Armia „Poznań”

Armia „Poznań” – związek operacyjny Wojska Polskiego istniejący od 23 marca do 21 września 1939 roku.

Utworzenie armii i przygotowania wojenne 
Armia „Poznań” utworzona została 23 marca 1939 roku w celu obrony Wielkopolski i współdziałania z sąsiednimi armiami („Pomorze” i „Łódź”). Tego dnia, w oparciu o Inspektorat Armii gen. dyw. Tadeusza Kutrzeby i przydzielonych oficerów – wykładowców Wyższej Szkoły Wojennej, zorganizowany został w Warszawie zalążek dowództwa i sztabu armii (do 31 sierpnia 1939 r. występował w dalszym ciągu jako Inspektorat Armii). 29 sierpnia 1939 roku przybył do Gniezna. 

Zadania dla Armii „Poznań” przewidywały:

 Osłaniając się na kierunku Frankfurt – Poznań, przede wszystkim ubezpieczyć własnym działaniem skrzydła Armii „Łódź” i Armii „Pomorze”. W razie ataku przeważających sił nieprzyjaciela nie dać się szybko zepchnąć na ostateczną linię obrony.
 Nie dać się odrzucić od armii sąsiednich. W tym celu zwrócić szczególną uwagę na kierunki:
 Piła – Inowrocław 
 Głogów – Koło
 Wrocław – Koło
 Na kierunku Frankfurt – Poznań:
 wykorzystać jak najdłużej przedpole Warty i osłonić Poznań przed zaskoczeniem, 
 do opóźnienia nieprzyjaciela wykorzystać wszystkie nadające się w tym celu linie terenowe.
 Ostateczna pozycja obrony:
 nawiązanie do przedmościa Bydgoszcz – jezioro Żnin – jezioro Gopło – kanał Gopło – Warta – rz. Warta, z wysunięciem się w rejon Konin – Turek.
Szerokość pasa działania: w centrum około 200 km, na skrzydłach 30–60 km.

20 sierpnia na bazie Dowództwa Okręgu Korpusu Nr VII w Poznaniu sformowano sztab Grupy Operacyjnej „Koło”, któremu podporządkowywano jednostki armii, w celu koordynacji działań bojowych na poziomie taktycznym. Dowódcą GO „Koło” został mianowany dowódca DOK VII – gen. bryg. Edmund Knoll-Kownacki.

Działania bojowe 
 Bitwa graniczna
 1 i 2 września
Na odcinku armii „Poznań” drobne starcia miały miejsce w obszarze nadgranicznym oraz nad Notecią. W związku z sytuacją w rejonie Częstochowy, 2 września dowódca armii otrzymał polecenie przygotowania odejścia jednostek na zasadniczą pozycję obronną. Podolska Brygada Kawalerii ukończyła wyładowania i dopiero następnego dnia mogła zluzować 14 Dywizję Piechoty w osłonie kierunku poznańskiego.

Obsada personalna dowództwa 

Dowództwo
 dowódca – gen. dyw. Tadeusz Kutrzeba
 oficer do zleceń – ppłk dypl. Adam Lewicki
 oficer ordynansowy – rtm. Jan Pniewski
 dowódca artylerii – płk Michał Jancewicz 
 oficer – mjr Wojciech Wilkoński 
 oficer – kpt. Ludwik Juliusz Ostrichański
 oficer – kpt. Roman Czartoryski 
 dowódca lotnictwa – płk dypl. pil.inż. Stanisław Kuźmiński 
 szef sztabu – ppłk dypl. obs. Adam Kurowski 
 oficer operacyjny – mjr dypl. pil. Jan Koźmiński 
 oficer informacyjny – kpt. obs. Kazimierz Ciesielski 
 kwatermistrz – kpt. Stanisław Miękina 
 pomocnik kwatermistrza – por. Prus 
 dowódca OPL – kpt. Jan Maciej Pawłowski 
 dowódca saperów – ppłk dypl. Leon Bianchi

Sztab
 szef sztabu
 ppłk dypl. Stefan Mossor (III – VII 1939)
 płk dypl. Stanisław Lityński (VII – IX 1939)
 szef Oddziału I – ppłk dypl. Romuald Sidorski
 szef Wydziału Personalnego – mjr Konstanty Jabłoński
 oficer – mjr dypl. Antoni Dąbrowski
 oficer – kpt. Władysław Zwoliński
 szef Oddziału II – ppłk dypl. Józef Gryglaszewski
 oficer – mjr dypl. Feliks Libert
 oficer – kpt. Tadeusz Piotr Mroczkowski
 oficer – rtm. dypl. Janusz Łoś
 szef Oddziału III – ppłk dypl. Feliks Robakiewicz
 oficer – mjr dypl. Eryk Migula
 oficer – mjr dypl. Wincenty Iwanowski
 oficer – mjr dypl. Julian Michalski
 oficer – kpt. dypl. Zygmunt Braksal
 szef Oddziału IV – ppłk dypl. Włodzimierz Krzyżanowski
 zastępca szefa – mjr dypl. Kazimierz Oyrzyński
 kierownik Referatu Zaopatrzenia – kpt. dypl. Albert Szaad
 kierownik Referatu Etapowego – kpt. Antoni Berezowski
 oficer – kpt. Stanisław Rybiański
Kwatermistrzostwo armii
 kwatermistrz armii – płk dypl. Bolesław Stanisław Borkowski
 dowódca żandarmerii – ppłk żand. Tadeusz Miś
 szef służby intendentury – ppłk dypl. Wiktor Misky
 oficer – kpt. Mieczysław Adolf Burcan 
 oficer – kpt. Mieczysław Niesiołowski 
 oficer – kpt. Józef Szczepański 
 oficer – kpt. Stanisław Jan Tarnawski 
 oficer – por. Stanisław Boniecki 
 oficer – por. Benedykt Hołdrowicz 
 oficer – ppor. Stanisław Miechówka
 szef służby uzbrojenia – ppłk uzbr. Leon Metelski
 oficer – mjr Tadeusz Roman 
 oficer – mjr Kazimierz Konstanty Hellwig 
 oficer – kpt. Kazimierz Jan Hellebrandt 
 oficer – kpt. Marian Adam Wiśniewski
 oficer – kpt. Otton Adolf Wojtowicz 
 oficer – kpt. Józef Pawłowski 
 oficer – por. Zbigniew Stanisław Sokołowski 
 szef służby zdrowia – płk lek. doc. dr Teofil Kucharski 
 szef służby weterynaryjnej – płk lek. wet. Mieczysław Lessiński

 szef służby sprawiedliwości – płk aud. Karol Ludwik Müller 
 szef służby duszpasterskiej – proboszcz ks. Józef Tomiak
 szef służby wyznań niekatolickich – mjr Tadeusz Marian Bałaban 
 szef służby samochodowej – mjr Józef Augustowski 
 oficer – mjr Czesław Buszkiewicz 
 oficer – kpt. Henryk Kazimierski 
 dowódca kolumny taborowej – ppor. Wiktor Przegaliński 
 szef służby kolejnictwa – ppłk dypl. Henryk Edward Lergetporer
 zastępca szefa – kpt. Piotr Załęski 
 komendanci za- i wyładunkowi:
 kpt. dypl. Edmund Wiktor Ginalski 
 por. Zdzisław Rassowski 
 ppor. Kazimierz Tomasik 
 ppor. Stanisław Żurawiński 
 ppor. Marian Falęcki 
 ppor. Władysław Mazierski 
 ppor. Wiktor Maszner
 delegat PKP przy armii – mjr dypl. Aleksander Klotz 
 delegat Naczelnego Kwatermistrza – mjr dypl. Zdzisław Henryk Szymański 
 kurier – ppor. Wacław Wysiadecki 
 komendant kwatery głównej – mjr. Augustyn Stasiak 
 kierownik kancelarii – kpt. Stanisław Bartłomiej Łoza

Adiutantura 
 oficer kurier – kpt. Leśniewski 
 oficer kurier – por. Marian Jaworski 
 oficer kurier – ppor. Stefan Długołęcki
 płatnik kwatery głównej – por. Andrzej Bukowski

Struktura organizacyjna 

Kwatera Główna Armii
 dowódca 72 kompanii asystencyjnej – ppor. Władysław Łazuta
 dowódca 209 kompanii asystencyjnej – ppor. Roman Dudziak 
 dowódca kompanii sztabowej – por. Zygmunt Rzędowski 
 dowódca kompanii sztabowej – kpt. Stefan Steś 
 kompania stacyjna nr 12 – por. Józef Żabówka 
 dowódca plutonu – por. Bolesław Antoni Ścieciński

Wielkie jednostki
 14 Wielkopolska Dywizja Piechoty
 17 Wielkopolska Dywizja Piechoty
 25 Dywizja Piechoty
 26 Dywizja Piechoty
 Wielkopolska Brygada Kawalerii
 Podolska Brygada Kawalerii (od 1 lub 2 września)

Piechota
 Poznańska Brygada Obrony Narodowej
 Kaliska Brygada Obrony Narodowej

Artyleria
 7 pułk artylerii ciężkiej
 67 dywizjon artylerii lekkiej

Saperzy
 batalion saperów typ IIb nr 47 dla armii – kpt. Teofil Jaroszewski
 pluton mostowy 4-tonowy nr 47
 kompania saperów KOP „Stolin”
 Szefostwo Fortyfikacji Typ II „Poznań”
 Dowództwo grupy fortyfikacyjnej nr 1
 Dowództwo grupy fortyfikacyjnej nr 31
 Dowództwo grupy fortyfikacyjnej nr 71
 Dowództwo grupy fortyfikacyjnej nr 92 – ppłk st. sp. inż. Mieczysław Wężyk
 rezerwowa kompania saperów nr 163
 rezerwowa kompania saperów nr 164
 rezerwowa kompania saperów nr 165
 rezerwowa kompania saperów nr 166
 rezerwowa kompania saperów nr 167
 rezerwowa kompania saperów nr 168
 rezerwowa kompania saperów nr 171
 rezerwowa kompania saperów nr 172
 rezerwowa kompania saperów nr 173
 rezerwowa kompania saperów nr 174 – kpt. rez. Michał Lorkiewicz
 rezerwowa kompania saperów nr 175
 pluton parkowy saperów nr 71
 pluton parkowy saperów nr 72
 lekka kolumna pontonowa typ I nr 171
 lekka kolumna pontonowa typ II nr 172
 samodzielny pluton elektrotechniczny nr 21 (mob. batalion elektrotechniczny)
 samodzielny pluton elektrotechniczny nr 22
 stacja elektrowagonowa nr 2 (mob. 2 batalion mostów kolejowych)

Bronie pancerne
 31 samodzielna kompania czołgów rozpoznawczych
 71 samodzielna kompania czołgów rozpoznawczych
 72 samodzielna kompania czołgów rozpoznawczych
 82 samodzielna kompania czołgów rozpoznawczych
 pociąg pancerny Nr 11
 pociąg pancerny Nr 12
 kolumna samochodów – kpt. obs. Jan Luszczyński
 kolumna samochodów ciężarowych Nr 753 – ppor. rez. Damazy Choraszewski

Lotnictwo i OPL

 eskadra liniowa nr 34
 III/3 dywizjon myśliwski
 eskadra towarzysząca nr 33
 eskadra towarzysząca nr 36
 pluton łącznikowy nr 6
 4 kompania balonów obserwacyjnych
 ruchomy park lotniczy nr 1
 kompania lotniskowa nr 4
 pluton wartowniczy lotniskowy nr 71
 pluton wartowniczy lotniskowy nr 72
 pluton wartowniczy lotniskowy nr 73
 pluton lotniskowy nr 71
 pluton lotniskowy nr 72
 stacja meteorologiczna nr 71
 drużyna radiokorespondencyjna lotnicza nr 3

Łączność
 Kompania Telefoniczno-Kablowa Nr 22 – por. Józef Gil 
 dowódca plutonu – ppor. Władysław Rust 
 Kompania Telefoniczno-Budowlana Nr 14 – por. Henryk Knie 
 Pluton Telefoniczno-Kablowy Nr 16 – por. Wiesław Anc

Łącznie armia liczyła:
 55 batalionów piechoty
 19 szwadronów kawalerii
 256 dział, w tym 24 haubice 155 mm wz. 1917, 24 armaty 105 mm wz. 1913 i wz. 1929, 62 haubice 100 mm wz. 1914/1919 i 146 armat 75 mm wz. 1897 i wz. 1902/1926
 20 dział przeciwlotniczych
 78 czołgów rozpoznawczych (TKS lub TK-3)
 2 pociągi pancerne
 56 samolotów
 16 samochodów pancernych wz. 34

Uwagi

Przypisy

Bibliografia 
 
 
 
 
 
 

 
 
 

Armia „Poznań”