alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Lijst van goden en godinnen

Hieronder staat een alfabetische lijst van goden en godinnen.

A

B

C

D

E

F
Freyr   (God)

G

H

I

J

K

L

M

N

O

P

Q

R

S

T

U

V

W

X

Y

Z
 Zeus (god)
 Ziva (godin)
 Zephyros (god)

Oorsprong

Zie ook
 Germaanse goden
 Lijst van Griekse goden
 Lijst van personen in de Keltische mythologie
 Mythologie
 Mythologie van A tot Z
 Religie
 Religie van A tot Z

 Lijst van goden en godinnen
Goden en godinnen
Anahita (mythologie)

Anahita, ook wel bekend als Anaïtis (Oudgrieks: , Anaĩtis), is een Perzische godin.

Deze Aziatische natuurgodin werd in Armenië, Cappadocië, Medië en andere Aziatische landen vereerd. Zij komt voor op het reliëf van de Taq-e-Bustan. Zij was de godin van de liefde en van de vruchtbaarheid en kreeg het epitheton van Moeder van God.

Haar priesters waren tot een stand met eigen bezittingen verbonden. De Grieken zagen in haar een maangodin en identificeerden haar met Aphrodite of Artemis.

Zie ook 
 Moedergodin
 Moeder van alle goden
 Lijst van goden en godinnen

Referenties
 art. Anaïtis, in  - trad. ed. , Classisch Woordenboek van Kunsten en Wetenschappen, Rotterdam, 1857, p. 61.
art. Anaïtis, in , Woordenboek der Grieksche en Romeinsche Oudheid, Haarlem, 1920, p. 50.

Perzische mythologie
Zoroastrisme
Domnu

Domnu was in de Keltische mythologie de moeder van de Fomóiri, die als kwade goden gezien werden.

Zie ook:
Lijst van goden en godinnen

Ierse godheid
Ierse mythologie
Dagda (Keltische mythologie)

De Dagda werd in de Keltische mythologie van Ierland vaak gezien als de Vader der Goden, vergelijkbaar met Jupiter (Díspater). Het woord zelf betekent De goede God, niet in de morele zin, maar in een algemene zin, overal goed in, macht over alles. De keltische goden hadden niet echt een specialisatiegebied, en er kan dus ook niet echt over een pantheon worden gesproken. Ze waren allen goed in alles, zoals de Griekse god Apollo. Hij is ook bekend als Eochaidh Ollathair (Al-vader), Aedh (Vuur) en Ruadh Rofessa (De Rode Heer van Kennis).

De Dagda was een vader-figuur. Hij was de zoon van Danu en Bileacute. Ierse verhalen schilderen de Dagda af als een figuur met immense macht, gewapend met een magische knuppel en met een ketel. Eén haal met de knuppel zou negen mannen neer kunnen slaan, en met het handvat zou hij ze weer terug tot leven kunnen brengen. De ketel was bodemloos, en zou een leger te eten kunnen geven. Hij bezat ook een rijkelijk versierde magische harp, gemaakt van eikenhout. Als de Dagda de harp bespeelde kon hij de seizoenen in de juiste volgorde zetten. Andere verhalen vertellen over hoe hij met zijn harp zijn leger in de oorlog kon commanderen.

De Dagda was ook de Hoge Koning van de Tuatha Dé Danann, de bovennatuurlijke wezens die Ierland bewoonden voor de Ieren.

Hij was getrouwd met Breg, en had een affaire met Boann, de vrouw van Nechtan. Om zijn affaire stil te houden zorgde hij ervoor dat de zon negen maanden stil stond. Dit maakte het mogelijk dat zijn zoon Aengus werd verwekt en geboren op één dag. Samen met Boann helpt hij Aengus zijn ware liefde te vinden.

De Dagda was ook de vader van Badb Dearg, die hem opvolgde als Koning van de Tuatha De Danann.

Zie ook 
 Lijst van goden en godinnen

Ierse mythologie
Ierse godheid
Honorat de Bueil

Honorat de Bueil, seigneur de Racan (ook wel marquis de Racan genoemd, hoewel hij nooit die titel droeg) is een Franse dichter en toneelschrijver, hij werd geboren op kasteel La Roche-Racan op 5 februari 1589 en overleed op 21 januari 1670. 

Hij was een page aan het hof van Hendrik IV, en ging daarna in het leger. Hij erft uiteindelijk land en een woning en krijgt hierdoor de kans om zich geheel aan de poëzie te wijden. 

Hij was een navolger van Malherbe, die hij kende uit zijn tijd aan het hof. Hij schreef gedichten en een toneelstuk, Bergeries dat uit vijf stukken bestaat. Een gedeelte met de naam Arthénice werd opgevoerd in 1619. Het stuk werd later uitgebracht onder de titel Les Bergeries (1625). 

Hij schreef verder: 
 Sept psaumes (1631)
 Odes sacrées tirées des psaumes de David (1651)
 Dernières fsuvres et poésies chréliennes (1660)

Er is een overzicht van zijn werk uitgegeven in 1857 onder de titel OEuvres completes geredigeerd door Tenant de Latour. Hier staat ook een biografie in.

De Bueil werd in 1634 verkozen tot lid van de Académie française.

Frans dichter
17e-eeuws schrijver
Lid van de Académie française
Alchemist

een beoefenaar van de alchemie

Personen en groepen 
 Alchemist (band), een Australische metalband
 Alchemist (bedrijf), een Japanse ontwikkelaar van videogames
 The Alchemist (muzikant), de Amerikaanse hiphop-producer Daniel Alan Maman

Kunst 
 De Alchemist (schilderij), een schilderij van Pieter Bruegel de Oude

Literatuur 
 De Alchemist (roman), een boek van Paulo Coelho
 De Alchemist: De geheimen van de onsterfelijke Nicolas Flamel, een boek van Michael Scott
 De Alchemist (stripreeks), een Franse stripreeks

Toneel en film 
 The Alchemist (toneelstuk), een toneelstuk van Ben Jonson
 De Alchemist (televisiefilm), een Belgische televisiefilm uit 1971
 The Alchemist (film), een Amerikaanse horrorfilm uit 1981

Overig 
 Alchemist (computerspel), een computerspel uit 1983 van Imagine Software
Ludvig Holberg

Ludvig Holberg (Bergen, 3 december 1684 - Kopenhagen, 28 januari 1754) was een Noors-Deense toneelschrijver.

Leven en werk 
Holberg was de jongste van zes broers. Zijn vader stierf toen hij nog geen jaar oud was. Hoewel niemand in zijn familie ooit geschreven had, ontwikkelde Ludvig zich tot de vader van de Deense literatuur. Holberg woonde lange tijd in Kopenhagen en was er docent aan de universiteit. Dit is ook waar hij zijn beroemde komedies schreef. In het begin lukte het hem niet werk te vinden dat hem werkelijk interesseerde. Hij studeerde rechten, geschiedenis en taalkunde. Later doceerde hij uiteenlopende vakken zoals metafysica, Latijn en geschiedenis.

Holberg was een bereisd man. In zijn jonge jaren bezocht hij Nederland, Frankrijk en Rome en leerde zo veel verschillende mensen en culturen kennen. Hij studeerde een tijd aan de Universiteit van Oxford. Zijn reizen, waarbij hij Latijnse en Franse komedies te zien kreeg, waren een belangrijke bron van inspiratie voor zijn komedies. 

In zijn tijd in Parijs had hij nauwe banden met Jacob Winsløw een Deense katholiek die probeerde hem te bekeren, maar Ludvig bleef het Lutherse geloof trouw. Toch had hij daar een vooruitstrevende kijk op. Ten aanzien van het in zijn tijd nieuwe heliocentrische wereldbeeld dat omstreden was omdat het een letterlijke interpretatie van sommige delen van de Bijbel leek tegen te spreken, zei hij: De Heilige Schrift is niet geschreven om mensen astronomie bij te brengen, maar om ze tot zaligheid te brengen.

Zijn schrijverschap kent drie hoofdthema's: een historische, een poëtisch/komische en een filosofische periode. Vooral in de komische toneelspelen, waardoor hij het meest bekend is, was hij bijzonder productief. Men zegt wel dat zijn geloofshouding het deïsme vertegenwoordigt met zijn scepsis tegenover de erfzonde en zijn nadruk op de vrije wil van de mens. Holberg heeft een belangrijke wetenschappelijke bijdrage geleverd. Tot zijn tijd was de wetenschap ondergeschikt aan de religie. Holberg stelde daar empirisme, met nadruk op ervaring en observatie tegenover.

Ter ere van Holberg stelde de Noorse regering in 2003 de Holbergprijs in voor wetenschappers die zich verdienstelijk hebben gemaakt op het terrein van de kunsten, de geesteswetenschappen, de sociale wetenschappen, het recht of de theologie.

Toneelwerk

Externe link 
 

Deens toneelschrijver
Noors toneelschrijver
18e-eeuws schrijver
Proet

De Proet (Roemeens: Prut; Russisch en Oekraïens: Прут, Proet) is een zijrivier van de Donau in Oekraïne, Roemenië en Moldavië. De lengte is 953 km. Daarmee is de Proet de op een na langste zijrivier van de Donau. De Proet vormt een groot deel van de oostgrens van Roemenië. De grootste zijrivieren van de Proet zijn de Tsjeremosj en de Jijia.

De Proet ontspringt in het zuidwesten van Oekraïne in de Beskiden. De bron ligt nabij de Hoverla, de hoogste berg van Oekraïne, die de waterscheiding vormt met een net iets langere zijrivier van de Donau: de Tisza. Dit is het gebied van de Hoetsoelen, een Oekraïens bergvolk.

De Proet stroomt even naar het noorden en buigt vervolgens af naar het oostzuidoosten. Ze passeert de stad Kolomyja (het vroegere Galicische Kolomea), en na de monding van de Tsjeremosj Tsjernivtsi (voorheen Czernowitz), de hoofdstad van de Boekovina. Deze twee steden zijn de grootste aan de Proet.

Ten oosten van Tsjernivtsi wordt de Proet de grens met Roemenië en voorbij Darabani die tussen de republiek Moldavië en Roemenië (Roemeens Moldavië). De Proet buigt nu af naar het zuidoosten en later naar het zuiden. Het gehele grenstraject is uiterst bochtig. In het noorden ligt een groot stuwmeer: het Lac Stanca-Costeşti, gevormd door een dam, de Stânca-Costeștidam, die een waterkrachtcentrale in zich heeft. Grote plaatsen liggen op dit grenstraject nauwelijks. De grootste stad aan de Moldavische kant is Ungheni, niet ver van Iași, de grootste stad van Roemeens Moldavië. Hier bevindt zich een door Gustave Eiffel ontworpen spoorbrug uit 1874.

De monding van de Proet in de Donau bevindt zich 15 km ten oosten van Galați, een belangrijke binnenhaven.

De Proet als grensrivier
De Proet werd in 1812 (Verdrag van Boekarest) voor het eerst een grensrivier: Rusland veroverde toen Bessarabië op het vorstendom Moldavië. Dat vorstendom ging in 1878 (Berlijns Congres) op in de nieuwe staat Roemenië, waarbij de Proet de Roemeens-Russische grens werd. In 1920 kwam Bessarabië aan Roemenië en werd de Proet grensrivier-af. In 1947 (Verdrag van Parijs) moest Roemenië de noordelijke Boekovina en Bessarabië afstaan aan de Sovjet-Unie: de Proet werd de grens tussen Roemenië enerzijds en de Sovjetrepublieken Oekraïne en Moldavië anderzijds. In 1991 werden deze republieken binnen hun bestaande grenzen onafhankelijk: sindsdien hebben drie landen de Proet als grens.

Rivier in Moldavië
Rivier in Oekraïne
Rivier in Roemenië
Geografie van Moldavië (Roemenië)
Oblast Transkarpatië
Zijrivier van de Donau
Moldavië

Moldavië (land), (1991-heden) een republiek in Zuidoost-Europa
Vorstendom Moldavië, (1359-1861) een middeleeuwse staat
Moldavië (Roemenië), de Roemeense landstreek 
Moldavische Socialistische Sovjetrepubliek (1940-1991) binnen de Sovjet-Unie
Moldavische ASSR (1924-1940) binnen de Oekraïense SSR
Moldova (rivier), een rivier in Roemenië
Moldova (Lüganuse), een plaats in de Estlandse gemeente Lüganuse
Moldava (okres Teplice), een gemeente in Tsjechië
Jordaan (rivier)

De Jordaan (Hebreeuws: נהר הירדן, nehar hajarden) (Arabisch: نهر الأردن, nahr aloerdoen), is een rivier in het Midden-Oosten die door de Jordaanvallei via het Meer van Tiberias naar de Dode Zee stroomt. De drie bronrivieren van de Jordaan zijn de Dan, Banias en Hasbani. Op het drielandenpunt van Syrië, Jordanië en Israël mondt ook de Jarmuk in de Jordaan uit.

De Jordaan vormt staatkundig op de Golanhoogvlakte de grens tussen Israël en Syrië, en in het oosten vormt ze de grens van Israël en de Palestijnse Westelijke Jordaanoever met Jordanië. In andere gedeelten behoren beide oevers van de Jordaan aan Israël.

Hemelsbreed bedraagt de lengte van de rivier ongeveer 170 kilometer, maar door de vele bochten van de loop ervan is de feitelijke lengte veel groter. Over hoe groot deze feitelijke lengte precies is, verschillen de bronnen; er worden lengtes tot 330 en zelfs 400 kilometer genoemd.

Circa 70 tot 90% van het water van de rivier wordt voor menselijke doeleinden aangewend en het debiet van de rivier is sterk afgenomen. Hierdoor is het opdrogen van de Dode Zee versneld, een proces dat al tienduizenden jaren gaande is door de natuurlijke negatieve waterbalans (wateraanvoer-verdamping). De Dode Zee is een van de laagst gelegen meren ter wereld.

De naam Jordaan heeft twee mogelijke etymologieën. Het zou kunnen zijn afgeleid van het Hebreeuwse werkwoord yarad, wat 'afdalen' betekent. De rivier ontspringt op de Hermon, uit de bronnen van de plaats Dan en Caesarea Philippi (Banias). Jordaan kan heel goed betekenen Yored mei-ha-Dan, wat betekent "daalt af van Dan". Het zou ook kunnen zijn afgeleid van het Aramese woord yardeen, wat 'snelstromend water' betekent.

Bijbel
De Jordaan wordt vaak genoemd in de Bijbel. In het boek Jozua trekken de Israëlieten, na de woestijnreis, de Jordaan over om het Beloofde Land binnen te trekken. In de evangeliën wordt beschreven dat Jezus Christus in deze rivier werd gedoopt door Johannes de Doper. Dit zou gebeurd zijn bij Betanië. Veel mensen van over heel de wereld laten zich dopen in de rivier.

21e eeuw
Anno 2023 is de Jordaan nog maar een schim van vroeger. Israël (National Water Carrier), Jordanië (omleiding van de Jarmuk) en Syrië (40 dammen in 60 jaar tijd) namen maatregelen om water (ook van zijtakken) voor eigen baat af te leiden. Stroomversnellingen zijn er niet meer. De hoeveelheid water is minder dan een tiende van wat het eens was. Bij Qasr el Yahud, de doopplaats, is goed te zien dat er minder water is: alleen knielend kunnen dopelingen nog kopje onder gaan. Wat rest is een bruine, modderige 6 meter brede stroom. De grootste bevolkingsgroep hier, de Palestijnen, trekken aan het kortste eind: hen rest weinig water, Israël geeft hen nauwelijks vergunningen, er zijn regelmatige confrontaties met Joodse kolonisten uit nabijgelegen nederzettingen (illegaal volgens internationaal recht). Joodse landbouwbedrijven floreren.

Rivier in Israël
Rivier in Jordanië
Rivier in Syrië
Westelijke Jordaanoever
Bijbelse plaats
Rivier in Palestina
Stroomgebied van de Dode Zee
793

Het jaar 793 is het 93e jaar in de 8e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Brittannië 
 8 juni - Vikingen plunderen het klooster van Lindisfarne, voor de noordoostelijke kust van Engeland, ter hoogte van het huidige Berwick-upon-Tweed. Dit is het begin van de Viking-plundertochten; kloosters worden door de aanwezige kostbaarheden geliefde doelwitten.

Europa 
 Koning Karel de Grote geeft opdracht tot de aanleg van een kanaal (ongeveer 2 kilometer lang) die de Rijn en de Donau met elkaar verbindt. Vanwege de campagne tegen de Avaren tracht hij de handel te verbeteren, wat echter door geologische omstandigheden mislukt.
Karel de Grote voert in zijn gehele rijk verplicht een nieuwe munteenheid in, de Denarius.
 Fries-Frankische Oorlog: De Friezen sluiten zich in Frisia (oostelijk van de Lauwers) aan bij de opstand van de Saksen. De aanleiding hiervoor is de gedwongen rekrutering van Karel de Grote tegen de Avaren. Zij worden aangevoerd door de hertogen Eilrad en Unno.
 De Moren vallen opnieuw het Frankische Rijk binnen en veroveren de Languedoc. Bij Orange worden zij door de Franken onder leiding van Willem met de Hoorn vernietigend verslagen.

Arabische Rijk 
 In Bagdad leren de Arabieren de Chinese kunst van het papierbereiden. Na 700 jaar wordt het eeuwenoude papyrus verdrongen door deze nieuwe techniek. (waarschijnlijke datum)

Religie 
 Liudger, Friese missionaris, vlucht uit Oosterlauwers Friesland en sticht het bisdom Münster (Noordrijn-Westfalen).

Geboren

Overleden 
 Tae Hŭngmu, koning van Bohai (huidige Noord-Korea)

000
Ethyn

Ethyn of acetyleen is het eenvoudigste alkyn. Ethyn is een lineair molecuul met een inversiepunt. Het behoort tot puntgroep D∞h.

Ethyn werd in 1836 ontdekt door de Britse scheikundige Edmund Davy, maar is daarna enigszins in vergetelheid geraakt totdat Marcellin Berthelot het herontdekte in 1860 en er toen de naam acetyleen aan gaf.

Ethyn waaraan één waterstofatoom is onttrokken is het eenvoudigste voorbeeld van een alkynylgroep, de benaming voor een functionele groep als de nadruk gelegd moet worden op de interactie tussen de drievoudige binding en de eraan gekoppelde substituent.

Synthese 
Het kan in een laboratorium worden bereid door langzaam water op calciumcarbide te druppelen:
CaC2 + 2 H2O -> C2H2 + Ca(OH)2

Een tweede mogelijkheid om ethyn te produceren is door de pyrolyse van methaan bij een temperatuur hoger dan 1400 °C. Doordat dehydrogenering van alkanen al rond 700 - 900 °C optreedt, wordt uit het geproduceerde ethaan snel etheen gevormd dat bij nog hogere temperatuur waterstof verliest.
CH4 -> {CH3^.} + H^.
2 {CH3^.} -> C2H6
C2H6 -> C2H4 + H2 -> C2H2 + 2 H2

Eigenschappen 
Ethyn is een reactief gas met zeer brede explosiegrenzen in mengsels met lucht, wat wil zeggen dat het in een breed concentratiegebied, van 2,5% - 82%, met lucht een explosief mengsel vormt. Voor autogeen lassen wordt het meestal vervoerd in hogedrukcilinders waarbij het is opgelost in aceton omdat het in zuivere toestand spontaan kan exploderen als het tot meer dan circa 30 atmosfeer wordt samengeperst. Dit omdat de ontledingsreactie exotherm verloopt, zelfs in afwezigheid van lucht of zuurstof.

Toepassingen 
Ethyn wordt samen met zuivere zuurstof gebruikt in apparatuur voor autogeen lassen vanwege de bijzonder hete vlam. Daarnaast wordt het gebruikt als brandergas, onder andere bij een inductief gekoppeld plasma.

De carbidlamp was gebaseerd op de kleinschalige productie van ethyn door water op calciumcarbide te laten druppelen. Ook bij het carbidschieten wordt ethyn geproduceerd, door in een af te sluiten bus carbid (calciumcarbide) in contact te brengen met water, waarna het gas ontstoken wordt.

Het was tot de jaren zestig een belangrijke grondstof voor de industriële productie van neopreen. Ethyn kan ook ingezet worden als precursor voor bereiding van vinylchloride en acrylonitril. Al deze stoffen worden gebruikt bij de vervaardiging van kunststoffen.

Voor bloeminductie bij bromelia's wordt meestal gebruikgemaakt van ethyn.

Toxicologie en veiligheid 
Door de brede explosiegrenzen is ethyn zeer explosiegevaarlijk. Het kan zeer exotherm reageren met tal van verbindingen, waaronder elektrofielen.

Bij autogeen lassen moet de acetyleenslang zijn voorzien van een terugslagklep. Als deze defect is kan er een ontploffing plaatsvinden. Door de drievoudige binding kan acetyleen ook ontleden in de fles waarbij waterstof en koolstof ontstaat waarbij zeer veel warmte vrijkomt. Hierdoor is het dus veel gevaarlijker dan andere gassen zoals butaan of propaan.

Externe links 
 
  MSDS van ethyn

Alkyn
Ontvlambare stof
Neoproterozoïcum

Het geologisch tijdvak Neoproterozoïcum is de laatste era van het eon Proterozoïcum. Het Neoproterozoïcum duurde van 1000 - 541 Ma. Het werd voorafgegaan door het Mesoproterozoïcum en na/op het Neoproterozoïcum komt het Paleozoïsche Cambrium.

Paleogeografie, flora en fauna
 750 Ma; het supercontinent Rodinia splitste zich en opende zich de Panthalassa. Noord-Rodinië, bestaande uit de kratons Antarctica, Australië, India, Arabië, Noord-China en Zuid-China schoof over de toenmalige Noordpool. In deze tijd zijn er drie continenten: Noord-Rodinië, Zuid-Rodinië en het Congo kraton.

710 Ma; de Sturtian wereldijstijd.

635 Ma; de Varanger of Marinoan wereldijstijd.

635 - 541 Ma; het Ediacarium. In deze laatste fase van het Neoprotozoïcum werden de eerste fauna's van meercellige dieren (metazoa) aangetroffen. Een mogelijke verklaring voor deze plotselinge ontwikkeling van de meeste moderne metazoa phyla, is de Sneeuwbal Aarde-theorie.

610 - 600 Ma; de Twitya-fossielen van het MacKenziegebergte, waarschijnlijk Cnidaria, (kwallen).

600 - 540 Ma; het supercontinent Pannotia, het ontstond als gevolg van de Panafrikaanse orogenese, doordat het Congo kraton ingeklemd werd door beide delen van Rodinië. Pannotia omvat de meeste kratons maar in een andere configuratie dan Rodinia. Het begon al vrij snel weer uit elkaar te vallen. Hierbij ontstonden Laurazië (Noord-Amerika minus Florida, Newfoundland enz.), Baltica (Scandinavië; en Rusland tot de Oeral) en Siberië bewogen naar het noorden en de Iapetusoceaan ontstond.

575 - 541 Ma; de Ediacarische biota

541 Ma; begin van het Cambrium

Fauna tijdens het Neoproterozoïcum
 De Ediacara-fauna
 Kimberella
 Vernanimalcula

Geologisch tijdperk
Lijst van Deense schrijvers

Bekende Deense schrijvers en dichters zijn:

 
Deense schrijvers
Schrijver
Lindisfarne

Lindisfarne, ook Holy Island, is een getijdeneiland voor de noordoostelijke kust van Engeland, ter hoogte van Berwick-upon-Tweed, en de naam van een klooster (priorij) en kasteel op dit eiland. Lindisfarne wordt ook wel "Holy Island" (heilig eiland) genoemd, wat tevens de naam van de civil parish is. Het eiland is verbonden met Northumberland op het Britse vasteland door een dam die bij vloed onder water loopt.

Klooster
Het klooster, Lindisfarne Priory, werd rond 635 gesticht door de Ierse monnik Aidan van Lindisfarne, die van het eiland Iona kwam. Het kwam in de 7e eeuw tot bloei, maar op 8 juni 793 verscheen een bescheiden vloot Vikingen (vermoedelijk vanuit Denemarken) voor het kloostereiland en in luttele ogenblikken werd de abdij leeggeroofd. Deze ongekende en ongehoord brutale aanval op een weerloze kloostergemeenschap veroorzaakte een schok in Europa. Het klooster werd nog verschillende keren aangevallen in de 9e eeuw. Ondertussen sidderde heel Europa voor de schrik van de Noormannen. In 875 vluchtten de monniken met medeneming van het lichaam van de heilige St. Cuthbert naar het vasteland, waar ze het huidige Durham stichtten. In 1082 werd met het resterende materiaal van het klooster een benedictijnenabdij gebouwd, waarvan thans nog resten te zien zijn.

Lindisfarne-evangeliarium
Lindisfarne is ook vooral bekend van het Lindisfarne-evangeliarium (het Lindisfarne-evangelie), een bijzonder rijk geïllustreerd handschrift uit de achtste eeuw. Het Lindisfarne-evangeliarium bevindt zich nu in de British Library in Londen.

Kalkovens en Lindisfarne Castle
De kalkovens van Lindisfarne zijn stilgelegd, maar er wordt nog steeds mede geproduceerd. In de zuidoosthoek van het eiland ligt Lindisfarne Castle op een steile klif, een 16e-eeuws kasteel dat in het begin van de twintigste eeuw door architect Edwin Lutyens gerestaureerd werd en ingericht in de Arts and Crafts-stijl.

Wetenswaardigheid
In 1966 werd de film Cul-de-sac van Roman Polański er opgenomen.

Civil parish in Northumberland
Engels eiland in de Noordzee
Geografie van Noordoost-Engeland
Klooster in de Rooms-Katholieke Kerk
Geschiedenis van de Vikingen
Lijst van musea met fossielen

Dit is een lijst van musea met fossielen.

België
 Museum voor Natuurwetenschappen (Brussel)
 Natuurhistorisch Museum Boekenberg (Deurne)
 Schoolmuseum Michel Thiery (De Wereld van Kina) (Gent)
 Documentatiecentrum van het arduin en het glas (Zinnik)

Nederland
 Teylers museum (Haarlem) Collectie bezit één originele archaeopteryx.
 Nationaal Natuurhistorisch Museum Leiden ("Naturalis")
 Natuurhistorisch Museum Maastricht
 Visserijmuseum Breskens Zeeland
 Geologisch Museum Hofland (Laren NH)
 Oertijdmuseum De Groene Poort (Boxtel)
 International Fossil Shell Museum (Utrecht) Ruim 4000 foto's: http://www.fossilshells.nl.
 Natuurmuseum Fryslân
 Geologisch Streekmuseum "de IJsselvallei" , Olst (Overijssel)
 Museon (Den Haag)
 Gelders Geologisch Museum (Velp)
 Kristalmuseum(Borculo)

Frankrijk
 Muséum national d'Histoire naturelle (Parijs en verschillende plaatsen in Frankrijk)

Griekenland
 Mineralogisch-paleontologisch Museum Stamatiadis (Rhodos)

Verenigd Koninkrijk
 Natural History Museum (Londen)

Verenigde Staten
 North Carolina Museum of Natural Sciences (Raleigh, North Carolina)

Zuid-Afrika

 Kaapstad
 Graaff Reinet
 Fraserburg

Brazilië
 Nationaal Museum van Brazilië (Rio de Janeiro)

Canada
 Royal Tyrrell Museum of Paleontology (Drumheller, Alberta)

Zie ook
 Fossiel
 Lijst van vindplaatsen van fossielen
 Lijst van vindplaatsen van fossielen in Nederland

Externe link
 https://www.paleontica.org/sites/museum_site_overview.php?landselect=21 - Beschrijving van musea met fossielen in België
 https://www.paleontica.org/sites/museum_site_overview.php?landselect=166 - Beschrijving van musea met fossielen in Nederland

Musea met fossielen, Lijst van
Lijst van musea met fossielen
Fossielen
Ptolemaeus V Epiphanes

Ptolemaeus V Epiphanes was koning van Egypte van 205 - 180 v.Chr. 

Hij kwam al als klein kind op de troon na de dood van zijn vader Ptolemaeus IV Philopator, als vijfde in de Ptolemaeïsche dynastie, gesticht door Ptolemaeus I Soter I. Zijn moeder was Arsinoë III. Tijdens een serie regentschappen kreeg het aanzien van Egypte in het Midden-Oosten veel te lijden, hoewel de priesters het nieuwe bewind een opluchting vonden vergeleken bij het vorige. De regenten Agathocles, Sosibius, Tlepolemus, Aristomenes, Scopas e.a. hadden in het binnenland weer orde op zake gesteld.  Dat werd duidelijk gemaakt door een aantal proclamaties in steen te laten beitelen in zowel hiërogliefen, demotisch als Grieks. De latere Egyptologen zijn hen daar eeuwig dankbaar voor omdat de Steen van Rosette (van 4 Xandikos = 18 Mechir = 27 maart 196 v.Chr.) hun de mogelijkheid gaf het Egyptische schrift te ontcijferen. Dit is dan ook de voornaamste reden waarom Epiphanes wat bekender is dan de andere leden van zijn dynastie.

Antiochus III van Seleucia en Philippus V van Macedonië spanden samen om de overzeese bezittingen van Egypte onder zich te verdelen. Philip bezette verschillende eilanden en plaatsen in Carië en Thracië. Na de Slag bij Panium in 198 v.Chr. verloor Egypte Palestina dat in de handen van de Seleuciden kwam. Antiochus sloot daarna vrede met Egypte en gaf Epiphanes zijn dochter Cleopatra tot vrouw (193 v.Chr.), maar in het volgende conflict met Rome koos Egypte voor de Romeinse kant.

Als volwassen heerser had Epiphanes tirannieke en tamelijk wrede neigingen. Hij was een goed atleet, maar sloeg een rebellie van de Egyptenaren tegen zijn (Grieks) bewind met harde hand neer.

Zijn oudste zoon Ptolemaeus VI Philometor volgde hem als kind onder voogdij van zijn moeder Cleopatra I op.

Dit is zijn naam geschreven in hiërogliefen, afkomstig van de Steen van Rosette.
p:t-wA-l:M-i-i-s

Zie ook 
 Ptolemaeïsch Egypte
 Ptolemaeën

Farao van de Ptolemaeïsche dynastie
Persoon in de 3e eeuw v.Chr.
Persoon in de 2e eeuw v.Chr.
198 v.Chr.

Het jaar 198 v.Chr. is een jaartal volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Italië 
 In Rome worden Titus Quinctius Flamininus en Sextus Aelius Paetus Catus benoemd tot consul van het Imperium Romanum.
 Titus Quinctius Flamininus wordt door de Senaat benoemd tot proconsul en opperbevelhebber van het Romeinse leger in Macedonië.

Midden-Oosten 
 Slag bij Panium: Antiochus III de Grote verslaat bij de rivier de Jordaan het Ptolemaeïsche leger en verovert Palestina. Rome stuurt afgezanten naar Ptolemaeus V Epiphanes, om hem te overtuigen een vredesverdrag te sluiten met het Seleucidische Rijk.
 De Seleuciden verdrijven de Egyptenaren uit Juda.

Griekenland 
 Philippus V van Macedonië wordt in Albanië door de Romeinen in de Slag bij de Aous verslagen. Het Macedonische leger trekt zich terug naar Thessalië, Philippus V begint met Rome vredesonderhandelingen.
 Titus Quinctius Flamininus belegert tevergeefs Atrax, de Romeinse vloot beschermt Piraeus en verovert op Euboea de handelsstad Eretria.
 In Thracië wordt Abdera een vrijstad onder Romeinse hegemonie, Rodos eist dat Philippus V zijn veldtocht beëindigt in Klein-Azië.

Azië 
 Het Hanrijk van keizer Liu Bang erkent de militaire macht van de Xiongnu en in de "Vrede van verwantschap" wordt bepaald dat de Han een jaarlijkse belasting
in zijde, laken en graan zullen betalen.

Geboren

Overleden 

Jaar in de 2e eeuw v.Chr.
527

Het jaar 527 is het 27e jaar in de 6e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Byzantijnse Rijk 
 1 april - Keizer Justinus I benoemt zijn neef Justinianus formeel tot mede-keizer en troonopvolger van het Byzantijnse Rijk.
 1 augustus - Justinus I overlijdt en wordt opgevolgd door Justinianus I. Hij reorganiseert het Byzantijnse leger in een professionele krijgsmacht.
 Justinianus I stelt Belisarius aan tot opperbevelhebber van het leger. Hij krijgt opdracht om de Oostelijke grens te verdedigen tegen de Perzen.
 De Bulgaren en Slaven voeren een plundertocht in Thracië.
 Op uitnodiging van de nieuwe keizer Justinianus bekeren de Heruli zich tot het christendom.

Brittannië 
 Aescwine (r. 527-587) wordt de eerste koning van het koninkrijk Essex. (waarschijnlijke datum)

Byzantijnse architectuur 
 Begin van de bouw van de Kleine Hagia Sophia (Constantinopel). De kerk wordt gewijd aan de heiligen Sergius en Bacchus.

Geboren

Overleden 
 1 augustus - Justinus I (77), keizer van het Byzantijnse Rijk

000
Ptolemaeus VI Philometor

Ptolemaeus VI Philometor (+/- 191 - 145 v.Chr.) was
koning van Egypte van 180 t/m 145 v.Chr..

Hij was een jaar of elf toen hij zijn vader Ptolemaeus V Epiphanes opvolgde en regeerde gezamenlijk met zijn moeder Cleopatra I tot zij stierf in 176 v.Chr.. Het jaar daarna trouwde hij met zijn zuster Cleopatra II.

In 170 v.Chr. begon Antiochus IV de zesde Syrische oorlog en viel tweemaal Egypte binnen. Hij werd zelfs als koning van Egypte gekroond maar de senaat van Rome dwong hem de titel weer op te geven. Daarna werd van 169-164 v.Chr. het land gezamenlijk geregeerd door Ptolemaeus VI, zijn zuster-eega Cleopatra en een jongere broer Ptolemaeus VIII. Ptolemaeus VI werd in 164 v.Chr. door zijn jongere broer van de troon gestoten en ging naar Rome waar hij de steun van Cato verwierf. Hij werd daardoor weer op de troon hersteld maar de Alexandrijnen kwamen in opstand tegen hem. Hij sloeg de rebellie wreed neer en wist daardoor de troon te behouden.

In een poging de grenzen met Syrië veilig te stellen, arrangeerde Ptolemaeus een huwelijk tussen zijn dochter Cleopatra Thea en Alexander Balas, toen deze koning van Syrië werd (150 v.Chr.). Toen het draagvlak voor Alexander in Syrië echter snel afbrokkelde, trok Ptolemaeus zijn steun aan Alexander in en gaf hij zijn dochter tot vrouw aan Demetrius II Nicator. Ptolemaeus sneuvelde in Syrië in een gewapend treffen met de troepen van Alexander Balas.

Zie ook 
 Ptolemaeïsch Egypte
 Ptolemaeën

Farao van de Ptolemaeïsche dynastie
Persoon in de 2e eeuw v.Chr.
R&b

Rhythm-and-blues, een muziekgenre beïnvloed door jazz, gospel en blues dat ontstond in de Afro-Amerikaanse cultuur in de jaren 1940
Moderne r&b, dat bestaat uit een combinatie van muzikale elementen van rhythm-and-blues, soul, funk en hiphop
Meristeem

Meristeem is de groep van stamcellen, waarmee vaatplanten kunnen aangroeien. Er wordt onderscheid gemaakt tussen primair en secundair meristeem. Meristeem is afkomstig van het Griekse woord merizein (μερίζειν), wat delen betekent, waarmee de essentiële functie wordt aangegeven.

Er zijn 3 typen meristematisch weefsel te onderscheiden:
 primair meristeem of apicaal meristematisch weefsel
 secundair meristeem of lateraal meristeem
 intercalair meristematisch weefsel

Primair meristeem 
Daar waar aanvankelijk, na de bevruchting van de eicel, alle cellen meristematisch zijn, komt het al vlug tot celdifferentiatie. In dat stadium zijn de nieuw gevormde cellen niet meer in staat zichzelf nog te vermenigvuldigen. Om tot een volgroeid orgaan te komen, moeten er dus stamcellen aanwezig zijn, die de gewenste celvorm voortbrengen.

Bij planten bevindt het primaire meristeem zich aan de groeitoppen van stengel en wortel. Zij zorgen voor de lengtegroei van de plant, met name in de stengels en bladeren, en in de bloemen en de wortels.

Secundaire meristeem 
Het secundaire meristeem bij planten bevindt zich in de cambiumlaag en dit is zowel bij kruidachtige als bij houtige planten het geval. Alleen zal bij kruidachtige planten de capaciteit tot nieuwe aangroei in de tijd beperkter zijn: de meeste kruidachtige planten hebben maar een beperkte levensduur, waarbij vorming van hout niet of nauwelijks voorkomt.

Intercalair meristeem 
Het op andere plaatsen optredende meristeem heet intercalair meristeem. Dit komt bijvoorbeeld voor tussen de knopen bij grassen, die daar nog lengtegroei kunnen vertonen.
 

Plantenanatomie
Weefsel
Glaceertechniek

De glaceertechniek is een oude schildertechniek voor olieverf waarbij laag over laag zeer diepe en glansrijke schilderijen kunnen worden gemaakt. Deze techniek werd dan ook veel gebruikt in de Vlaamse en Nederlandse schilderkunst uit de 17e eeuw.

De techniek werkt als volgt:
Gedetailleerde tekening op het schildersdoek, bijvoorbeeld met krijt.
Hier overheen wordt een licht getinte grondlaag aangebracht, de imprimatura. Dit kan grijs zijn, maar ook een kleur, die dan als het schilderij voltooid is nog door het geheel heen schemert. Rubens gebruikte bijvoorbeeld hiervoor graag rood. De onderliggende tekening schemert nog door de kleur heen.
Vervolgens wordt in één of twee kleuren een onderschildering gemaakt in licht en donker. Hiervoor wordt soms tempera gebruikt, maar het kan ook met schrale olieverf. De lichtste delen van het onderwerp worden met witte verf geaccentueerd, dit heet het zogenaamde hogen. 
Overschildering in verschillende dunne lagen transparante verf. Voordat een nieuwe laag glacis wordt aangebracht, moet de vorige laag zeer goed gedroogd zijn. Indien nodig wordt tussentijds opnieuw "gehoogd".
Laatste glaceerlaag om de schaduwen te verdiepen.
Vernis en inlijsten.

Voor- en nadelen
Door de lange droogtijd vergt het laag over laag schilderen veel meer tijd dan het nat in nat schilderen. Het grote voordeel is, dat bij deze techniek een aantal moeilijke stappen uit het schilderen uit elkaar getrokken worden.
Door eerst de tekening gedetailleerd op te zetten, hoeft er later niet meer zo nagedacht te worden over de compositie.
Door eerst het schilderij in toonwaarden op te zetten kan de schilder zich eerst concentreren op de vorm van alle voorwerpen, zonder zich om de kleur te hoeven bekommeren. Een zwarte biljartbal wordt dan dus net zo geschilderd als een rode appel of een wit ei. Het direct schilderen van een glanzende zwarte biljartbal zou uiterst moeilijk zijn.
Het aanbrengen van kleur vindt pas in de laatste fase plaats. De schilder hoeft zich dan niet meer te bekommeren over de compositie en de juiste vormen.
De schilder moet wel beschikken over grote kennis van wat de kleurlagen met elkaar doen. De juiste kleur wordt namelijk niet direct gemengd op een palet, maar de uiteindelijke kleur verschijnt pas als alle lagen zijn aangebracht. Een nadeel van deze schildertechniek is volgens sommigen dat de spontaniteit uit het werk verdwijnt.

In vroeger eeuwen was een van de belangrijkste redenen om de techniek te gebruiken het gegeven dat door de transparantie van de verflaag de verzadiging van de kleur toeneemt. In een tijd dat er nog maar weinig kleurkrachtige pigmenten voorhanden waren, was dat een zeer groot voordeel.

Schildertechniek
Mississippivlakte

De Mississippivlakte (Engels: Mississippi River Alluvial Plain of Mississippi Alluvial Plain) ligt in het centrum van de Verenigde Staten en valt samen met het stroomgebied van de Mississippi. Deze vlakte neemt bijna een derde van de Verenigde Staten in en is grotendeels vlak. Ze leent zich uitstekend voor landbouw door het geringe reliëf en de dikke afzettingslagen.

Streek in de Verenigde Staten
laagland
Wortel



Plantkunde
Wortel (plant), een onderdeel van een plant
Penwortel, een sterke hoofdwortel
Wortelgewas, een plant die om zijn wortel gekweekt wordt
Wortel (groente), een groente/plant

Wiskundig
Wortel (wiskunde), een term uit de wiskunde
Worteltrekken, de wortel van een getal te berekenen
Wortel 2
Wortel 3
Wortel 5
Vierkantswortel
Derdemachtswortel
Wortelformule
 het beginpunt van een boom (datastructuur) (in de logica en informatica)

Personen met de achternaam Wortel
Ans Wortel (1929-1996), Nederlands beeldend kunstenares, dichter en schrijver.
Gerard Wortel, theatermaker tekstschrijver, troubadoer, multi-instrumentalist en impresario uit Eemnes, vader van Maartje Wortel.
Maartje Wortel (1982), een Nederlands schrijfster, dochter van Gerard Wortel.
Meike Wortel, een Nederlands bridger, tevens voormalig Nederlands jeugdkampioen schaken.
Willy Wortel (doorverwijspagina), stripfiguur en vernoemde artiesten.

Overig
Wortel (tand), een onderdeel van de tand/kies
Radix (taalkunde), ook wel wortel, de kleinste betekenisvolle eenheid in een taal
Boomwortels, schilderij van Vincent van Gogh uit 1890, waarschijnlijk het laatste dat hij maakte
Wortel (plaats), een Vlaamse plaats in de gemeente Hoogstraten.
VNA Wortel, een voetbalclub uit Wortel.

Zie ook
Root (doorverwijspagina), Engels voor wortel
Radix (doorverwijspagina), Latijn voor wortel
Mesoproterozoïcum

Het geologisch tijdperk Mesoproterozoïcum is een era van het eon Proterozoïcum. Het Mesoproterozoïcum duurde van 1,6 - 1,0 Ga. Het werd voorafgegaan door het Paleoproterozoïcum en na/op het Mesoproterozoïcum komt het Neoproterozoïcum.

Paleogeografie
Ongeveer 1,1 Ga geleden vormde zich door het samenkomen van drie of vier paleocontinenten een supercontinent dat vrijwel alle continentale massa in zich verenigde: Rodinia. Dit wordt de orogenese van Grenville genoemd.

Geologisch tijdperk
Kraton (geologie)

Een kraton of rompgebergte is in de geologie een stuk zeer oude continentale aardkorst, dat al zeer lange tijd tektonisch "stabiel" is. Dat wil zeggen dat er de laatste ongeveer 1 miljard jaar geen grootschalige deformatie en metamorfose hebben plaatsgevonden, zoals het geval zou zijn bij orogenese (gebergtevorming). Kratons vormen geologisch gezien de kernen van continenten, waar de rest van het continent in de afgelopen miljard jaar is aangegroeid.

De oudste stabiele kratons zijn ongeveer 3 miljard jaar oud. Ze zijn daarmee gevormd in het Archeïcum. In de loop van het Proterozoïcum is het totale oppervlak van de continenten waarschijnlijk gegroeid tot ongeveer de huidige omvang van de continenten werd bereikt. Kratons komen op sommige plekken ter wereld aan het oppervlak in de vorm van zogenaamde schilden, grote geologische structuren waar diep gesteente (de sokkel) aan het oppervlak ligt. De huidige continenten bevatten allen één of meerdere schilden, zoals het Guianaschild in Zuid-Amerika, het Canadees Schild in het continent Noord-Amerika of het Baltisch Schild en het Oekraïens Schild in het continent Europa. De Oekraïense en Baltische schilden zijn onderdeel van hetzelfde kraton, dat Oost-Europees Kraton genoemd wordt.

Kratons zijn meestal opgebouwd uit greenstone belts en complexen van felsische intrusieve gesteenten (zogenaamde TTG complexen: Tonaliet-Trondhjemiet-Granodioriet). Opvallend is het veel voorkomen van diamanthoudende kimberlieten (een soort vulkanische pijpen).

De oudste gesteentes ter wereld, waaronder de zogenaamde Acasta Gneiss op het Canadees Schild, zijn rond de 3,8 miljard jaar oud. Op het Australische Pilbarakraton zijn zirkonen gevonden van nog veel hogere ouderdom (tot 4,3 miljard jaar), die doen vermoeden dat er in de tijd voor het ontstaan van de huidige kratons ook al continentale korst of in ieder geval sediment (en dus vloeibaar water) was, wat later vernietigd is.

Geologie
Proterozoïcum
Archeïcum
Precambrium
Hygiëne

Hygiëne is een verzamelnaam voor alle handelingen en handelingswijzen die ervoor zorgen dat mensen en dieren gezond blijven door ziekteverwekkers uit de buurt te houden of een besmettingsbron te isoleren. Het woord is afkomstig van het Griekse woord Hygieia; υγιεινή was in de Griekse mythologie de godin van de gezondheid en reinheid.

Voorbeelden zijn:
afwassen
 baden of douchen                                                                    
 gedragen kleding wassen
 handen wassen
 keuken, badkamer, huis schoonhouden
 schoon werken bij het bereiden van eten (hieronder vallen onder andere koken en het smeren van een boterham)
 bederfelijke etenswaren in de koelkast bewaren
 sterilisatie en desinfectie van besmette voorwerpen of oppervlakken
 uitwerpselen in een toilet deponeren
 riool en rioolwaterzuiveringsinstallatie
 hygiëne in gezondheidszorg (ziekenhuis, tandarts, verzorgingstehuis) zoals handen wassen of ontsmettingsgel gebruiken na elke patiënt, andere beschermingsmiddelen zijn onder andere medische handschoenen, chirurgisch mondmasker, haarnet

De term sociale hygiëne wordt vooral gebruikt in het kader van de Verklaring Sociale Hygiëne, die de Nederlandse wetgever sinds 1995 voor leidinggevenden in de horeca verplicht stelt.
Pete Postlethwaite

Peter William (Pete) Postlethwaite (Warrington, 16 februari 1946 – Shrewsbury, 2 januari 2011) was een Brits acteur. Hij werd voor zijn bijrol in In the Name of the Father genomineerd voor een Oscar.

Biografie 
Postlethwaite ging op zijn 24e naar de toneelschool en bouwde na een tijd gewerkt te hebben als docent drama een film- en televisiecarrière op. Hij speelde eerst in het Engelse theatercircuit, onder meer in The Royal Shakespeare Company. Later brak hij in de VS door via tv- en filmrollen. Voor zijn acteerverdiensten werd hij in 2004 benoemd tot Officier in de Orde van het Britse Rijk.

Postlethwaite trouwde in 1987 met Jacqueline Morrish, die bij de BBC werkte. Samen met haar kreeg hij in 1989 zoon William en in 1996 dochter Lily.

Op 3 januari 2011 maakte de familie van Postlethwaite bekend dat hij op 64-jarige leeftijd was overleden aan de gevolgen van kanker.

Filmografie
Killing Bono (2011) - Karl
The Town (2010) - Bloemenverkoper
Inception (2010) - Maurice Fischer 
Clash of the Titans (2010) - Spyros 
The Age of Stupid (2009) - Archivist
Solomon Kane (2009) - William Crowthorn 
Player (2008) - Colin 
Closing the Ring (2007) - Quinlan 
The Omen (2006) - Vader Brennan 
Valley of the Heart's Delight (2006) - Albion Munson 
Ghost Son (2006) -  Doc 
Æon Flux (2005) - Keeper 
The Constant Gardener (2005) -  Dr. Lorbeer / Dr. Brandt 
Dark Water (2005) - Veeck 
Red Mercury (2005) - Gold Commander 
Strange Bedfellows (2004) - Russell McKenzie 
The Limit (2003) - Gale 
Between Strangers (2002) - John 
Triggermen (2002) - Ben Cutler 
The Shipping News (2001) - Tert Card 
Rat (2000) - Hubert 
Cowboy Up (2000) - Reid Braxton 
When the Sky Falls (2000) - Martin Shaughnessy 
Wayward Son (1999) - Ben Alexander 
The Divine Ryans (1999) - Oom Reg Ryan 
Among Giants (1998) - Raymond 
Amistad (1997) - Holabird 
Bandyta (1997) - Sincai 
The Lost World: Jurassic Park (1997) - Roland Tembo 
The Serpent's Kiss (1997) - Thomas Smithers 
Brassed Off (1996) - Danny 
Romeo + Juliet (1996) - Vader Laurence 
Crimetime (1996) - Sidney 
Dragonheart (1996) - Gilbert of Glockenspur 
James and the Giant Peach (1996) - Oude man 
When Saturday Comes (1996) - Ken Jackson 
The Usual Suspects (1995) - Kobayashi 
Sharpe's Company (1994) - Sgt. Obadiah Hakeswill
Sharpe's Enemy (1994) - Sgt. Obadiah Hakeswill
Suite 16 (1994) - Glover
In the Name of the Father (1993) - Giuseppe Conlon 
Anchoress (1993) - William Carpenter
The Last of the Mohicans (1992) - Capt. Beams
Waterland (1992) - Henry Crick
Alien³ (1992) - David
Split Second (1992) - Paulsen 
Hamlet (1990) - Player King 
Distant Voices, Still Lives (1988) - Vader
To Kill a Priest (1988) - Josef 
The Dressmaker (1988) - Jack 
Number 27 (1988) - Becket 
A Private Function (1984) - Douglas J. Nuttol the Butcher 
Fords on Water (1983) - Winstons baas 
The Duellists (1977) - Man
The Racer (1975) - Ecco

Externe link 

 

Engels acteur
Brits filmacteur
Brits televisieacteur
Brits toneelacteur
Chimaera (mythologie)

De Chimaera (uit het Latijn, van het Griekse  - Chimaira) is een wezen uit de Griekse mythologie. Het is een monsterlijk schepsel, samengesteld uit delen van meerdere beesten, afkomstig uit de streek Lycië in Anatolië. Bij uitbreiding is chimaera een algemene aanduiding geworden voor wezens die zijn opgebouwd uit verschillende diersoorten, eventueel inclusief de mens. Voor mens-diercombinaties bestaat echter een aparte aanduiding: theriantropen. In de biologie wordt de term chimaera gebruikt voor dieren waarin de kenmerken van verschillende soorten onregelmatig tot uiting komen.

Oorsprong en betekenis 
De oorspronkelijke Chimaera was een nakomeling van Typhon en Echidna, en daarmee een zuster van andere monsters zoals Cerberus en de Hydra. De Chimaera werd meestal afgebeeld met het hoofd van een leeuw, het lichaam van een geit en de staart van een slang, maar men heeft een Etruskische bronzen voorstelling gevonden van de Chimaera met het lichaam van een leeuw, waar aan de rug een geitenkop zit en de staart eindigt in de kop van een slang (de zogenaamde Chimaera van Arezzo, zie afbeelding). Ook zou de Chimaera vuur kunnen spuwen.

Het waarnemen van de Chimaera was een voorteken van onweer, schipbreuken en natuurrampen (in het bijzonder vulkaanuitbarstingen). In middeleeuwse christelijke kunst verschijnt de Chimaera als symbool van satanische krachten.

Volgens de Griekse mythologie bracht de Chimaera onheil over de streek Lycië. De held Bellerophon, paardrijdend op Pegasus' rug, maakte een einde aan haar wandaden. Er zijn verschillende beschrijvingen van haar dood. Sommigen zeggen dat Bellerophon enkel zijn speer gebruikte; anderen dat hij zijn speerpunt met lood bekleedde dat, blootgesteld aan de vurige adem van de Chimaera, smolt en haar doodde. Een ander verhaal is dat Bellerophon de drie hoofden eraf hakte en zij dood op de grond viel.

De mythen over de Chimaera zijn te vinden in de Ilias (boek 6) van Homerus, in de Theogonia van Hesiodus, in de Aeneis (boek 6) van Vergilius, in de Metamorfosen (boek VI 339 en IX 648) van Ovidius, en in de Bibliotheca (boek 1) van Pseudo-Apollodorus.

Ornamentkunst 
De Chimaera als fabelachtig monster met de kop van een leeuw, het lijf van een geit en de staart van een slang, dat vuur en vlammen uitwerpt, soms ook nog met vleugels of vlerken, is in de ornamentkunst (beeldhouwkunst) een veelvoorkomend motief.

Chimaera's in kunst en cultuur 
 Chimaera's in verschillende vormen komen voor in diverse boeken en films, vele televisieproducties en tientallen computerspellen. Het automerk TVR heeft een van zijn modellen de Chimaera genoemd.

Zie ook 
 Lijst van fabeldieren

Wezen uit de Griekse mythologie
Fictieve hybride
Draak



Fabeldier 
 Draak (fabeldier), een fabeldier, waaronder:
 Chinese draak, een Chinees fabeldier
 Druk (draak), de Bhutaanse draak en symbool van Bhutan
 Draak van India en Ethiopië
 Europese draak
 Japanse draak
 Koreaanse draak
 Draak (Harry Potter), een fabeldier uit de Harry Potter-boeken

Fictie 
 Draak Lichtgeraakt, een sprookjesfiguur in het Sprookjesbos in de Efteling
 Herrezen Draak, de titel of bijnaam van Rhand Altor in Het Rad des Tijds
 Peter en de Draak, een Amerikaanse musicalfilm van The Walt Disney Company
 Herrezen Draak, fictieve draak in Het Rad des Tijds van Robert Jordan
 Smaug (draak), draak in het boek De Hobbit van J.R.R. Tolkien
  De legende van Sint-Joris en de draak met Joris van Cappadocië
 Joris en de Draak, een duo-achtbaan in De Efteling.
 Draak (Harry Potter), fabeldieren uit de Harry Potter-boekenreeks van J.K. Rowling
 De dappere draak, het 37ste stripalbum uit de reeks De Smurfen

Overig 
 Maartje Draak (1907-1995), een Nederlands hoogleraar in de Keltische taal- en letterkunde
 Draak (astrologie), een teken van de Chinese dierenriem
 Draak (sterrenbeeld), een sterrenbeeld
 Gewoon vliegend draakje (Draco volans), een hagedissoort met het vermogen om stukjes te zweven
 Draak (vlinder), een nachtvlindersoort
 Draak (zeilboot), zeiljacht met torentuig
 Siciliaanse draak, de naam van een schaakopening
 Gulden Draak, een donker Belgisch bier
 De Draak (Plopsaland De Panne), een achtbaan in Plopsaland De Panne.
 Wok de Draak, een (voormalige) mascotte van de Walibi parken
 FC Porto, bijgenaamd Os Dragões (De Draken)
 Sloveens voetbalelftal (mannen), bijgenaamd Groene Draken
 Draak (letterkunde, toneel), sentimenteel (volkstoneel)stuk vol ouderwetse, pathetische dramatiek (Bron: Koenen-Endepols, 25-ste druk, 1960)

Draeck/Draack 
 De Groene Draeck, een zeiljacht van prinses Beatrix
 Vlieghende Groene Draack, vlaggenschip van de Admiraliteit van Rotterdam, zie hiervoor:
 Jasper Liefhebber

Zie ook 
 Orde van de Draak (doorverwijspagina), in meerdere landen is een ridderorde naar de draak vernoemd
 Dragon (doorverwijspagina)
 Drakon (doorverwijspagina)
 Vikingschip, drak(k)ar, knarr, karve of snek