alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
1543

Het jaar 1543 is het 43e jaar in de 16e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen 
maart
20 - Een nieuw Bourgondisch leger begint een opmars naar Gelre en Gulik.

mei
 mei - Nicolaus Copernicus ontvangt op zijn sterfbed het eerste exemplaar van zijn magnum opus 'De revolutionibus orbium coelestium' ("Over de omwentelingen van de hemellichamen"). Daarin neemt niet de aarde maar de zon de centrale plek in het heelal in.

juli
 1 - Koning Hendrik VIII van Engeland sluit met de Schotse regent James Hamilton, graaf van Arran, een huwelijksverdrag voor de toekomstige Edward VI van Engeland met de zes maanden oude Maria I van Schotland.

september
 7 - het Traktaat van Venlo bezegelt het einde van de Gelderse Oorlogen en de overdracht van het hertogdom Gelre aan de Habsburgse keizer Karel V. Hertog Willem V van Kleef mag zijn erflanden Gulik en Kleef behouden.
 9 - De negen maanden oude Mary Queen of Scots wordt gekroond in de Chapel Royal van Stirling Castle. 

zonder datum
 Het kloostercomplex van Onze-Lieve-Vrouw in de Hage in Helmond wordt verwoest door een gecontroleerde brand die moet verhinderen dat, wanneer Maarten van Rossum binnenvalt, de hele stad in vlammen opgaat. De zusters trekken naar het augustinessenklooster Annenborch bij Rosmalen.
 De Hongaarse bisschopsstad Esztergom valt in handen van de Osmanen. De Hongaarse aartsbisschop verplaatst zijn residentie naar Trnava.
 De Brabantse arts Andreas Vesalius schrijft zijn boek over het menselijk lichaam De humani corporis fabrica libri septem.

Bouwkunst

Geboren 
december
 29 - Catharina van Nassau, zuster van Willem van Oranje (overleden 1624)

datum onbekend
 Domenico Fontana, Italiaans/Zwitsers architect (overleden 1607)

Overleden 
januari
 2 - Francesco da Milano (45), Italiaans componist

mei
 24 - Nikolaus Copernicus (70), Pruisisch astronoom

juli
 19 - Maria Boleyn (ca. 43), Brits aristocrate, zuster van de Engelse koningin Anna Boleyn

oktober of november
 Hans Holbein de Jonge (ca. 46), Duits-Brits kunstschilder
1545

Het jaar 1545 is het 45e jaar in de 16e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen 
februari
 28 - Karel V richt tot de Staten van Utrecht het bevel om de inquisiteurs bij te staan in hun ambtsvervulling.

maart
 24 - Rijksdag van Worms: keizer Karel V stelt vast dat er geen serieus overleg meer is tussen katholieke en "protestantse" vorsten.
april
 15 tot 20 - Het Parlement van Aix-en-Provence houdt een strafexpeditie tegen de Waldenzen van Mérindol, die de Abdij van Sénanque hebben geplunderd. Drieduizend burgers worden gedood en zeshonderd tot de galeien veroordeeld. De waldenzen worden teruggedrongen naar Piëmont.
 Stichting op een zilverberg hoog in de Andes van  de stad Villa Imperial de Carlos V door Juan de Villarroel. Het zilvererts wordt direct op grote schaal ontgonnen, om als zilver naar Spanje te worden verscheept.

juli
 19 - De Mary Rose leidt de aanval op een Franse invasievloot van galeien, maar zinkt in de Solent. Haar bemanning van meer dan 400 man verdrinkt op 2 km afstand van de havenmond van Portsmouth. 

augustus
 26 - Paus Paulus III creëert het hertogdom Parma en Piacenza ten voordele van zijn zoon Pier Luigi Farnese (overleden 1547).
 herfst: Opnieuw Rijksdag, nu te Regensburg: daar komt het tot een openlijke breuk tussen katholieke en "protestantse" vorsten, wat zal leiden tot open oorlog. Tijdens de onderhandelingen heeft keizer Karel V een verhouding met de zangeres Barbara Blomberg. Uit deze verhouding zal een zoon geboren worden, de toekomstige Juan I van Oostenrijk.
november
 28 - De Antwerpse drukker Jacob van Liesveldt wordt wegens ketterij onthoofd. Hij had een bijbelvertaling uitgegeven met annotaties van Maarten Luther.
december
 13 - Begin van het kerkelijke Concilie van Trente, dat zou duren tot 1563.
datum onbekend
 Stichting van de botanische tuin in Padua.
 Publicatie van het eerste boek in het Baskisch: De dichtbundel Linguae vasconum primitiæ van Bernard Etxepare.

Beeldende kunst

Bouwkunst

Geboren 
juni
 8 - Carlos van Spanje (overleden 1568), oudste zoon van Filips II van Spanje
augustus
 27 - Alexander Farnese (zoon van Margaretha van Parma), Spaans veldheer en landvoogd van de Nederlanden van 1578 - 1592
datum onbekend
 Dom Pedro de Christo, Portugees componist

Overleden 
juni
 4 - Johan Lodewijk van Nassau-Saarbrücken (72), graaf van Saarbrücken en Saarwerden
oktober
 18 - John Taverner (~55), Brits componist
1547

Het jaar 1547 is het 47e jaar in de 16e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen 
januari
 16 - De 17-jarige Ivan IV (1530-1584), later bijgenaamd de Verschrikkelijke, wordt tot (eerste) tsaar aller Russen gekroond.
 19 - De edelman-dichter Henry Howard wordt op last van koning Hendrik VIII van Engeland onthoofd.
 28 - De 9-jarige Eduard VI (1537-1553), volgt zijn overleden vader Hendrik VIII op als koning van Engeland, onder het regentschap van Edward Seymour.
april
 24 - Slag bij Mühlberg - Keizer Karel V neemt de keurvorst van Saksen gevangen en belegert Wittenberg in de Schmalkaldische Oorlog.
mei
 2 - Sultan Hadiwijaya van Pajang benoemt Kyai Pandan Arang tot de eerste bupati (burgemeester) van Semarang, waarmee cultureel en politiek gezien Semarang ontstaat.
 2 - Een groot deel van de stad Gelderen brandt af (200 huizen en schuren).
 19 - Nadat het keurvorstendom Saksen de Schmalkaldische Oorlog heeft verloren, komen in de capitulatie van Wittenberg de keurvorstelijke waardigheid en een deel van het keurvorstendom aan de in Meissen residerende hertog Maurits van Saksen.
 26 - De landsheer Karel V geeft de Vlamingen vergunning voor het graven van de Sassevaart, de voorloper van het kanaal Gent-Terneuzen.

voorjaar
 De landvoogd van de Nederlanden Maria van Hongarije maakt een rondreis door Zeeland. Ze inspecteert overal de zeeweringen, en vraagt de Staten van Zeeland om 30.000 gulden beschikbaar te stellen voor versterking van de kust. Ook geeft ze opdracht Fort Rammekens te bouwen op kosten van haar regering.

juli
 31 - Na het overlijden van zijn vader Frans I wordt Hendrik II koning van Frankrijk. Koningin-weduwe Eleonora wordt verbannen van het hof: zij trekt naar Brussel bij haar zuster Maria van Hongarije, en Hendrik II schenkt Eleonora's kasteel te Chenonceau aan zijn maîtresse Diane de Poitiers.
september
 1 - Opening van de Rijksdag van Augsburg, die na de overwinning van keizer Karel V op het Schmalkaldisch Verbond ook wel de "geharnaste Rijksdag" wordt genoemd.

Literatuur
 Gemeiner loblicher Eydgnoſchafft Stetten Landen vnd Völckeren Chronik wirdiger thaaten beſchreybung […]. Een kroniek van de Zwitserse Eedgenootschap van Johannes Stumpf, uitgegeven te Zürich door Christoph Froschauer.

Bouwkunst

Geboren 
februari
 24 - Don Juan van Oostenrijk, Spaans legerleider en landvoogd van de Lage Landen (begintijd Tachtigjarige Oorlog) (overleden 1578)
september
 14 - Johan van Oldenbarnevelt, Nederlands politicus (raadpensionaris) (overleden 1619)
 29 (datum onzeker) - Miguel de Cervantes, Spaans schrijver (Don Quichot) (overleden 1616)
oktober
 18 - Justus Lipsius, Zuid-Nederlands humanist, filoloog en historiograaf (overleden 1606)
december
 5 - Ubbo Emmius, Fries historicus en de eerste rector van de Academie te Groningen (overleden 1625)
datum onbekend
 Manoel Mendes, Portugees componist (overleden 1605)

Overleden 
januari
 19 - Henry Howard (ca. 29), earl van Surrey, Engels dichter en aristocraat
 28 - Hendrik VIII (55), koning van Engeland
juli
 31 - Frans I (52), koning van Frankrijk
december
 2 - Hernán Cortés (62), Spaans veroveraar
1548

Het jaar 1548 is het 48e jaar in de 16e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen 
mei
 15 - Het Interim van Augsburg wordt door Karel V uitgevaardigd om een voorlopige verzoening te bewerkstelligen tussen de protestanten en de Roomse Kerk.

juni
 26 - Door de Transactie van Augsburg worden de gebieden van keizer Karel V die in de Westfaalse Kreits liggen, overgebracht naar de Bourgondische Kreits. Vervolgens wordt de Bourgondische Kreits onafhankelijker van het Heilige Roomse Rijk.

oktober
 20 - La Paz wordt gesticht door de Spaanse kapitein Alonso de Mendoza op de plaats van de inheemse nederzetting Chuquiago. De stad ligt op de route van Lima naar de goudmijn van Potosí en heet aanvankelijk Nuestra Señora de la Paz (Onze Lieve Vrouwe van de Vrede).

december
 december - De Saksische Landdag geeft steun aan het Interim van Leipzig, een door de protestanten aangepaste versie van het Interim van Augsburg.
Zonder datum
 In Engeland wordt het Book of Common Prayer uitgegeven, het eerste gebedenboek in het Engels. Daarmee begint de protestantisering van het land.
 Mikael Agricola, sleutelfiguur in de reformatie van Finland, publiceert een vertaling van de Bijbel. Het is tevens het eerste boek in de Finse taal.

Bouwkunst

Geboren 

mei
 Karel van Mander, kunstschilder en schrijver van Zuid-Nederlandse afkomst, vooral bekend als auteur van het Schilderboeck (overleden 1606)

september
 2 - Vincenzo Scamozzi, Italiaans architect (overleden 1616)
 29 - Willem V van Beieren, zoon van hertog Albrecht V van Beieren en Anna van Oostenrijk (overleden 1626)

datum onbekend
 Balthasar de Ayala, Spaans rechtsgeleerde (overleden 1584)
 Giordano Bruno, Italiaans filosoof (overleden 1600)
 Simon Stevin, Vlaams toegepast wiskundige en ingenieur (overleden 1620)

Overleden 

april
 1 - Sigismund I (81), koning van Polen

september
 5 - Catharina Parr, koningin van Engeland (1543-1547)

december
 26 - Henrica van Erp, abdis van het vrouwenklooster Oostbroek (ca. 1480–26 december 1548)
1549

Het jaar 1549 is het 49e jaar in de 16e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen 
april
1 - Kroonprins Filips arriveert vanuit Spanje in Brussel.
4 - De Sassevaart, de nieuwe vaarweg tussen Gent en de Westerschelde, kan onder water worden gezet.

juni
 12 - De Italiaanse filosoof en medicus Ulisse Aldrovandi wordt op beschuldiging van ketterij gearresteerd; de aanklacht is dat hij banden heeft met de wederdoper Camillo Renato.

juli
 juli - De Spaanse inquisitie brengt in Barcelona de heksenjager Johannes Malet op de brandstapel wegens "valse beschuldigingen". Door zijn toedoen waren 33 vrouwen in de omgeving van de stad gedood wegens hekserij.

augustus
15 - De jezuïet Franciscus Xaverius stapt in Japan aan land om er te prediken.
22 - In Binche, Henegouwen, beginnen feestelijkheden die tien dagen zullen duren ter gelegenheid van het bezoek van keizer Karel V en zijn zoon Filips. Gastvrouw is de landvoogd Maria van Hongarije, die hier een paleisje heeft laten bouwen.

september
 20 - Kroonprins Filips arriveert vanuit Reimerswaal in Breda, waar hij wordt ontvangen door Willem van Oranje.

oktober
 6 - De Engelse regent Edward Seymour brengt de kind-koning Edward VI voor zijn veiligheid naar Windsor Castle, maar dat wordt een week later omsingeld door de troepen van John Dudley. Seymour en zijn ambitieuze echtgenote worden vervolgens opgesloten in de Tower.

november
4 - Keizer Karel V bepaalt in een Pragmatieke Sanctie dat de Bourgondische Kreits voortaan ondeelbaar zal zijn en bij overerving over zal gaan binnen de mannelijke en vrouwelijke lijn van zijn familie. Hij besluit voorts dat het Nederlands de officiële taal van de nieuwe Nederlanden zal zijn.
datum onbekend
 De boekdrukker Christoffel Plantijn vestigt zich in Antwerpen.

Bouwkunst

Geboren 
maart
11 - H.L. Spiegel, Nederlands schrijver en denker (overleden 1612)
oktober
10 - Anna van de Heilige Bartolomeüs, karmelietes, kloosterstichter en zalige (overleden 1626)

Overleden 
maart
 20 - Thomas Seymour, Engels edelman, legeraanvoerder, diplomaat en politicus (geëxecuteerd)
november
 10 - Paus Paulus III (81), paus van 1534 tot 1549
1551

Het jaar 1551 is het 51e jaar in de 16e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen 
mei
 12 - Officiële stichting van de Nationale Universiteit van San Marcos in Peru door koninklijk besluit van Keizer Karel V.
juni
 6 - Willem van Oranje trouwt met Anna van Egmond van Buren, zodat hij haar uitgestrekte bezittingen erft.
juli
 Juli - Invasie van het eiland Gozo door het Ottomaanse Rijk. Zo'n 6000 inwoners worden als slaven meegevoerd naar Tripoli in Libië.
augustus
10 tot 15 - Zesdaags bombardement op Tripoli met als resultaat de verovering ervan door de Osmaanse grootvizier Silan Khan.
september
 21 - Officiële stichting van de Keizerlijke en Pauselijke Universiteit van Mexico in Mexico-Stad door koninklijk besluit van Keizer Karel V.
 26 - Begin van de Italiaanse Oorlog. De Franse koning Hendrik II verklaart de oorlog aan Keizer Karel V.
zonder datum
 Vereniging van een deel van het nestorianisme met de Heilige Stoel.
 De stad Guta (het hedendaagse Kolárovo in Slowakije) krijgt stadsrechten.

Bouwkunst

Geboren 
januari
 14 - Abu 'l-Fazl ibn-Mubarak, Indiaas schrijver en vizier (overleden 1602)
maart
 21 - Maria Anna van Beieren, prinses van Beieren en aartshertogin van Oostenrijk (overleden 1608)
april
 30 - Jacopo Chimenti, Italiaans kunstschilder (overleden 1640)
oktober
 8 - Giulio Caccini, Italiaans componist, docent, zanger, instrumentalist en schrijver in de overgang van late renaissance naar vroege barok (overleden 1618)
datum onbekend
 Boris Godoenov (ca. 53), tsaar van Rusland van 1598 tot 1605 (overleden 1605)

Overleden 
maart
 1 - Martin Bucer (59), Duits theoloog
augustus
 26 - Margaretha Leijonhufvud (35), koningin-gemalin van Zweden
1552

Het jaar 1552 is het 52e jaar in de 16e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen 
januari
 12 - Door blikseminslag in de toren brandt de Sint-Janskerk van Gouda af. Spoedig wordt de herbouw aangevat met de opbrengsten van een collecte, een loterij en de boetes in de stad.
 13 - De Sint-Pontiaansvloed aan de Nederlandse westkust leidt tot overstromingen in Holland, Zeeland en Brabant.
 15 - De protestantse rijksvorsten onder leiding van Maurits van Saksen dragen in het verdrag van Chambord het rijksvicariaat over de rijkssteden Metz, Toul en Verdun wederrechtelijk over aan koning Hendrik II van Frankrijk.

februari
 24 - De Engelse regering trekt de privileges van het Hanzeverbond in.

maart
 26 - De 73-jarige Goeroe Amar Das wordt de derde goeroe van de Sikhs in de Punjab.

april
 18 - Maurits van Saksen bezet Linz.

juni
 16 - Tsaar Ivan IV de Verschrikkelijke leidt een leger van 150.000 man vanuit Moskou naar Kolomna waar ze een Tataars leger onder leiding van Devlet Giray, de kan van het Krim-kanaat, verslaan in de buurt van Toela.
augustus
 2 - In het Verdrag van Passau geeft keizer Karel V godsdienstvrijheid aan de lutherse vorsten.
 30 - Moscovische troepen staan voor de poorten van Kazan.

oktober
 12 - Verovering van Kazan. Ivan de Verschrikkelijke laat zijn soldaten de stad plunderen om zo hun soldij te betalen. Hierdoor worden de burgers afgeslacht of weggevoerd als slaven, waarna de stad tot de grond toe wordt afgebrand.
zonder datum
 De eerste zilveren carolus van Karel V wordt geslagen (tot 1680), de eerste uniforme gulden van de Zeventien Provinciën.
 In Winterswijk breekt een grote brand uit. Diverse huizen worden door de vlammen verzwolgen, een persoon komt daarbij om het leven.

Bouwkunst

Geboren 
juli
 18 - Rudolf II, keizer van het Habsburgse rijk, zoon van keizer Maximiliaan II (overleden 1612)
september
 21 - Barbara Longhi, Italiaans schilderes (overleden 1638)
oktober
 6 - Matteo Ricci, Italiaans jezuïtisch missionaris (overleden 1610)
datum onbekend
 Hans von Aachen, Duits schilder (overleden 1615)
 Somdetch Brhat-Anya Chao Bandita Buddhisa Raja Sri Sadhana Kanayudha, beter bekend onder de naam Pothisarat II, 24e koning van Lan Xang (overleden 1627)

Overleden 
april
 19 - Olaus Petri, Zweeds kerkhervormer en humanist
december
 3 - Franciscus Xaverius (48), Spaans missionaris
 20 - Katharina von Bora (53), vrouw van Maarten Luther
1553

Het jaar 1553 is het 53e jaar in de 16e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen 
januari
 11 - Aggaeus van Albada wordt geïnstalleerd als raadsheer in het Hof van Friesland.

mei
 10 - Vanuit Londen vertrekt een kleine vloot naar Rusland, die bestaat uit drie schepen: de Bona Esparanza met Hugh Willoughby, de Edward Bonaventure met Chancellor en de Bona Confidentia. Ze verkennen Nova Zembla en keren onverrichter zake terug.
juli
 10 -De Lord Protector, de hertog van Northumberland, probeert na het overlijden van de jonge koning Eduard VI zijn schoonzuster Jane Grey op de troon te zetten, om te voorkomen dat de katholieke prinses Mary koningin wordt.
 19 - Maria Tudor, de katholieke oudste dochter van Hendrik VIII, wordt koningin van Engeland.
 30 - Een plakkaat geeft richtlijnen voor de wapenuitrusting van een haringbuis.
 juli - Emanuel Filibert van Savoye verovert voor keizer Karel V de Noordfranse plaats Hesdin. Karel laat de stadscitadel afbreken.

zonder datum
 Michael Servet (eigenlijk Miguel Serveto), een Spaanse arts, beschrijft voor het eerst de longkringloop (kleine bloedsomloop).
 De Ferrara Bijbel wordt uitgegeven, een vertaling van de Tenach in het Ladino.

Bouwkunst

Geboren 
december
 13 - Hendrik van Navarra, koning van Frankrijk (als Hendrik IV) en koning van Navarra (als Hendrik III)
datum onbekend
 Maria van Utrecht, echtgenote van Johan van Oldenbarnevelt

Overleden 
 juni
 3 - Wolf Huber, Duits kunstschilder
juli
 6 - Eduard VI (15), koning van Engeland van 1547 tot 1553
augustus
 22 - John Dudley, Engels admiraal en politicus (onthoofd)
datum onbekend
 Michael Servet (eigenlijk Miguel Serveto) wordt te Genève terechtgesteld
 Cristóbal de Morales (53 ?), Spaans componist
1554

Het jaar 1554 is het 54e jaar in de 16e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen 
januari
6 - De graaf van Egmont treedt in Londen op als plaatsvervangende bruidegom bij het huwelijk van Filips II van Spanje met Maria I van Engeland.
25 - São Paulo (Brazilië) wordt gesticht.
februari
12 - In de Tower of London worden lady Jane Grey en haar echtgenoot Guilford Dudley terechtgesteld.
maart
 16 - Filips II van Nassau-Saarbrücken doet afstand ten gunste van zijn broers Johan III en Adolf.

mei
 18 - Een brandende zoutkeet bij straffe noordooster wind veroorzaakt de stadsbrand van Goes.

juni
15 - Inzegening van het huwelijk van Filips en Mary door bisschop Stephen Gardiner, kanselier van Engeland.
 De Act of Supremacy uit 1534 wordt teruggedraaid door koningin Mary Tudor, een overtuigd katholiek.
juli
15 - Roermond wordt getroffen door een stadsbrand. Er vallen 13 doden en van de circa 1300 huizen zijn er circa 950 afgebrand. Ook het Kartuizerklooster Bethlehem wordt getroffen.
 21 - De Franse troepen vallen Binche en Mariemont binnen, waar de kastelen van Maria van Hongarije in brand worden gestoken.

december
 20 - De Spaanse en Nederlandse troonopvolger Filips II benoemt de Utrechtenaar Antoon Mor tot hofschilder.

zonder datum
 Er wordt in Amsterdam een bedrijf gesticht dat zich bezighoudt met zeepbereiding: De Vergulde Hand.
 Koning Hendrik II van Frankrijk valt de Habsburgse Nederlanden binnen. Zijn leger neemt het uitstekend versterkte vestingstadje Mariembourg in, en dringt door tot in Dinant, waar het tot staan kan worden gebracht.  Een tegenaanval verjaagt de Fransen uit Henegouwen: het is de laatste veldtocht van de zieke keizer Karel V.
 Filips I van Nassau-Wiesbaden doet afstand ten gunste van zijn zoons Filips II en Adolf IV. Filips II krijgt Wiesbaden, en Adolf IV krijgt Idstein.
 Het stadsbestuur van Montfoort laat de Kaart met een ontwerp voor een scheepvaartverbinding tussen Montfoort en Amsterdam maken naar aanleiding van plannen voor een kanaal tussen Amsterdam en Montfoort. Wegens geldgebrek wordt dit kanaal niet uitgevoerd.

Beeldende kunst

Bouwkunst

Geboren 
januari
 1 - Lodewijk van Württemberg, hertog (overleden 1593)
 9 - Paus Gregorius XV (overleden 1623)
maart
 18 - Josias I van Waldeck-Eisenberg, Duits graaf (overleden 1588)
november
 30 - Philip Sidney, Engels dichter en diplomaat (overleden 1586)
datum onbekend
 Francis Throckmorton, Engels samenzweerder (overleden 1584)

Overleden 
februari
 6 - Arnold von Bruck (~54), Nederlandse polyfonist
 12 - Jane Grey (16), koningin van Engeland voor een paar dagen, wordt onthoofd
maart
 3 - Johan Frederik I van Saksen (50), keurvorst van Saksen en hertog van Saksen
juni
 19 - Filips II van Nassau-Saarbrücken (44), graaf van Saarbrücken en Saarwerden
1555

Het jaar 1555 is het 55e jaar in de 16e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen 
maart
 25 - De stad Valencia wordt op Maria boodschap gesticht door kapitein Alonzo Díaz Moreno. Het is de eerste Spaanse nederzetting in centraal Venezuela. De officiële naam van de stad is Nuestra Señora de la Asunción de Nueva Valencia del Rey.

april
 april - Bij een grote stadsbrand in Medemblik wordt de gehele stad in puin gelegd. Veel mensen komen om, wanneer door de brand een kruitschip in de haven van de stad ontploft. De brand duurt vijf dagen.
mei
 23 - Kardinaal Giovanni Pietro Carafa wordt tot paus gekozen. Als Paulus IV wordt hij de eerste paus van de contrareformatie.
september
 25 - De Godsdienstvrede van Augsburg beëindigt de Schmalkaldische Oorlog (1546-1555).
oktober
 21 - De Heerlijkheid Culemborg wordt verheven tot Graafschap.
 25 - Keizer Karel V doet afstand van de regering over de Nederlanden en de Franche-Comté ten behoeve van zijn zoon Filips II. Karel blijft nog koning van Spanje en Rooms-keizer.
november
17 - De nieuwe landsheer van de Nederlanden Filips II van Spanje benoemt elf nieuwe leden van de Raad van State, onder wie Willem van Oranje en Lamoraal van Egmont.
zonder datum
 De Nijmeegse jezuïet Petrus Canisius publiceert de 'Summa doctrina Christiana', een soort katechismus.
 Christoffel Plantijn sticht in Antwerpen een uitgeverij.
 De laatste dijk rond het eiland van Reimerswaal begeeft het en het water staat nu rond de stadswallen.

Beeldende kunst

Bouwkunst

Geboren 
september
 23 - Louise de Coligny, de vierde echtgenote van prins Willem I
december
 27 - Johann Arndt, Duits theoloog

Overleden 
maart
 23 - Paus Julius III (67), paus van 1550 tot 1555
april
 11 - Johanna de Waanzinnige (Johanna van Castilië) (75), koningin van Castilië en moeder van keizer Karel V
mei
 1 - Paus Marcellus II (53), paus in 1555
 25 - Gemma Frisius (46), Nederlands geograaf
 29 - Hendrik II van Navarra (52), koning van Navarra, graaf van Armagnac en Périgord
juni
 7 - Maarten van Rossum, militair, heer van Poederoyen, pandheer van Bredevoort, heer van Cannenburgh, heer van Lathum en Baer, maarschalk van Gelre, en keizerlijk stadhouder van Luxemburg
november
 21 - Georg Agricola, Duits wetenschapper
1556

Het jaar 1556 is het 56e jaar in de 16e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen 
januari
 16 - Keizer Karel V legt het koningschap in de Spaanse koninkrijken neer ten gunste van zijn zoon Filips.
 23 - De Shaanxi aardbeving, de hevigste uit de geschiedenis, kost het leven aan 830.000 mensen in China.

februari
 5 - Het Bestand van Vaucelles wordt getekend door Frankrijk en het Habsburgs-Bourgondische Rijk.

mei
 10 - Bernhard van Nassau-Beilstein wordt opgevolgd door zijn neef Johan III.

juni
 10 - Karel V draagt ook de Franche Comté, het restant van het Bourgondische hertogdom, over aan Filips II.
september
 5 - 7 - Karel V draagt de keizerlijke waardigheid over aan zijn broer Ferdinand.

november
 5 - Overwinning van Bairam Khan in de Tweede Slag bij Panipat, waarmee hij de troon voor de jeugdige Akbar veiligstelt. 
 11 - In Meurs trouwen graaf Willem IV van den Bergh en Maria van Nassau.

zonder datum
 De Zweedse prins Johan, jongere broer van de koning, wordt hertog van Finland.
 Hertog Christoph van Württemberg sluit definitief de Abdij van Maulbronn en vestigt een evangelisch-luthers internaat in de gebouwen.
Het eilandje Neuwerk wordt ingepolderd.

Beeldende kunst

Bouwkunst

Geboren 
februari
 7 - Maria van Nassau, tweede dochter van Willem van Oranje (overleden 1616)
maart
 18 - (te Parijs) - François Hercule de Valois, beter bekend als de hertog van Anjou
december
 27 - Johanna de Lestonnac, Franse ordestichter en heilige (overleden 1640)

Overleden 
januari
 5 - Adolf IV van Nassau-Idstein (37), graaf van Nassau-Idstein

mei
 10 - Bernhard van Nassau-Beilstein, graaf van Nassau-Beilstein
juni
 10 - Martin Agricola (70), een Duitse componist van renaissancemuziek en een muziektheoreticus

juli
 31 - Ignatius van Loyola, bekend door zijn aandeel in de oprichting van de Jezuïetenorde
december
 23 - Nicholas Udall (52), Engels toneelschrijver

datum onbekend
 Richard Chancellor, Engels zeevaarder en handelaar, verdrinkt voor de Schotse kust
1557

Het jaar 1557 is het 57e jaar in de 16e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen 
juli
 24 - In het Edict van Compiègne stelt koning Hendrik II van Frankrijk de doodstraf op het calvinisme.
 26 - Angelus Merula, de hoogbejaarde oud-pastoor van Heenvliet, sterft op de brandstapel nog voor het vuur wordt ontstoken. Hij is vier jaar lang verhoord door de Inquisitie op verdenking van Lutherij.

augustus
 10 - Spaanse troepen brengen Frankrijk een verpletterende nederlaag toe bij Saint-Quentin, net ten zuiden van de Spaanse Nederlanden, waarmee de weg naar Parijs open ligt.

september
 september - De Hertog van Alva bezet als Spaans onderkoning van Napels de stad Rome, en dwingt de pro-Franse Paus Paulus IV tot een pro-Spaanse koers.

oktober
 13 - Wijding van de Hofkapel bij het Kasteel van Breda.

december
 7 - Amsterdam stelt vier stadsspeellieden aan om dagelijks een kwartier lang muziek te maken vanaf de stadhuistoren.

zonder datum
 De Portugezen stichten Macau.
 Eerste tekening van een tulp.
 Eerste gebruik van het symbool "=" als gelijkheidsteken door Robert Recorde in zijn werk The whetstone of witte ("de slijpsteen van de geest").
 Graaf Lamoraal van Egmont geeft opdracht tot omdijking van een gebied aan de Oude Maas, dat later Beijerland zal heten.
 Opnieuw wordt Reimerswaal door een ramp getroffen.  De zee doorbreekt de stadswallen en er gaan veel huizen verloren. Veel inwoners verlaten de eilandstad om elders een nieuw bestaan op te bouwen.
 Spanje verklaart zich bankroet.

Bouwkunst

Geboren 
februari
 24 - Matthias van Oostenrijk, enige jaren landvoogd van de Nederlanden
mei
 31 - Fjodor I, tsaar van Rusland
datum onbekend
 Abbas I (de Grote) wordt geboren (zoon van Mohammed Chodabende)
 Otto van Veen, leermeester van Rubens

Overleden 
januari

 2 - Jacopo da Pontormo (62), Florentijns kunstschilder
juni
 11 - Johan III van Portugal (55), koning van Portugal
juli
 28 - Anna van Kleef (41), vierde echtgenote van Hendrik VIII van Engeland
1558

Het jaar 1558 is het 58e jaar in de 16e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen 
januari
 1 - Het Franse leger onder leiding van hertog Frans van Guise belegert het door Engeland gecontroleerde Calais.
 7 - De Fransen heroveren na ruim 2 eeuwen Calais.
 20 - Koning Filips II van Spanje verheft de kerspels Geleen en Spaubeek tezamen tot de heerlijkheid Geleen. De eerste Heer van Geleen wordt Arnold II Huyn van Amstenrade. 
 23 - Koning Hendrik II van Frankrijk bezoekt Calais.

april
 23 - De Engelse koopman Anthony Jenkinson vertrekt uit Moscovië voor een expeditie naar Centraal-Azië.

mei
 18 - De Staten-Generaal in Brussel besluiten aan Filips II van Spanje de Negenjarige bede toe te kennen, een financieel plan waarbij zij de komende negen jaar gelden beheren, innen en aan de koning afstaan om de oorlogsschulden te vereffenen. De koning is bijzonder ontevreden over deze parlementaire inmenging, maar stemt toe. Dit is de laatste keer dat de Staten en de koning tot overeenkomst komen.

 juli
 De Ottomanen verwoesten Ciutadella de Menorca tijdens de Plundering van de Balearen.

november
 17 - Maria I van Engeland overlijdt; Elizabeth I van Engeland bestijgt de troon.

december
 28 - Joost van Bronckhorst, rekenmeester van Den Haag, koopt de Heerlijkheid Bleiswijk van de Rekenkamer van Holland.

zonder datum
 Begin van de Lijflandse Oorlog waarin Rusland zijn macht over het Baltische gebied probeert uit te breiden.
 Russische troepen bezetten Dorpat en Narva en belegeren Reval.

Beeldende kunst

Bouwkunst

Geboren 
juni
 15 - Andreas van Oostenrijk, plaatsvervangend gouverneur-generaal van de Nederlanden (overleden 1600)

datum onbekend
 Hendrick Goltzius, Nederlands schilder die tot het maniërisme wordt gerekend (overleden 1617)
 Magdalena van Waldeck-Wildungen, Duits gravin (overleden 1599)
 Olivier van Noort, Nederlands ontdekkingsreiziger (overleden 1627)

Overleden 
februari
 18 -  Eleonora van Oostenrijk (59), koningin van Portugal en koningin van Frankrijk
maart
 24 - Anna van Egmont (25), echtgenote van Willem de Zwijger
juni
 6 - Filips I van Nassau-Wiesbaden (66), graaf van Nassau-Wiesbaden-Idstein
juli
 Georgius Macropedius (71), Nederlands humanist en toneelschrijver
september
 21 - Keizer Karel V (58), heer der Nederlanden, koning van Spanje en keizer van het Heilige Roomse Rijk
oktober
 18 - Maria van Hongarije (53), dochter van Filips de Schone en Johanna van Castilië
 21 - Julius Caesar Scaliger, humanist
november
 17 - Koningin Maria I van Engeland (42)
 17 - Reginald Pole (58), Engels kardinaal en humanistisch geleerde
1560

Het jaar 1560 is het 60e jaar in de 16e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen 
april
 4 - Het ridderleger van Savoye raakt in oorlog met de Waldenzen, over het algemeen boeren, die trouw zijn aan de hertog maar weigeren terug te keren in de katholieke kerk.

 Mei of juni - Oda Nobunaga verslaat Imagawa Yoshimoto in de slag bij Okehazama.

juli
7 - De door Filips II benoemde stadhouder van Henegouwen, Jan IV van Glymes van Bergen, houdt zijn Blijde Inkomst in de hoofdstad Bergen.
 8 - Elisabeth van Hessen huwt in Marburg met  Lodewijk, troonopvolger van de Palts.
augustus
 21 - Zonsverduistering in Europa. De Deense student Tycho Brahe besluit hierdoor astronomie te gaan studeren.

oktober
 14 - In de hoofdstad van Anjou, Angers, vindt een oproer met beeldenstorm plaats, dat "Journée des mouchoirs", (Zakdoekendag) genoemd wordt, daar de protestanten, die de stad overnemen, hun hoeden met witte zakdoeken hebben versierd. Van elders opgeroepen katholieke troepen drukken het oproer snel de kop in.

zonder datum
 Jean Nicot stuurt het in Amerika ontdekte geneeskrachtige wondermiddel tabak naar de Franse koningin Catharina de' Medici om haar van haar hoofdpijn af te helpen.
 Akbar de Grote regeert nu als volmondige over India en fnuikt de macht der Afghanen. Hij verwerft gebiedsuitbreiding en roem door bestuursorganisatorische talenten, wijsheid en tolerantie.

Beeldende kunst

Bouwkunst

Geboren 
mei
 13 - Willem Lodewijk van Nassau-Dillenburg, van 1584 tot zijn dood stadhouder van Friesland
augustus
 7 - Elisabeth Báthory, Hongaarse gravin, beroemde seriemoordenaar in de Slowaakse en Hongaarse geschiedenis

Overleden 
november
 25 - Andrea Doria (93), Genuees admiraal en politicus

december
 2 - Georg Sabinus (52), Duits humanistisch geleerde en diplomaat
1561

Het jaar 1561 is het 61e jaar in de 16e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen 
januari
 19 - Filips II geeft toestemming voor de stichting van de Universiteit van Dowaai met vijf faculteiten.

februari
 27 - De eerste steen wordt gelegd van het Stadhuis van Antwerpen.

april
 26 - Guglielmo I Gonzaga huwt met Eleonora van Oostenrijk.
 27 - Anthony Jenkinson vertrekt uit Moskou voor een handels- en ontdekkingsreis naar Perzië.
mei
 15 - Albrecht en Filips IV van Nassau-Weilburg verdelen hun bezittingen, Albrecht krijgt Weilburg en Filips Neuweilnau.
juni
 27 - De schilder Marcus Gerards krijgt opdracht een stadsplan van Brugge te maken die de stad voorstelt als een aantrekkelijke, dicht aan zee gelegen handelsplaats. De Gerardskaart zal door de eeuwen steeds herdrukt blijven worden.
 29 - Koning Erik XIV van Zweden wordt gekroond.
augustus
 25 - Willem van Oranje hertrouwt met de Duitse prinses Anna van Saksen.
 29 - Paus Pius IV geeft het jezuïetencollege Collegia Externorum op Malta de toestemming om diploma's met de titel Philosophiae Magister en Doctor divinitatis te verlenen.

september
 9 - Het overleg van Poissy gaat van start, tussen Franse katholieken en hugenoten.
 10 - In Japan vindt de Vierde Slag bij Kawanakajima plaats.

november
 6 - De wijbisschop van Utrecht Nicolaas van Nieuwland wordt benoemd tot eerste bisschop van het nieuwe bisdom Haarlem.

december
 16 - Wijding van Nicolaas van der Borcht uit Leuven tot eerste bisschop van Middelburg, tevens abt van de abdij aldaar. De Sint-Pieterskerk (of Noordmonsterkerk) in Middelburg krijgt de status van kathedraal. Kasteel Westhove wordt de residentie van de bisschop.
 21 - Installatie van Antoine Perrenot de Granvelle als aartsbisschop van Mechelen. Oranje, Egmont en Hoorne hebben zich vergeefs tegen de benoeming verzet en blijven weg bij de plechtigheid.
zonder datum
 De Lijflandse Oorlog loopt uit op een deling van het land tussen Polen, Denemarken en Zweden.
 Madrid, in de 15e eeuw reeds residentie, krijgt de zetel van de regering van Spanje.
 Eerste boek waarin een tulp is afgebeeld (C. Gesner).

Bouwkunst

Geboren 
januari
 22 - Francis Bacon, Brits filosoof, wetenschapper en politicus (overleden 1626)
juni
 7 - Johan VII van Nassau-Siegen, Duits graaf en militair theoreticus (overleden 1623)
augustus
 20 - Jacopo Peri, componist
oktober
 27 - Mary Sidney, Engels schrijfster

Overleden 
januari
 31 - Menno Simons (~64), katholiek priester en leidinggevend kerkhervormer

december
 11 - Johan III van Nassau-Beilstein (66), graaf van Nassau-Beilstein
1562

Het jaar 1562 is het 62e jaar in de 16e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen 

januari
 17 - De regent Catharina de' Medici vaardigt het Edict van Saint-Germain uit, waarin  Frankrijk de hugenoten voor het eerst erkent. Ze mogen 's zondags buiten de stadsmuren kerkdiensten houden.

maart
 1 - Het Bloedbad van Wassy vindt plaats als een groep katholieken onder leiding van Frans van Guise het vuur opent op een protestantse kerkdienst. Daarbij worden 1000 hugenoten gedood.

april
 30 - Een groep hugenoten onder kapitein Jean Ribault arriveert in Florida.
 april - De inquisitie te Sevilla verbrandt ritueel een afbeelding van de Spaanse bijbelvertaler Casiodoro de Reina. Hij wordt tot ketter verklaard en zijn boeken worden op de Index geplaatst.

juli
 12 - Op het kerkhof van Boeschepe in het Vlaamse Westkwartier wordt de eerste hagenpreek gehouden.

september
 20 - Engelse troepen onder aanvoering van graaf Dudley van Warwick, landen in Le Havre om de hugenoten bij te staan.
oktober
5 -  Met een openbare processie van het gezegend sacrament en een preek door François Richardot, bisschop van Atrecht, vindt de officiële opening plaats van de Universiteit van Dowaai, na Leuven de tweede in de Nederlanden.

zonder datum
 Koning Filips II van Spanje, heer van Bredevoort, geeft de heerlijkheid Bredevoort in pand aan Diederik van Bronckhorst-Batenburg in Anholt.
 Eerste druk van het Martelaarsboek "Het Offer des Heren", met getuigenissen over de vervolging van de Wederdopers sinds 1530.

Bouwkunst

Geboren 
mei
 28 - Carlo Barberini, graaf van Monterotondo, luitenant-generaal van het Pauselijke leger
 Jan Pieterszoon Sweelinck, Nederlands componist en organist

juni
 16 - Wolraad III van Waldeck-Eisenberg, Duits graaf en militair (overleden 1587)

november
 25 - Lope de Vega (schrijver), Spaans dichter

datum onbekend
 John Bull, Engels componist (overleden 1628)
 Cornelis Cornelisz van Haarlem, Nederlands kunstschilder

Overleden 
december
 6 - Jan van Scorel, Nederlandse kunstschilder
 7 - Adriaan Willaert (~72), Vlaams componist, dirigent, muziekleraar en kapelmeester

datum onbekend
 Götz von Berlichingen
1563

Het jaar 1563 is het 63e jaar in de 16e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen 
maart
 11 - Het vertrek van kardinaal Granvelle wordt geëist door de drie belangrijkste leden van de Raad van State: Willem van Oranje, Lamoraal van Egmont en Filips van Montmorency.
mei
 30 - Bij Bornholm in de Oostzee leidt een vlagincident tot een treffen tussen de marines van Denemarken en Zweden. Dieperliggende oorzaak: Denemarken kan zich nog niet neerleggen bij het Zweedse uittreden uit de Unie van Kalmar.

juli
 10 - Bij een stadsbrand wordt het gehele oosten van Rotterdam in de as gelegd. Onder andere gaat het in 1444 gebouwde Predikherenklooster aan de Hoogstraat verloren.

augustus
19 - De nieuwe koning Karel IX van Frankrijk bevestigt het Edict van Amboise, een voorwaarde voor een aantal parlementen (gerechtshoven) om het edict te handhaven. Het geeft de hugenoten een zekere mate van geloofsvrijheid.

september
 september - In Rome wordt de Brabander Christiaan van der Ameijden als zanger toegelaten tot het koor van de Sixtijnse kapel, de privékapel van paus Pius IV.

november
 11 - Het Concilie van Trente verplichtt de parochiepriesters om doop- en huwelijksregisters aan te maken, wat in feite neerkomt op de veralgemening van bestaande maar disparate praktijken. 
 15 - Eerste uitgave van de kerkorde van de Palts, met daarin de Heidelbergse Catechismus.
zonder datum
 Einde van het kerkelijke Concilie van Trente, wat begon in 1545.
 Emanuel Filibert van Savoye verplaatst de hoofdstad van zijn hertogdom van Chambéry naar Turijn.

Beeldende kunst

Bouwkunst

Geboren 
datum onbekend
 Jan Huygen van Linschoten, Nederlands koopman en ontdekkingsreiziger
 Michael Drayton, Engels dichter

januari
 30 - Franciscus Gomarus, Nederlands hoogleraar in de theologie aan de universiteit van Leiden en voorman van de contra-remonstranten

maart
 5 - John Coke, Engels politicus

september
 4 - Wanli, keizer van China

november
 5 - Anna van Nassau, oudste dochter van Willem I de Zwijger en Anna van Saksen

Overleden 
februari
 18 - Frans van Guise (44), wordt vermoord
1565

Het jaar 1565 is het 65e jaar in de 16e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen 
februari
 13 - Miguel López de Legazpi landt op de kust van Cebu. Hiermee begint de Spaanse kolonisatie van de Filipijnen.
maart
 1 - Rio de Janeiro wordt gesticht.
april
 eind april - De Sont wordt gesloten vanwege de oorlog tussen Denemarken en Zweden.
mei
 18 - De Turken beginnen het Beleg van Malta, dat verdedigd wordt door de ridders van St.Jan en de Maltezen.
augustus
 28 - De Spaanse admiraal Pedro Menéndez de Avilés sticht de nederzetting St. Augustine, de eerste blijvende nederzetting in Noord-Amerika.
september
 11 - De Turken breken na 117 dagen zeer zware strijd het beleg van Malta op.
 september - De landvoogd Margaretha van Parma verzet de wet in Amsterdam. Ze benoemt een nieuwe schepenbank van zeven leden niet uit een voordracht van de burgemeesters maar op eigen gezag ("d'autorité autonome").
oktober
 8 - Andrés de Urdaneta arriveert in de haven van Acapulco na de eerste tocht in oostwaartse richting over de Stille Oceaan.
 17 en 20 - In twee brieven uit het koninklijk verblijf bij Segovia wijst Filips II elke matiging van de ketterplakkaten af. Zie ook: Filips II van Spanje#Opstand in de Nederlanden
 oktober - De Hugenoten in Frans Florida worden door Spaanse kolonisten opgehangen.

november
 6 - Het "Verbond der Edelen" opgericht.
december
 december - In de Driekronenoorlog weet de Deense generaal Daniel Rantzau de Zweden te verslaan in de Slag bij Axtorna.
zonder datum
 De Bergermeerpolder wordt drooggemalen.

Beeldende kunst

Bouwkunst 

 Aanvang bouw Palazzo Giugni te Florence door Bartolommeo Ammannati.

Geboren 
januari
 17 - Mariana Navarra de Guevarra, Spaans kloosterlinge en zalige (overleden 1624)
augustus
 9 - Lodewijk II van Nassau-Saarbrücken, graaf van Nassau-Weilburg en Saarbrücken (overleden 1627)
oktober
 6 - Marie le Jars de Gournay, Franse dichteres (overleden 1645)
datum onbekend
 Henry Hudson, Engels zeevaarder en poolonderzoeker (overleden 1611)
 Hendrick de Keyser, Nederlands architect (overleden 1621)
 Pedro Rimonte, Spaanse musicus en componist (overleden 1627)

Overleden 
mei
 9 - Paus Pius IV (66), paus van 1559 tot 1565
september
 tussen 11 en 10 - Cypriano de Rore (~50), componist afkomstig uit de Nederlanden
 13 - Guillaume Farel (ca. 76), Frans-Zwitsers theoloog en kerkhervormer
december
 13 - Conrad Gesner (49), Zwitsers botanicus
1569

Het jaar 1569 is het 69e jaar in de 16e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen 
januari
 26 - Paus Pius V geeft de bul Hebraeorum gens sola uit, waarin hij de joden beschuldigt van toverij en woeker. Hij beveelt hun verbanning uit de Kerkelijke Staat, met uitzondering van de getto's van Rome en Ancona.

februari
 12 - De heerlijkheid Batenburg wordt op last van het Hof van Brabant geconfisqueerd, omdat de telgen uit het Huis van Batenburg de opstand steunen.
maart
 13 - De hertog van Anjou verslaat als opperbevelhebber van het Franse leger de hugenoten in de Slag bij Jarnac. Hun leider, Lodewijk I van Bourbon-Condé, wordt gedood.
 21 - De landvoogd in de Nederlanden, Alva, vraagt de Staten-Generaal instemming met een belasting bij het verhandelen van roerend goed (de tiende penning).

april
 14 - Sierck van Donia de Jonge volgt Claes Clant op als grietman van Kollumerland en Nieuwkruisland.

mei
 11 - Wilhelmus Lindanus, al sinds 1562 de eerste bisschop van het nieuwe bisdom Roermond, kan eindelijk zijn zetel innemen.
 18 - De hertog van Alva krijgt toestemming van de Staten-Generaal voor de invoering van de Tiende Penning in, een belasting op roerende goederen.
juli
 1 - Unie van Lublin - Oprichting van het Pools-Litouwse Gemenebest.
september
 16 - Ottomaanse troepen bereiken Astrachan. Kasim Pasja, die de leiding heeft, besluit het niet te belegeren zonder voldoende artillerie en zet op enige afstand van de Russische verdedigingswerken zijn winterkamp op, in afwachting van versterkingen. Op het gerucht van een aankomend Russisch ontzettingsleger van ruim 30.000 ruiters onder leiding van vojevoda besluit Kasim Pasja om zich terug te trekken van Astrachan.
zonder datum
 De klokken van de kerk van Zemst worden geroofd.
 Anna van Saksen wordt wegens overspel met Jan Rubens (de vader van de schilder Pieter Pauwel Rubens) gearresteerd.
 De titel groothertog wordt voor het eerst verleend aan hertog Cosimo I van Florence (door paus Pius V). 
 In Edirne (huidige Turkije) wordt begonnen met de bouw van de Selimiye-moskee.
 In het Sagobos op Ambon (Indonesië) bouwen de Portugezen een vesting.

Verschenen
 Gerardus Mercator publiceert een wereldkaart met zijn mercatorprojectie.
 Filips van Marnix van Sint-Aldegonde schrijft De Byencorf der H. Roomsche Kercke.
 Eerste publicatie van de Spaanse Bijbelvertaling Reina-Valera te Bazel.

Bouwkunst

Geboren 
april
 16 - John Davies, Engels dichter (overleden 1626)
oktober
 18 - Giambattista Marino, Italiaans dichter (overleden 1625)
datum onbekend
 Ambrogio Spinola, Marques de los Balbases, later opperbevelhebber van het Spaanse leger van de Zuidelijke Nederlanden (overleden 1630)

Overleden 
mei
 10 - Johannes van Ávila (70), Spaans jezuïet, prediker en heilige
september
 5 - Pieter Brueghel de Oude, Brabantse kunstschilder
1575

Het jaar 1575 is het 75e jaar in de 16e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen 
februari
 8 - Leiden krijgt een universiteit, de eerste van Nederland. Willem van Oranje betuigt hiermee zijn erkentelijkheid aan de Leidenaren, die het beleg door de Spanjaarden hebben weerstaan (Leids Ontzet, 1574).
juni
 4 - In Dordrecht wordt de Hollands-Zeeuwse Unie gesloten. De Staten van beide gewesten gaan samenwerken op militair, religieus en fiscaal gebied. Ook de Gelderse steden Zaltbommel en Buren sluiten zich aan. Zo ontstaat de romp van de latere Noord-Nederlandse Unie.
 12 - Willem van Oranje trouwt met Charlotte van Bourbon.
 28 - Troepen van Don Requesens belegeren Buren.

juli
 11 - De Staten van Holland en van Zeeland kiezen Willem van Oranje tot stadhouder.

augustus
7 - Oudewater wordt door een Spaans Leger ingenomen, tijdens een slag die bekendstaat als de Oudewaterse Moord.

september
 8 - Aanvang van het Beleg van Woerden door het Spaanse leger.
 september - De Mondragon voert een landing uit op Schouwen, maar wordt op weg naar Zierikzee opgehouden bij fort Bommenede.

oktober
25 - Het Spaanse leger sluit het Beleg van Bommenede af met een bestorming en vangt aan met het Beleg van Zierikzee. 

zonder datum
 De Spaanse landvoogd Luis de Requesens besluit dat het nieuwe jaar officieel op 1 januari begint.
 In Venetië breekt de pest uit. De epidemie zal twee jaar duren.

Muziek 
 Uitgave van Cantiones Sacrae van William Byrd.

Bouwkunst

Geboren 
december
 18 - Michelagnolo Galilei, Italiaans componist en luitspeler (overleden 1631)
datum onbekend
 Jan Adriaanszoon Leeghwater, Nederlands molenbouwer en waterbouwkundige

Overleden 
datum onbekend
 Anthonis Mor van Dashorst, Nederlands kunstschilder
1581

Het jaar 1581 is het 81e jaar in de 16e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen 
januari
 6 - Het kasteel van Megen, waar Spaanse soldaten zijn gelegerd, gaat in vlammen op.

februari
 15 - Staatse troepen vallen Megen binnen en steken het stadje in brand.

april
 4 - De kaapvaarder Francis Drake wordt door koningin Elizabeth tot ridder geslagen.
 april - De vroedschap van Arnhem verklaart de Nederduits Gereformeerde Kerk tot de enig toegestane in de stad. Katholieken en Lutheranen mogen hun godsdienst niet meer in het openbaar belijden.

juni
 5 - Jan van Nassau, die terugkeert naar de Dillenburg, wordt als stadhouder van Gelre opgevolgd door Willem van den Bergh, die de humanist Elbertus Leoninus benoemt tot zijn kanselier. 
 28 - De stad Breda wordt bij verrassing door Spaanse troepen ingenomen.
juli
 5 - De Staten-Generaal benoemen Willem van Oranje tot stadhouder van alle zeven provinciën.
 23 - De Spaansgezinde stadhouder Rennenberg overlijdt te Groningen op ruim 40-jarige leeftijd.
 23 - Slag om Goor, een mislukte aanval op Goor door de Staatsen.
 25 - Staatse troepen vallen opnieuw Megen binnen en steken de overgebleven huizen in brand.
 26 - Het Plakkaat van Verlatinghe ('het volk is er niet voor een vorst, maar een vorst voor het volk') verklaart koning Filips II van Spanje vervallen van de heerschappij over de Nederlanden en is in feite de onafhankelijkheidsverklaring.
26 en 27 - De furie van Houtepen raast door Breda nadat de koningsgezinden een poortwachter hebben omgekocht. Op 28 juli geeft de stad zich over.

september
1 - De kozakkenleider Jermak vertrekt oostwaarts, Siberië in, om op te trekken tegen het kanaat Sibir.
17 - Vanuit Zuid-Luzon arriveert Domingo de Salazar met een groep missionarissen in Manilla, waar hij geïnstalleerd wordt als de eerste bisschop van het nieuwe bisdom.

november
 De Leidse studenten vragen toestemming aan de academische senaat om een collegia singularum nationem te mogen oprichten maar deze vergunning wordt nadrukkelijk geweigerd omdat dergelijke verenigingen tot ordeverstoring zouden kunnen leiden. Hoewel de goedkeuring niet wordt verkregen worden de nationes toch opgericht: de Friese natio en de Hollandse.
 29 - Parma dwingt na een langdurig beleg Doornik tot overgave, de enige Waalse stad die trouw was gebleven aan de Staten-Generaal.
zonder datum
 De Nederlanden worden in het Latijn Belgica Confoederata genoemd, een verwijzing naar de oude Romeinse aanduiding van het gebied.

Bouwkunst

Geboren 
januari

 4 - James Ussher, Iers anglicaans aartsbisschop (overleden 1656)

maart
 16 - Pieter Corneliszoon Hooft, Nederlands dichter en historicus (overleden 1647)
oktober
 Juan Bautista Maíno, Spaans kunstschilder

Overleden 
juli
 23 - George van Lalaing, stadhouder
datum onbekend
 Cornelis Dirkszoon (39), burgemeester van Monnickendam en een leider van de geuzen tijdens het begin van het Tachtigjarige Oorlog