alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Nehemia (boek)

Nehemia (Hebreeuws: נְחֶמְיָה, Nəchæmjāh, "JHWH heeft getroost" of "JHWH troost") is een van de boeken in de Hebreeuwse Bijbel.  Oorspronkelijk vormde dit boek samen met het boek Ezra één boek. Hiëronymus van Stridon deelde het boek in tweeën. Dit gebruik heeft ook in de Hebreeuwse Bijbel ingang gevonden.

In de Tenach valt het boek onder de Geschriften (ketoevim) en besluit dit boek de geschiedenisboeken van de Hebreeuwse Bijbel.

Auteur en ontstaan 
Traditioneel werd aangenomen dat de auteur Nehemia zelf is geweest. Delen van het boek zijn in de eerste persoon geschreven (hoofdstuk 1-7; 12:27-47, en 13). Maar er zijn ook delen waar over Nehemia in de derde persoon gesproken wordt (hoofdstuk 8; 9; 10). De klassieke opvatting is dat Ezra deze geschreven heeft; hier is echter geen bewijs voor.

Uit de gebruikte terminologie en theologie kan worden afgeleid dat het boek is waarschijnlijk ontstaan in de vroeg-hellenistische periode, tweede helft van de 4e eeuw v.Chr.

Inhoud

Thema 
Het onderwerp van dit boek wordt gevormd door de herbouw van de muren van Jeruzalem. De droevige staat van deze muren vormde de reden voor Nehemia's gebed in hoofdstuk 1, de reden voor zijn terugkeer, en de taak die Nehemia ter hand nam bij zijn aankomst.

Gedurende de Babylonische ballingschap werd het land, dat bij de wegvoering naar Babylon ontvolkt achterbleef, echter door naburige volken in gebruik genomen. De weinige achtergebleven Israëlieten vormden een minderheid in hun land. Deze immigranten komen onder leiding van Sanballat, Tobia (Ammoniet) en Gesem (Arabier) in verzet tegen de hernieuwde Hebreeuwse activiteit in het land. De strijd wordt echter niet met geweld, maar met juridische middelen uitgevochten.

Indeling 
De indeling van het boek is als volgt:
 Nehemia's gebed (hoofdstuk 1)
 Nehemia's verzoek aan Artaxerxes I en zijn reis naar Jeruzalem (hoofdstuk 2)
 Overzicht van de bouwers aan de muur van Jeruzalem (hoofdstuk 3)
 Tegenwerking van Sanballat (hoofdstuk 4)
 Maatregelen voor de armen (hoofdstuk 5)
 Nieuwe tegenwerking van Sanballat (hoofdstuk 6)
 Bewakingsmaatregelen van de stad (hoofdstuk 7)
 Voorlezing van de wet (hoofdstuk 8)
 Vernieuwing van het verbond (hoofdstuk 9-10)
 Verdeling van het land (hoofdstuk 11)
 Telling van priesters en Levieten (hoofdstuk 12)
 Hervorming onder Nehemia (hoofdstuk 12:44 - 13)

Externe links 
 Nehemia in de Statenvertaling
 Nehemia in Bijbelencultuur.nl

Voor de namen in dit artikel is de spelling uit de Statenvertaling gehanteerd.

Boek uit de Hebreeuwse Bijbel
Zes van Birmingham

De Zes van Birmingham (Birmingham Six) zijn zes personen die in 1974 waren gearresteerd op verdenking van IRA-activiteiten. Zij werden allen veroordeeld tot een levenslange gevangenisstraf. 

Het betreft de volgende personen:
 Hugh Callaghan
 Patrick Hill
 Gerard Hunter
 Richard McIlkenny (overleden 20 mei 2006)
 William Power
 John Walker

De bekentenissen die zij hadden afgelegd bleken echter met geweld te zijn afgedwongen. Een eigen onderzoek van parlementslid Chris Mullin bracht dat aan het licht. Toen hij met namen kwam van de eigenlijke daders werd de zaak heropend. Op 14 maart 1991 werden de zes mannen vrijgelaten na zestien jaar onterechte gevangenschap. Anderhalf jaar eerder was er ook iets dergelijks gebeurd, toen de Vier van Guildford moesten worden vrijgelaten na vijftien jaar onschuldig in een cel te hebben doorgebracht. In 2001, 10 jaar na hun vrijlating, werd de mannen een vergoeding van £840.000 tot £1,2 miljoen toegewezen.

Zie ook
 Guildford Four

IRA
Birmingham
Strafrecht in Engeland
Justitiële dwaling
Madam & Eve

Madam & Eve is de naam van een Zuid-Afrikaanse stripreeks geschreven door S. Francis, H. Dugmore & Rico. Hij verschijnt dagelijks in de krant.

Inhoud 
De hoofdpersonen zijn Gwen de blanke 'Madam' en haar meid, Eve Sisulu. Andere belangrijke personen zijn Eves dochtertje, Gwens moeder uit Engeland en de mielievrouw. Soms komen ook de tokoloshe's op bezoek of een paar inbrekers of andere tsotsi.

De moeizame verhouding tussen menige blanke huisvrouw en haar zwarte huisbediende is een bron van eindeloze satire, maar de strip schroomt niet de politiek van allerlei komaf flink op de hak te nemen en zet de soms waanzinnige kanten van de Zuid-Afrikaanse samenleving genadeloos te kijk.

De serie was razend populair vooral in de spannende dagen gedurende de afschaffing van de apartheid en was een van de weinige punten van gemeenschappelijkheid in een anderszins bijzonder verscheurd en uiterst gespannen land. Hij deed mensen eens flink om zichzelf en elkaar lachen en dat kon het land heel hard gebruiken.

Deze strip heeft zonder meer een stuk geschiedenis geschreven, zowel in de zin van de dagelijkse gang van zaken (van zijn belachelijke kant) maar ook in de zin dat ermee een uitlaatklep gegeven werd aan velen die dat nodig hadden.

Albums 
Er zijn een aantal compilaties verschenen:
 The Madam & Eve collection (1993, herdrukt 1999)
 Free at Last (Penguin 1994)
 All aboard for the gravy train (Penguin 1995)
 Somewhere over the rainbow nation (Penguin 1997)
 Madams are from Mars, Maids are from Venus (Penguin 1997)
 International Maid of Mystery (David Philip Publ. 1999)

In de Deense versie is de strip verschenen als:
 Jamen sort kaffe er pa nu, Madam
 Jeg giver Mandela Skylden for det her
 Alt under kontrol i Sydafrika!

Zuid-Afrikaanse stripreeks
Geldmarkt

Onder geldmarkt verstaat men het geheel van vraag en aanbod met betrekking tot kortlopende kredieten, met een looptijd van een dag tot 1-2 jaar. Zoals op elke markt, vindt ook op de geldmarkt prijsvorming plaats. Dit is de korte rente. De groothandel op de geldmarkt is voornamelijk een interbancaire handel. Daarnaast opereren op deze markt de institutionele beleggers, de overheid en grote bedrijven. De handel op de geldmarkt gaat altijd over de korte termijn, de leningen lopen van een dag tot 1-2 jaar. Langer lopende leningen worden op de kapitaalmarkt verhandeld.

De functie van de geldmarkt is drieledig:
 het vereffenen van overschotten en tekorten (overschotten van de ene partij kunnen door de andere partij geleend en ingezet worden)
 tijdelijke financieringsbron van de staat 
 vormt het aangrijpingspunt van monetair beleid.

De centrale bank is degene die het geld dat in omloop is op de geldmarkt beheert. De centrale bank (in Europa de ECB) beïnvloedt het monetaire beleid middels haar tarievenbeleid. Daarvoor biedt zij de banken:
 Marginale depositofaciliteit (ondergrens korte rente, lage rente bij overschot)
 Herfinancieringsrente (MRO's, Main Refinancing Operations, basis herfinanciering, repo's, rente bij evenwicht)
 Marginale beleningsfaciliteit (bovengrens korte rente, hoge rente bij tekort)
Banken lenen een omschreven hoeveelheid geld tegen de refirente (in de eurozone per 12 november 2008 3.25%), kunnen overtollig geld wegzetten tegen de depositorente (2.75%) en kunnen extra geld lenen tegen de marginale beleningsrente (3.75%). Op deze wijze houdt de centrale bank de marges waarbinnen de marktrente zich beweegt in bedwang: die zal nooit onder de 2.75% komen en nooit boven de 3.75%.

De boekvorderingen die op dit deel van de geldmarkt worden verhandeld, zijn:
 Daggeldleningen
 Kasgeldleningen
 Onderhandse leningen
 Interbancaire deposito's
 Certificates of deposit
 Commercial paper
 Schatkistpapier en Dutch Treasury Certificates
 Obligaties met een looptijd korter dan twee jaar

Zie ook 
 Beleggen van A tot Z
 Treasury > Rente- en valutamanagement

Beurshandel
Financiële markt
Rente
Priamus

Priamus (Oudgrieks: Πρίαμος, Priamos; Nederlands, verouderd: Priaam) was in de Griekse mythologie de laatste koning van de stad Troje. Zijn naam betekent letterlijk 'de gekochte'. Hij is vooral bekend uit Homerus' Ilias.

Hij was de zoon van Laomedon en de kleinzoon van Ilos. De naam van zijn moeder wordt in de Ilias niet genoemd, maar volgens latere bronnen heette ze Strymo of Leukippe (dan wel Zeuxippe). Priamus had vele vrouwen. Polygamie is dan ook in Griekse ogen karakteristiek voor een oriëntaalse vorst. Zijn eerste vrouw was Arisbe, die hij aan de Trojaan Hyrtakos gaf. Hekabe (of Hecuba) was echter de vrouw met wie hij de beste verstandhouding had. Tot zijn bijvrouwen behoorden Laothoë, de dochter van Altes, de koning der Lelegers, en Kastianeira (Ilias 8, 305).

Volgens de Ilias had Priamus 50 zoons, van wie 19 van Hekabe, en 12 dochters. Volgens andere bronnen had hij 50 zoons en 50 dochters. Met Laothoë had hij twee zoons, Polydorus, zijn jongste en meest geliefde zoon die door Polymestor werd gedood, en Lycaon. Bij Hekabe was hij de vader van onder meer de volgende zoons: Hector, Paris, Deïphobus, Troïlus, Antiphus, Polites en Helenus. Bij een slavin had hij Cebriones als zoon, de wagenmenner van Hector, bij Arisbe (of bij Alexirrhoë) Aesacus en bij Kastianeira Gorguthion.

Hij had bij Hekabe onder andere de volgende dochters: Ilione (de oudste dochter), Cassandra, Polyxena, Laodice (die als zijn mooiste dochter gold) en Creüsa (de vrouw van Aeneas).

Volgens Homerus (Ilias 3, 184-190) heeft hij ooit in Frygië oorlog gevoerd met de Amazonen. Vergilius (Aeneïs 8, 157 e.v.) noemt zijn bezoeken aan Salamis en Arcadië. Maar Priamus is vooral bekend als de koning van Troje tijdens de Trojaanse Oorlog. Aan het begin van de oorlog was hij een machtige en rijke koning, wiens rijk zich uitstrekte van Lesbos via Frygië tot aan de Hellespont. Maar in de Ilias, die zich afspeelt in het tiende en laatste oorlogsjaar, is hij een oude man die niet meer actief deelneemt aan de strijd en toeschouwer is. Hij is weliswaar voorzitter van de krijgsvergadering, maar zijn zoons overheersen hem. Hij sluit met Agamemnon een verdrag over een duel (Ilias 3). Later vraagt hij tevergeefs vrede, maar hij krijgt wel een wapenstilstand om de doden te begraven (Ilias 7, 365-420). Hij tracht Hector zonder succes van het laatste gevecht af te houden (Ilias 22, 25-78). Na Hectors dood gaat hij naar de tent van Achilles en slaagt erin het lichaam van zijn zoon los te kopen (Ilias 24).

Tijdens de val van Troje (niet beschreven door Homerus) werd hij doodgeslagen met het lichaam van zijn kleinzoon Astyanax door Achilles' zoon Neoptolemos, hoewel hij zijn toevlucht had genomen tot het altaar van Zeus Herkeios. Dit is afgebeeld in vele vaasschilderingen en beschreven door onder meer Vergilius (Aeneïs 2, 505-558) en in Shakespeares Hamlet.

Stamboom 
Volgens Homerus had Priamus 62 kinderen. In onderstaande stamboom staan enkel de meest bekende en relevante kinderen en vrouwen vermeld.

Referentie 
 Der Kleine Pauly, München: Deutscher Taschenbuch Verlag 1979, Bd. 4, art. ‘Priamos’

Koning in de Griekse mythologie
Personage in werk van Homerus
0 (jaar)

Er bestaat geen jaar 0, althans in enige algemeen gebruikte jaartelling. De jaartelling begint bij 1; het eerste jaar is dus het jaar 1. In de christelijke jaartelling wordt het eerste jaar, het jaar 1 na Chr., direct voorafgegaan door het jaar 1 v.Chr. Wel geeft de systematiek van de internationale standaard ISO 8601 voor het noteren van data het jaar 1 v.Chr. het jaartal 0000.

De logica van tellen in kalenders leidt ertoe dat de jaartelling geen 'jaar nul' kent, zoals een jaar ook geen maand nul kent en een maand ook geen dag nul kent. Men gebruikt nl. rangtelwoorden: de eerste dag van de maand, de eerste maand van het jaar: hierin bestaat geen "nulde". Zo ook het eerste jaar van de jaartelling. De jaartelling kent wel een beginpunt. Het beginpunt van onze jaartelling is dus de jaarwisseling van 1 vóór Chr. naar 1 na Chr. Dat punt werd oorspronkelijk geacht samen te vallen met de geboorte van Jezus van Nazareth. Dit tijdstip werd enige eeuwen later als het beginpunt van de christelijke jaartelling aangenomen. De meeste onderzoekers stellen echter dat de feitelijke geboorte van Jezus ongeveer vier jaar vóór dit tijdstip plaatsvond. Ook in andere historische jaartellingen is er gewoonlijk geen jaar nul in de schaal inbegrepen.

Het feit dat de jaartelling, net als andere tellingen, met 1 begint, en er dus geen jaar 0 is, leidt ertoe dat bijvoorbeeld het derde millennium is begonnen op 1 januari 2001, en niet op 1 januari 2000 (zie ook het artikel millenniumkwestie).

Astronomische jaartelling 
In sommige wetenschappen (vooral in de astronomie) gebruikt men een ander systeem, waarin wél een jaar nul voorkomt. Het jaar voorafgaand aan het jaar 1, wordt het jaar 0 genoemd, wat overeenstemt met 1 voor Christus. Het jaar daarvoor wordt het jaar −1 genoemd (wat overeenstemt met 2 voor Christus). De reden hiervoor is dat formules waarin het jaar ingevuld moet worden, onaangepast gebruikt kunnen worden. NASA gebruikt dit systeem bijvoorbeeld voor de weergave van zonsverduisteringen. De zonsverduistering van Bur-Sagile, waaraan een groot deel van de Assyrische chronologie geijkt wordt, is bijvoorbeeld geweest op 15 juni −762, oftewel 15 juni 763 v.Chr.

ISO 8601 gebruikt ook deze astronomische jaartelling, maar daarin worden jaartallen steeds met ten minste vier cijfers aangeduid: 0001 wordt voorafgegaan door 0000 (1 v.Chr.), en het jaar daarvoor is −0001 (2 v.Chr.). Merk op dat ISO 8601 standaard de gregoriaanse kalender gebruikt, zelfs proleptisch (dus voor 1582, toen deze kalender voor het eerst ingevoerd werd). In de gewone taal en in de geschiedenis wordt deze manier van tellen echter zelden gebruikt. Ook NASA doet dit niet: proleptisch wordt de juliaanse kalender gebruikt.

Het jaar nul in de taal 
Met de uitdrukking "uit het jaar nul" duidt men veelal aan dat iets ouderwets of waardeloos is: 
"Zo'n jasje kan echt niet meer, dat is er eentje uit het jaar nul."

Zie ook 
 Ab urbe condita (jaartelling)
 0 (getal)
 0 (cijfer)

 000
 000
Christelijke kalender
Nul
1179-1170 v.Chr.

De jaren 1179-1170 v.Chr. (van de christelijke jaartelling) zijn een decennium in de 12e eeuw v.Chr..

Gebeurtenissen

Egypte
1179 v.Chr. - Een alliantie van de Filistijnen en "Zeevolken", waaronder de Tjekker, Sjekelesj, Danuna en Teresj vallen de Nijl-delta binnen.
Farao Ramses III heeft de grootste moeite het Egyptische Rijk te verdedigen, de gevangenen worden als slaven gedeporteerd.
1176 v.Chr. - Ramses III ondermijnt een inval van de Mesjwesj, de koningsgraven in de Vallei der Koningen worden geplunderd.
1170 v.Chr. - Mesjwesj-kolonisten vestigen zich in de Nijl-delta en Nubië, de "Zeevolken" veroveren Palestina.

Mesopotamië
1170 v.Chr. - Koning Shutruk-Nakhhunte van het koninkrijk Elam, plundert Babylon en maakt een einde aan de Kassitische heerschappij.

Decennium
12e eeuw v.Chr.
1189-1180 v.Chr.

De jaren 1189-1180 v.Chr. (van de christelijke jaartelling) zijn een decennium in de 12e eeuw v.Chr..

Gebeurtenissen

Klein-Azië
1189 v.Chr. - Langs de kust van de Middellandse Zee worden steden platgebrand, de zogenoemde Brandcatastrofe.
1187 v.Chr. - Het Hettitische Rijk valt. Hattusa wordt ingenomen door de Kaskiërs. De vorsten van Karkemis verklaren zich grootkoning maar spoedig valt het rijk verder uiteen in onafhankelijke stadstaten, zoals Gurgum, Meliddu en Tabal.

Egypte
1188 v.Chr. - De "Zeevolken" uit Anatolië bedreigen de Nijl-delta en de kustgebieden in de Egeïsche Zee.
1185 v.Chr. - Farao Ramses III verdrijft de vloot van de "Zeevolken" aan de monding van de Nijl.
1182 v.Chr. - Ramses III onderdrukt opnieuw een opstand van de Mesjwesj.
1180 v.Chr. - De Filistijnen een (zeevarend) volk vestigen zich aan de westkust van Kanaän.

Assyrië
1187 v.Chr. - In Assur wordt de tempel van Ishtar door een aardbeving verwoest.
1180 v.Chr. - Koning Assur-dan I (1180 - 1140 v.Chr.) regeert over het Assyrische Rijk.

Griekenland
Rond 1180 v.Chr. - Het beroemde verhaal van Troje gebeurt ongeveer rond deze tijd.

Decennium
12e eeuw v.Chr.
1199-1190 v.Chr.

De jaren 1199-1190 v.Chr. (van de christelijke jaartelling) zijn een decennium in de 12e eeuw v.Chr..

Gebeurtenissen

Egypte
1198 v.Chr. - Tawosret (1198 - 1196 v.Chr.) de achtste farao/koningin van de 19e dynastie van Egypte.
1196 v.Chr. - Koning Sethnacht (1196 - 1194 v.Chr.) de eerste farao van de 20e dynastie van Egypte.
1194 v.Chr. - Koning Ramses III (1194 - 1163 v.Chr.) de tweede farao van Egypte (20e dynastie).

Assyrië
1196 v.Chr. - Koning Assur-nadin-apli (1196 - 1193 v.Chr.) regeert over het Assyrische Rijk.
1193 v.Chr. - Koning Ninurta-apil-ekur (1193 - 1180 v.Chr.) heerser van Assyrië.
1190 v.Chr. - Het koninkrijk van Assur wordt verzwakt door onderlinge twisten.

Griekenland
1198 v.Chr. - Odysseus keert tien jaar na de Trojaanse Oorlog terug in Ithaka.
Een zonsverduistering op 16 april heeft dit orakel aangekondigd.
1190 v.Chr. - In Mycene wordt de "Krijgersvaas" (1200 - 1100 v.Chr.) vervaardigd.

Decennium
12e eeuw v.Chr.
Anatomie

Anatomie (Oudgrieks: ἀνατομή (anatomé), ἀνά (aná), op, open, en τομή (tomé), snede) is het onderdeel van de biologische morfologie dat de structuur en de organisatie van organismen behandelt. Daarbinnen worden zoötomie (dierlijke anatomie) en plantenanatomie onderscheiden.

Dieren 
De belangrijkste takken van anatomie zijn de vergelijkende anatomie en de menselijke anatomie. Andreas Vesalius wordt beschouwd als de grondlegger van de moderne menselijke anatomie.

De dierlijke anatomie kan de studie van de structuur van verschillende diergroepen omvatten, de vergelijkende anatomie of dierlijke morfologie. Het kan ook tot slechts een enkel dier worden beperkt, de speciale anatomie.

De mens 
Vanuit een utilitair standpunt is de studie van mensen de belangrijkste afdeling van speciale anatomie en deze menselijke anatomie kan vanuit verschillende standpunten worden benaderd. Dat van de biologie bestaat uit een nauwkeurige kennis van de vorm en functie, de positie, de grootte en de verhouding van de diverse structuren van het gezonde menselijke lichaam en aan dit is de beschrijvende of topografische menselijke anatomie. Kennis op dit terrein kan onder andere toegepast worden in de geneeskunde.

De anatomie van menselijke lichaam is zo ingewikkeld dat slechts een klein aantal professionele menselijke anatomen, na jaren van geduldige observatie, volledige meesters van alle details zijn; de meesten anatomen specialiseren zich op bepaalde delen, zoals de hersenen of ingewanden. De topografische anatomie moet door herhaalde ontleding en inspectie van dode menselijke lichamen worden geleerd.

De pathologie, ook wel pathologische anatomie of ziekteanatomie genoemd, is de studie van zieke organen, terwijl secties van normale anatomie, die op diverse doeleinden worden toegepast, speciale namen hebben zoals medische, chirurgische en gynaecologische anatomie. De vergelijking van de anatomie van verschillende rassen van mensen maakt deel uit van de wetenschap van fysische antropologie of antropologische anatomie.

Zie ook 
 Anatomie (insecten)
14e eeuw v.Chr.

De 14e eeuw v.Chr. (van de christelijke jaartelling) is de 14e periode van 100 jaar, dus bestaande uit de jaren 1400 tot en met 1301 v.Chr. De 14e eeuw v.Chr. behoort tot het 2e millennium v.Chr.

Opmerking: Omdat in deze tijd de dateringen meestal niet veel nauwkeuriger zijn dan plusminus enkele jaren, worden in deze tijd de gebeurtenissen per decennium weergegeven.

Gebeurtenissen 
Middellandse Zee
 ca. 1400 v.Chr. - Einde van de Minoïsche beschaving op Kreta.
 De Myceners vergroten door intensief scheepvaartverkeer hun invloed in het oostelijke deel van de Middellandse Zee en tot in Italië. In dit hele gebied hebben ze handelscontacten met andere volken, plunderen doen ze daarnaast nog steeds. De belangrijkste handelspartners zijn de Egyptenaren uit het Nieuwe Rijk en de volken die in Klein-Azië leefden.

Egypte
 Farao Achnaton introduceert het monotheïsme in Egypte.
Klein-Azië, Groot-Azië
 De Luwiërs bieden weerstand aan het Hettitische Rijk en verwerven zelfs de hegemonie in Klein-Azië.

 
H-86e eeuw
15e eeuw v.Chr.

De 15e eeuw v.Chr. (van de christelijke jaartelling) is de 15e periode van 100 jaar, dus bestaande uit de jaren 1500 tot en met 1401 v.Chr. De 15e eeuw v.Chr. behoort tot het 2e millennium v.Chr.

Opmerking: Omdat in deze tijd de dateringen meestal niet veel nauwkeuriger zijn dan plusminus enkele jaren, worden in deze tijd de gebeurtenissen per decennium weergegeven.

Gebeurtenissen 

 In de Levant ontstaat de Filistijnse pentapolis van de vijf steden: Sidon, Tyros, Byblos, Aradus en Beiroet.
ca. 1450 v.Chr. - De paleizen op Kreta worden voor een tweede keer verwoest. Arthur Evans weet dit onder meer aan de Myceners, die het eiland vanaf de 15e eeuw v.Chr. mogelijk zouden binnengevallen zijn.
 Thoetmosis III verovert met zijn 17 veldtochten een groot deel van het tegenwoordige Syrië/Palestina
Lage landen
 In de midden-bronstijd van ca. 1500 tot 1100 v.Chr. is onder andere in Vlaanderen en de Kempen onder meer de Famennegroep gevestigd. Aan de hand van verschillende grafvormen worden de verschillende andere groepen onderscheiden.

 
H-85e eeuw
17e eeuw v.Chr.

De 17e eeuw v.Chr. (van de christelijke jaartelling) is de 17e periode van 100 jaar, dus bestaande uit de jaren 1700 tot en met 1601 v.Chr. De 17e eeuw v.Chr. behoort tot het 2e millennium v.Chr.

Opmerking: Omdat in deze tijd de dateringen meestal niet veel nauwkeuriger zijn dan plusminus enkele tientallen jaren, worden in deze tijd de gebeurtenissen per eeuw weergegeven.

Gebeurtenissen

Egypte 
Tweede tussenperiode
 ca. 1700 v.Chr. - De Hyksos, een volk uit voor-Azië, heersen over Egypte tot ± 1540 v.Chr. Ze introduceren een nieuwe manier van oorlog voeren, namelijk met paard en strijdwagen. Ook in Mesopotamië wordt van deze nieuwe techniek gebruikgemaakt.
 ca. 1650 v.Chr. - De 15e Dynastie van de Hyksos regeert vanuit de stad Avaris in de Nijl-Delta.
 ca. 1620 - In Opper-Egypte vindt het huwelijk plaats tussen prins Ta'a I (Senachtenre) en een zekere Tetisheri. De Prins van Thebe moet de heerschappij van de machtige Hyksos-koning in Avaris erkennen.

Kreta 
ca. 1700 v.Chr. - Op Kreta worden de Minoïsche paleizen van o.a. Knossos en Phaistos door een hevige aardbeving verwoest. Een nieuwe generatie paleizen ziet het daglicht, Knossos wordt hersteld en is het meest bekende. Het centrale bestuur wordt hier gevestigd.
ca. 1630 v.Chr. - Op het Griekse eiland Thera, in de oostelijke Middellandse Zee, vindt de Minoïsche uitbarsting plaats, mogelijk de grootste vulkaanuitbarsting uit de geschiedenis van de mens. Thera (Santorini) wordt volledig opgeblazen en laat een gapend gat achter. De tsunami van 28 meter hoog die daardoor ontstaat, overspoelt de kust van het 140 kilometer zuidelijker gelegen Kreta, gevolgd door een giftige gaswolk en een asregen. De Minoïsche beschaving raakt ondergeschikt aan de Myceense en verdwijnt binnen enkele eeuwen.

Griekenland 
ca. 1650 v.Chr. - Ontstaan van de steden in het zuiden van Griekenland: het begin van de Myceense cultuur.
 Mycene begint handel te drijven met de zuidelijke streken van Italië.

Klein-Azië 
ca. 1700 v.Chr. - Rond deze periode sticht Labarnas I het eerste Hettietenrijk, dat in de 16e eeuw v.Chr. zijn hoogtepunt beleeft. De koning is tevens opperrechter, opperpriester en opperbevelhebber. De koningin (Tawannanna) heeft grote invloed, alsook de adel.

Oude Hettitische Rijk 1680 - 1500 v.Chr.

1680 - 1650 v.Chr. Labarnas I
1650 - 1620 v.Chr. Labarnas II
1620 - 1590 v.Chr. Mursili I

Mesopotamië 
ca. 1700 v.Chr. - Koning Hammurabi overlijdt (ca. 65 jaar oud), hij wordt opgevolgd door Samsu-IIuna. Assyrië en Sumer komen in opstand.
ca. 1680 v.Chr. - Noord-Mesopotamië wordt overrompeld door de Hurrieten. Deze volksstam afkomstig uit Armenië, vestigt zich aan de bovenloop van de Eufraat en de Tigris.
 1648 v.Chr. - Ammisaduqa wordt koning van Babylonië. Het Venustablet van Ammisaduqa wordt samengesteld.

Azië 
Tussen 1700 en 1200 v.Chr. verspreidden de huiskamelen zich vanuit Iran over Zuid-Rusland, Noord-Kazachstan en Oekraïne. Pas in de 3e eeuw v.Chr. bereikten ze China.

India 
ca. 1700 - 1300 v.Chr. Laat Harappan 5 periode in de Indusbeschaving.

 
H-83e eeuw
26e eeuw v.Chr.

De 26e eeuw v.Chr. (van de christelijke jaartelling) is de 26e periode van 100 jaar, dus bestaande uit de jaren 2600 tot en met 2501 v.Chr. De 26e eeuw v.Chr. behoort tot het 3e millennium v.Chr.

Gebeurtenissen

Egypte

 ca. 2580 - Koning Djedefre (2581 - 2572 v.Chr.) de derde farao van de 4e dynastie van Egypte. In het Oude Rijk wordt Memphis nu definitief als hoofdstad aangezien.
 ca. 2570 - Koning Chefren (2572 - 2546 v Chr.) de vierde farao van de 4e dynastie van Egypte. Hij bouwt de Sfinx van Gizeh.
 ca. 2550 - In deze tijd blinken de piramidenbouwers uit met de farao's Cheops, Chefren en Menkaura (Piramiden van Gizeh) in Egypte. De Piramide van Cheops (146 m hoog) is de grootste en zal dienen als graf voor koning Cheops, een zoon van Snofroe. De vierkante basis van het gebouw is 53.000 m².
 ca. 2540 - Koning Baka (2546 - 2539 v.Chr.) de vijfde farao van de 4e dynastie van Egypte.
 Koning Menkaura (2539 - 2511 v.Chr.) de zesde farao van de 4e dynastie.
 ca. 2510 - Koning Sjepseskaf (2511 -2506 v.Chr.) de zevende farao van de 4e dynastie
 Koning Djedefptah (2506 - 2504 v.Chr.) de achtste farao van de 4e dynastie.
 ca. 2500 - Koning Oeserkaf (2504 - 2496 v.Chr.) de eerste farao van de 5e dynastie van Egypte.

Sumer

 In Sumer is een groot aantal elkaar bestrijdende stadstaten:

Dynastie Kish I (2900 - 2550 v.Chr.)
 ca. 2550 - Mesilim

Volgens de koningslijst en het heldendicht Gilgamesj en Agga wordt Agga beroofd van het koningschap over Sumer en gaat het over van Kish op Erech.

Dynastie Kish II (2511 - 2411 v.Chr.)
 Sjusjuda
 Dadasig
 2511 - 2500 Magalgalla
 2500 - 2491 Kalbum

Dynastie Uruk I (2722 - 2460 v.Chr.)
 2572 - 2557 Utulkalamma
 2557 - 2548 Labahsum
 2548 - 2540 EnnundaraAnna
 2540 - 2504 Mesjgande
 2504 - 2498 Melemanna

Dynastie Lagash I (2550 - 2342 v.Chr.)
 2550 - Lugal Shuggur
 Gursar
 Gunidu

Dynastie Ur I (2600 - 2393 v.Chr.)
 2600 - Akalamdug
 2600 - 2570 Puabi
 2570 - 2530 Mesjannepada
 2530 - 2490 Annepada

Dynastie Hamazi (2540 - 2534 v.Chr.)
 2540 - 2534 Hatanisj

Dynastie Awwan (2510 - 2453 v.Chr.)
 2510 - 2490 Peli

Azië
 ca. 2500 - De steden Mohenjo-Daro en Harappa (huidige Pakistan) worden de belangrijkste centra in de Indusvallei. Dit zijn de eerste steden die volgens een nauwkeurige stadsplanning worden gebouwd.

Nederland
 ca. 2500 - Aanleg van de Veenweg van Nieuw-Dordrecht.

H-74e eeuw
27e eeuw v.Chr.

De 27e eeuw v.Chr. (van de christelijke jaartelling) is de 27e periode van 100 jaar, dus bestaande uit de jaren 2700 tot en met 2601 v.Chr. De 27e eeuw v.Chr. behoort tot het 3e millennium v.Chr.

Gebeurtenissen

Egypte

 ca. 2690 v.Chr. - Koning Djoser (2690 - 2670 v.Chr.) de tweede farao van de 3e dynastie van Egypte. Het begin van het Piramiden-tijdperk, het politieke centrum wordt Memphis, onder Djoser. Als graf voor farao Djoser bouwt arts en architect Imhotep de Trappenpiramide van Djoser in Saqqara.
 In Egypte heerst farao Djoser.
 ca. 2670 v.Chr. - Koning Sechemchet (2670 - 2663 v.Chr.) de derde farao van de 3e dynastie van Egypte. Hij leidt een expeditie tegen de bedoeïenen in de Sinaï.
 ca. 2660 v.Chr. - Koning Chaba (2663 - 2657 v.Chr.) de vierde farao van de 3e dynastie van Egypte. Hij laat de Trappenpiramide van Chabai bouwen.
 ca. 2650 v.Chr. - Koning Hoeni (2657 - 2639 v.Chr.) de vijfde farao van farao van de 3e dynastie van Egypte. Hij laat forten bouwen aan de zuidelijke grens van Egypte.
 ca. 2640 v.Chr. - Koning Snofroe (2639 - 2604 v.Chr.) de eerste farao van de 4e dynastie van Egypte. Hij leidt een militaire expeditie naar Nubië en laat drie bekende piramiden bouwen:
Trappenpiramide
Knikpiramide
Rode piramide
 ca. 2600 v.Chr. - Koning Choefoe (2604 - 2581 v.Chr.) de tweede farao van Egypte (4e dynastie). Hij laat de Piramide van Cheops in Gizeh (huidige Caïro) bouwen. (ca.  2500 v.Chr.)

Zuid-Amerika

2630 v.Chr. - De stad Caral aan de woestijnkust van Peru beleeft een bloeitijd. Men verbouwt bonen, kalebassen, katoen en gebruikt coca met kalk.

Sumer

 ca. 2630 v.Chr. - Koning Gilgamesj laat de stadsmuren van Uruk bouwen: meerdere verdiepingen die met trappen worden verbonden vormen op die manier een ziggoerat. De stad telt ongeveer 50.000 inwoners.
 In Sumer zijn verschillende machtcentra: Kish, Uruk en Ur:

Dynastie Kish I (2900 - 2550 v.Chr.)

2671 - 2651 v.Chr. Ilku
2651 - 2631 v.Chr. Iltasadum
2631 - 2601 v.Chr. Enmebaragesi of Mebaragesi
2601 - 2581 v.Chr. Agga of Aka

Dynastie Uruk I (2722 - 2460  v.Chr.) 

2692 - 2672 v.Chr. Enmerkar
2672 - 2652 v.Chr. Lugalbanda
2652 - 2602 v.Chr. Gilgamesj
2602 - 2572 v.Chr. Urlugal

Dynastie Ur I (2600 - 2393 v.Chr. )

2600 - 2600 v.Chr. Meskalamdug

India
2600 v.Chr. - In de vallei van de Indus concentreren de landbouwgemeenschappen zich meer en meer in een georganiseerde samenleving. Hierdoor ontstaat er o.a handel met Mesopotamië, waar vnl. metalen worden verhandeld.

H-73e eeuw
28e eeuw v.Chr.

De 28e eeuw v.Chr. (van de christelijke jaartelling) is de 28e periode van 100 jaar, dus bestaande uit de jaren 2800 tot en met 2701 v.Chr. De 28e eeuw v.Chr. behoort tot het 3e millennium v.Chr.

Gebeurtenissen

Egypte 

 ca. 2800 v.Chr. - In Egypte wordt een kalenderjaar van 365 dagen ingevoerd. Het bestaat uit 12 maanden van 30 dagen - hieraan worden 5 extra dagen toegevoegd.
 ca. 2760 v.Chr. - Koning Weneg (2767 - 2760 v.Chr.) de vierde farao van de 2e dynastie van Egypte.
 Koning Sened (2760 - ? v.Chr.) de vijfde farao van Egypte (2e dynastie).
 Koning Seth-Peribsen (2760 - 2749 v.Chr.) de zesde farao van Egypte (2e dynastie).
 ca. 2750 v.Chr. - Koning Neferkare (2749 -2744 v.Chr.) de zevende farao van Egypte (2e dynastie).
 ca. 2740 v.Chr. - Koning Neferkasokar (2744 - 2736 v.Chr.) de achtste farao van Egypte (2e dynastie).
 ca. 2730 v.Chr. - Koning Hoedjefa (2736 - 2734 v.Chr.) de negende farao van Egypte (2e dynastie).
 Koning Chasechemoey (2734 - 2707 v.Chr.) de tiende farao van Egypte (2e dynastie).
 ca. 2710 v.Chr. - Koning Sanacht (2707 - 2690 v.Chr.) de eerste farao van de 3e dynastie van Egypte.

Sumer 
 ca. 2800 v.Chr. - Mesilim van Kish wordt de eerste koning van Mesopotamië. Hij leidt de vroeg-dynastische tijd in, die tot ± 2400 v.Chr. duurt.
 In Sumer is naast Kish de stad Uruk in opkomst als machtscentrum.
 ca. 2750 v.Chr. - In Mesopotamië krijgen de wereldrijke heersers meer invloed en macht.

Dynastie Kish I 2900 - 2550 v.Chr.

 2791 - 2771 v.Chr. Enmenunna
 2771 - 2751 v.Chr. Melam-Kish
 2751 - 2731 v.Chr. Barsalnumma
 2731 - 2701 v.Chr. Samug
 2701 - 2671 v.Chr. Tizkar

Dynastie Uruk I 2722 - 2460 v.Chr.

 2722 - 2692 v.Chr. Meskiaggasher

H-72e eeuw
29e eeuw v.Chr.

De 29e eeuw v.Chr. (van de christelijke jaartelling) is de 29e periode van 100 jaar, dus bestaande uit de jaren 2900 tot en met 2801 v.Chr. De 29e eeuw v.Chr. behoort tot het 3e millennium v.Chr.

Gebeurtenissen

Mesopotamië
ca. 2900 v.Chr. - Door de grote landbouwoverschotten in Sumer met als voornaamste machtscentrum Kish, bestaat de mogelijkheid dat mensen zich voor een bepaald beroep specialiseren: pottenbakkers, bronsgieters, brouwers. Productie-overschotten worden verdeeld, of geruild tegen grondstoffen uit andere gebieden. Door vereenvoudiging van het bestaande schrift, ontstaat het spijkerschrift.

Europa
ca. 2900 v.Chr. - In het zuiden van Engeland begint men te bouwen aan Stonehenge, door het aanleggen van een ringgracht.
ca. 2900 v.Chr. - Begin van de touwbeker- of standvoetbekercultuur. De bekers worden gemaakt in een slanke S-vorm.

Kreta
ca. 2900 v.Chr. - De Vroeg-Minoïsche beschaving breekt aan (tot 2000 v.Chr.) In de periode worden talrijke havensteden gesticht op oostelijke Kreta. Ook ronde graven op Mesara. Hoogbloei van de Vroeg-Minoïsche beschaving is rond 2200 v.Chr.

Sumer
Dynastie Kish I 2900 - 2550 v.Chr.

Van Mashkak tot Arwium (12 koningen)
2861 - 2831 v.Chr. Etana
2831 - 2791 v.Chr. Balih

Vietnam
ca. 2880 v.Chr. - In het gebied van de Ma-vallei ontstaat de Hong Bang-dynastie, achttien koningen heersen over Vinh Phu. De Song Hong is ten dele afgedamd door de boeren. Langs haar oevers met de slibafzettingen begint de rijstbouw in Vietnam. De grond is zo vruchtbaar, dat er meestal drie rijstoogsten per jaar kunnen worden binnengehaald. De Rode Rivier wordt ook wel de "Nijl van Vietnam" genoemd.

Egypte
ca. 2890 v.Chr. - Koning Anedjib (2892 - 2886 v.Chr.) de vijfde farao van de 1e dynastie van Egypte.
ca. 2880 v.Chr. - Koning Semerchet (2886 - 2878 v.Chr.) de zesde farao van Egypte (1e dynastie).
ca. 2870 v.Chr. - Koning Qaä (2878 - 2853 v.Chr.) de zevende farao van Egypte (1e dynastie).
ca. 2850 v.Chr. - Koning Hotepsechemoei (2853 - 2825 v.Chr.) de eerste farao van de 2e dynastie van Egypte.
Farao Hotepsechemoey verenigt opnieuw Opper-Egypte en Neder-Egypte.
ca. 2820 v.Chr. - Koning Raneb (2825 - 2810 v.Chr.) de tweede farao van Egypte (2e dynastie).
ca. 2810 v.Chr. - Koning Nynetjer (2810 - 2767 v.Chr.) de derde farao van Egypte (2e dynastie).
ca. 2800 v.Chr. - In Byblos wordt de tempel van de godin Baalat Gubla gebouwd.

H-71e eeuw
30e eeuw v.Chr.

De 30e eeuw v.Chr. (van de christelijke jaartelling) is de 30e periode van 100 jaar gerekend vanaf het begin van de jaartelling, dus bestaande uit de jaren 3000 tot en met 2901 v.Chr. De 30e eeuw v.Chr. behoort tot het 3e millennium v.Chr.

Gebeurtenissen

 Begin van het Subboreaal, de voorlaatste etage van het Holoceen.
 3000-2000 v.Chr.: Vroeg bronstijdperk. Vanuit Azië dringen paardrijdende herders Noord-Europa binnen, zij kappen bossen om weilanden aan te leggen voor hun vee.
 ca. 3000 v.Chr. - Begin van de Minoïsche beschaving op Kreta.
 ca. 3000 v.Chr. - Naast de Minoïsche beschaving ontstaan er nog verschillende beschavingen in en rond de Egeïsche Zee: op de Cycladen, het vasteland van Griekenland en in Klein-Azië.
 ca. 3000 v.Chr. - Er is al een grote beschaving in India en Beloetsjistan, de Indusbeschaving.
 ca. 3000 v.Chr. - Tal van neolithische Indusculturen ontstaan in het noordwesten van India: de Amri, de Nal, de Quetta, de Kulli, de Nundara.
 ca. 3000 v.Chr. - Rond deze periode is de stad Oegarit in het Fenicische rijk bekend.
 ca. 3000 v.Chr. - Rond deze tijd leeft Menes (3032 - 3000 v.Chr.), de eerste farao van Egypte (1e dynastie). Hij verenigt Opper- en Neder-Egypte. Aan hem wordt ook de stichting van de stad Memphis toegeschreven.
 ca. 3000 v.Chr. - Zuid-Amerika: In de kuststreek van het huidige Ecuador ontstaat de Valdiviacultuur. De landbouwers groeperen zich in hoefijzervormig gebouwde dorpen. Ze telen: bonen, katoen, maïs en wortelgewassen. Ze gaan echter ook op visvangst.
 ca. 3000 v.Chr. - Koning Djer (3000 - 2952 v.Chr.) de tweede farao van de 1e dynastie van Egypte. Hij wordt genoemd in de geschriften van Manetho.
 ca. 2950 v.Chr. - Koning Djet (2952 - 2939 v.Chr.) de derde farao van Egypte (1e dynastie). Hij is de schoonzoon van farao Djer.
 ca. 2940 - Koning Den (2939 - 2892 v.Chr.) de vierde farao van Egypte (1e dynastie). Zijn moeder Merneith is regentes van Egypte geweest.
 ca. 2920 v.Chr. - In Egypte begint de Piramidentijd (tot 2185 v.Chr.), de 3e tot de 6e dynastie zullen regeren. Het politieke centrum wordt Memphis.
 ca. 2920 v.Chr. - Stichting van de stad Troje.

H-70e eeuw
7e millennium v.Chr.

Het zevende millennium v.Chr. loopt vanaf 7000 tot 6001 v.Chr. Dit komt overeen met 8.950 BP.

Klimaat 
6200 v.Chr. :koudeperiode. Na een periode van globale temperatuur daling volgt het zogeheten Atlanticum (het Holocene klimaatoptimum).

Azië 

 7000-6500 v.Chr. - Best bekende site van de landbouwcultuur in Zuid-Azië is Mehrgarh. Deze eerste boeren domesticeerden het graan en een grote variëteit dieren, vooral rundvee. Ze legden de basis voor de latere Indusbeschaving.
 7000 v.Chr. - Het varken wordt in Anatolië tot huisdier gemaakt.
 7000 v.Chr. - De nederzetting van Çatalhöyük wordt gesticht in het huidige Turkije. Later is er landbouw met tarwe, gerst, erwten en linzen. Ook appels, amandelen en pistache-noten worden verzameld en er is rundvee. Obsidiaan wordt gedolven op de vulkanische Hasan-berg. Çatalhöyük is ook een van de eerste plaatsen waar koper bewerkt wordt. Het metaal is echter voornamelijk van ornamenteel nut omdat het te zacht is voor gebruik als werktuig. De locatie is ook de eerste plek waar linnen aangetroffen wordt.
 7000 v.Chr. - Op Nieuw-Guinea begint landbouw van tarowortel op gang te komen.
 Aardewerk verschijnt nu op vele plaatsen in het Midden-Oosten, het Middellandse Zeegebied, in het westen tot in Spanje en in het zuiden tot in Ethiopië.
 vanaf 6500 v.Chr. verschijnen in Syrië en Mesopotamië spintollen die de verwerking van vlas, hennep, wol enz. vergemakkelijken. In Tell Sabi Abyad  werden gedurende Operatie I in total 64 ervan gevonden, daterende van ca. 6200 tot 5800 v.Chr. (geijkt).

Amerika 
 7000 v.Chr. - In het Amazonebekken wordt cassave verbouwd.
 7000 v.Chr. - In Meso-Amerika worden pompoenen en pepers verbouwd.
 6300 v.Chr. - In Peru worden speciale gewassen ontwikkeld voor de hoogvlakte. Ook aardappels worden verbouwd.

Afrika 
 vanaf ca 6500 v.Chr. - Het wilde rund wordt tot huisdier gemaakt in wat nu de Sahara is. In deze tijd is er slechts een smalle strook woestijn in het midden van dit uitgestrekte gebied. Er zijn veel rotsschilderingen van de rijke fauna met olifanten, giraffen, neushoorns en verschillende soorten antilopen.
 ca 6200 v.Chr. - Er zijn aanwijzingen dat in het Saharagebied al gierst en sorghum verbouwd wordt. Ook gerst wordt aangetroffen, waarschijnlijk is dit uit Zuidwest-Azië ingevoerd.

Europa 
 ca 6500 v.Chr. - Groot-Brittannië wordt een eiland. Het zeeniveau blijft stijgen en een groot deel van het Noordzeegebied, waaronder het Doggerland, verdwijnt onder de golven. Dit proces wordt bespoedigd door tsunami’s veroorzaakt door de Storrega-aardverschuivingen.
 Landbouw bereikt de Balkan, waarschijnlijk vanuit Anatolië.
 ca 6200 v.Chr. - De oudste landbouwnederzettingen op Sicilië, waarschijnlijk van de Balkan afkomstig.
 Ca 6200 v.Chr. – De eerste neolithische cultuur verschijnt in Zuidoost-Europa: het Starčevo-Köröscomplex.
 Ca 6000 v.Chr. – Vinčacultuur in Zuidoost-Europa

-
DuizendenE
8e millennium v.Chr.

Het achtste millennium v.Chr. loopt vanaf 8000 tot 7001 v.Chr. Dit komt overeen met 9.950 tot 8.951 BP.

Azië
 In het Midden-Oosten begint het Neolithicum.
 8000 v.Chr. - Rond Jericho worden tarwe, gerst en peulvruchten verbouwd.
 Rond 8000 v.Chr. wordt in Anatolië voor het eerst koper bewerkt.
 Rond 7500 v.Chr. ontstaat de nederzetting Çatalhöyük.
 In Thailand wordt aardewerk vervaardigd.
 Ook in Mesopotamië en het zuiden van Anatolië zijn vondsten van aardewerk bekend.

Afrika 
 Op een aantal plaatsen in wat nu de Sahara is wordt uit deze tijd aardewerk aangetroffen, zoals Ti-n-Torha, Tiltekin en Outeidat.

Europa 
 De eerste mesolithische culturen verspreiden zich over Europa.
 ca 8000 - 7000 v.Chr.: Sauveterrien
 ca 7500 v.Chr. - Maglemosecultuur

Australië 
 In Australië is de uitdroging van het vasteland al zo ver dat bewoning zich concentreert in rivierdalen. Er worden ook maalstenen gevonden voor het bewerken van wilde gierst.

-
DuizendenD
9e millennium v.Chr.

Het negende millennium v.Chr. loopt vanaf 9000 tot 8001 v.Chr. Dit komt overeen met 10.950 tot 9.951 BP.

Azië 
Neolithische revolutie, ontstaat in de Vruchtbare Sikkel (maar ook op andere plaatsen in de wereld). De eerste landbouwculturen van Zuid-Azië in Beloetsjistan, ten westen van de Indusvallei, stond in contact met Zuidwest-Azië.
 Daterend uit 8500-8000 v.Chr. vindt men duidelijke sporen van het verbouwen van granen in Jericho, Tell Aswad en Mureybat (Syrië).
 Het schaap wordt een huisdier in Zuidwest-Azië, maar het zou tot het begin van de 30e eeuw v.Chr. duren voor woldragende rassen ontstonden.
 In Zuid-China wordt aardewerk vervaardigd.
 De Xianrendonggrotten van Midden-China worden permanent bewoond tot ca 5500 v.Chr.. Men leeft voornamelijk van jacht en verzamelen.

Afrika 
 Begin van het Holoceen subpluviaal. Rond 8500 v.Chr. zijn er menselijke nederzettingen, verspreid over het hele Saharagebied, eerst als tijdelijke jagerskampen maar al snel als permanente nederzettingen, vooral rond de meren en rivieren in het midden van het gebied, waar mensen van visserij en de jacht op krokodil en nijlpaard leven.

Europa 
 Volgens de vroege datering begint rond 9000 v.Chr. de Komsacultuur in Finnmark.
 Vanaf 8300 v.Chr. begint het klimaat snel op te warmen en berk, den en hazelaar beginnen zich over heel Europa te verspreiden. Rendier en paard worden verdrongen door oeros, wild zwijn, ree en eland. Dit is het begin van het mesolithicum.
 8300 v.Chr. Fosna-Hensbackacultuur in Scandinavië

-
DuizendenC
10e millennium v.Chr.

Het tiende millennium v.Chr. loopt vanaf 10.000 tot 9001 v.Chr. Uitgedrukt in Before Present is dit van 11.950 tot 10.951. Omdat 11.700 BP het begin van het Holoceen is valt dit millennium in het Holoceen en Pleistoceen.

Klimaat 
 Dit millennium en het volgende zijn een tijd van grote veranderingen in klimaat, geologie en fauna. Het zeeniveau begint te stijgen. Hoewel dat zich over een langere periode uitstrekt sterven vele dieren uit, vooral de grote, zoals de mammoet, de wolharige neushoorn, de sabeltandtijger, de grondluiaard, de Amerikaanse paardensoorten (Equus spp) en de Amerikaanse kamelen.

Azië 
 Vermoedelijk tijdstip van het uitsterven van de laatste bekende mensensoort naast de Homo sapiens, de Floresmens (Homo floresiensis) op het eiland Flores.
 In Netiv Hagdud (Jordaanvallei) vindt men overblijfselen van verschillende huizen en granen die wijzen op cultivatie van granen in plaats van verzamelen, met andere woorden de eerste vorm van landbouw ontstaat. In deze eerste periode van de landbouw blijft verzamelen van plantaardig voedsel overwegen en zorgt de jacht voor dierlijk voedsel.

Europa 
 Boreaal (tijdperk). Het klimaat wordt steeds warmer, de gletsjers trekken zich in Scandinavië verder terug. De zeespiegel stijgt, het Boreaal is de laatste periode waarin Groot-Brittannië vastzit aan het Europese vasteland. 
Mesolithicum, is een cultuurperiode in Europa waar de ijstijd een rol heeft gespeeld. In Zuid-Europa en de Levant spreekt men van het epipaleolithicum.
 Rond 9500 v.Chr. begint men met de bouw van een tempelcomplex bij Göbekli Tepe, gevestigd in het zuiden van Turkije. Het bergheiligdom heeft zuilen van wel 3 m hoog en heeft een doorsnee van circa 100 m (omringd door een stenen cirkelvormige muur).
 Ahrensburgcultuur in Noord-Duitsland en het zuiden van Scandinavië.

Afrika 
 Tegen het einde van deze periode begint het klimaat in het Saharagebied te verbeteren en mensen beginnen het gebied binnen te trekken. Voorheen was het gebied nog droger dan nu.

Amerika 
 De ijsvrije corridor over de Beringlandbrug naar Alaska is weer open
 Aanwezigheid van mensen in de zuidpunt van Zuid-Amerika (Cueva Fell in Patagonië)

Mythe 
Volgens Plato in zijn Timaios en Kritias en de 19e eeuwse theosoof Helena Blavatsky ging Atlantis of het laatste eiland ervan, Poseidonis, in deze periode ten onder. De theosofie spreekt van het rampjaar 9564 v.Chr.

DuizendenB
Bewegingsfysiologie

De bewegingsfysiologie gaat tot op moleculair niveau de processen na, die het een organisme mogelijk maken van plaats te veranderen, zowel wat betreft het geheel als de delen.

Fysiologie
Bio-energetica (biologie)

Bio-energetica is de wetenschap die zich richt op het grensgebied tussen de biofysica en biochemie. Zij onderzoekt de wetten volgens welke zich in organismes stoffelijke veranderingen met wijzigingen van energie voltrekken. Bio-energetica kent twee onderzoeksvormen. De klassieke of fenomenologische vorm is gebaseerd op microscopische waarneming; de moleculair statistische onderzoeksvorm op natuurkunde en scheikunde.

Zie ook 
 Energetica (natuurwetenschap)

Biochemie
Sociobiologie

Sociobiologie is de tak van biologie die zich bezighoudt met onderzoek naar de evolutionaire oorsprong van sociaal gedrag bij dieren, inclusief de mens.

De term 'sociobiologie' werd in het publieke debat geïntroduceerd door de entomoloog Edward Osborne Wilson in zijn boek Sociobiology. The New Synthesis uit 1975. In die tijd was de sociobiologie omstreden, omdat de genetische bepaaldheid van met name menselijk gedrag niet strookte met de idee van de menselijke geest als tabula rasa. Vooral in linkse intellectuele kringen riepen de ideeën van Wilson veel weerstand op. 

Het werk van Wilson is echter een synthese van gedragsbiologisch onderzoek en evolutiebiologische theorievorming van vele decennia. Hij bouwde vooral voort op de theorie van verwantenselectie van Hamilton (1964), de kritiek op groepsselectie en de nadruk op afzonderlijke genen uit het werk van Williams (1966) en de verschillende theorieën van Trivers (1971). Veel sociobiologische theorieën zijn ondertussen standaardtheorieën in de gedragsbiologie en evolutionaire psychologie, hoewel de laatste decennia wel sterk de nadruk is komen te liggen op de invloed van cultuur.

Waar bij sociobiologie sprake kan zijn van aanpassingsprocessen van duizenden jaren, ligt bij de biosociale theorie de nadruk op de korte termijn.

Evolutiebiologie
Sociologie
Celfysiologie

De celfysiologie of cytofysiologie onderzoekt de levensprocessen, fysiologie in de cel. Zij wil een verklaring geven van de functies van de cel op moleculair niveau. De studie van de celfysiologie valt binnen de fysiologie en de moleculaire biologie.

De eukaryoten vormen de groep van diverse organismen, die relatief complex van bouw zijn, zich kenmerken doordat hun cellen een celkern hebben en in compartimenten zijn verdeeld. Onder de eenvoudiger levensvormen vallen de de bacteriën en archaea, die voor het onderscheid met prokaryoten worden aangeduid.

Een cel is een open systeem, omgeven door een selectief-permeabel celmembraan, met een nauwkeurige regulatie van het interne milieu. Concentraties van verschillende stoffen, als ionen en signaalmoleculen, onder andere cyclisch adenosinemonofosfaat en guanosinetrifosfaat, worden binnen strikte grenzen gehouden. Wanneer een cel niet in staat is om deze homeostase te handhaven, kan de cel overgaan tot geprogrammeerde celdood.

Door te kijken naar verstoringen in het milieu, kan men achterhalen hoe de cel dit voor elkaar krijgt. Hiervoor zijn verschillende methoden beschikbaar, waaronder microdialyse en voor zenuwcellen ook de patch-clamptechniek. Veel fysiologische studies worden verricht op zenuwcellen of neuronen, omdat deze gevoelig zijn voor signalen die leiden tot de influx van ionen, wat leidt tot een verstoring van het interne milieu. Door de verandering kan een actiepotentiaal ontstaan die informatie tussen neuronen kan overbrengen. Omdat deze signalen ontstaan door het binden van een neurotransmitter aan een receptor, kan er gemakkelijk een actiepotentiaal worden opgewekt en worden bekeken hoe dit op moleculair niveau werkt. Dit gebeurt door het isoleren van een stukje celmembraan met daarin een receptor. Wanneer een neurotransmitter wordt aangeboden, kan er worden gemeten hoeveel ionen er per kanaal worden doorgelaten en hoelang het kanaal open blijft. Verder kan op dezelfde manier in een cel bekeken worden wat het effect van de transmitter is op de membraanpotentiaal. Op deze wijze zijn ook speciale blockers/remmers van receptoren gevonden die bij de ontwikkeling van medicijnen zoals atropine hebben geholpen.

Celbiologie
Fysiologie
Gedragsleer

een onderdeel van de biologie, zie: ethologie
 een onderdeel van de psychologie, zie: psychologie
Hormoonfysiologie

De hormoonfysiologie omvat de chemische regeling en de samenwerking van door het organisme zelf geproduceerde hormonen (stoffen geproduceerd door klieren met inwendige afscheiding die een regulerende functie hebben in het organisme). {zie ook hormonen). Voor nagenoeg alle hormonen geldt dat ze deel uitmaken van regelkringen: het hormoon wordt geproduceerd naar aanleiding van een ander hormoon (chemische signaalstof), en de concentratie van het hormoon remt het vrijkomen van de signaalstof weer (negatieve terugkoppeling). Niet zelden zijn er zelfs drie, vier of meer hormonen die elkaar wederzijds beïnvloeden.

Een voorbeeld: TRH wordt door de hypothalamus geproduceerd en naar de hypofyse gevoerd, die als reactie hierop TSH afgeeft, dat in de schildklier zorgt voor de productie en afgifte van de schildklierhormonen T3 en T4. Deze remmen op hun beurt weer de afgifte van TRH.