V wiek p.n.e.

V wiek p.n.e.

VII wiek p.n.e. VI wiek p.n.e. V wiek p.n.e. IV wiek p.n.e. III wiek p.n.e.

Urodzili się 
 około 496 p.n.e. – Sofokles, dramaturg grecki
 około 495 p.n.e. – Perykles, polityk ateński
 około 484 p.n.e. – Herodot, historyk grecki
 około 470 p.n.e. – Mozi, chiński filozof, twórca moizmu
 470 p.n.e. lub 469 p.n.e. – Sokrates, filozof grecki (data sporna lub przybliżona)
 460 p.n.e.
 Hipokrates, ojciec medycyny, Grek
 Demokryt, filozof grecki, twórca filozofii materialistycznej
 446 p.n.e. – Arystofanes, komediopisarz grecki
 około 440 p.n.e. – Antystenes, filozof grecki (filozofia cynicka)
 435 p.n.e. – Arystyp, filozof grecki (szkoła hedonistyczna)
 427 p.n.e. – Platon, filozof grecki i założyciel Akademii Ateńskiej
 około 413 p.n.e. – Diogenes z Synopy, filozof grecki
 410 p.n.e. lub 408 p.n.e. – Eudoksos, astronom i matematyk grecki

Zmarli 

 około 500 p.n.e. – Pitagoras z Samos, grecki filozof i matematyk (data sporna lub przybliżona)
 po 495 p.n.e. – Anakreont z Teos, liryk grecki
 483 p.n.e. – Siddhartha Gautama zwany Buddą
 480 p.n.e.
 Leonidas, król Sparty
 Heraklit z Efezu, filozof grecki
 479 p.n.e. – Konfucjusz, filozof chiński
 około 459 p.n.e. – Temistokles, polityk ateński
 456/455 p.n.e. – Ajschylos, grecki tragik
 około 430 p.n.e. – Fidiasz, rzeźbiarz grecki
 około 430 p.n.e. (426 p.n.e.?) – Herodot, historyk grecki
 429 p.n.e. – Perykles, polityk ateński
 407/406 p.n.e. – Eurypides, tragik grecki
 około 406 p.n.e. – Sofokles, dramaturg grecki
 około 402 p.n.e. – Seuthes, władca trackiego plemienia Odryzów

Wydarzenia w Europie 
 około 500 p.n.e. – Hekatajos z Miletu narysował mapę ówczesnego świata
 500 p.n.e. – Etruskowie wyruszyli na północ, przekroczyli Apeniny, zakładając 2 osady: Felsina (dziś Bolonia) i Marzabotto
 499-494 p.n.e. – bunt miast jońskich przeciwko władzy perskiej
 496 p.n.e. – Rzym zwyciężył Latynów w bitwie nad jeziorem Regillus
 494 p.n.e.
 rzymski lud stworzył zgromadzenie (concilium plebis), które miało reprezentować jego interesy; pierwsza secesja plebejuszy
 usankcjonowanie instytucji trybunów (Rzym)
 klęska floty greckiej koło wyspy Lade w pobliżu Miletu, Persowie zdobyli i zniszczyli Milet
 493 p.n.e.
 konsul rzymski Spuriusz Kasjusz zawarł przymierze Foedus Cassianum ze Związkiem Latyńskim (na zasadzie równouprawnienia członków); utworzenie Ligi Latyńskiej
 świątynia Ceres, Libera i Libery na Awentynie (Rzym)
 490 p.n.e. kwiecień – bitwa pod Maratonem
 486 p.n.e. – Rzym rozpoczął walki z Ekwami i Wolskami
 482 p.n.e. – początek budowy potężnej floty wojennej Aten
 481 p.n.e. – w Koryncie odbył się zjazd przedstawicieli miast greckich dla opracowania wspólnego planu obrony przed Persami (utworzono Związek Panhelleński pod przewodnictwem Sparty)
 480 p.n.e.
 bitwa w wąwozie termopilskim
 zwycięstwo Greków nad Persami pod Salaminą
 bitwa pod Himerą, połączone siły Sycylijczyków (Teron z Akragas i Gelon z Syrakuz) pokonały Kartagińczyków
 około 480 p.n.e. – początek klasycznego okresu kultury greckiej
 479 p.n.e. sierpień – Grecy pobili Persów pod Platejami
 478 p.n.e.
 powstanie pierwszego ateńskiego Związku Morskiego; początek potęgi Aten
 flota grecka pod wodzą króla spartańskiego Pauzaniasza wyzwoliła kolonie greckie na Cyprze i zdobyła Bizancjum
 474 p.n.e. – zwycięstwo Greków syrakuzańskich nad Etruskami w bitwie pod Kyme (zach. wybrzeże Kampanii)
 465 p.n.e.
 wódz ateński Kimon odniósł zwycięstwo nad Persami nad rzeką Eurymendont w Pamfilii
 koniec rządów tyranów na Sycylii
 464 p.n.e.
 powstanie helotów w Sparcie (tzw. III wojna meseńska)
 silne trzęsienie ziemi (ok. 20 tys. zabitych, Sparta)
 462-458 p.n.e. – zakończenie procesu budowy demokracji w Atenach, Perykles zdobywa dominującą pozycję
 459-446 p.n.e. – pierwsza wojna peloponeska
 455 p.n.e. – ustawa trybuna ludowego Lucjusza Iciliusza o podziale gruntów na Awentynie (dla najbiedniejszych obywateli)
 454 p.n.e. – przeniesienie skarbca Związku Morskiego z Delos do Aten
 451-449 p.n.e. – powstanie prawa dwunastu tablic, podstawy prawa rzymskiego, wprowadzenie komisji decemwirów
 451 p.n.e. – wprowadzenie prawa, według którego obywatelstwo ateńskie nadawano wyłącznie osobom posiadającym oboje rodziców Ateńczyków
 około 450 p.n.e.
 Galowie zaczęli zajmować Nizinę Padańską
 początek okresu lateńskiego kultury celtyckiej
 rzeźba Dyskobol Myrona
 449 p.n.e.
 druga secesja plebejuszy (Rzym)
 Pokój Kalliasa, Jonia uniezależniła się od Persji
 447 p.n.e.-432 p.n.e. – budowa Partenonu w Atenach (architekci: Iktinos, Kallikrates)
 445 p.n.e.
 prawo Kanulejusza zezwoliło na zawieranie małżeństw pomiędzy plebejuszami a patrycjuszami (Rzym)
 Etruskowie tracą panowanie nad Kampanią
 444 p.n.e.
 Tukidydes (przywódca stronnictwa demokratycznego) wygnany z Aten na podstawie sądu skorupkowego
 powołanie urzędu trybunów wojskowych o władzy konsularnej (Rzym) – Tribuni militum consulari potestae
 443 p.n.e. – ustanowienie urzędu cenzorów, wybieranych na 1,5 roku (Rzym)
 około 438 p.n.e. – Fidiasz wykonał dwunastometrowy posąg Zeusa dla świątyni w Olimpii
 431-404 p.n.e. – II wojna peloponeska, Sparta pokonała Ateny
 430 p.n.e. – Herodot skończył pracę nad Dziejami
 około 430 p.n.e. – Hipokrates zrewolucjonizował poglądy na temat medycyny
 428 p.n.e. – ustawa zabraniająca sprzedaży w niewolę za długi (Rzym)
 427 p.n.e.
 Spartanie zdobyli i zburzyli Plateje
 rewolucja na Korkyrze
 425 p.n.e. – strateg ateński Demostenes zajął Pylos (miasto i wielki port na Peloponezie)
 422 p.n.e. – założenie miasta Chersonez
 421 p.n.e.
 pokój Nikiasza, zawarty na 50 lat pomiędzy Atenami a Spartą
 plebejusze uzyskali dostęp do stanowiska kwestora (Rzym)
 418 p.n.e. – w bitwie pod Mantineą (na Peloponezie) Sparta pokonała koalicję Argos i miast arkadyjskich, wspomaganą przez Ateny
 411 p.n.e.
 przewrót oligarchiczny w Atenach; klęska floty ateńskiej koło Eretrii i utrata na rzecz Sparty bogatej wyspy Eubei
 zwycięstwo floty ateńskiej (d-ca Alkibiades) nad Spartą w bitwie pod Abydos (nad Hellespontem)
 410 p.n.e. – zwycięstwo Aten nad Spartą w bitwie pod Kyzikos; obalenie rządów oligarchii w Atenach
 409 p.n.e. – początek ofensywy kartagińskiej przeciw Grekom na Sycylii
 407 p.n.e. – uroczysty powrót Alkibiadesa do Aten, Zgromadzenie obwołało go strategiem-autokratorem (o nieograniczonej władzy)
 406 p.n.e.
 zwycięstwo floty ateńskiej nad peloponeską w pobliżu wysp Arginuz na Morzu Egejskim
 początek oblężenia Weje
 405 p.n.e.
 Lizander (d-ca floty spartańskiej) podstępnie opanował prawie całą flotę ateńską pod Ajgospotamoj
 początek tyranii Dionizjusza I w Syrakuzach
 404 p.n.e. – kapitulacja Aten na warunkach podyktowanych przez Spartę – koniec II wojny peloponeskiej (Ateny uznały hegemonię Sparty w Grecji)
 401 p.n.e. – wybuch wojny grecko-perskiej
 założono celtycką osadę nad Dunajem (podwaliny dzisiejszej stolicy Austrii)

Wydarzenia w Azji 
 około 500 p.n.e.
 powstały fragmenty hinduskiego eposu Ramajana
 odlewanie żelaza w Chinach
 początek okresu bogatych pochówków w scytyjskich mogiłach w Pazyryku
 Syngalezi wyemigrowali z Indii na północny Cejlon
 Jin stało się czołowym państwem Chin
 Sun Zi napisał Sztukę wojenną
 481 p.n.e. – początek rozpadu Chin (Epoka Walczących Królestw)
 410 p.n.e. – z tego roku pochodzi najstarszy zachowany horoskop z Babilonu
 401 p.n.e. – wojna domowa w Persji, marsz dziesięciu tysięcy

Wydarzenia w Afryce 
 około 500 p.n.e. – Sabejczycy osiedlili się w Etiopii
 480 p.n.e. – Taruga w Nigerii stała się bogatym ośrodkiem obróbki żelaza
 404 p.n.e. – w Egipcie wybuchło powstanie przeciwko Persom

Wydarzenia w Ameryce 
 około 500 p.n.e.
 powstały pierwsze królestwa Majów
 wczesne hieroglify w Monte Alban, które stało się czołową kulturą w Meksyku
 około 450 p.n.e. – początek złotego okresu rozwoju kultury Chavin w Andach

Wydarzenia w Australii i Oceanii 
 około 500 p.n.e. – początek rozwoju kultury polinezyjskiej na Fidżi, Tonga i Samoa

Więcej wydarzeń w artykułach dotyczących poszczególnych lat 
500 p.n.e. 499 p.n.e. 498 p.n.e. 497 p.n.e. 496 p.n.e. 495 p.n.e. 494 p.n.e. 493 p.n.e. 492 p.n.e. 491 p.n.e.490 p.n.e. 489 p.n.e. 488 p.n.e. 487 p.n.e. 486 p.n.e. 485 p.n.e. 484 p.n.e. 483 p.n.e. 482 p.n.e. 481 p.n.e.480 p.n.e. 479 p.n.e. 478 p.n.e. 477 p.n.e. 476 p.n.e. 475 p.n.e. 474 p.n.e. 473 p.n.e. 472 p.n.e. 471 p.n.e.470 p.n.e. 469 p.n.e. 468 p.n.e. 467 p.n.e. 466 p.n.e. 465 p.n.e. 464 p.n.e. 463 p.n.e. 462 p.n.e. 461 p.n.e.460 p.n.e. 459 p.n.e. 458 p.n.e. 457 p.n.e. 456 p.n.e. 455 p.n.e. 454 p.n.e. 453 p.n.e. 452 p.n.e. 451 p.n.e.450 p.n.e. 449 p.n.e. 448 p.n.e. 447 p.n.e. 446 p.n.e. 445 p.n.e. 444 p.n.e. 443 p.n.e. 442 p.n.e. 441 p.n.e.440 p.n.e. 439 p.n.e. 438 p.n.e. 437 p.n.e. 436 p.n.e. 435 p.n.e. 434 p.n.e. 433 p.n.e. 432 p.n.e. 431 p.n.e.430 p.n.e. 429 p.n.e. 428 p.n.e. 427 p.n.e. 426 p.n.e. 425 p.n.e. 424 p.n.e. 423 p.n.e. 422 p.n.e. 421 p.n.e.420 p.n.e. 419 p.n.e. 418 p.n.e. 417 p.n.e. 416 p.n.e. 415 p.n.e. 414 p.n.e. 413 p.n.e. 412 p.n.e. 411 p.n.e.410 p.n.e. 409 p.n.e. 408 p.n.e. 407 p.n.e. 406 p.n.e. 405 p.n.e. 404 p.n.e. 403 p.n.e. 402 p.n.e. 401 p.n.e.

-95