alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
1691



Wydarzenia w Polsce 

 Nieudana wyprawa Jana III Sobieskiego na Mołdawię.
 21 lutego – Jakub Ludwik Sobieski żeni się z Jadwigą Elżbietą, księżniczką neuburską.

Wydarzenia na świecie 

 12 lutego-12 lipca – odbyło się konklawe.
 12 lipca
 na stolicę papieską wybrany został Antonio Pignatelli, nuncjusz apostolski w Rzeczypospolitej w latach 1660-1668. Elekt przybrał imię Innocentego XII.
 wojna irlandzka: bitwa pod Aughrim.
 18 sierpnia – wojna Francji z Ligą Augsburską: bitwa pod Leuze.
 19 sierpnia – V wojna austriacko-turecka: zwycięstwo austriackie w bitwie pod Slankamenem.
 3 października – podpisano układ pokojowy w Limerick kończący wojnę irlandzką.
 7 października – została utworzona brytyjska prowincja Massachusetts Bay w Ameryce Północnej.
 Uzależnienie Siedmiogrodu od Austrii.

Urodzili się 
 27 lutego – Edward Cave, brytyjski dziennikarz i drukarz (zm. 1754)
 15 marca - Jerzy Ignacy Lubomirski, polski ziemianin, chorąży wielki koronny, pisarz polny koronny, książę, generał wojsk polskich i saskich (zm. 1753)
 17 czerwca – Giovanni Paolo Pannini, włoski malarz i architekt (zm. 1765)
 28 sierpnia – Elżbieta Krystyna z Brunszwiku-Wolfenbüttel, cesarzowa Świętego Cesarstwa Rzymskiego, królowa Czech i Węgier (zm. 1750)
 wrzesień – Joachim Royo, hiszpański dominikanin, misjonarz, męczennik, święty katolicki (zm. 1748)

Zmarli 
 13 stycznia – George Fox, angielski dysydent i założyciel Religijnego Towarzystwa Przyjaciół (ur. 1624)
 1 lutego – Aleksander VIII, włoski duchowny katolicki, papież (ur. 1610)
 15 listopada – Aelbert Cuyp, holenderski malarz (ur. 1620)
 8 grudnia – Richard Baxter, angielski teolog i pisarz purytański (ur. 1615)
 30 grudnia – Robert Boyle, angielski chemik, fizyk, przyrodnik, filozof (ur. 1627)

 data dzienna nieznana: 
 Andrzej Potocki – hetman polny koronny (ur. ?)

Święta ruchome 
 Tłusty czwartek: 22 lutego
 Ostatki: 27 lutego
 Popielec: 28 lutego
 Niedziela Palmowa: 8 kwietnia
 Wielki Czwartek: 12 kwietnia
 Wielki Piątek: 13 kwietnia
 Wielka Sobota: 14 kwietnia
 Wielkanoc: 15 kwietnia
 Poniedziałek Wielkanocny: 16 kwietnia
 Wniebowstąpienie Pańskie: 24 maja
 Zesłanie Ducha Świętego: 3 czerwca
 Boże Ciało: 14 czerwca

1691
1692



Wydarzenia w Polsce 
 25 marca – u zbiegu Dniestru i Zbrucza rozpoczęła się budowa Okopów Świętej Trójcy, twierdzy mającej chronić Rzeczpospolitą od Turków.

 Królowa Maria Kazimiera Sobieska podpisała, w imieniu króla Jana III Sobieskiego, tajny traktat z królem Francji Ludwikiem XIV o przymierzu między oboma krajami i odstąpieniu od sojuszu z Austrią.

Wydarzenia na świecie 

 13 lutego – żołnierze króla Anglii Wilhelma III Orańskiego dokonali rzezi w Glencoe (Szkocja).
 1 marca – w Salem w Nowej Anglii rozpoczęło się „polowanie na czarownice”.
 14 maja – została utworzona prowincja Massachusetts Bay.
 27 maja-3 czerwca – wojna Francji z Ligą Augsburską: bitwa morska pod La Houge.
 29 maja – wojna Francji z Ligą Augsburską: zwycięstwo floty angielsko-holenderskiej nad francuską w bitwie pod Barfleur.
 Czerwiec – wojna Francji z Ligą Augsburską: oblężenie twierdzy Namur.
 7 czerwca – trzęsienie ziemi spowodowało osunięcie i zatopienie 2/3 powierzchni miasta Port Royal, ówczesnej stolicy Jamajki.
 10 czerwca – w Salem w Massachusetts powieszono pierwszą spośród 18 skazanych na śmierć „czarownic”.
 3 sierpnia – wojna Francji z Ligą Augsburską: zwycięstwo wojsk francuskich nad Ligą Augsburską w bitwie pod Steenkerke.
 19 września – oskarżony o czary 80-letni Giles Corey został stracony przez zmiażdżenie w czasie polowania na czarownice w Salem (Nowa Anglia).
 22 września – w protestanckim Massachusetts powieszono ostatnie „czarownice z Salem”.

 We Francji własność alodialna została rozciągnięta jedynie na te nieruchomości, które posiadały przywilej monarszy.

Urodzili się 
 28 lutego - Kazimierz Stanisław Pałaszowski, polski duchowny katolicki, teolog, rektor Akademii Krakowskiej (zm. 1758)
 14 marca – Pieter van Musschenbroek, fizyk holenderski
 5 kwietnia – Adrienne Lecouvreur, aktorka francuska
 8 kwietnia – Giuseppe Tartini, włoski skrzypek i kompozytor

 data dzienna nieznana: 
 James Stirling, szkocki matematyk

Zmarli 
 19 listopada – Thomas Shadwell, angielski pisarz i dramaturg
 19 listopada – książę Waldeck, niemiecki marszałek polny i holenderski generał

 data dzienna nieznana: 
 John Banister – angielski duchowny, przyrodoznawca (ur. 1652)
 Jan Tricius – nadworny malarz królów polskich

Święta ruchome 
 Tłusty czwartek: 14 lutego
 Ostatki: 19 lutego
 Popielec: 20 lutego
 Niedziela Palmowa: 30 marca
 Wielki Czwartek: 3 kwietnia
 Wielki Piątek: 4 kwietnia
 Wielka Sobota: 5 kwietnia
 Wielkanoc: 6 kwietnia
 Poniedziałek Wielkanocny: 7 kwietnia
 Wniebowstąpienie Pańskie: 15 maja
 Zesłanie Ducha Świętego: 25 maja
 Boże Ciało: 5 czerwca

1692
1693



Wydarzenia w Polsce 

 Prawa miejskie otrzymała Dąbrowa Tarnowska.
 Jan Stanisław Zbąski konsekrował kościół w Świętej Lipce.

Wydarzenia na świecie 

 11 stycznia – trzęsienie ziemi na Sycylii: zginęło ok. 60 tys. osób, 45 miast zostało zniszczonych.
 8 lutego – w Williamsburgu w stanie Wirginia założono College of William and Mary, drugi (po Harvardzie) najstarszy uniwersytet w USA.
 29 lipca – wojna Francji z Ligą Augsburską: francuska armia marszałka Luksemburskiego pokonała pod Neerwinden wojska sprzymierzonych dowodzone przez Wilhelma Orańskiego.
 4 października – wojna Francji z Ligą Augsburską: Francuzi pokonali połączone siły hiszpańsko-sabaudzkie w bitwie pod Marsaglią.

 Król Francji Ludwik XIV ustanowił odznaczenie – order królewski i wojskowy św. Ludwika.

Urodzili się 
 24 marca – John Harrison, angielski cieśla i zegarmistrz samouk (zm. 1776)
 16 kwietnia - Anna Zofia Reventlow, królowa Danii i Norwegii (zm. 1743)
 marzec – James Bradley, angielski astronom (zm. 1762)

 data dzienna nieznana: 
 Michael Klahr (starszy) – śląski rzeźbiarz doby baroku (zm. 1742)

Zmarli 
 8 stycznia – Jan Andrzej Morsztyn, polski poeta i polityk (ur. 1621)
 11 lutego – Jan de Brito, portugalski jezuita, misjonarz w Indiach, męczennik, święty katolicki (ur. 1647)
 26 maja – Marie-Madeleine de La Fayette, autorka pierwszej francuskiej powieści psychologicznej (ur. 1634)
12 listopada – Maria van Oosterwijk, holenderska malarka martwych natur (ur. 1630)

 data dzienna nieznana: 
 Saikaku Ihara, japoński prozaik (ur. 1642)
 Frans Ykens, flamandzki malarz martwych natur (ur. 1601)

Święta ruchome 
 Tłusty czwartek: 29 stycznia
 Ostatki: 3 lutego
 Popielec: 4 lutego
 Niedziela Palmowa: 15 marca
 Wielki Czwartek: 19 marca
 Wielki Piątek: 20 marca
 Wielka Sobota: 21 marca
 Wielkanoc: 22 marca
 Poniedziałek Wielkanocny: 23 marca
 Wniebowstąpienie Pańskie: 30 kwietnia
 Zesłanie Ducha Świętego: 10 maja
 Boże Ciało: 21 maja

1693
1694



Wydarzenia w Polsce 

 18 kwietnia – Kazimierz Jan Sapieha został obłożony klątwą.
 11 czerwca – awantury mołdawskie: zwycięstwo wojsk polskich nad siłami Chanatu Krymskiego w bitwie pod Hodowem.
 6 października – wojna z Turcją: wojska polsko-litewskie pod wodzą hetmana Jabłonowskiego zwyciężyły Tatarów w bitwie pod Uścieczkiem.

Wydarzenia na świecie 

 1 marca – angielski dwupokładowy okręt liniowy III-rangi HMS „Sussex” zatonął w czasie sztormu w pobliżu Gibraltaru wraz z admirałem Whelerem i całą 500-osobową załogą, z wyjątkiem dwóch osób. Ten sam sztorm pochłonął również 5 innych okrętów wojennych Royal Navy i 6 statków handlowych. Na pokładzie „Sussexa” znajdował się ładunek 10 ton złotych monet wartych milion ówczesnych funtów (obecnie wartych ponad 500 milionów $) przeznaczonych dla księcia Sabaudii Wiktora Amadeusza.
 27 maja – wojna Francji z Ligą Augsburską: zwycięstwo Francuzów nad siłami hiszpańskimi w bitwie nad rzeką Ter.
 29 czerwca – wojna Francji z Ligą Augsburską: w bitwie pod Texel eskadra francuska pobiła eskadrę holenderską ratując transport zbożowy z Gdańska dla głodującej Francji.
 27 lipca – powstał Bank of England.
 11 grudnia – Franciszek I został księciem Parmy.

Urodzili się 
 3 stycznia – Paweł od Krzyża, włoski zakonnik, założyciel pasjonistów, święty katolicki (zm. 1775)
 6 stycznia – Rafał Chyliński, polski franciszkanin, błogosławiony katolicki (zm. 1741)
 25 sierpnia – Teodor I Neuhoff, niemiecki wojskowy, dyplomata i awanturnik, król Korsyki w 1736 (zm. 1756)
 21 listopada – Wolter, francuski filozof i pisarz okresu oświecenia (zm. 1778)
 31 grudnia – Jan Alcober, hiszpański dominikanin, misjonarz, męczennik, święty katolicki (zm. 1748)

Zmarli 
 17 lutego – Antoinette Des Houlières, pisarka francuska (ur. 1638)
 27 kwietnia – Jan Jerzy IV, elektor Saksonii (ur. 1668)
 22 sierpnia – Bernard z Offidy, włoski kapucyn, błogosławiony Kościoła katolickiego (ur. 1604)
 29 listopada – Marcello Malpighi, włoski biolog i lekarz, twórca anatomii mikroskopowej (ur. 1628)
 28 grudnia – Maria II Stuart, królowa Anglii, Szkocji i Irlandii (ur. 1662)

Święta ruchome 
 Tłusty czwartek: 18 lutego
 Ostatki: 23 lutego
 Popielec: 24 lutego
 Niedziela Palmowa: 4 kwietnia
 Wielki Czwartek: 8 kwietnia
 Wielki Piątek: 9 kwietnia
 Wielka Sobota: 10 kwietnia
 Wielkanoc: 11 kwietnia
 Poniedziałek Wielkanocny: 12 kwietnia
 Wniebowstąpienie Pańskie: 20 maja
 Zesłanie Ducha Świętego: 30 maja
 Boże Ciało: 10 czerwca

1694
1695



Wydarzenia w Polsce 

 11 lutego – wojna polsko-turecka: wojsko polskie stoczyło z Tatarami bitwę pod Lwowem.
 W Krakowie rozpoczął działalność barokowy rzeźbiarz i sztukator pochodzenia włoskiego, Baltazar Fontana.

Wydarzenia na świecie 

 9 lutego i 19 lutego – V wojna austriacko-turecka: bitwa morska pod Karaburun.
 9 lipca – Rosjanie rozpoczęli oblężenie Azowa bronionego przez Turków.
 17 lipca – uchwałą Parlamentu Szkocji założono Bank of Scotland, najstarszy ciągle działający bank na terenie obecnej Wielkiej Brytanii i pierwszy bank w Europie, który rozpoczął emisję papierowych banknotów.
 9 października – wojna Turcji ze Świętą Ligą: wojska rosyjskie zakończyły nieudane oblężenie tureckiej twierdzy Azow.

Urodzili się 
 20 stycznia – Maria Kazimiera Sobieska, wnuczka Jana III Sobieskiego (zm. 1723)
 3 lutego - Józef Jastrzębski, polski pijar, prowincjał zakonu, pedagog (zm. 1641)
 2 grudnia – Andrzej Stanisław Załuski, polski duchowny katolicki, kanclerz wielki koronny (zm. 1758)
 4 grudnia – Franciszek Serrano, hiszpański dominikanin, misjonarz, męczennik, święty katolicki (zm. 1748)

Zmarli 
 4 stycznia – Luxembourg, słynny wódz francuski, Marszałek Francji (ur. 1628)
 13 kwietnia – Jean de La Fontaine, poeta francuski, bajkopisarz (ur. 1621)
 17 kwietnia – Juana Inés de la Cruz, meksykańska zakonnica, pisarka i astronom (ur. 1651)
 8 lipca – Christiaan Huygens, holenderski matematyk, fizyk i astronom (ur. 1629)
 19 sierpnia – Christopher Merret, angielski biolog i lekarz (ur. 1614)
 21 października – Johann Arnold Nering, niemiecki architekt (ur. 1659)
 21 listopada – Henry Purcell, angielski kompozytor epoki baroku (ur. 1659)

Święta ruchome 
 Tłusty czwartek: 10 lutego
 Ostatki: 15 lutego
 Popielec: 16 lutego
 Niedziela Palmowa: 27 marca
 Wielki Czwartek: 31 marca
 Wielki Piątek: 1 kwietnia
 Wielka Sobota: 2 kwietnia
 Wielkanoc: 3 kwietnia
 Poniedziałek Wielkanocny: 4 kwietnia
 Wniebowstąpienie Pańskie: 12 maja
 Zesłanie Ducha Świętego: 22 maja
 Boże Ciało: 2 czerwca

1695
1696



Wydarzenia w Polsce 

 17 czerwca – śmierć Jana III Sobieskiego. Początek najdłuższego bezkrólewia w Polsce.
 Sierpień – początek konfederacji Bogusława Baranowskiego, zawiązanej przeciwko hetmanowi Stanisławowi Jabłonowskiemu.
 29 sierpnia-28 września – sejm konwokacyjny, który pomimo prób jego zerwania, zakończył się ustaleniem terminu i miejsca wyboru nowego władcy. W czasie tegoż sejmu zrzucono baldachim umieszczony nad krzesłem prymasa argumentują, że przysługuje on tylko królom.

Wydarzenia na świecie 

 7 czerwca – wojna Turcji z Ligą Świętą: wojska rosyjskie rozpoczęły oblężenie Azowa.
 17 czerwca – wojna Francji z Ligą Augsburską: w bitwie na Dogger Bank eskadra francuska Jeana Barta zniszczyła ochronę konwoju holenderskiego.
 22 sierpnia – V wojna austriacko-turecka: bitwa morska pod Andros.

 Powstał pierwszy pływający dok w Anglii.
 Bitwa pod Ułan Bator: wyposażeni w broń palną Chińczycy rozbili armię chana Dżungarów Galdana.

Urodzili się 
 5 marca – Giovanni Battista Tiepolo, włoski malarz, freskant (zm. 1770)
 2 sierpnia – Mahmud I, sułtan turecki (zm. 1754)
 27 września – Alfons Maria Liguori, włoski biskup katolicki, założyciel redemptorystów, Ojciec Kościoła, święty (zm. 1787)
 17 października – August III Sas, król Polski w latach 1733–1763 (zm. 1763)
 28 października – Maurycy Saski, marszałek Francji, książę Kurlandii i Semigalii (zm. 1750)
 31 października – Maria Celeste Crostarosa włoska zakonnica, mistyczka, założycielka redemptorystek, błogosławiona katolicka (zm. 1755)
 29 listopada - Anna Magdalena Rémuzat, francuska zakonnica, wizytka (zm. 1730)
 29 grudnia – Jakob Buchholtz, spiskoniemiecki rzemieślnik z Kieżmarku, badacz Tatr i autor ich opisów (zm. 1758)

Zmarli 
 8 lutego – Iwan V, car Rosji (ur. 1666)
 17 kwietnia – Markiza de Sévigné, francuska arystokratka (ur. 1626)
 17 czerwca – Jan III Sobieski, król Polski (ur. 1629)
 9 lipca – Wacław Potocki, polski poeta (ur. 1621)

Święta ruchome 
 Tłusty czwartek: 1 marca
 Ostatki: 6 marca
 Popielec: 7 marca
 Niedziela Palmowa: 15 kwietnia
 Wielki Czwartek: 19 kwietnia
 Wielki Piątek: 20 kwietnia
 Wielka Sobota: 21 kwietnia
 Wielkanoc: 22 kwietnia
 Poniedziałek Wielkanocny: 23 kwietnia
 Wniebowstąpienie Pańskie: 31 maja
 Zesłanie Ducha Świętego: 10 czerwca
 Boże Ciało: 21 czerwca

Przypisy 

1696
1697



Wydarzenia w Polsce 

 27 czerwca:
 na sejmie elekcyjnym prymas Michał Radziejowski ogłosił wybór księcia Franciszka Ludwika Burbon-Conti, zaś biskup kujawski Stanisław Kazimierz Dąmbski – elektora saskiego Augusta II Mocnego.
 książę Franciszek Ludwik Burbon-Conti przez część szlachty został wybrany królem Polski i ogłoszony nim przez prymasa Michała Radziejowskiego. Tymczasem druga część szlachty, stronnicy Jakuba Sobieskiego, obwołali królem elektora Saskiego - Augusta II Mocnego.
 27 lipca – król elekt August II Mocny podążając do Krakowa na koronację przekroczył pod Czeladzią granicę polską i w tym samym dniu zatrzymał się jako gość biskupa krakowskiego w Sławkowie.
 15 września – w Krakowie odbyła się koronacja Augusta II Mocnego.

Wydarzenia na świecie 

 13 marca – Hiszpanie zdobyli wyspę Tayasal na jeziorze Petén Itzá w Gwatemali, ostatnie niepodległe miasto-państwo Majów.
 19 marca – pod przywództwem podróżującego incognito cara Piotra I Wielkiego wyruszyło Wielkie Poselstwo rosyjskich dyplomatów po krajach Europy Zachodniej.
 5 kwietnia – Karol XII został królem Szwecji.
 2 czerwca – elektor saski Fryderyk August I Wettyn potajemnie przyjął katolicyzm.
 6 lipca – V wojna austriacko-turecka: bitwa morska pod Lemnos.
 1 września – V wojna austriacko-turecka: bitwa morska pod Andros.
 5 września – wojna króla Wilhelma: francuska flota zwyciężyła angielską w bitwie w Zatoce Hudsona.
 20 września
 V wojna austriacko-turecka: bitwa morska pod Eubeą.
 podpisano traktat w Rijswijk, kończący wojnę Francji z Ligą Augsburską.
 11 września – V wojna austriacko-turecka: książę Eugeniusz Sabaudzki na czele armii cesarskiej odniósł zwycięstwo nad Turkami w bitwie pod Zentą.
 27 listopada – został obalony i uwięziony pierwszy minister Brandenburgii Eberhard von Danckelman.
 2 grudnia – odprawiono pierwsze nabożeństwo w odbudowanej po wielkim pożarze Londynu anglikańskiej katedrze św. Pawła.
 7 grudnia – książę Burgundii i późniejszy delfin Francji Ludwik Burbon poślubił swoją kuzynkę, Marię Adelajdę Sabaudzką.
 14 grudnia – Karol XII został koronowany na króla Szwecji.

Urodzili się 
 6 sierpnia – Karol VII Bawarski, cesarz rzymsko-niemiecki (zm. 1745)
 26 listopada – Maria Karolina Sobieska, polska szlachcianka (zm. 1740)

Zmarli 
8 stycznia – Thomas Aikenhead, student powieszony za bluźnierstwo; był ostatnim człowiekiem w Wielkiej Brytanii który stracił życie z tego powodu, uważany za męczennika w obronie rozumu (ur. 1676).
 18 czerwca – Grzegorz Barbarigo, włoski biskup katolicki, kardynał, święty (ur. 1625)
 17 grudnia – Eleonora Habsburg, królowa polska, żona króla Polski Michała Korybuta Wiśniowieckiego (ur. 1653)

 data dzienna nieznana: 
 Jan Stanisław Zbąski, polski duchowny katolicki, biskup przemyski (ur. 1639)

Święta ruchome 
 Tłusty czwartek: 14 lutego
 Ostatki: 19 lutego
 Popielec: 20 lutego
 Niedziela Palmowa: 31 marca
 Wielki Czwartek: 4 kwietnia
 Wielki Piątek: 5 kwietnia
 Wielka Sobota: 6 kwietnia
 Wielkanoc: 7 kwietnia
 Poniedziałek Wielkanocny: 8 kwietnia
 Wniebowstąpienie Pańskie: 16 maja
 Zesłanie Ducha Świętego: 26 maja
 Boże Ciało: 6 czerwca

1697
1698



Wydarzenia w Polsce 

 8-9 września – hetman polny koronny Feliks Kazimierz Potocki pokonał w bitwie pod Podhajcami Tatarów (ostatnia zwycięska bitwa wojska polskiego z Tatarami); zawarty 4 miesiące później pokój w Karłowicach pozostał nienaruszony po kres istnienia I Rzeczypospolitej.

Wydarzenia na świecie 

 4 stycznia – spłonęła rezydencja monarchów brytyjskich – pałac Whitehall.
 20 sierpnia – V wojna austriacko-turecka: bitwa morska pod Samotraką.
 5 września – Piotr I Wielki wprowadził podatek od posiadania brody.

Urodzili się 
 16 lutego – Johann Elias Ridinger, niemiecki malarz, grafik i rysownik (zm. 1767)
 26 marca – Jean Lamour, francuski kowal i ślusarz (zm. 1771)
 20 lipca – Józef Pawłowski, polski duchowny katolicki, biskup pomocniczy poznański (zm. 1759)
 13 sierpnia – Adelajda Orleańska, francuska benedyktynka, ksieni Chelles (zm. 1743)
 3 września – Adam Stanisław Grabowski, polski duchowny katolicki, biskup chełmiński, kujawski i warmiński (zm. 1766)
 28 września – Pierre Louis Maupertuis, francuski matematyk, fizyk, filozof i astronom (zm. 1759)
 7 października - Michał Ignacy Kunicki, polski duchowny katolicki, biskup sufragan krakowski (zm. 1751)

 data dzienna nieznana: 
 Elżbieta Drużbacka, polska poetka (zm. 1765)
 Colin Maclaurin, szkocki matematyk (zm. 1746)

Zmarli 
 4 listopada – Rasmus Bartholin, naukowiec duński (ur. 1625)

Święta ruchome 
 Tłusty czwartek: 6 lutego
 Ostatki: 11 lutego
 Popielec: 12 lutego
 Niedziela Palmowa: 23 marca
 Wielki Czwartek: 27 marca
 Wielki Piątek: 28 marca
 Wielka Sobota: 29 marca
 Wielkanoc: 30 marca
 Poniedziałek Wielkanocny: 31 marca
 Wniebowstąpienie Pańskie: 8 maja
 Zesłanie Ducha Świętego: 18 maja
 Boże Ciało: 29 maja

1698
1699



Wydarzenia w Polsce 

 26 stycznia – Święta Liga i imperium osmańskie zawarły pokój w Karłowicach, Rzeczpospolita odzyskała Podole.
 21 lutego – ostatni wielki najazd tatarski na terytorium Rzeczypospolitej: II bitwa pod Martynowem - zakończyła się klęską wojsk polskich.
 23 września – z terytorium Polski było widoczne całkowite zaćmienie słońca.
 5 października – August II Mocny jako elektor Saksonii zawarł sojusz zaczepno-odporny z Danią przeciwko Szwecji.
 21 listopada – August II Mocny zawarł sojusz z Rosją w Prieobrażenskoje przeciwko Szwecji.

Wydarzenia na świecie 

 25 sierpnia – Fryderyk IV został królem Danii i Norwegii.
 21 listopada – podpisano traktat preobrażeński - antyszwedzki sojusz Rosji, Saksonii i Danii, uzupełniony w następnym roku porozumieniami Saksonii i Danii z Brandenburgią.

Zdarzenia astronomiczne 
 23 września – całkowite zaćmienie Słońca, widoczne w Polsce.

Urodzili się 
 3 marca - Jerzy Detloff Flemming, polski hrabia, polityk, generał pochodzenia niemieckiego (zm. 1771)
 24 maja - Adam Ignacy Komorowski, polski duchowny katolicki, arcybiskup metropolita gnieźnieński i prymas Polski (zm. 1759)
 25 maja - Anna Leszczyńska, polska królewna (zm. 1717)
 14 lipca - Philipp Ludwig von Sinzendorf, austriacki duchowny katolicki, biskup győrski i wrocławski, kardynał (zm. 1747)
 24 lipca - Carl Groddeck, niemiecki urzędnik, burmistrz Gdańska (zm. 1774)
 30 listopada – Chrystian VI Oldenburg, król Danii i Norwegii (zm. 1746)
 8 grudnia – Maria Józefa Habsburżanka, królowa Polski, żona króla polskiego i elektora saskiego - Augusta III Sasa (zm. 1757)

Zmarli 
 21 kwietnia – Jean Baptiste Racine, francuski dramaturg (ur. 1639)
 13 sierpnia – Marek z Aviano, włoski kapucyn, błogosławiony katolicki (ur. 1631)
 25 sierpnia – Chrystian V Oldenburg, król Danii i Norwegii (ur. 1646)
 29 listopada – Patrick Gordon, szkocki wojskowy w służbie szwedzkiej, polskiej i moskiewskiej (ur. 1635)
 Łukasz Franciszek Makowiecki, starosta trembowelski

Święta ruchome 
 Tłusty czwartek: 26 lutego
 Ostatki: 3 marca
 Popielec: 4 marca
 Niedziela Palmowa: 12 kwietnia
 Wielki Czwartek: 16 kwietnia
 Wielki Piątek: 17 kwietnia
 Wielka Sobota: 18 kwietnia
 Wielkanoc: 19 kwietnia
 Poniedziałek Wielkanocny: 20 kwietnia
 Wniebowstąpienie Pańskie: 28 maja
 Zesłanie Ducha Świętego: 7 czerwca
 Boże Ciało: 18 czerwca

Przypisy 

1699
3ds Max

3ds Max (wcześniej 3D Studio Max) – rozbudowany program do tworzenia trójwymiarowej grafiki i animacji stworzony przez firmę Kinetix. Firma została następnie zakupiona przez firmę Discreet, która wydała trzy kolejne wersje programu, aby zostać ostatecznie wcieloną do firmy Autodesk Inc. Pierwsza wersja ukazała się w 1990 roku pod nazwą 3D Studio dla systemu MS-DOS. Wersja pod system MS Windows ukazała się w 1996 roku pod nazwą "3D Studio MAX 1.0". Obecną wersję 3ds Maxa oznaczoną rokiem 2020 przeznaczono dla środowiska Microsoft Windows.

W programie powstało wiele animacji i filmów, m.in. polska animacja pt.: Katedra i fragmenty filmu Władca Pierścieni, jednak najczęściej używany jest on do tworzenia gier komputerowych oraz wizualizacji architektonicznych.

Opis programu 
Program posiada wbudowany system do zaawansowanej animacji postaci dwunożnych – Character Studio – który do niedawna był jednym z najczęściej wykorzystywanych systemów animacji postaci przy produkcji gier komputerowych, system symulacji fizyki reactor (który w wersji 2012 został zastąpiony przez MassFX) oraz zaawansowane narzędzia do kontroli animacji za pomocą diagramów. Program oferuje szereg narzędzi do polymodelingu oraz podstawowe narzędzia do modelowania w technice krzywymi NURBS.

Program posiada system wtyczek, za pomocą których możliwe jest rozszerzenie możliwości programu, np. dopasowanie interfejsu do potrzeb użytkownika. W programie można korzystać z wielu silników renderujących, tak wbudowanych (Scanline, mental Ray), jak i dostępnych jako wtyczki (V-ray, FinalRender, Brazil R/S, Maxwell render – również jako program zewnętrzny, fryRender oraz RenderMan).

Zobacz też 
 3ds
 Autodesk Softimage
 Blender
 Cinema 4D
 LightWave 3D
 Maya
 Rhinoceros 3D

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 Oficjalna strona 3ds Max

Animacja komputerowa
Programy do grafiki 3D
Łam

Łam – pionowy blok zarezerwowany dla tekstu, leżący na kolumnie, mający określoną szerokość i długość, czym się różni od szpalty mającej tylko szerokość, a długość dowolną (określoną wielkością całości tekstu).

W jednołamowym układzie kolumny jest to pas na kolumnie ograniczony marginesami (górnym i dolnym), w układzie wielołamowym analogiczny pionowy fragment kolumny. Łam może być wypełniony wierszami tekstu, ale również tabelami, ilustracjami itd. Wstawienie ilustracji w łam nie powoduje zwiększenia liczby łamów, jest to nadal jeden łam wypełniony tekstem, tyle że przerwany ilustracją (w pionie jest zawsze tylko jeden łam). Łam jest efektem „łamania”, czyli oddzielenia zwartego fragmentu wierszy od szpalty.

Znaczenia przenośne 
 W dziennikarstwie łam jest nieprawidłowo nazywany szpaltą.
 W polskich wersjach wielu programów do edycji tekstu (np. Microsoft Word) łam jest nieprawidłowo nazywany kolumną.
 Na łamach prasy – oznacza, że materiał został opublikowany w gazecie lub czasopiśmie.

Zobacz też 

 łamanie tekstu

Skład i łamanie tekstu
Prasa
Ż

Ż (żet, często dla odróżnienia od rz nazywana zet z kropką) jest trzydziestą drugą (po Ź), a zarazem ostatnią literą alfabetu polskiego i oznacza dźwięk [ʐ]. W tekstach polskich może występować także w różnych odmianach graficznych, współcześnie najczęściej w postaci Ƶ.

Ż jest także używana w języku maltańskim, języku kaszubskim i w języku wilamowskim.

Historia 
Wprowadzenie litery Ż do pisowni polskiej przypisuje się Stanisławowi Zaborowskiemu, który literę tę zaproponował w swoim traktacie ortograficznym opublikowanym około 1513 r.

Warianty graficzne 
Warianty graficzne litery nie zostały dotąd systematycznie opisane, poniższe informacje mają charakter przykładowy.

Brak diakrytu 
W przypadku majuskuł (wersalików) brak diakrytu nad literą był tolerowany (podobnie jak to jest obecnie w języku francuskim) w polskich drukach co najmniej do XIX wieku.

W 1809 r. Konstanty Wolski, komentując zarzut braku diakrytów w wyrażeniach hasłowych postawiony w recenzji słownikowi Lindego, pisał:

Więcej pisze o tym

Różne formy diakrytu nad literą 
Trzy z podanych przykładów pochodzą ze znanych i ważnych publikacji. Pierwszy przykład pochodzi z encyklopedii Nowe Ateny, trzeci z pierwszego wydania słownika Lindego, czwarty z drugiego wydania tego słownika.

Diakryt w formie przekreślenia 

Wydaje się, że w druku wariant ten jest stosowany prawie wyłącznie w majuskułach, prawdopodobnie w celu zachowania stałej wysokości napisu.

Dobrym przykładem jest winieta tytułowa Życia Warszawy. W pierwszych numerach winieta naśladowała pismo ręczne i litera Z była przekreślona łukiem. W 1980 r. w winiecie litera Z jest przekreślona poziomą kreską. Była też w użyciu winieta, w której litera Z jest przekreślona kreską ukośną.

Konstanty Wolski we wspomnianej wyżej publikacji pisał również:

W sprawie liter Z, Ż i Ƶ w 2005 r. swój pogląd przedstawiła Komisja Ortograficzno-Onomastyczna Rady Języka Polskiego przy Prezydium Polskiej Akademii Nauk
w cytowanej niżej
opinii:

Niestety nie wiadomo, co Komisja miała na myśli mówiąc o zatwierdzaniu i urzędowym przyjmowaniu na terenie całej Polski.

Zobacz też 
 skrót jednoliterowy

Przypisy 

Litery alfabetu łacińskiego
Spółgłoski
Święte góry

Święte góry – góry otaczane w danej kulturze specjalną czcią. Góry od tysiącleci były otaczane czcią, co spowodowane było najczęściej ich majestatycznością, niedostępnością, tajemniczością. Góry często spowite chmurami, przynoszącymi groźne burze, uznawano za siedziby bogów (Olimp, Syjon, Ślęża). Góry były groźne i ludzie zapuszczali się w nie bardzo rzadko - były one siedzibą złowrogich mocy, dusz zmarłych. Jednocześnie pojedyncze, wystające ponad równinę góry budziły szacunek, były symbolem mocy i trwałości (w wielu kulturach funkcjonując np. jako jedno z wyobrażeń osi kosmicznej, Axis mundi). Góry były więc zarówno przedmiotem kultu, jak i szczególnym miejscem kultu.

Zobacz też 
 pradakszina – pielgrzymki wokół świętych gór w hinduizmie
 góra kosmiczna
 hierotopografia
 miejsce święte

Przypisy 

Sanktuaria
Saptasindhawa

Saptasindhawa (siedem strumieni/rzek ) – siedem świętych rzek hinduizmu. Nazwa ta występuje (kilkakrotnie) już w Rygwedzie.

Saptasindhawa to następujące rzeki:
 Ganges ( Ganga Mata = 'Matka Ganges')
 Indus
 Jamuna
 Godawari
 Kaweri
 Narmada
 Saraswati

Zobacz też 
 hierotopografia
 Święte góry

Przypisy 

Święte miejsca hinduizmu
Rzeki i ich kult w hinduizmie
Środa

Środa (skrót śr.) – dzień tygodnia między wtorkiem a czwartkiem.

Według normy ISO-8601 jest trzecim dniem tygodnia. 

W tradycji biblijnej – chrześcijańskiej i żydowskiej, gdzie za pierwszy dzień tygodnia uznawana jest niedziela, środa jest dniem czwartym. Tradycja ta wpłynęła na nazewnictwo w wielu językach:
 nazwy w językach słowiańskich wywodzą się od słowa środek, gdyż przy założeniu, że niedziela jest dniem pierwszym, środa wypada dokładnie w środku tygodnia: środa, czes. středa, ros. среда (srieda), serb.-chorw. srijeda, stanowi ona także środek tygodnia roboczego (nie licząc weekendu);
 analogicznie niem. Mittwoch < Mitte ‛środek’ + Woche ‛tydzień’;
 natomiast port. quarta-feira ‛czwarty targ’ i gr. τετάρτη ‛czwarta’ pochodzą od liczby cztery.

Łacińska nazwa dies Mercurii (dzień Merkurego) wpłynęła na nazewnictwo innych języków europejskich: np. hiszp. miércoles, franc. mercredi. W językach germańskich nazwa pochodzi od imienia Odyna: np. ang. Wednesday < Woden’s Day, niem. do X w. Wodanstag.

Zobacz też 

 Środa Popielcowa
 Wielka Środa
 nazwy dni tygodnia
 Świętego Józefa

Przypisy 

Dzień tygodnia
1136



Wydarzenia w Polsce 

 7 lipca – restytucja metropolii gnieźnieńskiej. Papież Innocenty II wydał bullę gnieźnieńską, znoszącą zależność metropolitalną archidiecezji gnieźnieńskiej od arcybiskupstwa magdeburskiego.
 Papież Innocenty II wydał drugą bullę dotyczącą spraw polskich, która przywracała polskim biskupom zwierzchnictwo nad archidiecezją gnieźnieńską. Ze względu na to, że bulla ta, zwana gnieźnieńską, zawiera obszerny materiał językoznawczy (nazwy miejscowe i osobowe) wydarzenie to jest uznawane za początek ery piśmiennej języka polskiego.
 Wschowa została wymieniona w bulli Papieża Innocentego II jako wieś arcybiskupów gnieźnieńskich.
 Pierwsza wzmianka o Łowiczu, Sieradzu, Turku i Brdowie.

Wydarzenia na świecie 

 9 sierpnia – Pomorzanie pod wodzą Racibora zdobyli i zniszczyli duńskie miasto Konungahela (dzisiaj Kungälv w Szwecji).
 4 grudnia – został zamordowany król Norwegii Harald IV.
 Rajmund z Poitiers poślubił księżną Antiochii Konstancję.

Zmarli 
 15 listopada – Leopold III Święty, margrabia Austrii od 1095, święty katolicki (ur. 1073)
 4 grudnia – Harald IV Gille, król Norwegii (ur. ok. 1094)

 Huqiu Shaolong – chiński mistrz chan frakcji yangqi szkoły linji (ur. 1077)

1136
1253



Wydarzenia w Polsce 

 27 lutego – książę Bolesław V Wstydliwy nadał prawa miejskie Bochni.
 23 kwietnia – książęta wielkopolscy Przemysł I i Bolesław Pobożny lokowali Poznań na prawie niemieckim.
 13 grudnia – książę Konrad I lokował Głogów na lewym brzegu Odry oraz nadał mu prawa miejskie.

 Brandenburczycy rozpoczęli budowę Frankfurtu. Nad dolną Wartą założyli tak zwaną Nową Marchię.
 Brandenburgia opanowała Kostrzyn oraz miasto Chojna, należące dotąd do Pomorza Zachodniego.
 Władający wspólnie od 1241 r. Wielkopolską Bolesław Pobożny i Przemysł I podzielili kraj między siebie. Bolesław Pobożny osiadł w Gnieźnie, Przemysł I zaś w Poznaniu i Kaliszu.

Wydarzenia na świecie 

 6 lipca – Mendog został koronowany na króla Litwy.
 12 lipca – Frankfurt nad Odrą otrzymał prawa miejskie.
 9 sierpnia – papież Innocenty IV zatwierdził Regułę św. Klary Dziewicy.
 8 września – papież Innocenty IV kanonizował biskupa krakowskiego Stanisława ze Szczepanowa, zamordowanego w 1079 roku na rozkaz króla Bolesława Szczodrego.
 7 października - Daniel I Romanowicz koronowany przez Opizona, legata papieża Innocentego IV, na jedynego w historii króla Rusi
 27 grudnia - (lub w kwietniu 1254) – flamandzki franciszkanin, misjonarz i podróżnik Wilhelm z Rubruk dotarł z misją od króla Francji Ludwika IX na dwór wielkiego chana mongolskiego Mongke. Celem wyprawy było wybadanie czy chan byłby skłonny przyjąć wiarę chrześcijańską i stać się sojusznikiem w walce z Turkami.

 W Paryżu Robert de Sorbon założył collegium (Collège de Sorbonne), które potem przekształciło się w paryski uniwersytet.

Urodzili się 
 17 października – Iwo z Bretanii, francuski prawnik, święty katolicki (zm. 1303)

Zmarli 
 6 marca – Róża z Viterbo, włoska tercjarka franciszkańska, święta katolicka (ur. 1233)
 12 marca – Fina z San Gimignano, włoska święta katolicka (ur. 1238)
 3 kwietnia – Ryszard de Wyche, biskup Chichester, święty (ur. 1197)
 8 lipca – Tybald IV, hrabia Szampanii i król Nawarry (ur. 1201)
 11 sierpnia – Klara z Asyżu, święta, współzałożycielka klarysek (ur. 1193 lub 1194)
 22 września:
 Dōgen Kigen, mistrz zen, sprowadził do Japonii szkołę zen sōtō (ur. 1200)
 Wacław I czeski, król Czech (ur.  1205)
 16 listopada (lub 27 sierpnia) – Agnieszka z Asyżu, włoska klaryska, święta katolicka, siostra św. Klary (ur. 1197)

Przypisy 

1253
1439



Wydarzenia w Polsce 

 10 lutego – zawieszenie broni w Namysłowie pomiędzy pełnomocnikami Albrechta Habsburga i Władysława Warneńczyka 
 3 maja – w Nowym Korczynie przeciwnicy Zbigniewa Oleśnickiego (ze Spytkiem z Melsztyna na czele) zawiązali konfederację, która miała za zadanie bronić zagrożonych sądów ziemskich.
 6 maja – w bitwie pod Grotnikami armia królewska rozgromiła polskich husytów pod wodzą Spytka z Melsztyna.
 13 grudnia – w Piotrkowie odbył się sejm.
 18 grudnia – Zbigniew Oleśnicki został mianowany pierwszym polskim kardynałem.
 Data dzienna nieznana:
 Pożar w Krakowie, spłonęły budynki przy ulicach św. Anny, Szewskiej, Szczepańskiej i św. Mikołaja.
 Spytek Melsztyński (1398–1439), wyklęty przez biskupa Zbigniewa Oleśnickiego

Wydarzenia na świecie 

 16 stycznia – rozpoczął się sobór florencki.
 6 lipca – została ogłoszona unia florencka na soborze zwołanym przez papieża Eugeniusza IV.

Urodzili się 
 29 maja – Pius III, papież (zm. 1503).

Zmarli 
 6 maja – Spytko z Melsztyna, wojewoda krakowski, kasztelan biecki (ur. 1398)
 13 maja – Gemma z Goriano Sicoli, włoska rekluza, święta katolicka (ur. ok. 1375)
 24 czerwca – Fryderyk IV Habsburg, książę Austrii i Tyrolu (ur. 1382)
 5 września – Jan I opolski, książę opolski (ur. 1410/1413)
 10 września - Konrad V Kącki, książę oleśnicki z dynastii Piastów (ur. ok. 1384)
 16 października – Ambrož Hradecký, kaznodzieja i dowódca husycki (ur. ?)
 27 października – Albrecht II Habsburg, król Niemiec, Węgier i Czech, arcyksiążę Austrii oraz książę Luksemburga (ur. 1397)

Przypisy 

1439
Święta żydowskie

Święta żydowskie – święta religijne obchodzone przez wyznawców judaizmu oraz wielu niereligijnych Żydów.

Święta obchodzone są w określonych momentach cyklu rocznego, które stanowią podstawę rytuału i określają znaczenie dni świątecznych. Święta uważane są za odpoczynek od codzienności, czas na wytchnienie i rozmyślanie. W dzień świąteczny praca (hebr. melacha) według ortodoksyjnych Żydów jest zabroniona, a jej miejsce zajmuje święta posługa (hebr. awada). Dzień świąteczny przez wyznawców judaizmu nazywany jest Jamim Towim (hebr.), czyli dobrymi dniami.

Roczny kalendarz świąt 
Żydowski kalendarz świąt rozpoczyna dziesięć Strasznych Dni, przeznaczonych na pokutę. Rozpoczyna je żydowski Nowy Rok, czyli Rosz ha-Szana, który jest również nazywany Dniem Sądu – w niebie otwierane są księgi i każde stworzenie jest oceniane. Tego dnia dmie się w róg barani szofar, który symbolizuje trąbę, która zabrzmi na końcu czasów w Dniu Sądu. Okres pokuty kończy Jom Kipur, czyli Dzień Pojednania.

Kilka dni później rozpoczyna się siedmiodniowe Święto Namiotów Sukkot, pierwotnie święto plonów, które jest radosnym świętem. Po nim następuje święto ‘Radości Tory’ Simchat Tora.

Święto Pesach upamiętnia wyjście Izraelitów z Egiptu. Ze świętem tym wiążą się rozbudowane zwyczaje dotyczące jedzenia. Siedem tygodni po tym święcie obchodzone jest Święto Tygodni Szawuot – pamiątka przekazania przez Boga Mojżeszowi przykazań na górze Synaj.

W okresie przesilenia zimowego żydzi obchodzą trwające osiem dni Święto Świateł Chanukka. Upamiętnia on wydarzenia jakie nastąpiły po zbezczeszczeniu Świątyni Jerozolimskiej, kiedy to jeden dzbanuszek oliwy płonął przez wszystkie osiem dni uroczystości ponownego wyświęcenia Świątyni.

Święto Purim upamiętnia wybawienie od zagłady Żydów za czasów perskiego panowania.

 Terminy żydowskich świąt na tle rocznego kalendarza żydowskiego

Geneza świąt żydowskich

Szabat 
Do szczególnych dni świątecznych należy szabat, czyli siódmy dzień tygodnia, przeznaczony na odpoczynek, w którym obowiązuje zakaz wykonywania niektórych czynności.

Święta pielgrzymie 
Wyróżnia się trzy święta pielgrzymie (hebr. szalosz regalim): Pesach, Szawuot i Sukkot. W starożytności w te święta pielgrzymowano do Świątyni w Jerozolimie i składano ofiarę z płodów ziemi.

Tradycje świąteczne 
Tradycyjne życzenia świąteczne to חג שמח [Chag Sameach], czyli Wesołych Świąt.

W najważniejsze święta żydowskie odczytywane są księgi biblijne z tzw. zbioru megilot.

Przypisy

Bibliografia
1343



Wydarzenia w Polsce 

 24 lutego – Kazimierz III Wielki zawarł sojusz z książętami zachodniopomorskimi z linii wołogoskiej Bogusławem V, Barnimem IV i Warcisławem V.
 23 marca – położony został kamień węgielny pod budowę murów obronnych gdańskiego Głównego Miasta.
 8 lipca – Kazimierz III Wielki zawarł z zakonem krzyżackim pokój kaliski.

 Zajęcie przez Kazimierza Wielkiego ziemi wschowskiej i przyłączenie jej do Polski, w wyniku wojny z księciem żagańskim Henrykiem Żelaznym i jego stryjami Konradem oleśnickim i Janem ścinawskim.
 Kazimierz III Wielki zrzekł się Pomorza Gdańskiego na rzecz Krzyżaków.
 Gdańsk – prawa miejskie otrzymało Główne Miasto.
 Gdańsk (do 1502) – budowa kościoła Mariackiego (Najświętszej Marii Panny).

Wydarzenia na świecie 

 19 stycznia – wojna o sukcesję w Bretanii: królowie Anglii i Francji, Edward III i Filip VI, podpisali w Vannes zawieszenie broni.
 23 kwietnia – w Estonii wybuchło pierwsze powstanie ludowe, skierowane przeciwko niemieckojęzycznym panom ziemskim.
 3 września – założono uniwersytet w Pizie.

Urodzili się 
 Chōkei – 98. cesarz Japonii (zm. 1394)
 Jan z Kwidzyna – teolog katolicki, zakonnik krzyżacki (zm. 1417)
 Wilhelm I Jednooki – magrabia Marchii Miśni (zm. 1407)
 Tommaso Mocenigo – doża Wenecji od 7 stycznia 1414 do 4 kwietnia 1423 (zm. 1423)
 Thomas Percy, 1. hrabia Worcester – angielski arystokrata, znany z udziału w rebelii zorganizowanej przez członka jego rodziny, Henry’ego Percy (zm. 1403)

Zmarli 
 5 stycznia – Jan IV z Dražic, biskup Pragi od 1301 (ur. ok. 1250)
 16/19/20 stycznia – Robert I Mądry, król Neapolu (ur. 1277)
 12 października – Renald II, książę Geldrii (ur. ok. 1295)
 14/15 grudnia – Anna Habsburżanka, księżniczka z dynastii Habsburgów (ur. 1318)

Przypisy 

1343
1441



Wydarzenia w Polsce 

 Traktat pokojowy w Toruniu

Wydarzenia na świecie 

 24 czerwca – założono prestiżową angielską szkołę Eton College.
 Formalnie wydany zakaz obchodzenia sabatu przez Sobór florencki.
 Pod przewodem dynastii Xiu z miasta Uxmal wybuchło powstanie możnych rodów zakończone zdobyciem Mayapánu (Majowie).
 Powstanie chłopskie w Danii.

Urodzili się 
 Warłam – metropolita Moskwy i Wszechrusi.

Zmarli 
 9 lipca – Jan van Eyck, malarz niderlandzki.
Dobiesław Puchała – rycerz-husyta, założyciel rodu Puchała (ur. ?)
Maciej z Koła, polski duchowny katolicki, teolog i prawnik (ur. ok. 1375)

1441
1489



Wydarzenia w Polsce 

 10 sierpnia-11 sierpnia – w Piotrkowie obradował sejm walny.
 18 listopada – na zamku w Radomiu wielki mistrz krzyżacki Johann von Tieffen złożył hołd lenny Kazimierzowi IV Jagiellończykowi.

 Łukasz Watzenrode, został obrany biskupem warmińskim. Jego podopiecznym i siostrzeńcem był Mikołaj Kopernik.
 Wit Stwosz ukończył prace nad ołtarzem w kościele mariackim w Krakowie.

Wydarzenia na świecie 

 25 lutego – król Francji Karol VIII uznał niepodległość Monako.
 14 marca – królowa Cypru Katarzyna Cornaro sprzedała wyspę Republice Weneckiej.
 29 grudnia – rekonkwista: Almería została wyzwolona przez wojska katolickie spod panowania Emiratu Grenady.

 Bitwa morska pod Dunbar (2 okręty szkockie pokonały 5 okrętów angielskich).

Urodzili się 
 10 grudnia – Gaston de Foix, książę de Nemours, francuski dowódca wojskowy z okresu wojen włoskich (zm. 1512)
 Mikołaj z Szadka, polski naukowiec (zm. 1564)

Zmarli 
 3 maja – św. Stanisław, zwany Kazimierczykiem, kapłan i kaznodzieja (ur. 1433)

Przypisy 

1489
1486



Wydarzenia w Polsce 

 5 lipca – papież Innocenty VIII wydał bullę krucjatową, dzięki której król Polski mógł zachować 3/4 dochodów z odpustów na cele walki z niewiernymi.

Wydarzenia na świecie 

 18 stycznia – król Anglii Henryk VII ożenił się z Elżbietą z Yorku.
 16 lutego – elektorzy Rzeszy wybrali Maksymiliana I Habsburga na króla Niemiec.
 9 kwietnia – Maksymilian I Habsburg został koronowany w Akwizgranie na króla Niemiec.
 Został namalowany obraz Sandra Botticellego „Narodziny Wenus”.

Urodzili się 
 17 marca - Jan Chojeński, polski duchowny katolicki, biskup krakowski (zm. 1538)
 16 lipca – Andrea del Sarto, malarz florencki.
 20 września - Artur Tudor, książę Walii, najstarszy syn króla Henryka VII i Elżbiety York (zm. 1502)
 data dzienna nieznana:
 Hieronim Emiliani, włoski zakonnik, założyciel Stowarzyszenia Sług Ubogich, święty katolicki (zm. 1537)

Zmarli 
 Tizoc – siódmy tlatoani (władca) Azteków (Méxicas; ur. 1436)
 11 marca – Albrecht III Achilles, margrabia-elektor Brandenburgii (ur. 1414)
 Kasper Elyan - pierwszy drukarz polski (ur. ok. 1435)

1486
1054



Wydarzenia w Polsce 

 22 maja – w Quedlinburgu miała miejsce cesarska mediacja w sprawie Śląska. Henryk III pozostawił Śląsk przy Polsce w zamian za trybut na rzecz Czech.

Wydarzenia na świecie 

 22 maja – odbył się zjazd w Kwedlinburgu, gdzie doszło do ugody granicznej między Kazimierzem I Odnowicielem a księciem czeskim Brzetysławem I.
 4 lipca – w gwiazdozbiorze Byka wybuchła supernowa SN 1054 o jasności dorównującej Wenus. Jej pozostałością jest Mgławica Krab. Została zaobserwowana przez chińskich astronomów.
 16 lipca – wysłannik papieża nałożył ekskomunikę na patriarchę Konstantynopola Michała I Cerulariusza. Rozpoczęła się Schizma wschodnia - zerwanie jedności Kościoła zachodniego i wschodniego.
 Akt sukcesyjny Jarosława Mądrego - początek rozbicia dzielnicowego na Rusi.
 Król Szkocji Makbet został pokonany w bitwie pod Dunsinnan (Dunsinane) przez earla Northumbrii Siwarda.
 Król Kastylii Ferdynand I wznowił rekonkwistę.

Urodzili się 

 Al-Hariri, arabski poeta i uczony (zm. 1122)
 Judyta Maria Szwabska, żona króla Węgier Salomona, a następnie księcia polskiego Władysława I Hermana (zm. 1105)

Zmarli 
 20 lutego – Jarosław I Mądry, wielki książę kijowski (ur. 978)
 19 kwietnia – Leon IX, święty kościoła katolickiego papież (ur. 1002)

Zdarzenia astronomiczne 
 24 kwietnia – półcieniowe zaćmienie Księżyca
 10 maja – całkowite zaćmienie Słońca
 24 maja – półcieniowe zaćmienie Księżyca
 4 lipca – w gwiazdozbiorze Byka została zaobserwowana supernowa SN 1054 o jasności dorównującej Wenus. Jej pozostałością jest słynna Mgławica Kraba i pulsar PSR B0531+21
 19 października – półcieniowe zaćmienie Księżyca
 2 listopada – obrączkowe zaćmienie Słońca
 18 listopada – półcieniowe zaćmienie Księżyca

1054
1440



Wydarzenia w Polsce 

 21 lutego – w Kwidzynie utworzono Związek Pruski – koalicję miast pruskich przeciwko Krzyżakom.
 8 marca – w katedrze wawelskiej delegacja stanów węgierskich ofiarowała Władysławowi III koronę Węgier.
 20 marca – w Trokach został zamordowany wielki książę litewski Zygmunt Kiejstutowicz.
 3 kwietnia – Tolkmicko przystąpiło do antykrzyżackiego Związku Pruskiego.
 29 czerwca – na sejmie Wielkiego Księstwa Litewskiego w Wilnie późniejszy król Kazimierz Jagiellończyk został Wielkim Księciem Litewskim.
 27 września – w walce o handel morski armia miasta Koszalin pokonała w bitwie nad jeziorem Cieszyno koło miejscowości Tarnowo armię miasta Kołobrzeg.
 Kańczuga otrzymała prawa miejskie.

Wydarzenia na świecie 

 2 lutego – Fryderyk III Habsburg został królem Niemiec.
 9 kwietnia – Krzysztof Bawarski został królem Danii.
 17 lipca – Władysław Warneńczyk został koronowany na króla Węgier w Białogrodzie Królewskim (węg. Székesfehérvár).
 4 października – król Danii Krzysztof Bawarski został wybrany przez szwedzki parlament na króla Szwecji.
 26 października – seryjny morderca Gilles de Rais i dwaj jego wspólnicy zostali straceni w Nantes.
 Lorenzo Valla obalił autentyczność Donacji Konstantyna.
 Jan Gutenberg opracował i rozpowszechnił metodę wykorzystywania ruchomych czcionek i prasy drukarskiej, która pozwalała na wielokrotne powielanie tekstów.

Urodzili się 
 22 stycznia – Iwan III Wasylewicz, wielki książę moskiewski (zm. 1505).
 22 lutego – Władysław Pogrobowiec, książę Austrii, król Czech i Węgier (zm. 1457)

Zmarli 
 9 marca – Franciszka Rzymianka, włoska mistyczka, święta katolicka (ur. 1384)
 20 marca – Zygmunt Kiejstutowicz, wielki książę litewski
 Johann Schiltberger, niemiecki podróżnik i pisarz

Przypisy 

1440
1399



Wydarzenia w Polsce 

 17 lipca – śmierć królowej Jadwigi; koniec dynastii Andegawenów na tronie polskim, początek panowania dynastii Jagiellonów.
 12 sierpnia lub 16 sierpnia – Tatarzy pokonali w bitwie nad Worsklą wojska litewsko-ruskie pod wodzą księcia Witolda.
 Gołańcz otrzymała prawa miejskie.

Wydarzenia na świecie 

 30 września – obalenie Ryszarda II, króla Anglii przez Henryka Bolingbroke'a.
 13 października – koronacja Henryka IV na króla Anglii.

Urodzili się 
 22 czerwca – Elżbieta Bonifacja, córka Jadwigi Andegaweńskiej i Władysława II Jagiełły
 Data dzienna nieznana:
 Piotr Geremia – włoski dominikanin, błogosławiony katolicki (zm. 1452)
Zara Jaykob Konstantyn – cesarz Etiopii (zm. 1468)

Zmarli 
 11 lipca – Henryk VII z blizną, książę Niemczy z dynastii Piastów
 13 lipca:
 Elżbieta Bonifacja, córka króla Polski Władysława Jagiełły i Jadwigi Andegaweńskiej
 Peter Parler, niemiecki murator i rzeźbiarz gotycki (ur. 1330 lub 1333)
 17 lipca – Jadwiga Andegaweńska, Król Polski, córka Ludwika Węgierskiego, żona Władysława Jagiełły (ur. 1373 lub 1374)
 12 sierpnia – Spytko z Melsztyna, wojewoda krakowski, władca Podola, zginął w bitwie nad Worsklą (ur. 1364)
 5 października – Rajmund z Kapui, włoski dominikanin, generał zakonu w latach 1380-1399, błogosławiony katolicki (ur. ok. 1330)

Przypisy 

1399
1095



Wydarzenia na świecie 

 29 lipca – Koloman I został królem Węgier.
 18–28 listopada – we Francji w Clermont pod przewodnictwem papieża Urbana II odbył się synod.
 27 listopada – I wyprawa krzyżowa: papież Urban II na synodzie w Clermont wezwał do udziału w wyprawie zbrojnej do „Ziemi Świętej” czym zapoczątkował wyprawy krzyżowe.

Urodzili się 
 22 grudnia – Roger II, król Sycylii (zm. 1154)

Zmarli 
 19 stycznia – Wulstan, benedyktyn, biskup, święty katolicki (ur. ok. 1012)
 14 czerwca – Agapit Pieczerski (ros. Агапит Печерский), mnich Monasteru Kijowsko-Pieczerskiego (ur. ok. 1035)

1095
1373



Wydarzenia w Polsce 

 12 maja – Ostrołęka otrzymała prawa miejskie, nadane przez księcia mazowieckiego Siemowita III.
 9 września – książę Władysław Biały zajął Inowrocław, Gniewkowo i Złotoryję nad Drwęcą.
 11 września – książę Władysław Biały zajął Szarlej.
 Zjazd książąt pomorskich w Karsiborze (Świnoujście) w celu wspólnych działań przeciwko zaborczej polityce cesarza Karola IV.
 W księstwie legnickim do władzy doszedł jeden najwybitniejszych jego władców, książę Ruprecht I.

Wydarzenia na świecie 

 25 lipca – wojna o sukcesję w Lüneburgu: bitwa pod Leveste.
 18 sierpnia – zachowując tytuł elektora Rzeszy, ostatni margrabia z rodu Wittelsbachów – Otto V Leniwy – za pół miliona talarów sprzedał cesarzowi Karolowi IV Marchię Brandenburską.

Urodzili się 
 między 3 października 1373 a 18 lutego 1374 – Jadwiga Andegaweńska, król Polski od 1384, święta Kościoła katolickiego, patronka Polski (zm. 1399)

Zmarli 
 23 lipca – Brygida Szwedzka, szwedzka zakonnica, założycielka brygidek, mistyczka, święta (ur. 1303)

1373
1139



Wydarzenia na świecie 

 29 marca – papież Innocenty II wydał bullę Omne datum optimum, biorąc pod swą opiekę zakon templariuszy i nadając mu liczne przywileje.
 25 lipca – hrabia portugalski Alfons I po pokonaniu Maurów pod Ourique przyjął tytuł króla Portugalii.

 Odbył się Sobór laterański II  Kościoła rzymskokatolickiego.
 mnich Arnold z Brescii został wyklęty i skazany na wygnanie z Włoch przez kler II Soboru Laterańskiego.

Zmarli 
 25 stycznia - Gotfryd VI  Brodaty zwany też Wielkim, książę Dolnej Lotaryngii i landgraf Brabancji  (ur. ok. 1060)
 18 lutego - Jaropełk II, książę kijowski i perejasławski (ur. 1082)
 30 czerwca – Otton z Bambergu, biskup Bambergu, misjonarz, święty katolicki (ur. ok. 1060)
 data dzienna nieznana :
 Magnus IV Ślepy, król Norwegii (ur. ok. 1115)

1139