alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Carmen Arvale

Carmen Arvale (Carmen fratrum Arvalium – Pieśń Braci Polnych) – jeden z najstarszych zabytków literatury rzymskiej i języka łacińskiego. Pieśń, związana z obyczajowością wiejską, śpiewana była przez Bractwo Arwalskie (fratres Arvales) ku czci bogini Dea Dia w drugim dniu Ambarvaliów. Święto to odbywało się w maju, kiedy Arwalowie dokonywali rytualnego obchodu i oczyszczenia (lustrum) pól.

Tekst, przechowywany przez pokolenia, zachował się w oryginalnej formie – w trudnym do zrozumienia, archaicznym języku. Niezrozumiały był już dla kapłanów w okresie cesarstwa. Zachowany fragment pochodzi z inskrypcji z 218 n.e., stanowiącej protokoły Bractwa.

Pieśń rozpoczyna się trzykrotnym wezwaniem do Larów (w ówczesnej wymowie „Lasów”). W dalszej części następuje wezwanie do Marsa. Każde z pięciu wezwań tworzących pieśń powtarzano trzykrotnie, kończąc modlitwę pięciokrotnym powtórzeniem wykrzyknienia Triumpe! (w późniejszej fazie rozwoju języka Triumphe!).

Tekst utworu 
 enos Lases iuvate – Lary, wspomóżcie nas!
 enos Lases iuvate 
 enos Lases iuvate 

 neve lue rue Marmar sins incurrere in pleoris – Od głodu, moru, ognia, zachowajcie nas wszystkich!
 neve lue rue Marmar sins incurrere in pleoris 
 neve lue rue Marmar sins incurrere in pleoris 

 satur fu, fere Mars, limen sali, sta berber – Syty bądź, srogi Marsie, wstrzymaj nas od głodu i klęski!
 satur fu, fere Mars, limen sali, sta berber 
 satur fu, fere Mars, limen sali, sta berber 

 semunis alterni advocapit conctos – Wezwij nas, uczyń nas wszystkich twoimi sługami!
 semunis alterni advocapit conctos 
 semunis alterni advocapit conctos 

 enos Marmor iuvato – Marsie wspomóż nas!
 enos Marmor iuvato 
 enos Marmor iuvato 

 triumpe triumpe triumpe triumpe triumpe – Chwała! Chwała! Chwała! Chwała! Chwała!

Zobacz też 
 Carmina Saliaria

Przypisy

Bibliografia 
 

Literatura rzymska
Pieśni
Paliwo

Paliwo – substancja wydzielająca przy intensywnym utlenianiu (spalaniu) duże ilości ciepła. Energia uzyskana ze spalania paliwa wykorzystywana jest przez:
 maszynę (silnik cieplny) lub zespół maszyn i urządzeń (siłownia cieplna) do produkcji energii mechanicznej
 kocioł do celów grzewczych lub procesów technologicznych.

Najważniejszą cechą paliw jest ich ciepło spalania i wartość opałowa.

Podział paliw 
 Paliwa ze względu na pochodzenie dzielą się na:
 paliwa naturalne: ropa naftowa, gaz ziemny, węgiel kamienny, węgiel brunatny, torf, biomasa (w tym drewno), biogaz;
 paliwa sztuczne: wytwarzane przy przeróbce paliw naturalnych (koks, olej opałowy, olej napędowy, benzyna, gaz drzewny, gaz świetlny, LPG). 
 Paliwa ze względu na stan skupienia dzielą się na:
 paliwa stałe
 paliwa ciekłe
 paliwa gazowe
 Paliwa ze względu na zastosowanie dzielą się na:
 paliwa opałowe (do spalania zewnętrznego), często określane jako "opał". Paliwa opałowe stałe to m.in. węgiel, koks, drewno.
 paliwa napędowe (do spalania wewnętrznego).
Oddzielną grupę stanowi paliwo jądrowe.

Zobacz też 

 biopaliwo
 materiał palny
 paliwo alternatywne
 paliwo lotnicze
 paliwo rakietowe
 paliwo syntetyczne
Chłodnica

wymiennik ciepła
 chłodnica samochodowa
 chłodnica międzystopniowa
 chłodnica Lamblina
 chłodnica laboratoryjna
Szparag

Szparag (Asparagus L.) – rodzaj bylin należących do rodziny szparagowatych. Obejmuje ok. 215 gatunków, z których większość występuje w Afryce. W Polsce dziko rośnie tylko jeden gatunek z tego rodzaju – szparag lekarski (A. officinalis), jako efemerofity notowane są poza tym szparag cienkolistny (A. tenuifolius) i szparag ostrolistny (A. acutifolius). Charakterystyczną cechą morfologiczną zaliczanych tu roślin jest zredukowanie liści do łusek i pełnienie funkcji asymilacyjnych przez spłaszczone lub włosowato cienkie gałęziaki. Szparag lekarski jest uprawiany i spożywany jako warzywo. Szereg gatunków jest uprawianych i wykorzystywanych jako rośliny ozdobne, w szczególności szparag Sprengera (A. densiflorus) i szparag pierzasty (A. setaceus).

Morfologia 
 Pokrój Byliny o pędach do 2 m wysokości, do 3 m długości lub nawet więcej u gatunków pnących, zwykle tworzące zwarte kępy. Korzenie mięsiste.
 Liście Przekształcone w łuski, organem asymilacyjnym są gałęziaki (kladokladia). Są to odcinki pędów o ograniczonym wzroście i kształcie włosowatym (wówczas z jednego węzła może ich wyrastać nawet do 50) lub są szersze, do jajowatych, i wówczas wyrastają pojedynczo z węzłów.
 Kwiaty Wyrastają na krótkich szypułkach i często są jednopłciowe. Okwiat składa się z 6 listków zrosłych przynajmniej u nasady, jest dzwonkowaty lub promienisto rozpostarty, białawy lub zielonkawy. Pręcików jest 6. Zalążnia górna, powstaje ze zrośnięcia 3 owocolistków, z których każdy zawiera po kilka zalążków.
 Owoce Kuliste jagody o barwie czerwonej lub czarnej, zawierające od 1 do 6 nasion.

Systematyka 
 Pozycja rodzaju według Angiosperm Phylogeny Website (aktualizowany system APG IV z 2016)
Rodzaj siostrzany wobec Hemiphylacus S. Watson w obrębie podrodziny Asparagoideae Burmeister w rodzinie szparagowatych (Asparagaceae) z rzędu  szparagowców (Asparagales).

 Wykaz gatunków

Przypisy 

Szparagowate
Tłumik

tłumik płomienia
 tłumik dźwięku
 tłumik drgań
 strojony tłumik masowy
 tłumik interferencyjny
 tłumik kombinowany
 tłumik refleksyjny
 tłumik absorpcyjny
 tłumik wydechowy
 tłumik instrumencie muzycznym
 tłumik optyczny – przyrząd obniżający, o ustaloną wartość (zwykle wyrażoną w dBm), poziom sygnału optycznego w kablu światłowodowym; może być stały lub regulowany; używany do badania torów optycznych

Zobacz też 

 amortyzator
Mazur (radioodbiornik)

Mazur - rodzina lampowych odbiorników radiowych produkowana przez Zakłady Radiowe „DIORA” Dzierżoniów w latach pięćdziesiątych XX wieku, składała się z trzech odbiorników: Mazur, Mazur-Lux i Mazur II. Mazur i Mazur-Lux różniły się tylko obudową, Mazur II posiadał dodatkowo wskaźnik dostrojenia.

Pierwsze dwa produkowane były w latach 1952–1956 (fabryka oznaczana była wtedy jako T-6), zaś trzeci w latach 1956–1958.

Dane techniczne
 zakresy:
 Dł - fale długie 700–2000 m (429–150 kHz)
 Śr - fale średnie 190–600 m (1579–500 kHz)
 Kr - fale krótkie 16–50 m (19-6 MHz)
 częstotliwość pośrednia: 465 kHz
 głośnik: GD13/1,5
zasilanie: zasilacz transformatorowy na napięcie 125/220 V
 lampy:
ECH 21 - mieszacz i heterodyna
ECH 21 - wzmacniacz pośredniej częstotliwości
EBL 21 - detektor i wzmacniacz mocy
AZ 1 - prostownik pełnookresowy
EM 4  - elektronowy wskaźnik dostrojenia (magiczne oko) - tylko Mazur II
żarówka 6,3 V; 0,3 A: oświetlenia skali

Linki zewnętrzne 

 

Polskie marki radioodbiorników
Kadu

Kadu – komunikator internetowy oparty na modułach, będący klientem protokołu Gadu-Gadu i Jabber/XMPP dla systemów Linux, BSD, OS X i Windows. Kadu należy do grupy wolnego oprogramowania; jest dostępny na warunkach licencji GNU GPL.

Cechy komunikatora 
Oparty na bibliotece Qt zapewniającą obsługę różnych platform systemowych.

Program oferuje większość podstawowych funkcji oryginalnego programu Gadu-Gadu i wiele dodatkowych.
 brak reklam
 obsługa wielu protokołów
 przypisywanie kilku sieci do jednego kontaktu (połączona historia rozmów)
 dzielenie listy kontaktów na grupy
 multilogowanie
 wysyłanie SMS-ów do wszystkich polskich sieci
 przesyłanie plików (DCC)
 rozmowy konferencyjne
 wysyłanie i odbieranie obrazków w oknie rozmowy
 animowane emotikony i obsługa zestawów dla oryginalnego Gadu-Gadu
 szyfrowanie połączenia z użyciem OpenSSL
 szyfrowanie wiadomości z użyciem OTR
 powiadamianie o zdarzeniach dźwiękiem, „dymkami”, miganiem diody Scroll Lock na klawiaturze, wykonywaniem zewnętrznych poleceń
 elastyczna konfiguracja wyglądu programu, pasków narzędziowych i zaawansowana konfiguracja kontaktów
 zaawansowana konfiguracja połączenia z siecią (możliwość ustawienia adresu IP i portu serwera, ustawienie adresu serwera proxy)

Wtyczki 
Dostępne są także zewnętrzne wtyczki, pisane przez niezależnych programistów. Nie wszystkie jednak są dostępne na każdy system operacyjny. Oferowane dodatkowe funkcje zapewniają między innymi:
 integrację z programami do odtwarzania muzyki, takimi jak: Winamp, XMMS, Amarok, Audacious
 sprawdzanie pisowni w oknie rozmowy
 czytanie przychodzących wiadomości za pomocą linuksowego syntezatora mowy Powiedz lub syntezatora mowy Milena
 przesyłanie zrzutów pulpitu, wybranego okna lub fragmentu pulpitu w oknie rozmowy

Obsługiwane sieci 
 Gadu-Gadu
 Jabber/XMPP
 Facebook
 Gmail/Google Talk

Cykl wydań 
Cykl wydań obowiązujący od wersji 1.0:
 raz na 3-4 miesiące duże wydanie (1, 2, 3) dodające nowe funkcje
 w razie potrzeby wydanie z poprawkami (1.1, 1.2, 1.3).

Kadu nie jest rozwijane od 18 lipca 2017.

Zobacz też 
 porównanie zgodności komunikatorów z siecią Gadu-Gadu
 komunikator internetowy
 GNU Gadu
 EKG
 EKG2
 Jabber

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 Strona domowa Kadu
 Spis dostępnych wtyczek rozszerzających funkcjonalność programu

Komunikatory internetowe
Alternatywne klienty sieci Gadu-Gadu
Oprogramowanie na licencji GNU GPL
Brigham Young

Brigham Young (ur. 1 czerwca 1801 w Whitingham (stan Vermont), zm. 29 sierpnia 1877 w Salt Lake City) – amerykański polityk i drugi prorok (prezydent) Kościoła Jezusa Chrystusa Świętych w Dniach Ostatnich.

Biografia 
Nie posiadał wykształcenia (jego szkolna edukacja trwała dwa lata). W 1832 r. przystąpił do Kościoła Jezusa Chrystusa Świętych w Dniach Ostatnich (tzw. mormonów). Jesienią 1839 roku wraz z innymi udał się w drugą w historii Kościoła podróż do Anglii. W jej wyniku do roku 1841 do Kościoła przystąpiło ponad 6000 osób.

Po śmierci założyciela i proroka tej religii – Josepha Smitha w 1844 r. został jego następcą. Pod jego przewodnictwem członkowie Kościoła przeszli Wielkie Równiny Ameryki i osiedlili się w Dolinie Wielkiego Jeziora Słonego, w której to założyli miasto Salt Lake City, będące obecnie stolicą stanu Utah. Brigham Young był pierwszym gubernatorem Terytorium Utah. Po jego odwołaniu w połowie 1857 roku ze stanowiska gubernatora przez prezydenta Jamesa Buchanana niezadowoleni mormoni przeprowadzili 11 września tego roku masakrę pod Mountain Meadows. Spowodowała ona interwencję armii Stanów Zjednoczonych w latach 1857–1858 znaną jako wojna w Utah.

Założył także uniwersytet w Utah.

Po jego śmierci prezydentem Kościoła został John Taylor.

Galeria 

W beletrystyce postać Brighama Younga wraz z krytycznym ukazaniem społeczno-religijnych praktyk mormonów zawarł Arthur Conan Doyle w swej wczesnej powieści Studium w szkarłacie (1886).

Zobacz też 
 Uniwersytet Brighama Younga

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 
 Brigham Young University Network

Gubernatorzy Terytorium Utah
Prezydenci (prorocy) Kościoła Jezusa Chrystusa Świętych w Dniach Ostatnich
Urodzeni w 1801
Zmarli w 1877
Algebra uniwersalna

Algebra uniwersalna – dział matematyki zajmujący się badaniem ogólnych struktur algebraicznych, nazywany również w niektórych publikacjach algebrą ogólną. Algebra uniwersalna wraz z teorią kategorii stanowią matematyczne podstawy teorii specyfikacji algebraicznych. Podstawowym pojęciem algebry uniwersalnej jest pojęcie algebry (nazywanej często algebrą uniwersalną; wtedy cały dział nazywa się algebrą ogólną), zbioru A wyposażonego w pewien zbiór  operacji n-arnych nazywany sygnaturą. Każda struktura algebraiczna (grupoid, półgrupa, grupa, pierścień, ciało itd.) jest pewną algebrą.

Algebra 

Niech  będzie rozłączną sumą zbiorów. Elementy zbioru  nazywamy symbolami i interpretujemy jako symbole działań, przy czym  są symbolami działań -argumentowych. Algebrą nazwiemy zbiór  wraz z przyporządkowaniem każdemu symbolowi  -argumentowego działania  Bardzo często wygodnie jest utożsamiać symbole  z działaniami 

Algebrę można zdefiniować także w następujący sposób. Parę  gdzie  jest zbiorem, a  nazywa się typem algebry. Parę  nazywa się algebrą typu  jeśli zbiory  i  są równoliczne i każdemu  odpowiada  taki, że  Element  nazywa się działaniem lub operacją -argumentową.

Przykłady algebr

Półgrupa 
Algebrę  w której  a ponadto działanie  jest łączne, tzn. dla każdych  zachodzi
 

nazywa się półgrupą.

Grupa 
Algebrę  w której  działanie  jest łączne, a ponadto dla każdego 
 
 

nazywa się grupą.

Krata 
Krata to algebra  w której  a ponadto dla każdych

Podalgebra 
Podalgebrą algebry  z działaniami  nazywa się niepusty zbiór  taki, że dla każdego działania  obcięcie  jest działaniem w

Kongruencje 
Relację równoważności  w algebrze  nazywa się kongruencją jeśli dla każdego  i dla każdych

Algebra ilorazowa 

Mając kongruencję  w algebrze  można skonstruować algebrę tego samego typu co  Niech  będzie zbiorem ilorazowym. Definiujemy  oraz  wzorem
 

dla -argumentowego działania   z tak zdefiniowanymi działaniami zazywamy algebrą ilorazową. Działania  są dobrze określone, tzn. nie zależą od wyboru reprezentantów

Homomorfizm algebr 
Homomorfizmem algebr  i  ze zbiorem symboli  nazywa się funkcję  taką, że dla każdego  i dla każdych

Zobacz też 
 algebra

Przypisy

Bibliografia 
 Burris, Stanley N., and H.P. Sankappanavar, H.P., 1981. A Course in Universal Algebra. Springer-Verlag. . (monografia dostępna w sieci)

Linki zewnętrzne 
 Elementy algebry uniwersalnej
  [dostęp 2023-06-01].
EKG (ujednoznacznienie)

Elektrokardiografia
 E·K·G – album Edyty Górniak
 EKG – Eksperymentalny Klient Gadu-Gadu
 Europejska Komisja Gospodarcza

Zobacz też 
 Kabaret EKG
Peszmergowie

Peszmergowie (w tłumaczeniu z kurdyjskiego: patrzący śmierci w oczy) – tradycyjna nazwa kurdyjskich bojowników walczących w partyzantce i powstaniach o niepodległość Kurdystanu, obecnie odnosząca się do żołnierzy kurdyjskich w Iraku. Chociaż oddziały peszmergów w dużej mierze podzielone są między Demokratyczną Partię Kurdystanu (kontrolującą prowincje Irbil i Dahuk) oraz Patriotyczną Unię Kurdystanu (kontrolującą prowincję As-Sulajmanijja), to wszystkie deklarują oddanie Rządowi Regionalnemu Kurdystanu – jednak w praktyce ze wszystkich 36 brygad jedynie 12 podlega bezpośredniemu dowództwu Rządu Regionalnego. Trwają starania, aby kierownictwo nad całym wojskiem – bez podziału na przynależność partyjną – przejęło Ministerstwo Peszmergów.

Od czerwca 2014, w wyniku walk z Państwem Islamskim, oddziały peszmergów przejęły kontrolę nad terenami spornymi Iraku, gdzie iracki rząd przeprowadzał we wcześniejszych latach politykę arabizacji. W rękach Rządu Regionalnego Kurdystanu znalazły się prowincje Niniwa, Kirkuk, Salah ad-Din, Dijala oraz kilka przyległych terenów.

Chociaż większość peszmergów jest wyznania muzułmańskiego, to pewną część oddziałów stanowią chrześcijanie oraz jezydzi.

Zobacz też 
 Powszechne Jednostki Ochrony

Przypisy 

Kurdystan
Silnik hydrauliczny

Silnik hydrauliczny – silnik zamieniający energię potencjalną lub / i kinetyczną cieczy w energię mechaniczną.
Zasada jego działania jest odwrotnością pracy pompy hydraulicznej – zamienia on wysokie ciśnienie na siłę mechaniczną w ruchu obrotowym.
Elementy robocze są takie same jak w pompie hydraulicznej, dlatego też stosowane są silniki hydrauliczne zębate i wielotłoczkowe.
Konstrukcja silnika pozwala na wykorzystanie go jako urządzenia zasilającego. Wytwarza on wtedy ciśnienie niezależnie od kierunków obrotów wałka napędowego.

Silniki hydrauliczne dzielą się na:
 silniki hydrostatyczne, w których na energię mechaniczną zamieniana jest energia potencjalna (ciśnienia) cieczy,
 silniki hydrokinetyczne, w których na energię mechaniczną zamieniana jest energia kinetyczna (przepływu) cieczy.

Bibliografia 
 

Silniki
Hydraulika
Silnik hydrostatyczny

Silnik hydrostatyczny – silnik hydrauliczny zamieniający energię potencjalną cieczy w energię mechaniczną. Ruch elementu roboczego powodowany jest działaniem ciśnienia cieczy roboczej.

Silniki hydrostatyczne, ze względu na rodzaj ruchu elementu roboczego dzielą się na:
 silniki o ruchu posuwistym – siłowniki hydrauliczne,
 silniki hydrostatyczne obrotowe.

Bibliografia 
 
Silniki
Hydraulika
Silnik hydrokinetyczny

Silnik hydrokinetyczny - silnik hydrauliczny zamieniający energię kinetyczną cieczy w energię mechaniczną.

Silnikami hydrokinetycznymi są:
 koło wodne
 turbina wodna

Zobacz też 
 taran hydrauliczny

Bibliografia 
 

Silniki
Silnik hydrostatyczny obrotowy

Silnik hydrostatyczny obrotowy – silnik hydrostatyczny, którego element roboczy wykonuje ruch obrotowy. Silniki hydrostatyczne obrotowe mogą mieć różne konstrukcje lecz każdy jest w niewielki sposób zmodyfikowaną pompą:

 silnik wielotłoczkowy – zobacz pompa wielotłoczkowa; Silnik tłokowy;
 silnik zębaty – zobacz pompa zębata;
 silnik łopatkowy – zobacz pompa łopatkowa;

Silniki
Siłownik hydrauliczny

Siłownik hydrauliczny – silnik hydrostatyczny o ruchu posuwistym.

Organem roboczym siłownika może być tłok, nurnik lub membrana, umieszczone w cylindrycznym korpusie. Do przestrzeni roboczej wtłaczana jest ciecz robocza, która przesuwa tłok lub nurnik albo odkształca membranę. Powoduje to ruch posuwisty tłoczyska.
Siłowniki hydrauliczne dzielą się na:
 jednostronnego działania – suw roboczy odbywa się tylko w jednym kierunku;
 dwustronnego działania – suwy robocze odbywają się w obu przeciwstawnych kierunkach.

Siłowniki hydrauliczne jednostronnego działania wymagają wymuszenia powrotu tłoka do pozycji wyjściowej oraz usunięcia z komory roboczej cieczy. Może to być zrealizowane za pomocą sprężyny ściskanej w czasie suwu roboczego, która (gdy siłownik zakończy suw roboczy) zapewnia powrót tłoka. Niekiedy ciężar tłoczyska, urządzenia roboczego lub zewnętrznego obciążenia wystarcza do wykonania tej pracy.

Zasięg suwu roboczego siłownika hydraulicznego jest limitowany długością tłoczyska. Ze względu na niebezpieczeństwo wyboczenia długość ta jest ograniczona. W celu zwiększenia zasięgu suwu roboczego stosuje się siłowniki teleskopowe.

W niektórych zastosowaniach konieczne jest łagodne zakończenie suwu roboczego. Wówczas w siłowniku instaluje się hamulec końca suwu, którym jest zazwyczaj zawór dławiący, uruchamiany przy końcu suwu siłownika.

Zobacz też 
 siłownik pneumatyczny

Uwagi 

Siłowniki
Hydraulika
Siłownik teleskopowy

Siłownik teleskopowy – siłownik hydrauliczny, w którym dzięki zastosowaniu układu teleskopowego uzyskano zwielokrotnienie zasięgu suwu roboczego.

W siłowniku teleskopowym w największym średnicowo cylindrze porusza się tłok pierwszego stopnia. Tłoczysko zintegrowane z tym tłokiem jest wydrążone w środku i stanowi jednocześnie cylinder drugiego stopnia, w którym porusza się drugi tłok, o mniejszej średnicy. Tłoczysko zintegrowane z tym drugim tłokiem wykonuje pracę użytkową - lub jest także wydrążone, stanowiąc cylinder kolejnego stopnia itd. Zastosowanie systemu zaworów umożliwia sterowanie kolejnością ruchów poszczególnych stopni niezależnie od obciążenia siłownika.
Siłowniki teleskopowe stosowane są powszechnie w napędach wielu różnych maszyn roboczych. Mogą uzyskiwać zasięg suwu roboczego do kilkunastu metrów, co pozwala na zastosowanie ich do napędu wind osobowych i towarowych w budynkach do wysokości kilku pięter. Siłowniki teleskopowe (zwykle dwustopniowe) są stosowane powszechnie w roli podpór hydraulicznych w górniczych zmechanizowanych obudowach ścianowych.
Siłowniki
Ciśnienie ssawne

Ciśnienie ssawne – ciśnienie czynnika we wlocie do pompy, maszyny sprężającej lub silnika.

Zobacz też 
ciśnienie tłoczne

Bibliografia 
 

Maszyny przepływowe
Ciśnienie tłoczne

Ciśnienie tłoczne - ciśnienie czynnika na wylocie z pompy, maszyny sprężającej lub silnika. Powstaje na skutek ruchu posuwistego tłoka w dół cylindra, co z kolei powoduje kompresję gazu lub cieczy roboczej. Zmniejszenie objętości komory powoduje wzrost ciśnienia. Ciśnienie tłoczne mierzymy, gdy komora ma najmniejszą objętość, tj. tłok jest najdalej wysunięty.

Zobacz też 
ciśnienie ssawne

Bibliografia 
 

Maszyny przepływowe
Spręż

Spręż (stosunek sprężania) - wielkość charakteryzująca pracę sprężarki wyrażająca się w stosunku ciśnienia tłocznego do ciśnienia ssawnego.

Zobacz też  
 stopień sprężania
 ciśnienie sprężania

Maszynoznawstwo
Sprężarka objętościowa

Sprężarka objętościowa – sprężarka w której przyrost ciśnienia gazu następuje wskutek zmniejszenia jego objętości. 

Sprężarki objętościowe są pompami wyporowymi, o konstrukcji przystosowanej do sprężania gazów.

Sprężarki objętościowe ze względu na cechy konstrukcyjne dzielą się na:
 sprężarki tłokowe
 sprężarki rotacyjne
 sprężarki membranowe - sprężarka o budowie i zasadzie działania podobnej do pompy membranowej.

Sprężarki
Sadownictwo

Sadownictwo – dziedzina ogrodnictwa zajmująca się uprawą roślin trwałych (wieloletnich) dających jadalne owoce, czyli roślin sadowniczych. Zgodnie z tą definicją są to zarówno drzewa i krzewy jak i krzewinki i byliny uprawiane w sadach i na plantacjach.

Sadownictwo jest znane od starożytności, gdy w rejonie Morza Śródziemnego uprawiano drzewa daktylowe, figowe, oliwne oraz krzewy winorośli.

Produkcja owoców na świecie w 2004 roku według danych FAO wyniosła 1384 mln ton, natomiast w Polsce produkcja sadownicza w tym samym roku była na poziomie 8,75 mln ton co stanowiło 0,63% udziału w produkcji światowej. Polska znalazła się na 25 miejscu spośród 178 ocenianych krajów.

Sadownictwo w Polsce 
Największymi regionami sadowniczymi są rejon Grójecko-Warecki na Mazowszu oraz okolice Sandomierza, natomiast według województw to mazowieckie, lubelskie, łódzkie, świętokrzyskie, wielkopolskie i lubuskie.

Według powszechnego spisu rolnego w Polsce w 2010 roku udział sadów w ogólnej powierzchni gruntów rolnych wyniósł 2,4% i obejmował 374 163 ha sadów (czyli nasadzeń drzew owocowych o powierzchni minimum 0,5 ha). Wzrost powierzchni specjalistycznych gospodarstw sadowniczych wzrósł o 38,1% z 271 tys. ha w 2000 roku (o ponad 103 tys. ha), przy jednoczesnym spadku powierzchni sadów w gospodarstwach posiadających od 1 do 2 ha użytków rolnych (o 7,9%). W gospodarstwach użytkujących powyżej 1 ha użytków rolnych wzrosła również średnia powierzchnia sadów z 1,10 ha do 1,52 ha (o 38,2%). Wzrost powierzchni uprawy owoców
wynikał z rozwoju eksportu i przetwórstwa.

W Polsce na skalę towarową uprawiane są w sadach następujące drzewiaste gatunki sadownicze: jabłoń, grusza i pigwa, śliwa, brzoskwinia, morela, czereśnia, wiśnia, orzech i leszczyna (prowadzona w formie drzewiastej). Z krzewów jagodowych znaczenie ekonomiczne ma uprawa truskawek, agrestu, malin i jeżyn, porzeczek (białych, czerwonych i czarnych), borówki amerykańskiej, winorośli a w ostatnich latach także żurawiny.

Zobacz też 
 szkółkarstwo
 szkółka sadownicza
 bielenie drzew owocowych

Bibliografia

Przypisy
Warzywnictwo

Warzywnictwo – dział nauki i produkcji rolniczej zajmujący się warzywami:
 dział ogrodnictwa obejmujący uprawę warzyw (roślin zielnych). Obejmuje produkcję prowadzoną w różnych warunkach: w gruncie, pod szkłem (szklarnie, inspekty) i w tunelach foliowych,
 nauka o uprawie i hodowli roślin warzywnych. Jest przedmiotem badań i nauczania i szkołach wyższych i jednostkach badawczych. W Polsce w szczególności jest przedmiotem badań w Instytucie Ogrodnictwa (kontynuuje tradycje istniejącego w latach 1964–2011 Instytutu Warzywnictwa im. Emila Chroboczka).

Zobacz też 

 sadownictwo

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 Warzywa.pl
 Ogrodinfo.pl
 Hasło Ogrodnicze
Cyklonetka

Cyklonetka − prototyp polskiego samochodu trójkołowego z 1939 roku.

Projekt Eugeniusza, Jana i Wacława Knawów. Opracowany jako koncept samochodu masowego. Był to kabriolet wyposażony w jednocylindrowy, dwusuwowy silnik spalinowy o pojemności 98 cm³, a pochodzący z fabryki Steinhagen i Stransky. Prototyp został zbudowany w prywatnym warsztacie Knawów w Kielcach. Został zaprezentowany latem 1939 roku w Warszawie. Rozwój projektu przerwał wybuch II wojny światowej

Przypisy

Linki zewnętrzne 
  

Polskie prototypy samochodów
Jean Coralli

Jean Coralli, właśc. Jean Coralli Peracini (ur. 15 stycznia 1779 w Paryżu, zm. 1 maja 1854 tamże) – włoski tancerz i choreograf.

Coralli zadebiutował w Operze paryskiej w 1802. Tworzył choreografie do baletów w Wiedniu, Mediolanie, Lizbonie i in. W 1825 został maître de ballet w Théâtre Porte St. Martin, w Paryżu, a w 1831 – choreografem w Operze Paryskiej i tam stworzył swoje najważniejsze balety:
 1836: Le Diable Boiteax
 1839: La Tarentule
 1841: Giselle, we współpracy z Jules Perrot
 1843: La Peri

Włoscy tancerze
Urodzeni w 1779
Zmarli w 1854
Ludzie urodzeni w Paryżu
Arthur Saint-Léon

Arthur Saint-Léon (ur. 1821 w Paryżu, zm. 1870 w Paryżu) – tancerz i choreograf francuski. Studiował taniec pod okiem ojca, który był maître de ballet w Stuttgarcie. Zadebiutował w Monachium, jako skrzypek i tancerz. Ożenił się ze słynną tancerką Fanny Cerrito w 1845 r. Po 6 latach jednak się rozstali. Tworzył balety w całej Europie i sam w nich także tańczył. W latach 1847–1852 tańczył w Paryżu, w 1859 r. zadebiutował w Petersburgu. Jego najważniejsze balety to:
 La Vivandière (1844)
 La Fille de Marbre (1848)
 La Vilolon du Diable (1849)
 Fiamette (1864)
 Il Cavallo Gobbo (1864)
 La Source (1866)
 Coppélia (1870)

W 1866 r. została opublikowana jego praca La Sténohoréografie na temat metody zapisywania baletów. W latach 1863–1870 pracował w Operze Paryskiej jako maître de ballet.

Bibliografia 
 
  

Francuscy choreografowie
Francuscy tancerze
Urodzeni w 1821
Zmarli w 1870
Ludzie urodzeni w Paryżu
Odległość hiperfokalna

Odległość hiperfokalna - pojęcie z zakresu teorii fotografii. Odległość hiperfokalna może być definiowana na dwa sposoby:

 jako odległość, od której rozpoczyna się głębia ostrości przy ustawieniu ostrości na nieskończoność
 jako odległość między aparatem fotograficznym, a obiektem na który ustawiono ostrość - zapewniająca uzyskanie maksymalnej głębi ostrości. Głębia ta rozpoczyna się w połowie odległości hiperfokalnej i sięga aż po horyzont (w nieskończoność).

Odległość hiperfokalna zależy od ustawionej podczas wykonywania zdjęcia liczby przysłony,  ogniskowej obiektywu oraz akceptowalnej wielkości krążka rozmycia, co wyraża się wzorem:

gdzie:

 - ogniskowa obiektywu

 – liczba przysłony

 – krążek rozmycia dla danego filmu fotograficznego lub matrycy światłoczułej

Przybliżone wartości odległości hiperfokalnej (w metrach) dla aparatów fotograficznych z matrycami APS-C:

Przybliżone wartości odległości hiperfokalnej (w metrach) dla aparatów fotograficznych z matrycami pełnoklatkowymi (24x36 mm):

Zasady postępowania przy robieniu zdjęć z maksymalną głębią ostrości:

 jeżeli dysponujemy obiektywem  zmiennoogniskowym ustawiamy jego ogniskową - wskazane jest ustawienie ogniskowej na jak najmniejszej wartości - uzyskamy wtedy szeroki kąt widzenia obiektywu, a tym samym dużą głębię ostrości wykonywanego zdjęcia
 ustawiamy przysłonę obiektywu. Najlepiej uczynić to w trybie preselekcji przesłony (oznaczonym najczęściej jako "A" lub Av") - mamy wtedy pewność, że automatyka aparatu nie zmieni samoczynnie ustawionej przez nas wartości. W miarę możliwości staramy się ustawić jak największą liczbę przysłony, by zapewnić jak największą głębię ostrości
 ustalamy odległość na jaką powinna być ustawiona ostrość podczas wykonywania zdjęcia - czyli odległość hiperfokalną. W tym celu można skorzystać z powyższych tabelek, odpowiednich stron internetowych lub aplikacji (w tym m.in.na smartfony), które pomagają obliczyć wartość odległości hiperfokalnej. W aplikacjach tych, dla ułatwienia użytkowania, zamiast wielkości krążka rozmycia ("CoC") wystarczy najczęściej podać rozmiar matrycy światłoczułej (np APS-C, Full-Frame itp) lub markę i model aparatu fotograficznego
 ustawiamy ostrość na ustaloną w poprzednim punkcie odległość. Możemy w tym celu np. poprosić inną osobę by stanęła na chwilę w tej odległości - i na niej wyostrzyć ujęcie. Osoba ta, nie musi pozostawać w kadrze podczas robienia zdjęcia. Ustawienie ostrości dokonujemy w trybie manualnym, pokręcając odpowiednio pierścień regulacji ostrości na obiektywie
upewniamy się, że ustawione poprzednio parametry zdjęcia (ogniskowa, przysłona, odległość ostrzenia) nie uległy zmianie - i wykonujemy zdjęcie.

Zobacz też 
 odległość fotografowania
 odległość ogniskowa

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 http://www.dofmaster.com/dofjs.html – strona z kalkulatorem głębi ostrości i odległości hiperfokalnej (ang.)
 http://dofsimulator.net - interaktywny kalkulator głębi ostrości

Fotografia
Naginata

– japońska broń drzewcowa, używana w sztuce walki naginata-dō.

Tradycyjna naginata składa się z drzewca o długości ok. 180 cm oraz elastycznie zamocowanego na nim żeleźca o długości ok. 40 cm i kształcie zbliżonym do ostrza japońskiej broni siecznej – katany bądź tachi, dzięki czemu mogła służyć zarówno do kłucia, jak i cięcia. Długość drzewca podana powyżej jest jedynie uśrednioną długością, bowiem przez wieki używania wahała się od 60 cm do około 3 metrów. Podobnie jest z żeleźcem – jego długość wahała się od 15 cm do około 60 cm, różne były także szerokości ostrza i stopień zakrzywienia.

Naginata używana była początkowo w roli broni podstawowej uboższego samuraja i tych, którzy pretendowali do takiego tytułu. Wykształciła się wtedy sztuka używania naginaty (naginata-dō), która opierała się na wykorzystaniu elastyczności zamocowania żeleźca. Około roku 1400 n.e. jej użycie zdegradowano do roli włóczni używanej w szeregach piechoty (użycie podobne do falangi macedońskiej). W czasach siogunatu walki naginatą uczono kobiety z rodów samurajskich.

Do ćwiczeń używa się naginaty drewnianej z żeleźcem bambusowym.

Galeria

Zobacz też 
 glewia

Linki zewnętrzne 

 http://www.naginata.org/

Japońska broń biała
Broń drzewcowa
Żuk

żuk – owad, przedstawiciel żukokształtnych – nadrodziny i infrarzędu chrząszczy
 żuk – owad, przedstawiciel żukowatych  – niejednoznaczna nazwa dla rodziny chrząszczy
 FSC Żuk – rodzina polskich samochodów dostawczych
 BŻ-4 Żuk – polski śmigłowiec
Zbiór wielorodzajowy

Rodzina zbiorów (Zi) dla i należących do R, gdzie R jest niepustym zbiorem, zwanym zbiorem rodzajów (sortów).

Powiemy, że x jest elementem zbioru wielorodzajowego, jeśli x jest elementem jednego ze zbiorów wchodzących w skład rodziny tworzącej zbiór.

Dla zbiorów tego samego rodzaju (mających ten sam zbiór rodzajów) możemy określić operacje sumy, przecięcia; pojęcie zbioru pustego, funkcji, relacji analogicznie jak dla zwykłych zbiorów. Przykładowo zbiorem pustym ∅ wśród zbiorów typu R, jest rodzina (∅i) dla i należących do R.

Zbiory wielorodzajowe rozważa się m.in. w algebrze uniwersalnej, gdzie są nośnikami struktur, oraz w teorii formalnych specyfikacji. Przykładowo, gdy mówimy o grupach to zbiór rodzajów jest jednoelementowy (nośnik jest złożony z jednego zbioru – zbioru elementów grupy).
Gdy mówimy o przestrzeniach liniowych to zbiór rodzajów jest dwuelementowy – na nośnik składają się zbiór skalarów (ciało) i zbiór wektorów.

Algebra abstrakcyjna
Paradoks Algola

Paradoks Algola – sytuacja, gdy składniki układu podwójnego wydają się ewoluować inaczej, niż wynikałoby to z teorii ewolucji gwiazd. 

Cechą tempa ewolucji gwiazd jest zależność od masy gwiazdy. Im większa jest masa gwiazdy, tym szybsze jest tempo ewolucji i tym szybciej odchodzi od ciągu głównego, przechodząc przez fazę podolbrzyma czy olbrzyma. W Algolu i innych podobnych układach stwierdzona została odwrotna relacja między gwiazdami układu: składnik mniej masywny jest już podolbrzymem, a drugi o masie znacznie większej pozostaje na ciągu głównym. Wydaje się to sprzeczne, gdyż gwiazdy układu podwójnego powstają zazwyczaj jednocześnie, zatem gwiazda bardziej masywna powinna być bardziej zaawansowana ewolucyjnie. 

Przyczyną jest przepływ materii pomiędzy składnikami, często rejestrowany w układach podwójnych, który w istotny sposób zaburza normalny proces ewolucji gwiazdy, powodując odwrócenie relacji między masami. Jeśli przepływ ma miejsce na późnym etapie ewolucji masywniejszego składnika, ten staje się wtedy mniej masywny, zyskując tym samym nieproporcjonalną do czasu istnienia małą masę i tempo ewolucji, zaś składnik pierwotnie mniej masywny staje się gwiazdą masywną o szybkim tempie ewolucji i intensywnym wietrze gwiazdowym.

Zobacz też 
 błękitny maruder

Przypisy 

Fizyka gwiazd
Algola
Cefeida

Cefeidy (zwane też gwiazdami typu δ Cephei lub cefeidami klasycznymi od nazwy gwiazdozbioru Cefeusza) – gwiazdy zmienne pulsujące, olbrzymy. 

Cefeidy są wyjątkowo jasne, tysiąc lub nawet dziesięć tysięcy razy jaśniejsze od Słońca. Regularnie zmieniają jasność wskutek pulsacji. Pulsacje powodują okresowe zmiany wielkości gwiazdy oraz temperatury powierzchni i typu widmowego (od A lub F w maksimum blasku do G lub K w minimum).

Amplitudy zmian blasku cefeid mieszczą się w zakresie od 0,1 do 2 wielkości gwiazdowych, zaś jasności absolutne (MV) od −2 do −6 wielkości gwiazdowej.

Pulsacja jest spowodowana zmianami absorpcji podfotosferycznej warstwy częściowo zjonizowanego helu. Zmiana temperatury tej warstwy powoduje zmianę temperatury powierzchniowej, a tym samym typu widmowego oraz całkowitej jasności gwiazdy.

Wykres zmian jasności w czasie jest nieco podobny do sinusoidy, ale wzrost jasności następuje szybciej niż jej spadek.

Cefeidy spełniają dobrze określoną zależność pomiędzy okresem pulsacji a jasnością absolutną, odkrytą przez Henriettę Leavitt w 1912 roku. Własność ta jest powszechnie stosowana do określania odległości do najbliższych galaktyk (cefeidy są świecami standardowymi).

Zamiast jednej zależności okres – jasność można dopasować dwie różne proste, o nieco innym nachyleniu, dla krótszych i dłuższych okresów pulsacji. Jest to tzw. efekt Parenago.

Zobacz też 

 cefeidy typu II (gwiazdy typu W Virginis)
 cefeidy karłowate (gwiazdy zmienne typu delta Scuti)

Przypisy

Linki zewnętrzne
Kurdystan

Kurdystan (, ) – kraina historyczna w południowo-zachodniej Azji, obszary zamieszkane w dużej mierze przez Kurdów.

Obszar Kurdystanu jest podzielony między następujące państwa:
 Turcję
 Irak (Region Kurdystanu – szeroka autonomia na północy kraju, własny parlament i rząd)
 Iran (minimalna autonomia w ramach ostanu Kurdystan)
 Syrię (Rożawa, podczas wojny domowej prowincja w listopadzie 2013 uzyskała autonomię proklamowaną oficjalnie 9 stycznia 2014. Społeczność ta jest oparta na zasadach bezpośredniej demokracji, równości płci i poszanowania praw mniejszości.).

Przypisy

Linki zewnętrzne 

 Kurdystan – fotografie
 kwestia kurdyjska w Turcji

 
Regiony i krainy historyczne Azji
Ko (go)

– układ kamieni w go, w którym gracze mogą na przemian stawiać kamień, który natychmiast zostaje zabity ruchem przeciwnika, a także zasada, która zakazuje powtórzenia takiej pozycji.

Zasada Ko 
Na diagramie biały właśnie zabił (1) czarny kamień, który stał na polu X.

Aby uniknąć nieskończonej pętli naprzemiennych odbić, powstała Zasada Ko zabraniająca postawienia kolejnego kamienia w miejscu bicia.

Oznacza to, że biały musi wykonać ruch w innej części planszy (2) a czarny, jeśli ma taką wolę, może w następnym ruchu połączyć swoje 4 pionki, rozwiązując Ko i eliminując słabość (3).

Groźba Ko 

Groźba Ko to agresywny ruch, który odbiera przeciwnikowi możliwość połączenia kamieni po biciu Ko.

Ponieważ natychmiastowe odbicie kamienia powtarza pozycję (co jest nielegalne), gracz chcący odebrać stracony kamień, musi zagrać inne posunięcie.

Po biciu czarnego (1) biały grozi zabiciem grupy dużej czarnych kamieni w Atari (2).
Czarny musi wybierać między obroną swojego łańcucha na dole planszy albo połączeniem swojej struktury na górze planszy.

Jesli czarny zdecyduje się obronić łancuch na dole, sytuacja na planszy zmieniła się od ostatniego bicia, więc Zasada Ko nie powstrzymuje już białego przez odbiciem.

Walka Ko 
Jeśli obaj gracze dysponują odpowiednimi Groźbami, ciąg Gróźb może przerodzić się w Walkę Ko, w której gracze naprzemiennie inicjują Groźby, np.:

 Biały odbija Ko
 Czarny gra Groźbę Ko
 Biały odpowiada na Groźbę
 Czarny odbija Ko
 Biały gra Groźbę Ko
 Czarny odpowiada na Groźbę
 Jeśli Biały nadal ma groźby, powrót do punktu 1.

Wwiązanie się w taką walkę ma sens tylko w momencie, kiedy gracz dysponuje większą ilością Gróźb, w przeciwnym razie jego przeciwnik pozbawiony presji Groźby, będzie miał czas, aby w swojej turze połączyć 4 kamienie w strukturze i rozwiązać układ, pozostawiając 3 kamienie przeciwnika ze słabością.

Zasada Superko 

Zasada Ko w szczególności zakazuje powracania do pozycji przed biciem.

Da się jednak skomponować sytuację, gdzie cykl, który pozwoliłby graczom ciągłe wracanie do tej samej pozycji wymaga więcej niż dwóch ruchów.

Przykładowo, zaczynając w pozycji przedstawionej na diagramie:
 Czarny gra (1) wprowadzając swój róg w Atari,
 Biały zabija (2),
 Czarny odbija (3), przywracając stan początkowy.

W większości zbiorów reguł stosuje się jeden z wariantów Zasady Superko, która zakazuje powtórzenia identycznego układu na planszy dwa razy.

Nie ma jednoznacznej wykładni co do stosowania Zasady Superko, różne federacje i zbiory reguł stosują inne interpretacje, m.in. najpopularniejsze:
 Pozycyjne Superko (zasady chińskie) - układ na planszy nie może się powtórzyć bez względu na to, czyja jest tura
 Sytuacyjne Superko (zasady amerykańskie) - układ nie może się powtórzyć, kiedy ten sam gracz jest na ruchu (a więc sytuacja z przykładu byłaby dozwolona)
 Gra nierozstrzygnięta (zasady japońskie i koreańskie) - powtórzenie pozycji oznacza, że gra jest nierezultatywna i wymaga powtórzenia

Przypisy 

Go
Komi

Komi – republika w składzie Federacji Rosyjskiej
 Komi – lud ugrofiński
 komi – język z grupy ugrofińskiej
 komi – zasada gry go
 Komi – miejscowość na Cyprze
Wieniec-Zdrój

Wieniec-Zdrój (dawn. Zdrojowisko-Wieniec) – osada uzdrowiskowa w województwie kujawsko-pomorskim, powiecie włocławskim, gminie Brześć Kujawski. Współtworzy sołectwo Wieniec-Zalesie.

W okolicy Wieńca-Zdroju rosną lasy sosnowe o podszycie z przewagą jałowców. Miejscowość ulokowana jest 4 km na zachód od zwartej zabudowy Włocławka. Leczą się tu pacjenci z chorobami ortopedyczno-urazowymi, układu nerwowego, reumatologicznymi, kardiologicznymi, dolnych dróg oddechowych, osteoporozą, nadciśnieniem. W uzdrowisku wydobywa się lecznicze wody siarczanowo-chlorkowo wapniowo-sodowe (złoża odkryte w latach 1898-1905, eksploatowane od 1909), siarczkowe o mineralizacji 3,5 g/dm³ oraz borowiny.

Na terenie uzdrowiska znajdują się 2 szpitale, 5 sanatoriów, przychodnia uzdrowiskowa z 3 poradniami oraz zakład przyrodoleczniczy z pijalnią wody.

W uzdrowisku znajdują się między innymi: kościół pw. Miłosierdzia Bożego (z 2009 r.), dom i kaplica Zgromadzenia Sióstr Miłosierdzia św. Wincentego a’Paulo, Park Zdrojowy (z lat 1923–1927), pijalnia wód mineralnych, rozlewnia wody mineralnej "Selenka".

Miejscowość graniczy z Wieńcem-Zalesie, wsią, w której znaleźć można m.in. pomnik przyrody – Dąb Siostry Amelii oraz pole golfowe. Nieopodal Wieńca-Zdroju, w Mazurach, znajduje się pomnik poświęcony pamięci 9 Polaków, zamordowanych przez Niemców w 1945 roku.

Według danych z powszechnego spisu ludności 30 września 1921 r. w osadzie Źródło-Wieniec zamieszkiwały 3 osoby.

Zobacz też 
 nazwy miejscowości z łącznikiem
 Nazwy miejscowości z członem Zdrój

Przypisy 

Brześć Kujawski (gmina)
Uzdrowiska w Polsce
Pompa próżniowa

Pompa próżniowa, ekshaustor, ssawa – urządzenie stosowane w technice służące do usuwania gazów (wytworzenia podciśnienia) w zamkniętej przestrzeni. Pompy dzieli się ze względu na sposób działania na: objętościowe, strumieniowe, jonowo-sorpcyjne, jonowo magnetyczne, molekularne, kondensacyjne, adsorpcyjne i jonowe.

Najważniejszymi parametrami pomp próżniowych są:
 ciśnienie końcowe (najmniejsze ciśnienie jakie można uzyskać taką pompą),
 szybkość pompowania oraz zależność tej szybkości od ciśnienia,
 wydajność (mierzona zwykle w m3 wypompowywanego gazu w jednostce czasu).

Ważnym wyróżnikiem pompy jest maksymalne ciśnienie jakie może panować na wylocie pompy. Ze względu na to ciśnienie pompy można podzielić na:
 pracujące przy ciśnieniu atmosferycznym,
 pompy wymagające uzyskania próżni wstępnej.

Klasyfikacja pomp próżniowych 

Klasyfikacja pomp próżniowych ze względu na metodę ich działania.

 Pompy obrotowe (rotacyjne)
 Pompy molekularne
 Pompy turbomolekularne (zwane skrótowo pompami turbo)
 Pompy wyporowe
 Pompy suwakowe
 Pompy tłokowe
 Pompy membranowe
 Pompy z obrotowym tłokiem
 Pompy z trochoidowym tłokiem
 Pompa rotacyjno-tłokowa
 Pompy z pierścieniem cieczowym (głównie wodnym)
 Pompy z tłokiem toczącym (Roota)
 Pompy z medium porywającym
 Pompy strumieniowe
 Pompy strumieniowe cieczowe
 Pompy strumieniowe wodne
 Pompy strumieniowe parowe
 Pompy strumieniowe parowe wodne
 Pompy strumieniowe parowe rtęciowe
 Pompy strumieniowe parowe olejowe (booster)
 Pompy dyfuzyjne
 nie frakcjonujące
 Pompy dyfuzyjne rtęciowe
 Pompy dyfuzyjne olejowe
 frakcjonujące i półfrakcjonujące
 Pompy dyfuzyjne olejowe
 Pompy kondensacyjne
 kondensujące w fazę płynną
 Skraplacz (kondenser)
 kondensujące w fazę stałą
 Kriopompa
 Pompy pułapkowe
 ze stale regenerowalną powierzchnią łapiącą
 Pompy jonowe
 Pompy sublimacyjne
 Pompy sublimacyjne tytanowe (TSP)
 Pompy sublimacyjno-pułapkowe
 ze środkiem absorbującym (np. regenerowalnym termicznie NEG)
 Pompy absorpcyjne
 Pompy zeolitowe

Zobacz też 
 Próżnia
 Podciśnienie
 Próżniomierz

Przypisy 

Pompy
Aparatura chemiczna
Próżnia
Sprężarka tłokowa

Sprężarka tłokowa – najstarsza i najczęściej spotykana sprężarka. Dostępna jest w wersji jedno – lub dwustopniowej, ze smarowaniem olejowym lub bezolejowa z różną liczbą cylindrów w różnych układach. Jedyny wyjątek stanowią naprawdę małe sprężarki z cylindrami pionowymi gdzie układ V jest najczęściej spotykany.

Zasada sprężania jednostopniowego 
Zwiększanie ciśnienia gazu następuje tu wskutek ruchu posuwistego tłoka w cylindrze. Należy zatem do grupy sprężarek objętościowych. Działanie sprężarki tłokowej jest niemal identyczne jak pompy tłokowej.

Zasada działania dwustopniowego 
W przypadku działania dwustopniowego największe korzyści przynosi stosowanie dużych sprężarek z ustawionym pionowo cylindrem niskiego ciśnienia i ustawionym poziomo cylindrem wysokiego ciśnienia i z tego powodu jest to najczęściej spotykane rozwiązanie.
Sprężarki smarowane olejem pracują normalnie przy smarowaniu rozpryskowym lub smarowaniu ciśnieniowym. Większość sprężarek ma zawory samoczynne. Zawory takie otwierają się i zamykają na skutek różnicy ciśnień po odpowiednich stronach krążka zaworu.

Bezolejowe sprężarki tłokowe 
Bezolejowe sprężarki tłokowe mają pierścienie wykonane z policzterofluoroetylenu (PTFE) lub pierścienie węglowe. W rozwiązaniu alternatywnym ścianki tłoka i cylindrów wyposażone są w kanaliki tak jak w przypadku sprężarek labiryntowych. Większe sprężarki wyposażone są w głowice i uszczelki na sworzniach tłokowych, wentylowaną komorę pośrednią zapobiegającą przedostawaniu się oleju ze skrzyni korbowej do komory sprężania. Małe sprężarki często mają skrzynię korbową z łożyskami uszczelnionymi na cały okres eksploatacji.

Spręż sprężarek tłokowych 
Przykładowe wartości sprężu sprężarek tłokowych wynoszą:
 π ≤ 4 dla małych jednostek
 π ≤ 6 dla dużych jednostek
 π ≤ 8 dla specjalnych jednostek.

Charakterystyka techniczna sprężarek tłokowych 
Sprężarki tłokowe mają następujące cechy charakterystyczne:

 nie nadają się do pracy ciągłej, powinny pracować w systemie 50:50 (praca;odpoczynek) w możliwie jak najkrótszych cyklach.
 są głośne, nawet do 98 dB, jednakże istnieją modele w których wykorzystane zostały obudowy wyciszające.
 są przeważnie małe i łatwe do przemieszczania (mają kółka) o mocy od 1,5 do 7 kW; istnieją też większe modele o znacznie większej mocy, których nie da się przemieszczać bez wsparcia innego sprzętu transportowego.
 podają sporą ilość oleju z pompy do sprężonego powietrza.
 nie wymagają kosztownych przeglądów serwisowych (wystarczy wymiana oleju).
 najczęściej są montowane na zbiornikach, co czyni je kompleksowym zestawem do wytwarzania sprężonego powietrza.

Przypisy

Bibliografia 
 Atlas Copco "Compressed Air Manual 7th edition", 

Sprężarki
Sprężarka rotacyjna

Sprężarka rotacyjna – sprężarka, w której sprężanie gazu następuje w komorach powstających dzięki ruchowi obrotowemu wirnika lub wirników.

Spotyka się wiele konstrukcji sprężarek rotacyjnych. Wiele z nich ma swoje odpowiedniki w pompach wyporowych. Konstrukcja takich sprężarek jest zbliżona do konstrukcji ich odpowiedników wśród pomp. Różnicą jest konieczność zastosowania większej szczelności oraz chłodzenia urządzenia.

Najczęściej spotykanymi konstrukcjami sprężarek rotacyjnych są:

 Sprężarka łopatkowa  Zobacz: pompa łopatkowa.Spręż sprężarki łopatkowej wynosi π ≤ 4 lub π ≤ 10 dla systemów dwustopniowych*. Sprężarka tego typu, pracując jako pompa próżniowa jest w stanie wytworzyć próżnię do 97% lub do 99,7% w systemie dwustopniowym*.
 Sprężarka śrubowa  Zobacz: pompa śrubowa.Spręż sprężarki łopatkowej wynosi π = 2,5 do 4. Sprężarka tego typu, pracując jako pompa próżniowa jest w stanie wytworzyć próżnię do 80%.
 Sprężarka z wirującymi tłokami 
 Sprężarka z pierścieniem wodnym 

* zobacz: układ sprężarkowy

Sprężarki
Appiusz Klaudiusz

Appiusz Klaudiusz Ślepy (łac. Appius Claudius Caecus) – rzymski polityk żyjący między IV a III wiekiem p.n.e. Najstarszy znany z imienia autor prozy łacińskiej. W 312 p.n.e. piastował stanowisko cenzora, mimo iż nie był wcześniej konsulem. Wybudował w Rzymie jeden z pierwszych akweduktów (ok. 312 p.n.e.), zwany od jego imienia Aqua Appia i najstarszą bitą drogę rzymską Via Appia.

Appiusz, będąc cenzorem, zmienił także łacińską pisownię, wprowadzając literę G powstałą z przekształcenia C, a literze C nadał wartość k. Dawniej bowiem litera C, pochodząca od greckiej Γ, oznaczała g, zaś litera K miała wartość k.

Dwukrotnie piastował urząd konsula: w 307 p.n.e. oraz w 296 p.n.e. W 295 p.n.e. został pretorem co prawdopodobnie było częściowym przedłużeniem (prorogatio) konsulatu z roku poprzedniego. Następnie dłużej niż zwyczajnie sprawował urząd dyktatora w latach 292-285 p.n.e.

Miał osobliwą cechę zjednywania sobie ludu – nawet plebejuszy, a wszystko to dzięki swemu niewolnikowi, którego zadaniem było znać wszystkich obywateli po imieniu. Appius idąc ulicami Rzymu znał wszystkich (jak się wydawało) obywateli – nawet nędzarzy – po imieniu. Nikt nie spostrzegał jednak, że imiona te podpowiadał mu niewolnik.

Brał czynny udział w wojnach, które prowadził Rzym przeciw Etruskom, Sabinom i Samnitom. Pod koniec życia stracił wzrok, stąd przydomek Caecus „Ślepy”. W 280 p.n.e. wygłosił w senacie mowę przeciw Pyrrusowi, którą spisał Enniusz, ojciec literatury rzymskiej. Appian relacjonuje, że gdy Rzymianie długo się wahali, Appiusz przyprowadzony przez synów do senatu stwierdził:

W wyniku tej mowy senat odrzucił warunki pokojowe zaproponowane przez Pyrrusa, nakazał wycofanie jego wojsk z Italii oraz zaproponował, aby dopiero wtedy Pyrrus przysłał posłów do negocjacji. Pyrrus wyruszył na Rzym, pustosząc okolice.

Appiuszowi Klaudiuszowi przypisywana jest sentencja: Każdy jest kowalem własnego losu (łac. Faber est suae quisque fortunae).

Przypisy

Bibliografia 
 

Klaudiusze
Cenzorzy (starożytny Rzym)
Konsulowie Republiki Rzymskiej
Pisarze IV wieku p.n.e.
Pisarze III wieku p.n.e.
Pisarze łacińscy starożytnego Rzymu
Prawnicy starożytnego Rzymu
Urodzeni w IV wieku p.n.e.
Zmarli w III wieku p.n.e.
Liwiusz Andronikus

Lucius Livius Andronicus (ok. 284 p.n.e. – ok. 204 p.n.e.) – pierwszy w historii poeta rzymski, z pochodzenia Grek.

W 272 p.n.e. w Tarencie dostał się do niewoli i został, wraz z pozostałymi jeńcami, sprowadzony do Rzymu. Wyzwolony przez swego pana, Lucjusza Liwiusza Salinatora, założył szkołę dla dzieci nobilów rzymskich. Uczył w niej języka greckiego i łacińskiego posługując się lekturą klasycznych autorów greckich. Dla potrzeb tej szkoły przetłumaczył na łacinę Odyseję Homera. Jest to pierwszy znany przekład w literaturze europejskiej. Dla oddania bohaterskiego tonu epopei Homera posłużył się starym, italskim metrum zwanym wierszem saturnijskim.

Na ludi Romani między 15 a 18 września 240 p.n.e., wystawił po raz pierwszy komedię i tragedię grecką w dokonanej przez siebie przeróbce łacińskiej i tę datę uważa się za umowny początek literatury rzymskiej. Na podstawie zachowanych tytułów widać, że przerabiał głównie sztuki Sofoklesa i Eurypidesa. W r. 204 p.n.e. na polecenie pontyfików ułożył dla przebłagania bogów pieśń chóralną. Śpiewał ją chór złożony z dwudziestu siedmiu dziewic.

Zasługą Liwiusza Andronika jest stworzenie pierwocin rzymskiego języka poetyckiego w zakresie epopei, liryki i dramatu.

Bibliografia 
 
 
 

Pisarze i poeci starożytnej Grecji
Pisarze łacińscy starożytnego Rzymu
Pisarze III wieku p.n.e.
Poeci języka łacińskiego