Tampere

Tampere (szw. Tammerfors) – miasto w południowo-zachodniej Finlandii leżące na przesmyku między jeziorami Näsijärvi i Pyhäjärvi w regionie Pirkanmaa. 

Jeden z największych ośrodków przemysłowych w kraju, przez co bywa nazywane "Manchesterem Finlandii", port śródlądowy i węzeł kolejowy. Ludność: ponad 220 tys. mieszkańców, aglomeracja – 340 tys. W skład zespołu miejskiego wchodzą: Nokia, Pirkkala, Kangasala i Aito. W mieście znajduje się część koncernu Metso Automation (przemysł papierniczy, mineralny i automatyka przemysłowa). Uniwersytet założony w 1925 r., uniwersytet techniczny w 1972 r. W mieście działał także polski konsulat honorowy (obecnie nieaktywny).

Geografia 
Tampere leży na przesmyku między jeziorami Näsijärvi i Pyhäjärvi w południowo-zachodniej Finlandii na północny zachód od Helsinek. Różnica poziomów jezior wynosi 18 metrów, a zbiorniki połączone są kaskadą Tammerkoski, na której się znajduje siłownia.

Administracyjnie miasto leży w regionie Pirkanmaa.

Klimat

Historia 

Ważny ośrodek handlowy w XIX–XX wieku. Prawa miejskie Tampere otrzymało w 1779 roku od króla Gustawa III. Od tego momentu zaczął rozwijać się tu przemysł, a miasto zaczęło się rozrastać. Szybko pojawiły się pierwsze zakłady przemysłowe i parki. Rozwój przyspieszył po 1821 roku, kiedy car Aleksander I nadał miastu przywilej handlowy – bezcłowego importu surowców i urządzeń. Przywilej ten pozostawał w mocy do 1905 roku i znacznie przyczynił się do rozwoju miasta.  

Do połowy XIX miasto było prężnie rozwijającym się ośrodkiem przemysłowym a także ośrodkiem ruchu robotniczego, przez co nazywane było „czerwonym Tampere”. W 1905 roku w Tampere doszło do pierwszego w historii spotkania Włodzimierza Lenina z Józefem Stalinem podczas konferencji Socjaldemokratycznej Partii Robotniczej Rosji.    

W 1918 roku miasto było ważnym punktem oporu rewolucjonistów fińskich podczas przegranej przez nich wojny domowej – w stoczonej tu bitwie „Czerwoni” zostali pokonani przez „Białych”, a miasto zostało zdobyte przez wojska dowodzone przez Mannerheima. W okresie międzywojennym nie doszło do większych zmian w mieście. 

Po II wojnie światowej rozwinął się nowoczesny przemysł i powstało mnóstwo nowoczesnych budynków. W sąsiedniej miejscowości Nokia powstała firma o tej samej nazwie. W latach 60. XX w. miasto opisał John Sykes – amerykański pisarz. 

W 1999 roku podpisano tu tzw. Agendę z Tampere. Miasto jest obecnie bardzo znane na świecie, m.in. z festiwali filmowych.

9 sierpnia 2021, po czterech latach budowy, została uruchomiona 14-kilometrowa sieć tramwajowa. Linie 1 i 3 obsługują dwukierunkowe wagony ForCity Smart Artic Tampere produkcji «Škoda Transtech». Planowane jest dostarczenie 20 składów i dalsza rozbudowa systemu.

Kultura 
W Tampere znajduje się wiele parków i starych fabryk. Z Tampere pochodzą zespoły rockowe Bloodpit, Uniklubi, Negative oraz Lovex.

Zabytki, parki i muzea 
 Katedra budowana w latach 1902-1907 w stylu secesji przez architekta Larsa Soncka, słynne freski i malowidła ścienne Hugo Simberga
 Särkänniemi – ośrodek rekreacyjny wraz z lunaparkiem, Muzeum Sztuki im. Sary Hildén oraz wieżą panoramiczną Näsinneula
 Muzeum Sztuki im. Sary Hildén z 1893 roku – muzeum sztuki współczesnej
 Näsinneula, wieża panoramiczna (1971) z obracającą się restauracją, wysokość 168 m.
 Dawne Fabryki Finlaysona w centrum miasta, przy kaskadzie Hämeenkoski, obecnie ośrodek rozrywkowy z muzeami, restauracjami, kinami itp.
 Most Hämeensilta (1928) nad kaskadą Tammerkoski, z rzeźbami Väinö Aaltonena
 Muzeum domków robotniczych Amuri (Amurin työläismuseokortteli) z 1880 roku przedstawiające warunki, w jakich mieszkali robotnicy fabryki Finlaysona aż do lat 70. XX wieku, w dzielnicy Amuri
 Vanha kirkko (Stary Kościół), drewniany kościół luterański z 1825 r. w centrum miasta, przy Keskustori (Rynek Centralny)
 neorenesansowy Ratusz miejski z 1890 roku przy Keskustori (Rynek Centralny)
 Teatr Miejski (Kaupunginteatteri) z 1912 roku
 Biblioteka miejska Metso (Głuszec) z 1986. Widziana z góry kształtem przypomina ptaka. Jedna z największych bibliotek publicznych w Finlandii, wybudowana przez architektów Raili i Reimę Pietilä
 Muzeum Lenina – utworzone w 1946 roku, było pierwszą tego typu placówką otwartą poza granicami ZSRR, a po upadku ZSRR w 1991 roku i zamknięciu Muzeum Lenina w Moskwie, jedyną tego typu placówką na świecie; mieści się w Domu Robotniczym (Tampereen Työväentalo), gdzie w 1905 roku doszło do pierwszego w historii spotkania Włodzimierza Lenina z Józefem Stalinem podczas konferencji Socjaldemokratycznej Partii Robotniczej Rosji.
 Muzeum Muminków – muzeum sztuki poświęcone twórczości Tove Jansson (1914–2001), autorki książek o Muminkach. 
 Park Pyynikki. Założony w drugiej połowy XIX wieku z wieżą widokową, teatrem letnim i cmentarzem. 
 Pispala – stara robotnicza dzielnica domków drewnianych na wysokim ozie, na północ od centrum miasta. W Pispali mieszkali i tworzyli m.in. poeci Lauri Viita i Aaro Hellaakoski, piosenkarz Olavi Virta, reżyser Aki Kaurismäki oraz pisarz Hannu Salama. Pispalę opisali w swoich utworach m.in. pisarz F. E. Sillanpää i pisarz Lauri Viita (powieść Moreeni, po polsku Moreny, Wydawnictwo Poznańskie, 1970, przeł. Krzysztof Radziwiłł).
 Fińskie Muzeum Hokeja na Lodzie, w tym Galeria Sławy fińskiego hokeja na lodzie
 Hala Targowa (Kauppahalli) przy głównej ulicy Hämeenkatu
 funkcjonalistyczny dworzec kolejowy (Tampereen rautatieasema) z 1936 r., zaprojektowany przez architektów Eero Seppälä ja Otto Flodina
 Park Hämeenpuisto z 1830 roku
 Park Koskipuisto z 1900 roku
 Park Vilhelm von Nottbeckin puisto z 1770 roku. Najstarszy park w Tampere
 Park Näsinpuisto z 1900 roku
 Park Eteläpuisto z 1915 roku
 Park Sorsapuisto z 1920 roku
 Lasten liikennpuisto z 1956 roku. Jeden w późniejszych parków
 Pyynikin kirkkopuisto z 1785 roku
 Tampere Stadion z połowy XX wieku
 Fabryka Finlaysona z 1907 troku. Zbudowana przez szkockiego przemysłowca.
 Zakład włókienniczy z 1783 roku.
 Zakład tekstylny z ok. 1820 roku
 Prawosławna cerkiew św. Aleksandra Newskiego z 1895 r.
 Kościół Aleksanterin kirkko z 1881 r. w Parku Hämeenpuisto, neogotycki kościół poświęcony carowi Aleksandrowi II, który w Finlandii był bardzo lubiany
 Kościół Kalevan kirkko z 1966 roku w dzielnicy Kaleva, modernistyczny kościół zaprojektowany przez Raili i Reimę Pietilä
 Kościół Viinikan kirkko z pierwszej połowy XIX wieku
 Kościół Harmalan kirkko z początku XX wieku
 Kościół Messukylän kirkko z 1879 roku. kościół neogotycki
 Kościół Hervannan kirkko z początku XX wieku
 Kościół Finlaysonin kirkko z końca XIX wieku
 Kaplica Vasala z ok. 1880 roku
 Cmentarz Vasala z ok. 1850 roku
 Kościół Aitolahden kirkko z ok. 1700 roku. Stary kościół położony w dzielnicy Aito
 Kościół Teiskon kirkko z ok. 1890 roku
 Kościół w Tesomie z 1978 roku
 Kościół w Pispali z 1968 roku

Sport 
 Tampereen Ilves (w skrócie Ilves) – klub hokejowy
 Tappara Tampere (w skrócie Tappara) – klub hokejowy
 Tampere United – klub piłkarski
 Ratinan Stadion – stadion klubu
 FC Ilves Tampere – klub piłkarski
 Tampereen Isku-Volley – klub piłki siatkowej mężczyzn

Miasta partnerskie 
  Braszów, Rumunia
  Chemnitz, Niemcy
  Essen, Niemcy
  Kijów, Ukraina
  Kowno, Litwa
  Kópavogur, Islandia
  León, Nikaragua
  Linz, Austria
  Łódź, Polska
  Miszkolc, Węgry
  Mwanza, Tanzania
  Niżny Nowogród, Rosja
  Norrköping, Szwecja
  Odense, Dania
  Ołomuniec, Czechy
  Syracuse, USA
  Tartu, Estonia
  Trondheim, Norwegia
  Górowo Iławeckie, Polska

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 Oficjalna strona miasta Tampere

 
Miasta w regionie Pirkanmaa