Lubin

Lubin () – miasto w południowo-zachodniej Polsce, na Dolnym Śląsku, w województwie dolnośląskim, siedziba powiatu lubińskiego i gminy wiejskiej Lubin. Leży na Wysoczyźnie Lubińskiej, nad rzeką Zimnicą.

Lubin leży w Legnicko-Głogowskim Okręgu Miedziowym. W Lubinie swoją siedzibę ma założony w roku 1961 KGHM Polska Miedź, jeden z czołowych producentów miedzi i srebra na świecie.

Struktura powierzchni 
Według danych z 1 stycznia 2015 roku, Lubin ma obszar 40,77 km², w tym:
 użytki rolne: 53%
 użytki leśne: 11,5%

Miasto stanowi około 5,73% powierzchni powiatu.

Demografia 

 Wykres liczby ludności miasta Lubin

Największą populację Lubina odnotowano w 1996 roku – według danych GUS 83 490 mieszkańców.

Dane z 31 grudnia 2011

Według danych z roku 2008 średni dochód na mieszkańca powiatu lubińskiego wynosił 5432,4 zł brutto, według statystyk z 2018 było tu już około 7200 zł, co stanowi najwyższy wynik w Polsce.

Piramida wieku mieszkańców Lubina w 2014 roku:

Nazwa 
Według niemieckiego językoznawcy Heinricha Adamy’ego nazwa miejscowości pochodzi od polskiego słowa „lubić”. W swoim dziele o nazwach miejscowości na Śląsku wydanym w 1888 roku we Wrocławiu wymienia on pierwotną nazwę jako Lobyn oraz „Lubyn” podając jej znaczenie „Lieblingsort”, czyli tłumacząc na język polski „Miejscowość miłości lub ulubiona, ukochana miejscowość”. Nazwa została później fonetycznie zgermanizowana na Lüben i utraciła swoje pierwotne znaczenie.

Miejscowość wymieniona została w staropolskiej, zlatynizowanej formie Lubyn w łacińskim dokumencie wydanym w 1246 roku w Lubinie przez kancelarię księcia Bolesława II Rogatki. W kronice łacińskiej Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis (pol. Księga uposażeń biskupstwa wrocławskiego) spisanej za czasów biskupa Henryka z Wierzbna w latach 1295–1305 miejscowość wymieniona jest w zlatynizowanej formie Lubyn. Nazwa miejscowości w obecnie używanej formie Lubin wymieniona jest w łacińskim dokumencie z 1312 roku wydanym w Głogowie. Miejscowość została wymieniona w łacińskim dokumencie wyd. w 1332 roku w Lubinie w zlatynizowanej staropolskiej formie Lobyn. W roku 1613 śląski regionalista i historyk Mikołaj Henel z Prudnika wymienił miejscowość w swoim dziele o geografii Śląska pt. Silesiographia podając jej łacińską nazwę: Lubena.

Polską nazwę Bukowa oraz niemiecką Luben w książce „Krótki rys jeografii Szląska dla nauki początkowej” wydanej w Głogówku w 1847 wymienił śląski pisarz Józef Lompa.

Historia

Prehistoria ziem Lubina 
W obrębie granic administracyjnych dzisiejszego Lubina i jego najbliższych okolicach udokumentowano kilka cmentarzysk ciałopalnych pochodzących z III–V okresu epoki brązu oraz wczesnego okresu epoki żelaza tzw. halsztackiego, a więc związanych z kulturą łużycką, która na terenie niemal całej dzisiejszej Polski rozwijała się przez ok. 1000 lat (1300–400 lat p.n.e.). Jednak najstarszym, jest grób szkieletowy odkryty w 1941 roku tuż za rogatkami miasta, przy drodze do Ścinawy. Jego powstanie umiejscowiono w młodszym okresie epoki kamiennej – neolicie, czyli około 4000 lat temu.

Powstanie pierwszej osady na terenie dzisiejszego Lubina (osiedle Stary Lubin) związane jest z przecięciem się w tym miejscu ważnych szlaków kupieckich (np. z Magdeburga poprzez Wrocław do Kijowa i z południa przez Wielkopolskę nad Morze Bałtyckie) w związku z czym była zapewne miejscem odpoczynku wędrujących kupców, a także handlu ich towarami. Nie do końca wiadomo, czy Lubinem władali wówczas Dziadoszanie czy Trzebowianie, gdyż leżał on w połowie drogi między ich głównymi grodami.

Okres średniowieczny 

Pierwsze wzmianki o Lubinie pochodzą z 936, osada jest wymieniona w Kronice Geografa Bawarskiego. Kolejna pochodzi z drugiej połowy XII wieku. Bulla papieska wydana prawdopodobnie w 1155 roku wymienia Lubin wśród 13 śląskich kasztelanii, ok. 1176 roku książę Bolesław Wysoki nadał Lubinowi prawa targowe, a w 1178 osadę na Starym Lubinie podnosi do rangi miasta na prawie polskim. Nowe miasto, leżące między kasztelanią (tereny dzisiejszego Parku Wrocławskiego) a Starym Lubinem mogło zostać ufundowane przez Jadwigę Śląską i Henryka I Brodatego ok. 1205 roku.

Od 1267 Lubin należał do klasztoru trzebnickiego, w 1273 został włączony do księstwa ścinawskiego, a od 1339 do księstwa legnickiego. W 1319 za sprawą księcia Jana ścinawskiego potwierdzona została lokacja na prawie magdeburskim.
Od roku 1349 Lubin był stolicą księstwa udzielnego. Pierwszym jego władcą był Ludwik I Brzeski, fundator „Kodeksu lubińskiego” z ilustrowaną legendą o św. Jadwidze Śląskiej. Ostatnim była Anna Pomorska, która rządziła miastem do swojej śmierci w 1550. Miasto zostało otoczone murami, zbudowano kościół i rozbudowano zamek. Podczas wojen husyckich miasto było częściowo niszczone, m.in. przez pożary w 1428 i 1431. Krótki okres ożywienia w XVI w. rozwinęło się sukiennictwo, handel suknem krajowym i zagranicznym, bydłem i trzodą. Okres ten zakończyła wojna trzydziestoletnia, w mieście stacjonowało wówczas 18,5 tysiąca żołnierzy szwedzkiego Korpusu Stalowych Rękawic. Wielki pożar w 1626 zniszczył zabudowę, a zaraza w 1630 zdziesiątkowała mieszkańców.

Lubin po wojnach śląskich 
Rzeczywistość Lubina zaczęła zmieniać się po podboju Śląska przez Prusy, Księstwo Legnickie do którego należał Lubin było zarządzane z Berlina. Zmiana przynależności politycznej, jaka była efektem podboju spowodowała, że na miasto mieć wpływ zaczęli biurokraci berlińscy, a nie jak za Habsburgów urzędnicy miejscowi zasiadający na zamku legnickim.

Luterańscy pastorzy składający raporty o swoich parafiach jeszcze w przededniu XIX w. pisali o autochtonach z lubińskich okolic, którzy na co dzień posługiwali się dialektem języka polskiego. Prusy w założeniach miały być zmilitaryzowanym więc z konieczności jednorodnym krajem; to pociągnęło za sobą planową akcję germanizacyjną trwającą zasadniczo do lat 30 XX wieku, akcja ta doprowadziła do całkowitego już zgermanizowania Lubina wraz z okolicami.

Ożywienie gospodarcze 
Ożywienie gospodarcze rozpoczęło się w II połowie XIX w., powstała wówczas cukrownia, fabryka płótna i przędzalnia wełny, powstały zakłady obróbki drewna i metali oraz przemysł spożywczy. W 1869 Lubin uzyskał połączenie kolejowe z Legnicą, w 1910 z Głogowem i w 1914 z Chocianowem. W 1896 powstała fabryka fortepianów.

Lubin po II wojnie światowej 
Wojska hitlerowskie zostały wyparte z miasta przez oddziały radzieckie 9 lutego 1945 roku (ku czci poległych żołnierzy radzieckich postawiono pomniki przy ul. Curie-Skłodowskiej i przy ul. Odrodzenia). Po II wojnie światowej miejscowa ludność miasta została przymusowo wysiedlona przez nową, polską administację do Niemiec. Miasto było zniszczone w 80 procentach. W 1946 r. włączono je do nowo powstałego województwa wrocławskiego. Dopiero 7 maja 1946 ustalono obecną nazwę, wcześniej używano form „Lubień” i „Lubiń”.

W 1957 inż. Jan Wyżykowski odkrył pokłady rudy miedzi w okolicach Lubina i Polkowic. 28 grudnia 1959 decyzją ministerstwa przemysłu ciężkiego powołano przedsiębiorstwo państwowe Kombinat Górniczo-Hutniczy Miedzi, któremu powierzono wydobycie i przetwórstwo rud miedzi z nowo odkrytych złóż.

Jednocześnie rozpoczęto budowę pierwszych nowych osiedli:
 osiedle Centrum, 5 tys. mieszkańców w latach 1961–1965,
 osiedle Staszica, 18 tys. mieszkańców w latach 1967–1968.

Pierwszych 17 bloków mieszkalnych z 522 mieszkaniami dla 1200 osób, które powstały już w 1960.

Do końca lat 60 KGHM sfinansował połowę infrastruktury Lubina (osiedla, hotele robotnicze, szkoły, ulice, przedszkola, pawilony usługowe).

Miasto w latach 70. i 80. XX wieku 
W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa legnickiego.

Wznoszono kolejne osiedla mieszkaniowe:
 osiedle Zwycięstwa, 5 tys. mieszkańców w r. 1975,
 os.Świerczewskiego, 5 tys. mieszkańców w r. 1976,
 os.Przylesie, 28 tys. mieszkańców w r. 1982,
 os.Ustronie od roku 1975, w 1984 r. 7 tys. mieszkańców,
 os.Wyżykowskiego, od roku 1983, w 1984 r. 5 tys. mieszkańców.

31 sierpnia 1982 r. miała miejsce zbrodnia lubińska – najbardziej krwawe wydarzenie w Lubinie od czasów II wojny światowej, podczas których Milicja Obywatelska wraz z ZOMO stłumiła demonstrację przeciwko stanowi wojennemu. Od ostrej amunicji zginęły wówczas 3 osoby (Michał Adamowicz, Andrzej Trajkowski i Mieczysław Poźniak), kilkadziesiąt zostało rannych.

W dziesiątą rocznicę Zbrodni Lubińskiej w centrum miasta odsłonięto pomnik Pamięci Ofiar. Ponadto w miejscach, gdzie padły śmiertelne strzały, ustawiono mniejsze pomniki.

Zabytki 

Do wojewódzkiego rejestru zabytków wpisane są:
 ośrodek historyczny miasta
 kościół parafialny Matki Bożej Częstochowskiej, ul. Kołłątaja, z drugiej poł. XIV, XV/XVI w.
 dzwonnica, z drugiej poł. XV/XVI w.
 kościół cmentarny ewangelicki, ob. rzym.-kat. kościół parafialny Narodzenia Najświętszej Marii Panny, szachulcowy, ul. Stary Lubin, z 1683 r., 1959 r.
 ruiny zamku, ul. Piastowska, z XIV w., XVIII w., XIX w.
 kaplica zamkowa
 mury miejskie, pozostałości z XIV w., XV w., XIX w.
 wieża bramy – baszty głogowskiej
 ratusz, Rynek, z 1768 r., k. XIX w.
 zespół koszar 4 Pułku Dragonów, ul. Kościuszki, z l. 1884-86
 gmach komendantury, ob. szkoła, ul. Kościuszki 9,
 stajnie I, ul. Księcia Ludwika
 stajnie II, ul. Armii Krajowej
 odwach, ul. Składowa
 dwa budynki administracyjno-gospodarcze, ul. Składowa
 dom towarowy, ul. Odrodzenia 3 A, z pierwszej poł. XIX w. w ciągu kamienic
 dom, ul. Piastowska 15, z k. XIX w.
 dom, pl. Wolności 7, z drugiej poł. XVIII w.
 wieża ciśnień, ul. Parkowa, z l. 1905-1906
 kościół filialny pw. Marii Dominiki Mazzarello, ul. Przemysłowa
inne zabytki
 budynek poczty
 kościół pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa
 cerkiew prawosławna pw. Świętej Trójcy (parafialna)

Gospodarka 

Stanowiący jeden z ośrodków Legnicko-Głogowskiego Okręgu Miedziowego Lubin jest związany z przemysłem wydobywczym i przetwórczym rudy miedzi, której najbogatsze złoża w Europie znajdują się właśnie pod tym miastem. W lubińskich kopalniach należących do KGHM Polska Miedź SA wydobywa się również w sporych ilościach srebro. Celem rozwoju alternatywy gospodarczej wobec zakładów prowadzących przetwórstwo i wydobycie miedzi, powołana została w mieście podstrefa Legnickiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej.

Kultura 

Kina:
 Muza – ul. Armii Krajowej 1 (kino studyjne)
 Centrum Filmowe Helios – Galeria Cuprum Arena

Ośrodki kultury:
 Centrum Kultury „Muza” – ul. Armii Krajowej 1
 Ośrodek Kultury „Wzgórze Zamkowe” – ul. Mikołaja Pruzi 7 i 9
 Narodowa Orkiestra Dęta z siedzibą w Lubinie – ul. Mikołaja Pruzi 7 i 9
 Centrum Działań Twórczych w Lubinie – ul. Komisji Edukacji Narodowej 6a

Biblioteki:
 Miejska Biblioteka Publiczna – ul. Skłodowskiej 6
 Multimedialna Biblioteka Łącznik – Filia nr 1 – ul. Odrodzenia 24
 Filia nr 2 – ul. Kilińskiego 14B/2
 Filia nr 3 – ul. Żurawia 17
 Filia nr 4 – ul. Jastrzębia 6
 Multimedialna Biblioteka Czytnik – Filia nr 5 – ul. C. K. Norwida 10
 Biblioteka Pedagogiczna – ul. Marii Konopnickiej 5

Podział administracyjny 
Podział miasta na osiedla: Centrum, Przylesie, Zalesie, Polne, Ustronie, Małomice, Stary Lubin, Krzeczyn, Wyżykowskiego, Staszica, Zwycięstwa, Świerczewskiego, osiedle „D”.

Sport i rekreacja 

Lubin jest miastem dość silnie zaangażowanym sportowo, istnieją tu różnorodne sekcje i ośrodki sportu. Oprócz piłki nożnej, która najbardziej rozsławiła miasto, można w Lubinie odnaleźć kluby zajmujące się piłką ręczną, czy też lekkoatletyką, kręglami, sportami walki (karate, boksem, taekwondo), wspinaczką.
 Zagłębie Lubin – piłka nożna mężczyzn (mistrzostwo Polski: 1990/1991 i 2006/2007, wicemistrzostwo Polski: 1989/1990, finał Pucharu Polski: 2004/2005, 2005/2006 i 2013/2014, finał Pucharu Ligi: 2000/2001)
 Zagłębie Lubin – piłka nożna kobiet (wicemistrzostwo Polski: 2014/2015)
 Zagłębie Lubin – piłka ręczna kobiet (mistrzostwo Polski: 2010/2011, 2020/2021, 2021/2022, 2022/2023)
 Zagłębie Lubin – piłka ręczna mężczyzn (mistrzostwo Polski: 2006/2007, występ w Lidze Mistrzów: 2007/2008)
 Cuprum Lubin – piłka siatkowa mężczyzn (debiut w PlusLidze: 2014/2015)

Obiekty sportowe i rekreacyjne 
 Hala widowiskowo-sportowa RCS w Lubinie – otwarta w 2014
 Baseny
 Basen kryty OSiR „Centrum 7” przy Szkole Podstawowej Nr 7 – Szkole Sportowej
 Basen kryty OSiR „Ustronie”
 Basen odkryty przy RCS (otwarty tylko w wakacje)
 Kielich – najwyższa w Polsce (34 m) wieża wspinaczkowa. Powstała w 1996 roku poprzez dostosowanie nieużywanej wieży ciśnień. Posiada 6 dróg wspinaczki o zróżnicowanych poziomach trudności, włącznie z wyjątkowo trudnym. Czasem jest udostępniana dla zwiedzających i po wejściu przez wewnętrzne schodki na szczyt można podziwiać panoramę miasta.
 Korty tenisowe
 Kręgielnia – jeden z najnowocześniejszych tego typu obiektów w kraju do kręgli klasycznych. 6 torów do gry, stoły bilardowe, dart, Air Hockey, kawiarnia.
 Lodowisko oraz tor do jazdy szybkiej – czynne w miesiącach jesienno-zimowych
 Lotnisko Sportowe Aeroklubu Zagłębia Miedziowego
 Pole do gry w paintball (Kłopotów)
 Skatepark
 Stadiony
 Stadion piłkarski (wcześniej Dialog Arena) klubu Zagłębie Lubin. Pojemność stadionu planowana była na 16 300 miejsc.
 Stadion Górniczy – pierwotny stadion wybudowany w 1972 roku, położony obok Dialog Areny, wykorzystywany jako boisko do rozgrywania spotkań drużyn młodzieżowych.
 Stadion OSIR – zmodernizowany i nowoczesny lekkoatletyczny stadion miejski z murawą i bieżnią tartanową. Organizowane są tutaj imprezy sportowe oraz inne imprezy masowe.
 Stadion lekkoatletyczny (os. Sikorskiego – ul. Komisji Edukacji Narodowej 6)
 Stadion GOS Lubin.
 Stadion POSTiW Lubin.
 Stadnina koni (Krzeczyn Wielki)
 Osiedlowe Centrum Sportowe przy Szkole Podstawowej nr 8 (Osiedle Polne)
 Osiedlowe Centrum Sportowe przy Szkole Podstawowej nr 5 (Osiedle Zwycięstwa)
 Osiedlowe Centrum Sportowe przy Szkole Podstawowej nr 14 (Osiedle Ustronie IV)
 Osiedlowe Centrum Sportowe przy Szkole Podstawowej nr 12 (Osiedle Przylesie)
 Osiedlowe Centrum Sportowe przy Zespole Szkół Specjalnych (Osiedle Staszica)
 Osiedlowe Centrum Sportowe przy Szkole Podstawowej nr 3 (Osiedle Wyżykowskiego)
 Osiedlowe Centrum Sportowe przy Salezjańskiej Szkole Podstawowej (Osiedle Staszica)
 Osiedlowe Centrum Sportowe przy Zespole Szkół nr. 2 (Osiedle Przylesie)

Ścieżki rowerowe 
Miasto posiada rozbudowaną sieć ścieżek rowerowych łączących poszczególne osiedla i będących częścią turystycznych szlaków rowerowych powiatu lubińskiego:

 Rowerowy Szlak Zielony: na terenie miasta Lubina trasa biegnie
 z kierunku wsi Obora wzdłuż ul. Jana Pawła II
 przez os. Ustronie (Przy trasie: Park im. Jana Pawła II)
 przez os. Wyżykowskiego (za ul. Szybową, wzdłuż ul. Krupińskiego i ul. Hutniczej)
 przez os. Polne (wzdłuż Alei Niepodległości. Przy trasie: Park Jesionowy, następnie Park Aliantów)
 przez Centrum Miasta (wzdłuż Alei Niepodległości. Przy trasie: Tereny Rekreacyjne, Park im. marszałka J. Piłsudskiego, następnie przejazd przez: Park im. J. Wyżykowskiego. Za Rondem im. Ofiar Zbrodni Lubińskiej jest skrzyżowanie z Rowerowym Szlakiem Czerwonym. Następnie jazda wzdłuż ul. Paderewskiego. Przejazd przez: Park Wrocławski)
 przez os. Przylesie (wzdłuż ul. Piłsudskiego i ul. Wyszyńskiego). Przejazd przez: Skwer im. prymasa S. Wyszyńskiego. Dalej jazda głównym deptakiem największego w Lubinie osiedla mieszkaniowego, następnie wzdłuż ul. Szpakowej i ul. Gajowej do Parku Leśnego „Strzelnica”
 z miasta wyjeżdża się leśnym duktem w kierunku Chróstnika i Gorzelina
 Rowerowy Szlak Czerwony: na terenie miasta Lubina trasa biegnie
 z kierunku wsi Gola ul. Spacerową i wiaduktem drogowym
 przez os. Staszica (wzdłuż Obwodnicy. Przy trasie: Osiedlowe Centrum Sportowe przy Szkole Podstawowej nr 5)
 przez os. Zwycięstwa (wzdłuż ul. Paderewskiego. Przy trasie: Park Słowiański. Za Rondem im. Ofiar Zbrodni Lubińskiej jest skrzyżowanie z Rowerowym Szlakiem Zielonym
 z miasta wyjeżdża się wzdłuż ul. Ścinawskiej, mija Obwodnicę i skręca w ul. Zieloną w kierunku wsi Kłopotów)

Zieleń miejska

Parki 
 Park im. marszałka J. Piłsudskiego
 obejmuje tereny w Centrum między Al. Niepodległości, ul. Armii Krajowej (taras Centrum Kultury „Muza”), Murami miejskimi i ul. Mieszka I (sąsiaduje z Parkiem im. J. Wyżykowskiego)

 Park im. J. Wyżykowskiego
 położony w Centrum między Al. Niepodległości, ul. Mieszka I (sąsiaduje z Parkiem im. marszałka J. Piłsudskiego), rzeką Zimnicą, Wzgórzem Zamkowym z Kaplicą Zamkową, błoniami i ul. I. Paderewskiego (sąsiaduje z Parkiem Wrocławskim)
 Park im. M. Kopernika
 położony w Centrum. Jego granice stanowią ul. M. Kopernika, ul. H. Kołłątaja oraz Mury miejskie (tuż obok Kościoła pw. Matki Bożej Częstochowskiej)
 Park Wrocławski – na terenie którego, w roku 2014 został utworzony ogród zoologiczny – ZOO Lubin
 usytuowany między rzeką Zimnicą, ul. Wrocławską i ul. I. Paderewskiego (sąsiaduje z Parkiem im. J. Wyżykowskiego)

 Park Słowiański
 obejmuje tereny obok os. Zwycięstwa, ograniczone ul. Rzemieślniczą, ul. Słowiańską i ul. I. Paderewskiego
 Park Aliantów
 położony między Centrum a os. Polnym, między Al. Niepodległości, ul. Bolesławiecką, ul. Parkową i liniami kolejowymi do Polkowic i Gwizdanowa.
 Park Jesionowy
 obejmuje tereny na os. Polne. Jego granice stanowią Al. Niepodległości, ul. Hutnicza i ul. Jodłowa.
 Park Leśny (Strzelnica)
 znajduje się na os. Przylesie, między ul. Kwiatową, ul. Wrzosową i ul. Gajową, nieopodal biegnie ul. Legnicka
 Park im. Jana Pawła II
 położony na os. Ustroniu IV, między ul. Jana Pawła II a ul. M. Pawlikowskiej – Jasnorzewskiej
 Park Solidarności
 obejmuje tereny na os. D, ograniczone ul. M. Skłodowskiej – Curie, linią kolejową do Polkowic i linią kolejową do Gwizdanowa

Oświata 
Szkoły podstawowe:

 Szkoła Podstawowa nr 1 z Oddziałami Integracyjnymi im. Marii Skłodowskiej-Curie (Centrum – ul. Skłodowskiej 4)
 Szkoła Podstawowa nr 3 z Oddziałami Integracyjnymi (os. Wyżykowskiego – ul. Gwarków 93)
 Szkoła Podstawowa nr 5 (os. Zwycięstwa i os. Staszica – ul. Kilińskiego 12)
 Szkoła Podstawowa nr 6 im. Marii Konopnickiej dla Dzieci Niepełnosprawnych Intelektualnie (os. Staszica – ul. Składowa 3)
 Szkoła Podstawowa nr 7 – Szkoła Sportowa (os. Sikorskiego – ul. Sybiraków 11)
 Szkoła Podstawowa nr 8 (os. Polne – ul. Parkowa 2)
 Szkoła Podstawowa nr 9 im. Stefanii Sempołowskiej (os. Przylesie – ul. Legnicka 1)
 Szkoła Podstawowa nr 10 (os. Przylesie – ul. Wyszyńskiego 3)
 Niepubliczna Szkoła Podstawowa „Dar Losu” w Lubinie (os. Przylesie – ul. Sowia 7)
 Szkoła Podstawowa nr 12 (os. Przylesie – ul. Szpakowa 2)
 Szkoła Podstawowa nr 14 (os. Ustronie – ul. Norwida 10)
 Społeczna Szkoła Podstawowa Zespołu Szkół Społecznych im. Rady Europy (os. Przylesie – ul. Pawia 41)
 Salezjańska Szkoła Podstawowa im. św. Dominika Savio (Szkolna 5)
 Niepubliczna Szkoła Podstawowa Szkoła Mistrzostwa Sportowego w Piłce Ręcznej MKS Zagłębie Lubin (os. Sikorskiego – ul. Sybiraków 11)

Licea ogólnokształcące:
 I Liceum Ogólnokształcące im. Mikołaja Kopernika (Centrum – ul. Kopernika 7)
 II Liceum Ogólnokształcące (Centrum – ul. Niepodległości 31)
 III Liceum Ogólnokształcące im. Jana Pawła II (ul. Szpakowa 1)
 Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych (ul. Marii Skłodowskiej Curie 72)
 Salezjańskie Liceum Ogólnokształcące im. św. Jana Bosco (Centrum – ul. Prusa 4)
 Niepubliczne Liceum Ogólnokształcące Szkoła Mistrzostwa Sportowego w Piłce Ręcznej MKS Zagłębie Lubin (os. Sikorskiego – ul. Sybiraków 11)
 Niepubliczne Liceum Ogólnokształcące „Dar Losu” w Lubinie (os. Przylesie – ul. Sowia 7)

Technika:
 Technikum nr 1 im. prof. Bolesława Krupińskiego (ul. Kościuszki 9)
 Technikum nr 2 im. Jana Wyżykowskiego (ul. Szpakowa 1)
 Technikum im. Władysława Reymonta

Szkoły wyższe:
Uczelnia Jana Wyżykowskiego (dawniej UZZM)

Szkoły języków obcych:
 Szkoła Języków Obcych Royal College (Centrum – ul. Odrodzenia 34)
 Szkoła Języków Obcych MCKK (Centrum – ul. Odrodzenia 21)

Inne:
 Państwowa Szkoła Muzyczna I stopnia (ul. Kilińskiego)
 Szkoła Policealna TEB Edukacja (ul. Kopernika 16)
 Liceum Ogólnokształcące dla Dorosłych Royal College (ul. Odrodzenia 34)
 Studium Zawodowe dla Dorosłych Royal College (ul. Odrodzenia 34)
 Ośrodek Kształcenia „Cogito” (ul. Kopernika 8)
 Bezpłatne Szkoły „Edukacja” (al. Niepodległości 31)
Od 1993 r. w budynkach przy ul. Stary Lubin 10 i Domu im. Dzieci Kresów przy ul. Odrodzenia 8 działają placówki Fundacji im. Brata Alberta – Warsztaty Terapii Zajęciowe „Przytulisko”, a od 2015 r. też Świetlica Terapeutyczna dla dzieci z niepełnosprawnościami.

Religia 

Na terenie miasta działalność religijną prowadzą następujące Kościoły i związki wyznaniowe:

Katolicyzm 
 Kościół rzymskokatolicki:
 Parafia pw. św. Barbary
 Parafia pw. św. Jana Bosko
 Parafia pw. św. Jana Sarkandra
 Parafia pw. św. Maksymiliana Marii Kolbego
 Parafia pw. Matki Bożej Częstochowskiej
 Parafia pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa
 Parafia pw. Narodzenia Najświętszej Marii Panny
 Parafia pw. Matki Bożej Bolesnej w Chróstniku – kościół pw. Świętej Marii Dominiki Mazzarello w Lubinie
 Ukraiński Kościół Greckokatolicki:
 Parafia pw. św. Apostołów Piotra i Pawła

Prawosławie 
 Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny:
 Parafia pw. Świętej Trójcy

Protestantyzm 
 Chrześcijańska Wspólnota Zielonoświątkowa:
 zbór w Lubinie
 Kościół Adwentystów Dnia Siódmego w RP:
 zbór w Lubinie
 Kościół Boży w Chrystusie:
 Społeczność „Zielona Oliwka”
 Kościół Chrześcijan Baptystów w RP:
 zbór w Lubinie
 Kościół Zielonoświątkowy w RP:
 zbór w Lubinie

Restoracjonizm 
 Świadkowie Jehowy:
 5 zborów: Lubin-Polne, Lubin-Ustronie, Lubin-Wschód, Lubin-Przylesie, Lubin-Nadzieja; 2 Sale Królestwa

Transport

Transport kolejowy 
Stacje kolejowe:
 Lubin – ruch pociągów pasażerskich obsługiwany przez Koleje Dolnośląskie i PKP Intercity
 Lubin Stadion – przystanek oddany do użytku 15 grudnia 2019 r. Ruch pociągów pasażerskich obsługiwany przez Koleje Dolnośląskie
 Lubin Kopalnia (pot. Katanga) – stacja towarowa używana w związku z działalnością KGHM Polska Miedź

Linie kolejowe:
 Legnica – Lubin – Rudna Gwizdanów
 numer tabeli w rozkładzie jazdy: 289
 elektryfikacja: 30 sierpnia 1986 r.
 ruch towarowy i pasażerski
 Lubin – Polkowice
 ruch towarowy firmy Pol-Miedź Trans S.A.
 elektryfikacja w 1986 r. tylko na odcinku Lubin Górniczy – Lubin Kopalnia
 Lubin – Chocianów
 numer tabeli w rozkładzie jazdy: 268
 brak trakcji elektrycznej
 ruch pasażerski do 1985 r.
 ruch towarowy do 1987 r.
 linia rozebrana do 1992 r.

Komunikacja miejska 

Komunikacja miejska w Lubinie realizowana jest w ramach powiatowych przewozów pasażerskich, których organizatorem jest Powiat lubiński. W całości finansowana jest z budżetów samorządów (skorzystanie z komunikacji miejskiej nie wymaga zakupu biletu). Operatorem przewozów jest PKS Lubin, a dla linii 512 DLA (linia 512 nie wchodzi w skład powiatowych przewozów pasażerskich).

Obecnie Lubin obsługują 24 (w tym 1 sezonowo) linie:

Komunikacja międzymiastowa i lokalna 
 Dworce i przystanki dla kursów międzymiastowych i lokalnych:
 Stacja kolejowa Lubin obsługiwana przez pociągi Kolei Dolnośląskich, a także PKP Intercity na liniach do Berlina, Bratysławy, Budapesztu, Głogowa, Krakowa, Legnicy, Lublina, Przemyśla, Świnoujścia, Wiednia, Wrocławia i Zielonej Góry.
 Przystanek kolejowy Lubin Stadion obsługiwany przez pociągi Kolei Dolnośląskich na liniach do Głogowa, Legnicy i Wrocławia
 Dworzec PKS Lubin obsługiwany przez autobusy PKS Lubin (linie lokalne i międzymiastowa do Polkowic), a także przelotowe autobusy przewoźników kursujących do Szczecina i Zakopanego
 Przystanek „Niepodległości – Centrum” obsługiwany przez przewoźników kursujących do Chocianowa, Głogowa, Legnicy, Piskorzyny, Polkowic i Ścinawy, a także przewoźników kursujących na liniach lokalnych.
 Ponadto lokalni przewoźnicy (kursujący na liniach lokalnych, a także do Chocianowa, Legnicy, Polkowic i Ścinawy) zatrzymują się na wybranych przystankach komunikacji miejskiej.

Transport samochodowy 
Krzyżują się tu drogi krajowe:
 nr 3: Świnoujście – Goleniów – Szczecin – Gorzów Wielkopolski – Świebodzin – Sulechów – Zielona Góra – Nowa Sól – Polkowice – Lubin – Legnica – Jawor – Bolków – Jelenia Góra – Szklarska Poręba (w ciągu trasy europejskiej E65). Odcinek Parłówko – Bolków wiedzie drogą ekspresową S3.
 nr 36: Prochowice – Lubin – Rawicz – Krotoszyn – Ostrów Wielkopolski

drogi wojewódzkie:
 nr 323: Leszno – Góra – Lubin
 nr 333: Nowa Sól – Polkowice – Lubin – Legnica
 nr 335: Lubin – Chojnów

Transport lotniczy 
W mieście Lubin funkcjonuje lotnisko Lubin. Lotnisko to posiada pas (1000m x 30m) o utwardzonej nawierzchni, a także oświetlenie pasa startowego. Dzięki odprawie celnej są możliwe odloty do sąsiednich krajów. Na lotnisku kilka razy odbywały się festyny zorganizowane z okazji Dni Lubina. Lotnisko nie ma żadnego stałego połączenia z innym miastem.

Najwyższe budowle w mieście 
Najwyższą budowlą w mieście jest Kielich – wieża ciśnień obecnie jest to jedna z najwyższych w Polsce sztucznych ścian wspinaczkowych. Obiekt, dostosowany do wspinaczki w 1996 r., ma 34 metry wysokości i 7 dróg wspinaczkowych o zróżnicowanej trudności. Na wysokości 19 metrów ściana odchyla się w 15-metrowe przewieszenie, tworząc charakterystyczny kształt kielicha, skąd obiekt wziął swoją nazwę.

Odniesienia w kulturze 
 W Lubinie dzieje się akcja gry Gorky 17.

Miasta partnerskie 

  Bad Ems – Niemcy
  Böblingen – Niemcy

Zobacz też 
 Cmentarz żydowski w Lubinie
 Żelazny Most (zbiornik odpadów)
 Ogród zoologiczny w Lubinie

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne 

 Oficjalny portal miasta
 
 Strona Urzędu Miejskiego w Lubinie
 Lubin przed 1945
 Dokumentacja Zbrodni Lubińskiej
 

 
Miasta w województwie dolnośląskim
Miasta w Polsce lokowane w XIII wieku