Chicago

Chicago () – miasto w Stanach Zjednoczonych, położone nad jeziorem Michigan w stanie Illinois.

Chicago stanowi trzecie pod względem wielkości i zaludnienia miasto w Stanach Zjednoczonych, po Nowym Jorku i Los Angeles.

Jest głównym centrum biznesowym, kulturalnym oraz naukowym Środkowego Zachodu Stanów Zjednoczonych. Najbliższymi i największymi przedmieściami Chicago są miasta Niles, Elmhurst, Melrose Park, Franklin Park, Cicero, Joliet, Addison, Evanston, Schaumburg, Wood Dale. Chicago bywa określane mianem „Wietrznego miasta” (ang. Windy City).

Pochodzenie nazwy 
Nazwa „Chicago” pochodzi od francuskiego tłumaczenia słowa shikaakwa pochodzącego z języka Miami-Illinois, oznaczającego dziką cebulkę – roślinę znaną botanikom jako Allium tricoccum. Pierwszą znaną wzmianką o miejscu obecnego miasta Chicago jako „Chécagou” pochodzi od Roberta de LaSalle’a z około 1679 roku.

Centrum 
Centrum (ang. Downtown) to tzw. Pętla (ang. Loop) zamknięta linią kolei nadziemnej i rozlokowana nad brzegiem jeziora wzdłuż tzw. „Wspaniałej Mili” (ang. Magnificent Mile), obejmująca obszary od Lincoln Park Zoo na południe, aż po Muzeum Historii Naturalnej (ang. Field Museum of Natural History) oraz od jeziora w stronę zachodnią, aż po autostradę I-90 (Dan Ryan). Na terenie Loop mieszczą się m.in. Willis Tower (dawny Sears Tower), Art Institute of Chicago z bogatymi zbiorami impresjonistów, Planetarium Adlera, czy Akwarium Shedda. Tu znajduje się też wielki kompleks wystawienniczy McCormick Place (doroczne Chicago Auto Show) oraz stadion sportowy Soldier Field, na którym mecze rozgrywa zespół futbolu amerykańskiego Chicago Bears.

Historia 

Na początku drugiej połowy XVIII wieku okolice przyszłego Chicago były zamieszkane wyłącznie przez Indian, głównie ze szczepu Illinois (grupa plemienna Pottawatomi), które wyparło z okolicy inne plemiona (Miami, Sauk i Lisów). Pierwszym nieindiańskim osadnikiem był czarnoskóry Jean Baptiste Point du Sable, który pochodził z Haiti i osiedlił się w okolicy między rokiem 1770 a 1780.

Stany Zjednoczone uzyskały terytorium przyszłego miasta w wyniku traktatu zawartego w Greenville w roku 1795 z Indianami. W 1803 roku Amerykanie wybudowali na terenie obecnego miasta Fort Dearborn. W 1812 roku podczas wojny brytyjsko-amerykańskiej załoga fortu została zmasakrowana przez Indian.

Pierwsze dekady XIX wieku były okresem intensywnego osadnictwa w nowo utworzonych amerykańskich stanach na zachód od Appalachów. Stan Illinois, w którym leży Chicago, wszedł do Unii w 1818 roku.

12 sierpnia 1833 roku Chicago, które miało wtedy 350 mieszkańców, otrzymało prawa miasteczka. Siedem lat później miasto miało już 4000 mieszkańców. 4 marca 1837 roku Chicago otrzymało prawa miejskie. W roku 1848 otwarto kanał łączący Jezioro Michigan z rzeką Missisipi, który miał swój początek w Chicago. W roku 1853 otwarto pierwszą linię kolejową między Chicago i miastem Freeport w Illinois. W następnych latach szybki rozwój kolei stworzył w Chicago jeden z najważniejszych węzłów kolejowych w Stanach Zjednoczonych. Ze swoimi doskonałymi połączeniami transportu wodnego, kolejowego, a potem lotniczego, miasto stało się i jest do dzisiaj jednym z najważniejszych węzłów komunikacyjnych i transportowych w Stanach Zjednoczonych.

W 1857 roku Chicago było już największym miastem na północnym wschodzie ówczesnych Stanów Zjednoczonych i miało ponad 90 tys. mieszkańców.

Miasto borykało się z typowymi problemami związanymi z szybkim rozrostem, które jednak były stopniowo rozwiązywane przez inwestycje w infrastrukturę.

W 1871 roku duża część miasta została zniszczona w ogromnym pożarze, jednej z największych katastrof XIX wieku. Przyczyna pożaru jest trudna do ustalenia. Są teorie, że pożar wywołały spadające na Chicago odłamki komety von Bieli, choć tradycyjna wersja mówi o lampie kopniętej przez krowę pani O’Leary. Miasto miało wtedy już 300 tys. mieszkańców i około 100 tys. z nich straciło dach nad głową, a 250 osób zginęło.

To nieszczęście dało okazję do zaprojektowania i zbudowania nowego miasta z nowymi rozwiązaniami urbanistycznymi i architektonicznymi. Szybka odbudowa rozpoczęła się prawie natychmiast i już po trzech latach trudno było znaleźć w mieście ślady pożaru. Nowe budynki w centrum miasta były wybudowane z cegły i kamienia, zastępując w większości drewniane budynki spalone w pożarze.

Nowa architektura była niezwykle oryginalna, a nowy „styl chicagowski” miał wpływ na rozwój wielu innych miast na świecie. Pierwszy na świecie drapacz chmur Home Insurance Building został zbudowany w Chicago w 1885. W zachowanym do dziś drapaczu chmur Reliance Building zbudowanym w latach 1890–1894 zastosowano nowatorskie rozwiązania (np. szerokie okna), które na świecie przyjęły się dopiero w kilkadziesiąt lat później. W Chicago pracowali światowej sławy architekci, m.in. Daniel Burnham, Frank Lloyd Wright i Mies van der Rohe.

Na przełomie XIX i XX wieku miasto rozwijało się bardzo gwałtownie (nawet według amerykańskich standardów), głównie z powodu napływu ogromnej rzeszy imigrantów z Europy. W roku 1900 miasto liczyło około 1,7 mln mieszkańców, a w roku 1910 już prawie 2,2 mln mieszkańców.

2 grudnia 1942 roku na korcie do gry w squasha należącym do podmiejskiego uniwersytetu uczeni pod kierunkiem Enrico Fermiego uruchomili pierwszy na świecie reaktor jądrowy.

Gospodarka 
Wielki ośrodek handlowo-finansowy (cztery giełdy, w tym największa na świecie giełda płodów rolnych – ang. US Mercantile Exchange). Dawniej centrum przemysłu metalurgicznego, obecnie elektromaszynowego, ponadto maszynowego, chemicznego, przetwórczo-spożywczego. Siedziba koncernów Boeinga, Playboya, Allstate, General Electric, Baxter International, Abbot Laboratories, Aon, Prudential i wielu innych.

Transport 

Wielki węzeł komunikacyjny. Główny zespół portowy Wielkich Jezior. Największy węzeł kolejowy na półkuli zachodniej, krzyżuje się tu 41 linii kolejowych, a w ciągu doby jest odprawiane około 1500 pociągów. Chicago posiada jeden z największych co do ruchliwości port lotniczy świata (O’Hare – 78,6 mln pasażerów w 2004 roku), a także nieco mniejszy Midway. Przez miasto (i przedmieścia) przebiega kilka autostrad w tym osiem międzystanowych.

Chicago posiada rozbudowany system komunikacji miejskiej (ang. Chicago Transit Authority – CTA). Składają się na niego linie metra na- nad- i podziemne oznakowane kolorami niebieskim (z zachodnich przedmieść miasta przez downtown do lotniska O’Hare), zielonym (z zachodu przez downtown na południe), pomarańczowym (z południa do downtown), czerwonej (z południa na północ), brązowym (z downtown do bliskich dzielnic na północy), fioletowym (z downtown na daleką północ) i żółtym (łączącej północno-zachodnie przedmieście Skokie z linią fioletową), oraz miejskie i podmiejskie linie autobusowe, które jednak – mimo znacznej liczebności linii i pojazdów – nie zapewniają alternatywnej dla samochodów komunikacji w mieście.

Ważną rolę w transporcie pasażerskim w granicach metropolii zajmują kompanie taksówkowe, ze słynną Yellow Cab na czele. Żółte taksówki, tak popularne w wielu amerykańskich miastach z Nowym Jorkiem na czele, po raz pierwszy wyjechały na ulice właśnie w Chicago. Łącznie w mieście zarejestrowanych jest około 7000 taksówek.

Pasażerski transport kolejowy zapewniają koleje systemu Metra, które zapewniają połączenia centrum z dalszymi przedmieściami. Daleki ruch pasażerski obsługiwany jest przez linie kolejowe Amtrak i autobusowe Greyhound.

Klimat

Atrakcje turystyczne 

 Art Institute of Chicago
 Muzeum Nauki i Przemysłu
 Muzeum Historii Naturalnej
 Reliance Tower z 1890 roku
 Wrigley Building z 1920 roku
 Chicago Savings Bank Building z 1904 roku
 35 East Wacker z 1925 roku
 Merchandise Mart z 1930 roku
 Sears Tower (najwyższy budynek w Stanach Zjednoczonych do linii dachu)
 Tribune Tower z 1922 roku
 S. R. Crown Hall, proj. Ludwig Mies van der Rohe
 Robie House, proj. Frank Lloyd Wright
 Emil Bach House, proj. Frank Lloyd Wright
 Portage Park
 Harold Washington Library
 St. John Cantius Church (Kościół św. Jana Kantego)
 Kościół Świętej Jadwigi
 Kościół św. Michała z 1907 roku w stylu neogotyckim
 Kościół św. Trójcy z 1906 r.
 Holy Innocents Church
 The Basilica Of Our Lady Of Sorrows
 Bazylika Świętego Jacka
 Kościół Świętego Jozafata
 Kościół św. Stanisława Kostki
 Kościół Matki Boskiej Anielskiej
 Kościół Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny
 Muzeum Polskie w Ameryce
 Trójkąt Polonijny
Parkway Garden Homes

Sport 

W Chicago znajduje się kilka dużych stadionów jak:
 Wrigley Field to stadion baseballowy, na którym rozgrywa swoje mecze drużyna Chicago Cubs
 Guaranteed Rate Field to stadion baseballowy drużyny Chicago White Sox
 United Center to hala sportowa, w której mecze rozgrywają zespoły Chicago Blackhawks (NHL), Chicago Bulls (NBA) i inne.
 Soldier Field – stadion sportowy, na którym mecze rozgrywa zespół futbolu amerykańskiego Chicago Bears
 Toyota Park – wielofunkcyjny stadion, ale najczęściej używany jest jako stadion piłkarski, a swoje mecze rozgrywa na nim drużyna Chicago Fire

Demografia 
Według spisu ludności z 2010 roku Chicago liczyło 2 695 598 mieszkańców. 31,7% stanowią Biali pochodzenia Europejskiego, 32,4% Czarni pochodzenia Afrykańskiego, 28,9% Latynosi i 5,4% Azjaci. W Chicago mieszka ponad milion Meksykanów i to drugie pod względem wielkości skupisko Meksykanów w USA. Na początku 2017 roku populacja aglomeracji miejskiej Chicago szacowana była na 9,8 mln mieszkańców.

Według US Census Bureau wśród białej ludności pochodzenia europejskiego w roku 2000 najwięcej w Chicago było osób pochodzenia polskiego 7,3%, irlandzkiego 6,6%, niemieckiego 6,5%, włoskiego 3,5% i angielskiego 2%. Całkowita liczba mieszkańców Chicago, szacowana przez Departament Stanu USA i podawana w oficjalnych statystykach demograficznych, wynosiła w 2020 roku 2 763 076 mieszkańców, z rocznym wzrostem populacji na poziomie +0,25%.

Polacy w Chicago 
Zobacz też: Polish Downtown i Trójkąt Polonijny

W czasie I wojny światowej w Chicago mieszkało 351 600 ludności polskiej, tym samym więcej niż rdzennej polskiej ludności Warszawy. Do końca lat 80. XX wieku dość duża część Polaków w Chicago zamieszkiwała dzielnicę Polish Village, potocznie nazywaną Jackowem od parafialnego kościoła świętego Jacka. Dzisiaj Polacy również są tam obecni, ale są już tam mniejszością. Obecnie tę dzielnicę Chicago zamieszkują przeważnie Meksykanie (zgodnie z kierunkiem migracji Amerykanów mieszkających w Chicago: z południa na północ). Obecnie Polacy mieszkają w wielu różnych dzielnicach Chicago, szczególnie w północno-zachodnich np.: Des Plaines (około 25% Amerykanów mieszkających w tej dzielnicy Chicago jest pochodzenia polskiego), Niles, Arlington Heights, Mount Prospect. Polacy przenoszą się również, chociaż już w mniejszym stopniu, do południowo-zachodnich dzielnic Chicago, takich jak Burbank albo Palos Hills; ale główne skupisko polskich średnich i małych biznesów mieści się w Chicago na północny zachód od Jackowa, wzdłuż ulic Belmont i Central oraz dalej w okolicach ulicy Harlem i Irving Park Road, a nawet przenoszą się na niektóre dzielnice Chicago i jego północno-zachodnie dzielnice. Bardzo dużo Polaków, przeważnie pochodzących z południa Polski (szczególnie Podhalan) można zobaczyć w południowej części Chicago. Dzielnica Portage Park w Chicago, według spisu ludności z 2000 roku, stanowi największe skupisko Amerykanów narodowości polskiej albo pochodzenia polskiego w Chicago.

Chicago to bardzo duże centrum zorganizowanych Polaków. . Siedziba władz centralnych Kongresu Polonii Amerykańskiej (PAC), Związku Narodowego Polskiego (PNA), Zjednoczenia Polskiego Rzymsko-Katolickiego (PRCU), Związku Polek w Ameryce (PWA), Związku Podhalan w Północnej Ameryce (PHAA), Polish American Youth (PAY) i wielu innych organizacji.

Związek Narodowy Polski jest właścicielem stacji radiowej WPNA 1490 oraz wydawcą gazety codziennej „Dziennik Związkowy” (ang. Polish Daily News) założonej w roku 1908. Najstarszym polskim zabytkiem jest Kościół św. Stanisława Kostki zbudowany ok. 1870, a przy Zjednoczeniu Rzymsko-Katolickim mieści się Muzeum Polskie w Ameryce. Jedynym kościołem w Chicago, w którym odprawiane są msze św. jedynie w języku polskim jest misyjny Kościół św. Trójcy, mimo że Polacy w jego okolicy nie mieszkają od wielu już lat.

W Chicago wychodzą dwie gazety codzienne w języku polskim, kilkanaście tygodników i miesięczników („Program”, „Express”, „Biznes+”, „Szikagowianka”, „Monitor” i in.), kilkugodzinne programy codzienne nadają dwie stacje telewizyjne, tu emitowany jest program Polsatu 2 „Oblicza Ameryki”, a także program publicystyczny Telewizji Trwam „Jak my to widzimy”; ponadto nadawanych jest kilkadziesiąt programów radiowych z co najmniej czterech stacji nadawczych.

W Chicago i w niektórych dzielnicach Chicago organizowane są rozmaite przedsięwzięcia Polaków mieszkających w Chicago:
 parady 3-majowe w Chicago;
 dwa polskie kluby żeglarskie – Joseph Conrad Yacht Club i Karaibska Republika Żeglarska;
 cztery polskie kluby motocyklowe – globalny najstarszy Orzeł Biały /1998/ oraz Legacy MC /2001/, Sokół Riders /nowy 2012/ i Road Runners MC;
 Autoklub Polski Chicago;
 Aeroklub Polski Chicago;
 12 Pułk Ułanów Podolskich;
 festiwal Shanties–Chicago;
 coroczne przeglądy filmów polskich;
 Festiwal Taste of Polonia;
 coroczne wybory Miss Polonia oraz Bale Amarantowe;
 coroczny finał Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy;
 spotkania i koncerty w Copernicus Center, Cafe Lura i Art Gallery Kafe;
 polskie kościoły i msze w języku polskim.

Należy również wymienić w Chicago działalność komercyjną: rokrocznie wydawany „Informator Polonijny” – książka telefoniczna o objętości około 2000 stron.

Polskie kościoły rzymskokatolickie 

 Parafia św. Joanny Franciszki de Chantal
 Parafia św. Anny
 Parafia św. Barbary
 Parafia św. Brunona
 Parafia św. Daniela Proroka
 Parafia św. Ferdynanda
 Parafia św. Floriana
 Parafia św. Heleny
 Parafia św. Jacka
 Parafia św. Jakuba Apostoła
 Parafia św. Józefa
 Parafia św. Kamila
 Parafia św. Konstancji
 Parafia Matki Bożej Anielskiej
 Parafia św. Moniki
 Parafia Świętych Młodzianków
 Polska Misja Najświętszego Serca Pana Jezusa
 Parafia św. Pankracego
 Parafia Pięciu Braci Męczenników
 Parafia św. Pryscylli
 Parafia św. Romana
 Parafia św. Ryszarda
 Parafia św. Stanisława Biskupa i Męczennika
 Parafia św. Stanisława Kostki
 Parafia św. Tekli
 Polska Misja Duszpasterska Trójcy Świętej
 Parafia św. Turybiusza
 Parafia św. Wacława
 Parafia św. Wojciecha
 Parafia św. Władysława
 Parafia św. Alberta w Chicago

Parafie Polskiego Narodowego Kościoła Katolickiego 
 Diecezja Zachodnia
 Parafia Katedralna Wszystkich Świętych
 Parafia św. Jadwigi
 Parafia św. Jana
 Parafia św. Cyryla i Metodego
 Parafia Słowa Bożego

Świadkowie Jehowy 
 zbór Polish Chicago

Religia 
Struktura religijna w Chicago w 2014 roku:
 protestantyzm – 46%
 katolicyzm – 34%
 bez wyznania – 22%
 inne chrześcijańskie – 2%
 inne religie – 7%.

Według spisu na 2010 rok najwięcej członków posiadali:

 Kościół katolicki: 3 236 794 członków w 636 kościołach
 Protestantyzm bezdenominacyjny: 425 089 członków w 872 zborach
 Muzułmanie: 308 375 wiernych w 94 meczetach
 Kościół Ewangelicko-Luterański w Ameryce: 140 280 członków w 274 kościołach
 Zielonoświątkowcy (głównie Zbory Boże i Kościół Boży w Chrystusie): ok. 130 tys. członków w 488 zborach
 Kościół Luterański Synodu Missouri: 127 121 członków w 250 kościołach
 Zjednoczony Kościół Metodystyczny: 115 775 członków w 303 zborach
 Narodowa Konwencja Baptystyczna USA: 91 407 członków w 129 zborach
 Prawosławni (głównie Grecka Prawosławna Archidiecezja Ameryki): ponad 85 tys. członków w 112 cerkwiach
 Judaizm: 79 257 członków w 124 zgromadzeniach
 Południowa Konwencja Baptystów: 74 837 członków w 324 zborach
 Zjednoczony Kościół Chrystusa: 74 048 członków w 186 kościołach
 Kościół Prezbiteriański USA: 60 061 członków w 171 kościołach.

Urodzeni w Chicago 
 Stanford Moore (1913–1982), amerykański biochemik
 Mike Krzyzewski (ur. 1947), amerykański trener koszykówki pochodzenia polskiego
 Hugh Hefner (ur. 1926-2017), założyciel i redaktor naczelny magazynu „Playboy”
 Anton Szandor LaVey (1930-1997), założyciel i najwyższy kapłan Kościoła Szatana
 Daniel Milewski (ur. 1989), polski prawnik i polityk, poseł na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej
Lana Rhoades (ur. 1996), amerykańska aktorka pornograficzna

Osobistości ze świata muzyki urodzone w Chicago 
Z Chicago pochodzi wielu raperów oraz innych ludzi ze świata muzyki, np. producenci, m.in.:

 †King Von (1994-2020)
 †Fbg Duck (1993-2020)
 Chief Keef (1995)
 Lil durk (1992)
 Lil Bibby (1994)
 †Juice Wrld (1998-2019)
 G Herbo (1995)
 Polo G (1999)
 Lil Reese (1993)
 †Fredo Santana (1990-2018)
 Famous Dex (1993)
 †L'A Capone (1996-2013)
 Soulja Boy (1990)
 †KTS Von (????-2016)

Miasta partnerskie 
Miasta partnerskie Chicago:
  Akra, Ghana
  Amman. Jordania
  Ateny, Grecja
  Belgrad, Serbia
  Birmingham, Wielka Brytania
  Bogota, Kolumbia
  Pusan, Korea Południowa
  Casablanca, Maroko
  Nowe Delhi, Indie
  Durban, Republika Południowej Afryki
  Galway, Irlandia
  Göteborg, Szwecja
  Hamburg, Niemcy
  Kijów, Ukraina
  Lahaur, Pakistan
  Lucerna, Szwajcaria
  Meksyk, Meksyk
  Mediolan, Włochy
  Moskwa, Rosja
  Osaka, Japonia
  Paryż, Francja
  Petach Tikwa, Izrael
  Praga, Czechy
  Szanghaj, Chiny
  Szenjang, Chiny
  Sydney, Australia
  Toronto, Kanada
  Wilno, Litwa
  Warszawa, Polska

Zobacz też 

 Chicagowskie szkoły publiczne
 Konsulat Generalny RP w Chicago

Uwagi

Przypisy

Bibliografia 
 Królowa Zachodu. „Kurjer Lwowski”. 149, s. 1–2, 31 maja 1893.

Linki zewnętrzne 
 
 
 Chicago galeria zdjęć

 
Miasta w stanie Illinois