alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Lijst van revoluties

Dit is een lijst van revoluties.

Politiek-sociale revoluties 
Afrika
 Egyptische Revolutie van 1919 (Egypte, 1919)
 Egyptische Revolutie van 1952 (Egypte, 1952)
 Egyptische Revolutie van 2011 (Egypte, 2011)
 Jasmijnrevolutie (Tunesië, 2011)
Azië
 Iraanse Revolutie (Iran, 1979)
 Saur-Revolutie (Afghanistan, 1978)
Europa
 Anjerrevolutie (Portugal, 1974)
 Bataafse Revolutie (Nederland, 1795)
 Belgische Revolutie (België, 1830)
 Commune van Parijs (Frankrijk, 1871)
 Revolutie van de Waardigheid (Oekraïne, 2014)
 Fluwelen Revolutie (Tsjecho-Slowakije, 1989)
 Franse Revolutie (Frankrijk, 1789)
 Glorious Revolution (Engeland, 1688)
 Julirevolutie (Frankrijk, 1830)
 Maartrevolutie (Duitse Bond, 1848)
 Novemberrevolutie (Duitse Keizerrijk, 1918)
 Revolutiejaar 1848 (Europa, 1848)
 Roemeense Revolutie, (Roemenië, 1989)
 Russische Revolutie (Rusland, 1917)
 Russische Revolutie (Rusland, 1905)
Noord-Amerika
 Cubaanse Revolutie (Cuba, 1959)
 Haïtiaanse Revolutie (Haïti, 1791)
 Mexicaanse Revolutie (Mexico, 1910)
 Revolutie van Ayutla, (Mexico, 1855)
 Sandinistische Revolutie (Nicaragua, 1979)
Zuid-Amerika
 Surinaamsche Revolutie ( Suriname 1980 )

Maatschappelijke of economische revoluties 
 Agrarische revolutie
 Culturele Revolutie (China)
 Demografische revolutie
 Digitale revolutie
 Groene revolutie
 Industriële revolutie 
 Militaire revolutie
 Neolithische revolutie
 Seksuele revolutie
 Wetenschappelijke revolutie
 Smart Industry of ook wel Industry 4.0 of de vierde industriële revolutie genoemd

Omwentelingen in voormalige Sovjetrepublieken 
In een aantal landen van de voormalige Sovjet-Unie hebben in de 21e eeuw revoluties plaatsgevonden, waarbij na straatprotesten de regering het veld moest ruimen. De revoluties leidden tot een meer hervormingsgezinde regering.
 2003 - Rozenrevolutie, Georgië
 2004 - Oranjerevolutie, Oekraïne
 2005 - Tulpenrevolutie Kirgizië
 2014 - Revolutie van de Waardigheid, Oekraïne
 2018 - Fluwelen Revolutie, Armenië

Zie ook 
 Revolutie
 Staatsgreep
 Kleurenrevolutie

Lijst
 
Geschiedenislijsten
Coitus interruptus

Coitus interruptus (ook wel voor het zingen de kerk uit gaan) is een manier van anticonceptie waarbij de man gedurende de geslachtsgemeenschap zijn penis uit de vagina haalt juist voor zijn orgasme zodat de ejaculatie buiten de vagina plaatsvindt.

Deze techniek is minder betrouwbaar als anticonceptiemiddel dan methodes als de anticonceptiepil of de sympto-thermale methode. Als de methode gecombineerd wordt met periodieke onthouding wordt een gelijkwaardige betrouwbaarheid bereikt als met de pil. De kans op zwangerschap na een jaar bij vrouwen ligt bij een optimaal en nauwkeurig gebruik op 4%. De kans op zwangerschap binnen een jaar ligt in de dagelijkse praktijk door onzorgvuldige toepassing hoger, namelijk tussen de 6% en 38%. Hoewel de methode redelijk betrouwbaar is, kan het voorkomen dat door de opwinding de zaadlozing toch voor of in de vagina plaatsvindt. Ook kan sperma na afloop door vingers in de vagina terechtkomen.

De methode wordt bij echtparen vaak toegepast. 22% van de echtparen in Spanje, 36% in Italië, 60% in Bulgarije past uitsluitend deze methode toe als anticonceptie.

Coitus interruptus wordt weleens verward met coitus reservatus.

Anticonceptie
Latijnse uitdrukking
Vaginale geslachtsgemeenschap
Pittura metafisica

Pittura metafisica is een kunstrichting in de moderne Italiaanse kunst, waaraan vanaf 1917 vooral G. de Chirico en Carlo Carrà ten grondslag liggen en die ook door hen werd ontwikkeld.

Zonder een school of enige groepering te vormen, was het de Italiaanse schilder Giorgio De Chirico die vanaf 1910 inhoud gaf aan de pittura metafisica met zijn bekende reeks Places d'Italie tijdens zijn verblijf in Parijs.

In de metafisica-stijlbeweging werd het reële beeld verdrongen in een poëtische droomwereld van leegte en stilte, ver af van het kubisme en tegengesteld aan het futurisme. Benauwende schaduwen buiten proporties, vreemde instrumenten buiten maat, scherpe kleuren die een tijdloze sfeer suggereren en waar het doodgewone verrassend vreemd wordt, binnen het niet meer afgewezen traditionele perspectief, creëren een indruk van vreemde bewegingloosheid en leiden tot de symbolische uitdrukking van een nieuwe en mysterieuze binding met de alledaagse wereld.

De ontmoeting, in 1916, in een militair hospitaal te Ferrara, tussen De Chirico, zijn broer Alberto Savinio en Carlo Carrà betekende de culminante fase. Vooral voor Carrà was de terugkeer uit het rumoerige futurisme, met het plastische dynamisme, naar de vreemde stilte van de metafisica een ommekeer. Vanaf 1918 ging ook Giorgio Morandi de weg op van de soberheid en de zuiverheid. Na 1920 hield de beweging op.

Metafysische werken worden bewaard in de musea van Milaan (Coll. Jucker, Jesi, Toninelli, Mattioli), Londen (Coll. Penrose), New York (M.O.M.A), Chicago (Art Inst.), Stockholm (Nm.) en Venetië (Sticht. Guggenheim).

Schilderstijl
Busjekruit

Busjekruit (ook wel busjetrap, buuskebuut of busjepiep) is een soort verstoppertje, dat wordt gespeeld met een bal en tot het kinderspel gerekend wordt.

Naam 
Busjekruit wordt ook wel buskruit, buuskruit, balletjetrap, busjetrap of blikkietrap, blikspuit of ballenbuut genoemd; naar het, voor deze variant van verstoppertje, kenmerkende spel-element. In sommige dorpen in Nederlands-Limburg wordt het spel potverstoten genoemd. In het Antwerpse staat het spel bekend als buske-stamp.

Beschrijving 
De eerste zoeker in het spel kan worden bepaald met ploffen en afpoten.

De bal wordt vanaf een voor dat spel bepaalde plaats (de buut) zover mogelijk weggetrapt. De anderen gaan zich op dat moment verstoppen. Degene die de zoeker is, moet de bal ophalen; zodra hij/zij de bal naar de buut heeft teruggebracht mag hij de anderen gaan zoeken. Om te voorkomen dat de zoeker ziet waar de anderen zich verstoppen, moet hij/zij achteruit teruglopen, vooruit met de ogen naar de grond gericht, of met de rug naar de buut blijven staan en wachten op een teken om de bal terug te brengen.

Een verstopt persoon kan worden 'afgetikt' als de zoeker bij de buut 'Buut <<naam persoon>>' roept. De verstopte persoon kan echter ook tevoorschijn komen en zichzelf 'vrij' "buten". Als iedereen zich vrij buut, dan blijft in de volgende ronde de zoeker dezelfde persoon.

De zoeker is ook hetzelfde in de volgende ronde als de laatste persoon die nog niet gevonden is, zichzelf en ook de anderen vrijbuut die al afgetikt waren door de zoeker: het zogenaamde 'balletjetrap'. Per zoeker/spel mag er maar maximaal drie keer achtereen 'balletjetrap' worden toegepast. Degenen die zich vrij hadden gebuut, hoeven zich dan niet opnieuw te verstoppen.

Wordt er geen 'balletjetrap' toegepast, dan is degene die als eerste door de zoeker is afgetikt, de volgende zoeker.

Tactieken 
Degenen die als eerste is/zijn afgetikt door de zoeker kunnen de laatste gezochte persoon helpen door te roepen als de zoeker in de buurt komt van de plaats waar deze persoon verstopt zit. 'Weg weg weggertje' betekent dat de zoeker in de buurt is en de gezochte persoon dus niet de kans heeft om zichzelf en de rest vrij te buten. 'Kom kom kommertje' wil zeggen dat de zoeker de verkeerde kant op loopt en de gezochte persoon dus wel de kans heeft om zichzelf en de rest vrij te buten. Om de verwarring voor de zoeker te vergroten kan ook worden afgesproken dat de betekenissen andersom worden toegepast.

Ook kan iemand die zich heeft vrijgebuut, de bal meteen opnieuw wegtrappen, zodat de zoeker deze eerst weer op moet halen alvorens verder te zoeken. Dit geeft de verstoppers extra tijd om zich te verstoppen.

Spel
1365

Het jaar 1365 is het 65e jaar in de 14e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen 
februari
 23 - Leopold III van Oostenrijk trouwt met Viridis Visconti

maart
 12 - Rudolf IV van Oostenrijk sticht met zijn broers Albrecht III en Leopold III de Universiteit van Wenen.

april
 12 - Verdrag van Guérande: Jan IV wordt door alle partijen erkend als (enige) hertog van Bretagne. Einde van de Bretonse Successieoorlog.

augustus
 9-Begin belegering van Rummen door troepen van het prinsbisdom Luik. 

september
 15 - Jan van Herlaar, heer van Bokhoven, draagt Bokhoven als leen op aan de bisschop van Luik, waarbij zijn broer, Arnoud van Herlaar, leenman wordt. Bokhoven onttrekt zich zo aan de ambities van zowel de graven van 
Holland, als de hertogen van Brabant en Gelre.
 21 - Arnold van Rummen verlaat uiteindelijk zijn burcht, waarna deze met de grond gelijk wordt gemaakt.

oktober
 11 - Peter I van Cyprus, titulair koning van Jeruzalem, steekt met een legertje ridders de Middellandse Zee over en verovert Alexandrië. Het is de start van een kruistocht om Jeruzalem te bevrijden. Zijn soldaten weigeren echter mee te trekken naar Caïro, en paus Urbanus V adviseert hem vrede te sluiten met de sultan.

zonder datum
 Isny wordt een Rijksstad, zie Rijksstad Isny.
 Miskolc ontvangt stadsrechten.
 De Universiteit van Orange wordt gesticht.
 Oudst bekende vermelding: Gronau, Membruggen

Kunst en literatuur 
 30 september - Prapantja: Nagarakretagama

Opvolging 
 Augsburg - Marquard I van Randeck opgevolgd door Wouter II van Hochschlitz
 Bretagne - Johanna opgevolgd door haar neef Jan IV
 Oostenrijk - Rudolf IV opgevolgd door zijn broers Albrecht III en Leopold III
 Orde van Sint Jan - Roger de Pins opgevolgd door Raymond Berenger
 Venetië - Lorenzo Celsi opgevolgd door Marco Corner

Afbeeldingen

Geboren 
 5 april - Willem VI, graaf van Holland en Henegouwen (1404-1417)
 Barnim VI van Pommeren, Duits edelman (jaartal bij benadering)
 Johan III van Wittem, Limburgs edelman (jaartal bij benadering)
 Reinoud IV, hertog van Gelre en Gulik (1402-1423) (jaartal bij benadering)
 Yolande van Bar, echtgenote van Johan I van Aragon (jaartal bij benadering)

Overleden 
 9 maart - Frederik van Straatsburg, Duits edelman
 21 maart - Bolesław van Falkenberg, Silezisch edelman
 17 mei - Lodewijk VI van Beieren (37), markgraaf van Brandenburg en hertog van (Opper-)Beieren
 19 mei - Jan van Steinau, Silezisch edelman
 28 mei - Roger de Pins, grootmeester van de Orde van Sint Jan
 25 juli - Frederik I van Weimar-Orlamünde, Duits edelman
 27 juli - Rudolf IV (25), hertog van Oostenrijk (1358-1365)
 8 december - Nicolaas II van Troppau (~77), Silezisch edelman
 Albert III van Gorizia, Duits edelman
 Anna van Savoye (~59), echtgenote van Andronikos III Palaiologos
 Thomas Ughtred (~72), Engels edelman (jaartal bij benadering)

Jaar
Zwaar metaal

Een zwaar metaal (meestal gebruikt in de vorm zware metalen) is een lid van een groep metalen met hoge atoommassa, en met name worden hiervan de leden met een grote giftigheid bedoeld. De definities die worden gehanteerd verschillen. Soms wordt 'zwaar' gedefinieerd als 'zwaarder dan ijzer', soms verwijst het ook naar metalen met een soortelijke massa groter dan 4,0 of 5,0 g/cm³. Een redelijke consensus omvat die metalen die in het periodiek systeem lopen van koper tot lood of bismut.

Bekende toxische zware metalen zijn onder andere lood, cadmium, kwik, barium en thallium. Ook koper, mangaan en zink, hoewel essentiële sporenelementen die alleen in overdosering toxisch zijn en niet erg zwaar, worden wel tot de zware metalen gerekend. De radioactieve actiniden (uranium, thorium, plutonium etc.) worden er meestal niet toe gerekend omdat de stralingstoxiciteit daarvan over het algemeen belangrijker is dan de chemische toxiciteit (verarmd uranium is hierop misschien een uitzondering).

Zie ook 
 Lichtmetaal
 Zwaar mineraal

Externe link 
  MIRA Achtergronddocument 2010 Verspreiding van zware metalen (Nederlands)

Metaal
Toxische stof
Genotmiddel

Een genotmiddel is een verouderde term voor middelen die mensen gebruiken om een gevoel van genot te ervaren. Deze middelen hebben vaak veel nadelen en risico’s. Genotmiddelen geven niet altijd genot, en kunnen zorgen voor vervelende klachten en situaties. Soms kunnen genotmiddelen zorgen voor verslaving en levensgevaarlijke klachten of situaties. De meeste genotmiddelen geven de illusie van genot.

Het kan dan gaan om bepaalde voedingsmiddelen. Die worden dan niet geconsumeerd voor hun voedingswaarde, maar voor de (zogenaamde) aangename of stimulerende werking ervan. Het gebruik van bijvoorbeeld cafeïne, tabak (nicotine) en alcoholhoudende dranken, zorgt voor gewenning, waarna het 'genot' alleen nog maar bereikt kan worden door een steeds hogere dosis, zolang lichaam en geest dit aankunnen. Bij bijvoorbeeld nicotine, is op een gegeven zo'n hoge dosis nodig, die men nooit kan roken, omdat dit (ernstige) gevolgen kan hebben, bijvoorbeeld meer dan 100 sigaretten per dag. Dit is maatschappelijk ook onaanvaardbaar en voor de roker ook bijna niet te doen.

De bekendste zijn (dus) tabak (nicotine), koffie en thee (cafeïne) en alcohol. Ook chocolade (theobromine) en suikergoed kunnen hier eventueel toe worden gerekend.

Daarnaast is er nog een grote groep psychoactieve middelen, vaak illegale middelen die niettemin veel worden gebruikt, zoals marihuana, hasjiesj, morfine, heroïne en cocaïne, die meestal met de groepsnaam drugs worden aangeduid.

Drugs
Vakkenspel

Het vakkenspel is een spel dat buiten wordt gespeeld met een bal.

Situatieschets
Op de weg (of een andere plaats buiten) wordt een vak afgetekend met krijt, of er worden bepaalde punten (bijvoorbeeld tussen een paar bomen, etc.) afgesproken die het vak vormen. 

Hoe groot het vak is en wat voor een vorm het vak heeft, maakt niet uit. Wel is het zo dat hoe groter het vak is, hoe makkelijker het spel en hoe kleiner het vak, hoe moeilijker het spel.
maar als er iemand zegt 7 en je staat al in 7 en zet dan een stap dan ben je af.

Doel van het spel
Het doel van het spel is de andere spelers uit te spelen. Het is de bedoeling dat de bal binnen het vak langs elkaar heen wordt gespeeld. Als de bal buiten het vak komt, is degene waar de bal wordt langs geschoten uit. En moet het veld verlaten. Gaat de bal uit, terwijl deze niet langs iemand wordt geschoten, dan is degene uit die de bal het laatste heeft aangeraakt. Je mag de bal maar 1 keer aanraken en alleen met de voeten. Als een bal het vak uitrolt maar weer terug rolt (bijvoorbeeld als deze tegen een boom rolt en terugkomt) gaat het spel door.

Spel
Christen Democraten Federaal

De Christen Democraten Federaal of Chrétiens démocrates fédéraux (CDF) was van 2002 tot 2013 een Franstalige christendemocratische partij in België. Van 2007 tot 2009 had de partij een Vlaamse vleugel en was daarmee tweetalig.

Ze werd opgericht onder de naam Chrétiens Démocrates Francophones op 20 mei 2002 als afscheuring van de cdH, die twee dagen daarvoor ontstaan was na een ideologische verruiming en naamsverandering van de PSC, de oude naam van de Franstalige christendemocraten.

De oprichtende leden van de CDF vonden dat de cdH haar christelijke identiteit had verloochend.

In juni 2007 wijzigde de partij haar naam in Chrétiens Démocrates Fédéraux en het Nederlandse equivalent 'Federale Christen Democraten'. De officiële afkorting werd CDF-FCD. In 2009 viel de partij echter uiteen toen de Nederlandstalige sectie zich afscheurde onder de naam VCD, omdat deze sectie wenste samen te werken met het Vlaams Belang.

De laatste voorzitter was Pierre-Alexandre de Maere d'Aertrycke, hij volgde Benoît Veldekens op in december 2006.
De partij was lid van de Europese Christelijke Politieke Beweging.

Er waren sinds 2006 vier CDF-gemeenteraadsleden, verkozen op voornamelijk MR-lijsten in Sint-Lambrechts-Woluwe (schepen Benoît Veldekens en gemeenteraadslid Pierre-Alexandre de Maere d'Aertrycke) en in Sint-Jans-Molenbeek (gemeenteraadslid Luc Léonard). Er stonden ook CDF-kandidaten op cdH-lijsten in 2006, o.a. in Luik. Een lokale, politiek-gemengde ARC-lijst (Avenir et renouveau communal) in Chaumont-Gistoux leverde twee CDF-verkozenen op.

Voor de federale verkiezingen van 2010 ging de partij in kartel met de BUB onder de naam BELG-UNIE. In juni 2011 werd dit kartel uitgebreid met de Belgische Alliantie.

In 2013 werd de partij opgeheven.

Bronnen

Waalse politieke partij
Christendemocratische partij
Christendemocratie in België
Voormalige Belgische politieke partij
Noordenveld (gemeente)

Noordenveld () is een gemeente in het noorden van de provincie Drenthe in Nederland, ontstaan door de gemeentelijke herindeling van 1 januari 1998. Noordenveld bestaat uit de voormalige gemeenten Norg, Peize en Roden. De naam van de gemeente is ontleend aan het historische dingspel Noordenveld.

Geografie 
De gemeente Noordenveld ligt in de kop van de provincie Drenthe en grenst aan de provincies Friesland en Groningen. Binnen de gemeentegrenzen zijn verschillende landschapstypen te vinden. In het zuiden de veenkoloniën en hoogveen. Dit landschap gaat in noordelijke richting over naar een dekzandlandschap. Hier hebben zich verschillende esdorpen ontwikkeld, waaronder Roden, Norg en Peize. In het noorden van de gemeente  ligt een gebied met laagveen, het Leekstermeergebied.

Hoofdplaats van de gemeente is Roden met circa  inwoners. Roden is daarmee de grootste plaats van de gemeente. Noordenveld telt daarnaast nog 25 andere kernen. In het noorden grenst Noordenveld aan de gemeenten Westerkwartier en Groningen in de provincie Groningen. In het oosten ligt Tynaarlo. Assen en Midden-Drenthe liggen ten zuiden van Noordenveld. De Friese gemeenten Ooststellingwerf en Opsterland liggen ten westen van de gemeente.

Kernen 
Altena, Alteveer, Een, Een-West, Foxwolde, Huis ter Heide, Langelo, Leutingewolde, Lieveren, Matsloot, Nietap, Nieuw-Roden, Norg, Peest, Peize, Peizermade, Peizerwold, Roden, Roderesch, Roderwolde, Sandebuur, Steenbergen, Terheijl, Veenhuizen, Westervelde en Zuidvelde.

Politiek

Gemeenteraad
De gemeenteraad van Noordenveld bestaat uit 23 zetels. Hieronder staat de samenstelling van de gemeenteraad sinds 1998:

College van burgemeester en wethouders 
Het college van burgemeester en wethouders bestaat in de periode 2018-2022 uit:
 Burgemeester: Klaas Smid - PvdA
 Wethouder (1e loco): Henk Kosters - Gemeentebelangen
 Wethouder (2e loco): Alex Wekema - PvdA/GroenLinks
 Wethouder (3e loco): Jeroen Westendorp - CDA/ChristenUnie
 Wethouder (4e loco): Kirsten Ipema - Gemeentebelangen

Monumenten en kunstwerken 
In de gemeente zijn er een aantal rijksmonumenten, oorlogsmonumenten en kunstwerken, zie:
 Lijst van rijksmonumenten in Noordenveld
 Lijst van oorlogsmonumenten in Noordenveld
 Lijst van beelden in Noordenveld

Openbaar vervoer 
Het openbaar vervoer wordt verzorgd door Qbuzz op lijnen 84, 104 en 584 na, deze wordt verzorgd door Arriva.

Buslijnen in de gemeente Noordenveld:
 Q-link 4: Groningen - Hoogkerk - Peize - Roden
 lijn 83: Assen - Zeijen - Peest - Norg - Langelo - Roden - Nietap - Leek
 lijn 84: Drachten - Ureterp - Frieschepalen - Bakkeveen - Waskemeer - Haulerwijk - Een - Norg - Zuidvelde - Huis ter Heide - Assen
 lijn 104: Haulerwijk - Een - Allardsoog - Bakkeveen - Wijnjewoude - Hemrik - Lippenhuizen - Gorredijk - Terwispel - Tijnje (buurtbus)
 lijn 417: Groningen → Hoogkerk → Peize → Roden → Leek → Midwolde → Hoogkerk → Groningen (nachtbus)
 lijn 584: Drachten - Ureterp - Wijnjewoude - Bakkeveen - Waskemeer - Haulerwijk - Veenhuizen - Huis ter Heide - Assen (lijntaxi)

Externe links
Noordenveld

Noordenveld (gemeente), de gemeente 
 Noordenveld (dingspel), het historische dingspel 
 Noordenveld (waterschap), het voormalige waterschap 
 Noordenveld (Norg), een korenmolen in Norg
 KV Noordenveld, een korfbalvereniging uit Roden
Bağlama

De bağlama of saz is een snaarinstrument, met twee dubbelkorige snaren en een tripelkorige snaar. Het is een muziekinstrument uit de familie van langhalsluiten. De benaming bağlama duidt exact het instrument aan, terwijl de bekendere naam saz feitelijk eerder snaarinstrument betekent.

De houten klankkast van de saz bestaat uit een stuk en wordt soms aan de zijkant rondom ingelegd met andere houtsoorten ter versiering. De stempinnen staan niet in een vlak maar staan zowel dwars op de hals (zoals bij een viool) als aan de onderzijde van de hals.

Het instrument wordt bespeeld met een dun langwerpig plectrum.

De bağlama is niet alleen in Turkije een zeer populair instrument, en wordt gemaakt in een groot aantal afmetingen.
Van klein naar groot:
 cura saz
 üçtelli saz
 çöğür saz
 tambura saz
 bağlama saz
 bozuk saz
 meydan saz
 aşik saz
 divan saz
 baş saz

Zie ook 
 Baglamas - een kleine Griekse langhalsluit

Luit
Turks muziekinstrument
Azerbeidzjaans muziekinstrument
Volksinstrument
Lier (muziekinstrument)

De lier of lyra is vooral bekend als een in de klassieke oudheid en middeleeuwen veel gebruikt muziekinstrument en de voorloper van de harp. Het instrument dient niet verward te worden met de draailier, een middeleeuws instrument dat ook vaak 'lier' wordt genoemd. In de Griekse cultuurperiode was de lyra een begeleidingsinstrument voor dichters. Het bestond uit een houten klankkast, waaruit twee armen staken, verbonden door een stemschroeven bevattende dwarsbalk, vanwaar vier tot zeven snaren over de klankkast liepen.Vaak werd de klankkast gemaakt van een schild van een schildpad, en de armen van horens van een dier. De darmsnaren werden zowel met de vingers als met een plectrum aangetokkeld. Ook de middeleeuwse eensnarige luit met peervormige klankkast en lange hals wordt lier genoemd.

Langzamerhand raakte het instrument in vergetelheid en diende alleen nog als symbool, om iets bijzonders uit te drukken.

In 1926 werd een nieuw type lier gebouwd door Edmund Pracht en Lothar Gärtner, nu als chromatisch gestemd snaarinstrument, waardoor het mogelijk werd nieuwe modern gecomponeerde muziek te spelen. Deze moderne lier wordt bespeeld in vier liggingen; sopraan, alt, tenor en bas. Het instrument heeft een heldere verfijnde klank. Regelmatig worden weer lieren gebouwd en bespeeld.

In de Bijbel 
In de Bijbel wordt het instrument vermeld in Gen. 4:21. Jubal is de stamvader van iedereen die op de lier of de fluit speelt, het zou een van de oudste beroepen zijn. Ook speelde David volgens het Oude Testament de lier om zo Koning Saul op goede gedachten te brengen.

Zie ook 
 Harpachtigen
 Harp

Tokkelinstrument
Romeinse cultuur
Oud-Griekse cultuur
Lagedichtheidpolyetheen

Lagedichtheidpolyetheen (LDPE) is een thermoplast gemaakt van olie. Het was de eerste soort polyetheen, geproduceerd in 1933 door Imperial Chemical Industries (ICI), gebruikmakend van een hogedrukproces via vrije-radicaal-polymerisatie. Deze producent gebruikt deze methode vandaag de dag nog steeds.

Eigenschappen
LDPE is vrij zacht en taai. Het is waterafstotend, een goede isolator (warmte, elektriciteit) en heeft een goede slagvastheid. Voor het produceren van LDPE wordt er aardolie gebruikt. Naar schatting wordt één procent van de totale aardolie gebruikt voor het produceren van LDPE.
LDPE reageert niet bij kamertemperatuur, behalve met sterk oxiderende stoffen. De moleculen bestaan steevast uit koolstof- en waterstofatomen. Als het materiaal in aanraking komt met vuur, ontstaat er enkel koolstofdioxide en water, waardoor er geen gevaar is voor het milieu en de mens. Het is goed bestand tegen basen en zuren. Sommige oplosmiddelen laten LDPE opzwellen. Het kan constant temperaturen tot 80 °C verdragen en temperaturen tot 95 °C gedurende korte tijd.

LDPE is meer vertakt (ongeveer 2% van de koolstofatomen) dan HDPE. Door de hoge vertakkingsgraad is LDPE minder kristallijn waardoor de dichtheid lager is.

Fysische eigenschappen
 smeltpunt: 120 °C
 Treksterkte: 11,7 MPa
 Dichtheid: 0,91-0,94 g/cm³

Toepassingen
 Blaasfolie: gebruikt voor folie (folie voor verpakkingen huishoudfolie), plastic tassen, landbouwplastic, waterkerende damp-open folie als bouwmateriaal
 Extrusiecoating: voor de coating van fotopapier en karton voor bijvoorbeeld melkpakken.
 Flessen
 Kabelbeschermmaterialen
 Schuimfolie
 Kliko's
 Hottubs
 Geodriehoeken

Zie ook
 LLDPE
 HDPE

Synthetisch polymeer
Paradigmaverschuiving

Een paradigmaverschuiving (of revolutie in de wetenschap), is volgens Thomas Kuhn een ontwikkeling in de wetenschap die leidt tot een dramatisch ander beeld van de werkelijkheid. Vaak ontstaat bij zo'n ontwikkeling een grote tegenstelling tussen de voor- en tegenstanders van het nieuwe paradigma. Een doorbraak naar het nieuwe paradigma wordt doorgaans afgedwongen doordat bepaalde nieuwe wetenschappelijke inzichten steeds opnieuw en door steeds meer wetenschappers proefondervindelijk worden gestaafd. De nieuwe  proefondervindelijke kennis kan niet langer vanuit het oude paradigma worden verklaard en lijkt daarmee niet zelden zelfs in volledige tegenspraak te zijn. Meestal blijkt pas achteraf, wanneer de aanhangers van het oude, niet langer voldoende wetenschappelijke wereldbeeld hun invloed en macht hebben verloren, dat er sprake was van een echte conceptuele revolutie. De Nederlandse natuurkundige Hendrik Kramers was eerder dan Kuhn al met soortgelijke ideeën gekomen.

Natuurkunde 
 Heelal en wereldbeeld: op grond van de theorie van Nicolaas Copernicus kwam Galileo Galilei, gesteund door eigen waarnemingen van de schijngestalten van Venus tot de conclusie dat de zon in het midden van het zonnestelsel staat. Hiermee werd het geocentrische wereldbeeld verworpen en begon de moderne astronomie. Opmerkelijk hierbij is dat Galilei hiervoor door de Katholieke Kerk tot levenslang huisarrest werd veroordeeld. De kerk bleef nog een paar eeuwen het ptolemeïsche wereldbeeld verdedigen.

 Meer dan één zonnestelsel: het onderzoek van William Herschel waarbij hij 90.000 sterren bestudeerde en tot de conclusie kwam dat de Zon onderdeel was van de Melkweg, leidde tot het besef dat elke ster een zon kan zijn en dat er dus meerdere planetenstelsels zijn. Eerder al was Giordano Bruno met dit denkbeeld gekomen.

 E = mc²: het experiment van Michelson en Morley, dat aantoonde dat de snelheid van het licht altijd constant is, wekte in 1887 veel verbazing. Het experiment leidde via de contractieformule van Hendrik Lorentz tot de relativiteitstheorie van Albert Einstein.

Verder lezen 
: De structuur van wetenschappelijke revoluties, Chicago, 1962.
: Human Understanding. The Collective Use and Evolution of Concepts. New Jersey, 1972.
: Erkenntnis für freie Menschen. Frankfurt am Main, 1979.
: The Turning Point. Science, Society, and the Rising Culture. New York, 1982.

Zie ook 
Wetenschappelijke revolutie
Epistemische breuk

Revolutie
Onderzoek
Wetenschapsgeschiedenis
Verkorting (schilderkunst)

Verkorting is een term uit de schilderkunst, waarmee wordt aangeduid dat een lichaamsdeel of een ander voorwerp dat naar de schilder toe wijst of ervandaan, door de werking van het perspectief sterk wordt verkort.

Pas als een tekenaar of schilder de verkorting goed in beeld kan brengen, kan hij een realistisch lichaam afbeelden.

Verkorting kan ook gebruikt worden om een sterker effect te bereiken. Door de verkorting lijkt bijvoorbeeld een naar de kijker wijzende arm, hand en vinger, uit het schilderij te komen.

Schildertechniek
Kruskal-Wallistoets

De Kruskal-Wallistoets, genoemd naar William Kruskal en Allen Wallis, is een verdelingsvrije toets in de statistiek, waarmee getoetst wordt of er verschil is tussen de verdelingen waaruit twee of meer steekproeven afkomstig zijn. De nulhypothese die getoetst wordt, is eigenlijk dat de steekproeven uit verdelingen (populaties) zijn getrokken met dezelfde "ligging". De toets is gebaseerd op de rangnummers van de data. De Kruskal-Wallistoets is te beschouwen als een eenweg-ANOVA gebaseerd op de rangnummers. De Kruskal-Wallistoets is een uitbreiding van de Mann-Whitney-Wilcoxon rangsomtoets, die enkel geschikt is om twee groepen onderling te vergelijken.

Procedure
Gegeven zijn m onderling onafhankelijke aselecte steekproeven uit continue verdelingen. De -de waarneming in de -de steekproef, die omvang  heeft, is . Het rangnummer hiervan in het totaal van de data is . De toets verloopt verder in principe als een variantie-analyse uitgevoerd op deze rangnummers.

De toetsingsgrootheid  is:

,

waarin

het totaal aantal waarnemingen is en

het gemiddelde rangnummer in de -de steekproef.

Merk op dat de toetsingsgrootheid ook met kwadratensommen geschreven kan worden als:
,

waaruit de bovenstaande formule volgt door de substituties:

en
.

Als de steekproeven niet te klein van omvang zijn, is  onder de nulhypothese bij benadering chi-kwadraatverdeeld met  vrijheidsgraden.

Knopen
In principe mogen er geen knopen (gelijke waarnemingen) zijn. Zijn er te veel knopen, dan wordt de toetsingsgrootheid wel gecorrigeerd:

waarin  het aantal data is met rangnummer .

Zie ook
Wilcoxon

Statistische toets
John Norman

John Norman, pseudoniem van John Frederick Lange jr. (Chicago, 3 juni 1931) is een Amerikaanse filosoof en schrijver. Hij is gehuwd met Bernice L. Green.

Biografie 
Lange studeerde aan de universiteit van Nebraska en behaalde in 1963 zijn doctoraatstitel aan de universiteit van Princeton met "In defence of ethical naturalism: an examination of certain aspects of naturalistic fallacy, with particular attention to the logic of an open question argument".

Bibliografie

Gor-serie 
Lange schreef tussen 1966 en 2019, met een onderbreking van 1989 tot 2006, onder het pseudoniem John Norman 35 boeken over Gor, waarin hij een fictieve wereld heeft gecreëerd waar mensen leven volgens een orde waarin de mannen domineren en de vrouwen onderdanig zijn en de mannen dienen.

Tarnsman of Gor (1966) (nl: De vogelmannen van Gor)
Outlaw of Gor (1967) (nl: De goden van Gor)
Priest-Kings of Gor (1968)
Nomads of Gor (1969)
Assassin of Gor (1970)
Raiders of Gor (1971)
Captive of Gor (1972)
Hunters of Gor (1974)
Marauders of Gor (1975)
Tribesmen of Gor (1976)
Slave Girl of Gor (1977)
Beasts of Gor (1978)
Explorers of Gor (1979)
Fighting Slave of Gor (1980)
Rogue of Gor (1981)
Guardsman of Gor (1981)
Savages of Gor (1982)
Blood Brothers of Gor (1982)
Kajira of Gor (1983)
Players of Gor (1984)
Mercenaries of Gor (1985)
Dancer of Gor (1985)
Renegades of Gor (1986)
Vagabonds of Gor (1987)
Magicians of Gor (1988)
Witness of Gor (2007)
Prize of Gor (2008)
Kur of Gor (2009)
Swordsmen of Gor (2010)
Mariners of Gor (2011)
Conspirators of Gor (2012)
Smugglers of Gor (2012)
Rebels of Gor (2013)
Plunder of Gor (2016)
 Quarry of Gor (2019)

Telnarian Histories-serie 
 The Chieftain (1991)
 The Captain (1992)
 The King (1993)
 The Usurper (2015)
 The Emperor (2019)

Andere sciencefictionromans 
 Time Slave (1975)
 Ghost Dance (1979)
 The Tomtems of Abydos (2012)

Non-fictie 
The cognitivity paradox, an inquiry concerning the claims of philosophy, 1970, Princeton University Press (ISBN 0691071594)
Edited: C.I. Lewis: Values and imperatives: studies in ethics (Standford 1969)
Imaginative Sex (1974)

Amerikaans filosoof
Amerikaans schrijver
20e-eeuws filosoof
Dej

Dej (Hongaars: Dés, Duits: Desch, vroeger Burglos) is een stadje in Roemenië aan de Someș, vlak voorbij de plaats waar deze rivier ontstaat uit de samenvloeiing van de Grote en de Kleine Someș. Dej behoort tot het district (judet) Cluj en telt 33.497 inwoners (2011).

Geschiedenis
Dej werd, zoals de meeste steden in Zevenburgen, door de eeuwen heen vooral bewoond door Hongaren en Duitsers. Het stadje leefde van de zoutwinning, die onder de Hongaarse koning Andreas II (1205-1235) begon en in 1717 werd beëindigd. Tegenwoordig is 17% van de inwoners Hongaars.

Dej was tot 1876 de hoofdstad van het Hongaarse comitaat Belső-Szolnok en vervolgens tot 1918 van het comitaat Szolnok-Doboka. Onder Roemeens bestuur lag het vervolgens in het district (județ) Someș, dat hetzelfde gebied besloeg. Tussen 1940 en 1944 werd Dej weer even Hongaars. Uiteindelijk werd het district Someș in 1960 verdeeld over de buurdistricten en verloor Dej zijn positie als districtshoofdstad.

Aan het begin van de jaren dertig was de communist Gheorghe Gheorghiu als spoorwegwerker actief in Dej. Hij voegde de naam van het stadje toe aan zijn naam en werd later partijleider en staatshoofd onder de naam Gheorghe Gheorghiu-Dej.

Stadsbeeld
Dej heeft een vijftiende-eeuwse kerk in Oost-Hongaarse gotische stijl met een 72 meter hoge toren. De kerk was oorspronkelijk rooms-katholiek, maar is nu protestants. In de 16e eeuw kreeg de kerk een ommuring, zoals veel burchtkerken in Zevenburgen die hadden, maar in Dej is de muur later weer afgebroken.

Demografie
Volgens de volkstelling van 2011 heeft Dej 31.702 inwoners.

De etnische verdeling is als volgt:
 86,6% Roemenen
 12% Hongaren
 1,1% Roma
 0,3% overige nationaliteiten

Geboren

Géza Teleki (1843-1913), Hongaars minister 
Paul Papp (1989), voetballer

Stedenband
  Le Quesnoy in Frankrijk
  Dalfsen in Nederland

Stad in Roemenië
Cluj
Zuigermotor

Een zuigermotor is een motor die geconstrueerd is met een of meer zuigers en cilinders en die deze gebruikt om druk om te zetten in een roterende beweging. Er bestaan viertaktmotoren en tweetaktmotoren met inwendige verbranding; ook een stirlingmotor kan met zuigers zijn uitgerust. De stoommachine zou men als de eerste zuigermotor kunnen beschouwen, hoewel het woord meestal niet wordt gebruikt in die context.

Dit motortype wordt vooral gebruikt in auto's, motorfietsen, eenvoudige vliegtuigen, aggregaten, etc.

Cilinders
Cilinders van motoren bestaan met een inhoud van minder dan een 1 cc (motortjes voor modelvliegtuigen), enkele cc's tot honderden liters (scheepsdieselmotoren). Grotere cilinders leveren meestal een groter rendement op en kleinere cilinders een groter specifiek vermogen. In de praktijk is vastgesteld dat cilinders met een inhoud tussen de 300 en 400 cc het grootste specifiek vermogen leveren.

Een motor kan elk gewenst aantal cilinders hebben die in diverse configuraties kunnen staan ten opzichte van elkaar: in-lijn-motoren, boxermotoren, radiaalmotoren (ook wel stermotor genoemd), V-motoren, U-motoren en W-motoren. Het aantal cilinders is afhankelijk van het benodigde vermogen en of dit constructief mogelijk is. Motoren met bijvoorbeeld 5,11 of 15 cilinders komen in de praktijk wel voor maar worden vaak niet toegepast uit constructieve overwegingen. Gebruikelijk zijn 2, 4 of zes cilinders en de serie 3, 6, 9 of twaalf cilinders.

Zie ook
 Boring (werktuigbouw)
 Slag (zuiger)

Motor
Vliegtuigmotor
VK

VK (sociaal netwerk)
 Verenigd Koninkrijk
 Vertrouwenscentrum kindermishandeling
 de Volkskrant, een Nederlands dagblad
 Vliegerskruis (India), een Indiase militaire onderscheiding
 Vliegerkruis, een Nederlandse militaire onderscheiding
 Station Valkenburg
 Gemeenschapscentrum De Vaartkapoen
460 v.Chr.

Het jaar 460 v.Chr. is een jaartal volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Egypte
 Inaros de zoon van Psamtik III komt in opstand tegen de Perzische overheersing.
 Athene stuurt een vloot van 200 triremes om de Egyptenaren te ondersteunen.

Griekenland
Begin van de Peloponnesische Oorlog (460 - 404 v.Chr.), een strijd tussen de oude stadstaten Athene en Sparta met hun wederzijdse bondgenoten. De oorlog zal in totaal bijna 56 jaar duren. Het conflict wordt ook wel de kleine "(Griekse) wereldoorlog" genoemd. Na afloop van de oorlog komen beide partijen zo verzwakt uit de strijd, dat zij geen van beide ooit nog hun vroegere grootheid kunnen terugwinnen.

Italië
In Rome bezetten de Sabijnen het Capitool, de stad Tusculum stuurt troepen om de Romeinen te helpen.

Geboren 
 Democritus van Abdera, Grieks astronoom, filosoof en reiziger
 Hippokrates van Kos (~460 v.Chr. - ~377 v.Chr.), Grieks arts
 Thucydides (~460 v.Chr. - ~400 v.Chr.), Atheens veldheer en historicus

Overleden 

Jaar in de 5e eeuw v.Chr.
Visquotum

Daar de visbestanden in de zee niet onuitputtelijk zijn, wordt door het vaststellen van een visquotum  aangegeven hoeveel elk land van welke soort vis mag vangen.
De internationale benaming voor quota is (T)otal (A)llowable (C)atch

De reden hiervoor is dat bij een te grote vangst, zeeën als de Noordzee binnen afzienbare tijd 'leeggevist' zou zijn. Het is van groot economisch belang zo precies mogelijk vast te stellen hoe groot het jaarlijkse vangstquotum per vissoort mag zijn om overbevissing te voorkomen. Het inkomen van veel gezinnen en het voortbestaan van veel bedrijven, misschien wel van een hele industrietak, hangt er namelijk van af. Ook ecologisch is de quotering van groot belang omdat overbevissing tot onherstelbare schade aan het gehele marine milieu kan leiden.

Bij het vaststellen van de visquota spelen vaak tegengestelde belangen: korte en lange-termijn, politiek, milieu, inkomen.

Het vaststellen van deze quota (TAC) gebeurt ieder jaar in Brussel, waar alle visserij ministers uit de verschillende EU-landen bij elkaar komen. Een groot aantal biologen geven advies over de hoeveelheid vis die per soort dat jaar mag worden gevangen. Deze adviezen worden meestal opgevolgd, alhoewel iedere visserijminister een voor zijn land zo hoog mogelijk hoeveelheid probeert af te spreken. Voor België en Nederland worden deze adviezen respectievelijk door het ILVO - Visserij en het IMARES opgesteld.

De quota berusten voornamelijk op historische rechten.
Deze werden tijdens de allereerste invoering van de TAC vastgesteld.
bijvoorbeeld: Nederland is voornamelijk bekend om zijn platvis, en had dus in de jaren 60 ook veel van deze vissoort aangevoerd. Hierdoor kreeg Nederland een hoog percentage van de TAC.
Duitsland kreeg bijna de gehele TAC voor koolvis toegewezen omdat hun trawlervloot enorme hoeveelheden van deze vissoort had aangevoerd. België heeft dan weer belangrijke quota voor tong in de Ierse Zee en in de Keltische Zee.

Zie ook 
Visserijwet
Natuurbeschermingswet
Flora- en faunawet

Visserij
Piranha-oplossing

Een Piranha-oplossing is een 7:3 mengsel van geconcentreerd zwavelzuur en een waterige oplossing van 30% waterstofperoxide, waarbij peroxomonozwavelzuur (Caro's zuur) wordt gevormd:

Het mengsel is een bijzonder krachtige oxidator die vrijwel alle organische moleculen wegoxideert en veel oppervlakken kan hydroxyleren (OH-groepen toevoegen). De oplossing wordt onder andere gebruikt om goudoppervlakken te reinigen, voordat men er biologische preparaten op deponeert, zoals DNA.

Toxicologie en veiligheid 
Geconcentreerd waterstofperoxide kan exploderen wanneer het in contact wordt gebracht met poeders van sommige metalen en andere brandbare materialen. De reactie met geconcentreerd zwavelzuur is sterk exotherm: het zuur dient steeds aan het water toegevoegd te worden en niet andersom. Zo wordt opspatten van het zuur voorkomen.

Zie ook 
 Koningswater

Oxozuur
Oxidator
Sulfaat
Peroxide
Mengsel
Oplossing
Corrosieve stof
1363

Het jaar 1363 is het 63e jaar in de 14e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen 
 30 augustus-4 oktober - Zeeslag op het Poyangmeer: in de grootste zeeslag ooit qua aantal deelnemende personen verslaan de Ming onder Zhu Yuanzhang de Han onder Chen Youlian, die sneuvelt.
 Slag van de Blauwe Wateren: Litouwen onder Algirdas verslaat de Gouden Horde en verovert Kiev en een groot deel van het huidige Oekraïne.
 Paus Urbanus VI laat voor de eerste keer de bul In coena domini uitgaan, een overzicht van sancties op ketterij en diverse andere misdrijven.
 De Engelse stapelplaats voor wol (zie Merchants of the Staple) wordt verplaatst naar Calais.
 Pfullendorf wordt een Rijksstad, zie Rijksstad Pfullendorf.
 Haakon VI van Noorwegen trouwt met Margaretha van Denemarken.

Kunst en literatuur 
 Guillaume de Machaut: Messe de Nostre Dame

Opvolging 
 Opper-Beieren: Meinhard III van Tirol wordt opgevolgd door zijn oom Stefanus II van Neder-Beieren
 Bourgondië: Jan II van Frankrijk wordt opgevolgd door zijn zoon Filips de Stoute
 Aartsbisdom Keulen: Willem van Gennep wordt opgevolgd door Adolf II van der Mark
 Mammelukken (Egypte): al-Mansur Muhammad wordt opgevolgd door al-Ashraf Sha'ban
 Moghulistan: Tughlugh Timoer wordt opgevolgd door zijn zoon Ilyas Khoja
 Bisdom Münster: Adolf van der Mark wordt opgevolgd door Jan van Virneburg
 Tirol: Meinhard III wordt opgevolgd door zijn zwager Rudolf IV van Oostenrijk

Geboren 
 13 december - Jean de Gerson, Frans theoloog
 Elizabeth van Lancaster, Engels edelvrouw
 Margaretha van Beieren, echtgenote van Jan zonder Vrees
 Henry FitzHugh, Engels edelman en diplomaat (jaartal bij benadering)
 Taddeo di Bartolo, Italiaans schilder (jaartal bij benadering)
 Zeami Motokiyo, Japans toneelschrijver (jaartal bij benadering)

Overleden 
 13 januari - Meinhard III van Tirol, Duits edelman
 12 februari - Arnold van IJsselstein (~75), Nederlands edelman
 16 juli - Ferdinand van Aragon (33), Aragonees prins
 Blanca van Namen (~47), echtgenote van Magnus Erikson
 Simone Boccanegra, doge van Genua
 Tughlugh Timoer, kan van Moghulistan (1347-1363) en het kanaat van Chagatai (1360-1363)

Jaar
Resistentie tegen antibiotica

Resistentie tegen antibiotica, of antimicrobiële resistentie (AMR), betekent dat een bacterie bestand wordt tegen een bepaald antibioticum. Vele bacteriën van de betreffende populatie zullen sterven of in groei geremd worden door het antibioticum, maar enkele overblijvende resistente bacteriën planten zich voort en zorgen voor de verspreiding van deze erfelijke eigenschap; na enige tijd zijn zo goed als alle bacteriën bestand tegen het antibioticum. Dit proces wordt natuurlijke selectie genoemd.

Deze resistentie werkt tegenover een bepaald antibioticum en eventueel chemisch eraan verwante antibiotica. Soms echter kan er meervoudige resistentie optreden, als de selectie met meerdere antibiotica gebeurd is. Bij bacteriën is het mogelijk dat de resistentiegenen op hetzelfde plasmide liggen, zodat selectie voor resistentie tegen een bepaald antibioticum ook betekent dat resistentie tegen andere antibiotica geselecteerd wordt.

In april 2014 bracht de WHO een rapport uit omtrent wereldwijde antibiotica-resistentie. Hierin werd ook de aanpak ter voorkoming van verdere resistentie besproken.

MRSA-bacterie 

Een voorbeeld van antibioticumresistentie is die van Staphylococcus aureus. Dit was de eerste bacterie waarin resistentie tegen penicilline werd ontdekt. Dat gebeurde al in 1947, slechts vier jaar nadat penicilline in massaproductie was genomen. Daarna werd meticilline als antibioticum tegen S. aureus gebruikt. In 1961 werden in het Verenigd Koninkrijk bacteriën ontdekt die ook tegen dit middel resistent waren, MRSA (meticilline-resistente Staphylococcus aureus). Deze resistente vorm komt inmiddels vrij veel voor in ziekenhuizen en is (in 1999) verantwoordelijk voor 37% van de sterfgevallen aan bloedvergiftiging in het Verenigd Koninkrijk. In 2003 waren 43,1% van alle infecties met S. aureus, MRSA in het Verenigd Koninkrijk. De helft van alle S. aureus infecties in de VS zijn door bacteriën die resistent zijn tegen penicilline, meticilline, tetracycline en erytromycine.

De combinatie van 5'-methoxyhydnocarpine en berberine in kruiden als Hydrastis canadensis en Berberis vulgaris blijkt de MDR-pompen te kunnen blokkeren die resistentie tegen verschillende antibiotica veroorzaken. Dit is aangetoond voor de MRSA-bacterie.

ESBL-vormende bacteriën

VRE-bacterie

Vancomycineresistente enterokokken (VRE) betreffen een bacterie uit het geslacht Enterococcus die resistent zijn geworden voor het antibioticum vancomycine dat als een van de laatste middelen wordt ingezet bij moeilijk te bestrijden infecties. De hier beschreven bacterie is vooral gevaarlijk voor verzwakte ziekenhuispatiënten.

Overig 
Een andere resistente bacterie is de Acinetobacter baumannii.

Zie ook 
 Ziekenhuisbacterie
 Superbacterie

Externe link
Waarom werken antibiotica niet meer? - Universiteit van Vlaanderen

Bacteriologie
71 v.Chr.

Het jaar 71 v.Chr. is een jaartal volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Italië 
 De Senaat benoemt Marcus Licinius Crassus, een rijke aristocraat, tot praetor en krijgt het bevel over het Romeinse leger (8 legioenen).
 Einde van de Derde Slavenoorlog, de Romeinen verslaan bij Picenum het slavenleger van Spartacus. Na de veldslag worden 6.000 slaven gevangengenomen en langs de Via Appia van Rome naar Capua gekruisigd.
 Spartacus en 2.000 slaven probeert met hulp van Cilicische piraten naar Sicilië te ontsnappen. Hij wordt echter door hen verraden, Gnaeus Pompeius Magnus landt met een Romeins expeditieleger bij Rhegium.
 De slaven breken door de Romeinse fortificaties en vluchten naar Brundisium. In een klopjacht wordt Spartacus, door de Romeinen tijdens een gevecht gedood.

Gallië 
 De Germaanse stam de Sueben (± 15.000 man) steken onder leiding van Ariovistus, vanuit Zuid-Duitsland de Rijn over en vallen Gallië binnen.

Klein-Azië 
 De Romeinen onder bevel van Lucius Licinius Lucullus veroveren Pontus en stichten een handelskolonie in Nesebar (Bulgarije).

Geboren 
 Wang Zhengjun, keizerin van het Chinese Keizerrijk (overleden 13)

Overleden 
 Spartacus (~109 v.Chr. - ~71 v.Chr.), Thracische gladiator en rebellenleider (38)

Jaar in de 1e eeuw v.Chr.
331 v.Chr.

Het jaar 331 v.Chr. is een jaartal volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Perzië
Mesopotamië wordt bij het Macedonische Rijk ingelijfd.
1 oktober - Slag bij Gaugamela: Alexander de Grote vernietigt het Perzische leger (94.000 man) in de woestijnvlakte bij de ruïnestad Ninive.
Koning Darius III zet tijdens de veldslag 200 Scythische strijdwagens en 15 krijgsolifanten in.
Darius III vlucht met zijn Bactrische cavalerie en Griekse huurlingen naar Medië.
De Perzische steden Babylon en Susa worden door het Macedonische leger ingenomen.
In Persepolis brengt Alexander eer aan de graftombe van Cyrus II de Grote, de oprichter van het Perzische Rijk.
Alexander de Grote neemt in Persepolis de koninklijke schatkist in beslag; een enorme voorraad aan goud en zilver, kostbaarheden als edelstenen, zijde en andere voorwerpen, waarvan het vervoer met 2.000 muilezels en 500 kamelen moet geschieden.
In Libië geeft de stad Cyrene zich over aan Alexander de Grote.

Griekenland
Agis III van Sparta komt in de Peloponnesos in opstand. Een Grieks huurlingenleger van 8.000 man verovert Kreta.
Megalopolis wordt belegert door de Spartanen.

Italië
Rome sluit met de Gallische stam Senones een vredesverdrag.

Geboren 
 Cleanthes, Grieks filosoof

Overleden 

Jaar in de 4e eeuw v.Chr.
333 v.Chr.

Het jaar 333 v.Chr. is een jaartal in de 4e eeuw v.Chr. volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Perzië
 Alexander de Grote verovert in Klein-Azië de provincies Lycië en Pisidië.
 In Gordium hakt Alexander de Grote met zijn zwaard de Gordiaanse knoop door.
 Memnon van Rhodos overlijdt tijdens het beleg van Mytilini op Lesbos.
 5 november - Slag bij Issos: Alexander de Grote verslaat het Perzische leger (ca. 60.000 man) van koning Darius III.
 Alexander de Grote steekt met de Macedonische cavalerie op de rechtervleugel de rivier de Pinarus over en overrompelt de Perzen in het centrum. Darius III vlucht met zijn strijdwagen uit de veldslag.
 Alexander de Grote rukt met het Macedonische leger langs de kust verder op naar het zuiden door Syrië.
 In Phoenicië isoleert Alexander de Grote de Perzische vloot en verovert de kuststeden Aradus en Marathus.
 Parmenion organiseert een bliksemaanval op Damascus, waar hij de geldkas aantreft en een Perzische harem. De vrouw van Darius III, zijn moeder en twee dochters bevinden zich onder de gevangenen. De vlucht naar de versterkte stad heeft hen niet geholpen. Alexander de Grote geeft hun de vrijheid.
 Alexander de Grote benoemd Nearchus tot gouverneur van Pamphylië en Antigonus wordt gouverneur van Phrygië.
 De Perzische bolwerken Byblos en Sidon worden door Alexander de Grote ingenomen.
 Darius III stuurt een boodschapper met een vredesvoorstel, waarbij hij Alexander de Grote de hand van zijn dochter aanbiedt, 10.000 gouden talenten en het gebied ten westen van de rivier de Eufraat. Alexander de Grote weigert dit aanbod.

China
 De Chinese staat Chu verovert de kleine staat Yue.

Geboren 
 Zeno van Citium, Grieks filosoof en stichter van het stoïcisme (jaartal bij benadering)

Overleden 
 Memnon van Rhodos (~380 v.Chr. - ~333 v.Chr.), Grieks veldheer

Jaar in de 4e eeuw v.Chr.