alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
776

Het jaar 776 is het 76e jaar in de 8e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Byzantijnse Rijk 
 Keizer Leo IV onderdrukt een opstand van zijn stiefbroers en laat de samenzweerders verbannen naar Chersonesos op de Krim. Hij benoemt zijn 5-jarige zoon Constantijn VI tot medekeizer van het Byzantijnse Rijk.

Europa 
 Saksenoorlog: De Saksen veroveren verloren gebieden terug tijdens de aanwezigheid van Karel de Grote in Italië. Na de terugkomst van Karel voeren de Franken een tweede strafexpeditie in Noordrijn-Westfalen.
 Karel de Grote laat op het Valkhof in Nijmegen een palts (paleis) bouwen. (waarschijnlijke datum)

Azië 
 De Emishi, inwoners van Tohoku (noordelijk Honshu), nemen het Japanse kasteel Taga in en kunnen daardoor gebieden in het zuiden die ze voordien aan de Japanners hadden verloren weer binnenvallen.

Geboren 
 Luitgarde, echtgenote van Karel de Grote (overleden 800)

Overleden 
 Gregorius van Utrecht (~69), Frankisch abt en heilige

000
Verzeping

Bij verzeping wordt vet gesplitst in een alcohol en een vetzuur met behulp van een loogoplossing. Hierbij ontstaat zeep.

Bij de hydrolyse van een vette ester ontstaan glycerol en vrije vetzuren. Dit is een evenwichtsreactie. Door het aanwezige loog verzepen de vetzuren tot natrium- of kaliumzouten, afhankelijk van het gebruikte loog, en loopt de evenwichtsreactie af. Hierbij ontstaan zeep en water.

Organische reactie
Zuur-basechemie
771

Het jaar 771 is het 71e jaar in de 8e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Europa 
 4 december - Koning Karloman I, de jongste zoon van Pepijn III ("de Korte"), overlijdt in Samoussy (huidige Hauts-de-France) aan een neusbloeding. Na zijn dood wordt Karel de Grote alleenheerser over het Frankische Rijk.
 Karel de Grote verstoot zijn vrouw Desiderata (dochter van koning Desiderius van de Longobarden). Hij treedt in het huwelijk met de 13-jarige Hildegard, een dochter van graaf Gerold van Vintzgouw, een Frankische edelman die in Allemannië op een hoge positie (gouwgraaf) was benoemd.

Geboren 
 Constantijn VI, keizer van het Byzantijnse Rijk (overleden 797)

Overleden 
 4 december - Karloman I (20), koning van de Franken

000
770

Het jaar 770 is het 70e jaar in de 8e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Europa 
 Koning Karel de Grote sluit door bemiddeling van abt Sturmius van Fulda een verdrag met hertog Tassilo III van Beieren en treedt in het huwelijk met de Longobardische prinses Desiderata (dochter van koning Desiderius van de Longobarden). Karels jeugdliefde Himiltrude wordt onder druk van zijn moeder Bertrada van Laon verstoten en verbannen naar een klooster.

Azië 
 Keizerin Kōken overlijdt en wordt opgevolgd door haar zwager Kōnin als de 49e keizer van Japan. Tijdens zijn bewind probeert hij de staatsfinanciën te herstellen.

Religie 
 Koning Alhred van Northumbria roept een concilie bijeen om steun te verlenen aan een bekeringsmissie naar Frisia (huidige Nederland) onder leiding van Willehad, de latere stichter van het aartsbisdom Bremen.

Geboren 
 Ansegisus, Frankisch abt (waarschijnlijke datum)
 Borrell van Osona, Frankisch graaf (waarschijnlijke datum)
 Coenwulf, koning van Mercia (waarschijnlijke datum)
 Egbert, koning van Wessex (waarschijnlijke datum)
 Einhard, Frankisch geschiedschrijver (waarschijnlijke datum)
 Ida van Herzfeld, Saksisch edelvrouw (of 775)
 Jayavarman II, koning van het Khmer-rijk (waarschijnlijke datum)
 Michaël I, keizer van het Byzantijnse Rijk (waarschijnlijke datum)
 Olaf Gudrodsson, koning van Noorwegen (waarschijnlijke datum)
 Pepijn de Gebochelde, zoon van Karel de Grote (overleden 811)

Overleden 
 Du Fu (58), Chinees dichter
 Ibn Ishaq, Arabisch historicus (of 767)
 Kōken, keizerin van Japan

000
Kloon

Een kloon is een min of meer identiek duplicaat van iets en komt voor in de volgende betekenissen;
 Klonen (biologie) is het proces om genetisch gelijke organismen te maken.
 Een kloon (computer) is historisch een computer die de oorspronkelijke IBM Personal Computer emuleert.
 Klonen (software) is het maken van een identieke kopie van een harde schijf.
 Kloon, ook sokpop (internet), een benaming voor het actief zijn onder verschillende namen op een internetsite.
769

Het jaar 769 is het 69e jaar in de 8e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Europa 
 Koning Karel ("de Grote") begint een veldtocht tegen het opstandige Aquitanië en rukt met een Frankisch expeditieleger op naar de hoofdstad Bordeaux. Hij vestigt een legerkamp bij Fronsac; zijn broer Karloman I weigert de campagne te ondersteunen en trekt zich terug naar Bourgondië. Karel verslaat uiteindelijk de opstandelingen bij Moncontour; hij lijft Aquitanië en Gascogne in bij het Frankische Rijk. 
 Karel wordt in Neustrië door de Frankische geestelijken geëerd als krijger-staatsman en ontvangt de titel Karolus Magnus – Karel de Grote, in het Frans aangeduid als Charlemagne. Het leenstelsel wordt door hem verder uitgebreid. Karel verbreedt het principe door persoonlijke vazallen te maken van allen die een invloedrijke positie hebben: graven, hertogen, kerkelijke leiders, of militaire bevelhebbers.

Azië 
 In China worden tijdens de Tang-dynastie de eerste teksten in houtdruk gemaakt. De tekst wordt in houtsnede gegraveerd tot blokboeken – vandaar de naam "blokdruk" (waarschijnlijke datum).

Religie 
 Lullus, aartsbisschop van Mainz, sticht de Abdij van Hersfeld in Hessen (huidige Duitsland).

Geboren 
 Agobard, aartsbisschop van Lyon (overleden 840)

Overleden 
 Fulcharius, bisschop van Luik

000
777

Het jaar 777 is het 77e jaar in de 8e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Europa 
 Saksenoorlog: Koning Karel de Grote brengt het paasfeest door op het Valkhof in Nijmegen. Hij vertrekt met een Frankisch expeditieleger naar Nedersaksen en houdt in Paderborn een bijeenkomst, een voorloper van de Rijksdag, vertegenwoordigd door de Frankische en Saksische adel. Hij stelt Sturmius, abt van Fulda, aan om de veroverde gebieden te hervormen en de kerken met hun nederzettingen (kloosters) hiervoor te gebruiken.
 Karel de Grote ontvangt een Arabische delegatie van de pro-Abbasiden in Al-Andalus (huidige Spanje). Ze vragen hem militaire steun te leveren tegen emir Abd al-Rahman I die de stad Zaragoza dreigt te veroveren. Hij breidt het machtsgebied van het emiraat Córdoba verder uit naar het noorden.
 Begin van de Karolingische renaissance in het Frankische Rijk: in een periode van vernieuwing ontstaat er een toenemende belangstelling voor klassieke cultuur met Byzantijnse invloeden (waarschijnlijke datum).

Afrika 
 Abd al-Rahman ibn Rustam wordt verkozen tot imam en verenigt de Ibadi-Berberstammen. Hij sticht in de provincie Tiaret (huidige Algerije) de dynastie van de Rustamiden.

Religie 
 Het bisdom Utrecht krijgt zijn definitieve vorm; het omvat het grootste deel van wat nu Nederland ten noorden van de grote rivieren en Zeeland is (waarschijnlijke datum).
 Liudger, Friese missionaris, begint zijn apostelwerk in Deventer. Hij herbouwt de door de Saksen verwoeste kerk van Sint Lebuïnus.

Geboren 
 Pepijn van Italië, zoon van Karel de Grote (overleden 810)

Overleden 
 Ibrahim al-Fazari, Arabisch astronoom (waarschijnlijke datum)

000
781

Het jaar 781 is het 81e jaar in de 8e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Europa 
 15 april - Koning Karel de Grote benoemt zijn zoon Karloman tot "koning van Italië". Hij wordt door paus Adrianus I herdoopt tot Pepijn en gekroond met de IJzeren Kroon ("Kroon van de Longobarden"). Zijn andere zonen Karel I wordt geïnstalleerd als koning van Neustrië en de 3-jarige Lodewijk I wordt benoemd tot koning van Aquitanië. Onder regentschap van een hofhouding van ervaren hovelingen en bestuurders, wordt Lodewijk belast met de taak om het Frankische grensgebied te beschermen tegen de Omajjaden van Andalusië.
 Karel de Grote eist van hertog Tassilo III van Beieren dat hij de Eed van Trouw aan Pepijn III (zie 757) hernieuwt. Hij reist onder dwang naar Worms (Rijnland-Palts), maar verlangt van Karel een uitwisseling van gijzelaars om zijn veiligheid zeker te stellen.

Azië 
 Keizer Kōnin treedt af ten gunste van zijn zoon Kammu. Hij volgt hem op als de 50e keizer van Japan. Tijdens zijn bewind probeert Kammu de hierarchieën van overheidsfuncties te consolideren.

Religie 
 7 januari - In de Chinese keizerlijke hoofdstad Chang'an wordt door de Assyrische Kerk de Nestoriaanse stele opgericht, een gedenksteen met de namen van 67 zendelingen.
 Het Bactrische schrift en taal wordt vervangen door het Arabisch. Het boeddhisme verdwijnt uit het gebied en maakt plaats voor de islam. (waarschijnlijke datum)

Geboren 
 Al-Djahiz, Afro-Arabisch schrijver (waarschijnlijke datum)
 Gisela, dochter van Karel de Grote (waarschijnlijke datum)
 Ínigo Íñiguez Arista, koning van Navarra (overleden 852)

Overleden 

000
Henry (eenheid)

De henry, symbool H, genoemd naar Joseph Henry, is de SI-eenheid voor zelfinductie van een spoel en voor de wederzijdse inductie van twee spoelen. Een spoel heeft een zelfinductie van 1 henry als een verandering in de stroomsterkte van 1 ampère per seconde een inductiespanning veroorzaakt van 1 volt. Door deze definitie heeft de toepasselijke vorm van de inductiewet van Faraday in het SI-stelsel, waarin de geïnduceerde spanning  wordt uitgedrukt in de verandering van de stroomsterkte  de eenvoudige vorm:

,

met de zelfinductie  als evenredigheidsconstante, die volledig wordt bepaald door de configuratie van de spoel.

De relatie van de henry met andere SI-eenheden is:

In de praktijk van de elektrotechniek en de elektronica is de henry een zeer grote eenheid. Spoelen van 1 henry zijn dan ook niet courant, er wordt meer gewerkt met lagere waarden, tot in de orde van grootte van 1 μH.

Verouderde eenheden
De eenheid voor zelfinductie in het elektromagnetische cgs-systeem is de abhenry (abH), afgeleid van 'absolute Henry':

De eenheid is zo gekozen dat een verandering in de stroomsterkte van 1 abampère per seconde een spanningsverandering induceert van 1 abvolt. Voor de cgs-eenheden abampère (abA) en abvolt (abV) geldt:

In het elektrostatische cgs-systeem was de stathenry (statH) de eenheid voor zelfinductie. 

Daarin is  de numerieke waarde van de lichtsnelheid in m/s.
De eenheid is zo gekozen dat een verandering in de stroomsterkte van 1 statampère per seconde een spanningsverandering induceert van 1 statvolt. Voor de cgs-eenheden statampère (statA) en statvolt (statV) geldt:

Zie ook 
 Magnetische flux
 Elektrische stroom

Afgeleide SI-eenheid
Elektronica
Hondje in de magnetron

Het hondje in de magnetron is een voorbeeld van een broodjeaapverhaal. Dit specifieke verhaal zou al vanaf midden jaren zeventig in verschillende varianten de ronde doen.

Een oudere dame in de Verenigde Staten droogde altijd haar kleine hondje in de oven na het wassen. Op een gegeven moment kocht zij een magnetron. Na de volgende wasbeurt droogde zij haar hondje in die magnetron. Door de verhitting explodeerde het dier. De vrouw klaagde vervolgens de fabrikant van de magnetron aan, en die werd door de rechter tot een hoge schadevergoeding veroordeeld. Sindsdien staat op de gebruiksaanwijzing van een magnetron in de VS dat je het apparaat niet mag gebruiken om er honden in te drogen.

De grond van waarheid waarop dit verhaal is gebaseerd en waarom het vaak wordt doorverteld bestaat uit twee vooroordelen over de cultuur en het rechtssysteem in de Verenigde Staten:
 Amerikanen denken nooit zelf na, alles moet ze expliciet worden verteld.
 Amerikanen slaan uit alles geld door mensen en bedrijven aan te klagen. In Amerika kan je daarom voor de minste of geringste misstap veroordeeld worden tot een torenhoge schadevergoeding die niet in verhouding staat tot het feit of de schade.

Vaak dienen punitive damage-zaken als die waarin McDonald's tot een hoge schadevergoeding werd veroordeeld wegens het serveren van te hete koffie, als inspiratie. 

Broodjeaapverhaal
Tesla (eenheid)

De tesla (T) is de SI-eenheid van magnetische fluxdichtheid en magnetische polarisatie, vernoemd naar Nikola Tesla.

Hierbij is N (newton) de eenheid voor kracht, A (ampère) de eenheid voor elektrische stroom, m (meter) de eenheid voor lengte, Wb (weber) de eenheid voor magnetische flux, V (volt) de eenheid voor spanning, s (seconde) de eenheid voor tijd, kg (kilogram) de eenheid voor massa. De eenheden gauss (G) en gamma zijn verouderde eenheden van magnetische fluxdichtheid.

Het magneetveld van de aarde varieert tussen 0,000 03 en 0,000 07 T (0,3 tot 0,7 gauss). De vrij sterke permanente magneten in luidsprekers bereiken een veldsterkte van ongeveer 0,2 T. De magneten van MRI-scanners in ziekenhuizen hebben veldsterkten van 1,5 tot 9,4 tesla.

Voor natuurkundig onderzoek worden magneten gebruikt met een stationair magnetisch veld tot 22 tesla. Deze magneten bestaan uit een elektrische spoel met windingen van supergeleidend draad waardoor een elektrische stroom loopt (meer dan 10 ampère). De magneten in NMR-spectrometers zijn zo precies, dat het apparaat moet worden afgeschermd voor het aardmagnetisch veld, dat een miljoen keer zo zwak is, om verstoringen te voorkomen.

De sterkste door mensen gemaakte magneten (2003) zijn ongeveer 100 tesla. Dit zijn echter pulsmagneten, waarbij het hoge veld minder dan 1 seconde in stand blijft. Het probleem om hogere velden te maken is de benodigde koeling van de spoel (door de weerstand in de draden ontstaat veel warmte). Voor supergeleidende spoelen geldt dat deze bij te hoge magneetvelden plotseling weer gewone geleiders met weerstand worden.

In de astronomie worden objecten waargenomen waarvan wordt vermoed dat ze magneetvelden in de orde van grootte van 1 gigatesla genereren. Deze objecten worden magnetars genoemd.

Zie ook 
 Magneet
 Magnetar
 Magnetisme
 Magnetische flux
 Magnetometer

Afgeleide SI-eenheid
Eponiem
Koortsthermometer

Een koortsthermometer is een thermometer die de lichaamstemperatuur meet, met het specifieke doel om te kunnen vaststellen of die verhoogd is, ofwel of de persoon in kwestie koorts heeft. Een koortsthermometer heeft doorgaans een meetbereik tussen 32°C en 44°C. Afhankelijk van het soort thermometer en de meetmethode kan de temperatuur tot op enkele tienden van een graad nauwkeurig gemeten worden.

Meting met een kwikthermometer 
De kwikthermometer is vanwege het gebruik van kwik niet meer toegestaan. De uitvoering voor het meten van de lichaamstemperatuur was een maximum-temperatuurmeter; de hoogst gemeten temperatuur werd 'vastgehouden'. Deze uitvoering moest voor gebruik worden 'afgeslagen' om de laatst gemeten temperatuur weer te doen 'vergeten'.

Meting met infrarood 
Het is mogelijk om de te meten kerntemperatuur te meten op het trommelvlies met infraroodtechnieken.

Voor het betrouwbaar meten van de kerntemperatuur zijn een aantal methoden gebruikelijk:
 rectaal (de meest betrouwbare maar minst aangename manier);
 onder de oksel (de makkelijkste maar minst betrouwbare manier);
 in de mond (de meest gebruikelijke manier).

Tijdens operaties en op de intensive care zijn nog andere methoden bruikbaar voor continumeting.

Externe link 
 Geschiedenis van de koortsthermometer

Meetinstrument
Medisch instrument
Capillair

Een capillair (capilla = haar) is een kanaalvormige ruimte met een kleine binnendiameter (dwarsdoorsnede minus -tweemaal- wanddikte) in een vaste stof, het geheel heeft vaak de vorm van een buisje. Soms is het een zeer smalle spleet.

Een capillair kan worden gebruikt om vloeistof op te zuigen. Dit gebeurt vanzelf door de capillaire werking, maar kan ook gebeuren met behulp van een zuig-ballonnetje. Capillairen voor dit doel zijn vaak van glas gemaakt, zodat het vloeistofniveau zichtbaar is.

Een bekend capillair is te vinden in de kwikthermometer en de kwikbarometer, waar met minieme volumeveranderingen relatief grote lengteveranderingen worden bereikt. Waar veel vloeistoffen, zoals water, spontaan een capillair binnenstromen als het in de vloeistof wordt gehouden, zal kwik dit niet doen door de sterke cohesiekrachten.

Ook worden capillairen, die gemaakt zijn van zware elementen, gebruikt als geleiding voor röntgenstraling.

Een capillair is ook het kleinste bloedvat in het lichaam, zie haarvat.

In capillaire elektroforese wordt de chromatografische scheidingsanalyse uitgevoerd met behulp van een zeer dun buisje. Ook dit dunne buisje wordt een capillair genoemd.

Zie ook 
 Meniscus (fysica) 

laboratoriumglaswerk
Vloeistoffysica
Farad (eenheid)

De farad, met symbool F, is de eenheid van elektrische capaciteit, en geeft aan hoeveel lading bij een bepaalde spanning in een condensator aanwezig is. De farad is genoemd naar Michael Faraday.

met
V volt
s seconde
A ampère
C coulomb

Condensatoren
Omdat de eenheid farad relatief groot is, worden in de praktijk veel vaker condensatoren gebruikt waarvan de capaciteit in picofarad, nanofarad of microfarad wordt uitgedrukt. Maar de maximale capaciteit van condensatoren wordt steeds groter. Lange tijd was 1 farad een nauwelijks voorkomende grootte, maar er is anno 2009 al een condensator leverbaar van 3 kF - 2,5 V (3000 F). Deze wordt ook wel supercondensator genoemd. Dergelijke condensatoren worden veel gebruikt voor elektronische schakelingen die moeten blijven functioneren bij stroomuitval. Een voorbeeld is fietsverlichting met leds, waar een condensator de verlichting laat branden terwijl de fietser stilstaat. In 2009 is een zaklamp met een supercondensator en leds geïntroduceerd die in 90 seconden kan worden opgeladen en dan 2 uur lang kan branden.
De condensator in fietsverlichting die door een dynamo wordt gevoed, wordt overigens gebruikt om de spanning af te vlakken na het gelijkrichten. 

Elektronica
Afgeleide SI-eenheid
Eponiem
Magnetische fluxdichtheid

De magnetische fluxdichtheid, ook magnetische inductie in een punt is de oppervlaktedichtheid van de magnetische flux , dus de magnetische flux per oppervlakte-eenheid, en wordt meestal aangeduid met het symbool . Het is, in tegenstelling tot de magnetische veldsterkte, een maat voor de sterkte van het magnetische veld onder invloed van materie. Er geldt:
, 

met  het oppervlakte-element.

De magnetische fluxdichtheid wordt gemeten in tesla (T), dat is weber per vierkante meter (Wb/m2), of uitgedrukt in basiseenheden V s/m2.

De magnetische fluxdichtheid  is een pseudovectorveld.

In een punt van een magnetisch veld is de magnetische fluxdichtheid voor te stellen als een vector in de veldrichting met een grootte gelijk aan de lorentzkracht die een stroomdraad per meter en per ampère ondervindt als de stroomdraad loodrecht op de veldlijnen staat, of algemener de lorentzkracht die een geladen deeltje per eenheid van lading en per snelheid loodrecht op  ondervindt.

Definitie
De tegenwoordig gebruikelijke definitie van magnetische fluxdichtheid gebruikt het verschijnsel dat een geladen deeltje in een magnetisch veld een lorentzkracht ondervindt. De magnetische fluxdichtheid  is zodanig dat een bewegend geladen deeltje met elektrische lading  en snelheid  een lorentzkracht  ondervindt gelijk aan:
.

De magnetische inductie  is het magnetische analogon van de elektrische grootheid , de elektrische verplaatsing. Verder geldt
. 

waarin  de magnetische veldsterkte is,  de magnetisatie,  de magnetische permeabiliteit van het medium en  de permeabiliteit van het vacuüm.

Zie ook 
Elektrotechniek van A tot Z
Wetten van Maxwell

Fluxdichtheid
Diameter

De diameter van een cirkel, cilinder of bol is de lengte van de rechte lijn die kan worden getrokken tussen twee punten op de bol of de cirkel en door het middelpunt hiervan. Deze lengte is de grootst mogelijke afstand tussen twee punten op bol of cirkel. Afstanden die worden gemeten langs de cirkellijn of het boloppervlak worden omtrek genoemd. De diameter is een bijzondere vorm van een koorde van bol of cirkel, namelijk die met de grootste lengte. Het woord diameter is ontleend aan het Grieks διάμετρος (diametros), van δια- (dia-) = door + μέτρον (metron) = maat.

Diameter heet in het Nederlands ook middellijn – een oorspronkelijk Nederlands woord bedacht door Simon Stevin. De middellijn van een cirkel is zowel een lijn (een koorde die het middelpunt van de cirkel snijdt) als de lengte van die lijn.

De diameter is gelijk aan 2 × de straal.

De omtrek van een bol of cirkel is gelijk aan π × de diameter.

Doorsnede
In het Nederlands wordt tevens vaak de term doorsnee of doorsnede gebruikt voor diameter of middellijn. Vanwege dit gebruik staat het zelfs zo in de Van Dale, terwijl dit meetkundig gezien niet correct is. De doorsnede is namelijk de oppervlakte van het snijvlak.

Rond
Op technische tekeningen wordt de diameter vaak aangegeven met een Ø, die als "rond" wordt uitgesproken.
Ø 1000 → rond duizend = een diameter van 1000 mm (= 1 m)

Gebruik
De diameter is een gebruikelijke maat om de grootte van de cirkel te specificeren. De maat van boren en buizen wordt vrijwel zonder uitzondering gespecificeerd met de diameter. De reden hiervan is dat de diameter eenvoudig en direct te meten is. Voor buizen wordt soms ook de binnendiameter opgegeven. Ook de afmeting van een schroef wordt als diameter gegeven. Zo betekent M5 dat de schroef Metrisch is, met een diameter van 5 mm.

Generalisatie 
De  van een deelverzameling van een metrische ruimte is het supremum van alle afstanden tussen twee punten. In het geval van een cilindervormig object (bijvoorbeeld een buis of een kabel) wordt ook wel bedoeld de diameter van de doorsnede (zie ook hierboven).

Meetkunde
Avonturenspel

Een avonturenspel is een computerspelgenre waarbij de speler een persoon bestuurt, locaties bezoekt en voorwerpen manipuleert. Hoofdzaak bij dit type computerspel is niet het hebben van een snel reactievermogen, maar het kunnen oplossen van problemen waarvoor juist vaak de tijd genomen kan worden.

De eerste adventures bestonden volledig uit tekst en worden tekstadventures (of interactieve fictie) genoemd. Bekende tekstadventures zijn onder andere ADVENT (de allereerste), de adventures van Scott Adams (onder andere Adventureland) en die van Infocom (onder andere Zork).

Voorbeelden 
Bekende grafische adventures, waarbij de nadruk meer ligt op een visuele representatie van de spelwereld, zijn de titels van:

Zie ook 
 MUD (computerspel)
 Computerrollenspel
 Point-and-click adventure

 
Computerspelgenre
Larry Wall

Larry Wall (Los Angeles (Californië), 27 september 1954) is een Amerikaans softwareontwikkelaar. Hij staat vooral bekend als de oorspronkelijke bedenker en ontwikkelaar van de programmeertaal Perl. Larry Wall speelt viool.

Naast Perl schreef Larry Wall andere computersoftware:
rn, een programma om Usenet-nieuws mee te lezen;
patch, een programma om veranderingen in gegevens of broncode aan te brengen;
een configuratieprogramma om te helpen andere programma's onafhankelijk van het type Unix te maken.

Externe link 
 Persoonlijke homepage

Perl
Amerikaans softwareontwikkelaar
Persoon binnen de opensourcesoftware en vrije software
Ossenhoeder (sterrenbeeld)

Ossenhoeder (Boötes, afkorting Boo) is een sterrenbeeld aan de noorderhemel, liggende tussen rechte klimming 13u33m en 15u47m en tussen declinatie +7° en +55°. Het wordt ook wel Herder, Berenhoeder of Ossendrijver genoemd.

Boötes de ossenhoeder vervolgt de Grote Beer (Ursa Major) met zijn jachthonden (Canes Venatici).

Sterren 
(in volgorde van afnemende helderheid)
 Arcturus (α, alpha Boötis)
 Mufrid (η, eta Boötis)
 Izar (ε, epsilon Boötis)
 Seginius (γ, gamma Boötis)
 Nekkar (β, beta Boötis)
 Asellus Primus (θ, theta Boötis)
 Alkalurops (μ, mu Boötis)
 Asellus Tertius (κ, kappa Boötis)
 Asellus Secundus (ι, iota Boötis)
 Merga (38 Boötis)

Wat is er verder te zien? 

 In Boötes bevindt zich het Gat van Boötes, een gebied waarin nagenoeg geen sterrenstelsels te zien zijn. Het gat is een zogenaamde superholte en heeft een diameter van 250 miljoen lichtjaar.
 In de eerste dagen van het jaar lijkt de meteorenzwerm de Boötiden uit het noordelijk deel van Boötes te komen. De zwerm heeft zijn hoogtepunt op 3 januari en wordt ook wel de Quadrantiden genoemd, naar het oude sterrenbeeld "Quadrans Muralis" (Muurkwadrant) dat hier stond.

Aangrenzende sterrenbeelden 
(met de wijzers van de klok mee)
 Draak (Draco)
 Grote Beer (Ursa Major)
 Jachthonden (Canes Venatici)
 Hoofdhaar (Coma Berenices)
 Maagd (Virgo)
 Slang (Serpens)
 Noorderkroon (Corona Borealis)
 Hercules

BOOTES 
BOOTES is een programma in Zuid-Spanje voor observaties in het zichtbare spectrum aan het nagloeien van gammaflitsen, dat later uitgebreid is met infraroodwaarnemingen. Het acroniem verwijst naar dit sterrenbeeld.
Graveerstift (sterrenbeeld)

Graveerstift (Caelum, afkorting Cae) is een onopvallend sterrenbeeld aan de zuiderhemel. Het ligt tussen rechte klimming 4u18m en 5u03m en tussen declinatie −27° en −49°. Op de breedte van de Benelux kan het gedeeltelijk even boven de zuidelijke horizon komen.

Het sterrenbeeld werd in 1752 ingevoerd door Lacaille. De oorspronkelijke benaming was Caela sculptoris; varianten hierop waren Caelum scalptorium en Stili sculptorum.

Sterren

Dit sterrenbeeld heeft geen heldere sterren, de helderste, alpha Caeli, heeft magnitude 4,45.

Telescopisch waarneembare objecten in het sterrenbeeld Graveerstift, opgenomen in de New General Catalogue en Index Catalogue

New General Catalogue (NGC)
NGC 1567, NGC 1570, NGC 1571, NGC 1572, NGC 1585, NGC 1595, NGC 1598, NGC 1616, NGC 1658, NGC 1660, NGC 1668, NGC 1679, NGC 1687, NGC 1701, NGC 1759

Index Catalogue (IC)
IC 2068, IC 2069, IC 2072, IC 2076, IC 2084, IC 2090, IC 2106

Het grensgeval NGC 1558
In het sterrenbeeld Graveerstift bevindt zich ook het spiraalstelsel NGC 1558 dat in sommige versies van de New General Catalogue vermeld is alszijnde een object in het sterrenbeeld Slingeruurwerk (Horologium). Het object NGC 1558 bevindt zich net op Eugène Delporte's grenslijn tussen deze twee sterrenbeelden.

Carafe groep en Carafe stelsel in het sterrenbeeld Graveerstift
De extragalactische stelsels NGC 1595 en NGC 1598, samen met het Carafe stelsel (PGC 15172), worden wel eens de Carafe groep genoemd  .

Aangrenzende sterrenbeelden
(met de wijzers van de klok mee)
 Eridanus (Rivier Eridanus)
 Slingeruurwerk (Horologium)
 Goudvis (Dorado)
 Schilder (Pictor)
 Duif (Columba)
 Haas (Lepus)

Literatuur
Bloem

Bloem (plant)
 Snijbloem, een bloem voor een boeket
 Bloem (keuken), fijn gemalen meel
 De Bloem, een korenmolen in Amsterdam
 Bloem (band), een Nederlandse band uit begin jaren tachtig

Personen
 Met Bloem als voornaam:
 Bloem de Ligny, een Nederlands artieste
 Met Bloem als familienaam:
 Bas Bloem, een Nederlands hoogleraar neurologie
 J.C. (Jacques) Bloem, een Nederlands dichter
 Jordi Bloem, een Nederlands weerpresentator
 Marion Bloem, een Nederlands schrijfster
 Met Bloemen als familienaam:
 Karin Bloemen, een Nederlands artieste
 Ted-Jan Bloemen, een Canadees langebaanschaatser
Jachthonden

Jachthonden (Canes Venatici, afkorting CVn) is een sterrenbeeld aan de noorderhemel tussen rechte klimming  en  en declinatie . Vanaf de breedte van de Benelux is het sterrenbeeld gedeeltelijk circumpolair.

Sterren
(op volgorde van afnemende helderheid)
 Cor Caroli (α, alpha2 Canum Venaticorum)
 La Superba (Y Canum Venaticorum)

Wat is er verder te zien? 
 M3 is een bolvormige sterrenhoop.
 De Draaikolknevel is een interagerend spiraalvormig sterrenstelsel op een afstand van 31 miljoen lichtjaar.
 Het Zonnebloemstelsel is een spiraalvormig sterrenstelsel op een magnitude van 8,6.
 M106 is een spiraalstelsel op een afstand van 23,7 miljoen lichtjaar.
 NGC 4449 is een onregelmatig sterrenstelsel op een afstand van 12,5 miljoen lichtjaar.
 Upgren 1 is een open sterrenhoop op 12h 35.0m / +36° 18' (J 2000). Deze sterrenhoop kan gerangschikt worden in de lijst van gemakkelijk waar te nemen asterisms. Dankzij de relatieve helderheid van de sterren van Upgren 1 (magnitude +7) kan dit objekt waargenomen worden m.b.v. de zoeker van een telescoop, of een gewone verrekijker.
 Σ 1622 (Struve 1622 / 2 Canum Venaticorum) is een dubbelster met opvallend kleurcontrast. T.W.Webb gaf in diens Celestial Objects for Common Telescopes de volgende omschrijving: Gold-Blue.

Aangrenzende sterrenbeelden
(met de wijzers van de klok mee)
 Grote Beer (Ursa Major)
 Hoofdhaar (Coma Berenices)
 Ossenhoeder (Boötes)
50

Het jaar 50 is het 50e jaar in de 1e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Italië 
Keizer Claudius adopteert zijn stiefzoon Nero en neemt hem als erfgenaam op in het testament.

Europa 
 Colonia Claudia Ara Agrippinensium (huidige Keulen) wordt door Claudius tot colonia verheven en de bewoners krijgen het Romeins burgerrecht.
De Romeinen bouwen de eerste tempel van Elst, de grootste stenen tempel in het noordwesten van Europa.
 Heron van Alexandrië, Grieks wetenschapper, vindt de stoommachine (Aeolipile) uit.
De Sarmatische stam de Jazygen vestigt zich op de Hongaarse Laagvlakte en sluit een coalitie met de Marcomannen.

Brittannië 
De Romeinse kolonie Verulamium (St Albans) krijgt de status van municipium en een zelfstandig bestuur.
De Romeinen bouwen een houten brug over de Theems, in de omgeving van Londinium (huidige Londen).

Palestina 
 Herodes Agrippa II krijgt in Jeruzalem het recht om de hogepriesters van de Joodse Tempel te benoemen.
 Venditius Cumanus, Romeins procurator van Judea, voert een strafexpeditie uit en laat dorpen plunderen.

India 
De Yuezhi-clans worden door koning Kujula Kadphises verenigd en vallen Parthië binnen, ze veroveren Kabul en stichten het Kushana Rijk.

Geboren 
 Apollodorus van Damascus, Grieks architect en beeldhouwer (overleden 130)
 Cai Lun, Chinese eunuch en uitvinder van het papier (overleden 121)

Overleden 
 Abgar V, Aramese koning van Osroene (waarschijnlijke datum)
 Alexander de Alabarch, leider van de Joodse gemeenschap in Alexandrië
 Aulus Cornelius Celsus, Romeins encyclopedist
 Philo van Alexandrië (70), Joods filosoof

00
179

Het jaar 179 is het 79e jaar in de 2e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Balkan
 Keizer Marcus Aurelius onderwerpt de Marcomannen, een Romeins expeditieleger (6 legioenen) verslaat de Quadi bij Trenčín (huidige Slowakije).

Klein-Azië
 Bardaisan, een Syrische edelman, wordt in Edessa bekeerd tot het christendom en schrijft zijn boekwerk: "Het boek van de Wetten der Landen".

China
 In China verschijnt het wiskundige boek:  De Negen Hoofdstukken van de Wiskundige Kunst, samengesteld door geleerden uit de Han-dynastie.

Geboren 
 Sima Yi, Chinees veldheer en staatsman (overleden 251)

Overleden 

000
154

Het jaar 154 is het 54e jaar in de 2e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Europa 
 De Slavische volkeren verspreiden zich over Oost-Europa en vestigen zich in (huidig) Polen, Wit-Rusland en Oekraïne.

Brittannië 
 De Muur van Antoninus in Schotland wordt door de Romeinen voltooid. De muur is gebouwd van plaggen op een stenen fundering en wordt versterkt met wachttorens.

Geboren 
 Bardaisan, christelijk schrijver van de Nestoriaanse Kerk (overleden 222)
 Cao Cao, Chinees veldheer en stichter van het koninkrijk Wei (overleden 220)
 Yuan Shao, Chinees veldheer (overleden 202)

Overleden 

000
196

Het jaar 196 is het 96e jaar in de 2e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Europa 
 Clodius Albinus, gouverneur van Britannia, laat zich tot Augustus uitroepen en wordt in Gallië als tegenkeizer erkend in een opstand tegen Septimius Severus. Hij mobiliseert een leger (75.000 man) en maakt plannen voor een opmars naar Rome.

Parthië 
 Bardaisan, edelman en vroegchristelijke schrijver aan het hof van Osroene, schrijft het boek getiteld: "Het boek van de wetten der landen". Hierin beschrijft hij de gewoontes van allerlei volkeren en het christendom in het Parthische Rijk.

China 
 Keizer Han Xiandi arriveert in het door een burgeroorlog verwoeste Luoyang en vraagt de krijgsheer Cao Cao om bescherming, deze verplaatst de hoofdstad naar Xuchang. Hij neemt in het keizerlijke paleis de macht over en richt landbouwkolonies op.

Geboren

Overleden 

000
200

Het jaar 200 is het 100e jaar in de 2e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Europa
 De Germaanse stammen (o.a. Chamaven, Chatten en Chasuarii) die langs de Rijn wonen, verenigen zich in een Frankisch bondgenootschap.

Egypte
 Keizer Septimius Severus bezoekt Egypte, hij doet een inspectiereis naar de Nijldelta en versterkt de machtspositie van het Romeinse leger.
 Claudius Ptolemaeus schrijft zijn astrologisch boekwerk: Tetrabiblos. Hierin beschrijft hij een studie over astronomie en de sterrenbeelden.

China
 Krijgsheer Sun Ce raakt dodelijk gewond tijdens de jacht en draagt het bevel over aan zijn broer, Sun Quan, markies van het Koninkrijk Wu.
 Slag bij Guandu: Krijgsheer Cao Cao verslaat bij de Gele Rivier (Henan) het opstandige leger (110.000 man) onder bevel van Yuan Shao.

India
 Koning Rudrasena I (r. 200-222) bestijgt de troon als heerser van Malwa in Centraal-India.

Zuid-Amerika
 De Moche-cultuur wordt verspreid over het huidige Peru en kent een bloeitijd tot 400.

Geboren 
 Marcus Claudius Tacitus, keizer van het Romeinse Rijk (overleden 276)
 Valerianus I, keizer van het Romeinse Keizerrijk (overleden 260)

Overleden 
 Sun Ce (25), Chinees veldheer en stichter van het Koninkrijk Wu

000
201

Het jaar 201 is het 1e jaar in de 3e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Italië
 In Rome overlijdt Claudius Galenus, Grieks-Romeinse arts, hij beschrijft in zijn boeken de westerse geneeskunde en zijn systeem wordt in de medische wetenschap bijna 1500 jaar gevolgd.

Klein-Azië
 In Edessa (Anatolië, huidige Turkije), wordt de eerste melding van een kerk (Grieks: kyriakon = "Huis des Heren") gemaakt.

Geboren 
 Gaius Messius Quintus Decius, keizer van het Romeinse Keizerrijk (overleden 251)

Overleden 
 Claudius Galenus, Romeins arts en filosoof (waarschijnlijke datum)  

000
222

Het jaar 222 is het 22e jaar in de 3e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Italië
 11 maart - Keizer Elagabalus en zijn moeder Julia Soaemias worden door de pretoriaanse garde doodgestoken en onthoofd. Hun verminkte lichamen worden door de straten van Rome gesleept en in de Tiber gegooid.
 De 13-jarige Alexander Severus wordt benoemd tot keizer. Zijn moeder Julia Mamaea regeert als regentes samen met Domitius Ulpianus en een raad van 16 senatoren over het Romeinse Keizerrijk.
 14 oktober - Paus Calixtus I wordt door een agressieve volksmenigte vermoord en bij de Basiliek van Santa Maria in Trastevere in een put gegooid. Hij wordt opgevolgd door Urbanus I (222 - 230) als de zeventiende paus van Rome.

China
 Drie Koninkrijken: keizer Cao Pi erkent het gezag van het koninkrijk Wu gesticht door Sun Quan.
 Slag bij Yiling: Keizer Liu Bei valt Wu binnen, Sun Quan sluit een alliantie met het koninkrijk Wei.

Geboren

Overleden 

 Bardaisan (68), christelijk schrijver van de Nestoriaanse Kerk
 Calixtus I, paus van de Katholieke Kerk
 Julia Soaemias (42), keizerin en moeder van Elagabalus
 11 maart - Varius Avitus Bassianus (Elagabalus) (18), keizer van het Romeinse Keizerrijk

000
241

Het jaar 241 is het 41e jaar in de 3e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Italië
 Keizer Gordianus III treedt in het huwelijk met Furia Sabinia Tranquillina en zij ontvangt van de Senaat de titel augusta (keizerin).

Perzië
 In Ctesifon begint de profeet Mani aan zijn prediking. Hij is de grondlegger van het manicheïsme.
 Shapur I (r. 241-272) volgt zijn vader Ardashir I op als koning van het Perzische Rijk. Hij voert een veroveringsoorlog in Syria, Armenië en bezet de stad Hatra in Mesopotamië.

Geboren

Overleden 

 Ardashir I (61), koning van de Sassaniden (Perzië)

000
216

Het jaar 216 is het 16e jaar in de 3e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Italië
 Keizer Caracalla opent de Thermen van Caracalla. Het thermencomplex is voorzien van twee bibliotheken, openbare tuinen en een speciaal aangelegd aquaduct. De vloeren zijn rijk gedecoreerd met mozaïeken en het biedt plaats aan 1600 gasten.

Parthië
 Caracalla treedt in het huwelijk met de dochter van koning Artabanus IV, tijdens het bruiloftsfeest wordt een Parthische delegatie door de Romeinen overvallen en gedood.
 Geobsedeerd door de veroveringscampagne van Alexander de Grote, voert Caracalla een plunderingsveldtocht in Parthië. Een expeditieleger steekt de Tigris over en vele steden worden verwoest. Armenia wordt opnieuw geannexeerd.

China
 Cao Cao, krijgsheer en eerste minister van de Han-dynastie, slaat tweemaal een belegering van Sun Quan af bij de stad Hefei. Na de overwinning roept hij zichzelf uit tot koning van het koninkrijk Wei.

Geboren 
 Maximus Caesar, zoon van keizer Maximinus I Thrax (overleden 238)

Overleden 

000
277

Het jaar 277 is het 77e jaar in de 3e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Balkan

 Keizer Probus steekt met het Romeinse leger de Zee van Marmara over en marcheert  door de provincies Thracië en Moesië, om de Goten langs de Donau te verjagen.

Geboren

Overleden 

000
214

Het jaar 214 is het 14e jaar in de 3e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Syrië
 Keizer Caracalla voert een veldtocht in het Oosten en neemt de Syrische koning Abgar VIII gevangen. Het koninkrijk Osroene (huidige Turkije) wordt officieel een Romeinse provincie.

Geboren 
 10 mei - Claudius II "Gothicus", keizer van het Romeinse Rijk (overleden 270)

Overleden 
000
258

Het jaar 258 is het 58e jaar in de 3e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Italië
 6 augustus - Paus Sixtus II wordt tijdens de mis in de Catacombe van Sint-Calixtus gearresteerd, hij sterft in Rome samen met vier diakens de marteldood (onthoofding).

Balkan
 Valerianus II wordt in Pannonië door zijn raadgever Ingenuus vermoord. Gallienus benoemt zijn 16-jarige zoon Publius Licinius Cornelius Saloninus tot Caesar.

Perzië
 Koning Shapur I belegert Edessa in het zuiden van Turkije, de stad wordt beschermd door een citadel. Keizer Valerianus I maakt plannen voor een veldtocht in Klein-Azië.

Geboren

Overleden 

 6 augustus - Sixtus II, paus van de Katholieke Kerk
 10 augustus - Laurentius van Rome (ong. 33), martelaar van het Christendom.
 Valerianus II, kroonprins en zoon van Gallienus

000
270

Het jaar 270 is het 70e jaar in de 3e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Italië
 Keizer Claudius II ("Gothicus") overlijdt aan de pest, terwijl hij voorbereidingen treft voor een veldtocht tegen de Vandalen in Pannonië. Zijn jongste broer Quintillus volgt hem met steun van de Senaat op.
 Quintillus verdedigt Noord-Italië tegen de plunderende Goten en pleegt zelfmoord. Hij wordt opgevolgd door Aurelianus die zich onderscheidt als tweede in een rij van succesvolste "soldatenkeizers".

Europa
 Victorinus, keizer van het Gallische keizerrijk, belegert Augustodunum (Autun). Na een belegering van 7 maanden wordt de stad geplunderd.
 De Romeinen verlaten Traiectum (huidige Utrecht). Het castellum bezet door auxilia (huurtroepen), wordt overrompeld door Germaanse stammen.

China
 De Chinezen vinden het buskruit uit, het explosieve mengsel (zwavel, houtskool en kaliumnitraat) wordt voornamelijk gebruikt om vuurwerk mee af te schieten.

Japan
 Ojin (r. 270 - 310) bestijgt als de 15e keizer van Japan de troon.

Geboren 
 20 november - Maximinus II, keizer van het Romeinse Rijk (overleden 313)

Overleden 
 Claudius II "Gothicus" (55), keizer van het Romeinse Rijk
 Plotinus (66), Grieks filosoof en grondlegger van het neoplatonisme
 Quintillus, keizer van het Romeinse Rijk

000
300

Het jaar 300 is het 100e jaar in de 3e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Klein-Azië
 Keizer Diocletianus laat het Romeinse Rijk herindelen in 12 bestuursdistricten of diocesen, ze komen elk onder toezicht van een dioceesbestuurder (vicarius). Een verdere onderverdeling leidt tot het ontstaan van 101 provinciae.

Europa
 Koning Athanerik verenigt in Oekraïne de Ostrogotische stammen. Hij sticht een koninkrijk dat zich van de Pripjatmoerassen zuidwaarts uitsterkt tot aan de Zwarte Zee.

Midden-Amerika
 Teotihuacán - gelegen ten noordoosten van het huidige Mexico-Stad - kent zijn grootste bloei op economisch, cultureel en religieus gebied. De stad heeft een oppervlakte van 20 km², en huist 150.000 inwoners.

Geboren 

 Cyriacus van Jeruzalem, bisschop en martelaar (waarschijnlijke datum)
 Zeno van Verona, bisschop en martelaar (waarschijnlijke datum)

Overleden 

000
301

Het jaar 301 is het 1e jaar in de 4e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Romeinse Rijk 
 september - Keizer Diocletianus voert een munthervorming door en beveelt, dat een zilveren munt voortaan tachtig bronzen denarii waard zal zijn in plaats van veertig. De schatkist kan daardoor in één klap het grootste deel van zijn uitgaven halveren, want de staat int de belastingen in zilver maar betaalt de soldij in brons.
 november - Diocletianus vaardigt in Nicomedia (huidige İzmit) het Edictum de pretiis rerum venalium (edict over de prijzen van koopwaren) uit en tracht de geldontwaarding – die hij met zijn munthervorming zelf veroorzaakt heeft – te bestrijden met een loon- en prijsmaatregel.

Armenië
 Koning Tiridates III van Armenië (volgens sommige historici Tiridates IV) bekeert zich tot het christendom en verklaart het christelijk geloof tot staatsgodsdienst. Hierdoor wordt Armenië het eerste officiële christelijke land. (waarschijnlijke datum)

Perzië
 Narses treedt af ten gunste van zijn zoon Hormazd II als "koning der koningen" van het Perzische Rijk.

Italië
 3 september - Volgens de overlevering sticht Marinus van Rimini, op de vlucht voor de christenvervolgingen, de nederzetting San Marino die zich zal ontwikkelen in een onafhankelijk ministaatje en 's werelds oudste nu nog bestaande republiek.

Geboren

Overleden 

 18 december - Gatianus, bisschop van Tours

000
285

Het jaar 285 is het 85e jaar in de 3e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Italië
 Keizer Carinus verslaat bij Verona in Noord-Italië het opstandige leger onder bevel van Sabinus Julianus. Carinus trekt door de besneeuwde Balkan en valt Moesië binnen.

Balkan
 Keizer Diocletianus verslaat Carinus bij de rivier Morava (Servië). Na de veldslag wordt hij door zijn eigen troepen vermoord. Diocletanius heerst als Augustus alleen over Rome.

Brittannië
 Marcus Aurelius Mausaeus Carausius wordt belast met de bestrijding van Frankische en Saksische piraten die Het Kanaal onveilig maken, hij bouwt de Romeinse vloot op.

Klein-Azië
 Diocletianus verdeelt het rijk vanwege de toenemende problemen in bestuur, economie en grensbewaking in het West- en Oost-Romeinse Rijk (het latere Byzantijnse Rijk).
 Diocletianus benoemt Marcus Aurelius Valerius Maximianus "Herculius" tot Caesar en stuurt hem naar Gallië om de plundertochten van de Bagaudae te onderdrukken.

Geboren 

 Marcellus van Ancyra, bisschop van Ancyra (waarschijnlijke datum)

Overleden 

 Marcus Aurelius Carinus (35), keizer van het Romeinse Rijk
 Sabinus Julianus, Romeins usurpator

000
315

Het jaar 315 is het 15e jaar in de 4e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Italië
 Vermeende datum van de Donatio Constantini (Schenking van Constantijn), in werkelijkheid een 8e-eeuwse vervalsing, waarin keizer Constantijn I in een bevelschrift het wereldlijke oppergezag van het Westen overdraagt aan paus Silvester I.
 25 juli - De Boog van Constantijn wordt ingewijd door Constantijn I; tijdens de ceremonie weigert hij een offer te brengen aan de goden, dit wordt als godslastering gezien.
 Lactantius, hoftheoloog en adviseur van Constantijn I, krijgt de taak om zijn tienjarige zoon Crispus te onderwijzen in literatuur en religie.
 Constantijn I laat in het West-Romeinse Rijk de solidus voorzien van het Chi-Rho-symbool (Grieks monogram voor Christus).

Perzië
 Constantijn I schrijft een brief aan koning Shapur II van Perzië, waarin hij er op aandringt dat deze het christendom in zijn rijk eerbiedigt.

Geboren 
 Cyrillus van Jeruzalem, bisschop en kerkleraar (overleden 386)
 Flavius Hannibalianus, koning van Armenië en Pontus (overleden 337)
 Hilarius van Poitiers, bisschop en kerkleraar (overleden 368)

Overleden 
 Hermylus en Stratonicus, christelijke heiligen en martelaars

000
313

Het jaar 313 is het 13e jaar in de 4e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Italië
 3 februari - Edict van Milaan: Constantijn de Grote en medekeizer Licinius erkennen tijdens een conferentie in Milaan het christendom in het Romeinse Rijk. Het edict zorgt voor godsdienstvrijheid en gelijkgerechtigheid, in het bijzonder voor christenen. De Kerk krijgt haar bezittingen die waren geconfisqueerd terug en de gruwelijke christenvervolgingen worden stopgezet.
 Constantijn I laat de aartsbasiliek van Sint-Jan van Lateranen bouwen. De basiliek wordt een van de zeven pelgrimskerken van Rome.
 Lactantius, schrijver en adviseur van Constantijn I, schrijft zijn boek De mortibus persecutorum ("De dood van de vervolgers").

Europa
 Constantijn I voert een veldtocht tegen de Franken en laat in de Lage Landen nederzettingen plunderen langs de Rijn.
 Maternus wordt de eerste bisschop van Keulen en sticht het bisdom Atuatuca.

Klein-Azië en de Levant 
 Keizer Maximinus II steekt met een leger (70.000 man) de Bosporus over en belegert Byzantium; de stad wordt na 11 dagen ingenomen.
 30 april - Slag bij Adrianopel: Licinius verslaat zijn rivaal Maximinus II die vervolgens, vermomd als slaaf vlucht naar Nicomedia (İzmit). Licinius neemt de oostelijke gebieden over en regeert als Augustus (keizer) over het Oost-Romeinse Rijk.
 Eusebius treedt aan als bisschop van Caesarea.

Azië 
 Nintoku (r. 313-399) de vierde zoon van Ojin bestijgt als de 16e keizer van Japan de troon.
 Koguryo verdrijft de Chinezen uit Nangnang (huidige Pyongyang).

Afrika 
 In de Romeinse provincie Africa wordt Donatus tegenbisschop als leider van een nieuwe stroming, het Donatisme.

Geboren 
 Didymus de Blinde, Grieks-Egyptische theoloog (overleden 398)
 Licinius II, caesar en zoon van keizer Licinius (waarschijnlijke datum)

Overleden 
 Maximinus II (42), keizer van het Romeinse Rijk

000
314

Het jaar 314 is het 14e jaar in de 4e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Armenië
 Koning Tiridates IV verkondigt dat het koninkrijk Armenië tot het christendom behoort. Gedurende deze eeuw wordt de liturgie vertaald en uitgevoerd in het Armeens.

Europa
 1 augustus - Concilie van Arles: Constantijn I roept een concilie bijeen van Westelijke kerkleiders, voorgezeten door de bisschoppen van Arles en Syracuse. Het donatisme, voorstanders van de scheiding tussen kerk en staat, wordt veroordeeld.

Balkan
 8 oktober - Slag bij Cibalae: Constantijn de Grote verslaat zijn rivaal Valerius Licinius bij Cibalae (huidige Vinkovci) en behaalt een pyrrusoverwinning. Licinius trekt zich terug naar Sirmium (Pannonië) en verliest op Thracië na alle gebieden op de Balkan.

Italië
 Paus Silvester I (314 - 335) volgt Miltiades op als de 33e paus van Rome. De feestdag Oudejaarsavond, ook wel Silvester, wordt naar hem vernoemd.

Geboren 

 Libanius, Grieks retoricus en sofist (overleden 393)

Overleden 

 10 januari - Miltiades, paus van Rome

000
340

Het jaar 340 is het 40e jaar in de 4e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Italië
 Keizer Constantijn II steekt met een Romeins leger de Alpen over, maar wordt echter bij Aquilea verslagen en sneuvelt. Constans I neemt zijn gebieden over en regeert als alleenheerser over het West-Romeinse Rijk.
 Paus Julius I roept in Rome een concilie van Italiaanse bisschopen bijeen. Hij stuurt een brief naar de Eusebianen in Syria en claimt dat het pauselijk gezag geldend is.

Balkan
 Vandaalse Asdingen verlaten Transsylvanië (huidige Roemenië) en vestigen zich als foederati (bondgenoten) in Oost-Pannonië (waarschijnlijke datum).

Perzië
 Koning Shapur II begint een grote christenvervolging in het Perzische Rijk. Hij verdrijft de christenen uit hun gebieden en verbrandt vele kerken.

Geboren 

 Petrus van Sebaste, bisschop van Armenië (waarschijnlijke datum)

Overleden 

 Constantijn II (24), keizer van het Romeinse Rijk
 28 oktober - Cunera van Rhenen, patroonheilige

000