Okręt

Okręt, okręt wojenny – zwykle uzbrojona jednostka pływająca w służbie państwa, tj. jego sił zbrojnych – marynarki wojennej pod banderą wojenną, często przeznaczona do wykonywania zadań bojowych. W języku polskim termin ten stosuje się także do jednostek szkolnych lub transportowych, jeśli tylko należą do marynarki wojennej, oraz na określenie dużych statków cywilnych.

Konwencja o morzu pełnym definiuje: „okręt wojenny” oznacza okręt należący do marynarki wojennej państwa i noszący znaki zewnętrzne okrętów wojennych tego państwa. Dowódca powinien być oficerem marynarki wojennej w służbie państwowej, jego nazwisko powinno znajdować się na liście oficerów marynarki wojennej, a załoga powinna być podporządkowana regulaminom dyscypliny wojskowej.

Mianem okrętu określa się też duży statek (morski). Istnieje wiele terminów, w których pochodna wyrazu „okręt” odnosi się zarówno do statków cywilnych i wojskowych, lub też tylko do statków cywilnych, np. okrętownictwo (wiedza inżynierska dotycząca budowy zarówno statków, jak i okrętów), chłopiec okrętowy (uczeń, kandydat lub praktykant na marynarza), zaokrętowanie (przyjęcie na statek nowego członka załogi lub pasażera), śruba okrętowa (obrotowy pędnik statku), dzwon okrętowy (dzwon, będący obowiązkowym wyposażeniem sygnalizacyjnym statku). Termin statek ma szersze znaczenie od terminu okręt – oznaczającym statek określonego rodzaju: według terminologii ogólnej: duży statek morski, według zaś terminologii wojskowej - statek należący do marynarki wojennej.

Etymologia 
Najstarsze znane źródło pisane, w którym użyto słowa okręt to słowniczek polsko-łaciński Vocabularius bebreviloquus cum arte diphthongandi, punctandi et accentuandi datowany na ok. 1500 rok, gdzie na okładce zapisano scapha – okrąth. Dowodzi to, że w czasach wcześniejszych wyraz ten, w przeciwieństwie do innych (korab, łodzia), raczej nie był znany staropolszczyźnie. Aleksander Brückner twierdzi, że jest to rodzimy nowotwór językowy od czas. kręcić (coś co się kręci, czyli prowadzi).

Wiesław Boryś i Zygmunt Brocki w swoich artykułach opublikowanych w latach 1966-1967 w czasopiśmie „Język Polski” sugerują, że korzeni słowa okręt należy szukać w kaszubszczyźnie, z której zaczerpnięto niektóre terminy w XV-XVI wieku, czyli w okresie odzyskania dostępu do morza i zwiększonego zainteresowania handlem morskim. Pierwszy ze wspomnianych autorów wysnuł hipotezę, że mamy do czynienia ze starym prasłowiańskim wyrazem zachowanym na peryferiach języków słowiańskich. Wyraz ten, rekonstruowany w postaci *okrǫtъ, pierwotnie oznaczał plecione naczynie. Należy tu podkreślić, że przekształcenie się słowa naczynie w termin statek wodny występuje w wielu językach (pol. statek, ros. sudno, fr. vaisseau i ang. vessel od łac. vascellum).

Specjalizacja znaczenia okrętu jako statku wojennego jest stosunkowo nowa i sięga początku XX wieku.

Podstawowe klasy okrętów 
(lista od największych do najmniejszych)
 lotniskowiec
 okręt liniowy (pancernik)
 krążownik
 niszczyciel
 okręt desantowy
 okręt podwodny
 fregata
 korweta
 trałowiec

Klasy okrętów 
(lista alfabetyczna)
 fregata
 fregata (okręt eskortowy), np. USS „Peoria”
 fregata rakietowa, np. ORP „Gen. K. Pułaski”
 kanonierka, np. ORP „Generał Haller”
 kanonierka rzeczna, np. ORP „Zuchwała”
 korweta
 korweta dozorowa, np. ORP „Kaszub”
 korweta rakietowa, np. ORP „Orkan”
 krążownik
 krążownik ciężki, np. USS „Pensacola”
 krążownik lekki, np. ORP „Dragon”
 krążownik liniowy, np. HMS „Hood”
 krążownik lotniczy, np. „Gotland”
 krążownik minowy, np. HMS „Adventure"
 krążownik pancernopokładowy, np. ORP „Bałtyk”
 krążownik pancerny, np. HMS „Warrior”
 krążownik pomocniczy, np. HMS „Rawalpindi”
 krążownik przeciwlotniczy, np. USS „Atlanta”
 krążownik rakietowy, np. „Groznyj”
 kuter
 kuter patrolowy, np. ORP „Fala”
 kuter rakietowy, np. ORP „Władysławowo”
 kuter torpedowy, np. ORP „Sprawny”
 kuter trałowy, np. Kutry trałowe typu TR-41
 kuter uzbrojony, np. ORP „Nieuchwytny”
 lotniskowiec
 lotniskowiec eskortowy, np. HMS „Audacity”
 monitor,
 monitor rzeczny, np. ORP „Warszawa”
 niszczyciel, np. ORP Burza (kontrtorpedowiec),
 niszczyciel eskortowy, np. ORP „Kujawiak”
 niszczyciel rakietowy, np. ORP „Warszawa”
 niszczyciel min, np. ORP „Mewa”
 okręt-baza, np. ORP „Gdynia”
 okręt desantowy
 transportowiec desantowy, np. ORP „Lublin”
 okręt desantowy piechoty
 okręt desantowy czołgowy
 okręt bezpośredniego wsparcia rakietowo-artyleryjskiego
 kuter desantowy
 barka desantowa
 okręt dowodzenia, np. ORP „Grunwald”
 okręt hydrograficzny, np. ORP „Pomorzanin”
 okręt liniowy (pancernik), np. „Yamato”
 okręt podwodny, np. ORP „Orzeł”
 miniaturowy okręt podwodny, np. „Seehund”
 pomocnicza jednostka pływająca, np. ORP „Korsarz”
 holownik, np. ORP „Smok”
 tankowiec, np. ORP „Bałtyk”
 okręt szpitalny, np. ORP „Wodnik”
 bazowiec
 kuter transportowy
 barka transportowa
 okręt-pułapka, np. USS „Big Horn”
 okręt ratowniczy, np. ORP „Lech”
 okręt rozpoznawczy, np. ORP „Bałtyk”
 okręt szkolny, np. ORP „Iskra"
 okręt wsparcia, np. ORP „Kontradmirał Xawery Czernicki”
 pancernik, np. USS „Iowa” (BB-61)
 pancernik przybrzeżny, np. „Tordenskjold”
 stawiacz min, np. ORP „Gryf”
 śmigłowcowiec, np. HMS „Albion”
 torpedowiec, np. ORP „Kaszub”
 trałowiec, np. ORP „Jaskółka”

Dawne klasy okrętów 
(do XIX wieku)
 afrakta
 drakkar
 galera
 triera, trirema, liburna, dromona
 galeas
 galeon, np. Wodnik
 pinasa
 fregata (okręt żaglowy)
 fregata pancerna
 korweta (okręt żaglowy)
 slup wojenny
 okręt liniowy
 brander

Rodzaje okrętów ze względu na uzbrojenie i przeznaczenie 
 okręty artyleryjskie
 okręty obrony przeciwlotniczej
 okręty torpedowe
 okręty torpedowo-artyleryjskie
 okręty rakietowe
 okręty lotnicze
 okręty minowe
 okręty pomocnicze

Zobacz też 

 brytyjski jacht królewski
 hulk
 okręty polskie do XVII wieku
 rajder
 rangi okrętów

Uwagi

Przypisy