alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Hattisch

Hatti of (Proto-)Hattisch is de taal van de oude inheemse bevolking, de Hattiërs, die in Anatolië verspreid leefden voor daar het Hettitische rijk werd gesticht en het Hettitisch (ook wel Hittitisch genoemd) er de overhand kreeg. Het Hatti is een agglutinerende taal en, anders dan het Hettitisch, geen Indo-Europese taal en wordt beschouwd als een isolaat. Hattisch werd in het gebied gesproken vanaf ongeveer de 20e tot de 12e eeuw v.Chr.

De Hettitische term voor het Hattisch was hattili, naar de naam van de stad Hattusa. De term 'Hettiet' is afkomstig van het Bijbelse Heth, dat heel waarschijnlijk verband hield met de Assyrische en Egyptische benaming voor het "Land van de Hatti" (Khatti) ten westen van de Eufraat. Het is niet bekend welke naam de autochtone bevolking der Hattiërs aan hun eigen taal gaf.

Door de komst van de Hettieten werd het Hatti verdrongen door de Anatolische talen die door de nieuwkomers werden gesproken. Het werd wel een belangrijk substraat van het Hettitisch, dat er talloze leenwoorden aan overhield. De nieuwkomers behielden bovendien de naam Hatti voor de streek en het Hattisch bleef in gebruik als liturgische taal tot aan de val van het Hettitische rijk rond 1200 v.Chr. 

De Hettieten schreven sommige passages in hun spijkerschrift-teksten in het Hatti en lieten deze passages dan voorafgaan door het woord hattili.

Alhoewel het Hatti algemeen als een isolaat wordt gezien, brengen bepaalde onderzoekers deze taal in verband met Kaukasische talen, zoals het Abchazisch of de taalgroep van het Kartvelisch, die evenals het Hatti geen grammaticale geslachten kennen, maar wel het gebruik van voorvoegsels.

Hattische documenten van Hattusa zijn geregistreerd met de nummers CTH 725-745. Daarvan bevatten CTH 728, 729, 731, 733, en 736 een Hattische hymne voor het festival van Nerik. Andere steden die in het Hattisch worden vernoemd zijn Tuhumiyara en Tissaruliya. Verder zijn er Hattische teksten in Sapinuwa, die pas in 2004 werden gepubliceerd.

Dode taal
Hattiërs
Isolaat
Palaïsch

Pala of Palaisch was een Anatolische taal. Het is slechts fragmentarisch bekend. Het was de taal van het Pontosgebied.

Anatolisch
Natuurlijke taal
Prakrit

Prakrits (van prakrta, dat natuurlijk betekent) zijn de Indo-Arische talen en dialecten die gesproken werden in het oude India. De prakrits werden gebruikt als spreektaal, en kunnen daarin worden geplaatst tegenover het Sanskriet dat als literaire taal gebruikt werd en een echte geschreven grammatica ontwikkelde. We kunnen zeggen dat de Prakrits staan tot Sanskriet zoals vulgair Latijn staat tot klassiek Latijn.

Zie ook 
India van A tot Z.

Dode taal
Taal in India
Pali (taal)

Pali (Pāli: पाळि) is de taal die gebruikt wordt in de oude geschriften van het Theravada-boeddhisme. Deze taal is meer literair dan het Urdu. Ze gaat waarschijnlijk terug op een westelijke Prakrit.

De betekenis van het woord Pāli in het Pali is 'geschrift'. De taal Pali is bekend vanwege de Pali-canon (Pali: Tipitaka). Dit is de naam van de collectie van vroegste geschriften in het Theravada-boeddhisme.

Palischrift 
Het Pali heeft geen eigen schrift, maar wordt in vele verschillende schriften geschreven, waaronder:
 het devanāgarī-schrift (ook gebruikt voor o.a. Hindi en Sanskriet)
 het Thaise schrift
 het Birmese schrift
 het Cambodjaanse schrift
 het Laotiaanse schrift
 het Latijnse schrift

De oorzaak hiervoor is dat het Pali oorspronkelijk alleen een spreektaal was. Toen de Pali-canon in de 1e eeuw voor Christus in Sri Lanka op schrift gesteld werd, werd daarvoor eerst het toenmalige Singalese schrift gebruikt. Mensen in andere landen konden dit echter niet lezen en gebruikten hun eigen schrift om het Pali op te schrijven. In veel van deze talen worden speciale tekens gebruikt voor het Pali, die niet gebruikt worden in het normale schrift.

Uitspraak 
Ook in het Latijnse schrift worden er speciale letters gebruikt om de taal Pali weer te geven. Voor sommige van de Latijnse letters is in het Pali een andere uitspraak vereist dan Nederlandstaligen gewend zijn. Een lijst van letters die een speciale uitspraak vereisen:

Er zijn meer speciale medeklinkers, maar voor een goede uitspraak is het bovenstaande voldoende.

Twee medeklinkers achter elkaar geeft aan dat er een korte stop gemaakt dient te worden. 'Buddha' wordt dus uitgesproken als: Boed-dha, bovendien wordt de ´h´ uitgesproken als een duidelijk hoorbare korte ´zucht´.

Externe links 
 Pali recitaties volgens de Thaise traditie
 Pali-Nederlands Woordenboek
  Pali-English dictionary door Eerwaarde Nyanatiloka Mahathera
  Pali Text Society's Pali-English Dictionary
  Pali Dictionary of Proper Names
  Boeken voor de studie van Pali

Taal in India
Indo-Arische taal
Natuurlijke taal
Theravada
Iraanse talen

De Iraanse talen vormen een tak van de Indo-Europese taalfamilie. Zij zijn daarbinnen het nauwst verwant aan de Indo-Arische taalgroep en deze twee takken vormen samen de Indo-Iraanse groep.

De bevolking had een eenvormige benaming om zich te onderscheiden van de autochtonen. In het Sanskriet heette dit : arya (= heer), vergelijk Ariërs. De genitief meervoud hiervan is aryanam → Iran.

Onderverdeling

Taalkundig 
De Iraanse taalgroep wordt verdeeld in een oostelijke en een westelijke groep, die allebei respectievelijk weer kunnen worden onderverdeeld in een noordelijke en zuidelijke groep.

I. Oost-Iraanse talen
A. Noordoost-Iraanse talen
 Avestisch†
 Chorasmisch†
 Bactrisch†
 Sogdisch†
 Yaghnobi
 Scythisch†
Sarmatisch†
 Alanisch†
 Ossetisch
B. Zuidoost-Iraanse talen
 Saka
 Hotanees†
 Tumxuks†
 Pamiri 
 Munji, Yidgha
 Sanglechi, Ishkashmi, Zebaki
 Shugni groep
 Sarikoli, Shugni, Rushani
 Yazgulami
 Wakhi
 Pasjtoe, Waneci
II. West-Iraanse talen
A. Noordwest-Iraanse talen
 Ormuri, Parachi
 Yazdi, Kermani, Qohrudi, Abuzeda badi, Abyanei, Tari, Ardestani, Anaraki, Varzenei, Badrudi, Gazi, Vafsi, Khunsari, Natanzi, Nayini, Sivandi, Soi, Ashtiani, Farizandi, Yarani, Mahallati, Khuri, Kohrudi, Judeo-Golpaygani, Judeo-Yazdi, Judeo-Kermani, Judeo-Shirazi, Judeo-Esfahani, Judeo-Hamedani, Judeo-Kashani, Judeo-Borujerdi, Judeo-Nehevandi, Judeo-Khunsari
 Medisch†, Koerdisch
Gorani, Kirmancki (Noord-Zaza), Dimili (Zuid-Zaza)
 Parthisch†, Semnani, Sangisari
 Gilaki, Mazanderani, Rashti, Shahmirzadi
 Beloetsji, Bashkardi
 Talysjisch, Harzani
B. Zuidwest-Iraanse talen
 Oud-Perzisch†
 Middel-Perzisch†
 Nieuw-Perzisch of Perzisch (Dari, Tadzjieks, Hazaragi), Dzhidi (Judeo-Perzisch), Judeo-Bukharic
 Juhuri (Judeo-Tat), Tat
 Fars, Lari
 Luri, Bakhtiari, Feyli, Kumzari

(† betekent dat de taal is uitgestorven)
(enkele talen staan in het Engels vermeld, gaarne vertalen wanneer u de Nederlandse benaming weet)

Chronologisch 
De Iraanse talen kunnen ook chronologisch worden opgedeeld:

 Avestisch
 Oud-Perzisch is een zuidwestelijk dialect. Het is minder archaïsch dan het Avestisch. Het is een van de bestuurstalen van het rijk der Achaemeniden. Deze taal is bekend uit inscripties in spijkerschrift over de daden van deze koningen.
 Middel-Perzisch of Pahlavi is de taal uit de tijd der Sassaniden. Het is gekend via inscripties en uit Zoroastrische literatuur tot de 9e eeuw.
 Nieuw-Iraans (waaronder Perzisch (lokale naam فارسی Fârsi), Ossetisch, Koerdisch en Tadzjieks)

Deze indeling zegt echter weinig over de onderlinge verwantschap tussen de recente en uitgestorven talen.

Externe link 
 ethnologue.com (Engels)
Avestisch

Het Avestisch of Avestaans is een alfabet en een uitgestorven taal die behoort tot de Iraanse talen. Het werd vermoedelijk gesproken tussen 1000 en 500 v.Chr. in het noordoosten van het huidige Iran, van de Kaspische Zee tot Transoxanië en Afghanistan. De taal is enkel bekend van de Avesta, het heilige boek van de zoroastriërs, dat ontstond vanaf 1000 v.Chr. Daar bestaan nog middeleeuwse handschriften van. De teksten ervan werden eerst eeuwenlang mondeling overgeleverd, omdat men het schrift niet kende. Uit de Avesta, die zich in de loop van eeuwen vormde, zijn twee Avestische dialecten bekend, het Gathisch of Oudavestisch en het Jongavestisch. De taal is contemporain met het Oudperzisch, en beide zijn de oudst bekende Iraanse talen.

Voor het op schrift stellen van de Avesta in de Sassanidische tijd (3e-7e eeuw) werd een speciaal alfabet ontwikkeld door een of meer geleerden, mogelijk onder Šāpūr II (310-379). Dit schrift moest voldoen aan de onderscheiden klanken in de mondelinge overlevering. Zo konden religieuze teksten correct worden gereciteerd. Er bestond al een alfabet, dat ook voor zoroastrische doeleinden werd gebruikt: het Pahlavi-schrift, dat was gebaseerd op het Aramese schrift. De spelling daarvan leverde echter onduidelijkheden op, bijvoorbeeld bij het lezen van klinkers. Daarom werd dit schriftsoort aangepast tot het Avestische alfabet voor het zo nauwkeurig mogelijk noteren van fonemen en allofonen. Dit leverde 14 letters voor klinkers, en 37 voor medeklinkers. Men schreef de letters los, en van rechts naar links.

Na de Sassanidische periode ging het gebruik en de kennis van het Avestische alfabet sterk achteruit. Dit blijkt bijvoorbeeld uit kopieerfouten in handschriften.

Taalfamilie 
Indo-Europese talen
 Indo-Iraanse talen
Iraanse talen – Proto-Iraans
 Oudavestisch
 Jongavestisch
 West-Iraans
Medisch
 Parthisch
 Oudperzisch
 Pahlavi (Middelperzisch)
 Dari
 Nieuwperzisch

Bronnen 
 Hoffmann, K. 'Avestan Language I-III.' In: Encyclopedia Iranica. Vol. III, Fasc. 1. New York: Columbia University, 2011 (1987), blz. 47-62. Geraadpleegd op 09-07-2018 op www.iranicaonline.org.
www.omniglot.com, voor een overzicht van het Avestische alfabet.
Vaan, M. de & J. Martínez García. Introduction to Avestan. Leiden: Brill, 2014.

Dode taal
Iraanse taal
Beloetsji (taal)

Het Beloetsji (بلۏچی, Balòci) is een West-Iraanse taal die gesproken wordt in het woestijnachtige zuidwesten van Pakistan (Beloetsjistan) en de aangrenzende gebieden in Iran (Iraans Beloetsjistan) en Afghanistan.

Het Beloetsji vertegenwoordigt binnen de Iraanse familie samen met onder meer het Koerdisch de noordwestelijke Iraanse talen.

In Afghanistan omvatten de Beloetsjen minder dan 12 procent van de bevolking. Het Beloetsji wordt er door minder dan 4 procent van de bevolking gesproken.

Taalfamilie 
Indo-Europese talen
 Indo-Iraanse talen
 Iraanse talen
 Beloetsji

Natuurlijke taal
Taal in Afghanistan
Taal in Iran
Taal in Pakistan
Taal in Rusland
Iraanse taal
Ossetisch

Het Ossetisch (ирон æвзаг, iron ævzag) is een Iraanse taal, die wordt gesproken door de Osseten.

Verspreiding 
Het Ossetisch wordt gesproken door ongeveer 580.000 Osseten. Zij leven aan de beide zijden van de Kaukasus, in het opstandige Georgische gebied Zuid-Ossetië en in de Russische deelrepubliek Noord-Ossetië. De in Hongarije wonende Jász spraken ook een dialect van het Ossetisch. Hun taal stierf uit in de 17e eeuw.

Geschiedenis 
Het Ossetisch gaat terug op de taal van de Alanen, een Iraanse nomadenstam die deel uitmaakte van het volk der Sarmaten. Oorspronkelijk woonden de Osseten aan de oevers van de Don, maar in de Middeleeuwen trokken zij naar hun huidige woongebied om te ontsnappen aan invallen van de Mongolen. Er zijn al voor die periode enkele tekstfragmenten gevonden in het Ossetisch.

Tot de 18e eeuw bestond er geen Ossetische schrijftaal. De Ossetische legenden en verhalen werden mondeling van generatie op generatie overgeleverd. Toen de Kaukasus in de 18e eeuw onder Russische heerschappij kwam, begonnen orthodoxe missionarissen het cyrillische alfabet te gebruiken. Voordien werden alleen zeer sporadisch tekstfragmenten aangetroffen in het Ossetisch. Die fragmenten waren geschreven in het Georgische of het Griekse alfabet. In 1798 werd de eerste catechismus gedrukt in het Ossetisch.

Literatuur
Ondanks het betrekkelijk geringe aantal sprekers bestaat er een eigen Ossetische literatuur. Een van de belangrijkste figuren die in het Ossetisch schreef, was Kosta Chetagoerov, die vandaag door de Osseten wordt gezien als hun nationale dichter en als de grondlegger van de moderne Ossetische literatuur. Een andere bekende Ossetische dichter was Arsen Kotsojev. Er waren ook Osseten die in het Russisch schreven, zoals Gaito Gazdanov.

Verwantschap 
Het Ossetisch behoort tot de Noordoost-Iraanse talen binnen de Indo-Europese taalfamilie. Daarmee is het Ossetisch verwant aan het Sogdisch en het Yaghnobi. Hogerop is de taal ook verwant aan het Perzisch (Zuidwest-Iraans) en het Koerdisch (Noordwest-Iraans). Het Ossetisch is bijgevolg ook verwant aan de meeste talen van Europa, waaronder het Nederlands.

Klankleer

Schrift

Het Ossetisch wordt sinds 1844 geschreven in een aangepaste versie van het cyrillisch alfabet. Tussen 1923 en 1938 werd het Latijnse alfabet gebruikt. In Zuid-Ossetië was het Georgisch alfabet in zwang tussen 1938 en 1954.

Tekstvoorbeeld
De onderstaande tekst is een uittreksel uit de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens in het Ossetisch.

Ossetië
Iraanse taal
Taal in Georgië
Taal in Rusland
Taal in de Kaukasus
Oskisch

Oskisch was een Italische taal met als kerngebied Samnium en Campanië, het gebied der Bruttii en een deel van Sicilië. Samen met onder meer het Umbrisch vormt het Oskisch de tak der Sabellische talen.

Het Oskisch is bekend uit inscripties vanaf 400 v.Chr. Van het totale corpus, dat uit ongeveer 250 inscripties bestaat, zijn de Tabula Bantina en de Cippus Abellanus de belangrijkste. De taal is al sinds de oudheid uitgestorven. Dialecten van het Oskisch zijn: het Samnitisch, het Marrucinisch, het Paelignaans, het Vestiniaans, het Sabijns, het Volscisch en het Marsisch.

Schrift
Het Oskisch maakte gebruik van het Latijnse, het Griekse en een eigen, Oskisch alfabet. Het Oskische alfabet bestaat uit de volgende letters:

Voorbeeld van een Oskische tekst (de Cippus Abellanus) 

Vertaling (Engels):

Greater may your bounty grow by this: (By the order of the arbiter), Quaestor (Q. Fabius Labienus) speaking quid pro quo between the King of Avellanus and the ten Medixes (magistrates) of Nola, this is now the law of Avellanus, this is now the law of Nola, by a Consultum of the Senate (of Rome) the law has been established: Whereas the Sanctuary of Hercules near this location to which Avellanus has claims to this land, where also near this other place, Nola, has claims to the sanctuary, which lies between their two respective boundaries, straddling their common border, both sides having presented their opinions in proof of their claims, of rites conducted at the Holy Sanctuary, lying on common land, on a common border, has been for the purpose of ensuring the fertility of the land, and that this rite of fructification has also been common to both cities, Avellanus and Nola, …Hercules became…which one Nola…gt… 

From this he wanted, to build up the land, he did so without permission. Hercules came to the middle, from outside the city walls. When Hercules himself came to circumscribe around (the sanctuary) across the road behind, also, and afterward through this area. The Senate therefore issues this decision, permitting the sanctuary to be rebuilt. It is to be rebuilt in this manner: Nola is to build up this part and Avellanus is to build up another part for its own use. Also, after this has been completed, it is to be circuited (in a joint rite?) for the mutual benefit of the nearby lands of Avellanus and certainly also the nearby lands of Nola. Also whatever savrum should be discovered on the land which the sanctuary comprises, it should be commonly recognized that that which the one side desires is also what the other side wants, for their mutual benefit. Also between the two places, Avellanus and Nola, the curved roadway (passing through) the middle of the (sanctuary) shall be the border between, but belong to neither.

Zie ook 
 Osken

Externe link 
 Oskische woordenschat

Dode taal
Italische taal
Umbrisch

Umbrisch is een Italische taal, die samen met het Oskisch de Sabellische groep vormt. Deze thans uitgestorven taal werd rond het begin van onze jaartelling gesproken in Umbrië, maar werd gaandeweg verdrongen door het Latijn.

De taal is vooral bekend dankzij de Tabulae Iguvinae. Dit zijn zeven bronzen platen waarop het ceremonieel en de statuten van een priester zijn opgetekend. Zij werden gevonden in Iguvium (het huidige Gubbio) en dateren uit de derde tot de eerste eeuw voor Christus.

Het Umbrisch werd geschreven in het Etruskische en het Latijnse alfabet.

Tegenwoordig wordt de naam Umbrisch ook gebruikt voor het in Umbrië gesproken dialect van het Italiaans.

Voorbeeld (Tabulae Inguvinae, tablet 1) 
Dei Grabouie
orer ose persei ocre fisie pir
orto est
toteme Iouine arsmor dersecor
subator sent
pusei neip heritu.

Dei Grabouie
persei tuer perscler uaseto est
pesetomest peretomest
frosetomest daetomest
tuer perscler uirseto auirseto
uas est. . .

Nederlandse vertaling:
Iuppiter Grabovius ("de Krachtige")
indien op de Fisische berg ("ocre fisie") niet meer dan vuur''
opgestaan is
of in het land van Inguvinum (Iouine) de te doene ritus
vergeten zijn zijn
alsof ze ze deden.

Iuppiter Grabovius ("de Krachtige")
indien bij uw offer iets afwezig is
gebrekkig is, een rituele overtreding is
frauduleus is, foutief is
indien bij uw offer, gezien of ongezien
een fout is ...

(Engelse vertaling:)
"Jupiter Grabovius, if on the Fisian mount fire has arisen, or if in the nation of Iguvium the owed preparations have been omitted, let it be as if they had been made."
"Jupiter Grabovius, if in your sacrifice there has been any flaw, any defect, any ritual violation, any fraud, any error, if in your sacrifice there is a flaw, either seen or unseen. . . "

Externe link 
, A Grammar of Oscan and Umbrian, Boston, 1904.

Dode taal
Italische taal
Geschiedenis van Umbrië
Faliskisch

Het Faliskisch is de taal van de Falerii (Zuid-Etrurië, Italië). Het was een Italische taal. Ze is slechts bekend uit een 36-tal korte inscripties, daterende uit de derde en tweede eeuw voor Christus en geschreven in het Italisch alfabet.

Binnen de groep van de Italische talen was het Faliskisch het nauwst verwant met het Latijn en stond het verder af van het Oskisch en het Umbrisch. Een belangrijk kenmerk dat het Faliskisch met het Latijn deelde was het behoud van de klank [kw], waar het Oskisch en Umbrisch deze in een p omzetten: Faliskisch kuando, Latijn quando, Oskisch pannu. Eigenheden van het Faliskisch waren een duidelijke neiging tot progressieve assimilatie (pretod de zenatuo sententiad, met het woord senatu ("senaat") in de genitief senatuo, met een tot z verzachte s), het behoud van de oude f midden in een woord waar die in het Latijn een b werd (carefo tgov. Latijn carebo), het verlies van de slot-s, in elk geval op sommige plaatsen, het behoud van de -d in de ablatief (ook in de alleroudste Latijnse inscripties komt dit verschijnsel nog voor) evenals de verandering van de Indo-Europese gh in f, niet h (fojed - hodie "vandaag").

Het is niet exact bekend wanneer de Faliskische taal uitstierf. Rond 150 voor Christus is een aannemelijk moment, hoewel het Faliskisch ook later uitgestorven kan zijn. In elk geval was de taal na dat moment over haar hoogtepunt heen en gaf ze steeds meer terrein prijs aan het Latijn, wat blijkt uit het feit dat er geen Faliskische inscripties uit latere tijden zijn aangetroffen.

Dode taal
Italische taal
Armeens

Het Armeens (Հայերեն, hayerēn) is een zelfstandige tak van de Indo-Europese taalfamilie. Het Armeens is de ambtstaal van de republiek Armenië en was dit tot in 2023 ook in Nagorno-Karabach. Daarnaast wordt de taal gesproken door zo'n 6 miljoen mensen in de Armeense diaspora.

Er zijn drie vormen van het Armeens.
 Oudarmeens
 Nieuwarmeens
 Oost-Armeens
 West-Armeens

Verspreiding

Het Armeens heeft ongeveer 9 miljoen sprekers. Daarvan wonen er iets meer dan 3 miljoen in Armenië. Daarnaast zijn er Armeense minderheden in o.a. Rusland (2.900.000), de Verenigde Staten (1.500.000), Syrië (320.000), Georgië (248.900), Iran (170.800), Libanon (150.000), Oekraïne (100.000), Frankrijk (70.000), Duitsland (60.000), Turkije (60.000), Irak (60.000), Canada (35.700), Jordanië (8.000), Israël (3.000) en Cyprus (2.740). 

Tot 2023 werd het ook door ongeveer 120.000 mensen gesproken in Nagorno-Karabach. Als gevolg van de Azerbeidzjaanse aanval op en inname van het gebied zijn deze vrijwel allemaal het gebied uit gevlucht. Voor de Armeense genocide werd er Armeens gesproken door zo'n 5 procent van de bevolking in het Ottomaanse Rijk.

Verwantschap
Het Armeens vormt een zelfstandige tak binnen de Indo-Europese talen. Binnen de taalfamilie maakt het Armeens wellicht deel uit van de satemtalen, maar die indeling is omstreden.

Spraakkunst
Het Armeens heeft zeven naamvallen (nominatief, accusatief, locatief, genitief, datief, ablatief en instrumentalis), maar geen woordgeslacht. De meeste oude synthetische werkwoordsvormen zijn vervangen door analytische constructies met een hulpwerkwoord. De gebruikelijke woordvolgorde is SVO. Het gebruik van de aanvoegende wijs is beperkt tot de tegenwoordige en verleden tijd. Het onbepaald lidwoord staat in het Oost-Armeens voor het zelfstandig naamwoord, in het West-Armeens erachter. Het bepaald lidwoord is in beide varianten een achtervoegsel.

Schrift

Het Armeens heeft een eigen alfabet, dat in de 5e eeuw werd ontworpen door de monnik Mesrop Masjtots.

Klankleer

Tekstvoorbeeld
De onderstaande tekst is een uittreksel uit de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens in het Armeens.

Natuurlijke taal
 
Taal in Azerbeidzjan
Taal in de Kaukasus
Oudarmeens

Oudarmeens, ook wel Grabar (armeens : գրաբար), is bekend vanaf de 5e eeuw door vertalingenliteratuur (Bijbel, profane werken, bijvoorbeeld spraakkunst van Thrax).

Het heeft een eigen alfabet, ontwikkeld door St. Mesrop Masjtots. Het is als literatuurtaal blijven bestaan tot in de 19e eeuw. Het Indo-Europese karakter van het Oudarmeens is niet erg zuiver bewaard. Er was invloed van talen uit de Kaukasus en het Perzische Rijk.

H. Hubschmann toonde aan dat het een zelfstandige Indo-Europese taal was.

Armeens
West-Armeens

Het West-Armeens (Armeens: Արեւմտահայերէն, Արեւմտեան աշխարհաբար; soms, vooral gedurende de eerste helft van de 20e eeuw, aangeduid als: Թրքահայերէն, "Turks-Armeens") is een van de twee dialecten van het Armeens. Deze Indo-Europese taal werd oorspronkelijk gesproken door de Armeense inwoners van Oost-Turkije, ook wel de Armeense diaspora genoemd. Hiermee worden Armeniërs bedoeld die in verschillende gemeenschappen buiten Armenië leven. Het dialect is ontstaan in het begin van de 19e eeuw en is gebaseerd op het Armeense dialect van Istanboel.

Het wordt tegenwoordig vooral gesproken in Noord-Amerika, Europa en in het Midden-Oosten. In Iran echter wordt Oost-Armeens gesproken. Het wordt ook gesproken door een kleine gemeenschap in Turkije. Maar West-Armeens wordt gesproken door slechts een klein percentage van de Armeniërs in Turkije, met 18 procent onder de algemene communautaire en 8 procent onder jongeren.

De West-Armeense taal in Turkije is gedefinieerd als een bedreigde taal (letterlijk: "definitely endangered", oftewel de een na laagste categorie van bedreiging).

Armeens
Bedreigde taal
Kasjoebisch

Het Kasjoebisch (kaszëbsczi jãzëk, pòmòrsczi jãzëk, kaszëbskò-słowińskô mòwa; Pools: język kaszubski, język pomorski, język kaszubsko-słowiński) is een West-Slavische taal die wordt gesproken in het oosten van Pommeren (Kasjoebisch: Pòmòrskô, Pòmòrze), tussen Słupsk en Gdańsk in Noord-Polen. Het is de voortzetting van het Elbe- en Oostzeeslavisch, dat vroeger tot in taalexclaves in het Wendland (thans oostelijk Nedersaksen) gesproken werd, maar waarvan de westelijke variant, het Polabisch in de zeventiende eeuw geheel uitstierf.

Kenmerken 
Belangrijke verschillen tussen het Pools en het Kasjoebisch is dat de laatste taal - met name als gevolg van een oorspronkelijk Baltischsprekende bevolking en de geografische geschiedenis van Polen en Duitsland - substraatelementen uit het Oudpruisisch en relatief veel Duitse leenwoorden kent (5% van de hele woordenschat). Op fonologisch vlak valt vooral de mazurering op, ofwel het feit dat veel medeklinkers die in het Pools zijn gepalataliseerd in het Kasjoebisch hard worden uitgesproken:

Toestand 
Het aantal moedertaalsprekers van het Kasjoebisch is zeer gering - niet groter dan 3.000 -, al is het aantal mensen dat zich nog als "echte Kasjoeb" beschouwt veel groter: circa 100.000. De overgrote meerderheid spreekt thans een Pools dialect en geen authentiek Kasjoebisch meer. De meeste sprekers wonen op het platteland, maar de belangrijkste culturele instellingen van de Kasjoebische gemeenschap bevinden zich in Gdańsk. Veel Kasjoeben vluchtten in 1945 voor het Rode Leger uit West-Pruisen (sinds 1939 officieel Danzig-West-Pruisen) naar Midden-Duitsland (onder andere via de Wilhelm Gustloff). Veel Duitsers met Kasjoebische wortels beschouwen zich als Duitsers, maar ouderen spreken het Kasjoebisch nog. De Duitse schrijver en Nobelprijswinnaar Günter Grass had een Kasjoebische moeder. De meeste Weichselkasjoeben (West-Pruisen) zijn rooms-katholiek, de in de 17e eeuw protestants-luthers geworden Slovinzen of Lebakasjoeben (uit Kluki en Leba in de voormalige provincie Pommeren) gelden als nagenoeg uitgestorven als taalgemeenschap. De meesten waren sinds het midden van de 19de eeuw gaandeweg overgegaan op het Duits en daarom als Duitsers na 1945 verdreven, zie Verdrijving van Duitsers na de Tweede Wereldoorlog.

Er is een Kasjoebische emigrantengemeenschap in Canada.

Zie ook 
 Kasjoeben
 Kasjoebië

West-Slavische taal
Bedreigde taal
Natuurlijke taal
Taal in Polen
Geschiedenis van Gdańsk
Lets

Het Lets (Lets: latviešu valoda) is een Indo-Europese taal, behorend tot de Baltische taalgroep binnen die grote familie. Het is de officiële taal van Letland.

Het Lets is nauw verwant met het Litouws. Beide talen hebben zeven naamvallen: nominatief, genitief, datief, accusatief, instrumentalis, locatief en vocatief. Wel is het Lets in verschillende opzichten verder geëvolueerd. Onder invloed van naburige Finoegrische talen ligt in het Lets de klemtoon steeds op de eerste lettergreep. De dualis (tweevoud) is in het Lets verloren gegaan, evenals het onzijdige grammaticale geslacht (de taal maakt wel onderscheid tussen mannelijke en vrouwelijke woorden).

Behouden is het onderscheid tussen bepaalde en onbepaalde vormen van het bijvoeglijk naamwoord. Het Lets, dat geen lidwoorden heeft, maakt derhalve door middel van verschillende vormen van het woord voor 'groot' onderscheid tussen 'een grote stad' en 'de grote stad'.

De oudste Letse tekst is een katholieke catechismus en dateert uit 1585. Een jaar later werd deze door een lutherse catechismus gevolgd.

Opvallende elementen in het Letse schrift zijn liggende streepjes boven de klinkers, die lengte of intonatie aangeven. Daarnaast kent het Lets de cedille: de Ģ, Ķ, Ļ en Ņ worden hierdoor gepalataliseerd en worden uitgesproken met een lichte j-klank erna.

Als een van de weinige Indo-Europese talen is het Lets een pitch-accenttaal: de beklemtoonde lettergreep in een woord kan anders worden geïntoneerd, waardoor betekenisverschil ontstaat.

Naamvallen 

opmerkingen

1. Het is een twistpunt of de instrumentalis wel of niet bestaat in het Lets. De instrumentalis is immers in feite het voorzetsel "ar"(met), dat in het enk. de accusatief gebruikt en in het mv. de datief. Omdat dit voorzetsel af en toe wordt weggelaten, zien velen dit toch als een aparte naamval.

2. De datief kan bij bepaalde ww. ook de functie lijdend voorwerp hebben. Enkele voorbeelden van werkwoorden waarbij de datief gebruikt worden zijn klausīt (gehoorzamen), palīdzēt (helpen) en ticēt (geloven).

Suns klausa manam tēvam.   De hond gehoorzaamt mijn vader.
Mēs jums palīdzēsim.       Wij zullen jullie helpen.

Bij sommige werkwoorden wordt voor het onderwerp een datief gebruikt. Het lijdend voorwerp is dan nominatief.

Mums ir divi kaķi.           Wij hebben 2 katten.
Lindai negaršo tomāti.      Linda lust geen tomaten.

Natuurlijke taal
Oost-Baltische taal
Letland
Litouws

Het Litouws (lietuvių kalba) is een van de meest archaïsche van de levende Indo-Europese talen. Samen met het Lets behoort het tot de familie van de Baltische talen. Het is de officiële taal van Litouwen en heeft ongeveer 3,5 miljoen sprekers.

Geschiedenis 
Er is literaire overlevering sinds de 16e eeuw. De eerste tekst is een vertaling van de catechismus van Luther. Later is er een rijke literatuur ontstaan. Het Litouws werd ook gesproken in grote delen van Oost-Pruisen, waar de taal in de 19e eeuw, dankzij een tolerante houding ten opzichte van minderheden, kon overleven toen die in het door Rusland beheerste Litouwen zelf verboden was. Boeken in de Litouwse taal werden vanuit Pruisen naar Litouwen gesmokkeld. Een belangrijke Pruisisch-Litouwse schrijver was dominee Kristijonas Donelaitis (1714-1780).

Grammatica en woordenschat 
Het Litouws is van groot belang voor met name de historische linguïstiek vanwege zijn conservatieve karakter, in die zin dat het moderne Litouws nog zeer veel verbuigingen kent, net als de hypothetische stamtaal van de Indo-Europese talen, het Proto-Indo-Europees. De overeenkomsten in woordenschat met Germaanse talen als het Nederlands blijkt duidelijk uit woorden als durys (deur), akys (ogen) en naktis (nacht).

Het Litouws kent enkele aanvullende letters: ą, č, ę, ė, į, š, ų, ū en ž.

Zelfstandige en bijvoeglijke naamwoorden worden verbogen volgens zeven naamvallen: nominatief, genitief, datief, accusatief, vocatief, locatief en instrumentalis. De taal kent een enkelvoud en een meervoud.

Het werkwoord in het Litouws kan worden vervoegd volgens drie conjugaties. Zoals veel Indo-Europese talen is het Litouws een pro-droptaal: het persoonlijk voornaamwoord wordt als onderwerp normaal gesproken weggelaten.

Referenties 
 Sijs, Nicoline van der (1999). Taaltrots: Purisme in een veertigtal talen. Uitgeverij Contact, Amsterdam / Antwerpen

Natuurlijke taal
Oost-Baltische taal
Taal in Litouwen
Oudpruisisch

Het Oudpruisisch is een uitgestorven West-Baltische taal, die tot 1700 werd gesproken door de oude Pruisen in het gebied tussen de Wisła (Vistula, Weichsel, Wijssel) en de Memel. Dit gebied werd later Oost-Pruisen (nu het noordoosten van Polen en de Kaliningrad oblast van Rusland), onder de Duitse kolonisatie in het begin van de 13de eeuw. Deze taal was verwant aan het Lets en het Litouws. Ze is bekend door een woordenlijst uit ca. 1400 en drie uit het Duits vertaalde catechismussen uit de 16de eeuw.

In het Oudpruisisch zelf werd de taal "Prūsiskan" (Pruisisch) genoemd of "Prūsiskai Bilā" (de Pruisische taal). 

Momenteel zijn er enkele gemeenschappen in Litouwen en Polen die trachten om deze taal nieuw leven in te blazen.

West-Baltische taal
Dode taal
Oost-Pruisen
Historische taalkunde
Thracisch

Thracisch is een Indo-Europese taal die vooral in de oostelijke en centrale Balkan werd gesproken door de Thraciërs. Het Thracisch werd verdrongen door het Latijn en het Grieks, doch bleef op bepaalde plaatsen bestaan tot de 6e eeuw na Chr.

Het Thracisch is bekend via glossen, eigennamen en korte inscripties.

Er zijn goede redenen om aan te nemen dat de talen van de Daciërs en Geten in het huidige Roemenië nauw verwant waren aan het Thracisch. Het Thracisch is mogelijk verwant aan het Albanees en het Illyrisch.

Externe links
 The Language of the Thracians, Engelse vertaling van Ivan Duridanov's essay Ezikyt na trakite uit 1975.
 Sorin Olteanu's Thraco-Daco-Moesian Languages Project (SoLTDM)
 Thracische woordenlijst

Dode taal
Geschiedenis van Thracië
Frygisch (taal)

Het Frygisch is een schaars overgeleverde taal uit Klein-Azië, waar de voornaamste vindplaats Gordium is. Het is bekend uit glossen, eigennamen en inscripties en behoorde tot de Indo-Europese talen, waardoor het vermoedelijk nauw verwant is aan het Armeens en het Grieks. Een belangrijke antieke bron is Hesychius, wiens glossen geattesteerd zijn in Frygische opschriften.

We onderscheiden drie groepen:
 Oudfrygisch (8e – 4e eeuw v.Chr.)
 Middenfrygisch (vanaf eind 4e eeuw v.Chr.)
 Nieuwfrygisch (1e eeuw n.Chr. – 3e eeuw; attestaties enkel teruggevonden in het westen van Frygië)
Omwille van het grotere aantal attestaties en het verschil in schriftsysteem is het onderscheid tussen de subcorpora voor het Oudfrygisch en Nieuwfrygisch van groter belang. Slechts één opschrift kan met zekerheid als Middenfrygisch worden bestempeld, aangezien andere gevallen meer twijfelachtig zijn; dat ene opschrift is echter wel de oudste attestatie van Frygisch in het Grieks alfabet.
Nadien is het Frygisch verdrongen door het Grieks.

Referenties

Dode taal
Indo-Europese taalfamilie
Gaia

Geografie
 Gaià, een gemeente in de Spaanse provincie Barcelona
 Vila Nova de Gaia, Portugese stad, kortweg Gaia genoemd
 Muziek
 Gaia (Valensia), single van de zanger Valensia
 Personen en personages
 Gaia (mythologie), Grieks mythologisch figuur
 Techniek en wetenschap
 Gaia (motorfiets), historisch motorfietsmerk
 Gaia (ruimtetelescoop), Europese ruimtetelescoop
 Gaia-hypothese, reeks wetenschappelijke modellen voor de biosfeer
 GAIA-X, een Europees project voor data-infrastructuur 
 Overige
 GAIA, Belgische organisatie die opkomt voor de rechten en het welzijn van de dieren
 GaiaZOO, dierenpark in Kerkrade
Gade

Huwelijkspartner
 Niels Gade, Deens componist
 Per Gade, Deens voetballer
 Peter Gade, Deens badmintonner
IOC

Internationaal Olympisch Comité, een organisatie voor sportevenementen.
 Inspraakorgaan Chinezen, een belangenvereniging voor de Chinese bevolkingsgroep in Nederland.
 International Ornithological Congress, een serie congressen van vogeldeskundigen.
 Iron Ore Company of Canada, een Canadees mijnbouwbedrijf.
 Inversion of Control (of dependency injection), een programmeertechniek om objecten onwetend te laten over de herkomst van andere objecten. Objecten die nodig zijn worden aangeleverd door een externe entiteit (container).
 Intergouvernementele Oceanografische Commissie, een onderdeel van UNESCO.
VVD

Volkspartij voor Vrijheid en Democratie, een politieke partij in Nederland
 Volkspartij voor Vernieuwing en Democratie, een politieke partij in Suriname
 Vovinam, Việt Võ Đạo, een Vietnamese zelfverdedigingssport
CDA (doorverwijspagina)

Caran d'Ache (bedrijf), een Zwitsers bedrijf van tekenmaterialen
 CD Antofagasta, een Chileense voetbalclub
 Centre Demòcrata Andorrà (2002-2009), een politieke partij in Andorra
 Christen-Democratisch Appèl, een politieke partij in Nederland
 Christian Democratic Alliance, een politieke partij in Zuid-Afrika
 Compagnie des Alpes, een Frans bedrijf dat skigebieden en pretparken uitbaat
 Convergència Democràtica Aranesa, een politieke partij in de Spaanse autonome regio Val d'Aran
 Cytidine deaminase, een enzyme
LPF

Lijst Pim Fortuyn
 low-pass filter of laagdoorlaatfilter; zie Filter (elektronica)
Koning Boudewijn I

Boudewijn I, koning van Jeruzalem
Boudewijn I, koning der Belgen
Byzantium

Byzantium (Oudgrieks:  / Byzántion) was tot het jaar 330 de naam van de stad aan de Bosporus die nu Istanbul heet.

Byzantium kan verwijzen naar:
 Byzantion, de oorspronkelijke Griekse kolonie gesticht in de 7e eeuw v.Chr.
 Constantinopel voor de geschiedenis van de stad van 330 tot 1453
 Istanboel voor de stad na het jaar 1453
 Byzantijnse Rijk, rijk in de late oudheid (met Constantinopel/Byzantium als hoofdstad)
 Byzantium (gebouw), gebouw in Amsterdam
 Byzantium (film), een Brits-Amerikaanse fantasyfilm uit 2012 onder regie van Neil Jordan
 Byzantium (gedicht), een Engelstalig gedicht uit 1933 van William Butler Yeats
GNU-licentie voor vrije documentatie

De GNU-licentie voor vrije documentatie (Engels: GNU Free Documentation License (GFDL)) is een licentie die gebruikt wordt om tekstmateriaal onder bepaalde voorwaarden vrij verspreidbaar te maken.

De GFDL is in de eerste plaats geformuleerd voor de documentatie van vrij verspreidbare computerprogramma's onder de GNU General Public License in het GNU-project. Ook voor andere documenten kan de GFDL worden toegepast. De GNU-licentie voor vrije documentatie is goedgekeurd volgens de Definitie van Vrije Culturele Werken.

Verplichtingen bij het gebruik van de GFDL 
 Licentie GFDL. Het document moet weer onder de GFDL worden vrijgegeven (ook al is de tekst daarvan gewijzigd).
 Auteursvermelding. In iedere al dan niet gewijzigde versie van het document moeten ten minste vijf van de oorspronkelijke auteurs (alle als het er minder dan vijf zijn) genoemd worden en steeds een of meer personen of entiteiten die verantwoordelijk zijn voor de afzonderlijke wijzigingen die daarop volgden. Personen en entiteiten kunnen ervoor kiezen om af te zien van vermelding van hun eigen naam. Zie naamsvermelding.
 Licentietekst. Een letterlijke kopie van de gebruikte licentietekst moet met het document worden meegeleverd.
 Invariante secties. In de uiteindelijke gebruikte licentietekst voor het document kan onder bepaalde voorwaarden een lijst van invariante secties worden opgenomen die na het maken van een kopie niet veranderd mogen worden.
 Werkingsduur. Op een eenmaal onder GFDL vrijgegeven document (of deel daarvan) en alle gewijzigde versies daarvan blijft de GFDL van kracht totdat het auteursrecht verloopt (In Nederland, België en veel andere landen 70 jaar na de dood van alle hoofdauteurs).

Toegestaan gebruik 
Bij een document dat onder de GFDL wordt vrijgegeven, mag iedereen de tekst van het document:
 kopiëren,
 veranderen,
 verkopen.
Wel dienen bij nieuw of gewijzigd gebruik de voorwaarden en verplichtingen zoals binnen de GFDL zijn beschreven, te worden nageleefd.

Bij het gebruik van onder GFDL uitgegeven documenten in een ander document zal in het algemeen het resulterende nieuwe document onder GFDL moeten vallen, tenzij er aan strikte regels voldaan is en er sprake is van een aggregaat. Als aggregaat kan bijvoorbeeld een losse katern in een krant fungeren, waarbij de volledige tekst van het katern onder GFDL valt, terwijl dat voor de overige katernen niet het geval hoeft te zijn.

Nederlandse vertalingen van de GFDL 
Deze vertaling is enkel ter informatie. Alleen de Engelse versie is formeel geldig.
 Nederlandstalige tekst van de GNU-licentie voor vrije documentatie

Zie ook 
 Creative Commons
 Open Content License

Externe link 
 De formele Engelstalige tekst op www.gnu.org

Copyleftlicentie
Vrije-inhoudlicentie
Reverse engineering

Reverse engineering is het onderzoeken van een product (meestal een product van een concurrent, een wapen dat van een tegenstander is gestolen, een stuk software of een communicatieprotocol) om daaruit af te leiden wat de eisen zijn waaraan het product probeert te voldoen, of om de precieze interne werking ervan te achterhalen. Dit doet men mogelijk (maar zeker niet uitsluitend) met het doel een concurrerend product te ontwerpen. 

Een kenmerkend voorbeeld is de eerste pc van Compaq. Klakkeloos kopiëren van de BIOS-chip zou copyright-problemen opgeleverd hebben met IBM. Door reverse engineering toe te passen op de BIOS-chip van een IBM-PC, slaagde Compaq erin een pc te maken die hetzelfde functioneerde als een IBM-PC. Hierdoor was het mogelijk dezelfde software te laten functioneren op een Compaq-PC. Echter de prijs van de pc lag lager dan die van IBM. Deze manier van werken is door vele andere bedrijven toegepast, zodat de meeste pc's tegenwoordig in feite gekloonde IBM-PC's zijn.

Reverse engineering is een legale manier van ontwikkelen, maar dient (vaak) te gebeuren onder strikte juridische voorwaarden. Zo moet een ingenieur die geen kennis heeft van het origineel, aan de hand van instructies, gemaakt door de partij die reverse engineering heeft toegepast, het product in elkaar zetten. 

Met reverse engineering wordt ook bedoeld het (geautomatiseerde) proces waarmee 3GL wordt overgezet naar 4GL.

Reverse engineering wordt ook gebruikt voor het verwijderen van kopieerbeveiligingen in software, het zogenaamde cracken.

De term reverse engineering slaat ook op het omzetten in een CAD-model van een door een kunstenaar of ontwerper met de hand gemaakt prototype van een nieuw object (bijvoorbeeld, de carrosserie van een wagen, of het omhulsel van een broodrooster). Die omzetting is gebaseerd op het scannen van het object, via een laserscanner, een 3D-coördinatenmeetmachine of een stereocamera.

Een noodzakelijke stap in reverse engineering is vaak het omzetten van het onderzochte artefact in voor mensen leesbare broncode, waaruit dat artefact dan weer te maken is.  In geval van computerprogrammatuur, waarbij dat maakproces assembleren en/of compileren is, wordt dit proces disassembleren resp. decompileren genoemd. Het hangt sterk af van de gebruikte programmeertalen in hoeverre dit proces automatisch uit te voeren is. Ook op bestaande broncode is reverse engineering mogelijk: dan gaat het om het afleiden van modellen - bijvoorbeeld UML-diagrammen - die het systeem op een verhelderendere manier beschrijven dan de code zelf doet.

Engineering
Industriële vormgeving
Onderzoek
Ontwerpmethodologie
Isotopentabel (in delen)

Isotoop
Isotopen
Natuurkundelijsten
Hiërarchie

Een hiërarchie is een manier om personen, objecten of gegevens te ordenen volgens asymmetrische relaties daartussen, waarbij meerderen met minderen worden verbonden. Deze activiteit wordt ook wel classificatie genoemd.

Elk element in een hiërarchie kan vanaf een ander element bereikt worden door een relatie in een bepaalde richting te volgen, maar het is niet mogelijk om bij een bepaald element terug te komen door de relaties altijd in een bepaalde richting te volgen. Een hiërarchie kan daarom worden weergegeven met behulp van een gerichte, acyclisch verbonden graaf.

Een hiërarchie heeft een boomstructuur.

Hiërarchisering is het proces dat ontstaat als er binnen een organisatie een hiërarchische rangschikking ontstaat.

Hiërarchie in de samenleving 

Er zijn filosofen en politici die speculeren dat de mens "neigt naar hiërarchie". Een voorbeeld hiervan is de middeleeuwse standenmaatschappij waarin de samenleving in drie standen wordt verdeeld: boeren, adel en geestelijken. Er zijn echter ook tegenvoorbeelden; hiërarchisering in de samenleving gaat in tegen de ideologie van het marxisme en bewegingen die hierop zijn gebaseerd, zoals het communisme.

Theosofie 
In de theosofie kent men de leer der hiërarchieën. In het kort komt het erop neer dat men alle eenheden of monaden ziet als deel van een groter geheel en tevens als top van een verzameling eenheden of monaden. Essentieel bij deze leer is dat het bewustzijn primair is en de manifestatie daarvan secundair door emanatie. Als voorbeeld een menselijke hiërarchie, waarin het menselijke bewustzijn leidend is voor het bewustzijn van de organen e.d. Een nervositeit op emotioneel vlak beïnvloedt dan bijvoorbeeld de stofwisseling op vegetatief vlak.

Zie ook 
 Chomskyhiërarchie
 Heterarchie

Formele wetenschap
Structuur

Structuur is de manier waarop iets in elkaar zit, waarop elementen van een verzameling samenhangen. Niet alle verzamelingen hoeven geheel of gedeeltelijk samenhangend te zijn, maar in een structuur is er een verband tussen alle elementen. Dat verband wordt bepaald door relaties tussen elementen onderling. Niet alle dingen hoeven daarbij met elk afzonderlijk element verbonden te zijn, het kan wel, maar hoeft niet. Een structuur kan opgelegd zijn: de keuze voor een bepaalde structuur en een bepaalde naamgeving van de elementen (taxonomie) gaan hand in hand.

Soorten structuur 

 Algebraïsche structuur, algebra (structuur) en wiskundige structuur
 Boomstructuur, presentatiewijze
 Fysieke en chemische structuur van materialen en het onderzoek daarvan
 Structuuranalyse
 Structuurformule
 Oppervlaktestructuur
 Voorbeelden (Structuurbiologie, Bodemstructuur)
 Structuur (sociologie), de sociologische betekenis van structuur
 Structuurvisie, overheid

Betekenissen van het woord structuur 

 Hoe iets werkt (in tegenstelling tot hoe het in elkaar zit) heet een proces. Voor een proces is een geschikte structuur nodig.

 De taalwetenschap kent bijvoorbeeld natuurlijke talen een bepaalde structuur toe: hun grammatica.

 In de veeteelt wordt met structuur ook bedoeld de hoeveelheid grovere delen in het veevoer. Met name voor rundvee. Een rund heeft voor een goede werking in de pens grovere delen nodig zoals stro of hooi. Deze bevorderen een betere werking van de bacteriën die de voeding beter verteren en omzetten.

 In de vegetatiekunde is de vegetatiestructuur niet alleen de ruimtelijke, maar ook de temporele opbouw van de vegetatie (seizoenaspecten).

Overig 

Categorisatie, hiërarchie, classificatie, taxonomie
 Patroon (vorm)
 Systeem (systeemtheorie)
 Vormleer (muziek)

Filosofische terminologie
Formele wetenschap
Literatuurwetenschap
Bob Van Bael

Bob Van Bael (Herent, 2 december 1924 - Ukkel, 24 mei 2002) was een Belgische televisiemaker. 

Van Bael werkte tijdens de Tweede Wereldoorlog een tijdje voor "Zender Brussel" dat door de Duitsers gecontroleerd werd; nadien werd hij presentator bij Radio Luxembourg. 

Bij de start van de televisie-uitzendingen in Vlaanderen in 1953, bij de toenmalige NIR, was hij betrokken bij de oprichting van de nieuwsdienst.

Van Bael presenteerde op de BRT-televisie onder meer het spelprogramma "100.000 of niets" (1956-1959) en maakte reportages voor "Echo" (1961-1973) en "Terloops" (1973-1989).

Hij overleed aan een slepende ziekte.

Vlaams programmamaker
Vlaams televisiepresentator
Vlaams radiopresentator
bael
Leviticus

Leviticus is het derde boek van de Pentateuch (Thora) en de Hebreeuwse Bijbel.

Naam en thema 
In het Hebreeuws-Aramees is de naam van het boek  ויקרא, wajikra, "en hij riep" naar het eerste woord van het eerste vers: "En Hij [God] riep Mozes" (Leviticus 1:1).

De Griekse vertaling werd Λευιτικóς, Levitikós genoemd, wat zoiets als "over het Levitische priesterschap" betekent (vergelijk Hebreeën 7:11). In navolging hiervan heette de Latijnse vertaling Leviticus. Hiermee wordt ook het thema van godsdienst (in de letterlijke betekenis) en priesterschap aangeduid. Dit wordt in verwijzingen in de rabbijnse literatuur versterkt, waarin "Thora (instructie) aan de priesters" wordt gebruikt, of in de Syrische vertaling van de Hebreeuwse Bijbel: de Peshitta, "Boek van de priesters".

Auteurschap 
De traditionele opvatting, gehuldigd door zowel orthodoxe joden als orthodoxe christenen, is dat de inhoud van het boek door God aan Mozes werd gedicteerd op de berg Sinaï.

Op basis van de historisch-kritische wetenschap is een documentaire hypothese opgesteld, waarin Leviticus worden toegeschreven aan de zogeheten priestercodex. De consensus onder Bijbelwetenschappers is dat het boek gedurende een lange periode is ontwikkeld en zijn definitieve vorm kreeg tijdens de Perzische periode (538-332 v.Chr.).

Inhoud 
De inhoud van het boek kan als volgt worden ingedeeld:
 Een reeks wetten over het brengen van offers: brandoffers, slachtoffers, vredeoffers, zonde- of verzoeningsoffers, en dank- of lofoffers (hoofdstuk 1-7).
 De wijding van Aäron en zijn zonen als priester (hoofdstuk 8-10). Hierin is ook een verhaal opgenomen over Nadab en Abihu, die zichzelf priesterlijke voorrechten aanmatigden.
 Voorschriften aan de Israëlieten wat deze wel en niet mogen eten (spijswetten) (hoofdstuk 11)
 Wetten over reiniging, hygiëne en het brengen van offers (hoofdstuk 12-16).
 Wetten over het onderscheid tussen Israël en de heidenen (hoofdstuk 17-20): de spijzen (17), geslachtsverkeer (18) en zedelijk levensgedrag (19-20).
 Wetten over de persoonlijke reiniging van priesters, hun voedsel, en de feesten (hoofdstuk 20-25): priesters en feestdagen (21-23), de eredienst (24) en sabbatjaar en jubeljaar (25).
 Ten slotte een gedeelte met beloften voor hen die deze wetten in acht nemen, en waarschuwingen voor hen die dit niet doen (hoofdstuk 26-27).

Formeel kan men spreken van een aantal overeenkomsten tussen de offers van Israël en zijn buurlanden. Er is echter ook een aantal markante verschillen:
 absoluut monotheïsme
 nadruk op ethische zaken
 geen magie of toverkunst, want priesters staan niet tussen mens en God in, maar voeren alleen handelingen uit
 puurheid, zoals geen prostitutie, orgieën, vruchtbaarheidsriten en dergelijke

Interpretatie 
Na het begin van het christelijke tijdperk werden delen van dit boek uitgelegd als profetie over de Messias, Jezus Christus. Voor christelijke lezers gaat Leviticus letterlijk over de joodse wetten en aanbiddingsvoorschriften, maar bevat hieronder een verborgen laag van profetie die in de brief aan de Hebreeën wordt uitgelegd.

Externe link 
 Leviticus in de Statenvertaling

Boek uit de Hebreeuwse Bijbel