alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Koniak

Koniak (od fr. Cognac – miejscowość we Francji) – 
rodzaj napoju alkoholowego typu winiak, zawierającego ok. 40% alkoholu i wytwarzanego w okolicach Cognac w departamencie Charente we Francji. 

Na obszarze Unii Europejskiej nazwa cognac zastrzeżona jest wyłącznie dla produktów tego pochodzenia.

Historia 
.

Produkcja 

Produkcja dzieli się na cztery etapy:
 zbiór winogron i fermentacja moszczu
 destylacja
 dojrzewanie
 kupażowanie

Zbiór 
W produkcji koniaku używa się wyłącznie trzech określonych odmian białych winogron, głównie jednak jest to odmiana ugni blanc (znana też jako trebbiano). Zbiory przypadają na październik i trwają zawsze jak najkrócej. Następnie owoce poddawane są zgnieceniu w młynkach lub prasach dla uzyskania moszczu, przelewanego do zbiorników, w których dochodzi do fermentacji.

Destylacja 
Po tygodniu uzyskane wino poddawane jest destylacji, której wynikiem jest 28-procentowy alkohol zwany brouillis. Jest on następnie poddawany kolejnej destylacji, z której uzyskuje się 70% eau-de-vie. Z ok. 8 litrów wina uzyskuje się 1 litr eau-de-vie. Dodatkowo przepisy nakładają na wytwórców obowiązek ukończenia destylacji przed ostatnim dniem marca, gdyż wiosna (a przez to wyższa temperatura) mogą negatywnie wpłynąć na jakość wina. Aparatami do destylacji są alembiki – miedziane kotły ogrzewane ogniem.

Dojrzewanie 

Kolejnym etapem jest dojrzewanie. Do produkcji beczek dopuszcza się tylko jeden lub dwa gatunki dębu, i to z jednego regionu. Poza tym drewno dębowe musi też spełniać inne warunki: mieć 100 lat, być zdrowe i proste; cięte jest ono na kloce wysokości beczki, rąbane na kawałki i suszone przez kilka lat. Beczki wytwarza się i naprawia ręcznie, narzędziami przekazywanymi z pokolenia na pokolenie.

Kupażowanie 
Ostatnim etapem jest mieszanie, gdyż „woda życia” z jednej beczki nie jest jeszcze koniakiem. O zestawieniu decyduje szef piwnicy (fr. maître de chai) – miesza on poszczególne eau-de-vie, używając do tego celu wyłącznie powonienia, tak by w efekcie powstał koniak odpowiadający określonemu wzorcowi.

Oznaczenia wieku 
W zależności od długości leżakowania koniaki oznaczane są:
 umownymi skrótami:
 V.S. (Very Special) lub *** – leżakujące w dębowych beczkach co najmniej dwa lata
 V.S.O.P. (Very Superior Old Pale) lub Réserve – co najmniej cztery lata leżakowania
 Napoléon – co najmniej sześcioletnie 
 X.O. (Extra Old) lub Vieille Réserve – co najmniej dziesięcioletnie (przed 2016 r. co najmniej sześcioletnie)
 rocznikiem (vintage) – data podana na butelce oznacza rok zabeczkowania najmłodszego destylatu.

Wybrane marki

Przypisy 

Koniaki
Kopiorama

Kopiorama – urządzenie do kopiowania stykowego, czyli naświetlania materiału światłoczułego poprzez kliszę (z wywołanym obrazem) leżącą bezpośrednio na tym materiale (oprócz klisz mogą to być również inne materiały, np. kalka zawierająca naniesiony dowolną techniką obraz). Obraz jest kopiowany w skali 1:1. Aby kopiowanie było faktycznie stykowe niezbędnym warunkiem jest, aby klisza była naświetlona w ten sposób, żeby strona zawierająca obraz dotykała warstwy światłoczułej – w przeciwnym przypadku obraz byłby lekko rozmyty. Np. z tego powodu przy naświetlaniu blach offsetowych wymagane są klisze naświetlone lewoczytelnie – "w lustrze".

Do kontroli procesu kopiowania służy ekspozymetr.

Profesjonalne kopioramy są urządzeniami skomplikowanymi z powodu wymogu dokładnie takiego samego oświetlenia całego pola naświetlania oraz możliwości precyzyjnego dozowania ilości światła. Dodatkowym wymogiem jest usunięcie powietrza spomiędzy kliszy z obrazem i naświetlanego podłoża w celu uniknięcia pierścieni Newtona. Tego typu kopioramy zaopatrzone są w hermetyczne klapy i pompę odsysającą powietrze.

Zobacz też 
 druk
 DTP
 poligrafia

Sprzęt fotograficzny
Druk offsetowy
Kwasy nukleinowe

Kwasy nukleinowe (dawniej nukleiny) – organiczne związki chemiczne, biopolimery zbudowane z nukleotydów (czyli polinukleotydy). Zostały odkryte w roku 1869 przez Johanna Friedricha Mieschera. Znane są dwa podstawowe rodzaje naturalnych kwasów nukleinowych: kwasy deoksyrybonukleinowe (DNA) i rybonukleinowe (RNA).

Występowanie w organizmach 
Komórki wszystkich organizmów na Ziemi zawierają zarówno DNA (w jądrze komórkowym, mitochondriach, plastydach, plazmidach i nukleoidach, a także jako eccDNA), jak i RNA (w jądrze komórkowym, rybosomach, spliceosomach i kryptach). Oprócz tego komórki mogą zawierać pasożyty wewnątrzkomórkowe (także mające kwasy nukleinowe). Ich przykładem są wirusy, co jest podstawą ich podziału na wirusy RNA i wirusy DNA. Wiroidy, które mogą przeniknąć do komórki roślinnej, to z kolei zakaźne cząsteczki RNA.

Funkcje 
Kwasy nukleinowe przechowują informację genetyczną organizmu oraz pośredniczą w produkcji białek zgodnie z zasadami kodu genetycznego. 

Cząsteczki kwasu rybonukleinowego pełnią kluczowe role w funkcjonowaniu komórki. Odpowiadają m.in. za regulację ekspresji genów (miRNA), a także wchodzą w skład aparatu translacyjnego (rRNA tworzące rybosom oraz tRNA dobudowujące kolejne aminokwasy do syntezowanego łańcucha peptydowego). Spośród innych funkcji realizowanych przez RNA można wymienić regulację splicingu przez snRNA oraz ochronę komórek płciowych przed retrotranspozonami przez piRNA. Niektóre cząsteczki RNA – rybozymy – mają właściwości katalityczne. 

W komórkach bakteryjnych, a także w niektórych organizmach eukariotycznych, ważną rolę spełniają ryboprzełączniki, regulujące ekspresję genów. W odróżnieniu jednak od eukariotycznych miRNA, ryboprzełącznik jest w tej samej cząsteczce mRNA co białko, którego ekspresję reguluje, a regulacja następuje poprzez zmianę konformacji nici mRNA (inaczej niż w dużo bardziej złożonym mechanizmie działania białkowo-rybonukleinowego kompleksu RISC, w skład którego wchodzi miRNA).

Budowa 

Monomer kwasu nukleinowego (nukleotyd) składa się z nukleozydu – czyli cząsteczki pentozy (dla RNA rybozy, dla DNA deoksyrybozy), do której przyłączona jest, przy pierwszym atomie węgla, wiązaniem N-glikozydowym zasada azotowa (purynowa lub pirymidynowa) – oraz z reszty fosforanowej, przyłączonej do trzeciego oraz piątego atomu węgla dwóch sąsiednich pentoz polimeru. Wynika z tego, że między nukleotydami występuje wiązanie fosfodiestrowe.

Wspomnianymi zasadami są adenina, guanina, cytozyna oraz uracyl (w RNA) lub tymina (w DNA).

Zobacz też 

 chemiczna synteza oligonukleotydów

Przypisy

Linki zewnętrzne
Kwas szczawiowy

Kwas szczawiowy, kwas etanodiowy,  – organiczny związek chemiczny, najprostszy kwas dikarboksylowy. Występuje w wielu roślinach (m.in. w szczawiu i rabarbarze).

Otrzymywanie 
Otrzymuje się go poprzez ogrzewanie mrówczanu sodu do temperatury ok. 400 °C, w wyniku czego powstaje szczawian sodu, który następnie przeprowadza się w kwas szczawiowy za pomocą rozcieńczonego kwasu siarkowego.

Inne metody to przepuszczenie dwutlenku węgla nad metalicznym sodem lub potasem w temperaturze 360 °C, a także utlenienie glikolu etylowego lub utlenianie wielu innych związków organicznych (np. cukrów) kwasem azotowym. Kwas szczawiowy można także otrzymać w reakcji acetylenu z nadmanganianem potasu.

Światowa produkcja kwasu szczawiowego i jego estrów wynosi ok. 140 tys. ton rocznie.

Właściwości 
Rozpuszcza się zarówno w wodzie, jak i w rozpuszczalnikach organicznych (etanol, eter dietylowy). Z roztworu wodnego krystalizuje w postaci dihydratu . Tworzy sole i wodorosole – szczawiany.

Kwas szczawiowy jest jednym z najsilniejszych kwasów karboksylowych – jego stała dysocjacji Ka1 wynosi 5,4, a Ka2 5,2. Jest to spowodowane wzajemnym efektem indukcyjnym dwóch grup karboksylowych.

Podczas ogrzewania ulega dekarboksylacji do kwasu mrówkowego i dwutlenku węgla:

Wobec utleniaczy (np. nadmanganianu potasu) ma właściwości redukujące.

Zastosowanie 
 Do usuwania rdzy.
 W elektrotechnice jest środkiem pomocniczym przy elektrolitycznym oksydowaniu glinu (Eloxal).
 W analizie miareczkowej jest substancją wzorcową do nastawiania miana roztworów utleniających.
 W pszczelarstwie jest stosowany do zwalczania roztocza .
 Wywabianie plam atramentu.
 W farbiarstwie i proszkach do czyszczenia urządzeń sanitarnych.

Zagrożenia 
W dużych stężeniach kwas szczawiowy działa drażniąco na skórę i błony śluzowe, ale nawet w ilościach spotykanych w żywności może być szkodliwy – z jonami wapnia tworzy trudno rozpuszczalny szczawian wapnia, który osadza się w postaci kamieni w nerkach. Dlatego częste spożywanie dużych ilości warzyw zawierających ten kwas może być przyczyną kamicy nerkowej, a także niedoboru wapnia w organizmie.

Przypisy

Bibliografia 
 

Szczawiowy, kwas
Szczawiowy, kwas
Kwas p-aminobenzoesowy

Kwas p-aminobenzoesowy (łac. Acidum 4-aminobenzoicum; PABA, z ang. p-aminobenzoic acid) – organiczny związek chemiczny z grupy aminokwasów. Do pierścienia benzenowego są przyłączone w pozycji para dwie grupy funkcyjne: karboksylowa i aminowa. Czysty związek ma postać kryształów rozpuszczalnych w wodzie, alkoholu i eterze.

Jest czynnikiem wzrostowym wielu bakterii; występuje w wielu roślinach. Bywa określany jako witamina B10 lub Bx, jednak w rzeczywistości nie jest witaminą. Szkielet kwasu p-aminobenzoesowego jest obecny w kwasie foliowym.

Estry kwasu p-aminobenzoesowego (m.in. nowokaina i benzokaina) stosowane są w lecznictwie jako środki znieczulające. Jego analog sulfonowy, kwas sulfanilowy, stanowi strukturę macierzystą sulfonamidów (o właściwościach antybakteryjnych).

Uwagi

Przypisy 

Aminokwasy aromatyczne
Witaminy
Kwas p-aminosalicylowy

Kwas p-aminosalicylowy, PAS – organiczny związek chemiczny z grupy aromatycznych aminokwasów, lek przeciwgruźliczy wprowadzony do lecznictwa w 1946 roku, jako lek wspomagający przy terapii innymi lekami przeciwgruźliczymi np. streptomycyną.
Miał za zadanie utrudnianie wytwarzania się szczepów opornych na leki. Obecnie jest to zastępczy lek przeciwgruźliczny; rzadko stosowany, ponieważ jest źle tolerowany przez chorych.

Lek ten może wywoływać m.in. zaburzenia żołądkowo-jelitowe (nudności, wymioty, bóle brzucha, biegunka), odwracalny zespół tocznia rumieniowatego układowego i objawy przypominające mononukleozę (gorączka, wysypka, powiększenie węzłów chłonnych i wątroby) a także methemoglobinemię, plamicę naczyniową czy oksydatywną hemolizę.

Zobacz też 
 kwas p-aminobenzoesowy (PABA)
 kwas acetylosalicylowy
 kwas salicylowy
 kwas antranilowy

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 Drugs.com

ATC-J04
Aminosalicylowy, kwas p
Aminosalicylowy, kwas p
Leki z listy leków podstawowych Światowej Organizacji Zdrowia
Kernel

jądro systemu operacyjnego
 funkcja wywoływana na procesorze masowo równoległym, np. GPU
 ukraińska spółka holdingowa, notowana na giełdzie w Warszawie
Katalog

Katalog – zbiór zawierający systematyczny, często hierarchiczny spis obiektów jednego typu wraz z towarzyszącymi im atrybutami, umożliwiający klasyfikację obiektów według kategorii lub wybór obiektów według określonych kryteriów wyszukiwania.

Rodzaje katalogów 
 katalog – wykaz opisów katalogowych materiałów bibliotecznych, znajdujących się w jednej lub wielu bibliotekach
 katalog – wydawnictwo towarzyszące wystawie
 katalog – folder lub księga zawierająca spis towarów wraz z ich cenami 
 katalog – plik interpretowany przez system plików jako lista odwołań do innych plików 
 katalog internetowy, katalog WWW – zbiór linków posegregowanych tematycznie np. Open Directory Project
 katalog różnych obiektów astronomicznych

Inne 
 Katalog – płyta kompilacyjna szwedzkiego zespołu muzycznego Bathor

Przypisy 

Katalogi
Kształcenie zintegrowane

Kształcenie zintegrowane – system nauczania w klasach I-III szkoły podstawowej (zgodnie z nową podstawą programową nazwa została zmieniona na edukację wczesnoszkolną), polegający na łagodnym przejściu od wychowania przedszkolnego do edukacji prowadzonej w systemie szkolnym. Nauczyciel prowadzi te zajęcia według ustalonego przez siebie planu, dostosowując czas zajęć i przerw do aktywności uczniów. W kształceniu zintegrowanym nie ma wyodrębnionych przedmiotów nauczania i nie stawia się ocen punktowych. Stosuje się oceny opisowe (wyjątek stanowi ocena z religii).

Zobacz też 
 dydaktyka

Nauczanie
Kombinatoryka

Kombinatoryka – dział matematyki, zajmujący się badaniem struktur skończonych lub nieskończonych, ale przeliczalnych. Np. określenie, ile jest podzbiorów k-elementowych w zbiorze n-elementowym stanowi jedno z typowych zagadnień kombinatoryki. Nazwa dyscypliny pochodzi od G.W. Leibniza.

Kombinatoryka swój rozwój zawdzięcza rachunkowi prawdopodobieństwa, teorii grafów, teorii informacji i innym działom matematyki stosowanej. Stanowi jeden z działów matematyki dyskretnej.

Kombinatoryka posługuje się terminologią niewystępującą w innych działach matematyki, stąd pozorna jej odrębność. Najważniejszym jej zadaniem jest konstruowanie spełniających pewne określone warunki odwzorowań jednego zbioru skończonego w drugi oraz znajdowanie wzorów na liczbę tych odwzorowań.

Przypisy

Linki zewnętrzne 
  [dostęp 2023-06-01].
  Combinatorial analysis , Encyclopedia of Mathematics, encyclopediaofmath.org, [dostęp 2023-06-18].
Kombinacja

W sporcie:
 kombinacja alpejska – olimpijska konkurencja narciarska, składająca się za slalomu specjalnego i biegu zjazdowego
 kombinacja norweska – olimpijska dyscyplina sportowa, na którą składają się skoki i biegi narciarskie
 kombinacja szachowa
W matematyce:
 kombinacja bez powtórzeń – w kombinatoryce
 kombinacja z powtórzeniami – w kombinatoryce
 kombinacja liniowa – w algebrze
Kultura Islandii



Literatura 
Islandzkie sagi, w większości napisane w latach 1180-1300, pozostają największym literackim osiągnięciem tego kraju. Przechowały one dziedzictwo pozostałych krajów świata nordyckiego. Sagi przedstawiają świat, jaki istniał w Europie ok. 1100 roku. W dużej mierze oparte są na mitologii nordyckiej oraz historii norweskiej. Zawierają dzieje norweskich królów, ich bohaterskich czynów oraz historię pierwszych osadników islandzkich (np. Íslendingabók czy Landnámabók).

Ze współczesnych pisarzy najbardziej znany jest laureat nagrody Nobla Halldór Kiljan Laxness.

Współczynnik alfabetyzacji społeczeństwa wynosi 99%, a poezja czy proza jest pasją wielu Islandczyków. Wskaźnik liczby książek i czasopism na 1 osobę jest jednym z najwyższych w świecie.

Malarstwo i rzeźba 
W przeciwieństwie do literatury, sztuki piękne rozkwitły dopiero w XIX w. Najbardziej znani islandzcy malarze to: Asgrimur Jonsson, Jon Stefansson i Johannes Kjarval, którzy tworzyli na początku XX wieku oraz Einar Hákonarson – ekspresjonista, czy Erró – przedstawiciel pop-artu. Spośród rzeźbiarzy na uwagę zasługuje Einar Jónsson oraz Asmundur Sveinsson (1893-1982), który czerpał inspiracje z islandzkiego folkloru i sag.

Muzyka 
Z Islandii pochodzi znany śpiewak operowy Kristjan Johannsson.
Najbardziej znanymi współczesnym islandzkimi artystami są: Björk, The Sugarcubes, GusGus, Sigur Rós czy Múm.

Bardzo prominentną postacią w dziejach kultury muzycznej na Islandii był polski dyrygent, Bohdan Wodiczko.

Film 
Najbardziej znanymi współczesnymi reżyserami filmowymi z Islandii są:
 Friðrik Þór Friðriksson – Anioły wszechświata (Englar alheimsins, 2000)
 Baltasar Kormákur – 101 Reykjavik (2000).

Przypisy
Kelwin

Kelwin – jednostka temperatury w układzie SI, oznaczana symbolem K. Nazwa pochodzi od brytyjskiego fizyka Williama Thomsona, lorda Kelvina.

Decyzją 26. Generalnej Konferencji Miar od 20 maja 2019 r. definicja kelwina jest następująca: Kelwin, oznaczenie K, jest to jednostka temperatury termodynamicznej w SI. Jest ona zdefiniowana poprzez przyjęcie ustalonej wartości liczbowej stałej Boltzmanna k, wynoszącej 1,380 649×10−23, wyrażonej w jednostce J K−1, która jest równa kg m² s−2 K−1, gdzie kilogram, metr i sekunda zdefiniowane są za pomocą h, c i ∆νCs.

Skala Kelwina (skala bezwzględna) jest skalą termometryczną absolutną, tzn. zero w tej skali oznacza najniższą teoretycznie możliwą temperaturę, jaką może mieć ciało. Jest to temperatura, w której (według fizyki klasycznej) ustały wszelkie drgania cząsteczek. Temperatury tej nie da się jednak osiągnąć – obliczono ją na podstawie funkcji uzależniającej temperaturę od energii kinetycznej w gazach doskonałych. Funkcję tę opracował William Thomson, lord Kelvin, na którego cześć nazwano skalę i jednostkę temperatury.

Inną skalą o tej właściwości jest skala Rankine’a oparta na skali Fahrenheita.

Temperatura 0 K jest równa temperaturze −273,15 °C. Ponieważ skala Kelwina oparta jest na skali Celsjusza i różnica temperatury jest w obu przypadkach ta sama, temperaturę w kelwinach otrzymuje się przez dodanie do liczby wyrażonej w stopniach Celsjusza stałej 273,15:
 

W przeciwieństwie do skali Celsjusza, w skali Kelwina nie używa się wyrazu „stopień”, tj. temperatura 100 stopni Celsjusza to inaczej temperatura 373,15 kelwinów. Określenie „stopień Kelvina” zostało zastąpione nazwą „kelwin” na mocy 3. rezolucji XIII Generalnej Konferencji Miar i Wag.

Przypisy

Linki zewnętrzne 

 Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 5 czerwca 2020 r. w sprawie legalnych jednostek miar ()

Jednostki podstawowe SI
Skale termometryczne
Jednostki SI pochodzące od nazwisk
Kult

kult religijny – wszelkie zachowania i praktyki religijne czynione wobec istoty bądź przedmiotu kultu;
 kult świętych – szczególna cześć oddawana w Kościele osobom uważanych za zbawione;
 kult jednostki – kult przywódcy w imperialnym, autokratycznym, autorytarnym lub totalitarnym systemie władzy;
 Kult – polska grupa muzyczna;
 Kult – album grupy Kult;
 Kult – album zespołu Made in Poland wydany w 2018 roku;
 Kult – gra fabularna;
 Kult (ang. The Wicker Man) – film w reżyserii Neila LaBute z roku 2006;
 Kult (ang. The Wicker Man) – film w reżyserii Robina Hardy'ego z roku 1973.
Komin termiczny

Komin termiczny – wznoszący prąd powietrza, wywołany nagrzaniem powietrza przez oświetlone słońcem podłoże.

Zjawisko powstawania prądu wznoszącego, wskutek nagrzewania powietrza przez podłoże, którego temperatura wzrasta pod wpływem promieniowania słonecznego nosi nazwę termiki wypracowanej. Częstą oznaką jej występowania są chmury cumulus tworzące się, gdy wznoszące się powietrze ochłodzi się poniżej punktu rosy. 

Koincydencja nagrzewania powietrza przez podłoże ze znaczną prędkością wiatru (6–7 m/s) oraz napływu świeżych i chłodnych mas powietrza arktycznego lub polarnego o równowadze chwiejnej nosi nazwę termiki naniesionej. W przypadku, gdy wznoszące powietrze ochładza się poniżej punktu rosy cechą charakterystyczną tego typu termiki jest występowanie większych skupisk cumulusów, w postaci szlaków chmur kłębiastych.

Kominy termiczne wykorzystują szybownicy i paralotniarze, krążąc w nich nabierają wysokości. Najczęściej nie są prądem wznoszącym się prostopadle do podłoża; pochylają się pod wpływem poziomych ruchów mas powietrza.

Przypisy 

Chmury
Meteorologia lotnicza
Lista kolorów

Nazwy kolorów w języku polskim

Artykuł zawiera spis często używanych kolorów, zarówno w języku codziennym, jak i w specyficznych grupach zawodowych. W pierwszej części pogrupowano nazwy barw alfabetycznie, z dołączoną próbką, a także opisem RGB i w systemie szesnastkowym (Hex).

Lista kolorów alfabetycznie

Określenia ujednoznaczniające kolor 
Przymiotniki i przedrostki dodawane do ujednoznacznienia koloru:
 blady – bardzo przejaśniony
 brudny – ma w sobie dużą ilość koloru szaro-brunatnego, ciemny, najczęściej spotykany w malarstwie
 ciemny – z większym dodatkiem czerni
 jasny – z większym dodatkiem bieli
 matowy – bez połysku
 neonowy, rażący – zbliżony do odcieni zakreślaczy do tekstu
 nasycony, intensywny – przeciwieństwo bladego, zawiera dużo barwnika
 pastelowy – niejaskrawe barwy, z dużą ilością bieli
 rozbielony – przeciwieństwo intensywnego, z dodatkiem bieli
 soczysty – inaczej intensywny
 zgaszony – bez połysku, matowy, często wpadający w szarość, przyciemniony

Kolory według odcieni

Czerń 
W teorii oznacza całkowity brak światła widzialnego odbijanego przez ciało przy oświetleniu dowolnym światłem widzialnym. W praktyce miejsce tak ciemne, że poprzez kontrast z resztą otoczenia nie możemy określić jego barwy z powodu niedoboru światła z tego kierunku.

Biel 
Biały jest połączeniem wszystkich kolorów spektrum światła widzialnego. Jest często uważany za kolor achromatyczny.

Róż

Czerwień

Pomarańcz

Brąz

Żółty

Szary

Zieleń

Niebieski

Fiolet

Zobacz też 

 kolor oczu, kolor włosów, umaszczenie
 kolory w Internecie
 RAL

Przypisy

Bibliografia 
 
 

Teoria koloru
DTP
Język polski
Kolory
Kosz dziobowy

Kosz dziobowy – barierka z rur zamocowana na dziobie jednostki pływającej, chroniąca załogę bądź większe przedmioty przed wypadnięciem za burtę. Rury wykonane są z materiałów odpornych na działanie wody morskiej (np. stali nierdzewnej). Kosz dziobowy może być jednolity lub dzielony, zapewniający miejsce dla żagla, którego lik dolny poprowadzony jest blisko pokładu. Do kosza dziobowego często są mocowane linki sztormrelingu.

Zobacz też 

 kosz rufowy

Bibliografia 

Pokład (żeglarstwo)
Wyposażenie jachtu i osprzęt
Kosz rufowy

Kosz rufowy – barierka z rur zamocowana na rufie jednostki pływającej, chroniąca załogę oraz większe przedmioty przed wypadnięciem za burtę. Rury wykonane są z materiałów odpornych na działanie wody morskiej (np. stali nierdzewnej). Spotyka się kosze rufowe z możliwością zdjęcia części kosza w celu umożliwienia zejścia z jachtu podczas postoju rufą do nadbrzeża. Do kosza rufowego często są mocowane linki sztormrelingu.

Zobacz też 
 kosz dziobowy

Bibliografia

Pokład (żeglarstwo)
Wyposażenie jachtu i osprzęt
Kambuz

Kambuz – wydzielona przestrzeń na jednostce pływającej przeznaczona do przyrządzania posiłków. W zależności od wielkości jednostki jest to osobne pomieszczenie albo wydzielony fragment pomieszczenia. W drugim przypadku kantorek kuchenny usytuowany jest zazwyczaj w pobliżu zejściówki, co umożliwia lepszą wentylację oraz dobre oświetlenie.

Ze względu bezpieczeństwa kuchnie mocuje się na tzw. kardanie, aby zapobiec wylaniu się przygotowanych potraw z garnków podczas przechyłów. Dodatkowo stanowisko kuka wyposażone może być w mocowania pasa lub handrelingi. 

Na żaglowcach często występuje również pentra, będąca pomieszczeniem bądź schowkiem na żywność.

Bibliografia 
 
 

Kadłub (żeglarstwo)
Pomieszczenia na statku
Kryształ doskonały

Kryształ doskonały () – pojęcie używane w fizyce w kilku znaczeniach.

W termodynamice pojęcie to wprowadził Walther Hermann Nernst. W tym znaczeniu jest to wyidealizowany dla celów rozważań teoretycznych model fizyczny układu termodynamicznego, który ma najmniejszą energię w danym stanie, w związku z tym spełniającego następujące warunki:
 nie ma w nim żadnych defektów sieci krystalicznej
 nie jest zanieczyszczony żadnymi substancjami obcymi ani nie występują w nim żadne obszary innej fazy
 jest nieskończenie duży - tzn. nie ma powierzchni, lub przynajmniej na tyle duży, że można całkowicie pominąć w obliczeniach efekty powierzchniowe.

Ciało takie w temperaturze zera bezwzględnego ma najmniejszą możliwą energię, a stan ten można zrealizować tylko na jeden sposób. Jest to równoważne temu, że w temperaturze zera bezwzględnego kryształ idealny ma entropię równą zero.

Dla kryształu doskonałego Lord Kelvin opracował funkcję uzależniającą temperaturę takiego kryształu od energii kinetycznej drgań jego cząsteczek, która stała się podstawą obliczenia najniższej możliwej temperatury i ustalenia absolutnej skali temperatury Kelvina.

Do kryształu doskonałego odnosi się trzecia zasada termodynamiki.

Krystalografia

cs:Ideální krystal
Kwasy (ujednoznacznienie)

kwas - napój uzyskiwany w wyniku fermentacji
kwas brzozowy
kwas burakowy
 kwas chlebowy
kwas cytrynowy
kwas imbirowy
kwas jałowcowy
kwas kminkowy
 kwas miodowy
kwas owocowy
kwas żurawinowy
 kwas – potoczna nazwa LSD
 kwasy – związki chemiczne zawierające łatwo dysocjujące atomy wodoru
 Kwasy – wieś w województwie mazowieckim
 Kwasy (rejon rachowski)
Kluza

Kluza (przewłoka) – okrągły lub owalny otwór w burcie, nadburciu lub powierzchni pokładu jednostki pływającej, często o wzmocnionych brzegach, przez który przeprowadza się liny cumownicze albo linę bądź łańcuch kotwiczny. Na małych jednostkach kluza może mieć postać okucia w kształcie metalowego ucha.

Stosowane są także półkluzy czyli analogiczne do otworów uchwyty, jednak z wycięciem od góry, przez które można linę lub łańcuch wkładać, zamiast przewlekania.

Bibliografia 
 
 

Konstrukcja jednostek pływających
Wyposażenie jachtu i osprzęt
Kartografia

Kartografia (gr. χάρτης chartēs, „papirus, arkusz, mapa”, γράφειν graphein, „pisać”) – dziedzina nauki o mapach (w tym o atlasach, globusach, modelach plastycznych – mapach plastycznych itp.), teorii map, metodach ich sporządzania i użytkowania; jak również dziedzina działalności organizacyjnej i usługowej, związanej z opracowywaniem, reprodukcją i rozpowszechnianiem map.

Pod pojęciem kartografii rozumie się także dziedzinę, zajmującą się przekazywaniem informacji, które są odniesione do przestrzeni (głównie geograficznej) a zakodowanych w formie graficznej lub cyfrowej.

W Polsce – wraz z geodezją – stanowi jedną z dyscyplin nauk technicznych.

Kształtowała się w trzech okresach historycznych:
 od czasów starożytnych do renesansu,
 od połowy XVI do połowy XX wieku,
 od połowy XX wieku.

Działy kartografii 
Do najczęściej wyróżnianych działów kartografii można zaliczyć:
 kartoznawstwo – wiedzę o mapach ich właściwościach i formułach,
 kartografię matematyczną – zajmującą się teorią odwzorowań kartograficznych powierzchni Ziemi na mapach oraz podstawami matematycznymi wykonywania pomiarów na mapach,
 redakcję i opracowanie map,
 reprodukcję kartograficzną,
 topografię,
 kartometrię – zajmującą się zasadami i metodami pomiarów na mapach,
 historię kartografii,
 kartologię – uważaną za nadbudowę teoretyczną kartografii praktycznej. Kartologia korzysta z ustaleń logiki, semiotyki, prakseologii, psychologii, teorii informacji.

Zobacz też 

 kartografia geologiczna
 kartografia jako technika wizualizacji

Przypisy
Kinetyka chemiczna

Kinetyka chemiczna – dział chemii fizycznej zajmujący się badaniem przebiegu reakcji chemicznej w czasie. Twórcą kinetyki chemicznej był Ludwig Ferdinand Wilhelmy.

Kinetyka zajmuje się badaniem szybkości reakcji, określeniem wpływu rozmaitych czynników na tę szybkość i ogólnie przebiegiem całej reakcji. Zbadanie danej reakcji od strony kinetycznej polega zazwyczaj na ustaleniu zależności szybkości powstawania produktów (i ubytku substratów) od początkowych stężeń substratów, temperatury, ciśnienia, rodzaju rozpuszczalnika, rodzaju i stężenia katalizatora itd. Uzyskane dane pozwalają na określenie postaci równania kinetycznego reakcji chemicznej i wyznaczenie wartości jego współczynników oraz mogą umożliwić poznanie mechanizmu reakcji.

Zazwyczaj badanie kinetyki reakcji nie jest potrzebne do preparatyki na skalę laboratoryjną, jest jednak konieczne gdy dana reakcja ma być stosowana przemysłowo.

Podstawowe pojęcia stosowane w kinetyce chemicznej:
szybkość reakcji chemicznej
stała szybkości reakcji
równanie kinetyczne reakcji chemicznej
rząd reakcji chemicznej
mechanizmy reakcji chemicznych
reakcja elementarna
teoria stanu stacjonarnego
kinetyczna kontrola reakcji chemicznej

Typy reakcji z punktu widzenia ich przebiegu kinetycznego:
reakcja prosta
reakcja złożona
reakcja równoległa
reakcja następcza
reakcja łańcuchowa
reakcja postępowa
reakcja autokatalityczna
Kompresja bezstratna

Kompresja bezstratna () – metoda kompresji informacji do postaci zawierającej zmniejszoną liczbę bitów, gwarantująca możliwość odtworzenia informacji z postaci skompresowanej do identycznej postaci pierwotnej.

Najważniejszym twierdzeniem o kompresji bezstratnej jest twierdzenie o zliczaniu.

Twierdzenie o zliczaniu (counting theorem) 
Niemożliwe jest skonstruowanie funkcji, przekształcającej odwracalnie każdą informację na informację (czyli funkcji kompresji bezstratnej), która nie wydłuża jakiejś informacji o przynajmniej 1 bit, chyba że nie kompresuje ona żadnej informacji.

Dowód:

Załóżmy, że dana funkcja kompresuje choć jedną wiadomość do długości N bitów z dowolnej większej długości.

Jest X wiadomości o długości nie większej od N bitów.

Jeśli żadna z wiadomości zawierających nie więcej niż N bitów nie została wydłużona, to w wyniku otrzymujemy przynajmniej X+1 wiadomości o długości nie większej niż N bitów.

Ponieważ X jest skończone, to X+1>X, a więc jest to sprzeczne z założeniem, że takich wiadomości jest X. Co należało udowodnić.

Skonstruowanie funkcji, która wydłuża o nie więcej niż 1 bit, jest trywialne.
Dla dowolnej funkcji f(x), niech f'(x) będzie:
 dla f(x) zawierającego mniej bitów niż x: f'(x)=<0,f(x)>;
 dla f(x) zawierającego więcej bitów niż x: f'(x)=<1,x>;
 dla f(x) zawierającego tyle samo bitów co x: f'(x)=<0,f(x)> lub f'(x)=<1,x> (nie ma to znaczenia).

Algorytmy kompresji bezstratnej 
Algorytmy kompresji bezstratnej dobrze kompresują „typowe” dane, czyli takie w których występuje znaczna nadmiarowość informacji (redundancja).

Pewne rodzaje danych są bardzo trudne lub niemożliwe do skompresowania:
 strumienie liczb losowych (niemożliwe do skompresowania)
 strumienie liczb pseudolosowych (trudne do skompresowania, choć teoretycznie łatwe)
 dane skompresowane za pomocą tego samego lub innego algorytmu (w praktyce trudne)

Najczęściej używane metody kompresji bezstratnej można podzielić na słownikowe i statystyczne, choć wiele metod lokuje się pośrodku:
 metody słownikowe poszukują dokładnych wystąpień danego ciągu znaków, np. zastępują 'the ' krótszą ilością bitów niż jest potrzebna na zakodowanie 4 niezwiązanych znaków. Jednak znajomość symbolu 'the ' nie pociąga za sobą usprawnień w kompresowaniu 'they ' czy 'then '.
 metody statystyczne używają mniejszej ilości bitów dla częściej występujących symboli, w przypadku praktycznie wszystkich oprócz najprostszych metod, prawdopodobieństwa zależą od kontekstu. A więc np. dla 'h' występującego po 't' używają mniejszej ilości bitów niż dla innych znaków w tym kontekście.

Popularne metody 
 kodowanie Shannona, Shannona-Fano, Huffmana, arytmetyczne
 LZ77, LZ78 i pochodne (LZSS, LZP, LZW, LZMW)
 RLE
 PPM
 transformata Burrowsa-Wheelera, Move To Front

Zobacz też 
 kompresja stratna
 złożoność Kołmogorowa
 kodek
 formaty plików dźwiękowych

Linki zewnętrzne 
 Testy różnych metod kompresji 
 Optymalizacja PNG 
  (materiały dydaktyczne AGH)

Kompresja
Kriologia

Kriologia, hydrologia lodu – dział hydrologii badający kriosferę, czyli lód wchodzący naturalnie w skład hydrosfery, występujący w zlodzeniach na lądzie i morzu, lód atmosferyczny i wieczną zmarzlinę. Zajmuje się jego właściwościami fizycznymi, chemicznymi i mineralogicznymi.

Przypisy 

Działy hydrologii
Krenologia

Krenologia, hydrologia źródeł – dział hydrologii badający źródła. Omawia geologiczne i geomorfologiczne warunki ich powstania, opisuje ich zasilanie i wydajność, a także skład chemiczny i stosunki termiczne.

Przypisy
Sztuka kulinarna

Sztuka kulinarna ( „kuchnia”) – umiejętność przygotowywania jedzenia w sposób smaczny, pożywny i estetyczny, kulinaria zaś to ogół zagadnień związanych z potrawami (np. potrzebne produkty i sposoby przygotowania). 

W różnych regionach świata, zależnie od dostępności źródeł pożywienia i wielowiekowej tradycji, wykształciły się różne zwyczaje kulinarne.

Rodzaje pożywienia 
 żywność pochodzenia roślinnego i zwierzęcego, nieprzetworzona:
 roślinnego (warzywa, owoce, orzechy, grzyby, zioła)
 zwierzęcego (np. jajka, surowe mięso)
 żywność pochodzenia roślinnego i zwierzęcego, przetworzona przez:
 mrożenie
 wędzenie
 parzenie
 gotowanie
 pieczenie
 smażenie
 zupy instant
 koncentraty
 minerały, głównie sól kuchenna

Rodzaje kuchni 
 kuchnia domowa
 kuchnia molekularna
 kuchnia fusion
 kuchnia wegetariańska
 kuchnia wojskowa

Kuchnie narodowe według pochodzenia

Ameryka Południowa 
 kuchnia argentyńska
 kuchnia brazylijska

Ameryka Północna 
 kuchnia amerykańska (USA)
 kuchnia alaskańska
 kuchnia amerykańsko-chińska
 kuchnia amerykańsko-indyjska
 kuchnia hawajska
 kuchnia indiańska (zróżnicowana, zachowana wśród ludów: Czerokezi, Dakotowie, Hopi, Inuit, Kwakiutl, Nawahowie)
 kuchnia kalifornijska
 kuchnia luizjańska (cajun)
 kuchnia murzyńska
 kuchnia portorykańska
 kuchnia teksańska
 kuchnia white trash
 kuchnia kanadyjska
 kuchnia kubańska
 kuchnia meksykańska

Australia 
 kuchnia australijska

Azja 
 kuchnia arabska
 kuchnia chińska
 kuchnia indonezyjska
 kuchnia indyjska
 kuchnia japońska
 kuchnia tajska
 kuchnia turecka
 kuchnia uzbecka
 kuchnia wietnamska

Europa 
 kuchnia austriacka
 kuchnia baskijska
 kuchnia białoruska
 kuchnia brytyjska
 kuchnia angielska
 kuchnia szkocka
 kuchnia walijska
 kuchnia bułgarska
 kuchnia chorwacka
 kuchnia czeska
 kuchnia estońska
 kuchnia fińska
 kuchnia francuska
 kuchnia grecka
 kuchnia hiszpańska
 kuchnia holenderska
 kuchnia irlandzka
 kuchnia katalońska
 kuchnia litewska
 kuchnia maltańska
 kuchnia niemiecka
 kuchnia polska
 kuchnia portugalska
 kuchnia rosyjska
 kuchnia rumuńska
 kuchnia słoweńska
 kuchnia śląska
 kuchnia ukraińska
 kuchnia węgierska
 kuchnia włoska

Zobacz też 

 antropologia jedzenia
 food studies
 tabu pokarmowe
 dieta

Bibliografia

Linki zewnętrzne
Kultura narodowa

Kultura narodowa – całość społecznego dorobku, czyli kultury danego narodu, stanowiący jeden z elementów świadomości narodowej. Kultura narodowa dysponuje zespołem dzieł artystycznych, wiedzy, norm i zasad, których znajomość uważa się za obowiązującą członków danej zbiorowości narodowej. Całość tego kanonu wpajana jest najmłodszym członkom społeczności w procesie akulturacji przez rodzinę, znaczących innych i instytucje oświatowe.

Do najważniejszych części kultury narodowej należą: język, religia i obyczaje.

Zobacz też 
 kultura polska

Socjologia narodu
Rodzaje kultur
Kontrkultura

Kontrkultura (z  „przeciw” + kultura) – określa względnie spójną grupę społeczną, która wyraża sprzeciw zarówno wobec zastanej kultury, jak i wobec tworzenia nowej.

Geneza pojęcia 
Pierwszym znanym człowiekiem, który użył słowa „kontrkultura”, był Theodore Roszak, Amerykanin, twórca ‘głębokiej ekologii’ (deep ecology), krytyk społeczny, znany także z działalności pisarskiej. W 1969 roku, u schyłku zrywu rewolucji społecznej w Stanach Zjednoczonych, opublikował on książkę The Making of a CounterCulture, w której udowadniał, że kontrkultura jest formacją przeciwstawną kulturze Zachodu, wytworzoną w jej własnym obrębie, której uda się w niedalekim czasie zastąpić prymitywne, w ocenie autora, autorytarne systemy mentalności zbiorowej, wprowadzane do niej na siłę od około 2000 lat, łączone przez niego z rozwojem religii chrześcijańskiej.

Kontrkultura a subkultury 
W naukach społecznych wyraźnie odróżnia się kontrkulturę od subkultury. Mimo tego członkowie niektórych subkultur mogą być częścią kontrkultury w sensie ogólnym lub działać w ramach pojedynczej formacji kontrkulturowej.

Zobacz też 
 subkultura
 pacyfizm, anarchizm, nacjonalizm, feminizm
 Pomarańczowa Alternatywa
 rewolucja seksualna
 szkoła frankfurcka
 Timothy Leary
 Hunter S. Thompson
 Hakim Bey
 Abbie Hoffman

Linki zewnętrzne 

 
 Hasło kontrkultura (Magazyn „Magivanga”)
Kontrakulturacja

Kontrakulturacja – proces występujący na początku zjawiska akulturacji wyrażający się traktowaniem z rezerwą, unikaniem bądź nawet odrzucaniem wzorów kulturowych obcej grupy kulturowej. Przyjęcie bądź odrzucenie jakichś elementów obcej kultury przez całą społeczność zależy od tego, która z grup (konserwatywna czy postępowa) zdobędzie przewagę.

Przypisy

Bibliografia 
 R. Bäcker, Rozumienie Rosji jako zadanie dla teorii polityki, „Studia Polityczne“, 2, 2008, passim.

Zmiana kulturowa
Kontynent

Kontynent (łac. continens – łączny) – w geografii fizycznej: olbrzymi pod względem powierzchni (rzędu kilku mln km²) obszar lądu, otoczony (oblany) ze wszystkich stron morzami i oceanami, a z innymi kontynentami połączony co najwyżej wąskimi przesmykami (Ameryka Północna i Ameryka Południowa, Eurazja i Afryka). W geotektonice i geomorfologii, kontynent określa się jako lądową część cokołu (bloku) kontynentalnego (do którego należy szelf kontynentalny z morzami szelfowymi), kontynent obejmuje więc także przybrzeżne wyspy, znajdujące się na tym samym cokole kontynentalnym.

Liczba kontynentów budzi kontrowersje. Na gruncie geografii fizycznej, geologii i geotektoniki wyróżnia się 6 kontynentów:
 Afrykę (30,4 mln km²)
 Amerykę Południową (17,8 mln km²)
 Amerykę Północną (24,2 mln km²)
 Antarktydę (13,2 mln km²)
 Australię (7,7 mln km² )
 Eurazję (54,8 mln km²), w tym:
 Europa (10,2 mln km²)
 Azja (44,6 mln km²).

Jednak w innym podziale Europa i Azja traktowane są jako osobne kontynenty, co oznacza istnienie 7 kontynentów.

Kolejnym kontynentem mogłaby być Zelandia, która oderwała się od Australii około 70 mln lat temu. Aż 94% tego postulowanego kontynentu znajduje się pod powierzchnią wody, a pozostałe 6% to Nowa Zelandia i okoliczne wyspy.

Zobacz też 

 dryf kontynentalny
 mikrokontynent
 superkontynent
 subkontynent
 unia kontynentalna

Uwagi

Przypisy 

Geografia według kontynentów
Kryształ plastyczny

Kryształ plastyczny – taki kryształ, w którym cząsteczki mają zablokowaną swobodę przemieszczania się, ale w obrębie swoich miejsc w sieci mają swobodę rotacji.

Kryształy plastyczne tworzą cząsteczki o kształcie zbliżonym do kuli i o słabych oddziaływaniach z innymi cząsteczkami. Przykładem takiej cząsteczki jest np. skrystalizowany metan.

W niektórych z nich występuje zjawisko nadprzewodnictwa powierzchniowego, mają one bardzo niską energię powierzchniową (są bardzo śliskie i niezwilżalne), można na ich powierzchni (po dodaniu wtrąceń) uzyskiwać trwałe efekty fotoluminescencyjne, pojedyncze monokryształy plastyczne wykorzystuje się w mikromechanice jako rodzaj molekularnych łożysk.

Zobacz też 
 ciekły kryształ
 kryształ condis

Przypisy 

Krystalografia
Kryształ condis

Kryształ condis – faza pośrednia między kryształem i cieczą.
Nazwa tej fazy pochodzi od angielskich słów conformation disorder, czyli nieporządek konformacyjny.

Fazę tę mogą tworzyć długie i „cienkie” cząsteczki, które mają dużą swobodę zmian swojej konformacji, takie jak węglowodory liniowe, oraz niektóre polimery, takie jak teflon.
Liczne ruchy konformacyjne (podobne trochę do ruchów węża) takiego rodzaju cząsteczek powodują wypychanie innych cząsteczek z obszaru zajmowanego przez daną cząsteczkę, są jednak za słabe, aby doprowadzić do całkowitego stopienia się materiału, na skutek czego cząsteczki formują się w długie, równoległe względem siebie kolumny.

Materiał w fazie condis jest wciąż substancją stałą, lecz pod dużym naciskiem zaczyna „ustępować” i zachowuje się jak ciecz. Zjawisko to wykorzystuje się do formowania kształtek z teflonu. Po schłodzeniu tak wykonanej kształtki cechuje ją pamięć kształtu, tj. ma ona silną tendencję do wracania do poprzedniego kształtu po silnych odkształceniach i ponownym podgrzaniu do temperatury, w której występuje faza condis.

Materiały w fazie condis cechuje też silna anizotropia własności mechanicznych, optycznych i elektrycznych.

Zobacz też 
 ciekły kryształ
 kryształ plastyczny

Linki zewnętrzne 
 Crystal condis w Big Chemical Encyclopedia

Condis
Klęska żywiołowa

Klęska żywiołowa (kataklizm) – ekstremalne zjawisko naturalne powodujące znaczne szkody na terenie objętym tym zjawiskiem, pozostawiające po sobie często zmieniony obraz powierzchni ziemi. Powoduje ono również wysokie straty w gospodarce człowieka, może zmienić stan przyrody, a nawet zagrażać życiu ludzkiemu.

Klasyfikacja 
Do klęsk żywiołowych zalicza się między innymi:
 powódź,
 susza,
 rozległy pożar terenu,
 trzęsienie ziemi,
 wybuch wulkanu,
 tsunami,
 huragan, tornado,
 obfite opady śniegu oraz lawiny śnieżne,
 ekstremalny upał lub mróz, szczególnie w dłuższym okresie,
 osuwiska ziemi,
 katastrofy kosmiczne – upadek meteorytu, eksplozja meteoru, wybuch bliskiej supernowej.

Jednak przynajmniej w stosunku do niektórych z wymienionych powyżej zjawisk, trzeba dodać „nietypowe dla danego obszaru”. Obecnie coraz więcej przypadków klęsk żywiołowych dla konkretnych obszarów jest traktowane nie jako zjawisko niepożądane, lecz wprost przeciwnie, jako niezbędny element stabilizujący dany ekosystem, szczególnie w skali dłuższych przedziałów czasowych. Tak więc pojęcie klęski żywiołowej w znacznie większym stopniu odnosi się do wpływu, jaki ona wywiera na człowieka niż na przyrodę.

Pojęcie klęski żywiołowej w prawie polskim 
Klęska żywiołowa w rozumieniu Ustawy o stanie klęski żywiołowej z 18 IV 2002 r. – cytat:

Zobacz też 
 stan klęski żywiołowej
 El Niño

Przypisy

Bibliografia 
 Igor A. Riezanow, Wielkie katastrofy w historii Ziemi, Warszawa 1986, .

 
Zarządzanie kryzysowe
Katastrofa kosmiczna

Katastrofy kosmiczne – rodzaj katastrof naturalnych, której źródła znajdują się poza Ziemią. Chodzi tu głównie o upadki komet bądź planetoid na powierzchnię Ziemi, ale także o takie zjawiska jak bliski Ziemi wybuch supernowej czy burze magnetyczne zakłócające działalność sztucznych satelitów.

Obecnie (maj 2017) nie ma udokumentowanego przypadku śmierci człowieka w wyniku upadku obiektu pochodzenia pozaziemskiego (meteorytu), chociaż znane są przypadki, w których upadek małego ciała niebieskiego wywołał szkody materialne lub pośrednio spowodował obrażenia u ludzi (np. poprzez falę uderzeniową wywołaną wtargnięciem w atmosferę), jak w przypadku meteoru czelabińskiego (15 lutego 2013).

Potencjalne zagrożenia 

W Układzie Słonecznym krąży wiele małych ciał, od drobnego pyłu kosmicznego po sięgające wielu kilometrów średnicy komety czy planetoidy. Prawdopodobieństwo zderzenia Ziemi z większymi z tych obiektów jest bardzo małe, największe obiekty bliskie Ziemi (, NEO) są także stale monitorowane. O tym, że takie upadki zdarzały się w przeszłości świadczą kratery meteorytowe, z których pojedyncze wiążą się czasowo ze zjawiskiem masowego wymierania organizmów ziemskich.

Według szacunków NASA liczba obiektów bliskich Ziemi, które mogą przedrzeć się przez atmosferę Ziemi (o średnicy powyżej 50 m) wynosi około miliona, w tym ponad 1000 o rozmiarach powyżej 1 km. Potencjalne zagrożenie, jakie stwarzają te obiekty, ocenia się w 11-stopniowej skali Torino, która dzieli je na pięć klas:
 obiekty nie zagrażające Ziemi,
 obiekty, które zasługują na obserwację,
 obiekty, którym należy się większe zainteresowanie,
 obiekty zagrażające Ziemi,
 obiekty, z którymi kolizja jest nieunikniona.

Skutki upadku planetoid 
Średnicę obiektu od 1,5 do 2 km uznaje się za wartość progową globalnej katastrofy, której skutkiem mogłaby być śmierć nawet 1/4 ludności świata. Możliwe skutki takiego uderzenia są różnorodne: od trwającego kilka godzin rozchodzenia się fal uderzeniowych czy fal tsunami, poprzez trwające kilka tygodni pożary, kilkumiesięczne ciemności, aż po długotrwałe skutki dla całej planety jak efekt cieplarniany czy zniszczenie warstwy ozonowej. Obiekty takie spadają na Ziemię średnio raz na milion lat. Bardziej prawdopodobne jest uderzenie obiektu o rozmiarach ok. 200 m średnicy, które spadają średnio raz na 10 tysięcy lat, a mogą spowodować znaczne szkody w przypadku impaktu w gęsto zaludnionych obszarach Ziemi. Upadek obiektu, który mógłby spowodować masowe wymieranie, szacuje się na średnio raz na 100-200 milionów lat.

Zobacz też 
 Krater Chicxulub

Przypisy 

Planetologia
Klęski żywiołowe
Karpaty Zachodnie

Karpaty Zachodnie (51, słow. Západné Karpaty, cz. Západní Karpaty, węg. Északnyugati-Kárpátok, niem. Westkarpaten) – prowincja Regionu karpackiego, wysunięta najbardziej na zachód i północ część łańcucha górskiego Karpat. Położona w większości na terytorium Słowacji i Polski oraz częściowo sięgająca terytorium Czech, Węgier i Austrii. Karpaty Zachodnie rozciągają się od Bramy Morawskiej na zachodzie do Przełęczy Łupkowskiej na wschodzie.

Charakterystyczna dla Karpat Zachodnich jest pasmowa budowa geologiczna.

Karpaty Zachodnie dzieli się na trzy podprowincje:
 Zewnętrzne Karpaty Zachodnie (najwyższy szczyt Babia Góra – 1725 m n.p.m.) – fliszowe
 Centralne Karpaty Zachodnie (Gerlach – 2655 m n.p.m.) – głównie skały wapienne, krystaliczne i metamorficzne
 Wewnętrzne Karpaty Zachodnie (Stolica – 1477 m n.p.m.) – głównie skały wapienne, krystaliczne i wulkaniczne

Linki zewnętrzne
Kaddo

Kaddo () – konfederacja północnoamerykańskich plemion indiańskich mówiących językami z rodziny językowej kaddo, w skład której wchodzą też plemiona Wichita, Kichai, Paunisi i Arikara.

Historia 
Indianie Kaddo zamieszkiwali pierwotnie tereny wzdłuż rzeki Red River, na terenach dzisiejszej Luizjany i Arkansas. Na obszarze wykopalisk w starych siedzibach Kaddo w Arkansas znaleziono ślady świadczące o tym, że pierwotnie ich głównym sposobem zdobywania pożywiania było polowanie.

W okresie kolonizacji Ameryki Kaddo byli ludem półosiadłym i kopieniaczym, zajmowali się garncarstwem i wyplataniem koszy. Uprawiali kukurydzę, dynie i warzywa, które były ich stałym pożywieniem. Zajmowali się też rybołówstwem i polowaniem.

Początkowo byli przyjaźnie nastawieni do Francuzów. Kiedy jednak wzmógł się napór białych osadników (XVIII w.), a Luizjana przeszła w 1803 roku na własność Stanów Zjednoczonych, plemię zostało zepchnięte na południe. W 1835 roku zostali zmuszeni do wyrzeczenia się swych rodzimych terenów i przewędrowali do Teksasu, gdzie połączyli się z innymi grupami konfederacji. W 1859 roku zostali zmuszeni do dalszej wędrówki. Osiedli na Terytorium Indiańskim w dzisiejszym stanie Oklahoma, w rezerwacie nad rzeką Washita.

Pewne cechy kultury Kaddo świadczą o ich związkach z indiańskimi kulturami prekolumbijskimi Meksyku i Jukatanu.

Liczebność 
Według danych U.S. Census Bureau, podczas spisu powszechnego w 2000 roku 2675 obywateli USA zadeklarowało, że jest pochodzenia Caddo, zaś 4663 oświadczyło, że ma pochodzenie wyłącznie lub między innymi Caddo.

Bibliografia 
 

Plemiona Indian Ameryki Północnej
Arkansas
Luizjana
Oklahoma
Rdzenne ludy Stanów Zjednoczonych
Ksenofobia

Ksenofobia ( ksenós – obcy, gość;  phóbos – strach, czyli strach przed obcymi) – lęk wobec obcych. Ksenofobia może dotyczyć wszystkiego, co wiąże się z obcokrajowcami, osobami nieznanymi, innymi pod pewnymi względami.

Ksenofobia może stać się immanentną wartością powszechnie akceptowaną w społeczeństwie lub w pewnych grupach społecznych.

Osoba przejawiająca ksenofobię to ksenofob.

Przeciwieństwem ksenofobii jest ksenolatria (kult obcości) oraz ksenofilia – umiłowanie odmienności, inności.

Zobacz też 

 rasizm
 szowinizm

Przypisy

Bibliografia 
 Ryszard Herbut, ksenofobia, w: Leksykon politologii, Alta 2, Wrocław 2002.

Dyskryminacja na tle narodowościowym lub etnicznym
Fobie specyficzne
Socjologia polityki
Kosmopolityzm

Kosmopolityzm (z gr. kosmos „świat”, polis „miasto” i ismos „pogląd”) − pogląd wyrażający brak podlegania podziałom kulturowo-politycznym i terytorialnym, lecz zarazem szanujący te podziały i stosujący się do reguł panujących na danym terytorium. Zwolennicy kosmopolityzmu uważają za swoją ojczyznę nie kraj czy inny sformalizowany obszar, ale cały świat niezależnie od pochodzenia. Dążą oni do politycznej i społecznej jedności świata, wolnego od podziałów i konfliktów, stopionego w jedną wspólnotę ogólnoludzką.

„Jestem obywatelem świata”, taka miała być odpowiedź Diogenesa na pytanie, gdzie jest jego kraj ojczysty. Od użytego w tym wyrażeniu greckiego słowa kosmopolites pochodzi wyraz kosmopolita. Sokrates miał powiedzieć podobnie, że należy nie do Aten ani do Grecji, lecz do świata. Kosmopolityzm propagowali później stoicy. Seneka Młodszy w liście do Lucyliusza pisał, że cały świat jest jego ojczyzną ().

W krajach bloku wschodniego zarzut domniemanego „kosmopolityzmu” bywał w pewnych okresach używany do dezawuowania przeciwników politycznych, jako przeciwieństwo do popieranego przez władze internacjonalizmu.

Współcześnie kosmopolityzm jest promowany między innymi przez globalistów, część anarchistów i trockistów oraz pewne nowe ruchy religijne takie jak Ananda Marga.

Zobacz też 

 anacjonalizm
 antypatriotyzm
 internacjonalizm

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 
  Cosmopolitanism , Routledge Encyclopedia of Philosophy, rep.routledge.com [dostęp 2023-05-12].

Ideologie
Postawy społeczne
Filozofia społeczna i polityczna
!