Andrzej Sapkowski

Andrzej Sapkowski (ur. 21 czerwca 1948 w Łodzi) – polski pisarz fantasy, z wykształcenia ekonomista. Twórca postaci wiedźmina. Jest najczęściej po Stanisławie Lemie tłumaczonym polskim autorem fantastyki.

Życiorys 
Jego matka urodziła się w podkieleckiej wsi, a ojciec – pod Wilnem. Dziadek od strony ojca pochodził z drobnoszlacheckiej rodziny herbu Łodzia, wywodzącej się z Kowieńszczyzny, służył w armii rosyjskiej, po rewolucji 1917 wraz z rodziną powrócił na Wileńszczyznę, gdzie następnie pracował jako naczelnik poczty w Święcianach. Po zakończeniu II wojny światowej rodzina Sapkowskich zamieszkała w okolicach Nowej Soli, a następnie w Łodzi.

Urodził się i mieszka w Łodzi. Od 9 lipca 2008 jest honorowym obywatelem tego miasta. Jest absolwentem XXI Liceum Ogólnokształcącego im. Bolesława Prusa w Łodzi oraz Uniwersytetu Łódzkiego (handel zagraniczny, 1972). Początkowo pracował w handlu zagranicznym – handlował futrami w firmie „Skórimpex”. 

Karierę literacką zaczynał jako tłumacz, przekładając na język polski opowiadanie Słowa Guru Cyryla M. Kornblutha w „Fantastyce”. Pierwszym opublikowanym opowiadaniem był Stalogłowy (1984) w „Wiadomościach Wędkarskich”, dotyczące połowu pstrąga stalogłowego. Popularność zdobył cyklem opowiadań i pięciotomową sagą o wiedźminie – pierwsze opowiadanie „Wiedźmin”, ukazało się w grudniu 1986 w miesięczniku „Fantastyka”, jako laureat III nagrody w konkursie literackim ogłoszonym przez czasopismo. Oprócz tego wydał esej o Rycerzach Okrągłego Stołu Świat króla Artura. Maladie, leksykon miłośnika fantasy Rękopis znaleziony w Smoczej Jaskini, poradnik dla osób zaczynających grać w RPG pt. Oko Yrrhedesa, powieści z cyklu o Reinmarze z Bielawy (Trylogia husycka), powieść Żmija oraz wiele opowiadań i artykułów w czasopismach i zbiorach opowiadań.

Jego książki zostały przetłumaczone na blisko dwadzieścia języków: angielski, niemiecki, rosyjski, hiszpański, francuski, białoruski, litewski,  czeski, słowacki, ukraiński, portugalski, bułgarski, serbski, fiński, włoski, szwedzki, holenderski, estoński, chiński, węgierski. Jest laureatem wielu nagród literackich polskich i zagranicznych.

Na podstawie jego literatury powstały: komiks Wiedźmin (6 zeszytów w latach 1993–1995), film pełnometrażowy i serial telewizyjny Wiedźmin, gra fabularna Wiedźmin: Gra Wyobraźni oraz gra karciana. W oparciu o cykl wiedźmiński powstała seria komputerowych gier RPG, wydana przez warszawskie studio CD Projekt RED, w skład której wchodzą: Wiedźmin (premiera 26 października 2007), której Andrzej Sapkowski był konsultantem, Wiedźmin 2: Zabójcy królów (17 maja 2011) oraz Wiedźmin 3: Dziki Gon (19 maja 2015). 

W maju 2017 serwis Netflix zapowiedział nakręcenie serialu opartego na prozie Sapkowskiego i osadzonego w świecie Wiedźmina, nawiązując współpracę z Andrzejem Sapkowskim jako konsultantem kreatywnym. Premiera pierwszego sezonu serialu odbyła się 20 grudnia 2019, drugiego 17 grudnia 2021. Trzeci zaplanowano na 29 czerwca i 27 lipca 2023. 15 września 2017 w Teatrze Muzycznym im. Danuty Baduszkowej w Gdyni odbyła się prapremiera musicalu Wiedźmin na podstawie opowiadań Sapkowskiego.

W 2016 podczas spotkania autorskiego na Polconie pisarz w ironiczny sposób – negatywnie – wypowiedział się na temat wpływu gier CD Projekt RED na sprzedaż i odbiór książek, środowisko graczy zareagowało na słowa swoistym bojkotem Sapkowskiego. Autor broni swego poglądu tym, że z jego obserwacji – jego tytuły opatrzone okładką z grafiką komputerową – zostawały odbierane przez niektórych czytelników jako tzw. game related, czyli książka na podstawie gry, co z kolei przekłada się na odebranie twórczości łódzkiego pisarza jako wtórnej, nieoryginalnej.

W 2018 z okazji 70. urodzin Andrzeja Sapkowskiego jeden z łódzkich skwerów otrzymał imię wiedźmina, Geralta z Rivii – głównego bohatera serii książek pisarza.

W październiku 2018 pisarz wezwał CD Projekt do zapłaty dodatkowych 60 mln zł, ponad wynagrodzenie określone w umowach między nim a spółką, za wykorzystanie świata wiedźmina w grach, powołując się na art. 44 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. CD Projekt określił to żądanie jako bezpodstawne i stwierdził, że w sposób ważny i legalny nabył prawa do utworów Sapkowskiego. 20 grudnia 2019 spółka zawarła z pisarzem porozumienie, którego postanowienia zostały objęte tajemnicą.

Jest członkiem Stowarzyszenia Pisarzy Polskich.

Życie prywatne 
Jest żonaty, miał syna Krzysztofa (1972–2019) z pierwszego małżeństwa. 

Deklaruje się jako ateista.

Nagrody

polskie 
 Nagroda Fundacji Literackiej im. Natalii Gall (1990),
 Nagroda im. Janusza A. Zajdla – pięciokrotnie, za opowiadania Mniejsze zło (1990), Miecz przeznaczenia (1992), W leju po bombie (1993), oraz powieści Krew elfów (1994) i Narrenturm (2002) (jest drugim, po Jacku Dukaju najczęściej nagradzanym autorem w historii tej nagrody),
 Nagroda Sfinks – sześciokrotnie (1995, 1997, 1998, 2000, 2005, 2007),
 Nagroda Biblioteki Raczyńskich w Poznaniu za całokształt twórczości (1995),
 Paszport „Polityki” w kategorii literatura (1997),
 Tytuł Twórca Roku przyznawanym przez Śląski Klub Fantastyki (kilkakrotnie),
 nominowany do Nagrody Literackiej Nike w 2003 za Narrenturm,
 Nagroda Miasta Łodzi (2004),
 srebrny medal Gloria Artis przyznany przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego (2012),
 Doroczna Nagroda Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w kategorii Literatura (2023).

zagraniczne 
 Nagroda Ikaros i Ludvik (Czechy, 1993),
 Nagroda im. Davida Ben Guriona, przyznawanej przez Izraelski Klub Miłośników Fantastyki („za fundamentalny wkład do fantastyki”, Moskwa 1997),
 Nagrodę Ignotus przyznawaną przez hiszpańską Asociación Española de Fantasía|Ciencia Ficción y Terror (w 2003 w dwóch kategoriach, 2004),
 Nagrody czeskiej Akademie Science Fiction, Fantasy a Hororu w kategorii „najlepsza przełożona książka nieanglosaska” (1995, 2000, 2004, 2008),
 David Gemmell Awards for Fantasy  za Blood of Elves – angielskie wydanie pierwszego tomu sagi o wiedźminie Krew elfów (2009),
 Międzynarodowa nagroda Eurocon Award przyznawaną przez Europejskie Stowarzyszenie Science Fiction (Best Author, 1996, Grand Master, 2010),
 Nagroda Tähtifantasia przyznawaną przez Helsińskie Stowarzyszenie Miłośników Literatury Science Fiction (2011, 2012),
 Nagroda 12 osumaa („12 trafień”) Helsińskiej Biblioteki Miejskiej (2011),
 Nagroda FantLab's Book of the Year (Книга года по версии Фантлаба) przyznawaną przez rosyjski fanzin FantLab (2011),
 Nominacja do Science Fiction & Fantasy Translation Awards (2012),
 World Fantasy Award (2016) w kategorii „Osiągnięcie życia” (głównie za Sagę o wiedźminie).

Twórczość

Zbiory opowiadań 
 Wiedźmin (Reporter 1990)
 Miecz przeznaczenia (superNOWA 1992)
 Ostatnie życzenie (superNOWA 1993)
 Coś się kończy, coś się zaczyna (superNOWA 2000)
 Opowieści o wiedźminie, tom 1 (Libros 2002), wznowienie dawniejszych opowiadań
 Opowieści o wiedźminie, tom 2 (Libros 2002), wznowienie dawniejszych opowiadań
 Maladie i inne opowiadania (superNOWA 2012)

Powieści

Cykl wiedźmiński

Saga o wiedźminie 
 Krew elfów (superNOWA 1994)
 Czas pogardy (superNOWA 1995)
 Chrzest ognia (superNOWA 1996)
 Wieża Jaskółki (superNOWA 1997)
 Pani Jeziora (superNOWA 1999)

Odrębne pozycje 
 Sezon burz (superNOWA 2013)

Trylogia husycka 
 Narrenturm (superNOWA 2002)
 Boży bojownicy (superNOWA 2004)
 Lux perpetua (superNOWA, 2006)

Inne powieści 
 Żmija (superNOWA, 2009)

Opowiadania i inne 
 Oko Yrrhedesa (MAG 1995), gra fabularna
 Świat króla Artura. Maladie (superNOWA 1995), esej
 Rękopis znaleziony w Smoczej Jaskini (superNOWA 2001), przewodnik po literaturze fantasy
 Historia i fantastyka (superNOWA 2005), wywiad-rzeka przeprowadzony przez Stanisława Beresia
 Stalogłowy („Wiadomości Wędkarskie” 7-8/1984)
 Wiedźmin („Fantastyka” 12/1986, zbiór Wiedźmin, Reporter 1990, antologia opowiadań Jawnogrzesznica, Przedświt 1991 zbiór Ostatnie życzenie, superNOWA 1993, zbiór Opowieści o wiedźminie, tom 1., Libros 2002)
 Droga, z której się nie wraca („Fantastyka” 8/1988, Wiedźmin, Reporter 1990, Coś się kończy, coś się zaczyna, superNOWA 2000, Opowieści o wiedźminie, tom 1., Libros 2002, Maladie i inne opowiadania, superNOWA 2012)
 Muzykanci (antologia Wizje Alternatywne, superNOWA 1990, Trzynaście kotów, superNOWA 1997, Coś się kończy, coś się zaczyna superNOWA 2000, Maladie i inne opowiadania, superNOWA 2012)
 Mniejsze zło („Fantastyka” 3/1990, Wiedźmin, Reporter 1990, Ostatnie życzenie, superNOWA 1993, Opowieści o wiedźminie, tom 1., Libros 2002)
 Kwestia ceny („Nowa Fantastyka” 9/1990, Wiedźmin, Reporter 1990, Ostatnie życzenie, superNOWA 1993, Opowieści o wiedźminie, tom 1., Libros 2002)
 Granica możliwości („Nowa Fantastyka” 9-10/1991, Miecz przeznaczenia, superNOWA 1992, Opowieści o wiedźminie, tom 2., Libros 2002)
 Tandaradei! („Fenix” 1/1992, Coś się kończy, coś się zaczyna, superNOWA 2000, Maladie i inne opowiadania, superNOWA 2012)
 Wieczny ogień (Miecz przeznaczenia, superNOWA 1992, Opowieści o wiedźminie, tom 2., Libros 2002)
 Trochę poświęcenia (Miecz przeznaczenia, superNOWA 1992, Opowieści o wiedźminie, tom 2., Libros 2002)
 Miecz przeznaczenia (Miecz przeznaczenia, superNOWA 1992, Opowieści o wiedźminie, tom 2., Libros 2002)
 Coś więcej (Miecz przeznaczenia, superNOWA 1992, Opowieści o wiedźminie, tom 2., Libros 2002)
 Okruch lodu („Nowa Fantastyka” 7/1992, Miecz przeznaczenia, superNOWA 1992, Opowieści o wiedźminie, tom 2., Libros 2002)
 Maladie („Nowa Fantastyka” 12/1992, Świat króla Artura. Maladie, superNOWA 1995, Maladie, Atropos /wydanie kolekcjonerskie, sygnowane, numerowane/ 2006, Maladie i inne opowiadania, superNOWA 2012)
 Kraniec świata (Ostatnie życzenie, superNOWA 1993, Opowieści o wiedźminie, tom 1., Libros 2002)
 Ostatnie życzenie (Ostatnie życzenie, superNOWA 1993, Opowieści o wiedźminie, tom 1., Libros 2002)
 Głos rozsądku (Ostatnie życzenie, superNOWA 1993, Opowieści o wiedźminie, tom 1., Libros 2002)
 Róże z Shaerrawedd („Nowa Fantastyka” 1994, nr 7, s. 43-56 i 65-67, trzeci rozdział Krwi elfów w formie opowiadania)
 W leju po bombie („Fenix” 4/1993, Coś się kończy, coś się zaczyna, superNOWA 2000, Maladie i inne opowiadania, superNOWA 2012)
 Złote popołudnie (antologia Trzynaście kotów, superNOWA 1997, Coś się kończy, coś się zaczyna, superNOWA 2000, antologia Strefa mroku – jedenastu apostołów grozy, dodatek do czasopisma „Click! Fantasy”, grudzień 2002, Maladie i inne opowiadania, superNOWA 2012)
 Coś się kończy, coś się zaczyna („Czerwony karzeł” #5, Coś się kończy, coś się zaczyna, superNOWA 2000, Opowieści o wiedźminie, tom 2., Libros 2002, Maladie i inne opowiadania, superNOWA 2012)
 Battle dust (inny tytuł: Bitewny pył) („Czerwony karzeł” #7, Coś się kończy, coś się zaczyna, superNOWA 2000, Maladie i inne opowiadania, superNOWA 2012)
 Zdarzenie w Mischief Creek („Nowa Fantastyka” 7/2000, Coś się kończy, coś się zaczyna, superNOWA 2000, Maladie i inne opowiadania, superNOWA 2012)
 Spanienkreuz („Nowa Fantastyka” 4/2007, Maladie i inne opowiadania, superNOWA 2012)

Przekłady na języki obce 
 Wiedźmin
 wydania litewskie, wyd. Dagonas, Kowno 1997, wyd. Eridanas, 2005
 Ostatnie życzenie

 Miecz przeznaczenia

 Krew elfów

 Czas pogardy

 Chrzest ognia
 wydanie litewskie, wyd. Eridanas, 2006
 wydanie rosyjskie, wyd. AST, Moskwa 1997
 wydanie czeskie, wyd. Leonardo, Ostrawa 1997
 wydanie niemieckie, wyd. Deutscher Taschenbuch Verlag 2009
 wydanie francuskie, Bragelonne, 2010
 wydanie hiszpańskie, Bibliopolis, Madryt 2005
 wydanie tajwańskie, Gaea, Tajpej 2015
 wydanie angielskie, Gollancz, Orion Publishing Group, Londyn 2015
 wydanie amerykańskie, Orbit Books, 2014

 Wieża Jaskółki
 wydanie litewskie, wyd. Eridanas, 2007
 wydanie rosyjskie – wyd. AST, Moskwa 1999
 wydanie czeskie – wyd. Leonardo, Ostrawa 1998
 wydanie niemieckie, wyd. Deutscher Taschenbuch Verlag 2010
 wydanie francuskie, Bragelonne, 2010
 wydanie hiszpańskie, Bibliopolis, Madryt 2006
 wydanie tajwańskie, Gaea, Tajpej 2016
 wydanie angielskie, Gollancz, Orion Publishing Group, Londyn 2017
 wydanie amerykańskie, Orbit Books, 2016

 Pani Jeziora
 wydanie litewskie, wyd. Eridanas, 2007
 wydanie rosyjskie, wyd. AST, Moskwa 1999
 wydanie czeskie, wyd. Leonardo, Ostrawa 2000
 wydanie hiszpańskie, Bibliopolis, Madryt 2007
 wydanie niemieckie, wyd. Deutscher Taschenbuch Verlag 2011
 wydanie francuskie, Bragelonne, 2011
 wydanie angielskie, Gollancz, Orion Publishing Group, Londyn 2017
 wydanie amerykańskie, Orbit Books, 2017

 Sezon Burz
 wydanie angielskie, Gollancz, Orion Publishing Group, Londyn 2018
 wydanie amerykańskie, Orbit Books, 2018
 Narrenturm
 wydanie czeskie, wyd. Leonardo, Ostrawa 2003
 wydanie słowackie, wyd. Slovart, 2003
 wydanie rosyjskie, wyd. AST – Chranitiel, Moskwa 2005
 wydanie niemieckie, wyd. Dtv, Monachium 2005
 wydanie ukraińskie, wyd. Zielony Pies, Kijów 2006
 wydanie hiszpańskie, wyd. Alamut, 2009
 wydanie amerykańskie, wyd. Orbit, 2020
 wydanie angielskie, wyd. Gollancz, 2020

 Boży bojownicy
 wydanie czeskie, wyd. Leonardo, Ostrawa 2005
 wydanie słowackie, wyd. Slovart, 2005
 wydanie rosyjskie, wyd. AST – Chranitiel, Moskwa 2006
 wydanie niemieckie, wyd. Dtv, Monachium 2006
 wydanie ukraińskie, wyd. Zielony Pies, Kijów 2006

 Lux perpetua
 wydanie czeskie, wyd. Leonardo, Ostrawa, 2008
 wydanie słowackie, wyd. Slovart, 2007
 wydanie rosyjskie, wyd. AST – Chranitiel, Moskwa 2007
 wydanie niemieckie, wyd. Dtv, Monachium 2007,
 wydanie ukraińskie, wyd. Zielony Pies, Kijów, 2007

 Zbiór opowiadań Tandaradei! – wydanie czeskie, wyd. Leonardo, Ostrawa 1994
 Zbiór opowiadań i esejów Doroga bez wozwrata, wyd. rosyjskie – wyd. AST, Moskwa 1999
 Zbiór opowiadań Camino sin retorno, Bibliopolis, Madryt 2007
 Gra RPG Oko Yrrhedesa, wydanie czeskie, wyd. R.S.G., Ostrawa 1995

Zobacz też 
 Geralt z Rivii
 Wiedźmin (film)
 Wiedźmin (komiks)
 Wiedźmin (gra komputerowa)
 Wiedźmin (serial telewizyjny 2019)

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne 
 
 Polska wiki na temat świata wiedźmina

 
Laureaci Paszportu Polityki
Honorowi obywatele Łodzi
Absolwenci Uniwersytetu Łódzkiego
Polscy prozaicy
Polscy autorzy fantasy
Biografie kanonu polskiej Wikipedii
Odznaczeni Srebrnym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”
Pisarze związani z Łodzią
Laureaci Nagrody im. Janusza A. Zajdla
Polscy autorzy gier fabularnych
Laureaci Śląkfy
Ludzie urodzeni w Łodzi
Urodzeni w 1948
Laureaci Nagrody Miasta Łodzi