alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Koos Moerenhout

Jacobus (Koos) Moerenhout (Achthuizen, 5 november 1973) is een voormalig Nederlands wielrenner. Hij was professional van 1996 tot en met 2010. Moerenhout was vooral een zogeheten knecht. Tegenwoordig is hij teammanager; tussen 2013 en 2016 van de vrouwenploeg Rabobank-Liv en vanaf 2017 van Axeon Hagens Berman. In november 2018 werd Moerenhout KNWU-bondscoach voor de mannen elite wegrenners.

Loopbaan
Op 11 oktober 2006 tekende hij een eenjarig contract bij de Rabobankploeg, om zich in 2007 voor de eerste maal Nederlands kampioen te laten kronen. In 2008 eindigde hij als tweede in het Nederlands kampioenschap, om zich in 2009 voor de tweede maal Nederlands kampioen te laten kronen: speciaal voor deze overwinning schreven The Gasoline Brothers het nummer There it goes (for Koos).
In 2000 deed hij mee aan de Olympische Spelen, hij werd 26e in de individuele tijdrit en reed de wegwedstrijd niet uit.
In 2009 liet Moerenhout zien dat hij zich in het tijdrijden nog steeds ontwikkelt. Hij won een tijdrit in de Ronde van Oostenrijk en werd 7e op het WK Tijdrijden in Mendrisio.

Tijdens de Ronde van Frankrijk 2010 kondigde hij aan te zullen gaan stoppen als renner en in 2011 deel uit te gaan maken van het management van de Rabobankploeg.

Tijdens zijn laatste Tour de France in 2010 ging het peloton in de tweede rit door zijn geboortestreek Goeree-Overflakkee.

Na zijn actieve wielercarrière werd Moerenhout ploegleider. Tussen 2013 en 2016 leidde hij bij de vrouwenploeg Rabobank-Liv onder andere Marianne Vos en Anna van der Breggen naar vele overwinningen. Vanaf 2017 is hij manager van Axeon Hagens Berman, het team van (eveneens ex-renner) Axel Merckx. In november 2018 werd Moerenhout KNWU-bondscoach voor de mannen elite wegrenners.

Zijn plannen om een come-back te maken tijdens het NK tijdrijden in Goeree-Overflakkee (waarvan Moerenhout het parcours uittekende), bleek een 1 aprilgrap.

Belangrijkste overwinningen 
1996
 1e etappe Circuit Franco-Belge
 eindklassement Circuit Franco-Belge

1997
 8e etappe Ronde van Rijnland-Palts

1999
 4e etappe Ronde van het Baskenland

2000
 1e etappe Tour Down Under

2003
 4e etappe Ronde van Rijnland-Palts

2007
  Nederlands kampioen op de weg, Elite

2009
  Nederlands kampioen op de weg, Elite
 6e etappe Ronde van Oostenrijk (individuele tijdrit)

2010
 3e etappe Eneco Tour

Resultaten in voornaamste wedstrijden 
(*) tussen haakjes aantal individuele etappe-overwinningen
|
|}

Ploegen 
1996 - Rabobank
1997 - Rabobank
1998 - Rabobank
1999 - Rabobank
2000 - Farm Frites
2001 - Domo-Farm Frites
2002 - Domo-Farm Frites
2003 - Lotto-Domo
2004 - Lotto-Domo
2005 - Davitamon - Lotto
2006 - Phonak Hearing Systems
2007 - Rabobank
2008 - Rabobank
2009 - Rabobank
2010 - Rabobank

Externe links

 
 Profiel van Koos Moerenhout op Rabosport.nl (archief)

Nederlands wielrenner
Nederlands olympisch deelnemer
Bram de Groot

Bram de Groot (Alkmaar, 18 december 1974) is een Nederlands voormalig wielrenner. De Groot woont in Lanaken en was professional van 1999 tot en met 2009.

Carrière 
Gedurende zijn volledige periode als beroepsrenner stond Bram de Groot onder contract bij het ProTeam van Rabobank. Op 19 november 2009 gaf hij te kennen een punt achter zijn carrière te zetten, omdat hij het wielrennen wilde verlaten. Hij beëindigde zijn carrière op dezelfde plaats waar hij zijn carrière begonnen was, op een Cyclo cross in Amerika. Hier moesten elk jaar renners van Rabobank aanwezig zijn voor hun sponsors. Zijn belangrijkste overwinning was ongetwijfeld die van 2003 met een ritzege in de Ronde van Catalonië.

Hij staat bekend in het peloton voor zijn openheid over doping. Hij is een van de enige renners die in de Rabobank ploeg van 2007 (Rasmussen) zonder doping heeft gereden.

Belangrijkste overwinningen 
1995
  Nederlandskampioen Veldrijden, Beloften
  Nederlandskampioen Mountainbike, Sportklasse

1998
  Nederlandskampioen op de weg, Elite zonder contract

2003
 1e etappe Ronde van de Middellandse Zee
 2e etappe Ronde van Catalonië
 Bavaria Ronde Maastricht

2005
 Uniqa Classic
 Ronde van Midden-Zeeland

Resultaten in voornaamste wedstrijden 

|
|}

Externe link

Referenties 

Groot, Bram de
519

Het jaar 519 is het 19e jaar in de 6e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Byzantijnse Rijk 
 Keizer Justinus I wijst het monofysitische beleid van zijn voorgangers af. Er komt een einde aan het schisma (religieuze scheiding) tussen Rome en Constantinopel van 484.
 Paus Hormisdas bemiddelt in Constantinopel tussen de Oosterse en Westerse kerken. Dit leidt tot de "Formule van Hormisdas", de hereniging van het Christendom.

Brittannië 
 Koning Cerdic (519-534) sticht het koninkrijk Wessex (Zuidwest Engeland).

Midden-Oosten 
 In Jemen begint koning Yusuf As'ar, die het joodse geloof aanhangt, aan een vervolging van de (Nestoriaanse) christenen. Ze worden bij duizenden gedood, o.a door onthoofding of levend verbrand.

Korea 
 Anjang Wang (519 - 531) bestijgt als koning de troon van Koguryo (Korea).

Publicatie 
 Cassiodorus geeft zijn "Geschiedenis van Adam tot heden" uit. (waarschijnlijke datum)

Geboren

Overleden 

000
518

Het jaar 518 is het 18e jaar in de 6e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Klein-Azië 
 10 juli - Keizer Anastasius I overlijdt in Constantinopel na een regeerperiode van 27 jaar. Hij wordt opgevolgd door Justinus, analfabeet en commandant van de paleisgarde. Door een belastingverlaging en grote efficiëntie (doeltreffendheid) beschikt de Byzantijnse rijksschatkist over zo'n 320.000 pond aan goud. 
 Justinus I sticht de Justiniaanse dynastie en benoemt zijn neef Flavius Petrus Sabbatius (latere Justinianus I) tot zijn persoonlijke adviseur. Hij neemt een deel van de regeringstaken op zich.

Balkan 
 De stad Skopje (huidige Noord-Macedonië) wordt vrijwel geheel verwoest door een aardbeving.

Ceylon 
 Silakala Ambosamanera (r. 518-531) bestijgt als koning de troon van Ceylon.

Religie 
 Severus, patriarch van Antiochië, wordt door een synode afgezet vanwege zijn monofysitische stellingname. Hij wordt vervangen door Paulus I.

Geboren 
 Cantigernus, Schots bisschop (overleden 603)
 Mathesuntha, koningin van de Ostrogoten

Overleden 
 10 juli - Anastasios I, keizer van het Byzantijnse Rijk
 Tonantius Ferreolus, Gallo-Romeins politicus (waarschijnlijke datum)

000
517

Het jaar 517 is het 17e jaar in de 6e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Klein-Azië 
 In Constantinopel wordt Flavius Anastasius Probus benoemd tot consul van het Byzantijnse Rijk.

Egypte 
 De Academie van Alexandrië wordt na jaren van verwaarlozing door de Christelijke kerk gesloten.

Azië 
 Upatissa II (r. 517-518) bestijgt als koning de troon van Ceylon. (waarschijnlijke datum)

Geboren 
 Charibert I, koning van de Franken (waarschijnlijke datum)
 Ebrulfus, Frankisch monnik en abt (overleden 596)

Overleden 

000
Gilgamesj

Volgens de lijst van koningen van Sumer was Gilgamesj (ook Gilgamesh of Gilgameš, en in oude Soemerische literatuur ook Bilgamesh/Bilgamesj) de vijfde koning van Uruk. Hij regeerde tussen 2652 v.Chr. en 2602 v.Chr. en was de opvolger van Dumuzi. In de Soemerische literatuur wordt hij beschreven als de zoon van koning Lugalbanda en de godin Ninsun, waardoor Gilgamesj beschouwd moet worden als twee derde god en een derde mens. Zijn naam en faam berust zeer waarschijnlijk op een effectief historisch bestaande leider/koning van Uruk uit de eerste helft van het 3de millennium v.Chr., toch zijn daar weinig historische of archeologische bewijzen voor. Na zijn dood kreeg Gilgamesj de status van legendarische held voor de inwoners van Mesopotamië en omliggende regio's. Zijn daden werden beschreven in literaire meesterwerken en afbeeldingen van hem duiken vanaf de 2de helft van het 3de millennium steeds vaker op.

Gilgamesj is vooral bekend van het Gilgamesj-epos. Het epos is samengesteld uit een verzameling heldenverhalen met Gilgamesj als hoofdpersoon. De verhalen werden gedurende eeuwen mondeling overgeleverd en later veelvuldig neergeschreven in het spijkerschrift. De definitieve versie van het epos zou dateren uit de twaalfde eeuw vóór onze tijdrekening, maar oudere fragmenten klimmen op tot in het 3de millennium. In deze verhalen beleeft de held Gilgamesj, vaak vergezeld door zijn vriend Enkidu, mythologische avonturen. Zo gaat hij op zoek naar het eeuwige leven of vecht hij een duel uit met door de goden op Uruk afgestuurde bovennatuurlijke wezens. In die verhalen, de oudste voorbeelden van literatuur uit de geschiedenis van de mens, confronteert Gilgamesj zich zo met de existentiële vragen, met name het besef van sterfelijkheid.    

Van Gilgamesj wordt verteld dat hij de onafhankelijkheid van Uruk voltooide en de stadsmuren liet bouwen.

Volgens de legende was het Gilgamesj die Agga, koning van Kish, versloeg en zo een einde maakte aan de heerschappij van Kish over Sumer. Nochtans was het niet Uruk, de stad van Gilgamesj, die van de overwinning profiteerde maar de welgestelde stad Ur. Hier werd rond dezelfde tijd een nieuwe dynastie gesticht door Mesjannepada, die over het grootste gedeelte van Sumerië zou heersen en als eerste dynastie van Ur opgetekend werd.

Ander gebruik van de naam
 Gilgamesh is ook de naam van een Engelse muziekband uit de jaren 70.
 Gilgamesj is ook de naam van Nederlands oudste hardrock band, die nu nog bestaat.

Noten

Koning van Uruk
Sumerische literatuur
Persoon in de 27e eeuw v.Chr.
Lijst van koningen van Koguryo

Dit is een lijst van koningen van Koguryo.

Koningen van Koguryo

 Tongmyong Wang 37 v.Chr. - 19 v.Chr.
 Yuri(myong) Wang 19 v.Chr. - 18 AD
 Taemusin Wang 18 - 44
 Minjung Wang 44 - 48
 Mobon Wang 48 - 53
 T'aejo Wang 53 - 146
 Ch'adae Wang 146 - 165
 Sindae Wang 165 - 179
 Kogukch'on Wang 179 - 196
 Sansang Wang 196 - 227
 Tongch'on Wang 227 - 248
 Chungch'on Wang 248 - 270
 Soch'on Wang 270 - 292
 Pongsang Wang 292 - 300
 Mich'on Wang 300 - 331
 Kogugwon Wang 331 - 371
 Sosurim Wang 371 - 384
 Kogugyang Wang 384 - 391
 Kwanggaet'o Wang 391 - 413
 Changsu Wang 413 - 491
 Munja(myong) Wang 491 - 519
 Anjang Wang 519 - 531
 Anwon Wang 531 - 545
 Yangwon Wang 545 - 559
 P'yongwon Wang 559 - 590
 Yongyang Wang 590 - 618
 Yongnyu Wang 618 - 642
 Pojang Wang 642 - 668
In 668 viel het koninkrijk in handen van het bondgenootschap van Silla en de Chinese Tang dynastie.

Zie ook
 Goguryeo
 Lijst van koningen van Joseon

 
Goguryeodynastie
Koguryo
Koningen
Koningen
516

Het jaar 516 is het 16e jaar in de 6e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Europa 

 Koning Gundobad van de Bourgondiërs overlijdt na een regeerperiode van 30 jaar en wordt opgevolgd door zijn oudste zoon Sigismund.

Geboren 

 Athalarik, koning van de Ostrogoten (overleden 534)
 Gildas, Brits geestelijke en geschiedschrijver (waarschijnlijke datum)

Overleden 

 Gundobad (71), koning van de Bourgondiërs

000
162 v.Chr.

162 v.Chr. is een jaartal volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Italië
 De Romeinse afgezant Gnaeus Octavius wordt na een diplomatieke missie in Laodicea (Syrië) vermoord. De Romeinen veroveren het binnenland van Corsica.

Palestina
 Judas de Makkabeeër accepteert een wapenstilstand met de Seleuciden, de Joden eisen echter religieuze vrijheid en de onafhankelijkheid van Judea.

Perzië
 Antiochus V Eupator wordt na een regering van twee jaar, door zijn oom Demetrius I vermoord. Hiermee begint een dynastieke strijd en het verval van het Seleucidenrijk.
 Demetrius I Soter (162 - 150 v.Chr.) weet met steun van de Griekse historicus, Polybius, als politiek gijzelaar uit Rome te ontsnappen en zijn rechtmatige plaats als koning van de Seleuciden op de troon te heroveren.

Rusland
 In Kaukasisch Iberië overlijdt Saurmag I, heerser van het oude koninkrijk Georgië. Hij wordt opgevolgd door zijn schoonzoon Mirian I.

Geboren 
 Ptolemaeus VII Neos Philopator (~162 v.Chr. - ~145 v.Chr.), farao van Egypte

Overleden 
 Antiochus V Eupator (~173 v.Chr. - ~162 v.Chr.), koning van het Seleucidenrijk (Syrië) (11)

Jaar in de 2e eeuw v.Chr.
Gondwanatheria

De Gondwanatheria zijn een orde van uitgestorven op knaagdieren gelijkende zoogdieren van de zuidelijke paleocontinenten.

Fossiel voorkomen 
Fossiele Gondwanatheria worden gevonden in gesteenten van het Boven-Krijt tot Mioceen in Zuid-Amerika, Madagaskar, India en Antarctica. Zij waren mogelijk bewoners van geheel het zuidelijke continent Gondwanaland.

Classificatie 
Zij worden meestal ingedeeld onder de Allotheria als zustergroep van de Multituberculata, waar ze ooit toe gerekend werden, maar hun positie was lang verre van duidelijk. Er is ook wel gedacht dat zij verwant zijn aan de Xenarthra, de Zuid-Amerikaanse orde die de luiaards, gordeldieren en miereneters bevat. De vondst van Vintana ondersteunde de verwantschap met de Multituberculata.

De orde bevat vier families:

 Ferugliotheriidae (Bonaparte, 1986)
 Ferugliotherium
 ?Magallanodon
 Trapalcotherium

 Groeberiidae (Patterson, 1952)
 Epiklohnia
 Groeberia
 Klohnia
 Praedens

 Sudamericidae (Scillato-Yané & Pascual, 1984)
 Bharattherium
 Gondwanatherium
 Lavanify
 Patagonia
 Sudamerica
 Vintana

 Adalatheriidae (Krause et al., 2020)
 Adalatherium

Gondwanatheria van Seymoureiland, Antarctica 
Tijdens het Eoceen lag het huidige Antarctica verder naar het noorden dan de huidige Zuidpool. Ook kende het Paleogeen geen ijskappen. Er zijn uit die tijd op Seymour-eiland niet alleen buideldieren gevonden, maar ook sudamericidae, die in Zuid-Amerika al in het Paleoceen waren uitgestorven. Dit laat zien dat de isolatie waarin Antarctica zich bevond, de groep afschermde van die factoren die in Zuid-Amerika tot hun uitsterven geleid hadden. (Reguero et al. 2002, p.189). Er wordt wel gedacht dat deze dieren een semi-aquatische levensstijl hadden en dat zij gravers waren, enigszins zoals de hedendaagse bevers. Het sterk beboste Antarctica van hun tijd had een rijke fauna met fruit- en insectenetende opossums als boombewoners, luiaards tot 10 kg, middelgrote tot grote grazers (Sparnotheriodontida en Trigonostylops), valken, grote loopvogels verwant aan de rhea en pinguïns. Aan het eind van het Eoceen veranderde het klimaat drastisch en kende Antarctica glaciaties. De fossielen zijn gevonden in de La Meseta-formatie.

 
Krijt
Paleoceen
Eoceen
Spechtvogels

Spechtvogels (Piciformes) zijn in de huidige systematiek een orde van de vogels die bestaat uit negen families, waaronder de baardvogels, spechten en de toekans.

Taxonomie
De orde bestaat in totaal uit 448 soorten verdeeld over 9 families:
 familie Bucconidae (Baardkoekoeken, 38 soorten)
 familie Capitonidae (Amerikaanse baardvogels, 15 soorten)
 familie Galbulidae (Glansvogels, 18 soorten)
 familie Indicatoridae (Honingspeurders, 16 soorten)
 familie Lybiidae (Afrikaanse baardvogels, 42 soorten)
 familie Megalaimidae (Aziatische baardvogels, 34 soorten)
 familie Picidae (Spechten, 240 soorten)
 familie Ramphastidae (Toekans, 43 soorten)
 familie Semnornithidae (Toekanbaardvogels, 2 soorten)

In het DNA-onderzoek naar de taxonomie van de vogels van Hackett et al. (2008) is de groep in zijn geheel ingebed binnen wat traditioneel de scharrelaarvogels genoemd wordt. Daarmee zijn zij een onderdeel van de 'landvogels' waartoe ook de zangvogels behoren.

De oorsprong van de Piciformes ligt vermoedelijk in de Oude Wereld. De ontwikkelingslijn van de glansvogels en baardkoekoeken (Galbulae) splitste zich al vroeg af van de Pici, die de overige families omvat. De oudst bekende stamvorm van de Pici is Picavus en van de Galbulae Jacamatia, die beide tijdens het Oligoceen leefden.

Cladogram
Het volgende cladogram geeft de relaties weer tussen de families en is gebaseerd op een onderzoek uit 2020:

Afbeeldingen
Guido van Arezzo

Guido van Arezzo (Arezzo, 991 - Fonte Avellana (Serra Sant'Abbondio), 17 mei? 1033) (Italiaans: Guido d'Arezzo) was een Italiaanse benedictijner monnik die wordt beschouwd als een van de belangrijkste grondleggers van de muzieknotatie.

Guido van Arezzo werd onderwezen in de benedictijnenabdij van Pomposa, nabij Ferrara. Daar onderkende hij de moeilijkheden die zangers hadden met het onthouden van toonhoogten in de Gregoriaanse gezangen en besloot er iets aan te doen. Hij ontwierp zijn eigen notenbalk die het mogelijk maakte Gregoriaanse gezangen veel sneller te leren.  

Omstreeks 1025 werd hij door bisschop Theobaldus van Arezzo aangesteld om muziekonderricht te geven in de kathedraal St. Donatus. Het bekendste geschrift van Guido van Arezzo is de Micrologus, die zijn lesmethode en aantekeningen over muzieknotatie bevat. Door zijn heldere overzichtelijkheid was de Micrologus het meest uitgedragen muziekleerboek van de middeleeuwen. Daarnaast zijn overgeleverd de Aliae regulae, Regulae rhythmicae en Epistola de ignoto cantu.

Muzieknotatie 
Vóór Guido's tijd kende men als notatie het systeem van de neumen en de notennamen A-B-C-D-E-F-G. Bij deze namen was het echter niet duidelijk of een secunde A-B nu groot of klein was, te meer omdat men een verscheidenheid van modi zong. De grote uitvinding van Guido is dat hij met behulp van de in zijn tijd overbekende hymne Ut queant laxis een methode bedacht om de grootte van de secunde stap eenduidig te kunnen noteren. 

De hymne begint iedere regel een secunde hoger. Guido gebruikte de beginlettergrepen ut-re-mi-fa-sol-la als basis van zijn vastlegging. De enige halve stap in deze hexachorden-reeks is tussen de mi en de fa. Guido ontwikkelde een compleet toonsysteem gebaseerd op deze hexachorden.

De complete hymne-tekst luidt:
ut queant laxis
resonare fibris
mira gestorum
famuli tuorum
solve polluti
labii reatum
Sancte Iohannes!

Vertaald: Mogen uw dienaren met zachte stem uw wonderdaden doen klinken; Verlos onze bezoedelde lippen van schuld, heilige Johannes.

Latere aanpassingen
In de 19e eeuw werden de beginletters van Sancte Ioannes gebruikt om een zevende toon si aan de reeks toe te voegen. Later werd ut vervangen door het welluidender ‘do’, wellicht als beginletters van het Latijnse woord ‘Dominus’ = ‘Heer’, omdat ut niet goed geschikt is om te zingen: men voorkomt de zogeheten glottisslag. Zo ontstond de overbekende reeks do-re-mi-fa-sol-la-si die dus niet geheel van Guido afkomstig is.

In het tweede deel van de twintigste eeuw werd sol vervangen door so vanwege de consequente vorm, en si door ti zodat alle beginletters verschillend waren.

Zie ook 
 Guidonische hand
 Guidonische lettergrepen

Italiaans componist
Muziektheorie
Muzieknotatie
11e-eeuws componist
G. Raf Zerk

G. Raf Zerk (Pierre Tombal) is een humoristisch stripreeks met een morbide ondertoon over een grafdelver met de naam G. Raf Zerk en het wel en wee op zijn begraafplaats. De tekeningen zijn van  Marc Hardy en het  scenario is van  Raoul Cauvin. G. Raf Zerk heeft altijd een sigaret in zijn mondhoek en een petje op zijn hoofd. Zijn grootste angst is het crematorium want dat kost hem klanten. Weerkerende personages zijn de Dood en het Leven, weergegeven als een jong meisje in het blauw in wiens voetsporen bloemen ontspringen. Zij werkt met haar vrolijk gehuppel op de zenuwen van de Dood. Tekenaar Marc Hardy schrijft vaak de namen van fans van de serie op de getoonde grafzerken.

In 2019 zette Dupuis enkele oude reeksen stop inclusief G. Raf Zerk vanwege de dalende verkoop en omdat de uitgeverij meer nieuwe reeksen wil beginnen. Dupuis gaf Hardy en Cauvin de keuze tussen de serie stopzetten of nog een à twee albums. De auteurs kozen de laatste optie. Voordat Hardy aan die laatste twee albums begint, tekent hij eerst een album van Robbedoes en Kwabbernoot door ....

Albums 
 De eerste vierenveertig (1986)
 Botje bij botje (1986)
 Om je dood te lachen (1987)
 Laat zich niet kisten (1987)
 Doodsangst (1988)
 Dans macabre (1989)
 Salto mortale (1990)
 Door het oog van de naald (1991)
 Lang zal ie leven (1992)
 Te zot of te bot (1993)
 De tand des doods (1994)
 Goed te been (1995)
 Dood en verschopt (1996)
 Doodgelukkig (1997)
 KNEKELBRØD (1997)
 Goed koud (1998)
 Weet je wie we morgen begraven? (1999)
 Voor altijd en eeuwig (2000)
 Eén, twee, drie, vier, botje van papier (2001)
 Wie laatst lacht, dood lacht! (2002)
 Knook-out (2003)
 Speel niet met de dood (2005)
 In dierbare nagedachtenis (2006)
 Eeuwige pret (2007)
 Oog en droog (2008)
 Tot de dood erop volgt (2009)
 Tussen leven en dood (2011)
 Liefde op het kerkhof (2012)
 Geen been om op te staan (2013)
 Vragen over leven en dood (2014)
 Doodjammer (2015) 
 Ezelsstamp (2016)

Buiten reeks 
 Gered voor het leven (1994)
 Papy se disperse (2011)
 Corona Blues (2020)

Papy se disperse werd verdeeld door een uitvaartgroep en is gericht op kinderen, om hen te helpen de dood van een naaste te verwerken. Tekenaar Marc Hardy verloor zelf zijn eerste vrouw met wie hij drie kinderen had. Naast zijn werk voor Dupuis, tekent Hardy ook strips voor persoonlijk gebruik, die gewoonlijk niet gepubliceerd worden. In 2020 werden zo'n strips over de coronapandemie gebundeld in Petites Chroniques illustrées du temps du Covid selon Pierre Tombal. Naast G. Raf Zerk-strips bevat het album ook erotische tekeningen en andere strippersonages van Hardy. Dupuis vond het te divers voor de reguliere reeks, maar gaf wel toestemming om het elders uit te geven. Het album werd in 2022 in het Nederlands vertaald door Arcadia en verscheen onder de titel Corona Blues.

Externe links 
De strip wordt uitgegeven bij uitgeverij Dupuis.
http://www.dupuis.com
http://www.hardymarc.com/pierretombal.htm

Andere bronnen 
 G. Raf Zerk op stripinfo.be

Belgische stripreeks
Gagstrip
Secure Shell

Secure Shell (kortweg: SSH) is een protocol uit de toepassingslaag van de TCP/IP-protocolgroep. De term ssh werd gemakshalve ook gebruikt voor het clientprogramma dat het protocol toepast (het serverprogramma heet sshd, 'Secure Shell daemon'). SSH vervangt oudere protocollen zoals telnet, rlogin, en rsh/rexec door een beveiligbare variant daarvan. De standaard poort van SSH is 22.

SSH maakt het mogelijk om op een versleutelde manier in te loggen op een andere computer, en op afstand commando's op de andere computer uit te voeren via een shell. Omdat ssh met encryptie werkt, is het voor eventuele afluisteraars, die de (internet)verbinding aftappen, zo goed als onmogelijk om wachtwoorden of commando's te achterhalen.

Een groot voordeel van SSH is dat ook authenticatie met een publiek/geheim sleutelpaar (public/private key) mogelijk is. Hierdoor is het mogelijk om SSH-toepassingen geautomatiseerd te gebruiken zonder dat er een wachtwoord in de code hoeft te staan. Ook kan op elk systeem dat de publieke sleutel kent, aangemeld worden door het gebruik van de geheime sleutel. Als de eigenaar van de geheime sleutel het wachtwoord van die sleutel wijzigt, heeft dit geen gevolgen voor het sleutelpaar.

SSH heeft ook de mogelijkheid om een X11-verbinding en TCP/IP-poorten door te sturen (forwarding). Het doorsturen van X11 maakt het mogelijk om veilig met een grafisch programma te werken dat op een andere computer draait dan waar de gebruiker achter zit.

SSH kan ook voor beveiligde bestandsoverdracht gebruikt worden, door middel van de programma's SCP (Secure Copy, vervanger van het oudere rcp, remote copy) en sftp (secure file transfer protocol, vervanger van FTP).

SSH-programma's 
Er bestaan verschillende SSH-programma's voor een groot aantal besturingssystemen. De bekendste versie is OpenSSH, een Open Source-implementatie die door de programmeurs van het OpenBSD-project ontwikkeld wordt. Andere bekende programma's zijn PuTTY, WinSCP , Fsecure en SecureCRT.

Externe link 
 Officiële webpagina

Netwerkprotocol
Internet
Opensourcesoftware en vrije software
Software geschreven in C
Bevolkingsdichtheid

De bevolkingsdichtheid of relatieve bevolking geeft de verhouding aan tussen het aantal inwoners en de oppervlakte van een bepaald topografisch gebied. Meestal wordt de bevolkingsdichtheid uitgedrukt in het aantal inwoners per vierkante kilometer. Soms is dat ook per vierkante mijl (ca. 2,5 km2) of per hectare (ha). Bij dieren wordt soms ook het begrip bevolkingsdichtheid gebruikt, maar meestal populatiedichtheid.

In 2018 woonden er ruim 7,46 miljard mensen op de wereld. Dit zijn er 52 per vierkante kilometer landoppervlak en 15 per vierkante kilometer over het hele oppervlak.

Verwant aan de bevolkingsdichtheid is de adresdichtheid, die aangeeft hoeveel huisadressen er zijn op 1 km² van het betrokken gebied.

Definitie 
De bevolkingsdichtheid wordt berekend door het inwonertal te delen door de oppervlakte:
bevolkingsdichtheid = 

Hierbij kunnen verschillen optreden, doordat soms het wateroppervlak, zoals meren en inhammen, wordt meegerekend in de oppervlakte van het gebied.

In een aantal andere gevallen zou het kunnen dat territoriale gebieden (bijvoorbeeld Franse overzeese gebiedsdelen) niet meetellen in de cijfers. Meestal kan er echter van worden uitgegaan dat het hoofdgebied van het land als uitgangspunt wordt genomen. Landen die uit niet meer dan stadstaten bestaan, hebben uiteraard een zeer hoge bevolkingsdichtheid.

Dun- en dichtbevolkt 
Om vergelijkingen te kunnen maken, wordt het aantal inwoners per gebied soms gelabeld als dun- of dichtbevolkt. Binnen een gebied spreekt men soms van bevolkingsspreiding. Een (volledig) gelijkmatige bevolkingsspreiding komt in de werkelijkheid niet voor. Bij een ongelijkmatige bevolkingsspreiding is er sprake van gebieden met een hoge (gebieden met een bevolkingsconcentratie) resp. lage bevolkingsdichtheid (vrijwel "lege" gebieden).

Zo zou men in Nederland onderscheid kunnen maken tussen een grotendeels plattelandsgebied als de drie noordelijke provincies (Groningen, Friesland en Drenthe; dunbevolkt) en de drie 'Randstadprovincies' (Noord-Holland, Utrecht en Zuid-Holland; dichtbevolkt). Tussen staten zijn er grote verschillen in bevolkingsdichtheid. Nog onregelmatiger gespreid is de bevolking in Suriname, waar het grootste deel van de bevolking te vinden is in het noorden van het land, langs de kust.

Records 
 De dichtst bevolkte gemeente van België is Sint-Joost-ten-Node (23.785 inw./km²).
 De dichtst bevolkte gemeente van Nederland is Den Haag (6.429 inw./km²).
 Het dichtst bevolkte onafhankelijke land ter wereld is Monaco ().
 De dunst bevolkte gemeente van België is Daverdisse (25 inw./km²)
 De dunst bevolkte gemeente van Nederland is Schiermonnikoog (23 inw./km²).
 Het dunst bevolkte onafhankelijke land ter wereld is Mongolië ().
 Het dunst bevolkte afhankelijke land ter wereld is Groenland (/km² ()).

Zie ook 
 Lijst van landen naar bevolkingsdichtheid
 Lijst van Belgische gemeenten naar bevolkingsdichtheid
 Lijst van Nederlandse gemeenten naar bevolkingsdichtheid
 Choropletenkaart

Demografie
Alderney

Het eiland Alderney (Normandisch: Âorgny, Aoeur'gny, Aur'gny of Aurni, Frans: Aurigny) ligt vijftien kilometer voor de Franse kust van Normandië en is ook vanaf Normandië te zien. Het is het noordelijkste van de Kanaaleilanden, die behoren bij de Britse kroon. Alderney behoort tot het autonome baljuwschap (Engels: bailiwick) van Guernsey. Het staatshoofd is koning Charles III, die de titel hertog van Normandië voert. De staatsvorm is een constitutionele democratie.

Het eiland is vijf kilometer lang en drie kilometer breed, qua grootte het derde eiland van de Kanaaleilanden.

Het eiland had in 2003 een bevolking van 2400 inwoners. Het voornaamste dorp is Saint Anne. De belangrijkste winkelstraat is hier Victoria Street. Halverwege Victoria Street bevindt zich de St. Anne's Church, gebouwd in 1850 door architect Gilbert Scott.

Alderney heeft zijn eigen wetgevende vergadering (de States of Alderney), bestaande uit twaalf personen. Twee van hen worden afgevaardigd in de Guernsey States.

Alderney heeft ook een spoorverbinding, de Alderney Railway, die alleen tijdens de zomerweekenden in gebruik is. Deze wordt door vrijwilligers onderhouden en is vooral voor het toerisme bedoeld.

Geboren 

 Paul Lovatt-Cooper (1976), componist, muziekpedagoog, dirigent en slagwerker

Externe links 
  Officiële site

Bestuurlijke indeling van Guernsey
Herm (eiland)

Herm is een eiland voor de Franse kust van Normandië. Het behoort tot het autonome baljuwschap (Engels: bailiwick) van Guernsey.

Herm is het kleinste Kanaaleiland dat vrij te bezoeken is. Net als op het buureiland Sark is er geen gemotoriseerd vervoer, verder wijkt het af doordat ook fietsen hier zijn verboden. Door de witte zandstranden (onder andere Shell Beach) is Herm een paradijs voor wandelaars.

Herm wordt door de regering van Guernsey verhuurd. Op dit moment (2004) zijn de huurders het echtpaar Adrian Heyworth en Pennie Wood. Zij zijn tevens de eigenaren van alle bedrijven op het eiland. De vorige huurders, de ouders van Pennie Wood, Peter Wood (overleden in 1998) en Jenny Wood (overleden in 1991) liggen begraven op Herm bij de Saint Tugual's Chapel. Saint Tugual's Chapel is een klein kerkje uit de 11e eeuw.

(Zie de Engelstalige Wikipedia voor een lijst van huurders van Herm.)

In 2002 bedroeg de totale bevolking 60 personen.

Herm is slechts 2,5 km lang en minder dan 800 meter breed. De lengteas loopt noord-zuid. Het noordelijke deel van de kust bestaat uit zandstranden terwijl het zuidelijke deel rotsachtig is.

Geboren 
 Percy Hodge (26 december 1890-1967), atleet

Eiland van Guernsey
Jethou

Het eiland Jethou ligt voor de Franse kust van Bretagne. Het behoort tot de Engelse Kanaaleilanden.

Het ligt direct ten zuiden van het eiland Herm en heeft een oppervlakte van ongeveer 18 hectare. Er wordt verteld dat een storm in 709 de smalle landverbinding met Herm heeft weggeslagen.

Jethou is niet vrij toegankelijk voor toeristen.

In 1416 werd Jethou privébezit van koning Hendrik V van Engeland en sindsdien wordt het door de kroon verhuurd. Het hoort tot het baljuwschap van Guernsey, zoals de meeste omliggende eilanden.

Aan de kusten van Jethou zijn omvangrijke kolonies papegaaiduikers.

Eiland van Guernsey
Brecqhou

Het eiland Brecqhou ligt voor de Franse kust van Normandië ten westen van Sark. Bestuurlijk gezien is het een deel van Sark, dat op zijn beurt weer deel uitmaakt van het baljuwschap (Engels: bailiwick) van Guernsey.

Sinds 1993 is het eiland in het bezit van David en Frederick Barclay die bekend zijn als mede-eigenaren van de Schotse krant The Scotsman. Sinds de aankoop van het eiland zijn de Barclays verwikkeld in juridische twisten met het bestuur van Sark en hebben te kennen gegeven dat ze Brecqhou politiek onafhankelijk willen maken van Sark.

De Barclays hebben een vlag ontworpen voor het eiland die grotendeels identiek is aan die van Sark met uitzondering van het wapen van de Barclays dat rechtsonder is geplaatst. Tevens brengen ze sinds 1999 eigen postzegels uit.

Ook een vroegere eigenaar van Brecqhou, Leonard Joseph Matchan, had eerder al eigen postzegels uitgegeven. Matchan bewoonde Brecqhou tot zijn dood op 6 oktober 1987.

Sinds het overlijden van Sir David Barclay in januari 2021 is zijn broer Frederick de enige bewoner van Brecqhou.

Eiland van Guernsey
Lihou

Het eiland Lihou ligt voor de Franse kust van Bretagne
ten westen van Guernsey.

Lihou werd in januari 1995 gekocht door de Staten van Guernsey.
Op het eiland staat de ruïne van een klooster waarvan men denkt dat het
in de 12e eeuw is gesticht door Benedictijner monniken.

Vanwege de aanwezigheid van veel vogels en andere dieren is het eiland een
belangrijk natuurgebied.
Tijdens laag water wordt Lihou met Guernsey verbonden door een dam met daarop een
begaanbare weg.

Het enige huis op Lihou werd gedurende de Tweede Wereldoorlog door de
Duitse bezetters gebruikt als oefendoel voor zware artillerie.
Het is sindsdien herbouwd en doet nu dienst als accommodatie voor schoolgroepen
en wordt gebruikt voor educatieve doeleinden.

Eiland van Guernsey
Onbewoond Brits eiland
Bifurcatie (geografie)

Een bifurcatie is de splitsing van een rivier in twee takken die elk deel uitmaken van verschillende stroomgebieden. Bijzonder bij een bifurcatie is dat de stroomrichting kan wisselen, afhankelijk van het actuele waterpeil in elk van de beide verbonden rivieren. Dit is het geval bij de Casiquiare.

Bifurcaties zijn zeldzaam. Andere vormen van afsplitsing niet, er worden verschillende typen onderscheiden. De rivier die van de hoofdstroom aftakt, is een aftakking. Een rivier die zich vlak voor de monding splitst, zoals in een rivierdelta, is een rivierarm. Een aftakking die stroomafwaarts weer samenvloeit met de hoofdstroom, is een nevenstroom. Een stroomonthoofding verlegt zijn afwatering door erosie of tektonische activiteit geheel van het ene naar een ander stroomgebied.

Voorbeelden 
Voorbeelden van rivieren met een bifurcatie:
De Casiquiare in Zuid-Amerika. Zij takt van de Orinoco af en stroomt via de Rio Negro naar de Amazone. Dit is de grootste bifurcatie ter wereld.
De Hase in Duitsland. Deze rivier splitst zich bij Gesmold ten oosten van Osnabrück in Hase en Else. De Else stroomt vervolgens naar Melle en komt daarna in de Wezer uit. De Hase daarentegen stroomt via Osnabrück richting het noorden om dan bij Meppen de Eems te bereiken. Het is onduidelijk of de bifurcatie van de Hase ooit is aangelegd of dat het een natuurlijk fenomeen betreft.
De splitsing tussen de Wayambo en Arrawarra in Suriname.
De splitsing tussen de Wanekreek en de Coermotibo in Suriname. De Wanekreek mondt uit in de Marowijne, de Coermotibo in de Cottica.
Parting of the Waters in de Verenigde Staten: een zeldzaam voorbeeld van een continentale bifurcatie
Slims in Alaska, een voormalige (tijdelijke) bifurcatie door het smelten van een gletsjer

Een voorbeeld van een kunstmatige bifurcatie is de Nerodimka in Kosovo. De kunstmatige afleiding leidt water af naar de Nerodimka en de Middellandse Zee, waar dit normaal enkel naar de Zwarte Zee stroomt via de Sitnica.

Geomorfologie
Geografie
Vechtkwartels

Vechtkwartels (Turnicidae) zijn een familie van vogels uit de orde steltloperachtigen (Charadriiformes). Er zijn 18 soorten verdeeld over twee geslachten. De vogels lijken sterk op kwartels maar behoren niet tot de familie van de Hoendervogels.

Beschrijving  
Vechtkwartels zijn kleine op de grond levende vogels die weinig vliegen. Het vrouwtje heeft een meer opvallend verenkleed dan het mannetje en zij neemt ook het initiatief bij de balts. Beide seksen werken samen bij het bouwen van een nest, maar het mannetjes broedt de eieren uit en verzorgt de jongen. De broedtijd is 12 tot 13 dagen en de jongen kunnen twee weken na het uitkomen van de eieren vliegen.

Taxonomie 
Door hun gelijkenis met kwartels werden deze vogels tot in de jaren 1990 geplaatst binnen de orde van de Galliformes (hoenderachtigen) of de Gruiformes (kraanvogelachtigen). DNA-onderzoek naar de taxonomie van de vogels wees echter uit dat ze een zeer uitzonderlijke plaats innamen binnen de Neoaves. Sibley & Ahlquist (1990) plaatsten daarom de vechtkwartels in een aparte orde, de Turniciformes. Uit nader moleculair genetisch onderzoek bleek dat deze groep meer verwantschap heeft met de steltloperachtigen. Deze groep wordt dan beschouwd als het meest verwant aan de clade waarin ook de families Laridae, Glareolidae en de Alcidae zijn ondergebracht.

Lijst van geslachten 
 Geslacht Ortyxelos (1 soort: Leeuwerikkwartel)
 Geslacht Turnix (17 soorten vechtkwartels)
Diana (mythologie)

Diana was de Romeinse godin van de jacht (Diana Venatrix), alsook van de wilde natuur, van de geboorte (Diana Lucina), van de maan (Diana Lucifera, lichtdragende Diana) en als zodanig gelijk aan Hekate (Diana Trivia, godin van de driesprongen).

Oorsprong van Diana en haar werkingsgebied
Zij was oorspronkelijk een Italische (Sabijnse) maangodin, wier wezen in nauw verband stond met dat van Janus. De Romeinse Diana was net zoals haar Griekse variant Artemis een licht- en levensbrengende godin. Daarom werd zij later geïdentificeerd met Artemis en werden alle attributen en mythen van deze op haar overgebracht in de Latijnse literatuur.

Attributen en mythen
Zij was de dochter van Jupiter (Zeus) en Latona (Leto) (een titaan), zus van Athena en tweelingzus van Apollo. Haar favoriete wapen was de pijl-en-boog. Ook werd ze vaak afgebeeld met een hert, een dier dat haar zeer dierbaar was. Een belangrijke eigenschap van de godin was dat ze altijd maagd wilde blijven, ze was daarom ook de beschermster van de kuisheid. Ze was de maagdelijke heerseres over de wouden en wilde dieren.

Cultus

Haar dienst zou door Latijnse plebejers in Rome zijn ingevoerd. Daarom was ze voornamelijk de beschermgodin van de plebejers en tevens van de slaven. Op de Aventijn, de zetel van het plebs, was door Servius Tullius, de vriend van de lage volksklasse en zelf als slaaf geboren, een beroemde tempel gebouwd (Aventina), waar zij als beschermgodin van het Latijnse stedenverbond werd vereerd.

Bij Aricia aan het meer van Nemi had zij een heilig bos (nemus Aricinum), waaraan een bloedige eredienst was verbonden, waardoor men deze godin voor de Taurische Artemis hield en verhaalde dat haar dienst door Orestes hierheen was gebracht, of door Hippolytos, de zoon van Theseus, die door Aesculapius uit de dood opgewekt en door Diana naar Aricia was gevoerd, waar hij onder de naam Virbius zou hebben geregeerd.

In haar heilige bos woonde haar priester, de Rex Nemorensis (koning van het bos), die altijd een weggelopen slaaf was, en diens positie was uitsluitend te bereiken door de huidige priester te vermoorden.

Feesten
Haar feestdag viel op 13 augustus en de Ludi Saeculares waren aan haar en haar broer Apollo gewijd.

Zie ook
Lijst van goden en godinnen

Galerij

Noten

Referenties

 art. Artemis, in  - trad. ed. , Classisch Woordenboek van Kunsten en Wetenschappen, Rotterdam, 1857, p. 114
 art. Diana, in , Woordenboek der Grieksche en Romeinsche Oudheid, Haarlem, 19203, p. 229

Romeinse god
Carl Petterson

Carl Petterson (Sollentuna (Stockholms län), 4 oktober 1875 – Sydney, 12 mei 1937) was een Zweedse zeeman en avonturier. Hij trad in dienst van een bedrijf dat kopra verhandelde in de Bismarckarchipel in het toenmalige Duits Nieuw-Guinea. In 1904 leed hij schipbreuk en spoelde aan op Tabar, een klein eiland dat even ten noorden van Nieuw-Ierland ligt, bij het dorpje Teripax.

Hoewel de bevolking kannibalistisch was, kon hij het goed met hen vinden. Hij bleef er, trouwde met Singdo, de dochter van hoofdman Lamy, en kreeg acht kinderen met haar. Toen Lamy overleed volgde Petterson hem op. Hij was een krachtfiguur, en slaagde erin onderlinge twisten te beëindigen. Van Tabar uit begon hij eveneens in kopra te handelen. Hij behandelde de inlandse werkkrachten goed en respecteerde hun gewoonten, wat een uitzondering was in het begin van de twintigste eeuw.

In 1921 overleed zijn vrouw. Pettersson ging terug naar Zweden om een nieuwe moeder voor zijn kinderen te zoeken. Zijn keus viel op de Engels-Zweedse Jessie Louisa Simpson, met wie hij in 1923 in Tabar trouwde. Zijn koprabedrijf was in zijn afwezigheid vervallen, maar door een goudvondst werd hij een rijk man. Niettemin verlieten de Petterssons Tabar. Jessie Simpson ging in de jaren dertig naar Zweden voor een behandeling tegen kanker, maar overleed daar in 1935. Haar man vergezelde haar niet, hij kwam niet meer naar Zweden terug maar overleed aan een hartaanval in Australië. 
 
Over Petterson en zijn belevenissen deden in Zweedse kranten sterke verhalen de ronde, die Astrid Lindgren geïnspireerd hebben tot het creëren van de vader van Pippi Langkous, Efraïm Langkous.

Literatuur 
 Joakim Langer & Hélena Regius: Pippi und der König. Auf den Spuren von Efraim Langstrumpf. List Verlag, 2002

Zweeds persoon
Nationale feestdag

De meeste landen hebben een of meer nationale feestdagen waarin de onafhankelijkheid, verjaardag van het staatshoofd of iets soortgelijks wordt gevierd. Hieronder volgt een lijstje op datum:

Noot

Zie ook
 Overzicht van feest- en gedenkdagen
 Vlaginstructie

Feestdag
Komeet Shoemaker-Levy 9

De komeet Shoemaker-Levy 9 (kortweg SL9 met officiële benaming D/1993 F2) is een komeet waarvan tussen 16 en 22 juli 1994 21 fragmenten neerkwamen op de planeet Jupiter. Sommige van die delen hadden een diameter van 2 kilometer.

Eerste waargenomen botsing 
De botsing tussen Jupiter en SL9 was de eerste botsing tussen twee hemellichamen die ooit rechtstreeks is waargenomen. De inslagen vonden weliswaar plaats aan de kant van Jupiter die van de aarde was afgewend, maar er zijn foto's vanuit de ruimte gemaakt. Bovendien draaide de inslagpositie met Jupiter mee in het zicht van de aarde, zodat het gevolg na enkele uren vanaf de aarde kon worden bekeken.

Het effect van de inslag van de komeet op de atmosfeer van Jupiter was spectaculair: vuurbollen zo groot als de aarde stegen op in de atmosfeer van de planeet.

SL9 was een demonstratie van het ontstaan van kraterketens door een meervoudige inslag.

Baan 
Het baanvlak van de komeet had een inclinatie van 94,23333° met het vlak van de ecliptica.

Ontdekking 
De komeet werd op 24 maart 1993 ontdekt door Eugene Shoemaker, zijn vrouw Carolyn Shoemaker en de astronoom David Levy. Deze combinatie van kometenjagers is vele malen succesvol geweest in het vinden van nieuwe kometen, zoals ook het nummer achter de naam van deze komeet al doet vermoeden. Dit was vooral te danken aan de bijzondere gave van Carolyn om minieme verschillen te kunnen zien tussen twee foto's die met een tussenpoos waren genomen.

Bij de ontdekking was de komeet al in stukken gebroken. Berekeningen van de baan van de komeet, naderhand gemaakt, laten zien dat dit moet zijn gebeurd door de getijdenwerking van Jupiter tijdens een eerdere passage langs deze planeet, in juli 1992.

Externe link 
 
 Lijst met kometen met hun baanelementen

Zie ook 
 Rochelimiet

Shoemaker-Levy
37 v.Chr.

Het jaar 37 v.Chr. is een jaartal volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Italië 
 In Rome worden Marcus Vipsanius Agrippa en Titus Statilius Taurus, door de Senaat gekozen tot consul van het Imperium Romanum.
 Agrippa laat bij Baiae in de Golf van Napels, de marinehaven "Porticus Julius" aanleggen. Hij bouwt een nieuwe Romeinse vloot (180 schepen), met 20.000 roeiers bestaand uit bevrijde slaven en voert technische innovaties door. De quinqueremen worden bewapend met een verbeterde vorm van de harpax, gebaseerd op de corvus.
 Agrippa treedt in het huwelijk met Caecilia Attica, een dochter van Cicero's vriend Titus Pomponius Atticus.
 Marcus Terentius Varro beschouwt micro-organismen als de oorzaak van ziektes. Dit wordt beschreven in een van zijn boeken: Rerum rusticarum libri (over de landbouw).

Klein-Azië 
 Marcus Antonius herstelt de machtsverhoudingen in Anatolië en erkent Polemon I als koning van Pontus et Bithynia. Archelaüs van Cappadocië vormt een bondgenootschap met Rome.

Palestina 
 Herodes de Grote verovert na een beleg van vijf maanden Jeruzalem en onderdrukt een opstand van Antigonus. Hij huwt de Hasmonese prinses Mariamne en wordt door de Romeinse Senaat erkend als koning van Judea.

Azië 
 Op het Koreaanse schiereiland ontstaat in het noorden het koninkrijk Koguryo en verklaart zich onafhankelijk van de Chinese Han-dynastie. Op Ceylon ontwikkelt zich het boeddhisme met de Pali-canon.

Geboren

Overleden 

 Antigonus, koning en Hogepriester van de Joodse Hasmonese staat (Israël)

Jaar in de 1e eeuw v.Chr.
18 v.Chr.

18 v.Chr. is een jaartal volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Italië
De Senaat kondigt de Lex Julia (zedenwetten) af, ter bevordering van de huwelijksmoraal. Het verbod voor een huwelijk met een vrijgelatene en de straf op echtbreuk, stuiten op heftig verzet.
Marcus Vipsanius Agrippa bekleed het ambt van tribunicia potestas, voor een periode van 5 jaar en wordt co-regent van keizer Augustus.

India
Koning Singtabung (18 v.Chr - 8 v.Chr.) bestijgt de troon van het koninkrijk Manipur.

Azië
Op het Koreaanse schiereiland ontstaat in het zuidwesten het koninkrijk Paekche (huidige Seoel) en verklaart zich onafhankelijk van de Chinese Han-dynastie.

Europa
Koning Cunobelin (18 v.Chr. - 43) volgt zijn vader Tasciovanus op als heerser van Brittannië. Hij sluit een vredesverdrag met Rome en betaalt een jaarlijkse schatting.

Geboren 
Arminius (18 v.Chr. - ~19), Germaans stamhoofd en veldheer

Overleden 

Jaar in de 1e eeuw v.Chr.
515

Het jaar 515 is het 15e jaar in de 6e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Klein-Azië 

 Keizer Anastasius I verslaat bij Sycae (huidige Turkije) het rebellenleger onder leiding van Vitalianus.

Europa 
 De abdij van Sint-Mauritius (Zwitserland) wordt gesticht door Sigismund van Bourgondië.

Geboren 
 Martinus van Braga, aartsbisschop en heilige (waarschijnlijke datum)

Overleden 

000
Musicologie

Musicologie of muziekwetenschap is de wetenschappelijke studie van muziek op universitair niveau. 

In het algemeen maakt zelf musiceren geen deel uit van de musicologie. Veel muziekwetenschappers hebben echter wel een muzikale vorming achter de rug. Sommigen combineren de studie musicologie met een opleiding aan een conservatorium.

Vakgebied 
De muziekwetenschap ontstond in de negentiende eeuw, en is dus een relatief jonge wetenschap. Net als veel cultuurwetenschappen ontstond ze uit losser georganiseerde initiatieven: in de negentiende eeuw hielden musici, liefhebbers en commerciële uitgevers zich bezig met het produceren van muziekgeschiedenissen, muziekedities. Met de opkomst van de Romantiek steeg het aanzien van de muziek zodanig, dat er aan verwetenschappelijking kon worden nagedacht. De eerste leerstoel voor muziekwetenschap kreeg Guido Adler in 1844, aan de universiteit van muziekhoofdstad Wenen. 

Aanvankelijk was de musicologie vooral gericht op het 'redden uit de vergetelheid' van oude meesters en het schrijven van (vaak geromantiseerde) biografieën. In de loop van de twintigste eeuw kreeg de musicologie een wetenschappelijke status. Belangrijke figuren die daarbij een rol speelden zijn Guido Adler en Carl Dahlhaus.

Inmiddels heeft de muziekwetenschap veel verschillende takken van sport. De voornaamste en oudste zijn:
 studie van de muziekgeschiedenis
 studie van de muziektheorie (onder andere harmonie en contrapunt in verschillende periodes)
 muziekanalyse van partituren
 studie van de sociale, psychologische en technologische aspecten van de muziekbeleving. 

Het belangrijkste musicologische naslagwerk met betrekking tot de Westerse klassieke muziek is de Engelstalige The New Grove Dictionary of Music and Musicians, en de Duitstalige MGG (Die Musik in Geschichte und Gegenwart).

Specialismen 
De etnomusicologie houdt zich bezig met sociale en culture aspecten van de muziek wereldwijd. 
De historische musicologie gaat over muziekgeschiedenis, bijvoorbeeld over de werken en het leven van een componist.
De cognitieve musicologie bestudeert wat er zoal wordt aangewakkerd in de hersenen bij het luisteren naar of maken van muziek.
De muziekfilosofie, waarbij onder meer wordt onderzocht welke verwantschappen er zijn tussen muziek, taal en communicatie, of de taal van de muziek universeel is en in hoeverre muziek cultuurbepaald is.

Opleidingen in het Nederlands taalgebied 
In Vlaanderen worden de opleidingen tot bachelor en tot master in de musicologie alleen onderwezen aan de Katholieke Universiteit Leuven. De Universiteit Gent biedt binnen de opleiding kunstwetenschappen de optie major musicologie aan, waarbij naast de basisvakken van kunstwetenschappen enkele musicologische vakken gevolgd kunnen worden. In Nederland bestaan opleidingen aan de Universiteit van Amsterdam en de Universiteit Utrecht.

Zie ook 
 Musicoloog, beoefenaar van musicologie
 Organologie

Externe links 
 Musicologie te Leuven
 Musicologie te Gent
 Muziekwetenschap te Amsterdam
 Master muziekwetenschap te Utrecht
514

Het jaar 514 is het 14e jaar in de 6e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Italië 
 Paus Hormisdas (r. 514-523) volgt Symmachus op als de 52e paus van Rome. Tijdens zijn pontificaat verenigt hij de oosterse en westerse kerken, die sinds 484 door een schisma (religieuze scheiding) zijn verdeeld.

Geboren

Overleden 

 Aelle van Sussex, koning van de Zuid-Saksen (waarschijnlijke datum)
 19 juli - Symmachus, paus van de Katholieke Kerk
 Macanisius, Iers geestelijke en heilige (waarschijnlijke datum)

000