Kwasy

Kwasy – związki chemiczne wykazujące charakter kwasowy, co w zależności od definicji może oznaczać zdolność do:
 zakwaszania środowiska, tj. obniżania jego pH (definicja Arrheniusa),
 dostarczania kationów wodorowych (definicja Brønsteda-Lowry’ego),
 przyjmowania pary elektronowej (definicja Lewisa).
W najprostszym rozumieniu kwasy to związki chemiczne zawierające łatwo dysocjujące atomy wodoru. W roztworach wodnych dysocjują one na kation wodorowy i anion reszty kwasowej. Związki chemiczne o właściwościach przeciwnych do kwasowych to zasady.

Kwas klasyczny 

Kwas według klasycznej definicji Arrheniusa to każdy związek, który wprowadzony do roztworu wodnego zwiększa stężenie jonów oksoniowych H3O+ (zmniejsza pH roztworu). Automatycznie zasadą jest każdy związek, który zwiększa stężenie jonów wodorotlenkowych OH−. Definicja ta ma głównie zastosowanie do roztworów wodnych.

W wyniku reakcji kwasów z zasadami powstają zazwyczaj sole.

Kwas Brønsteda-Lowry’ego 

Według teorii kwasów i zasad Brønsteda-Lowry’ego, kwas to każdy związek chemiczny, który w warunkach danej reakcji jest donorem, czyli inaczej dostarczycielem jonu wodorowego H+.

Z drugiej strony zasada to każdy związek chemiczny, który może być akceptorem, czyli inaczej przyjmującym jon wodorowy. W reakcji kwasu i zasady Brønsteda-Lowry’ego powstaje nowy kwas i nowa zasada.
Np. w reakcji:
 HA + B ⇌  + 

Związek HA jest kwasem a związek B zasadą. Jon  jest nową zasadą, a  nowym kwasem.

Przykład reakcji:
  +  ⇌  + 

Związki chemiczne (z wyjątkiem niektórych bardzo mocnych zasad i kwasów) mogą w zależności od warunków pełnić rolę kwasu lub zasady.

Kwas Lewisa 

Inną, bardziej ogólną definicję kwasu podał Gilbert Lewis: kwas to związek chemiczny, który jest akceptorem (przyjmującym) w warunkach danej reakcji parę elektronową (więc zasada jest donorem pary elektronowej).

Definicja nie obejmuje klasycznych kwasów (tj. kwasów protonowych np. HCl), które według teorii Brønsteda-Lowry'ego są kwasami, w myśl definicji Lewisa kwasami nie są. Stanowią one zaś addukty kwasowo-zasadowe.

Definicja Lewisa obejmuje natomiast związki chemiczne, które zachowują się jak kwasy, bo mają silny deficyt elektronów, mimo że w ogóle nie posiadają w swojej strukturze atomu wodoru (np. chlorek glinu). Związki są nazywane kwasami Lewisa.

W przypadku zasad, definicje Lewisa i Brønsteda-Lowry’ego praktycznie się pokrywają – tzn. nie istnieją takie związki, które by były zasadami według definicji Lewisa, a nie były nimi według definicji Brønsteda-Lowry’ego.

Jeszcze bardziej ogólnym od kwasów i zasad Lewisa podziałem związków chemicznych pod kątem nadmiaru lub deficytu elektronów są pojęcia elektrofila i nukleofila.

Wybrane kwasy 
 Wybrane tlenowe kwasy nieorganiczne
 kwas azotowy (azotowy(V)), HNO3
 kwas azotawy (azotowy(III)), HNO2
 kwas siarkowy (siarkowy(VI)), H2SO4
 kwas siarkawy (siarkowy(IV)), H2SO3
 kwas nadtlenodisiarkowy, H2S2O8
 kwas fosforowy (fosforowy(V)), H3PO4
 kwas fosfonowy (fosforawy, fosforowy(III)), H3PO3
 kwas węglowy,  H2CO3
 kwas podchlorawy, (chlorowy(I)) HClO
 kwas chlorawy (chlorowy(III)), HClO2
 kwas chlorowy (chlorowy(V)), HClO3
 kwas nadchlorowy (chlorowy(VII)), HClO4
 kwas borowy, H3BO3
 Wybrane beztlenowe kwasy nieorganiczne
 kwas fluorowodorowy, HFaq
 kwas chlorowodorowy (solny), HClaq
 kwas bromowodorowy, HBraq
 kwas jodowodorowy, HIaq
 kwas siarkowodorowy, H2Saq
 kwas cyjanowodorowy, HCNaq
 Wybrane kwasy organiczne
 kwasy karboksylowe:
 kwas mrówkowy, HCOOH
 kwas octowy, CH3COOH
 kwas szczawiowy, (COOH)2
 kwas benzoesowy, PhCOOH
 kwas mlekowy, CH3CH(OH)COOH
 kwas cytrynowy, HOOC−CH2−C(OH)(COOH)−CH2−COOH
 kwasy organiczne niezawierające grupy karboksylowej:
 fenole, np. kwas pikrynowy, C6H2(NO2)3OH
 kwas moczowy, 
 kwasy hydroksamowe, RC(=O)NHOH
 kwasy organiczne zawierające resztę kwasu nieorganicznego:
 kwas p-toluenosulfonowy, CH3−C6H4−SO3H
 kwas decylofosfonowy, 
 kwas deoksyrybonukleinowy (DNA)  i kwasy rybonukleinowe (RNA) – poli(diestry kwasu fosforowego)

Zobacz też 

 moc kwasu, tlenek kwasowy
 skala pH
 kwasy wielo- i jednoprotonowe (wielo- i jednozasadowe)

Linki zewnętrzne