alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
776 v.Chr.

Het jaar 776 v.Chr. is een jaartal volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Griekenland
De eerste klassieke Olympische Spelen ter ere van de oppergod Zeus, vanaf toen werden ze elk jaar gehouden rond het heiligdom Olympia in Elis op de Peloponnesos.

Geboren

Overleden 

Jaar in de 8e eeuw v.Chr.
Busken Huetprijs

De Busken Huetprijs was een prijs die ingesteld is voor de bekroning van biografieën en essays. 

De prijs werd sinds 1990 jaarlijks toegekend, daarvoor om het jaar. De prijs is vernoemd naar Conrad Busken Huet. De prijs was een voortzetting van de Essayprijs van de gemeente Amsterdam en werd uitgereikt door het Amsterdamse Fonds voor de Kunst (AFK). Met ingang van het jaar 2003 is deze prijs, samen met onder andere de Herman Gorterprijs en de Multatuliprijs, opgegaan in de Amsterdamprijs voor de kunsten.

Gelauwerden 
 2002 - Léon Hanssen voor Sterven als een polemist
 2001 - Cyrille Offermans voor De ontdekking van de wereld
 2000 - Charlotte Mutsaers voor Zeepijn 
 1999 - H.L. Wesseling voor Lopende Zaken 
 1998 - Oek de Jong voor Een man die in de toekomst springt 
 1997 - Elsbeth Etty voor Liefde is heel het leven niet. Henriëtte Roland Holst 1869-1952  
 1996 - Gerrit Krol voor De mechanica van het liegen 
 1995 - Willem Jan Otten voor De letterpiloot
 1994 - Benno Barnard voor Het gat in de wereld 
 1993 - Piet Meeuse voor De jacht op Proteus
 1992 - Sem Dresden voor Vervolging, vernietiging, literatuur
 1991 - Jan Wolkers voor Tarzan in Arles
 1990 - Angenies Brandenburg voor Annie Romein-Verschoor 1895-1978
 1989 - Jacq Firmin Vogelaar voor Terugschrijven
 1987 - Andreas Burnier voor Essays 1968-1985
 1985 - Hugo Brandt Corstius voor Rekenen op taal
 1983 - Abram de Swaan voor De mens is de mens een zorg
 1981 - Jacques Hamelink voor In een lege kamer een garendraadje
 1979 - Gerrit Komrij voor Papieren tijgers
 1977 - Kees Verheul voor Verlaat debuut en andere opstellen
 1975 - J.Goudsblom voor Balans van de sociologie
 1973 - Sybren Polet voor Literatuur als werkelijkheid, maar welke? 

Gelauwerden die de prijs ontvingen onder de naam Essayprijs van de gemeente Amsterdam
 1971 - T.A. van Dijk voor Taal, tekst, teken
 1969 - Rudy Kousbroek voor Revolutie in een industrie-staat 1967 - H. Drion voor Het conservatieve hart 1965 - H.A. Gomperts voor De geheime tuin 1965 - Henk Romijn Meijer voor Bij de dood van Willem Carlos Williams 1963 - J. Kamerbeek jr. voor Creatieve wedijver 1961 - H.A. Gomperts voor De schok der herkenning 1961 - Piet Calis voor Napoleon van het Leidseplein 1959 - Jeanne van Schaik-Willing voor Na afloop 1959 - Rob Nieuwenhuys voor De zaak Lebak na honderd jaar 1957 - Paul Rodenko voor Tussen de regels 1956 - Jan Engelman voor Twee maal Apollo 1956 - Evert Straat voor Levend verleden, Antonia Machado 1955 - R. Jacobsen voor Kaleidoscoop 1955 - J.C. Brandt Corstius voor De nieuwe beweging 1954 - G.H.M. van Huet voor Lezen en laten lezen (eerste en tweede bundel)
 1954 - S. Vestdijk voor Essays in duodecimo 1953 - niet toegekend
 1951 - niet toegekend
 1949 - W.F. Hermans voor Fenomenologie van de pin-up girl 1948 - niet toegekend
 1947 - Fokke Sierksma voor Poëzie als ernst''

Nederlandse literatuurprijs
Nederlandse prijs
Stichting Collectieve Propaganda van het Nederlandse Boek

De Stichting Collectieve Propaganda van het Nederlandse Boek (CPNB) is een stichting van onder andere brancheorganisaties die zich ten doel stelt het lezen en bezitten van Nederlandstalige boeken te stimuleren. De stichting is begonnen als onderdeel van de Koninklijke Vereniging van het Boekenvak (KVB) en sinds 1983 zelfstandig.

De afkorting CPNB stond eerder voor 'Commissie voor de Propaganda van het Nederlandse Boek'. Vanaf 1930 worden er activiteiten onder deze vlag georganiseerd, de Dag van het boek. In 1932 werd dat de Boekenweek, met bijbehorend boekenbal.

Het bekendste onderdeel hiervan is de jaarlijkse publicatie van het boekenweekgeschenk tijdens de Boekenweek. Daarnaast beheert de stichting sinds 1987 ook de Publieksprijs voor het Nederlandse Boek. Sinds 2001 nemen ook de openbare bibliotheken in de stichting deel.

In 1965 vierde de CPNB zijn 150 jarig bestaan met de volgende uitgave: 
 Bert Schierbeek, taal & teken, samenstelling: Mart Kempers, typografie, Cas Oortheuys: foto's, redactie: C. Blok, H. van Haaren, H. van der Horst, Chr. Leeflang, 78 p, geïllustreerd, in diepdruk vervaardigd bij: Nederlandse Rotogravure Maatschappij N.V. te Leiden.

Zij organiseert ook evenementen zoals de Kinderboekenweek, de Nationale Voorleesdagen, Zomerlezen, Nederland Leest en de Maand van het Spannende Boek, met een eigen geschenkboekje. 

De stichting reikt sinds januari 2013 Gouden, Platina en Diamanten boeken uit. In november 2014 werd het eerste Diamanten boek aan Maarten 't Hart gegeven voor zijn roman Een vlucht regenwulpen.

Zie ook 
 Nederland Leest
 De Bestseller 60
 Zing je moerstaal
 Literatuur Vlaanderen

Externe link
 Website stichting CPNB
Boekpromotie
Collectieve Propaganda voor het Nederlandse Boek, Stichting
Nucleus

Nucleus is het Latijnse woord voor kern. De term wordt onder andere gebruikt:
in de biologie, als synoniem voor celkern
in de fysica, als synoniem voor atoomkern
in de logica, als naam van een clausule bij hyperresolutie
in de materiaalkunde, nucleatiekern als het begin van nucleatie van een nieuwe fase
in de neuroanatomie, voor een zenuwknoop in het centraal zenuwstelsel
in de taalkunde, als de "kern" van een lettergreep

De term kan verder verwijzen naar:
Nucleus (band), een Britse rockband
Nucleus (Anekdoten), een muziekalbum van Anekdoten
Nucleus (tijdschrift), een maandblad
876

Het jaar 876 is het 76e jaar in de 9e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Brittannië 
 Herfst - Het Grote Deense leger onder leiding van Guthrum verovert de stad Wareham en verenigt zich met een Vikingleger (3.500 man) in Dorset. Koning Alfred de Grote sluit een wapenstilstand en wisselt gijzelaars uit om het bestand kracht bij te zetten. Guthrum bedreigt de bevoorradingsroutes vanuit Mercia en slaat in Wessex een winterkamp op.
 Vikingleider Halfdan laat zich in de stad York tot 'koning' kronen. In Northumbria besteden Deense Vikingen meer tijd aan de landbouw en verbouwen hun eigen voedsel (zoals granen en groente).

Europa 
 28 september - Koning Lodewijk de Duitser overlijdt in Frankfurt na een regeerperiode van 33 jaar. Het Oost-Frankische Rijk wordt verdeeld onder zijn zoons: Karloman krijgt Beieren toegewezen, Lodewijk III ("de Jonge") krijgt het bestuur over Saksen (met Frankenland en Thüringen) en Karel III ("de Dikke") krijgt Zwaben (Zuid-Duitsland).
 8 oktober - Slag bij Andernach: Lodewijk de Jonge komt in opstand tegen de troonsopvolging en verslaat bij Andernach (aan de Rijn tussen Keulen en Koblenz) het Frankische leger onder bevel van keizer Karel de Kale. Hij trekt zich onverrichter zake terug, het Rijnland blijft onderdeel van het Oost-Frankische Rijk.

Japan 
 Keizer Seiwa doet afstand van de troon (na een regeerperiode van 18 jaar) ten gunste van zijn 7-jarige zoon Yōzei. Hij volgt hem op als de 57e keizer van Japan.

Religie 
 Paus Johannes VIII reist met een delegatie door Campania om steun te vragen aan de Italiaanse stadstaten (Salerno, Capua, Napels en Amalfi) voor de Arabische plundertochten in Zuid-Italië.

Geboren 
 2 januari - Toda van Navarra, echtgenote van Sancho I (overleden 958)
 Hendrik de Vogelaar, koning van het Oost-Frankische Rijk (waarschijnlijke datum)

Overleden 
 31 januari - Emma van Altdorf (67), echtgenote van Lodewijk de Duitser
 28 september - Lodewijk de Duitser (70), koning van het Oost-Frankische Rijk
 Heiric van Auxerre (35), Frankisch theoloog en schrijver
 Karloman de Blinde (29), Frankisch abt
 Koenraad II, Frankisch edelman

000
Geb (mythologie)

Geb (Seb, Keb) is in de Egyptische mythologie de god van de aarde. Volgens het scheppingsverhaal was hij de zoon van de luchtgod Sjoe en de watergodin Tefnut.

Zijn zuster Noet de hemelgodin lag in zijn armen zolang het donker was en zo kregen zij kinderen Osiris, Isis, Seth en Nephthys. Hij behoorde tot de Enneade van Heliopolis

Hij was ook een vruchtbaarheidsgod en wordt meestal groen afgebeeld en in een menselijk lichaam met een fallus. Soms droeg hij de rode kroon, maar meestal had hij een gans op zijn hoofd. Vaak zie je hem liggend onder zijn zuster Noet. Aardbevingen worden ook aan hem toegeschreven als het 'gelach van Geb'.

Geb ving de dode zielen van slechte mensen, zodat ze het hiernamaals niet in konden.

Met Noet was hij de vader van Osiris, Isis, Seth en Nephthys. Met Renenutet was hij de vader van Nehebkau.

Zie ook 
 Egyptische mythologie

Egyptische god
Prix Femina

De Prix Femina is een bekende Franse literatuurprijs, die jaarlijks wordt toegekend.

Beschrijving 
De Prix Femina, vaak ten onrechte gespeld als Prix Fémina, werd in 1904 op initiatief van de Franse dichteres Anna de Noailles (1876-1933) ingesteld door 22 medewerksters van het tijdschrift Vie heureuse (later omgedoopt tot Femina). Hij was bedoeld als alternatief voor de Prix Goncourt, die toentertijd feitelijk alleen aan mannelijke auteurs werd toegekend. Indirect moest met de instelling van de prijs bovendien de literaire sectie van Vie heureuse nieuw leven worden ingeblazen.

De Prix Femina wordt ieder jaar toegekend door een geheel uit vrouwen bestaande jury, meestal (maar niet uitsluitend) aan vrouwelijke auteurs. Hij kan zowel voor proza als poëzie worden verleend. Sinds 1985 wordt tevens de Prix Femina étranger toegekend, die is bedoeld voor wat de jury beschouwt als de beste in het Frans vertaalde buitenlandse roman. In 2002 werd bovendien voor essays de Prix Femina Essai ingesteld. Bij het eeuwfeest van de prijs in 2004 werd aan Simon Leys een bijzondere prijs verleend, de Prix Femina du centenaire.

De verschillende versies van de Prix Femina worden uitgereikt op de eerste woensdag van november, tegelijk met de Prix Médicis, in Hotel Crillon in Parijs.

In 1995 ontving Jeroen Brouwers de Prix Femina étranger voor Rouge décanté, de Franse vertaling van Bezonken rood.

Prijswinnaars

Prix Femina

Prix Femina Étranger

Prix Femina Essai

Prix Femina des lycéens

Externe link 
Prix Femina - website over de geschiedenis van de prijs en de prijswinnaars

Prix-Litteraires.net - Prix Femina

Franse literatuurprijs
Transmeta

Transmeta was een chipfabrikant uit de Verenigde Staten. Het bedrijf probeerde te concurreren op dezelfde markt waar ook Intel en AMD actief en bekend zijn, namelijk de PC-markt. 

Transmeta probeerde met name CPU's te maken die minder energie verbruiken en minder warmte opwekken. Dit heeft in bijvoorbeeld laptops het voordeel dat de batterij minder snel leegraakt.

Het bedrijf verwierf onder computerliefhebbers enige faam, omdat het voordat het haar eerste product op de markt bracht, zeer geheimzinnig deed over wat het ontwikkelde. Dat het door een Microsoft-oprichter werd gerund en tegelijkertijd Linux-ontwikkelaar Linus Torvalds in dienst had, maakte de zaak voor de buitenwereld alleen maar geheimzinniger.

De Transmeta-processor is een simpelere processor qua aantal transistors dan de Intel-achtige x86's en haalt zijn (prijs/warmte/batterij-kosten-) voordeel uit het feit dat een groot deel van het rekenwerk in software wordt gedaan door middel van emulatie van de complexe x86-hardware. Dit betekent dat, net als bij de emulatie van de x86 eerder, door de zeer goede emulator van DEC's Alpha-hardware de code bij een eerste doorgang allereerst wordt geëmuleerd, waarbij statistische gegevens worden verzameld, en wanneer het programma langer loopt, die gegevens worden gebruikt om het programma te vertalen naar de broncode van de Transmetaprocessor. 

Dit is precies zoals de Alphaprocessor het ook deed bij een poging om mee te profiteren van de Intel-softwaremarkt. De Transmeta-processor verschilt hiervan doordat het de hardware van de x86 op het gebied van geheugenmanagement anders nadoet.

Linux
Amerikaans computerbedrijf
Prix des Cinq continents de la francophonie

De Prix des Cinq continents de la francophonie is een Franse literatuurprijzen, waarmee men nieuw talent wil aanmoedigen en tegelijk de wereldwijde literaire en culturele rijkdom van de Franse taal wil aantonen en stimuleren. Alleen auteurs van wie maximaal drie boeken zijn uitgegeven kunnen meedingen. 

De prijs werd in 2000 ingesteld door de Franse overheidsinstelling Agence Intergouvernementale de la francophonie en bedraagt € 10.000, plus een jaar gratis promotie.

Prijswinnaars
2001: Yasmine Khlat, Le désespoir est son pêché
2003: Marc Durin-Valois, Chamelle
2004: Mathias Énard, La Perfection du Tir
2005: Alain Mabanckou, Verre Cassé
2006: Ananda Devi, Ève de ses décombres
2007: Wilfried N'Sondé, Le Cœur des enfants léopards
2008: Hubert Haddad, Palestine
2009: Kossi Efoui, Solo d'un revenant
2010: Liliana Lazar, Terre des affranchis
2011: Jocelyne Saucier, Il pleuvait des oiseaux
2012: Geneviève Damas, Si tu passes la rivière
2013: Amal Sewtohul, Made in Mauritius
2014: Kamel Daoud, Meursault, contre-enquête
2015: In Koli Jean Bofane, Congo Inc. le testament de Bismarck
2016: Fawzia Zouari, Le Corps de ma mère

Franse literatuurprijs
Lijst van wielrenners


Een wielrenner (kortweg: renner) is iemand die de wielersport beoefent. Het vrouwelijk equivalent van wielrenner is wielrenster. 

Hieronder volgt een op achternaam gesorteerde alfabetische lijst van (bekende) wielrenners. Deze is van A tot en met Z opgesplitst in subpagina's, die via onderstaande links te openen zijn. Veel renners hebben een of meer bijnamen, die tussen haakjes cursief achter de namen zijn vermeld.

A - B - C - D - E - F - G - H - I - J - K - L - M - N - O - P - Q - R - S - T - U - V - W - X - Y - Z

Zie ook 
Lijst van Belgische wielrenners
Lijst van Nederlandse wielrenners
Lijst van veldrijders
Wielersport van A tot Z
Co-enzym

Een co-enzym is een relatief klein organisch molecuul dat nodig is voor een enzym om zijn functie te vervullen. Co-enzymen zijn een bepaalde soort cofactoren. Een co-enzym onderscheidt zich van een activator doordat het een organische en geen anorganische verbinding is.

Veel vitaminen zijn een precursor van een co-enzym. Zonder dit co-enzym kan de enzymatische reactie niet plaatsvinden.

Het co-enzym fungeert in een cel vaak als een soort van aan/uit-schakelaar. Door de concentratie van het co-enzym te variëren wordt de chemische reactie, die het enzym faciliteert, vertraagd of versneld.

Co-enzymen
Lijst van winnaars van de Ronde van Frankrijk

De volgende tabel geeft een lijst van winnaars van de Ronde van Frankrijk.

Lijst van winnaars

Leeftijd 
Firmin Lambot was met zijn 36 jaar de oudste winnaar van de Ronde van Frankrijk in 1922, Henri Cornet de jongste met 19 jaar in 1904.

Zie ook 
 Lijst van winnaars van de Ronde van Italië
 Lijst van winnaars van de Ronde van Spanje

Ronde van Frankrijk
Winnaars Frankrijk
Winnaars
VLD

VLD kan betrekking hebben op:
 Vlaamse Liberalen en Democraten
 Open Vlaamse Liberalen en Democraten, opvolger van voorgaande
 Vakbeweging in Vervoer, Logistiek en Dienstverlening
 Afkorting van Vlaardingen
Ra en Isis

Ra en Isis is een Egyptische mythe waarin wordt verteld hoe de godin Isis de oude god Ra te slim af was en de macht van hem overnam.

Ra begon oud te worden en kwijlde soms tijdens zijn slaap. Isis ving wat van het goddelijke vocht op, mengde het met stof en maakte er een slang met giftanden van. Ze legde de slang op het pad dat Ra elke dag bewandelde en spoedig werd de zonnegod gebeten. Nog nooit had hij zo een vreselijke pijn geleden en wat voor machtswoorden hij er ook op afvuurde, niets hielp. De slang was immers gemaakt uit zijn eigen substantie. Hij riep alle goden bijeen om hem te helpen en Isis, de Vrouwe der spreuken, Vernietigster van ziekte en Opwekster van de doden vroeg hem wat er mis was. Hij deed zijn beklag en zij vroeg hem naar zijn Ware Naam, dat alleen kon zijn leven redden. Hij probeerde daar onderuit te komen, vermits zij met die kennis hem volledig in haar macht zou hebben. Hij zei daarom dat hij 's morgens Kheperi, 's middags Ra en 's avonds Tem was. Isis trapte er echter niet in. Uiteindelijk werd Ra door de pijn gedwongen toe te geven. De Ware Naam was verborgen in zijn hart en dus moest Isis dat verwijderen. Ook moest de oude god zijn beide ogen, de zon en de maan afstaan aan Isis' zoon Horus. Zonder hart en zonder ogen was Ra een god die afgedaan had en geen macht meer had. Zijn macht was nu in handen van Isis die haar machtige toverspreuk gebruikte om het gif te bezweren.

De spreuk die zij gebruikte werd tot in lengte van jaren op papyrus of linnen geschreven, dat dan in water werd gedoopt. Na het drinken van dat water was het gevaar om van een slangenbeet te sterven steevast bezworen.

Egyptische mythologie
Geboorte van Horus

De geboorte van Horus, de zoon van Osiris en Isis is een bijzonder oud deel van de Egyptische mythologie. Er is een stele uit de XVIIe dynastie, nu in Parijs waarin het verhaal voorkomt in de vorm van een hymne aan Osiris, maar ook in piramideteksten komt het voor, zij het in iets andere vorm.

Osiris regeerde al vele jaren in On en hij verpersoonlijkte alle macht van Ra-Tem, Apis, Ptah, Thoth, en Chnoem. Hij had de aarde geërfd van zijn vader Geb en de hemel van zijn moeder Noet. Maar op een kwade dag slaagde zijn broer Seth erin hem te doden in een plaats Nedit genaamd, ergens in de buurt van Abydos. Toen Isis hoorde van zijn dood, haastte zij zich in de vorm van een Het-vogel, vergezeld door haar zuster Nephthys in de vorm van een Djert-vogel naar het lijk van haar man. Zij verzamelt de stukken van zijn lichaam, bedekte het met haar vleugels en wist door haar magische macht het lichaam van Osiris in beweging te krijgen.
Zij werd daarbij, volgens sommige versies van het verhaal, geholpen door de god Anubis die het lichaam balsemt.
 
De piramideteksten vervolgen:
En uw zuster komt tot U, verheugd in haar liefde voor U. U hebt gemeenschap met haar, uw zaad dringt haar binnen. Zij wordt zwanger in de vorm van Sopdet (de morgenster Sothis = Sirius). Horus-Sopdet komt uit U voort in de vorm van Horus. U schept een geest die in hem woont in de naam Geest die woont in de god Djendru. Hij wreekt U in de naam van Horus, de zoon die zijn vader wreekt.

Osiris zelf wordt de heerser van het dodenrijk. Isis verbergt haar zoon in de Delta met hulp van Hathor de koeiengodin die als min optreedt. Bij de heilige stad Boeto groeit Horus op. Hij voert een lange strijd tegen zijn oom Seth, en verliest daarin zijn oog. Thoth echter weet het Oog terug te vinden en verandert het in het teken van algemeen welbevinden. Het Oog van Horus wordt dan ook op sarcofagen afgebeeld omdat het garandeert dat de overledene recht van lijf en leden zal zijn.

Later verslaat Horus Seth en in hem komt het vlees en bloed van Osiris weer op de troon van Geb. Hij wordt daarbij verwelkomd door de Djadja, de Beheerders van de hemel, het Gezelschap der Goden en de Heren der Waarheid. Zelfs van Neb-er-Djer, de oergod van het scheppingsverhaal ontvangt hij een blijk van instemming.

Egyptische mythologie
Mark Retera

Mark Retera (Eindhoven, 16 mei 1964) is een Nederlands
striptekenaar en -scenarist.

Biografie 
Retera studeerde werktuigbouwkunde aan de Technische Universiteit Eindhoven en cognitiewetenschap aan
de Katholieke Universiteit Nijmegen voordat hij professioneel tekenaar werd. Retera debuteerde in 1985 met de serie 'Aksieburo Ket' in het tijdschrift 'Lekker Prakken' (oplage 20 exemplaren).

Hij is de auteur van de strip DirkJan die aanvankelijk verscheen in het psychologiestudentenblad Critic, daarna in het Algemeen Nijmeegs Studentenblad, in Iris Stripblad en in SUM, en vervolgens in Sjosji, Veronica Magazine en in negen kranten waaronder Het Parool. Retera tekent ook karikaturen voor onder andere Panorama, en regionale kranten waaronder De Gelderlander en het Nieuwsblad van het Noorden. Ook sommige karikaturen voor 'Café De Wereld', een onderdeel van het televisieprogramma De Wereld Draait Door, zijn door hem getekend.

Retera noemt Gary Larson als degene die hem het meest heeft beïnvloed. In 2004 won hij de Stripschapprijs en in 2016 de Karel de Grote-prijs.

Externe link 
 Comic House-portfolio van Mark Retera

Nederlands stripauteur
Comic House
Lijst van mineralen

Deze lijst geeft een overzicht van mineralen.

Indeling der mineralen

Zie ook 
 Classificatie van Strunz
 Lijst van naar een persoon genoemde mineralen

Mineralen
Mineralen
 Lijst
Argentiet

Het mineraal argentiet is een zilversulfide met chemische formule Ag2S.

Eigenschappen
Het kristalstelsel is kubisch met een ribbe van 487 pm. Het is de hoge temperatuurvorm van acanthiet; argentiet gaat beneden 173 graden Celsius over in acanthiet.

Zie ook
 Lijst van mineralen
 Acanthiet

Sulfide (mineraal)
Zilverhoudend mineraal
Acanthiet

Het mineraal acanthiet is een zilver-sulfide met de chemische formule Ag2S.

Eigenschappen
Het zwarte opake mineraal heeft een metallische glans en de streepkleur is zwart. Het kristalstelsel is monoklien met ribben: a = 422,8 pm, b = 692,8 pm, c = 786,2 pm en een hoek β = 99,58°. Goed gevormde kristallen zijn zeldzaam. Acanthiet is vaak paramorf aan de hoge temperatuur-variant argentiet. Acanthiet kan wat Se (seleen) bevatten.

Naamgeving
De naam van het mineraal acanthiet is afgeleid van het Oudgriekse ἄκανθος, akanthos ("doorn"), vanwege de vorm van de kristallen.

Voorkomen
Acanthiet komt vooral voor in lage temperatuur sulfide-aders, en in zones van secundaire aanrijking. Het mineraal is wijdverbreid in zilverafzettingen.

Zie ook
 Lijst van mineralen
 Argentiet

Externe link
  Acanthiet op Webmineral.com

Sulfide (mineraal)
Zilverhoudend mineraal
Covellien

Het mineraal covelliet of covellien is een koper-sulfide met de chemische formule CuS. Ook kan het wat ijzer bevatten.

Eigenschappen 
Het opake indigoblauwe of donkerdere mineraal heeft een hexagonaal kristalstelsel, met als ribben a = 379,2 pm en c = 1634 pm (ruimtegroep P63/mmc). De kristallen zijn plaatvormig, vanwege perfecte splijting langs het kristalvlak [0001]. De kleur is blauw. De streepkleur is loodgrijs, glimmend.

De structuur van covellien is vrij ingewikkeld. Een derde van de koper en zwavel atomen vormen een vlakke laag met een grafietstructuur (of juister: boornitride). Twee derde van de zwavel atomen vormen zwavelparen S2, zoals ook bekend uit de pyriet-structuur- die loodrecht op de vlakke laag staan met koper atomen daartussen. Covellien is een metallieke geleider. Elektronisch kan het het beste beschreven worden als Cu+3S−S22− met een gedelocaliseerd gat in de valentie band die voornamelijk zwavel karakter heeft.

Naam 
Het mineraal is genoemd naar de Italiaanse mineraloog Nicollo Covelli (1790 - 1829).

Koper- en zwavelerts 

Covelliet bestaat uit ongeveer 66,5% koper, waardoor het, als het in grote hoeveelheden wordt aangetroffen, een zeer kostbaar kopererts is. De resterende 33,5% bestaat vooral uit zwavel.

Voorkomen 
Het mineraal komt wijdverbreid voor in kopersulfide afzettingen. Het is een veel voorkomende omzetting van chalcopyriet (CuFeS2).

Zie ook 
 Koper(II)sulfide
 Lijst van mineralen
 Lijst met koperertsen
 Lijst van naar een persoon genoemde mineralen

Sulfide (mineraal)
Koperhoudend mineraal
Haliet

Haliet, ook steenzout of klipzout genoemd, is een mineraal, een halogenide. Het bestaat uit het zuivere natriumchloride, dat net als keukenzout de chemische samenstelling NaCl heeft. Het heeft een kubisch vlakgecentreerde haliet- of steenzoutstructuur met een ribbe van 564,02 pm. De ruimtegroep is Fm3m.

Haliet is een belangrijke bron voor de winning van natrium, vaak in de vorm van natronloog of natriumhydroxide: NaOH, en van chloor. Dit proces is de basis voor een uitgebreide tak van de chemische industrie. NaCl is een goed oplosbaar zout dat door verdamping in woestijnachtige omstandigheden kan worden gevormd. Er bevinden zich in het oosten van Nederland ook zoutafzettingen. Het bedrijf AkzoNobel dankt daar voor een deel zijn ontstaan aan.

Mineralen 
 Lijst van mineralen

Chloride (mineraal)
Natriumhoudend mineraal
Zout
Klockmanniet

Het mineraal klockmanniet is een koper-selenide met de chemische formule CuSe.

Eigenschappen 
Het opake donkergrijze tot blauwzwarte mineraal heeft een vervormde covelliet structuur en een hexagonaal kristalstelsel met ribben: a = 1420,6 pm, c = 1725 pm. De ruimtegroep is P63/mmc. De gemiddelde dichtheid is 5,99 en de hardheid 2 tot 2,5. Het mineraal is niet radioactief.

Naamgeving 
Het mineraal klockmanniet is genoemd naar de Duitse mineraloog Friedrich Klockmann (1857-1937) uit Aken.

Voorkomen 
Klockmanniet wordt vooral gevonden in gebieden met hydrothermale activiteit, en de typelocatie is Sierra de Umango, La Rioja, Argentinië.

Zie ook 
 Lijst van mineralen

Externe link 
 Klockmanniet op Webmineral.com

Koperhoudend mineraal
Verbinding van seleen
Lauriet

Het mineraal lauriet is een ruthenium-sulfide met de chemische formule RuS2. Het heeft de pyriet structuur. Het kristalstelsel is kubisch met een ribbe van 560 pm. De ruimtegroep is Pa3.

Zie ook
Lijst van mineralen

Sulfide (mineraal)
Verbinding van ruthenium
Pyriet

Pyriet of ijzerkies is een mineraal met als formule FeS2 (scheikundige naam: ijzer(II)disulfide). Het mineraal is een belangrijk ijzer- en zwavelerts. Het vormt vaak goed gevormde (euhedrische) kristallen in de vorm van een kubus met karakteristieke striaties en met een goudachtige glans. Het wordt ook wel klatergoud of het goud der dwazen (van het Engelse fool's gold) genoemd omdat het soms voor goud aangezien werd. De naam kattengoud wordt soms ook ten onrechte gebruikt, dit slaat echter op gele mica of hars. Omdat pyriet in ruime mate voorkomt kan dit de illusie van grote rijkdom wekken. Echter, pyriet is niet zeer veel waard (alhoewel het wel handelswaarde heeft). Het wordt gevonden samen met andere zwavelhoudende mineralen, maar ook met oxiden, in kwartsaders, in afzettingsgesteenten in koolbedden en als vervangingsmineraal in fossielen.

Eigenschappen 
Pyriet is een disulfide met zwavelparen (S2)2−- en Fe2+-ionen in een octaëdrische omringing in een t2g6 lage spintoestand. Ten gevolge van het feit dat beide ionen een gesloten configuratie bezitten is het een diamagnetische halfgeleider.

Bij de verwering van pyriet ontstaan ijzer(hydr)oxiden, waarbij ook zwavelzuur vrijkomt. Dit zuur kan dan reacties aangaan met andere mineralen en daardoor leiden tot de vorming van bijvoorbeeld gips, aluniet en jarosiet.

Een belangrijke vindplaats van pyriet is het eiland Elba.

Naamgeving 

De naam pyriet is zeer oud, afgeleid van het oude Griekse woord pyr (vuur, vgl. bijvoorbeeld pyrotechniek voor vuurwerkkunst, of het Engelse pyre (brandstapel), omdat men vonken kon maken door pyriet tegen vuursteen of ijzer aan te slaan. Vandaag de dag verstaan we onder vuursteen iets heel anders (een bepaalde vorm van SiO2).

Andere namen die men voor pyriet tegen kan komen zijn ferrosulfide, zwavelijzer en de minder gebruikelijke woorden ijzerblende en ijzerkies.

Pyriet werd vroeger wel voor nepgoud verkocht omdat het goudachtig glanst. De glans verandert echter als het glansvlak kantelt, bij goud blijft de goudglans hetzelfde. Ook is pyriet hoekig, met scherpe randjes en hard, terwijl goud rond en zacht is.

Pyriet in de antroposofie 
Pyriet wordt in de antroposofie beschouwd als medicijn.
Het wordt daar als nuttig beschouwd bij aandoeningen aan de luchtwegen, zoals tracheïtis (luchtpijpontsteking) en bronchitis.
Er is geen bewijs voor de werking gevonden en in de geneeskunde vindt het dus geen toepassing.

Zie ook 
 Lijst van mineralen
 Marcasiet

Sulfide (mineraal)
IJzerhoudend mineraal
Sylviet

Sylviet of sylvien is een mineraal dat uit kaliumchloride (KCl) bestaat.

Eigenschappen 
Sylviet heeft de haliet structuur. Het kristalstelsel is kubisch met een ribbe van 629,31pm. De ruimtegroep is Fm3m. Het witte of lichtgekleurde mineraal heeft een dichtheid van 1,987 en een hardheid van 2,5. Het is niet magnetisch, maar wel zwak radioactief. De gamma ray waarde volgens het American Petroleum Institute is 730,82.

Naamgeving 
Het mineraal sylviet is genoemd naar de Nederlandse scheikundige Franciscus de le Boë Sylvius (1614 - 1672).

Voorkomen 
In vrijwel alle evaporieten ter wereld komt sylviet voor. Het is daardoor een zeer algemeen mineraal.

Industriële toepassing 
Sylviet is een belangrijke bron voor de winning van kalium. Het mineraal wordt gebruikt in de chemische nijverheid en bij de synthese van andere kaliumzouten als kaliumnitraat of kaliumhydroxide. Sylviet is evenals keukenzout (haliet) een goed oplosbaar zout dat door verdamping in woestijnachtige omstandigheden gevormd kan worden. Door de zwakke (bevat vaak een kleine hoeveelheid radioactieve kaliumisotopen) radioactiviteit van sylviet is het op te sporen bij het boren naar olie en gas. Het is indicatief, aangezien het veel voorkomende steenzout (dat als seal voor veel reservoirs fungeert) niet radioactief is.

Zie ook 
 Lijst van mineralen
 Lijst van naar een persoon genoemde mineralen

Chloride (mineraal)
Kaliumhoudend mineraal
Umangiet

Het mineraal umangiet is een koper-selenide met de chemische formule Cu3Se2.

Eigenschappen 
Het is een rood of violetblauw mineraal met hardheid 3 op de hardheidsschaal van Mohs. Umangiet heeft een orthorombisch kristalstelsel.

Naamgeving 
De naam is afgeleid van de eerste vindplaats, Sierra de Umango in de Argentijnse provincie La Rioja, waar het in 1891 werd ontdekt.

Voorkomen 
Het mineraal komt verder ook onder meer voor in het Harzgebergte in Duitsland, in Habri, (Jihomoravsky) en Borsov (Vychodocesky), Tsjechië en in Eagle Claims, nabij Hal Lake, Beaverlodge, Saskatchewan, Canada.

Zie ook 
 Lijst van mineralen

Externe links 
 Umangiet op Webmineral.com
 Umangiet op Mindat.org

Selenide
Koperhoudend mineraal
Hekla

Hekla is een stratovulkaan op IJsland van 1491 meter hoog. Voor de uitbarsting in 1947 was dat nog 1447 meter.

De vulkaan is gelokaliseerd in Suðurland, een regio in het zuiden van IJsland. Hekla is de actiefste vulkaan van IJsland en wordt van oudsher gevreesd. Kort nadat het gebied rondom de vulkaan in bewoning werd genomen, barstte hij verwoestend uit.
Sinds de kolonisatie van IJsland – die omstreeks het jaar 876 begon – is Hekla achttien keer uitgebarsten, met onregelmatige intervallen van 9 tot 121 jaar. De eruptie-tijdsduur varieerde daarbij van enkele dagen tot enkele maanden.

In het IJslands betekent Hekla "de gehoede". Dit omdat zijn top meestal door wolken verborgen wordt. De vulkaan werd in de Middeleeuwen ook wel De poort naar de hel genoemd.

Uitbarstingen: 1104, 1158, 1206, 1222, 1300, 1341, 1389, 1510, 1597, 1636, 1693, 1766, 1845, 1947, 1970, 1980, 1991 en 2000.

Vulkaan in IJsland
Berg in IJsland
Laki (vulkaan)

De Laki (voluit Lakagígar, ofwel Laki's kraters) is een spleetvulkaan op IJsland.

Uitbarsting 1783

Uitbarsting 
De grootste en bekendste uitbarsting van de Laki dateert uit 1783 en is (qua uitgestoten volume lava) de grootste uitbarsting van een vulkaan op IJsland in historische tijden. Het begon met een golf van verwoestende aardbevingen die het zuiden en zuidwesten van IJsland teisterden waarbij ten minste 90 boerderijen werden verwoest. In juni van datzelfde jaar begon een enorme vulkanische uitbarsting, bekend als de Vuren van de Skaftá rivier (Skaftáreldar), uit een meer dan 22 kilometer lange barst in de aarde die nu Lakagígar heet, naar de berg Laki op het midden van de spleet. Een deel van de spleet ligt onder de gletsjer Vatnajökull en de totale lengte is dus niet bekend. Gedurende de acht maanden durende uitbarsting, van 8 juni 1783 tot 7 februari 1784, werd een oppervlakte van 565 km² met een meters dikke laag lava bedekt. Bovendien kwamen er enorme hoeveelheden giftige fluor- en zwavelhoudende gassen vrij. Hierdoor groeide het gras niet en kon er niet gehooid worden. In de herfst en winter was er een tekort aan hooi waardoor bijna driekwart van het vee op IJsland stierf.

Gevolgen 
Een later gevolg hiervan was dat een vijfde deel van de bevolking van IJsland stierf door voedseltekorten. In het IJslands wordt dit Móduhardbindin (hongersnood-door-gassen), genoemd. Dit zal ook hebben bijgedragen aan het grote aantal IJslanders die in de eeuw daarna emigreerden naar Noord-Amerika.

Ten gevolge van deze eruptie was het noordelijk halfrond in een waas van mist gehuld, waardoor de temperatuur het volgende jaar wereldwijd met ongeveer 1 graad Celsius daalde (een vulkanische winter), en er zure regen en misoogsten ontstonden.

In de warme zomer van 1783 waaide de wind geruime tijd naar het zuidoosten, waardoor een wolk met zwaveldioxide en zwavelzuur zich over West-Europa verspreidde, zover landinwaarts als Praag. Men schat dat alleen al in Groot-Brittannië 23.000 mensen overleden door de gifwolk.

Deze uitbarsting wordt gezien als een van de oorzaken voor de strenge winter van 1783-84.

Er wordt ook wel gesteld dat de hongersnood in Europa uiteindelijk heeft geleid tot de Franse Revolutie. De uitbarsting heeft zo mogelijk een enorme (politieke) uitwerking gehad op Europa.

Zie ook 
Een mondiale gelijkenis met gevolgen zoals deze uitbarsting, is die van de Indonesische vulkaan Tambora in 1815.

Berg in IJsland
Laki
Ptah

Ptah, ook gespeld als Peteh was in de Egyptische Mythologie in het Oude Rijk de vergoddelijking van de primordiale wereld in de Enneadische kosmogonie, dat letterlijk Ta-tenen werd genoemd met de betekenis van verrezen land, of als Tanen, met de betekenis van ondergelopen land.

Het was de lokale godheid van de stad Memphis, die in het Oude Rijk lange tijd de hoofdstad was. Er is een versie van het Egyptisch scheppingsverhaal waarin niet de zonnegod Ra de god van de schepping is, maar Ptah. Deze versie staat vereeuwigd op de Steen van Palermo die ooit de tempel van Ptah in Memphis sierde. Dit heiligdom noemde men Hwt-ka-Ptah oftewel "Huis van de Geest van Ptah".

Hij is de gezel van Bastet en haar woeste aspect Sechmet en wordt voorgesteld als een rijzige man met sluitende kleding en een nauwe hoofdkap. Hij draagt een staf waarin het Djed-teken, de Was-scepter en het ankh-teken zijn gecombineerd. Vanaf het Middenrijk werd hem ook een rechte baard gegeven.

Ptah is de pottenbakker onder de goden en ook de brenger van de smeedkunst en de beeldhouwkunst. Hij schiep de mensheid op zijn pottenbakkerswiel en staat de mensheid altijd bij. Hij vormde ze uit klei en blies er een goddelijke vonk in (vergelijk Genesis). Van hem wordt ook gezegd dat hij de wereld schiep "met gedachten uit zijn hart en woorden van zijn tong".

Daarna volgde Ra hem op, vervolgens Shu, Geb, en Osiris. Dan greep Seth de macht maar deze werd verslagen door Horus.

De naam in transcriptie als Ḥwt-k3-Ptḥ (van Hwt-ka-Ptah of Hat-ka-Ptah "tempel van de Ka van Ptah") werd in het Grieks vertaald tot 'Αι γυ πτος' of 'Aeguptos'. In het oude Griekenland ging na verloop van tijd die naam van dit heiligdom over op het gehele gebied: het is de naam van Egypte.

Men beschouwde Imhotep, die de trappenpiramide bouwde, als zijn zoon.

In het Oude Rijk versmolt zijn cultus met die van de valkgod Sokar of Sokaris. Uit deze combinatie ontstond de begrafenisgod Ptah-Sokar. Vanzelf nam deze godheid geleidelijk attributen van de dodengod Osiris over. Zo ontstond Ptah-Sokar-Osiris, waarvan vaak beeltenissen werden als grafgift meegegeven aan privépersonen.

De oude Grieken namen hem onder de naam Hephaistos op in hun pantheon.

Zie ook 
 Egyptische mythologie
 Lijst van goden en godinnen

Egyptische god
Iris (stripblad)

Iris was een Nederlands (amateur-)stripblad dat onregelmatig verscheen tussen 1990 en 1995. In totaal werden er 15 nummers plus een proefnummer (nr. 0) uitgebracht. Het werd opgericht door verschillende studenten van de Katholieke Universiteit Nijmegen.

Medewerkers waren onder anderen Mark Retera van DirkJan, Remco Polman van Mooves, Maaike Hartjes van Maaike's Dagboekje, Frans Wentholt en Paul Hoogma.

Sommige van de strips die in Iris werden gepubliceerd werden later ook buiten de stripwereld bekend: Dirk Jan en Maaike's Dagboekje.

Externe link
 Het StripSter-archief

Nederlands stripblad
Maaikes Dagboekje

Maaikes Dagboekje is een strip van Maaike Hartjes waarin ze op een minuscuul formaat grappige dingen optekent die ze dagelijks meemaakt. De delen Hong Kong dagboek en Donker - Zuid-Afrika dagboek zijn reisverslagen. Het album Burn-out dagboek uit 2018 beschrijft de periode dat Hartjes een burn-out meemaakte na een grote frustrerende opdracht.

Hartjes tekende aanvankelijk realistisch, maar raakte al snel uitgekeken op dat formaat. Bij studio Funny Farm in Arnhem moedigden ze haar aan haar dagboekstripjes te publiceren.

Maaikes Dagboekje verschijnt in de Nederlandse tijdschriften Viva en Zone 5300. In albumvorm werden de stripjes eerst in eigen beheer uitgegeven, en later door uitgeverijen als De Harmonie, Oog & Blik en Nijgh & Van Ditmar.

Albums

Externe link
Voorbeelden op Hartjes' website

Nederlandse stripreeks
Autobiografische strip
Komische strip
Strip

Stripverhaal
 een smalle strook materiaal, zoals een tochtstrip
 een strook van een Nationale Strippenkaart, vroeger in Nederland gebruikt in het openbaar vervoer
 een simpele landings- en startbaan voor vliegtuigen, meestal in moeilijk bereikbare oorden
 Strip (obligatie), een obligatie zonder interestcoupons (ook: mantel)
 Las Vegas Strip (The Strip), een straat in Las Vegas waaraan veel casino's liggen
Maaike Hartjes

Maaike Hartjes (Amsterdam, 15 oktober 1972) is een tekenaar en schrijfster van stripverhalen.

Hartjes studeerde een jaar wiskunde aan de Vrije Universiteit in Amsterdam, voordat ze naar een kunstopleiding overschakelde. Ze beheerst vele verschillende tekenstijlen. Sinds ze halverwege de jaren 1990 begon op te vallen met de minuscule poppetjes uit Maaike's Dagboekje is dat haar voornaamste tekenstijl. Deze strip is uitgegeven als small press-boekje en verscheen na een aantal jaar enige tijd wekelijks in Viva. Het karakter van de strip veranderde daarmee enigszins, van kleine grapjes naar een wat realistischere dagboekvorm. Ook werden de strips gepubliceerd in stripbladen Iris, Razzafrazz en Zone 5300.

Hartjes gaf een album uit met strips die door vrouwen zijn gemaakt, Old Cake Comix.

Prijzen 
Op 28 februari 2016 ontving Hartjes de Stripschapprijs 2016.

Bibliografie
 Maaike's dagboekje (Oog & Blik, 1998)
 Maaikes grote dagboekje (Oog & Blik, 2002)
 Hartjes | Deel 1 (Oog & Blik\De Harmonie, 2004)
 Hartjes | Deel 2 (Oog & Blik\De Harmonie, 2005)
 Donker | Zuid-Afrika dagboek (De Bezige Bij, 2006/2010)
 Zo lief ben je nou ook weer niet! (Oog & Blik\De Harmonie, 2007)
 Hong Kong dagboek met Mark Hendriks (Oog & Blik, 2008)
 Hartenjagen (Oog & Blik\De Bezige Bij, 2009)
 Gruwelijk! (Oog & Blik\De Bezige Bij, 2011)
 Burn-out dagboek (Nijgh & Van Ditmar, 2018)

Film 
 I'm perfectly fine (2023), korte film gebaseerd op het Burn-out dagboek

Zie ook 
 Small press

Externe links 
 Officiële website
 Website film I'm perfectly fine
 Comic House-portfolio van Maaike Hartjes

Hartjes,Maaike
Comic House
Iris



Natuur en wetenschappen 
 Iris (anatomie), een deel van het oog
 Diafragma (optica), een mechanisch onderdeel dat vergelijkbaar is met de iris in het oog
 Iris (plant) (Lis), een geslacht van planten uit de lissenfamilie
 Iris (insect), een geslacht van bidsprinkhanen
 Iris (planetoïde), een planetoïde

Personen, personages 
 Iris (voornaam), een meisjesnaam
 Iris (Pokémon), een personage uit het veertiende seizoen van Pokémon 
 Iris (personage), een personage uit de gameserie Phoenix Wright
 Iris (zangeres), artiestennaam van de Vlaamse zangeres Laura Van den Bruel
 Iris (godin), een Griekse godin

Merken 
 Iris (bier), een bier gebrouwen door Brouwerij Cantillon
 Iris (Brescia), een Italiaans historisch motorfietsmerk
 Iris (Brixton), een Brits historisch motorfietsmerk

Film en televisie 
 Iris och löjtnantshjärta, een Zweedse film uit 1946 van Alf Sjöberg
 Iris (1987), een Nederlandse film van Mady Saks met Monique van de Ven over een veearts
 Iris (televisieserie), een op deze film gebaseerde televisieserie
 Iris (2001), een Amerikaanse film van Richard Eyre over het leven van Iris Murdoch
 Iris (2006), een Amerikaanse film van Ben Kim
 Iris the Movie, een Zuid-Koreaanse film uit 2009 van Kyoo-tae Kim en Yun-ho Yang
 Iris (2011), een Zweedse film uit 2011
 Iris (2016), een Franse film uit 2016
 Iris (televisiekanaal), Italiaans televisiekanaal

Divers 
 Iris (band), een band
 Iris (loge), een vrijmetselaarsloge
 Iris (maandblad), een voormalig Belgisch maandblad
 Iris (stripblad), een Nederlands stripblad
 Iris (lied), een lied van de Goo Goo Dolls, te vinden op hun album Dizzy up the girl
 Iris (trein), een Eurocity trein
 Iris (opera)

Acroniem 
 IRIS Hogeschool Brussel, voormalige hogeschool in Brussel, opgegaan in Europese Hogeschool Brussel.
 IRIS (Ziekenhuiskoepel Brussel), Interhospitalenkoepel van de Regio voor Infrastructurele Samenwerking; koepelorganisatie van de Brusselse openbare en universitaire ziekenhuizen
 IRIS (bedrijf), Image Recognition Integrated Systems, een Belgisch bedrijf
 IRIS research, een economisch onderzoeksinstituut van de Rabobank en Robeco.
 IRIS Immunologie, Immune Reconstitution Inflammatory Syndrome.
 IRIS-T, een Duitse lucht-luchtraket.
 IRIS (tijdwaarnemingssysteem), een tijdwaarnemingssysteem primair gericht op roeiwedstrijden
 Integraal Rechtspraak Informatie Systeem voor kantonzaken
 IRIS Smart Cities, Integrated and Replicable solutions for co-creation In Sustainable cities, is een vanuit het EU-programma HORIZON 2020 betaald project voor vijf jaar vanaf oktober 2017. 
 IRIS2, Infrastructure for Resilience, Interconnection and Security by Satellites, een geplande constellatie van satellieten voor de Europese Unie.
Kinderboek van het jaar

Het Kinderboek van het jaar was een literatuurprijs in de Nederlandse jeugdliteratuur die van 1954 tot en met 1970 jaarlijks werd toegekend aan het beste Nederlandse kinderboek. Sinds 1970 is de prijs vervangen door de Gouden en Zilveren Griffels. 

Oorspronkelijk werd de prijs genoemd naar het jaar waarin het bekroonde boek verschenen was; Annie M.G. Schmidt kreeg bijvoorbeeld in 1958 de prijs voor het Kinderboek van jaar 1957. Sinds 1961 wordt de prijs genoemd naar het jaar waarin deze wordt uitgereikt, met als gevolg dat er geen Kinderboek van het jaar 1960 was. 

Vanaf 1966 werden jaarlijks twee prijzen toegekend, een voor een kinderboek (tot 10 jaar) en een voor een jeugdboek (10 jaar en ouder); de laatste prijs heette het Jeugdboek van het jaar.

Gelauwerden 
 1954 - An Rutgers van der Loeff-Basenau voor Lawines razen
 1955 - Cor Bruyn voor Lasse Länta (een verhaal uit Lapland)
 1956 - Miep Diekmann voor De boten van Brakkeput
 1957 - Annie M.G. Schmidt voor Wiplala  
 1958 - Harriet Laurey voor Sinterklaas en de struikrovers
 1959 - C.E. Pothast-Gimberg voor Corso het ezeltje
 1961 - Jan Blokker voor Op zoek naar een oom 
 1962 - Jean Dulieu voor Paulus, de hulpsinterklaas
 1963 - Tonke Dragt voor De brief voor de koning
 1964 - W.F.H. Visser voor Niku, de koerier
 1965 - Paul Biegel voor Het sleutelkruid
 1966 - Mies Bouhuys voor Kinderverhalen (kinderboek)
 1966 - Toos Blom voor Loeloedji, kleine rode bloem (jeugdboek)
 1967 - niet uitgereikt
 1968 - Hans Werner voor Mattijs Mooimuziek (kinderboek)
 1968 - Siny van Iterson voor De adjudant van de vrachtwagen (jeugdboek)
 1969 - Hans Andreus voor Meester Pompelmoes en de Mompelpoes (kinderboek)
 1969 - Henk van Kerkwijk voor Komplot op volle zee (jeugdboek)
 1970 - Harriet Laurey voor Verhalen van de spinnende kater (kinderboek)
 1970 - Frank Herzen voor De zoon van de woordbouwer (jeugdboek)

Zie ook 
 kinderboekenweek
 jeugdliteratuur
 Nederlandstalige jeugdliteratuur

Externe link 
 Lezing van Joke Linders over de historie van de prijs, n.a.v. het vijftigjarig bestaan

Nederlandse literatuurprijs
  Kinderboek van het jaar
Gouden Lijst (prijs jeugdliteratuur)

De Gouden Lijst was een Nederlandse literatuurprijs die de beste jeugdliteratuur voor twaalf- tot vijftienjarigen onder de aandacht wilde brengen. De prijs werd jaarlijks, op voordracht van een vakjury toegekend aan twee boeken: één in de categorie oorspronkelijk Nederlandstalig en één in de categorie vertaalde boeken. Verder waren er drie Eervolle Vermeldingen. De Gouden Lijst werd van 2010 tot en met 2018 uitgereikt.

Voorloper 
De Gouden Lijst is de opvolger van de Gouden Zoen, die werd uitgereikt van 1997 tot 2008. De Gouden Zoen was de prijs voor het beste Nederlandstalige jeugdboek voor 12 tot 15 jaar. Daarnaast werden Zilveren Zoenen uitgereikt aan zowel Nederlandstalige als in het Nederlands vertaalde boeken. In 2009 besloot de CPNB met de prijs te stoppen, omdat de prijs te weinig respons zou opleveren. Als protest tegen de opheffing en om schrijvers van boeken voor deze leeftijdscategorie een hart onder de riem te steken riepen de jeugdboekenauteurs Ted van Lieshout en Hans Hagen de Gouden Lijst in het leven. Daarna werd de Gouden Lijst, mede op uitdrukkelijk verzoek van de Griffeljury, van 2011 tot en met 2017, weer uitgereikt door de CPNB. In 2018 was het voortbestaan van de prijs weer onduidelijk. Uiteindelijk hielden opnieuw Ted van Lieshout en Hans Hagen de prijs in stand. BruutTAAL, een methode voor het vak Nederlands in het voortgezet onderwijs, bleek bereid de prijs te sponsoren.

Opvolger 
Vanaf 2019 nam de CPNB deze prijs voor jeugdliteratuur toch weer voor zijn rekening. Niet langer als een aparte prijs, maar door de bestaande prijzen voor jeugdliteratuur, de Griffels en Penselen, te verbreden met een categorie met boeken voor de leeftijd van 12 tot 15 jaar. Hiermee wil de CPNB het belang van leesbevordering van deze groep jongeren onderstrepen.

Voor boeken, geschreven voor jongeren boven de 15 jaar is er de Dioraphte Jongerenliteratuur Prijs.

Gelauwerden 
Een aantal schrijvers werd meermaals gelauwerd in de loop van de jaren. Edward van de Vendel kreeg, behalve de Gouden Lijst 2016, driemaal een Gouden Zoen. Benny Lindelauf en Els Beerten ontvingen beiden een Gouden Lijst en een Gouden Zoen. En Anne Provoost tweemaal een Gouden Zoen.

Externe link 
 Stichting Collectieve Propaganda van het Nederlandse Boek

Bronnen, noten en/of referenties 

Nederlandse literatuurprijs
Zilveren Zoen

De Zilveren Zoen was een literatuurprijs die tussen 1997 en 2008 jaarlijks werd toegekend door de Stichting CPNB  voor twee van de beste boeken voor jongeren vanaf twaalf jaar. Daarnaast werd een Gouden Zoen toegekend.

Terwijl voor de Gouden Zoen alleen oorspronkelijk in het Nederlands geschreven werk in aanmerking kwam, was de Zilveren Zoen ook voor in het Nederlands vertaalde boeken. DE CPNB stopte er na 2008 mee omdat er niet genoeg aandacht voor was vanuit uitgeverijen, scholen en de jongeren zelf.

Voor boeken die voor jongere kinderen geschreven worden, bestaan vergelijkbare prijzen: de Gouden en Zilveren Griffel. Bovendien worden jaarlijks Gouden en Zilveren Penselen uitgereikt aan de best geïllustreerde kinderboeken.

Gelauwerden 
 2008 - Markus Zusak, voor De boekendief
 2008 - Linzi Glass, voor Het jaar dat de zigeuners kwamen
 2007 - Mikael Engström, voor Dief van de duivel
 2007 - Marita de Sterck, voor Kwaad bloed
 2006 - David Almond, voor De vuurvreter
 2006 - Hilde Hagerup, voor Zomerzeer
 2005 - Mikael Engström, voor Tobbe
 2005 - Marita de Sterck, voor Met huid en haar
 2004 - Mark Haddon, voor Het wonderbaarlijke voorval met de hond in de nacht
 2004 - Margaret Wild, voor Jinx
 2003 - Floortje Zwigtman, voor Wolfsroedel
 2003 - Rita Williams-Garcia, voor Ysa's schreeuw
 2002 - David Almond, voor Het zwarte slik
 2002 - Jon Ewo, voor De Zon is een maffe god
 2001 - David Almond, voor De wildernis
 2001 - Karlijn Stoffels, voor De rattenvanger
 2000 - Imme Dros, voor Ilios: het verhaal van de Trojaanse oorlog
 2000 - Louis Sachar, voor Gaten
 1999 - Ted van Lieshout, voor Stilleven: een tentoonstelling
 1999 - Per Nilsson, voor De geur van melisse
 1998 - Henri Van Daele, voor Balthasar
 1998 - Kim Fupz Aakeson, voor Waanzinnige wereld
 1997 - Ted van Lieshout, voor Gebr..
 1997 - Sylvia Waugh, voor De mennyms

Externe link 
 CPNB

Nederlandse literatuurprijs