alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Ovoviviparie

Ovoviviparie (eierlevendbarendheid) is het verschijnsel waarbij dieren zich voortplanten door middel van eieren die in het lichaam van de moeder worden bevrucht en uitgebroed. Deze vorm van voortplanting vindt men onder meer bij diverse soorten haaien, reptielen, geleedpotigen, slakken, tweekleppigen en rondwormen.

Ovovivipare voortplanting verschilt vooral van echte levendbarendheid zoals die bij de meeste zoogdieren wordt aangetroffen, doordat het embryo niet via een placenta of dergelijke met het moederlichaam verbonden is om voedingsstoffen te verkrijgen en afvalstoffen af te scheiden. Alle voedsel is al vooraf aan het ei meegegeven; het moederlichaam dient slechts als een veilige omgeving voor het embryo. In sommige gevallen (vooral bij haaien en enkele slakkensoorten) treedt een vorm van kannibalisme op, adelfofagie, waarbij het sterkste jong zijn broertjes en zusjes als voedsel gebruikt.

Bekende aquariumvissen die 'eierlevendbarend' zijn, zijn levendbarende tandkarpers als de guppy, de black molly en de platy. Voor het binnenbrengen van het sperma in het vrouwtje hebben de mannetjesvissen een gonopodium. Deze vissen zijn hierdoor zeer gemakkelijk te kweken. Het "levende fossiel" coelacant is eveneens ovovivipaar. Ook bij sommige salamanders uit het geslacht Salamandra, waaronder de vuursalamander, komen de jongen volledig ontwikkeld uit de moeder.

Geslachtelijke voortplanting
Funen

Funen (Deens: Fyn; uitspraak: Fuun maar kort uitgesproken als in U) is een eiland in Denemarken. Het is na Seeland het grootste eiland van het land. Het wordt door de Grote Belt gescheiden van Seeland en door de Kleine Belt van Jutland. Funen is door bruggen en tunnels met Jutland en Seeland verbonden.

De belangrijkste stad op Funen is Odense. Het eiland wordt de "Tuin van Denemarken" genoemd.

Bekende personen die op Funen zijn geboren zijn de sprookjesschrijver Hans Christian Andersen (1805) en de componist Carl Nielsen (1865).

Indeling
Funen was in het verleden deel van de provincie Funen. Sinds de afschaffing van provincies in 2007 maakt het eiland deel uit van de regio Zuid-Denemarken. Bij dezelfde bestuurlijke reorganisatie is het aantal gemeenten op het eiland teruggebracht van 31 naar 8. Die 8 zijn:
 Assens
 Faaborg-Midtfyn
 Kerteminde
 Middelfart
 Nordfyn
 Nyborg
 Odense
 Svendborg
Ella Snoep

Peternella Henriëtte (Ella) Snoep-Pols (Amsterdam, 5 februari 1927 – Almere, 24 mei 2009) was een Nederlands actrice.

Biografie 
Snoep werd geboren in Amsterdam, waar zij ook opgroeide. Na de middelbare school werkte zij bij verschillende bedrijven, voor ze vanaf 1992 in het theater en op televisie carrière maakte. Zij was vooral bekend van haar rol als Hella in de komedieserie Het Zonnetje in Huis en als Jantje Kruimel in Vrouwenvleugel. Ze speelde ook in de televisiecommercial van SIRE "30, maakt je wijk weer prettig". Ook speelde ze van 1997 tot 2001 in de comedy Kees & Co de moeder van Kees. Ze overleed in een ziekenhuis op 24 mei 2009 op 82-jarige leeftijd aan vocht in de longen.

Ella Snoep was de oudere zus van acteur Detlev Pols (1935–2000).

Filmografie

Film 
 2007: Ernst, Bobbie en de geslepen Onix - Bejaarde vrouw (echtpaar)
 2000: Somberman's actie - Oudere dame bij de kruidenier
 1998: Verknipt - Truus (korte film)
 1996: Laagland - Buurvrouw
 1996: Domburg - Marthe
 1995: Filmpje! - Bejaarde vrouw

Televisie

Vaste rol 
 1999–2000: De Daltons - Oude buurvrouw
 1998–2000: In de praktijk - Mevrouw De Winter
 1998–1999: Het Zonnetje in Huis - Hella
 1996: De Winkel - Pietje Anders
 1993–1995: Vrouwenvleugel - Jantje Kruimel

Terugkerende rol 
 1999: De Club van Sinterklaas - Mevrouw De Boer 
 1997–2001: Kees & Co - Moeder van Kees (Jo, Veralin van Straten)
 1997: Goudkust - Rita de Brink
 1994: Seth & Fiona - Tante Doris

Gastrol 
 2004: Zes minuten - Tante Cor
 2001: Schiet mij maar lek - Truus (Afl. Body Talk en Crimineel)
 1999: Het Feest Van Sinterklaas- Oma
 1998: Kees & Co - Tante Cor
 1998: SamSam - Tante Aaf (Afl. Planet of the babes)
 1997: Duidelijke taal! - Vrouw (Afl. Goede tijden, oude tijden)
 1995: Baantjer - Mevrouw Meggel (Afl. De Cock en de moord op het bureau)
 1995: Toen was geluk heel gewoon - Elly van der Dood (Afl. De NV Jaap Kooijman)
 1995: Coverstory - Buurvrouw Cora (Afl. Niet aanwezig)
 1995: Tegen wil en dank - Mevrouw Van Vleuten (Afl. Functioneel Bloot)
 1994: Een galerij - Oma (Afl. Mijn broer of ik)
 1994: Het Zonnetje in Huis - Vrouw in wachtkamer (Afl. Het hondje)
 1992: Medisch Centrum West - Mieke van Telgen (Afl. Het oordeel en De keuze)
 1992: Zeg 'ns Aaa - Mevrouw Biersma (Afl. Een jongensdroom)
 1992: Tax Free - Mevrouw (Afl. Spaanse kant)
 1992: Bureau Kruislaan - Mevrouw Van Tuyl (Afl. Operatie rode kaart)
 1991: Suite 215 - Vrouw (Afl. Jachtvelden)

Theater 
 2000/2001: The Mousetrap - Mevrouw Boyle
 1998: De Jantjes

Externe link 
 

Nederlands acteur
Gerrie van der Klei

Gerrie van der Klei (Nieuwer-Amstel, 22 februari 1945) is een Nederlands jazz-zangeres, (musical)actrice, muzikant (klassiek gitaar).

Levensloop 
Van der Klei studeerde klassiek gitaar op het Conservatorium van Amsterdam. In de jaren zeventig vormde ze met haar zus Dorine het duo de Sissies. Met een repertoire en show ontleend aan de jaren twintig behaalden ze vele successen. Later zong ze in het jazzorkest van haar levenspartner Boy Edgar. Ze trad met hem over de hele wereld op, onder meer in Carnegie Hall in New York, voor jazz een van de belangrijkste podia ter wereld. Zij toerde ook door Amerika. Ook gaf ze les aan de Kleinkunstacademie en het Rotterdams Conservatorium.

In maart 2000 raakte Van der Klei gewond bij een verkeersongeluk, waarbij ze drie ribben brak. Haar rol in Python, als liefde je wurgt moest daarom enige tijd worden waargenomen door Cox Habbema.

Theater 
 1977: Foxtrot, Annie M.G. Schmidt en Harry Bannink
1982: De Ballen, de eerste Nederlandse confusical, met Wim Hogenkamp en Rob Roeleveld
 1982: Nelson Revue Alles kommt einmal wieder met Jan Mesdag, Jacques Klöters, Erik Breij en Haye van der Heyden. 
 1983: De zoon van Louis Davids, Gerben Hellinga - Jaques Klöters en Martin van Dijk - Hans Vermeulen
 1984: Ping Ping, Annie M.G. Schmidt en Harry Bannink
 1994: Victor Victoria
 1994/1995: Later is te laat - Noël Coward
 1995/1996: You're the Top, als Linda Porter Cole Porter
 1998/1999: En nu wij!, als Lisette Maree met Willem Nijholt
 2000/2001: 42nd Street, als Maggie Jones
 2002/2003: Nonsens, als Moeder Overste
 2006/2007: My Fair Lady, als Mevrouw Higgins
 2008/2009: Purper, sinds 1980, als soliste
 2010/2011: La Cage Aux Folles, als Jaqueline
 2012/2013: Annie, als Miss Hannigan
 2013: Musical Gone Mad, als soliste
 2013/2014: Purper, als soliste naast Anouk van Nes, Mirthe Bron/Celine Purcell en Mylou Frencken
 2014: Ladies buitenspel, als soliste naast Anouk van Nes, Mirthe Bron en Mylou Frencken
 2015: Dames eerst, als soliste naast Anouk van Nes, Mirthe Bron en Mylou Frencken
 2015: Spelen met Klei, ter ere van Van der Klei's 70e verjaardag, geproduceerd door Stage Entertainment en M-Lab
 2015/2016: Vrouwen van later, naast Trudy Labij en Ingeborg Elzevier; ook reprise in 2016/2017
 2017/2018: My Fair Lady, als alternate mevrouw Higgins
 2019/2020: Anastasia, als Grootvorstin Keizerin-Moeder Maria Feodorovna
2021/2022: Diana & Zonen, als Camilla

Cd's 
 Oh, Lady Be Good (jazz)
 Lovers and Friends

Films 
 Soof (2013), Kunstenares
 Het rijke verdriet (2010)
 101 Dalmatiërs II: Het avontuur van Vlek in Londen (2003), als stem van Cruella De Vill
 101 Dalmatiërs (1995), als stem van Cruella De Vil
 Flodder (1986), als Buurvrouw Wijnberg
 De illusionist (1984), als zijn assistent
 'n Akkoord (1982)

Televisie 
 2012: Moeder, ik wil bij de Revue, als Riet Hogendoorn
 1992: In de Vlaamsche pot, als de moeder van Patricia

Externe link 
 Gerrie van der Klei op Discogs

Nederlands jazzzanger
Nederlands acteur
Nederlands musicalacteur
Nederlands gitarist
Chipset

Chipset is een in de computerbranche vaak gebruikte term om de geïntegreerde schakelingen aan te duiden die in samenwerking met de processor worden gebruikt op een bepaald moederbord. Meestal worden chipsets speciaal voor gebruik met een bepaalde processor ontworpen.
De chipset bepaalt onder andere de maximumsnelheid waarmee het interne geheugen en de Front Side Bus kunnen werken. De chipset draagt zorg voor de communicatie tussen de processor en de rest van de computer (randapparatuur, geheugen).

In het verleden bestond de chipset van een pc uit 2 aparte chips: de northbridge en de southbridge.
De eerste regelde het snelle verkeer tussen de processor en het geheugen en de grafische kaart (via de AGP of PCI-E). De tweede zorgde voor communicatie met de relatief trage componenten van de pc: de harde schijf, diskettestation, toetsenbord, USB en de andere PCI-slots (sleuven) naast de grafische sleuven (AGP of PCI-E).

Intel heeft de southbridge door de Platform Controller Hub (PCH) vervangen.

Computerhardware
Geïntegreerde schakeling
Nageboorte

Nageboorte is het verlaten van de placenta (moederkoek) en vliezen uit het lichaam van de moeder aan het eind van een bevalling nadat het kind het lichaam verlaten heeft.

Na de geboorte van het kind verliest de placenta zijn functie. Binnen ongeveer tien minuten tot een uur na de geboorte van het kind wordt de placenta uitgestoten. Pas dan is de bevalling afgelopen. De placenta laat een wond achter in de baarmoeder waardoor de vrouw gedurende een aantal weken vloeit.

Als het hart van het kind niet meer in de navelstreng klopt, kan de navelstreng afgeklemd of afgesneden worden.  Er kan ook gekozen worden voor een lotusbevalling. Hierbij wordt de navelstreng niet doorgeknipt en blijft de placenta enkele dagen met het kind verbonden.

Bespoediging 
De geboorte van de placenta kan bespoedigd worden door een injectie met oxytocine. Een natuurlijke manier om de placenta te helpen uitdrijven is zuigen aan de tepel. Dit wordt doorgaans gedaan door het kind. Als de placenta binnen een uur na de geboorte van het kind niet geboren wordt, is spontane uitstoting van de placenta niet meer waarschijnlijk. De placenta zal dan operatief verwijderd moeten worden.

Verwerking 
Bij mensen, vooral in de Westerse wereld, belandt de placenta na de geboorte meestal bij het medisch afval. Bij vele diersoorten wordt de placenta opgegeten (placentofagie) omdat deze voedzame stoffen bevat, ook omdat de nageboorte en het vruchtwater roofdieren op het spoor kunnen brengen van het jong.

Sommige culturen en personen hechten waarde aan de placenta en deze kan op rituele wijze worden begraven. Er bestaan geen moderne culturen waarin het eten van placenta de gewoonte is. Echter wordt tegenwoordig door sommige vrouwen de plancenta wel gegeten, omdat zij geloven dat dit gezond zou zijn. Dit wordt door artsen echter afgeraden, omdat het mogelijk tot gevaarlijke infecties leidt en omdat er nooit enige positieve gezondheidsbijdrage is aangetoond.

Zwangerschap
Anteros (mythologie)

Anteros was de Griekse god van de wederliefde, de zoon van Ares en Aphrodite en de broer van Eros uit de Griekse mythologie.

Hij werd aan Eros, die eenzaam was, gegeven om te dienen als knecht van de god der liefde. De letterlijke vertaling van Anteros is dan ook "wederliefde".

Anteros zelf is de god die mensen strafte wanneer ze geen gehoor gaven aan de liefde.

Griekse god
Kilowatt

Eén kilowatt (symbool kW) is 1000 watt. 

De kilowatt is een praktische eenheid van vermogen, om mee te rekenen bij het ontwerpen en bouwen van machines en bij het meten van het elektriciteitsgebruik van een woning of klein bedrijf.

SI-eenheid met prefix
Vermogen
Kilo

kilo kan verschillende dingen inhouden:

kilo (SI-prefix), "een factor 1000", volgens het internationale stelsel van eenheden SI, afkorting: k als in kilowatt of kilometer
afkorting van kilogram, 1000 gram. De afkorting is in het dagelijks leven normaal, bijvoorbeeld bij het afwegen van koopwaar. In de wetenschap wordt voluit kilogram gezegd.
in de Informatica een veelgebruikte foutieve factor 1024, ofwel 210. Volgens een uitbreiding van SI heet dit kibi
Het woord uit het internationale spellingsalfabet voor de letter "k"

Het woord 'kilo' is afkomstig uit het Frans en afgeleid van het Grieks 'chilioi' dat 'duizend' betekent.
Arbeidsovereenkomst

De arbeidsovereenkomst  is de overeenkomst waarbij de ene partij, de werknemer, zich verbindt in dienst van de andere partij, de werkgever, tegen loon gedurende zekere tijd arbeid te verrichten.

In een arbeidscontract worden meestal zaken opgenomen die ook de rechtspositie regelen en de rechten en plichten van zowel de werknemer(s) als de werkgevers(s) worden hierin opgenomen. Hier inbegrepen zijn bijvoorbeeld wat de werkzaamheden zijn, wat de vergoeding is die de werknemer ervoor ontvangt, een proeftijd, de termijn van het contract, en bedingen.

De exacte invulling van een arbeidsovereenkomst is afhankelijk van gebruiken die per land kunnen verschillen, alsmede afhankelijk zijn van de wetten en voorschriften die de overheid hieraan stelt. Een arbeidsovereenkomst in België en Nederland wordt beschreven op:
 Arbeidsovereenkomst (Nederland)
 Arbeidsovereenkomst (België)

Arbeidsrecht
Kilowattuur

Het kilowattuur (symbool kWh) is een eenheid van arbeid of, populair uitgedrukt, een hoeveelheid (elektrische) energie. Als men een machine met een vermogen van 1 kW één uur laat werken heeft men een energie van 1 kWh verbruikt.

Het kilowattuur is geen SI-eenheid, de eenheid voor energie is namelijk joule. Een kilowattuur is gelijk aan 3.600.000 J, oftewel 3,6 MJ (megajoule). (E = P × t = 1000 watt × 3600 seconden = 3.600.000 joule.)

Het kilowattuur wordt vaak gebruikt in bijvoorbeeld elektriciteitsrekeningen. Dit gebeurt om traditionele redenen.

De kosten voor opwekking van 1 kWh aan elektriciteit zijn in Nederland ongeveer 4 eurocent voor een elektriciteitscentrale die wordt gestookt op aardgas of steenkool, en 5-8 eurocent, afhankelijk van de standplaats van de molen, voor windenergie (2003). De verbruikersprijs ligt echter aanzienlijk hoger vanwege de kosten van bijvoorbeeld service, stroomtransport en energiebelasting. In 2019 zijn de kosten voor een huishouden gemiddeld € 0,23 per kWh (incl. btw).

Een gemiddeld huishouden verbruikte in Nederland in 2010 ongeveer 3.300 kWh.

In het Vlaams gewest is het gemiddelde jaarverbruik van een doorsneegezin 3.500 kWh.

In het Vlaams gewest bedroeg de marktprijs voor één kWh in 2011 € 0,15 (excl. btw).

Terawattuur
Het jaarlijkse elektriciteitsgebruik van heel Nederland wordt uitgedrukt in terawattuur (TWh), ofwel miljarden kWh. Het jaarlijkse elektrische energieverbruik in Nederland schommelt al jaren rond de 120 TWh. Eén terawattuur is gelijk aan 3,6 petajoule (PJ).

Aardgas
De vermelding van het verbruik van aardgas in kubieke meter komt nog voor. Bij benadering geldt dat een kubieke meter laagcalorisch aardgas 9,43 kWh aan energie oplevert bij verbranding en 10,76 kWh voor hoogcalorisch aardgas. Bij de "groothandel" en grootverbruik van aardgas wordt de samenstelling en dus ook de calorische waarde continu bepaald met gaschromatografen, de verrekening vindt hier wel in kilowattuur plaats.

Energie-eenheid
Elektrotechniek
Elektriciteit
Bea Meulman

Beatrix (Bea) Meulman (Rotterdam, 1 februari 1949 – Amsterdam, 6 juli 2015) was een Nederlands actrice, die afstudeerde aan de Toneelschool Arnhem.

Meulman speelde van 1972 tot 1985 bij Toneelgroep Theater waar ze de meest uiteenlopende rollen speelde, zoals Marge in Absent Friends van Ayckbourn, Marie in Woyzeck van Büchner, Eliza Doolittle in Pygmalion en Emilia in Othello van Shakespeare. Ook was zij te zien als Cecily in Oscar Wildes Het belang van Ernst. Voor de rol van Patty in The Fool van Edward Bond ontving ze in 1978 de Colombina.

Als freelance-actrice was ze onder meer te zien in De zaak Kenny, Ha die pa!, Medisch Centrum West en Suite 215. In 1993 kreeg Bea Meulman grote bekendheid door haar rol van Teun Metz in Vrouwenvleugel. In de comedy SamSam speelde ze de rol van onderbuurvrouw Rietje Brouwer. In 2003 speelde Meulman in de Nederlandse jeugdfilm Sinterklaas en het geheim van de robijn van regisseur Martijn van Nellestijn. Ook gaf ze gestalte aan mevrouw Pardoes in de jeugdserie Otje naar het gelijknamige boek van Annie M.G. Schmidt.

Daarnaast was ze in het theater te zien in Schakels van Herman Heijermans. Naast Henk Poort speelde ze in de musical Anatevka de rol van Golde, de vrouw van Tevje. Een recentere toneelrol was Madame Arcati in Spotgeesten van Noël Coward met Trudy Labij. In 2006 speelde en zong zij gedurende zes maanden de rol van Fraulein Schneider in de musical Cabaret in het Amsterdamse theater Carré. Van december 2008 tot mei 2009 was zij wederom in de musical Anatevka te zien. Opnieuw naast Henk Poort, maar ditmaal in de rol van Yente, de koppelaarster.

Op 6 juli 2015 overleed Bea Meulman op 66-jarige leeftijd aan kanker.

Filmografie 
 Dubbelleven - Tiny (1978)
 Mama is boos! - Gerda K.P.R (1986)
 De brug - Moeder Overste (1990)
 Medisch Centrum West – Odile Bussink (1990)
 Goede tijden, slechte tijden – Mevrouw Vink (1990)
 De zomer van '45 – Mevrouw Jelgersma (1991)
 Ha, die Pa! - Edith Goedhart - (Afl. Dorpspolitiek, 1992)
 Vrouwenvleugel – Teun Metz (1993–1995)
 In de Vlaamsche pot – Afl: Gilles De La Tourette  (1993)
 SamSam – Rietje Brouwer (1994–2003)
 Oppassen!!! – Jeanien van Weert (1997)
 Otje – Mevrouw Pardoes (1998)
 Onderweg naar morgen – Karin de Boei (2003, 2004)
 Sinterklaas en het geheim van de Robijn - Marja,Assistent Museum Directeur (2004)
 Baantjer – Corry de Roos (De Cock en de moord op Arie Bombarie, 2004)
 Van Speijk – Mevrouw Roosjes (2006)
 Hoe overleef ik...? - Juf Frans (2008)
 Citroentje met suiker – Tante Alie (2009, hoorspel)
 Van God los – Moeder van Miranda (2011)

Nederlands acteur
Nederlands televisieacteur
Magneet (doorverwijspagina)

Magneet
Permanente magneet
een ander voorwerp dan een permanente magneet dat magnetische eigenschappen vertoont, zoals een spoel waar een stroom door loopt (elektromagneet)
Magneet (rijwielmerk), een historisch Nederlands fiets- en bromfietsmerk

Zie ook
Magnet (doorverwijspagina)
Prothese

Een prothese is een kunstmatige vervanging of correctie van een lichaamsdeel, orgaan, of onderdeel van een orgaan. Als de prothese helemaal in het lichaam verborgen is wordt het ook wel een implantaat genoemd.

Lichaamsdelen 
 Borstprothese
 Beenprothese (kunstbeen)
 Armprothese (kunstarm)
 Oogprothese ('glazen' oog)
 Voetprothese
 Handprothese
knieprothese

Andere prothesen 
 Gehoorprothese (hoorapparaat)
 Bril en contactlenzen
 Vaste en losse mondprothesen

Zie ook 
 Kunstgewricht
Peter Oosthoek

Peter Oosthoek (Utrecht, 3 september 1934 – Amsterdam, 27 september 2015) was toneelregisseur en acteur. Hij studeerde tot 1959 aan de Amsterdamse Toneelschool en deed daar naast de acteursopleiding tevens de regieopleiding.

Loopbaan 
Van 1959 tot 1962 werkte hij bij de Nederlandse Comedie, waar hij vooral acteerde in klassieke rollen van toneelschrijvers als Joost van den Vondel, William Shakespeare en Tennessee Williams.

Bij Toneelgroep Studio (van 1962 tot 1965) werkte Oosthoek veel samen met Kees van Iersel. Bij Studio legde hij zich toe op het regisseren van stukken van Nederlands toneelschrijvers.

Daarna volgde de overstap naar Toneelgroep Centrum, waar hij tot 1987 aan verbonden zou blijven. In die periode heeft Oosthoek het Nederlands repertoire een geweldige impuls gegeven. Onder zijn leiding werden stukken opgevoerd als Kees de Jongen van Theo Thijssen, waarvan het scenario werd geschreven door Gerben Hellinga, Ajax-Feyenoord (eveneens van Hellinga), Van de Koele Meren des Doods van Frederik van Eeden in een bewerking van Ton Vorstenbosch en Kutzwagers van Wim T. Schippers.

Hij regisseerde in 1977 in een vrije productie Herfst in Riga van Aleksej Arboezov. De rollen werden gespeeld door zijn leermeester Ko van Dijk jr. en Mary Dresselhuys

In 1983 maakt hij een uitstapje naar de film en regisseert "An Bloem" voor producent Frans Rasker, gebaseerd op het toneelstuk "Scheiden" van Ton Vorstenbosch.

In 1987 fuseerde Centrum met de Nederlandse Comedie en ontstond Toneelgroep Amsterdam. Daar werkte Oosthoek voornamelijk als acteur. Tot 1999 was hij aan dat gezelschap verbonden.

Oosthoek heeft daarnaast rollen gespeeld in televisieseries als Oud Geld en Wilhelmina. Het werk van Oosthoek is bekroond met vele toneelprijzen. Ook ontving hij in 1964 de Anne Frank-prijs.

Hij ontving de Van Dalsumring van Ko van Dijk jr., en gaf deze in 1993 door aan Pierre Bokma.

In 2009 speelde hij naast Rijk de Gooyer en Pierre Bokma in de film Happy End.

In 2012 speelde Oosthoek de rol van de oude prins Claus in de vierdelige VPRO-serie Beatrix, Oranje onder vuur.

Privé 
Hij was getrouwd met actrice Lettie Oosthoek-Lapère. Peter Oosthoek overleed in 2015 op 81-jarige leeftijd.

Nederlands toneelregisseur
Nederlands acteur
20e-eeuws acteur
Kwantumeffect

Een Kwantumeffect is het effect dat een bepaalde eigenschap van een systeem slechts een discreet aantal mogelijkheden heeft en geen waarden tussen die mogelijkheden kan aannemen. Het bestaan van kwantumeffecten is een consequentie van de theorie van de kwantummechanica; waarneming van kwantumeffecten die door de kwantummechanica worden voorspeld zijn historisch belangrijk geweest om de kwantummechanica als zinvolle theorie geaccepteerd te krijgen.

Kwantumeffecten worden traditioneel geassocieerd met zeer kleine en lichte systemen (van de grootteorde van een atoom, 10−10 meter). Het is waar dat alleen bij zeer kleine systemen de stapjes of kwanten groot zijn in relatie tot het systeem. Wanneer een systeem groter wordt, worden de kwanten over het algemeen nog kleiner. Door deze schaalverschillen zijn er maar weinig kwantumeffecten die in het dagelijks leven kunnen worden gebruikt. Twee uitzonderingen zijn SQUIDs die worden gebruikt om heel kleine elektrische velden te meten, en de meting van zeer kleine magneetvelden met opneemkoppen zoals in de harde schijf van een computer.

Een bekend voorbeeld van een kwantumeffect is zichtbaar in het zogenaamde Otto Stern-Gerlach-experiment. In dit experiment wordt een stroom elektronen of andere deeltjes met spin 1/2 door een magneetveld gericht. Deze stroom splitst zich in twee kleinere bundels, een met spin 1/2 en een met spin −1/2. De klassieke theorie voorspelt een continue verdeling, met ook tussenliggende waardes, terwijl de kwantummechanica het wel correct voorspelt.

Kernfysica
Vlaginstructie

De vlaginstructie is een wet of instructie, meestal van een overheid, die het gebruik beschrijft van een vlag. Daarbij gaat het meestal om de nationale vlag van het betreffende land. In zo'n instructie kan bijvoorbeeld opgenomen zijn op welke manier de vlag gehesen moet worden, wanneer dat moet gebeuren, wie die vlag mag gebruiken en welke versie gebruikt mag, of moet, worden. Daarnaast kan een vlaginstructie regelen hoe er gevlagd moet worden wanneer ook provinciale, gemeentelijke of buitenlandse vlaggen gehesen worden en hoe met de vlag omgegaan moet worden in perioden van rouw (meestal hangt een vlag dan halfstok).

De regelgeving omtrent deze punten kan van land tot land sterk verschillen. De verschillen zijn zelfs zo groot dat wat in het ene land verplicht is, in een ander land juist niet toegestaan is. Daarnaast verschilt ook de autoriteit van de vlaginstructies, in de zin dat in sommige landen een vlaginstructie alleen een advies is aan overheidsorganen, terwijl het in andere landen gaat om wetten die voor iedere inwoner gelden. Daaruit vloeit ook het verschil in straffen bij overtreding voort: overtreding van de instructies varieert van onbestraft en kleine boetes tot gevangenisstraf en de doodstraf. 

Vlaginstructies staan op Wikipedia in het artikel over de betreffende vlag; de vlaginstructie betreffende de Nederlandse vlag staat dus in het artikel vlag van Nederland. Een overzicht van nationale vlaggen staat in het artikel vlaggen van de wereld.

Vlaggen van islamitische landen die de geloofsbelijdenis uit de Koran vermelden mogen daarom niet halfstok hangen (vlaggen van Afghanistan, Irak, Iran, Saoedi-Arabië en Somaliland), zoals te zien is in het National September 11 Memorial & Museum in New York.

Zie ook
 Omgekeerde vlag
 Vlagschennis

Externe link
Vlaginstructie van de Rijksoverheid

Vlag
Vexillologie
1144

Het jaar 1144 is het 44e jaar in de 12e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen 
 28 november-24 december - Beleg van Edessa: Zengi belegert Edessa en neemt het in.
 26 december: Zengi neemt ook de citadel van Edessa in. Het graafschap Edessa valt in handen van de Seldjoeken.
 Godfried V van Anjou, de echtgenoot van Mathilde van Engeland, heeft vrijwel geheel Normandië onder zijn gezag en roept zich uit tot hertog.
 9 januari - Paus Celestinus II vaardigt de bul Milites Templi uit. De Tempeliers krijgen bijzondere rechten om geld in te zamelen.
 11 juni - inwijding van de nieuwe kooromgang van de basiliek van Saint-Denis.
 12 maart - In Norwich wordt het dode lichaam van de twaalfjarige William gevonden. De bevolking beschuldigt de joden van rituele moord.
 Stichting van de abdij van Sint-Quirinus in Vermand.
 Het kruisvaarderskasteel Ibelin wordt gebouwd.
 24 juni - Garcia IV van Navarra trouwt met Urraca van Castilië.
 Voor het eerst genoemd: Broeksittard, Dölzschen, Maasbommel

Opvolging 
 Forcalquier - Bertrand I opgevolgd door zijn zoon Bertrand II
 Hasankeyf - Davud opgevolgd door Kara Arslan
 Kara-Kitan - Yelü Dashi opgevolgd door zijn zoon Yelü Yiliu onder regentschap van diens moeder Xiao Tabuyan
 Karinthië en Verona - Ulrich I opgevolgd door zijn neef Hendrik V
 Normandië - Stefanus van Engeland opgevolgd door Godfried V van Anjou
 paus (12 maart) - Celestinus II opgevolgd door Gerhardo Caccianameci dal Orso als Lucius II
 Perche - Rotrud III opgevolgd door zijn zoon Rotrud IV
 Provence - Berengarius Raymond opgevolgd door zijn zoon Raymond Berengarius III onder regentschap van diens oom Ramon Berenguer IV van Barcelona
 bisdom Sées - Johannes van Neuville opgevolgd door Gerard II

Geboren 
 Bohemund III, prins van Antiochië (1163-1201)

Overleden 
 januari - Rotrud III, graaf van Perche
 8 maart - Celestinus II, paus (1143-1144)
 22 maart - William van Norwich (12), Engels heilige
 27 april - Siegfried IV, graaf van Boyneburg
 23 mei - Petronilla van Saksen (~62), echtgenote van Floris II van Holland
 27 juli - Salomea van Berg-Schelklingen, echtgenote van Bolesław III van Polen
 Berengarius Raymond (~30), graaf van Provence
 Bertrand I, graaf van Forcalquier
 Chökyi Gyalpo (~75), Tibetaans tantrisch meester
 Matheos van Edessa, Armeens historicus
 Ulrich I, hertog van Karinthië en markgraaf van Verona (1135-1144)
 Yelü Dashi, kan van de Kara-Kitan (1124-1144)

Jaar
Eunice Kennedy Shriver

Eunice Mary Kennedy Shriver (Brookline (Massachusetts), 10 juli 1921 - Hyannis (Massachusetts), 11 augustus 2009) was een lid van de familie Kennedy: ze was de dochter van Joseph Kennedy en Rose Fitzgerald Kennedy en een zus van John F. Kennedy. Ze speelde een actieve rol in diens verkiezingscampagne.

In 1953 trouwde ze met Sargent Shriver (1915-2011).

Eunice Shriver richtte in 1968 de internationale sportorganisatie Special Olympics op.

Ze was de enige vrouw wier portret al tijdens haar leven op een Amerikaanse munt stond, namelijk op de zilveren dollar die speciaal voor de Special Olympics in 1995 werd uitgegeven.

Haar dochter Maria was getrouwd met en later gescheiden van acteur Arnold Schwarzenegger, die in 2003 politieke ambities ontplooide als Republikein en gouverneur van Californië werd, terwijl de familie Kennedy wellicht de beroemdste familie van de Democraten is.

Eunice Kennedy Shriver leed, net als haar broer John, aan de ziekte van Addison en overleed op 88-jarige leeftijd in een ziekenhuis in Hyannis (Massachusetts).

Onderscheidingen 
In 1984 ontving Eunice Kennedy de Presidential Medal of Freedom uit handen van Ronald Reagan.

In 1993 ontving zij de Four Freedoms Award voor vrijwaring van gebrek.

Externe link 
 www.eunicekennedyshriver.org

Amerikaans activist
Eunice Kennedy Shriver
Rose Fitzgerald Kennedy

Rose Elizabeth Fitzgerald Kennedy (Boston (Massachusetts), 22 juli 1890 – Hyannis (Massachusetts), 22 januari 1995) trouwde een Kennedy en werd de matriarch van de familie in de tweede helft van de 20e eeuw, toen de verschillende leden een belangrijke rol speelden in de vorming van de Amerikaanse politiek.

Biografie 
Zij werd geboren in Boston als oudste kind van John F. Fitzgerald en Mary Josephine Hannon Fitzgerald. Haar vader was een prominent figuur in de politiek van Boston, lid van het Amerikaans Congres, later burgemeester van Boston.

Rose bezocht Blumenthal, een Nederlandse kostschool van de Zusters van Sacré-Coeur te Vaals, het latere Sophianum te Gulpen). Daarna studeerde zij af aan Dorchester High School. Aansluitend studeerde ze piano aan het conservatorium te Boston. Ze overleed op 104-jarige leeftijd in Hyannis Port in Massachusetts.

Rose trouwde Joseph P. Kennedy sr. op 7 oktober 1914. Het paar kreeg 9 kinderen: Joseph (1915-1944), John (1917-1963), Rosemary (1918-2005), Kathleen (1920-1948), Eunice (1921-2009), Patricia (1924-2006), Robert (1925-1968), Jean (1928-2020) en Edward (1932-2009).

Toen ze in 1995 overleed, was zij de langstlevende ouder van een president in de geschiedenis. Ze stond bekend om haar filantropische inspanningen en was op 90-jarige leeftijd aanvoerder van de Grootouders-parade tijdens de Special Olympics.

Publicaties  
 Times to Remember, 1974, Doubleday and Company. ISBN 9780385016254
 Times to Remember, 1995, Doubleday and Company. ISBN 978-0-38547-657-7

Zie ook 
 Lijst van bekende honderdplussers

Rose Fitzgerald Kennedy
Paltsgraaf van het Lateraanse paleis
Democraat (Verenigde Staten)
Amerikaans honderdplusser
Amerikaans schrijver
Informaticus

Een informaticus ofwel computerwetenschapper is iemand die een academische en wetenschappelijke informaticaopleiding heeft voltooid of verantwoordelijk is voor een aanzienlijke bijdrage aan het vakgebied.

Naast opleidingen tot informaticus bestaan er ook sterk informatica-georiënteerde ingenieursopleidingen. Door bijkomende opleidingen en/of werkervaring kunnen ingenieurs en wiskundigen vaak op hetzelfde niveau komen.

Vanwege het vrij jonge vakgebied, gebruikt men in het algemeen alsnog foutief zeer ruim de term 'informaticus' voor iedereen die iets doet qua beroepsactiviteit op vlak van computers en programmeren. Een programmeur is niet noodzakelijk een informaticus, net zoals een laborant niet noodzakelijk een scheikundige is.

Informaticus versus informatiekundige 
Een onderscheid dat moet worden gemaakt, is dat tussen de informaticus en de informatiekundige. De informatiekundige is deskundig in een ander vakgebied dan de informatica, namelijk de informatiekunde, waarbinnen men zich vooral met het nut en de toepassing van computersystemen binnen organisaties bezighoudt, en ook bijvoorbeeld zaken als organisatiecultuur en bedrijfseconomie in beschouwing worden genomen. Een informatiekundige is niet zozeer geïnteresseerd in algoritmen en efficiënte computerprogramma's, en laat dat over aan de informaticus, maar is o.a. eerder geïnteresseerd in de nuttige toepassing ervan om grote hoeveelheden informatie op bijvoorbeeld het Web te kunnen bestuderen.

Informaticus versus ICT'er 
Een ICT'er is iemand die in de ICT-branche werkzaam is. Dit kan een informaticus zijn, maar dit is zeker niet noodzakelijk. Een informaticus heeft doorgaans een academische informaticastudie voltooid. Aangezien informaticus geen beschermde titel is en informatici op zeer verschillende niveaus werken kan er makkelijk begripsverwarring ontstaan wanneer iemand zich informaticus noemt.

Academische graden

Nederland
In Nederland worden alleen degenen die een universitaire opleiding (doctorandus) hebben afgerond in de informatica of hierin zijn gepromoveerd (doctor) beschouwd als informatici. Ingenieurs met een opleiding technische informatica zijn informatica-ingenieurs. Vanwege de invoering van het bachelor-masterstelsel verkrijgt een afgestudeerde informaticus tegenwoordig ook de graad Master of Science (MSc). Verder kent men in Nederland ook een hbo-opleiding in de informatica, namelijk tot Bachelor of Information and Communication Technology (BICT).

Vlaanderen
Informatici in Vlaanderen zijn gegradueerden, licentiaten of doctors in de informatica of de toegepaste informatica. De (burgerlijk) ingenieurs computerwetenschappen, (industrieel) ingenieurs informatica en (handels)ingenieurs beleidsinformatica zijn aldaar de ingenieurs met een sterk informatica-georiënteerde component.

Zie ook 
 Lijst van informatici
VOC-gemeente

Een VOC-gemeente (VOC: Vervoersautoriteiten Openbaar vervoer Centrumsteden) was een benaming voor 16 middelgrote Nederlandse gemeenten waarin het college van burgemeester en wethouders (B&W) de opdrachtgever was van het stadsvervoer.

Per 1 januari 2004 is de VOC-status ingetrokken. De provincies waarin de voormalige VOC-gemeenten liggen, ontvangen nu de rijksvergoeding voor het stads- en streekvervoer. Sommige provincies hebben hun nieuw verworven bevoegdheden over het stadsvervoer weer verder gedecentraliseerd naar de voormalige VOC-gemeenten, zodat er daar in de praktijk niet veel is veranderd.

De VOC-gemeenten waren (met bijbehorende vervoerder):
Alkmaar (Connexxion)
Almere (Connexxion)
Amersfoort (Connexxion)
Apeldoorn (Connexxion)
Breda (BBA)
Dordrecht (Stadsvervoer Dordrecht)
Groningen (Arriva)
Haarlem (Connexxion)
's-Hertogenbosch (BBA)
Hilversum (Connexxion)
Leeuwarden (Arriva)
Leiden (Connexxion)
Lelystad (Connexxion)
Maastricht (Stadsbus Maastricht)
Tilburg (BBA)
Zwolle (Connexxion)

Gemeente in Nederland
Openbaar vervoer in Nederland
Michael Ray Charles

Michael Ray Charles (Lafayette (Louisiana), 1967) is een Afro-Amerikaanse kunstenaar.

Sinds eind jaren tachtig was hij werkzaam als docent aan de University of Houston. Hij gaf daar les in tekenen en schilderen. Sinds 1992 is hij ook instructeur in het Museum of Fine Arts, eveneens in Houston. Hier kwam hij onder andere in contact met de beeldhouwkunst.

Michael Ray Charles is veel bezig met het verbeelden van de ervaringen van Afro-Amerikanen. Voorbeelden van deze thema's zijn slavernij, racisme en uitbuiting. Hij verwerkt deze tradities en stereotypen in zijn werken en maakt daarbij veel gebruik van karikaturen.

Charles neemt regelmatig deel aan tentoonstellingen in binnen- en buitenland; zijn werk is opgenomen o.a. in de collectie van het Museum of Fine Arts in Houson en het Museum of Modern Art in New York. In 2018 won hij een Prix de Rome.

Amerikaans kunstschilder
Amerikaans beeldhouwer
Oogziekte

Oogziekten zijn aandoeningen van de oogbol of de daarmee samenhangende structuren (de adnexa, waaronder de oogspieren, oogleden, oogzenuw, oogkas, traanklier plus afvoerwegen). Zij worden behandeld door een oogdokter of oftalmoloog.

Net zoals aan andere organen komen verwondingen, ontstekingen, gezwellen en degeneraties voor. De belangrijkste veranderingen zijn bindvlies ontsteking (conjunctivitis), ontsteking van het hoornvlies (keratitis), degeneratie en troebeling van het hoornvlies en troebeling van de lens (cataract).

Voorbeelden
Voorbeelden van oogziekten zijn onder andere:

Ablatio retinae (netvliesloslating)
Amblyopie (lui oog)
Blefaritis (ontsteking van de oogleden)
Cataract (grijze staar)
Chalazion (hagelkorreltje)
Conjunctivitis (bindvliesontsteking)
Cornea-erosie
Dermatochalasis
Diabetische retinopathie
Glaucoom (groene staar)
Hordeolum externum
Hordeolum internum
Keratitis (hoornvliesontsteking)
Keratoconus
Lebers opticusatrofie
Maculadegeneratie
Orbitale cellulitis
Pigmentdispersiesyndroom (PDS)
Pingueculum
Presumed ocular histoplasmosis
Pterygium
Ptosis
Retinitis pigmentosa
Trichiasis
Uveïtis
Ziekte van Coats
Hordeolum externum

Een hordeolum externum, strontje, stijg of, in bepaalde Nederlandse dialecten, een paddenpisser is een ontsteking van de ooglidrand door infectie van een talgkliertje (klier van Zeis) of zweetkliertje (klier van Moll) bij het haarzakje van een wimper. Een hordeolum externum wordt meestal veroorzaakt door een bacterie uit de familie der stafylokokken. Treden strontjes vaker op kan dit duiden op een zwakker immuunsysteem veroorzaakt bijvoorbeeld door Diabetes mellitus.

Een strontje is zichtbaar als een klein pijnlijk rood knobbeltje op de rand van boven- of onderooglid, soms met een geel kopje. Op een gegeven moment barst het open, waarna zich wat pus ontlast en de ontsteking meestal spontaan verdwijnt. Behandeling is nauwelijks nodig, hoewel vaak wat antibiotische zalf wordt gegeven. Hoewel het vaak wordt aanbevolen is het niet aan te raden met warme natte compressen het rijpingsproces te bevorderen. Dit leidt namelijk daartoe dat de huid zachter wordt, zodat de infectie zich verder kan uitbreiden. Het rijpingsproces kan beter met een warmtebehandeling met behulp van een rode lamp worden ondersteund. 

Opent het strontje zich na verloop der tijd niet vanzelf en is er sprake van zwellingen of pijntoename, zal een oogarts het strontje openen. In geen geval mag de ontsteking zelf worden uitgedrukt omdat dan de veroorzaker van de ontsteking in de zenuwbaan terecht kan komen. 

Aangezien een strontje besmettelijk is, dient aanraking te worden voorkomen en moeten handen eventueel na aanraking worden gedesinfecteerd.

Een 'hordeolum externum' moet worden onderscheiden van een hordeolum internum en een chalazion.

Zie ook 
 Gerstekorrel

Oogaandoening
Huidaandoening
Biomorfische schilderkunst

De biomorfische schilderkunst is een stijl van schilderen gebaseerd op levende organische vormen uit de natuur (in tegenstelling tot geometrische vormen) die kenmerkend was voor de Spaans-Catalaanse surrealistische meester Joan Miró in het midden van de 20e eeuw.

In een spontaan poëtische droomwereld koppelde hij technische objecten los van hun oorspronkelijke functie om ze in zijn organische figurenwereld te integreren. Deze organische figurenwereld werd gedomineerd door de seksuele problematiek, de natuur, de maan, de ster, de vrouw. Spontaan opwellende poëzie vormde de hoofdtoon.

De biomorfische schilderkunst werd nooit een beweging, noch school, noch groep.

Zie ook 
 Biomorfisme

Schilderstijl
Lift

Liftkracht, de kracht die vliegtuigen in staat stelt te vliegen
 Lift (transport), een verticaal transportsysteem
 De lift, een Nederlandse speelfilm van Dick Maas
 Liften, gratis meereizen met iemand anders
 ook: een facelift laten ondergaan
 Lift (handelsmerk), een handelsmerk van The Coca-Cola Company
 Lift (film), een Amerikaanse film uit 2001
 Lift (Sister Hazel), een album van de Amerikaanse groep Sister Hazel
Cataract

Cataract (Nijl), voor de watervallen en stroomversnellingen in de Nijl
Cataract (oogaandoening), een oogaandoening die ook wel bekend is onder de naam grijze of grauwe staar
Cataract (band)

Zie ook
Katarakt (doorverwijspagina)
Zomer

De zomer is een van de vier seizoenen op Aarde.

Naam 
De oorsprong van de naam is waarschijnlijk afgeleid van het Middelnederlands somer en verwant aan het Oudsaksisch, Oudhoogduits en Oudnoords sumar.

Astronomische zomer

Bepaling 
Het astronomisch bepaalde begin van de zomer is de zomerzonnewende (rond 21 juni op het noordelijk halfrond en rond 21 december op het zuidelijk halfrond). De zon gaat dan door het zomerpunt, de zon bereikt die dag de hoogste stand boven de horizon en de dag duurt het langst. De zomer eindigt met de herfst-equinox (rond 23 september op het noordelijk halfrond en 20 maart op het zuidelijk halfrond).

Begin van de zomer 
Aanvangstijdstippen van de astronomische zomer op het noordelijk halfrond tussen de jaren 2001 en 2030.

De aangegeven tijd is de Midden-Europese Zomertijd, die onder andere wordt gebruikt in Nederland en België. Op het zuidelijk halfrond begint op deze tijden de winter. Zie voor het begin van de zomer op het zuidelijk halfrond de aanvangstijden op het artikel winter.

Meteorologische zomer

Bepaling 
Om praktische redenen begint de meteorologische zomer eerder, op 1 juni op het noordelijk halfrond en op 1 december op het zuidelijk halfrond. Deze duurt dan tot 1 september respectievelijk 1 maart.

De zomer kenmerkt zich op het noordelijk halfrond door relatief hoge temperaturen, langer daglicht, het vaker voorkomen van onweer en hevige regenbuien. Verder is er in het eerste deel van de zomer veel bloeiende natuur. De zomer is ook het seizoen met de voor de meeste mensen langste vakantie van het jaar: de zomervakantie.
Op het zuidelijk halfrond valt op hetzelfde moment een tegenovergesteld beeld waar te nemen.

Weerextremen meteorologische zomer in België

Top 10 warmste zomers in Nederland 
Dit is de top 10 van de warmste zomers gemeten in De Bilt (tot en met 2022).
 2018 (18,9) 
 2003 (18,7) 
 2022 (18,6) 
 2006 (18,5)
 2019 (18,5)
 1976 (18,4)
 2020 (18,3) 
 1983 (18,2)
 1995 (18,2) 
 1947 (18,1)

Externe link 
 U.S. Naval Observatory - Earth's Seasons
Genna Sosonko

Gennadi (Genna) Borisovitsj Sosonko (Russisch: Геннадий Борисович Сосонко) (Troitsk (Siberië), 18 mei 1943) is een Nederlands schaakgrootmeester.

Schaakcarrière 
Reeds in Rusland was hij een sterk schaker, maar pas nadat hij in 1972 naar Nederland kwam (via Israël), is hij bij de beste 25 à 50 schakers van de wereld gaan behoren. Zijn grootste successen haalde hij in de jaren zeventig. Zo werd hij onder meer tweemaal Nederlands kampioen en won hij in 1977 en 1981 het Hoogovenstoernooi. Sosonko stond in november 2004 als nummer 25 op de ratinglijst van de KNSB met een rating van 2535; sindsdien speelde hij tot 2009 geen partijen meer die voor de KNSB-rating verwerkt zijn. Sinds eind 2009 is Sosonko weer actief in competitie voor En Passant in Bunschoten.

Anno 2003 was Sosonko captain van het Nederlands schaakteam. Op 7 augustus 2007 ontving hij uit handen van Jan Nagel de Max Euwe Ring, de onderscheiding die eens in de vijf jaar wordt uitgereikt "aan een Nederlander met grote verdiensten voor de schaaksport".

Boeken van Sosonko 
 Russian silhouettes (2001)
 The reliable past (2003)
 Smart chip from St. Petersburg (2006)

Externe links 
 
 
 

Nederlands schaker
Russisch schaker
Schaker uit de Sovjet-Unie
Schaakgrootmeester
Hans Bouwmeester (schaker)

Hans Bouwmeester (Haarlem, 16 september 1929) is een Nederlandse schaker.

Hans Bouwmeester is geboren in Haarlem, en was wiskundeleraar in Utrecht en Amsterdam. In 1954 verwierf hij de titel schaakmeester. In datzelfde jaar won Bouwmeester samen met Vasja Pirc het Hoogovenstoernooi.

Hij schreef diverse schaakboeken, onder andere Der Weg zur Meisterschaft 1980, alsook een boek over Michail Tal in diens glorietijd. Grote bekendheid kreeg Bouwmeester met zijn reeks populaire schaakleerboeken in de Prismareeks.

Bouwmeester is tevens internationaal grootmeester correspondentieschaak (GMc) en zette in 1969 het kampioenschap van de Nederlandse Bond van Correspondentieschakers op zijn naam. Hij was drager van de Euwe-ring.

Bibliografie 
Hans Bouwmeester publiceerde heel wat boeken, waaronder de volgende:
 de reeks Het schaakspel in al zijn fasen:
 Het eindspel. Utrecht/Antwerpen: Het Spectrum, 1975 (eerder verschenen als Schaakboek 7. Het eindspel, 1966). Vijfde, herziene druk, 1981. ISBN 90-274-1100-X.
 Opgaven voor middenspel en eindspel. Utrecht/Antwerpen: Het Spectrum, 1976 (eerder verschenen als Schaakboek 8. 100 opgaven uit de praktijk met de volledige partijen, 1967). Vierde, herziene druk, 1981. ISBN 90-274-1108-5.
 De opening. Utrecht/Antwerpen: Het Spectrum, 1977 (eerder verschenen als Schaakboek 10. De opening, 1969). Vijfde, herziene druk, 1981. ISBN 90-274-1109-3.
 de reeks Schaakstukken en schaakmeesters (met medewerking van S.H. Postma):
 De schaakstukken nader bezien (eerder verschenen als Schaakboek 2. De figuren nader bezien, 1961). Negende, herziene druk, Utrecht/Antwerpen: Het Spectrum, 1981. ISBN 90-274-1088-7.
 Combinatiemotieven (eerder verschenen als Schaakboek 3. Combinatiemotieven, 1962).
 Grote schaakmeesters (gebaseerd op de eerder verschenen Prisma-delen Schaakboek 4. Partijen van wereldkampioenen en hun rivalen en Schaakboek 5. Topprestaties van 50 grote meesters). Eerste druk, Utrecht/Antwerpen: Het Spectrum, 1981. ISBN 90-274-1107-7.
 Schaakjaarboek 1970: de belangrijkste schaakgebeurtenissen uit 1969. Utrecht/Antwerpen: Het Spectrum.
 Schaakjaarboek 1973: de belangrijkste schaakgebeurtenissen uit 1972. Utrecht/Antwerpen: Het Spectrum. (Met onder andere de match Spasski-Fischer.)
 Schaken als vak: brug naar het professionele schaak. Utrecht/Antwerpen: Het Spectrum, 1976. ISBN 90-274-5872-3.

Externe koppelingen

Referenties  
 

Bouwmeester,Hans
Salo Landau

Samuel (Salo) Landau (Bochnia (destijds de Donaumonarchie, nu Polen), 1 april 1903 - Gräditz (destijds Duitsland, nu Polen), maart 1944) was een Nederlandse schaker van Joods-Poolse komaf. Hij werd in 1936 Nederlands kampioen schaken.

Biografie
In de Eerste Wereldoorlog vluchtte de familie naar Wenen, waar echter honger geleden werd. Vader Landau stuurde daarna de kleine Salo naar vrienden in Rotterdam, waar hij na veel omzwervingen veilig aankwam. Op latere leeftijd leerde Salo Landau schaken. Hij schreef een aantal schaakboeken en maakte samen met een vriend een "schaaksleutel" van een aantal openingen.

Gedurende enige tijd deelde hij de top van het Nederlands schaken met Max Euwe. In 1936 werd hij kampioen van Nederland.

In de Tweede Wereldoorlog wilde hij vluchten, maar werd in september 1942, na verraad, door de Duitsers opgepakt. Landau werd via Kamp Amersfoort en kamp Westerbork in november 1943 overgebracht naar het Extern Kommando Gräditz, een dwangarbeiderskamp voor gedeporteerde Joden in bezet Polen. Daar kwam hij (uiterlijk) eind maart 1944 om het leven.

Max Euwe heeft geprobeerd zich voor zijn vriend in te zetten bij wereldkampioen Aleksandr Aljechin. Het is niet bekend of Aljechin over genoeg invloed bij de nazi's beschikte om Landau te helpen, maar al tijdens de oorlog ging het gerucht dat Aljechin niet bereid zou zijn geweest om te helpen.

Landau was getrouwd met Susanna van Creveld (Rotterdam, 6 juni 1912 - Auschwitz, 14 oktober 1944), hun dochtertje was Henriette Renee Landau (Amsterdam, 28 november 1938 - Auschwitz, 14 oktober 1944, nog geen 6 jaar). Landau's vrouw en dochter overleefden de oorlog ook niet: zij werden in september 1944 op transport gesteld en in oktober in Auschwitz vermoord.

Landauvariant

Salo Landau heeft de Landauvariant nagelaten, een stukje theorie in de schaakopening Slavisch: 1.d4 d5 2.c4 c6 3.Pf3 Pf6 4.e3 Lf5 5.cd cd 6.Db3 Dc8 7.Ld2 e6 8.Pa3

Landau opende bijna altijd met de zet 1.d4 waarna vaak partijen in het damegambiet ontstonden. De Indische openingen kwamen ook aan bod en met zwart speelde hij vaak de Siciliaanse verdediging.

Postuum
In opdracht van de Koninklijke Nederlandse Schaakbond is in 1947 een boek verschenen ter herinnering aan de schakers in Nederland die tijdens de bezetting heengingen, met als titel Partij verloren.... Het gedenkboek bevat een biografie van Samuel Landau.

In Axel is in september 1942 de 'Axelse schaakclub' opgericht. Na afloop van de Tweede Wereldoorlog werd de vereniging op 17 juli 1946 heropgericht als Schaakvereniging S. Landau.

Externe links
 Salo Landau in de Schaakcanon
 Samuel Landau, Joods Monument (website)
 

Kampgevangene in Westerbork
Nederlands Holocaustslachtoffer
Nederlands schaker
Pools persoon in de 20e eeuw
Klaas de Heer

Klaas de Heer (1829 - 1904) was een Nederlandse boer uit Schermerhorn die de dam- en schaaksport beoefende en een zoon van Aris de Heer, eveneens een uitmuntend dammer. Hij haalde onder andere een derde plaats in het wereldkampioenschap dammen van 1886.

Van zijn schaakpartijen zijn er slechts twee bewaard gebleven. De ene won hij, in de andere maakte hij in gewonnen positie een blunder en verloor alsnog. Adolf Anderssen, zijn tegenstander, beweerde dat De Heer tot de tien beste spelers ter wereld gerekend moest worden.

Externe link 
Profiel op Toernooibase

Nederlands dammer
Nederlands schaker