północnych tańca hinduskiego. Nazwa pochodzi od słowa katha – bajka, opowiadanie. 

Tradycja wywodzi go od mitycznego "barda" Kathaksa, który żył 2000 lat temu, podróżował od wsi do wsi i zarabiał na życie opowiadaniem legend, tekstów świętych ksiąg i hymnów religijnych, pomagając sobie przy tym tańcem i śpiewem. Słowem kathak nazywa się także ulicznych opowiadaczy bajek na północy Indii.

Prawdopodobnie styl ten pochodzi z połączenia kultur hinduskiej i muzułmańskiej. Bardzo popularny był w czasach mogolskich. Spektakl odbywa się wśród siedzącej dookoła widowni, bez podwyższonej sceny. Tancerz zazwyczaj wykonuje kilka gestów, po czym zastyga na moment w jakiejś pozie, wykonuje znowu kilka gestów i znowu się zatrzymuje. Charakterystyczne dla tego tańca są bardzo szybkie ruchy nóg związane z uderzeniami stóp o podłogę. Tło muzyczne tworzy gra na tabli, czasem sarandze. Sam tancerz ma przyczepione do kostek dzwoneczki ghungroo.

Istnieją teorie, że od kataku pochodzi taniec flamenco, co jest związane z indyjskim pochodzeniem Romów. Oba te tańce charakteryzują się podobnymi ruchami rąk, nóg oraz podobną rytmiką.

Przypisy 

Klasyczne tańce hinduskie
Bharatanatjam

Bharatanatjam (dewanagari भरतनाट्यम्  trl. bharatnātyam, tamil பரதநாட்டியம், ang. Bharatanatyam) – antyczny styl klasycznego tańca hinduskiego, istniejący od około 3000 lat, początkowo tańczony przez kapłanki-tancerki dewadasi w świątyni w Tanjavur i Malabar i zwany "sadir" lub "dasi attam" (trl. dāsī āţţam) charakterystyczny element bhakti. Pochodzi z Indii południowych i utożsamiany jest z kulturą Tamilów.

Dewadasi brały udział w codziennych rytuałach świątynnych i w świętach hinduistycznych, w czasie których ich taniec był postrzegany jako forma daru składanego bóstwu. Z czasami zaczęły także tańczyć na królewskich dworach. Między XVIII i XIX w. styl ten przyjął formy podobne do tych, w jakich jest wykonywany do dziś. Po okresie kryzysu, który nastąpił w latach 20. i 30. XX w., został zreformowany i przyjął w 1930 nazwę "Bharatanatjam", opierającą się na trzech sylabach w słowie "Bharata" – bhawa (uczucie), raga (melodia) i tala (muzyka) (rytm).

Taniec ten obecnie jest wykonywany przez jednego tancerza, najczęściej przez kobietę, lub przez całą grupę. Towarzyszy mu muzyka i śpiew komentujący taniec. Charakteryzuje się dynamiką wykonania, statycznymi pozami i emocjonalnym zaangażowaniem wykonawcy: nritta (rytmiczne ruchy) i nritya (ruchy ekspresyjne).

Klasyczne tańce hinduskie
Dewadasi

Dewadasi (w sanskrycie boska niewolnica, port. bailadeira – tancerka, z fr. bayadère – bajadera) – tancerka kultowa w Indiach wykonująca klasyczne tańce indyjskie. Zazwyczaj mieszkała blisko świątyni, była oficjalnie uznawana za boską małżonkę i otaczana dużym szacunkiem. Rozpoczynała naukę tańca w bardzo młodym wieku, około szóstego roku życia.

Pierwotnie bajadery praktykowały celibat (nie pozwalano na związki z kapłanami i pielgrzymami) i inne praktyki jogiczne, jednak z czasem (z powodu wpływów spoza ortodoksyjnego hinduizmu) zaczęły przy świątyniach hinduistycznych praktykować też prostytucję sakralną, tradycyjnie również tańczyły taniec bharatanatjam, który sam w sobie nie wiąże się z prostytucją sakralną.

Obecnie istnieje też klasa Devdasi praktykująca pierwotne tradycje ascezy jogicznych, mająca na celu przywrócenie rangi klasie Devdasi.

Erotyczne rzeźby w świątyni Surji w Konarak wskazują na kult religijny, jaki miał miejsce w świątyni. Setki bajader pełniących służbę przy świątyni mieszkało w budynkach obok świątyń. Prostytutki podczas oddawania się kapłanom spełniały akt seksualny z namiestnikami boskimi, delektowały się więc boskością; gdy oddawały się pielgrzymom, przekazywały im boskie rozkosze. Ponieważ erotyka zmysłowa zgodnie z hinduizmem ma wartość uświęcającą, to i „służące rozkoszy seksualnej”, czyli prostytutki, powinny mieć wysoką rangę społeczną. Ranga bajader była jednak niska, gdyż oddawały się one dla pieniędzy, a poza tym uważano ich przeżycia za sztuczne, udawane wobec klienta.

System dewadasi został zdelegalizowany w 1988 roku pod zarzutem wspierania prostytucji, ale nie zanikł i nielegalnie nadal istniał. Jeszcze w 1990 roku blisko 50% dewadasi w jednym z rejonów były prostytutkami.

Zobacz też 
 Basawi

Praktyki religijne w hinduizmie
Taniec w Indiach
Prostytucja
Obyczajowość seksualna w hinduizmie
Kobieta w religii
Zajęcie
Gwiazdy zmienne typu Algola

Gwiazdy typu Algola (gwiazdy typu Beta Persei) – grupa gwiazd zmiennych zaćmieniowych, która swoją nazwę wzięła od Algola w gwiazdozbiorze Perseusza (β Per).

Gwiazdy zmienne typu Algola to grupa układów półrozdzielonych, których krzywe zmian blasku zawierają dwa minima: jedno bardzo głębokie - główne oraz drugie znacznie płytsze - wtórne. Minimum główne zachodzi podczas całkowitego lub częściowego zaćmienia bardzo jasnej gwiazdy ciągu głównego przez drugi składnik o jasności wielokrotnie mniejszej, a w minimum wtórnym, składniki zamieniają się rolami. Pomiędzy zaćmieniami obserwuje się niewielkie fluktuacje blasku wywołane odbiciem światła gorącej gwiazdy od powierzchni chłodniejszego, drugiego składnika.

Z gwiazdami typu Beta Persei związany jest tzw. paradoks Algola.
Bractwo Arwalskie

Bractwo Arwalskie  (Arvales fratres - "Bracia rolni", "Bracia polni") – w starożytnym Rzymie kolegium 12 kapłanów bogini Dea Dia i Marsa. Ich nazwa pochodzi od słowa arvum (łac. niwa). 

W świątyni bogini, przy zamkniętych drzwiach, modląc się o dobre zbiory, wykonywali taniec, wywodzący się jeszcze z kultów płodności. W kwietniu obchodzili święto Ambarvalie. Opis jego przebiegu zachował się dzięki temu, że został spisany w dokumentach zwanych Acta urbis. Przybrani wieńcami z kłosów, oprowadzali po polach ofiarne zwierzęta. Po ich zabiciu tańczyli i śpiewali pieśni na cześć Marsa i larów. Pieśni bractwa – Carmen Arvale (pieśni Bractwa Arwalskiego)- zostały spisane w czasach cesarstwa i stanowią jeden z najstarszych zabytków poezji łacińskiej.

Zobacz też 
saliowie

Religia starożytnego Rzymu
Flamen

Flamen – kapłan w starożytnym Rzymie służący konkretnemu bogu.

Kolegium flaminów składało się z 15 kapłanów. Wśród nich najwyższy rangą był flamen Jowisza, zwany flamen Dialis. Dwaj kolejni to flamen Marsa (flamen Martialis) i Kwiryna (flamen Quirinalis). Pozostali służyli mniejszym bogom i boginiom, jak Wulkan, Flora, Pomona.

Flaminowie byli zapewne jednym z najstarszych (o ile nie najstarszym) kolegiów kapłańskich Rzymu. O archaiczności pełnionej przez nich funkcji świadczy wiele rytualnych zakazów (tabu) i ograniczeń, jakie ich obowiązywały m.in. flamen Dialis nie mógł jeździć konno, patrzeć na uzbrojone wojsko, składać przysiąg, strzyc włosów, jego strój nie mógł mieć żadnych węzłów itd. podobne zakazy dotyczyły też jego żony zwanej flamina Dialis (pełny wykaz podaje Aulus Gelliusz w swym kompilacyjnym dziele Noce attyckie, ks. X, rozdz. 15).

Etymologicznie termin flamen ma prawdopodobnie pochodzenie praindoeuropejskie (łac. 
flamma znaczy płomień). Niektórzy uczeni sądzą, że pochodzi on od tego samego wyrazu prajęzykowego, co wyraz bramin.

Zobacz też 
 religia starożytnego Rzymu

Tytuły w starożytnym Rzymie
Religia starożytnego Rzymu
Kuchnia słoweńska

Kuchnia słoweńska – kuchnia pochodząca z terenu Słowenii. Wśród tradycyjnych potraw znajdują się:
 jota – zupa z ziemniaków, fasoli i kiszonej kapusty
 štrukli – rodzaj klusek
 frika – smażone ziemniaki z potartym serem i rozbełtanym jajkiem
 pršut – szynka suszona na słońcu i wietrze
 potica – świąteczne ciasto, drożdżowa rolada z nadzieniem orzechowym (w innych wariantach także makowym lub estragonowym)
 idrijski žlikrofi – pierożki z ziemniaczanym nadzieniem w kształcie kapelusza. od 2010 roku chronione przez UE jako danie tradycyjne.

Produkuje się w Słowenii wina typu:
 Cviček – lekkie, czerwone, z Dolnej Krainy
 Teran – mocne, czerwone, z Krasu
 Rebula – białe, wytrawne, ze słoweńskiego Przymorza

Przypisy
Metropolia

Metropolia ( metrópolis „miasto macierzyste, stolica”, od  méter „matka” +  pólis „miasto”).

 metropolia – duże miasto, które stanowi centrum gospodarcze i kulturalne większego obszaru (zobacz też: obszar metropolitalny)
 metropolia – w antycznej Grecji polis, której obywatele zakładali miasta-kolonie połączone z nią gospodarczo i kulturowo
 metropolia – państwo imperialistyczne w stosunku do kolonii
 metropolia – prowincja kościelna złożona z kilku diecezji, podległa metropolicie
 Metropolia – czasopismo biznesowo-edukacyjne wydawane w Wielkiej Brytanii dla społeczności polskiej

Zobacz też 
 Metropolis
Atrapa

Atrapa (fr. attrape) – makieta lub przedmiot służący do oszukania obserwatora, imitacja. Pojęcie odnoszone czasem do pojęć abstrakcyjnych (np. „Władza, która jest tylko atrapą”).

Przykłady 
 Plastikowa kiełbasa na wystawie – nie psuje się. Atrapy potraw ustawiane przed wejściem do lokali masowo wykorzystywane są przez japońskich restauratorów.
 Makieta pojazdu lub broni w wojsku dająca złudzenie obecności dla rozpoznania lotniczego. Często wykorzystywana łącznie z kamuflażem.
 Atrapa radiowozu – kartonowa lub blaszana makieta pojazdu drogówki lub policjanta służą do zmniejszenia prędkości przez kierowców.
 Atrapa książki to wykonana książka w drukarni na zamówienie wydawnictwa, na potrzeby weryfikacji przez redaktora technicznego  materiałów i technologii jej wykonania, z materiałów które posłużą do wykonania książki. Atrapa nie zawiera treści wydawniczej projektowanej  do drukowania książki. Nie należy mylić z makietą książki, gdyż zawiera ona treść wydawniczą przyszłej książki. Makietę wykonuje wydawnictwo z wydrukowanych arkuszy np. techniką kserograficzną lub z próbnych odbitek na potrzeby łamania tekstu tj. formowania kolumn na poszczególnych stronicach dzieła.

Zobacz też 

 Atrapa chłodnicy
 Dezinformacja
 Maskowanie
 Replika

Przypisy 

Maskowanie w wojsku
Jan Akkerman

Jan Akkerman (ur. 24 grudnia 1946) – holenderski gitarzysta zaliczany do grona wirtuozów gitary elektrycznej, akustycznej i klasycznej. Akkerman w czasie swej długiej kariery w grupie Focus oraz muzyka solowego grał z wielkim powodzeniem progresywnego rocka, jazz-rock, jazz i muzykę średniowieczną.

Dyskografia 

 1973 Guitar for Sale
 1973 Profile
 1974 Tabernakel
 1976 Eli (razem z Kazem Luxem)
 1978 Aranjuez
 1978 Jan Akkerman
 1979 Live
 1979 Talent for Sale
 1980 3
 1980 Transparental
 1981 Oil in the Family
 1981 Collage
 1983 Can't Stand Noise
 1984 From the Basement
 1985 It Could Happen to You
 1985 Focus Vertigo
 1987 Heartware
 1987 Pleasure Point
 1988 Heartware
 1989 The Complete Guitarist
 1990 The Noise of Art
 1993 Puccini's Cafe
 1994 Blues Hearts
 1996 Focus in Time
 1996 The Guitar Player
 1998 Live at the Priory
 1999 10,000 Clowns on a Rainy Day [live]
 1999 Passion
 1999 Live at Alexander's

Nagrody, pozycje na listach przebojów i rekordy

Literatura 
 Brigitte Tast, Hans-Jürgen Tast „be bop - Die Wilhelmshöhe rockt. Disco und Konzerte in der Hölle" Verlag Gebrüder Gerstenberg GmbH & Co. KG, Hildesheim, .

Przypisy 

Holenderscy gitarzyści
Gitarzyści akustyczni
Muzycy jazzrockowi
Ludzie urodzeni w Amsterdamie
Urodzeni w 1946
Konwersja genów

Konwersja genów - w genetyce zmiana sekwencji w zrekombinowanych cząstkach, wynikająca z naprawy niedopasowania, które mogło powstać podczas rekombinacji.

I tak, kiedy w jednym miejscu znajdowało się 3'A5'/5'T3', tak w homologicznym fragmencie C/G. Po wymianie nici powstanie A/G i C/T. Podczas porekombinacyjnych napraw, niedopasowane zasady zostają dopasowane, i sekwencja jednej z nici jest tracona. Jeżeli błąd ten nie zostanie naprawiony, to w późniejszym rozdziale mejotycznym powstaną komórki o odmiennych genotypach.

Zobacz też 
 gen

Genetyka
Psianka podłużna

Psianka podłużna (Solanum melongena) – gatunek rośliny z rodziny psiankowatych. Roślina ta znana jest głównie pod zwyczajowymi nazwami jako oberżyna lub bakłażan, ale ma także inne nazwy: gruszka miłosna, jajko krzewiaste i bakman. Pochodzi z tropikalnej Afryki, Egiptu, Arabii i Indii. W Polsce uprawiana wyłącznie w sprzyjających warunkach mikroklimatycznych. Jadalną częścią jest owoc.

Morfologia 
 Łodyga Dorastająca do 100 cm. Często jest pokryta kolcami (zależy od odmiany).
 Liście Jajowate, niekiedy z płytkimi wcięciami na brzegach o długości do 15 cm. Wyrastają na dość długich ogonkach.
 Kwiaty Korona kwiatu w kształcie rurki, zakończonej pięcioma płatkami w kolorze niebieskim lub fioletowym, o żółtym środku. Kwiaty wyrastają pojedynczo lub w kiściowatych kwiatostanach z kątów liści. Mają kolczasty, 5-działkowy kielich. 1 słupek i 5 pręcików.
 Owoc Wydłużona lub kulista, do 30 cm, soczysta jagoda w kolorze fioletowym lub brunatnym.

Zastosowanie 
 Uprawa
Bakłażany uprawiane są w parnych tropikach i subtropikach na całym świecie od Indii Zachodnich po Filipiny. Japończycy, podobnie jak Hindusi, starają się wyhodować nowe, jak najlepsze odmiany. Współczesne krzyżówki mają owoce owalne, okrągłe lub w kształcie gruszki, a ich skórka może przybrać fioletową, żółtozieloną lub białą barwę. Owoce mogą ważyć nawet 500 g, jeśli są uprawiane w odpowiednich warunkach jako rośliny jednoroczne. Można je zbierać 6 miesięcy po zasiewach. 

Pierwsze wzmianki o uprawie bakłażanów pochodzą z Chin z V wieku p.n.e. Przypuszcza się, że uprawiano je już wcześniej w Indiach. Bakłażany zawędrowały z Azji do Europy wraz z muzułmanami, którzy dotarli do Hiszpanii przez północną Afrykę w VII wieku, za czasów kalifatu Umajjadów. Hiszpański klimat jest na tyle łagodny, że bakłażany mogły rosnąć na dworze, w ogrodach lub na polach. W chłodniejszych rejonach Europy, np. Wielkiej Brytanii czy krajach niderlandzkich, uprawia się je na małą skalę w szklarniach. Znajduje się w rejestrze roślin rolniczych Unii Europejskiej.

 Sztuka kulinarna
W Indiach i Afryce na południe od Sahary oberżyny stanowią istotny składnik jadłospisu ubogiej ludności. Mogą być przyrządzane na różnorodne sposoby.

Zobacz też

Przypisy 

Psiankowate
Warzywa
Selery zwyczajne

Selery zwyczajne, seler zwyczajny (Apium graveolens L.) – gatunek rośliny należący do rodziny selerowatych.

Rozmieszczenie geograficzne 
W stanie dzikim rośnie w Europie, Azji Zachodniej i Środkowej, na Kaukazie, w Afryce. Rozprzestrzenił się także gdzieniegdzie poza obszarem swojego rodzimego występowania. W Polsce w stanie dzikim tylko na wyspie Uznam. Jest uprawiany w wielu rejonach świata, czasami przejściowo dziczejący (efemerofit).

Morfologia 
 Łodyga Osiąga wysokość do 1 m (kwitnąca).
 Korzeń Bulwiasty, spichrzowy.
 Liście Zazwyczaj 3-sieczne, częściowo pierzaste, z ząbkowanymi krawędziami na długich nagich łodygach. Błyszczące.
 Kwiaty Drobne, bladożółte, zebrane w kwiatostany (forma baldachu złożonego bez pokryw oraz pokrywek), złożone z 6 do 12 szypuł.
 Owoc Rozłupki.

Biologia i ekologia 
Roślina dwuletnia. Kwitnie od lipca do września. Siedlisko: halofit rosnący na nadmorskich łąkach i terenach podmokłych, a także solniskach w głębi lądu. Liczba chromosomów 2n= 22.

Zmienność 
Odmiany botaniczne:
 seler typowy (Apium graveolens L. var. graveolens) – odmiana dziko rosnąca
 seler korzeniowy (Apium graveolens L. var. rapaceum (Mill.) Gaudin) – tylko w uprawie
 seler naciowy (Apium graveolens L. var. dulce (Mill.) Pers.) – w uprawie, czasami dziczejący
 seler liściasty (Apium graveolens L. var. secalinum (Alef.) Mansf.) – tylko w uprawie

Zastosowanie 
 Sztuka kulinarna – korzeń i liście są wykorzystywane jako warzywo i przyprawa. Uprawiany jest od ponad 2000 lat.

Wartości odżywcze

Przypisy 

Selerowate
Warzywa
Rośliny lecznicze
Chrzan

Chrzan (Armoracia P. Gaertn., B. Meyer & Scherb.) – rodzaj bylin z rodziny kapustowatych do którego należą trzy gatunki. Zasięg rodzaju obejmuje południowo-wschodnią Europę, południową Rosję, Syberię i Kazachstan. Chrzan pospolity jest w Polsce uprawiany i rośnie dziko jako zadomowiony antropofit, poza tym zawleczony i zdziczały jest także w pozostałej części Europy, w Ameryce Północnej i we wschodniej Azji. Chrzan pospolity wykorzystywany był dawniej głównie jako roślina lecznicza, a później był i współcześnie jest stosowany głównie jako dodatek do potraw.

Morfologia 

 Pokrój Rośliny zielne z tęgim korzeniem, nagie, z pędem prosto wzniesionym, rozgałęziającym się w górnej części. 
 Łodyga Gruba, głęboko żebrowana, obła.
 Liście Odziomkowe liście długoogonkowe, pojedyncze, całobrzegie lub tępo ząbkowane. Liście łodygowe w dole pędu ogonkowe, wyżej siedzące, pierzasto wcinane. 
 Kwiaty Zebrane w wielokwiatowe grona i wiechy, czasem baldachowato spłaszczone. Kwiatostany wydłużają się podczas owocowanie. Działki kielicha jajowate do owalnych, rozpostarte lub wzniesione, nagie, nierozszerzone woreczkowato u nasady. Płatki korony białe, wzniesione, dłuższe od kielicha. Mają w górze kształt jajowaty do lancetowatego, ale zawsze są tępe na szczycie, u dołu z krótkim paznokciem. Pręcików sześć, z miodnikami u ich nasady, słabo czterosilne. Zalążnia górna z 8–20 zalążkami, na szczycie z krótką szyjką (do 2 mm) lub bez niej, znamię główkowate.
 Owoce Podłużne łuszczyny lub łuszczynki jajowate do kulistych.

Systematyka 
Rodzaj blisko spokrewniony z rodzajem rzepicha (Rorippa).

 Pozycja systematyczna
Rodzaj z rodziny kapustowatych (Brassicaceae), a w jej obrębie z plemienia Cardamineae.

 Wykaz gatunków
 Armoracia macrocarpa (Waldst. & Kit.) Kit. ex Baumg.
 Armoracia rusticana P. Gaertn., B. Mey & Scherb. – chrzan pospolity
 Armoracia sisymbroides (DC.) Cajander

Zastosowanie 	
Korzenie chrzanu pospolitego są używane jako przyprawa, a także jako roślina lecznicza. W medycynie niekonwencjonalnej stosuje się go przy bólach mięśniowych pleców i w pasie, przy przeziębieniach, ranach ropiejących, wrzodach, zapaleniu korzonków nerwowych, zapaleniu uszu.

Przypisy 

Kapustowate
Konferencja teherańska

Konferencja teherańska – spotkanie przywódców koalicji antyhitlerowskiej (tzw. wielkiej trójki): prezydenta USA Franklina Delano Roosevelta, premiera Wielkiej Brytanii Winstona Churchilla i przywódcy ZSRR Józefa Stalina w Teheranie w dniach 28 listopada – 1 grudnia 1943 roku.

Była to pierwsza z trzech – poświęconych walce z hitlerowską III Rzeszą – konferencji wielkiej trójki. Po niej odbyły się jeszcze dwie: konferencja jałtańska (luty 1945) oraz konferencja poczdamska (lipiec-sierpień 1945).

Postanowienia 
 USA i Wielka Brytania zobowiązały się do:
 utworzenia drugiego frontu we Francji, w maju 1944 roku.
 udzielenia pomocy oddziałom Tity w Jugosławii, przy jednoczesnym wycofaniu poparcia dla czetników i rezygnacji z inwazji na Bałkanach (poza Grecją przydzieloną do brytyjskiej strefy operacyjnej).
 Ustalono nową granicę wschodnią Polski i ZSRR na tak zwanej linii Curzona.
 Rozmawiano także o utworzeniu Organizacji Narodów Zjednoczonych oraz o Europejskiej Komisji Doradczej, która miała zadecydować o powojennych losach Niemiec; Stalin zażądał dodatkowo wydzielenia sowieckiej strefy wpływów w Europie wschodniej i krajach nadbałtyckich.
 Ustalono ponadto, że żadna ze stron nie zawrze separatystycznego pokoju z Niemcami, dążąc do bezwarunkowej kapitulacji i likwidacji III Rzeszy.
 Dokonano podziału krajów Europy na alianckie strefy operacyjne – na mocy międzyalianckich uzgodnień Polska znalazła się w strefie operacyjnej Armii Czerwonej.
 Ustalono, iż Niemcy zostaną podzielone na strefy okupacyjne, zaś  radziecka strefa okupacyjna Niemiec  przylegać będzie do Polski, przez którą przebiegały linie komunikacyjne do tej strefy, co de facto przesądzało losy Polski. Ze względu na odbywające się jesienią 1944 roku w USA wybory prezydenckie, na prośbę prezydenta Roosevelta liczącego na głosy Polonii amerykańskiej utajniono postanowienia wielkiej trójki w kwestii polskiej.

Konferencją analogiczną do spotkań wielkiej trójki, ale dotyczącą Dalekiego Wschodu była konferencja kairska w dniach 22-26 listopada 1943 roku.

Zobacz też 
 Konferencja moskiewska (1943)

Przypisy

Bibliografia 
 Foreign Relation of the United States. Diplomatic papers. The Conferences at Cairo and Tehran, 1943 U.S. Government Printing Office,  Washington 1961 – oficjalny zbiór dokumentów wydany przez Departament Stanu USA
 
 
 Konferencja teherańska
 Polityczne aspekty II wojny światowej

teherańska
Iran w XX wieku
1943 w Azji
Historia Teheranu
Polityka zagraniczna ZSRR w czasie II wojny światowej
Stosunki polsko-amerykańskie (II wojna światowa)
Stosunki polsko-brytyjskie (II wojna światowa)
Stosunki polsko-radzieckie (II wojna światowa)
Przyprawa

Przyprawa – składnik potraw, zwykle stosowany w niewielkich ilościach dla poprawienia ich walorów smakowych, zapachowych i w rzadkich przypadkach (takich jak kurkuma czy szafran) – wizualnych. 

W odróżnieniu od głównych składników potraw, przyprawy zwykle nie mają istotnego znaczenia odżywczego. Nierzadko jednak pobudzają trawienie, konserwują potrawy lub działają leczniczo, a dawniej wielu przypisywano też działanie magiczne (stanowiły istotny składnik napojów czarodziejskich i miłosnych). Przyprawy pozwalają w końcu zróżnicować pożywienie bazujące na niewielkiej liczbie produktów podstawowych. Niegdyś odgrywały istotną rolę i należały wielokroć do najcenniejszych surowców, obok kamieni i metali szlachetnych. Z czasem rosnące zróżnicowanie dostępnych produktów podstawowych, łatwość utrzymania walorów smakowych potraw poprzez zamrażanie lub stosowanie środków konserwujących spowodowało spadek znaczenia przypraw. Szczególną rolę odgrywają w kuchni obszarów tropikalnych i subtropikalnych, gdzie warunki klimatyczne sprzyjają osłabianiu apetytu i zaburzeniom trawiennym. 

Wyróżnia się przyprawy naturalne, przeważnie pochodzenia roślinnego, i syntetyczne.

Historia przypraw 
Przez całe tysiąclecia handel przyprawami, szczególnie tymi korzennymi pochodzącymi z odległych krajów Azji, przynosił znaczne zyski i był rozwijany. Przypuszczalnie olbrzymie bogactwa króla Salomona pochodziły w znacznej mierze z tego handlu. Aleksandria za czasów Ptolemeuszów była centrum handlującym przyprawami indyjskimi. Celem wypraw morskich Krzysztofa Kolumba i Johna Cabota były zasobne w przyprawy Indie. Wyspy Moluki były wcześniej nazywane Wyspami Korzennymi i to one były głównym celem wyprawy Ferdynanda Magellana, która w rezultacie skończyła się pierwszym opłynięciem kuli ziemskiej.

W XVII wieku powstawały europejskie kompanie handlowe mające za jeden z celów opanowanie jak największej części handlu przyprawami i korzeniami. Były to kompanie angielskie, francuskie i holenderskie.

Przykłady przypraw 

Przyprawy w większości są produktami pochodzenia roślinnego i dzielą się na:
 ziołowe 
 warzywne 
 korzenne

Do tzw. innych przypraw należą m.in. :

sosy: keczup, musztarda, majonez
 octy spożywcze: ocet spirytusowy, ocet balsamiczny, ocet winny, ocet jabłkowy, ocet ryżowy
 sos sojowy
 sambal oelek
bakalie
miód
cukier
 sól

Przyprawy stosowane są także w postaci mieszanek, zwykle ziołowych:
 bouquet garni
 chmeli-suneli
 curry
 garam masala
 pieprz ziołowy
 przyprawa pięciu smaków (mieszanka chińska)
 quatre-epices
 zioła prowansalskie
 Ras el Hanout (mieszanka marokańska)
 korzenne mieszanki do słodkich wypieków:
 przyprawa do piernika
 przyprawa do pumpkin pie (tzw. przyprawa dyniowa)

Przypisy
Koper (roślina)

Koper (Anethum) – rodzaj roślin z rodziny selerowatych (Apiaceae). W zależności od ujęcia obejmuje jeden gatunek – koper ogrodowy (Anethum graveolens), a czasem wyodrębniane są dwa do czterech gatunków. Zaliczany tu gatunek – koper ogrodowy A. graveolens pochodzi najprawdopodobniej z południowo-zachodniej Azji, uprawiany jest od co najmniej 400 r. p.n.e. i został rozpowszechniony. Uprawiany jest także w Polsce. Stosowany jest jako przyprawa, zwłaszcza do aromatyzowania ryb i ogórków, poza tym do zup i sałatek. Podawany jest w postaci herbatek niemowlętom w przypadku kolek.

Morfologia 
Rośliny jednoroczne lub dwuletnie o długich i sztywnych korzeniach. Kwiaty drobne, jasnożółte, zebrane w baldach złożony. Łodyga prosta, wzniesiona i rozgałęziona, pusta wewnątrz. Owoce: rozłupnie o cierpkim smaku i aromatycznym zapachu.

Systematyka 
 Pozycja systematyczna według APweb (2001– 2022)
Rodzaj należący do podrodziny Apioideae  Seemann, rodziny selerowatych (Apiaceae Lindl.), rzędu selerowców (Apiales Lindl.), kladu astrowych w obrębie okrytonasiennych.
 Pozycja rodzaju w systemie Reveala (1993– 1999) 
Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Batsch, podklasa dereniowe (Cornidae Frohne & U. Jensen ex Reveal), nadrząd Aralianae Takht., rząd araliowce (Araliales Reveal), rodzina selerowate (Apiaceae Lindl.), syn. Umbelliferae Juss.), rodzaj koper (Anethum L.)

 Wykaz gatunków w ujęciu The Plant List (w innych ujęciach włączane są do gatunku Anethum graveolens)
 Anethum foeniculoides Maire & Wilczek
 Anethum graveolens L. – koper ogrodowy
 Anethum sowa Roxb. ex Fleming
 Anethum theurkauffii Maire

Zobacz też 
 koper włoski, czyli fenkuł włoski (Foeniculum vulgare)
 koper morski, czyli kowniatek nadmorski (Crithmum maritimum)

Przypisy 

Selerowate
Osielec

Osielec – wieś w Polsce, położona w województwie małopolskim, w powiecie suskim, w gminie Jordanów, nad rzeką Skawą.

W latach 1975–1998 wieś administracyjnie należała do województwa nowosądeckiego.

W Osielcu urodził się Jan Ujczak (1898–1944), działacz niepodległościowy, odznaczony Orderem Virtuti Militari.

Po II wojnie światowej jeden z tzw. żołnierzy wyklętych, Zygmunt Szendzielarz, przebywał w Osielcu wraz z Lidią Lwow ps. „Lala”. 30 czerwca 1948 roku „Łupaszka” został schwytany przez UZB, a następnie przewieziony do Warszawy. 30 czerwca 2015 roku została odsłonięta tablica pamięci poświęcona Zygmuntowi Szendzielarzowi.

Położenie 

Osielec leży na pograniczu Beskidu Żywieckiego (Pasmo Polic) i Makowskiego. Od stacji PKP w Osielcu prowadzi  zielony szlak na Cupel (887 m n.p.m.) – szczyt, przez który biegnie (prowadzący przez pasmo Polic) Główny Szlak Beskidzki. Wieś położona jest przy drodze w połowie drogi między Jordanowem a Makowem Podhalańskim.

Integralne części wsi

Przemysł 
W Osielcu jest dużo zakładów zajmujących się obróbką drewna, produkowana jest tu między innymi duża liczba palet oraz elementy do krzeseł, stołów itp. Rozwinięte jest także rolnictwo, uprawia się tu głównie ziemniaki i zboża (pszenica, żyto, owies, jęczmień). We wsi znajduje się jeden z większych w rejonie Europy wschodniej kamieniołomów piaskowca magurskiego założony przez Niemców w czasie II wojny światowej do pozyskania surowca na drogi. Po wojnie eksploatowany, by następnie w latach od ok. 1990 do 2004 pozostawać nieczynnym. 4 stycznia 2008 r. Olsztyńskie Kopalnie Surowców Mineralnych Sp. z o.o zakupiła 100% udziałów od prywatnego właściciela. We wsi jest również betoniarnia, skład budowlany oraz market handlowy „Skrzat”. W Osielcu obecna również jest oczyszczalnia ścieków, która ma zatrzymać wypuszczanie ścieków komunalnych do Skawy, ponieważ zasilać ona będzie Zbiornik Świnna Poręba, z którego woda pitna będzie trafiać na Śląsk.

Kultura i religia 
W Osielcu znajduje się szkoła podstawowa im. Karola Szymanowskiego.

Działalność duszpasterską na terenie wsi prowadzi Kościół rzymskokatolicki, parafia św. Apostołów Filipa i Jakuba, dysponująca 180-letnim kościołem parafialnym, w stylu neoklasycystycznym.

Wieś jest również aktywna w sporcie, jest w niej drużyna piłkarska GKS „Świt Osielec” podzielona na seniorów, juniorów, trampkarzy oraz drużyna siatkarska „Osielski Kamień” składająca się z uczniów miejscowej szkoły. W Osielcu znajduje się również tor motocrossowy na Przykcu.

Przypisy 
 
 
 
 

 
Wsie w powiecie suskim
Cukier

Cukier – potoczna nazwa sacharozy, występującej pod nazwami handlowymi m.in. cukier spożywczy, cukier konsumpcyjny. Sacharoza to słodki dwucukier otrzymywany w procesie rafinacji w cukrowni, przede wszystkim z trzciny cukrowej, a w klimacie umiarkowanym z buraka cukrowego.

Nazwa cukier opisuje wszystkie węglowodany z grupy monosacharydów (węglowodany proste) i oligosacharydów (węglowodany złożone) z wyjątkiem polisacharydów mające słodki smak i wykorzystywane do słodzenia.

Szerszą definicję ma wyraz cukry będący dawnym, obecnie potocznym, określeniem dla węglowodanów.

Etymologia nazwy 
Słowo cukier wywodzi się od staroindyjskiego (sanskrit शर्करा) śarkarā‘, dosłownie „ziarno piasku, żwir, otoczak”. Dzięki podbojom Aleksandra Macedońskiego w IV w. określenie to przenikło do greki (gr. σάκχαρον, sákcharon‘); od greckiej nazwy wywodzi się nazwa sacharoza. W średniowieczu dzięki Arabom cukier dotarł do Europy Zachodniej. Arabski سكر sukkar, przeniknął do łaciny (łac. succarum) od niej na języki romańskie i inne języki europejskie, w tym polski.

Rodzaje cukru 
Cukier zawierający sacharozę i jego przetwory: cukier buraczany, cukier trzcinowy, cukier puder, cukier wanilinowy, cukier cynamonowy, cukier palony – karmel, cukier inwertowany.

Inne cukry spożywcze: cukier gronowy – glukoza, cukier skrobiowy – glukoza, cukier mlekowy – laktoza, cukier owocowy – fruktoza, cukier słodowy – maltoza, cukier drzewny – ksyloza.

Cukier dodany – cukier dodatkowy produktu np. w formie syropu dodanego do produktu spożywczego w celu modyfikacji jego właściwości fizycznych i odczuć smakowych.

Inne znaczenia słowa cukier 
 cukier/lukier składniowy (ang. syntactic sugar) – termin związany z programowaniem
 cukier ołowiany – dawna nazwa octanu ołowiu

Osoby 
 Aniela Cukier – (1900–1944), polska malarka
 Józef Cukier – (1889–1960), jeden z przywódców Goralenvolku podczas II wojny światowej

Przypisy 

Cukrownictwo
Przyprawy
Używki
Algol

Algol (gwiazda)
 Algol (język programowania)
Tarpan

Pojazdy
 FSR Tarpan
 PZL M4 Tarpan
 Tarpan Honker − samochód terenowy
 EKr1 Tarpan (ЕКр1 Тарпан) − ukraiński elektryczny zespół trakcyjny

 Inne
 tarpan (koń)
 Tarpany – polski film z 1961 w reżyserii Kazimierza Kutza
 Tarpany − zespół muzyczny Edwarda Hulewicza z lat 60. XX-wieku.
 Tarpan Mrocza − Miejsko-Gminny Ludowy Klub Sportowy w Mroczy.
Rośliny strączkowe

Rośliny strączkowe, motylkowe grubonasienne – rośliny z rodziny bobowatych (motylkowatych) o dużych nasionach uprawiane jako rośliny pastewne, jadalne i dostarczające surowca do przemysłu spożywczego. Uprawiane są dla nasion, paszy i jako zielony nawóz. Ponieważ tak jak inne motylkowe współżyją z bakteriami brodawkowymi – wiążą wolny azot (N2). Pozostawiając go w glebie poprawiają jej żyzność i właściwości fizyczne. Dlatego są też często uprawiane jako przedplon. Do roślin strączkowych zaliczane są jare rośliny jednoroczne. Klasyfikowane odrębnie wieloletnie rośliny motylkowe, zwane są drobnonasiennymi i uprawiane są głównie jako rośliny pastewne.

Strączkowe rośliny jadalne 
Owoce i nasiona roślin strączkowych są po zbożach drugim pod względem ważności źródłem pożywienia roślinnego dla ludzi. Wykorzystywane są w całości jako warzywo (odmiany szparagowe fasoli zwykłej i odmiany cukrowe grochu zwyczajnego), ale najczęściej spożywane są tylko zawarte w nich nasiona. W wyniku zabiegów hodowlanych odmiany udomowione cechują się większymi strąkami od przodków dziko rosnących oraz mają strąki nie pękające samoistnie, co chroni przed stratami plonów. Walorem odżywczym nasion roślin strączkowych jest zwłaszcza wysoka zawartość białek, wynosząca od 20 do 42%

 Strączkowe rośliny jadalne uprawiane w klimacie umiarkowanym 
 bób (wyka bób)
 ciecierzyca pospolita
 fasola zwykła
 fasola wielokwiatowa
 fasolnik
 groch zwyczajny
 soczewica jadalna
 soja warzywna
 Strączkowe rośliny jadalne uprawiane w tropikach
 fasola azuki
 fasola mungo
 fasola ostrolistna
 fasola półksiężycowata
 łust głąbigroszek
 orzacha podziemna (orzech ziemny)
 nikla indyjska
 przewłoda mieczolistna
 przewłoda szablasta
 sorzycha ziemna
 wspięga pospolita

Strączkowe rośliny pastewne 
Walorem roślin strączkowych użytkowanych jako pasza jest także wysoka zawartość białka występująca w zielonej masie roślin. Ze względu na bujny wzrost plon roślin strączkowych ustępuje pod względem wartości pokarmowej tylko wieloletnim roślinom motylkowym.
 łubin żółty
 łubin wąskolistny
 łubin biały
 łubin trwały
 bobik
 lędźwian afrykański
 peluszka
 wyka kosmata (ozima)
 wyka siewna (jara)
 wyka pannońska
 seradela pastewna

Zobacz też 
 :Kategoria:Potrawy z roślin strączkowych

Przypisy 

Rośliny użytkowe
Dynia

Dynia (Cucurbita L.) – rodzaj roślin z rodziny dyniowatych. Obejmuje około 18 gatunków, przy czym w zależności od różnych ujęć systematycznych zaliczanych tu taksonów wyróżnia się ich w randze gatunku od 14 do 22. Zasięg naturalnego występowania tych roślin obejmuje oba kontynenty amerykańskie. W Ameryce Północnej dynie rosną na południe od środkowej części Stanów Zjednoczonych, a w Ameryce Południowej rosną głównie w Andach po północną Argentynę i Urugwaj na południu. Uprawiane były od co najmniej 10 tys. lat, a po odkryciu Ameryki przez Europejczyków, szybko trafiły do Starego Świata. Liczne gatunki z tego rodzaju są uprawiane i rosną jako zdziczałe na wszystkich kontynentach w strefie międzyzwrotnikowej i w obu strefach umiarkowanych.

Morfologia 
 Pokrój Rośliny roczne i wieloletnie, przy czym te drugie związane są z obszarami o klimacie suchym, tworzą korzenie spichrzowe. Dynie mezofityczne tworzą korzenie wiązkowe lub palowe, ale nie spichrzowe. Są roślinami rocznymi lub krótkowiecznymi bylinami. Łodygi są płożące lub wspinające się, część gatunków wytwarza wąsy czepne rozgałęziające się 2–7 razy.
 Liście Blaszki okrągławe, jajowate, jajowato-lancetowate, nerkowate lub trójkątne, zwykle mniej lub bardziej dłoniasto klapowane, na brzegach ząbkowane.
 Kwiaty Wyrastają pojedynczo z kątów liści, osobno męskie i żeńskie. Hypancjum jest dzwonkowate, walcowate lub miseczkowate. Kielich składa się z 5 działek, szydlastych do lancetowatych, zwykle prosto wzniesionych. Korona kwiatu tworzona jest przez 5 płatków zrośniętych w dolnej połowie, w górnej części płatki są rozpostarte, czasem odwinięte, barwy żółtej do pomarańczowej. Korona osiąga od 2,5 do 9 cm długości (rzadko nieco więcej) i jest owłosiona. W kwiatach męskich rozwijają się trzy pręciki o nitkach wolnych lub nieco złączonych, osadzonych na dnie hypancjum.
 Owoce Duże jagody, jadalne, osiągające masę do 200 kg. Owoce uprawianej dyni olbrzymiej mogą przekraczać te rozmiary osiągając w rekordowych przypadkach nawet ponad 1000 kg masy.

Systematyka 
 Pozycja systematyczna
Rodzaj z rodziny dyniowatych, w obrębie której należy do podrodziny Cucurbitoideae i plemienia Cucurbiteae.

 Wykaz gatunków

Zobacz też 

 dynia ozdobna
 olej z pestek dyni

Przypisy 

Dyniowate
Kurlandia

Kurlandia (łot. Kurzeme – ziemia Kurów, niem. Kurland) – kraina historyczna w zachodniej części Łotwy na półwyspie nad Bałtykiem. Nazwa pochodzi od łotewskiego plemienia Kurów (Kuronów). W szerszym kontekście nazwa używana na określenie Księstwa Kurlandii i Semigalii.

Graniczy z Semigalią na wschodzie i Żmudzią na południu.

Historia 

Początkowo zamieszkiwana w większości przez ugrofińskich Liwów i przez mówiące językiem kurońskim bałtyckie plemię Kurów, którzy trudnili się na wielką skalę piractwem i handlem bałtyckim.

W 1230, w celu uniknięcia rozlewu krwi, ich władca, Lammekinus, przyjął chrzest i zwierzchnictwo papieża. W 1260 Żmudzini odnieśli tu zwycięstwo nad krzyżakami w bitwie pod Durben.

Ostatecznie w 1269 r. podbita przez niemiecki zakon kawalerów mieczowych, w większości stanowiła część jego państwa. Po sekularyzacji zakonu w XVI wieku główna składowa feudalnego Księstwa Kurlandii i Semigalii, będącego lennem unii polsko-litewskiej (od 1561). Natomiast powiat piltyński, powstały po sekularyzacji domeny biskupa kurlandzkiego, w 1585 r. uzyskał status autonomicznej części I Rzeczypospolitej.

W 1794 wybuchło powstanie kurlandzkie, będące częścią insurekcji kościuszkowskiej.

Po III rozbiorze Polski obszar ten został włączony w 1795 r. do Rosji, jednak miejscowa szlachta uzyskała pewną autonomię w ramach Imperium Rosyjskiego. Administracyjnie region przynależał do guberni kurlandzkiej.

W Lipawie w Kurlandii dorastał Gabriel Narutowicz, pierwszy prezydent Rzeczypospolitej Polskiej. Ukończył gimnazjum w Lipawie, w którym naukę pobierało wielu Polaków z pokolenia współtworzącego II Rzeczpospolitą. Absolwentami byli m.in. politycy i urzędnicy (Jan Piłsudski, Stefan Przezdziecki, Seweryn Ludkiewicz, Zdzisław Ludkiewicz, Kazimierz Okulicz), wykładowcy akademiccy (Jan Czekanowski, Maria Znamierowska-Prüfferowa), inżynierowie (Władysław Micewicz, Adam Ludkiewicz), lekarze (Władysław Nawaduński) i duchowni (Henryk Cichowski).

W czasie I wojny światowej Kurlandię okupowały Niemcy. Po 1918 część Łotwy. W 1935 Kurlandia, zamieszkiwana przez 292 659 osób, była najsłabiej zaludnionym regionem Łotwy.

Pod koniec II wojny światowej w ogromnym kotle znalazły się tu niedobitki wojsk niemieckich (Grupa Armii Kurlandia) oraz setki tysięcy uciekających przed ponowną okupacją sowiecką łotewskich cywili. Główny opór Armii Czerwonej stawiali łotewscy ochotnicy tworzący tzw. Lettland Legion (Legion Łotewski SS), utworzony w ramach Waffen-SS.

W Lipawie i Windawie mieszczą się oddziały Związku Polaków na Łotwie.

Miasta

Ludzie związani z Kurlandią

Galeria

Zobacz też 

 Księstwo Kurlandii i Semigalii, Herb Kurlandii i Semigalii
 powstanie kurlandzkie
 władcy Kurlandii
 wojny inflanckie
 Nowa Kurlandia

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 
 

Historia zakonu kawalerów mieczowych
 
Zakon krzyżacki w Inflantach
Semigalia

Semigalia (także: Zemgalia, łot. Zemgale, niem. Semgallen, lit. Žiemgala, od nazwy bałtyjskiego ludu Zemgalów) – jedna z czterech krain historycznych składających się na współczesną Łotwę, leży w jej południowej części na lewym brzegu Dźwiny.

W okolicach na północ od Szawli, obszar Semigalii pokrywa się częściowo z terenami zaliczanymi do Żmudzi. W skład Semigalii na wschodzie wchodzi region Selonia.

Semigalia graniczy na zachodzie z Kurlandią, na północy z Liwonią, na wschodzie z Łatgalią, na południu z Litwą (Wileńszczyzna i Kowieńszczyzna) i Żmudzią.

Historia 

Ziemia bałtyjskiego ludu Zemgalów podbita w XIII wieku przez zakon kawalerów mieczowych, po jego sekularyzacji w XVI wieku wraz z Kurlandią weszła w skład niemieckojęzycznego feudalnego Księstwa Kurlandii i Semigalii, będącego lennem Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Lokalni książęta rezydowali w Mitawie. W mennicy w Mitawie bito monety I Rzeczypospolitej. W XVI i XVII w. dokonano pierwszych nadań praw miejskich: Mitawie, Bowskowi, Frydrychsztatowi, Jakobsztatowi. W XVII w. Semigalia była areną potyczek polsko-szwedzkich.

W 1759 księciem kurlandzkim został królewicz polski Karol Krystian Wettyn, a ok. 1762/1763 jednym z jego mitawskich dworzan był Kazimierz Pułaski. W latach 1738–1772 wzniesiono nowy pałac książęcy w Mitawie. W 1772 zostało założone Gimnazjum w Mitawie, będące najstarszą szkołą średnią współczesnej Łotwy.

Po III rozbiorze Polski Semigalia znalazła się w zaborze rosyjskim. Mitawa pozostawała głównym ośrodkiem regionu. Tu miała siedzibę jedna z linii rodu Raczyńskich, tutaj naukę pobierali Polacy z różnych części zaboru rosyjskiego, tu też na zesłaniu z kongresowego Królestwa Polskiego przebywał Roman Dmowski. Polacy najliczniej zamieszkiwali Iłuksztę i okolice. W okolicznej Bebrze siedzibę mieli Platerowie, którzy wznieśli tu w XIX w. nowy dwór według projektu Leandra Marconiego.

Po 1918 w granicach Łotwy. W dwudziestoleciu międzywojennym Semigalia graniczyła na krótkim odcinku z Polską (zob. granica polsko-łotewska). W 1935 Semigalię zamieszkiwało 299 369 osób.

Do dziś Polacy licznie zamieszkują wschodnie krańce Semigalii w okolicach Iłukszty.

Miasta

Uwagi

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 

Inflanty
Krainy historyczne Łotwy
Zakon krzyżacki w Inflantach
Liwonia

Liwonia ( „Śródziemie”; , ), czasami także Liwlandia – ziemia Liwów) – jedna z czterech krain historycznych składających się na współczesną Łotwę, leży w jej środkowej i północnej części na prawym brzegu Dźwiny, na północ od Rygi.

Liwonię zamieszkiwało ugrofińskie plemię Liwów.

Historia 
W XIII wieku Liwonia została podbita przez niemiecki zakon kawalerów mieczowych i biskupstwo Rygi. 

Po sekularyzacji zakonu krzyżackiego w Inflantach w XVI wieku po 1561 roku była w granicach Rzeczypospolitej Obojga Narodów jako wspólna domena Korony i Wielkiego Księstwa. W 1578 Liwonia została zdobyta przez cara Iwana IV Groźnego, jednak odbita przez wojska Batorego. Pozostała przy Rzeczypospolitej po rozejmie z 1582 w Jamie Zapolskim, w ramach województwa wendeńskiego.

W wyniku wojen polsko-szwedzkich w 1621–1629 została zajęta przez Szwedów, którzy wcześniej posiadali jedynie północną część dzisiejszej Estonii. W wyniku pokoju w Oliwie (1660) przeszła na stałe w ręce szwedzkie. Ustanowiona wówczas granica stanowi do dziś tradycyjne rubieże Vidzeme.

Po wojnie rosyjsko-szwedzkiej w 1721 według zapisów pokoju w Nystad, Liwonia przeszła pod panowanie Piotra I, cara Rosji. W czasie rewolucji rosyjskiej z jej terenów operowała atakująca Piotrogród biała armia gen. Judenicza.

Od 1921 roku Liwonia należy do niepodległej Łotwy.

Region gospodarczy 
Współcześnie (od 2007) Liwonia jest także regionem gospodarczym na który składa się sześć okręgów: Alūksne, Cēsis, Gulbene, Okręg Madona, Valka i Valmiera. Przewodniczącym regionu jest burmistrz Gulbene Nikolajs Stepanovs.

Zobacz też 

 Inflanty
 Łotwa

Bibliografia 
 
 

Historia zakonu kawalerów mieczowych
!
Inflanty
Zakon krzyżacki w Inflantach
Brykcjusz

Brykcjusz - imię męskie. Zlatynizowana forma Bricius jednego z celtyckich imion.

Odpowiedniki w innych językach:
 łacina - Briccius
 język niemiecki - Brixen 

Brykcjusz imieniny obchodzi 9 lipca i 13 listopada.

Osoby noszące to imię:
 św. Brykcjusz - biskup w Tours we Francji z V wieku 
 Brykcjusz Chądzyński herbu Ciołek z Chądzynia
 Brykcjusz Sobocki herbu Doliwa, kasztelan gostyniński 

Zobacz też:
 Saint-Brès

Męskie imiona celtyckie
Burchard

Burchard – imię męskie pochodzenia germańskiego. Wywodzi się od słów burg znaczącego "ochronę" i hard oznaczającego "dzielny".

Burchard imieniny obchodzi 11 października i 14 października.

Znane osoby noszące imię Burchard:
 Burkhard Christoph Münnich — inżynier, rosyjski generał-feldmarszałek w 1732 roku, z pochodzenia Niemiec
 Burchard z góry Syjon – średniowieczny, niemiecki mnich, dominikanin
 Burchard (biskup Aosty) - średniowieczny biskup Aosty, arcybiskup Lyonu i opat  opactwa Saint-Maurice

Męskie imiona germańskie
Cezaria

Cezaria — żeński odpowiednik imion męskich Cezary i Cezariusz, alternatywny odpowiednik imienia żeńskiego Cezaryna.

Cezaria imieniny obchodzi 12 stycznia.

Znane osoby noszące imię Cezaria:
 Cezaria Baudouin de Courtenay Ehrenkreutz Jędrzejewiczowa, uczona polska, etnolog i historyk sztuki;
 Cesária Évora – pieśniarka światowej sławy.
 Cezaria Iljin-Szymańska — polska architektka, działaczka podziemia, żona Hubalczyka ps. Sęp, kapitana saperów AK, Marka Szymańskiego.

Żeńskie imiona łacińskie
Charyzjusz

Charyzjusz – imię męskie pochodzące od przydomka św. Marcina Charity.

Charyzjusz imieniny obchodzi 16 kwietnia.

Męskie imiona łacińskie
Cyntia

Cyntia – imię żeńskie pochodzenia greckiego, oznaczające "kobieta z góry Kynthos". Na tej górze według mitologii narodzić się miała wraz ze swoim bratem Apollinem bogini Artemida.

Cyntia imieniny obchodzi 30 stycznia.

Znane osoby o imieniu Cyntia:
 Cindy Crawford, modelka
 Cynthia Geary – aktorka
 Cynthia Kaszyńska
 Cynthia Ozick – pisarka
 Cynthia Ann Stephanie Lauper – amerykańska piosenkarka
 Cynthia Nixon – amerykańska aktorka filmowa
 Cynthia Watros – amerykańska aktorka filmowa
 Cynthia Rhodes – amerykańska aktorka filmowa
 Cynthia Rothrock – amerykańska aktorka i producentka, mistrzyni sztuk walki

Istnieją różne odpowiedniki tego imienia, np.:

 z łacińskiego: Cinthia
 z angielskiego: Cynthia
 z niemieckiego: Cynthie
 z francuskiego: Cinthie
 z hiszpańskiego: Cintia

Przypisy 

Żeńskie imiona greckie

ja:シンシア
pt:Cynthia
sl:Hijacinta
Kyū

,  po japońsku stopień, ranga – jest to system liczenia poziomu osiągniętych umiejętności. Im niższy numer kyū tym wyższy poziom umiejętności – najwyższy poziom umiejętności w tej skali to 1 kyū. Powyżej kyū są stopnie dan. Liczba stopni kyū różni się w zależności od sztuki walki, a nawet konkretnego stylu. W aikido i judo często stosuje się skalę od 6 do 1 kyū, w karate od 10 do 1 kyū (choć czasem od 12, a czasem od 8 – w zależności od federacji, stylu, czy szkoły), natomiast w go od 20 do 1 kyū (czasem nawet od 30). 

Dotyczy m.in.: go, shōgi, japońskich sztuk walki i innych dziedzin, np. poziomów egzaminów JLPT.

W go różnica 1 kyū oznacza 1 kamień handicapu dla słabszego gracza.

Zobacz też 
 stopnie w karate

Go
Japońskie sztuki walki
Carmina Saliaria

Carmina Saliaria (sing. Carmen Saliare) – łacińskie pieśni kultowe śpiewana w starożytnym Rzymie, zachowana we fragmentach [Varr. De ling. Lat. 7.26,27].

Stanowiły część rytuałów ku czci bogów odprawianych przez kolegium Saliów (łac. Salii – „skoczkowie”, „tancerze”, z salire – „tańczyć”, „skakać”). Śpiewane były w marcu i październiku każdego roku, gdy Saliowie odziani w błyszczące zbroje i święte tarcze urządzali w Mieście procesje. Zwrócone były do wszystkich bogów jako axamenta lub do poszczególnych jako indigitamenta, przy czym szczególnym kultem bractwo otaczało Marsa.

Zachowane fragmenty spisane są w łacinie archaicznej, o treści trudnej do zrozumienia. Należą one do najstarszych zachowanych dokumentów literatury rzymskiej.

Zobacz też 
 Carmen Arvale

Bibliografia 
 Maria Cytowska, Hanna Szelest, Ludwika Rychlewska, Literatura rzymska. Okres archaiczny, Warszawa 1996

Linki zewnętrzne 
 Tekst pieśni

Literatura rzymska
Pieśni
Intranet

Intranet – niepubliczna sieć telekomunikacyjna, do której dostęp może być uzyskiwany z punktów dostępu usytuowanych w jednej strukturze organizacyjnej lub organizacji.

Po zamontowaniu serwera umożliwiającego korzystanie w obrębie sieci LAN z usług takich, jak strony WWW, poczta elektroniczna itp., czyli usług typowo internetowych, można mówić o intranecie. Do intranetu dostęp mają zazwyczaj tylko pracownicy danej organizacji.

Intranet przypomina Internet, z tym jednak zastrzeżeniem, że jest ograniczony do wąskiej grupy użytkowników (np. pracowników organizacji).

Kiedyś intranety działały tylko w zamkniętych sieciach wewnętrznych firm. W obecnych czasach intranet wychodzi poza firmę (można się zalogować do zasobów firmy z Internetu, np. poprzez login i hasło lub bardziej zaawansowane zabezpieczenia).

Przykładem intranetu jest północnokoreański Kwangmyong – sieć przeznaczona dla mieszkańców tego kraju, którzy poza nielicznymi wyjątkami nie mają dostępu do ogólnoświatowego Internetu.

Funkcje intranetu 
W początkowej fazie rozwoju intranety były biuletynami informacyjnymi (niektóre firmy mogły zrezygnować z dotychczasowego biuletynu wydawanego w formie drukowanej). Obecnie intranet może pełnić więcej funkcji, na przykład dostęp do innych systemów sieci lokalnej.

Intranet umożliwia rozproszone korzystanie z następujących elementów:
 systemu wymiany danych dla działów firmy (księgowości, działu kadr, magazynu itp.)
 systemu pracy grupowej
 systemu obsługi klienta i CRM
 biuletynu informacyjnego.

Zobacz też 

 Ekstranet

Przypisy 

Sieci komputerowe