Henryk Jerzy Chmielewski

Henryk Jerzy Chmielewski, ps. Papcio Chmiel (ur. 7 czerwca 1923 w Warszawie, zm. 22 stycznia 2021 tamże) – polski grafik, rysownik i publicysta, autor serii komiksowej „Tytus, Romek i A’Tomek”, powstaniec warszawski. Kawaler Orderu Orła Białego.

Życiorys 
Urodził się i mieszkał w kamienicy nazywanej Piwnicą Gdańską przy ul. Nowomiejskiej 18/20 m. 7 w Warszawie. Zniszczony w 1944 budynek nie został odbudowany po wojnie (na jego miejscu znajduje się zrekonstruowany Barbakan). W latach 1930–1936 uczęszczał do Publicznej Szkoły Powszechnej nr 3 przy ul. Rybaki 32. W 1936 rozpoczął naukę w prywatnym męskim Gimnazjum im. Stefana Żeromskiego Towarzystwa Przyjaciół Polskich Szkół Średnich przy ul. Marszałkowskiej 150. Był członkiem 70 Warszawskiej Drużyny Harcerskiej.

Opuścił miasto 7 września 1939, po radiowym apelu Romana Umiastowskiego, i dotarł do Łukowa. Wrócił do Warszawy w październiku 1939.

W marcu 1943 złożył przysięgę i został żołnierzem Armii Krajowej. Otrzymał pseudonim „Jupiter”. We wrześniu 1943 rozpoczął naukę w nowo uruchomionej Państwowej Szkole Budownictwa. W czasie powstania warszawskiego był żołnierzem w stopniu starszego strzelca w szeregach 7 pułku piechoty AK „Garłuch”. Najważniejszym zadaniem pułku było opanowanie lotniska na Okęciu. Atak został jednak odwołany. W dniach 1 i 2 sierpnia 1944 część żołnierzy „Garłucha” poległa lub została wzięta do niewoli (w tym 1 sierpnia Henryk Chmielewski), większości udało się jednak wycofać lub rozproszyć po okolicy.

Z powodu zniszczenia lewobrzeżnej Warszawy, w 1945 zamieszkał przy ul. Nawrot 8 m. 15 w Łodzi. W marcu 1945 rozpoczął pracę w Centralnym Zarządzie Przemysłu Włókienniczego jako kreślarz w Wydziale Technicznym oraz rozpoczął naukę w drugiej klasie licealnej prywatnego Gimnazjum im. Duczymińskiego. W lipcu 1945 został powołany do wojska. Służył w Toruniu.

Karierę graficzną rozpoczął w wojsku, od opieki nad gazetką. Po przejściu do cywila w sierpniu 1947 pracował jako rysownik, początkowo w „Świecie Przygód”, następnie w „Świecie Młodych”. W latach 1950–1956 studiował na Akademii Sztuk Plastycznych w Warszawie na Wydziale Grafiki. Był autorem kontynuacji serii komiksowej „Sierżant King z królewskiej konnicy” (1947) oraz komiksów własnego pomysłu „Sadełko i Szczudełko” (1948), „Witek sprytek” (1955–1957) i „Cyrk Bum Tarara” (1957).

Szerzej znany z bardzo popularnej, ukazującej się od 1957, serii komiksów „Tytus, Romek i A’Tomek”, która rozeszła się łącznie w wielomilionowym nakładzie. Przez wiele lat pracował w czasopiśmie „Świat Młodych”, w którym publikował kolejne odcinki. W latach 1989–1990 powstały dwa dziesięciominutowe odcinki serialu animowanego pt. „Narodziny Tytusa” oraz „Edukacja”. Dwanaście lat później na podstawie scenariusza wyłonionego w drodze konkursu powstał pełnometrażowy film animowany Tytus, Romek i A’Tomek wśród złodziei marzeń. Do maja 2010 ukazało się 31 części serii komiksów „Tytus, Romek i A’Tomek” oraz książki W odwiedziny do rodziny. Napisał też autobiografię Urodziłem się w Barbakanie (1999, późniejsze wydanie miało tytuł Tarabanie w Barbakanie) oraz jej kontynuacje, Tytus zlustrowany (2007, późniejsze wydanie pod tytułem Żywot człeka zmałpionego). Jest również autorem ilustracji do książki Barbary Tylickiej Generał Ciupinek. W styczniu 2005 premierę miała gra komputerowa Tytus, Romek i A’Tomek – Armia zbuntowanych robotów. W 2009 Poczta Polska wprowadziła do obiegu znaczki pocztowe z Tytusem, Romkiem i A’Tomkiem, a także kolekcjonerską kopertę FDC. Pod koniec 2010 wydawnictwo Agora wydało słuchowisko CD na podstawie XIII księgi przygód „Tytusa, Romka i A’Tomka” – „Wyprawa na wyspy nonsensu” – z dołączoną książeczką z rysunkami Papcia Chmiela, a Poczta Polska wydała w wersji limitowanej kalendarz na rok 2011 – 4 pory uśmiechu z ilustracjami narysowanymi m.in. przez Chmielewskiego. W maju 2011 została wydana książka autorstwa Chmielewskiego pt. Witek sprytek i inne opowieści. W 2015 wydawnictwo Egmont wydało grę planszową Tytus, Romek i A’Tomek, a wydawnictwo Prószyński i S-ka – komiks Elemelementarz. W latach 2009–2020 kontynuował serię Tytus, Romek i A’Tomek w postaci dziesięciu albumów historycznych.

Za swoją twórczość 30 września 1973 roku w Operetce Warszawskiej został uhonorowany Orderem Uśmiechu. W 2005 był członkiem Honorowego Komitetu Lecha Kaczyńskiego w wyborach prezydenckich. W 2006 wspierał kampanię Kazimierza Marcinkiewicza w wyborach na prezydenta stolicy. W 2007 poparł Prawo i Sprawiedliwość w wyborach parlamentarnych i zasiadał w Komitecie Honorowego Poparcia PiS. 31 maja 2007 został odznaczony Złotym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”. Podczas uroczystości z okazji 65. rocznicy wybuchu powstania warszawskiego, 2 sierpnia 2009 w Parku Wolności, odznaczony Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski za wybitne zasługi dla niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej, za osiągnięcia w działalności na rzecz rozwoju polskiej kultury. 17 lipca 2013 w Biurze Rady m.st. Warszawy przewodnicząca Rady Ewa Malinowska-Grupińska wręczyła rysownikowi wyróżnienie „Zasłużony dla Warszawy”. W 2019 otrzymał z rąk Prezydenta RP Medal Stulecia Odzyskanej Niepodległości. Pośmiertnie odznaczony Orderem Orła Białego.

Zmarł w nocy z 21 na 22 stycznia 2021 w Warszawie w wieku 97 lat. Uroczystości pogrzebowe odbyły się 10 lutego 2021 w Domu Pogrzebowym na Powązkach Wojskowych, po czym ciało Chmielewskiego zostało złożone w grobie rodzinnym na cmentarzu Bródnowskim (kwatera 18D-6-5).

Życie prywatne 

Jego ojcem był Józef Chmielewski (1879–1944), a matką Antonina z d. Mikonowicz (1884–1974). Miał dwie siostry: Wacławę (Ogrodowczyk 1910–1997) i Stanisławę (Ostrowską 1912–1975). Ojciec pracował jako woźny, a następnie kasjer w Banku Dyskontowym.

W latach 1949–1974 (rozwód) był żonaty z Anną z domu Śliwińską, z którą miał dwójkę dzieci. Jego syn, Artur Bartłomiej Chmielewski, jest pracownikiem Jet Propulsion Laboratory i w 2014 był menedżerem projektu Rosetta z ramienia NASA. Córka, Monique Lehman, jest artystką i twórczynią gobelinów.

Mieszkał na Mokotowie przy ul. Modzelewskiego, a ostatnie lata życia przy ul. Ku Wiśle.

Odznaczenia i nagrody 
 Srebrny Krzyż Zasługi (1957)
 Krzyż Armii Krajowej
 Order Uśmiechu (1973)
 Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (1978)
 Warszawski Krzyż Powstańczy (1983)
 Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” (2007)
 Odznaka „Weteran Walk o Wolność i Niepodległość Ojczyzny”
 Odznaka pamiątkowa Akcji „Burza”
 Srebrny Krzyż „Za Zasługi dla ZHP”
 Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (2009)
 Złoty Łukowski Niedźwiedź (2011)
 Odznaka Zasłużony dla Warszawy (2013)
 Medal Stulecia Odzyskanej Niepodległości (2019)
 Nagroda „Zasłużony dla komiksu polskiego” (2019)
 Order Orła Białego (pośmiertnie, 2021)

Upamiętnienie 

25 marca 2021 roku Rada Miejska w Słubicach jednogłośnie zdecydowała o nazwaniu jednej z ulic w mieście imieniem Papcia Chmiela. To pierwsza tego typu inicjatywa w Polsce, zaś jej pomysłodawcą był dziennikarz Wojciech Obremski. W 2021 na ul. Do Studzienki w Gdańsku powstał mural przedstawiający artystę wraz ze stworzonymi przez niego postaciami Tytusa, Romka i A’Tomka. Mural artysty posiada również Gorzów. W październiku 2022 mural przedstawiający Papcia Chmiela powstał też na ścianie bloku na os. Henryka Sienkiewicza w Łukowie. W Łukowie jest też patronem ulicy. Imieniem Papcia Chmiela zostały nazwane Szkoły Podstawowe: nr 361 na warszawskiej Białołęce oraz nr 214 na warszawskich Bielanach. W setną rocznicę urodzin artysty na ścianie budynku SP nr 361 odsłonięto mural poświęcony Papciowi.

W Krakowie (u zbiegu alei Focha i ul. Królowej Jadwigi) powstał skwer imienia Papcia Chmiela.

Publikacje 
 Program teatralny, 1984
 Plany lekcji (wiele wzorów)
 Kolorowanka, cz. I i II, MAW 1984
 Urodziłem się w Barbakanie, Prószyński i S-ka 1999 (I tom autobiografii)
 Serial animowany, dwa odcinki 1990
 Kolorowanka, cz. III, Jaworski 2001
 Pocztówka, Jasełka
 Pocztówka, WOŚP Gliwice 2000

 Kalendarzyk kieszonkowy, WOŚP Gliwice 2000

 Tytus kwestarzem WOŚP Gliwice 2000
 Malujemy Tytusa, książka do kolorowania, Księgarnia Prawnicza 2002
 Tytus, Romek i A’Tomek wśród złodziei marzeń, film 2003
 Figurki bohaterów filmu (Tytus, A’Tomek, Romek, prof. T.Alent), KFC 2003
 Tramwajolot, model kartonowy do składania, KFC 2003
 Kalendarze ścienne, jednokartkowe 2003
 Tytus zlustrowany, Młodzieżowy Dom Kultury w Opolu 2006 (II tom autobiografii)
 W odwiedziny do rodziny, Księgarnia Prawnicza 2006
 Epitafia i mowy pożegnalne Papcia Chmiela, nakład własny 2010
 Tarabanie w Barbakanie, Prószyński i S-ka 2013 (zaktualizowana wersja książki Urodziłem się w Barbakanie, I tom autobiografii)
 Kubeczki z Tytusem firmy „Dimo” oraz kubki termiczne (Empik)
 Żywot człeka zmałpionego, Prószyński i S-ka 2016 (zaktualizowana wersja książki Tytus zlustrowany, II tom autobiografii)

Komiksy

„Książeczkowe” 
 Księga I – Tytus zostaje harcerzem, wyd. I 1966, Wydawnictwo Harcerskie, wyd. V (na nowo narysowane) 1988, Młodzieżowa Agencja Wydawnicza
 Księga II – Tytus otrzymuje prawko jazdy, wyd. I 1967, Wydawnictwo Harcerskie, wyd. IV (na nowo narysowane) 1990, Prószyński i S-ka
 Księga III – Tytus kosmonautą, wyd. I 1968, Wydawnictwo Harcerskie, wyd. IV (na nowo narysowane) 1992, Prószyński i S-ka
 Księga IV – Tytus żołnierzem, wyd. I 1969, Wydawnictwo Harcerskie, wyd. IV (w pełni kolorowe) 2001, Prószyński i S-ka
 Księga V – Podróż do ćwierć koła świata, wyd. I 1970, Wydawnictwo Harcerskie „Horyzonty”
 Księga VI – Tytus olimpijczykiem, wyd. I 1971, Wydawnictwo Harcerskie „Horyzonty”, wyd. II (w pełni kolorowe) 2003, Prószyński i S-ka
 Księga VII – Tytus poprawia dwójkę z geografii Polski, wyd. I 1972, Wydawnictwo Harcerskie „Horyzonty”, wyd. IV (w pełni kolorowe, rozszerzone) 1990, Prószyński i S-ka
 Księga VIII – Tytus zdobywa sprawność astronoma, wyd. I 1973, Wydawnictwo Harcerskie „Horyzonty”
 Księga IX – Tytus na dzikim zachodzie, wyd. I 1974, Wydawnictwo Harcerskie „Horyzonty”
 Księga X – Ochrona przyrody, wyd. I 1975, Wydawnictwo Harcerskie „Horyzonty”, wyd. II (zmienione i rozszerzone) 1991, Prószyński i S-ka
 Księga XI – Ochrona zabytków, 1975, „Świat Młodych”, wyd. I 1977, Wydawnictwo Harcerskie „Horyzonty”, wyd. II (w pełni kolorowe, rozszerzone) 1990, Prószyński i S-ka
 Księga XII – Operacja „Bieszczady”, 1976, „Świat Młodych”, wyd. I 1977, Młodzieżowa Agencja Wydawnicza
 Księga XIII – Wyprawa na Wyspy Nonsensu, 1977, „Świat Młodych”, wyd. I 1979, Młodzieżowa Agencja Wydawnicza
 Księga XIV – Nowe metody nauczania, 1978, „Świat Młodych”, wyd. I 1980, Młodzieżowa Agencja Wydawnicza
 Księga XV – Tytus geologiem, 1979, „Świat Młodych”, wyd. I 1982, Młodzieżowa Agencja Wydawnicza
 Księga XVI – Tytus dziennikarzem, 1980, „Świat Młodych”, wyd. I 1982, Młodzieżowa Agencja Wydawnicza
 Księga XVII – Uczłowieczanie Tytusa przez umuzykalnienie, 1983, „Świat Młodych”, wyd. I 1985, Młodzieżowa Agencja Wydawnicza
 Księga XVIII – Tytus plastykiem, 1985, „Świat Młodych”, wyd. I 1987, Młodzieżowa Agencja Wydawnicza
 Księga XIX – Tytus aktorem, wyd. I 1991, Prószyński i S-ka
 Księga XX – Druga wyprawa na Wyspy Nonsensu, wyd. I 1992, Prószyński i S-ka
 Księga XXI – Tytus entomologiem, wyd. I 1994, Prószyński i S-ka
 Księga XXII – Walka z przestępczością, wyd. I 1996, Prószyński i S-ka
 Księga XXIII – Tytus tajnym agentem, wyd. I 1997, Prószyński i S-ka
 Księga XXIV – Wstąpienie do NATO, wyd. I 1998, Prószyński i S-ka
 Księga XXV – Tytus się żeni, wyd. I 2000, Prószyński i S-ka
 Księga XXVI – Podróż poślubna Tytusa, wyd. I 2001, Wydawnictwo Jaworski
 Księga XXVII – Tytus graficiarzem, wyd. I 2002, Egmont
 Księga XXVIII – Tytus internautą, wyd. I 2003, Egmont
 Księga XXIX – Tytus piernikarzem, wyd. I 2004, Egmont
 Księga XXX – Wyprawa po owoce chichotu, wyd. I 2006, Księgarnia Prawnicza
 Księga XXXI – Tytus kibicem, wyd. I 2008, Axel Springer oraz Egmont
 Tytus, Romek i A’Tomek jako warszawscy powstańcy 1944 z wyobraźni Papcia Chmiela narysowani, wyd. I 2009, Prószyński i S-ka
 Tytus, Romek i A’Tomek w Bitwie Warszawskiej 1920 r., wyd. I 2010, Prószyński i S-ka
 Tytus, Romek i A’Tomek w Bitwie Grunwaldzkiej 1410 r., wyd. I 2011. Prószyński i S-ka
 Tytus, Romek i A’Tomek w odsieczy wiedeńskiej 1683 roku, wyd. I 2012, Prószyński i S-ka
 Tytus, Romek i A’Tomek w wojnie o niepodległość Ameryki, wyd. I 2013, Prószyński i S-ka
 Tytus, Romek i A’Tomek jako rycerze Bolesława Krzywoustego, wyd. I 2014, Prószyński i S-ka
 Tytus, Romek i A’Tomek poznają historię hymnu Polski, wyd. I 2016, Prószyński i S-ka
 Tytus, Romek i A’Tomek obchodzą 100-lecie odzyskania niepodległości, wyd. I 2018, Prószyński i S-ka
 Tytus, Romek i A’Tomek na jedwabnym szlaku, wyd. I 2019, Prószyński i S-ka
 Tytus, Romek i A’Tomek pomagają księciu Mieszkowi ochrzcić Polskę, wyd. I 2021, Prószyński i S-ka
 Księga zero, zbiór najstarszych historii ze Świata Młodych, Egmont 2002
 Księga 80-lecia, zbiór starych i nowych historii ze Świata Młodych i innych źródeł 2003
 Tytus, Romek i A’Tomek – (8 złotych ksiąg), wyd. I 2002–2008, Prószyński i S-ka
 Witek Sprytek i inne opowieści, wyd. I 2011, Ongrys
 Elemelementarz, wyd. I 2015, Prószyński i S-ka

Gazetowe, promocyjne itp. 
 Tytus, Romek i A’Tomek – W kosmosie. Spotkanie z Tytusem, „Świat Młodych” 1957
 Tytus, Romek i A’Tomek – Podróż do Australii, „Świat Młodych” 1958
 Tytus, Romek i A’Tomek – Na Wyspach Bożego Narodzenia, „Świat Młodych” 1959
 Tytus, Romek i A’Tomek – Podróż w czasie, „Świat Młodych” 1960, wyd. albumowe zmienione: Księga VIII
 Tytus, Romek i A’Tomek – Różne przygody, „Świat Młodych” 1961
 Tytus, Romek i A’Tomek – Na obozie harcerskim, „Świat Młodych” 1962, wyd. albumowe zmienione: Księga I
 Tytus, Romek i A’Tomek – Rozalia, „Świat Młodych” 1962, wyd. albumowe zmienione: Księga II
 Tytus, Romek i A’Tomek – Podróż poduszkowcem, „Świat Młodych” 1963
 Tytus, Romek i A’Tomek – Tytus w redakcji. Zawody Tytusa, „Świat Młodych” 1964
 Tytus, Romek i A’Tomek – Wyprawa autokonikiem i wirolotem, „Świat Młodych” 1964
 Tytus, Romek i A’Tomek – Spółdzielnia „Odnawianko”, „Świat Młodych” 1965
 Tytus, Romek i A’Tomek – Zabawa w wojsko, „Świat Młodych” 1965, wyd. albumowe zmienione: Księga IV
 Tytus, Romek i A’Tomek – W kosmosie, „Świat Młodych” 1966, wyd. albumowe zmienione: Księga III
 Tytus, Romek i A’Tomek – Jednoplanszowe przygody, „Świat Młodych” 1967
 Tytus, Romek i A’Tomek – Wyprawa wannolotem na olimpiadę w Meksyku, „Świat Młodych” 1968
 Tytus, Romek i A’Tomek – Tytus w szkole, „Świat Młodych” 1970
 Tytus, Romek i A’Tomek – Western, „Świat Młodych” 1970, wyd. albumowe zmienione: Księga IX
 Tytus, Romek i A’Tomek – Wyprawa pod głaz babci Straszakowej, „Świat Młodych” 1971
 Tytus, Romek i A’Tomek – Mielolotem przez epoki historyczne, „Świat Młodych” 1972
 Tytus, Romek i A’Tomek – Wycieczka zimowa. Wyprawa na Wyspy Mrówcze, „Świat Młodych” 1973
 Tytus, Romek i A’Tomek – Wyprawa młynkolotem, „Świat Młodych” 1974
 Tytus, Romek i A’Tomek – 35 lat „Świata Młodych”, „Świat Młodych” 1984
 Tytus, Romek i A’Tomek – W teatrze, „Świat Młodych” 1985
 Tytus, Romek i A’Tomek – Historie przedksiążeczkowe, „Super Boom” 1993–1994
 Tytus – Reklama lodów, „Super Boom” 1994
 Tytus, Romek i A’Tomek – Humoreski, „Gazeta Wyborcza” wyd. krakowskie 1994
 Tytus, Romek i A’Tomek – Humoreski, „Super Express – Gilotyna” 1996
 Tytus i telewizja, Super-TV 1996
 Tytus gorylem, Krakers 1997
 Tytus na WOŚP w Gliwicach, 2000
 Tytus księga TVP, Biuro reklamy TVP 2000
 Tytus sprzedaje maszynkę do ostrzenia żyletek, Biuro reklamy TVP 2000
 Tytus, Romek i A’Tomek – 2014

Pozostałe 
 Szczudełko i Sadełko, „Świat Przygód” 1947–1948
 Witek Sprytek i As, „Świat Młodych” 1955
 Cyrk Bum Tarara, „Świat Młodych” 1957
 Piechotek i Miechotek, „Świat Młodych” 1959
 Meteor 8 nie odpowiada, „Świat Młodych” 1959
 Tata Pafnucy, „Złom na szkoły 1000-lecia” 1961 i „Zbierajmy Złom” 1962
 Anka Telemanka, „Świat Młodych” 1969
 Kapitan Mewka, „Świat Młodych” 1970
 Tędyk Owędyk i jego mądry pies Cyber, „Świat Młodych” 1972
 Kopernik, „Świat Młodych” 1973
 Roz i Bitek, „Świat Młodych” 1974 (wersja czarno-biała), 1977 (wersja kolorowa z rysunkami Mieczysława Teodorczyka)

Przypisy

Bibliografia 
 
 Henryk Jerzy Chmielewski: Tarabanie w Barbakanie. Warszawa: Prószyński i S-ka, 2013. .
 

Polscy autorzy komiksów
Polscy rysownicy
Powstańcy warszawscy
Żołnierze 3 Dywizji Piechoty Legionów Armii Krajowej
Żołnierze ludowego Wojska Polskiego
Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa)
Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita)
Odznaczeni Krzyżem Armii Krajowej
Odznaczeni Medalem Stulecia Odzyskanej Niepodległości
Odznaczeni odznaką pamiątkową Akcji „Burza”
Odznaczeni Odznaką „Weteran Walk o Wolność i Niepodległość Ojczyzny”
Odznaczeni odznaką „Zasłużony dla Warszawy”
Odznaczeni Orderem Uśmiechu
Odznaczeni Srebrnym Krzyżem Za Zasługi dla ZHP
Odznaczeni Srebrnym Krzyżem Zasługi (Polska Ludowa)
Odznaczeni Warszawskim Krzyżem Powstańczym
Odznaczeni Złotym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”
Odznaczeni Orderem Orła Białego (III Rzeczpospolita)
Ludzie urodzeni w Warszawie
Ludzie związani z Łukowem
Pochowani na cmentarzu Bródnowskim w Warszawie
Urodzeni w 1923
Zmarli w 2021
Tytus, Romek i A’Tomek