alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Spektroskopia

Spektroskopia, spektrometria – nauka o powstawaniu i interpretacji widm, uzyskanych w wyniku oddziaływań wszelkich rodzajów promieniowania na materię rozumianą jako zbiorowisko atomów i cząsteczek. Spektroskopia jest też często rozumiana jako ogólna nazwa wszelkich technik analitycznych polegających na generowaniu i interpretacji widm (popularnych w analizie chemicznej, np. kolorymetria, spektrofotometria).

Spektroskopia powstała wraz z rozwojem spektroskopowych technik analitycznych, jej znaczenie wykracza jednak poza same te techniki. Np. dyskusja na temat przyczyn złożoności elektromagnetycznego widma absorpcyjnego atomu wodoru stała się motorem rozwoju teorii kwantowej.

Obiektem spektroskopii mogą być różne formy promieniowania, cząstki, fale. Ponadto, z powodu różnych metod badawczych, spektroskopię dzieli się ze względu na zakres parametrów fizycznych badanego zjawiska. Stąd wynika poniższa klasyfikacja:

 Spektroskopia promieniowania elektromagnetycznego:
 spektroskopia Ramana
 spektroskopia IR
 spektroskopia UV-VIS
 spektroskopia fourierowska
 spektroskopia rentgenowska
 spektroskopia gamma
 spektroskopia NMR
 spektroskopia EPR
 FCS – Spektroskopia korelacji fluorescencji
 spektroskopia dielektryczna
 spektroskopia plazmowa
 dichroizm kołowy
 spektroskopia oscylacyjna

 Spektroskopia dotyczącą substancji (cząsteczek i cząstek):
 spektroskopia elektronowa
 spektroskopia neutronowa
 spektroskopia sił atomowych
 spektroskopia poziomów energetycznych defektów

 Spektroskopia fal mechanicznych
 spektroskopia akustyczna

Techniki spektroskopowe dzieli się też ze względu na rodzaj oddziaływania promieniowania z badanym ciałem:

 Spektroskopia inwazyjna polega na badaniu widm powstających na skutek niszczenia struktury analizowanej substancji przez przechodzące przez nią promieniowanie. Można tu badać zarówno widma promieniowania powodującego niszczenie po jego przejściu przez substancję, jak i widma produktów rozpadu.
 Spektroskopia absorpcyjna polega na analizie widma powstającego po przejściu promieniowania przez warstwę badanej substancji.
 ESA – Absorpcja ze stanów wzbudzonych
 Spektroskopia emisyjna, w której bada się widma, emitowane przez badaną substancję po poddaniu jej działaniu określonego bodźca fizycznego (np. podgrzaniu) lub widma emitowane spontanicznie.
 Spektroskopia odbiciowa – w jej ramach badane są widma, które powstały w wyniku odbicia promieniowania od powierzchni analizowanej substancji.
 Spektroskopia rozproszeniowa – odmiana spektroskopii odbiciowej polegająca na badaniu widma powstałego w wyniku rozpraszania promieniowania przechodzącego przez gazowe lub cieczowe zawiesiny analizowanej substancji.

Łącząc różne rodzaje promieniowania z różnymi sposobami jego oddziaływania z badaną próbką otrzymuje się rozmaite techniki spektroskopowe. Zróżnicowane techniki spektroskopowe dają możliwość uzyskania różnorodnych informacji o badanej substancji – od jej składu atomowego, przez budowę chemiczną, aż po strukturę jej powierzchni. Techniki spektroskopowe stosuje się powszechnie w chemii, fizyce, astronomii i w wielu przemysłach.

Zobacz też 
 spektroskop

Uwagi

Przypisy
Sztauowanie

Sztauowanie – czynność wykonywana na jednostkach pływających przed opuszczeniem portu polegająca na dokładnym rozmieszczeniu ładunku i umocowaniu wszystkich ruchomych przedmiotów. Sztauowanie wykonuje się w celu zachowania odpowiedniej stateczności jednostki, oraz uniknięcia uszkodzeń spowodowanych przez ruchome przedmioty. W przypadku sztauowania ładunku, powinno uwzględniać się również kolejność jego wyładowywania.

Przypisy 

Manewry i czynności przy jachcie
Strop (lina)

Strop ( „pętla”) – lina spleciona w obręcz (dł. ok. 5-10 m), służąca do podnoszenia ciężarów typu: pełne sieci, kłody drewna, szyny, inne długie, lub nietypowe ładunki. Mała pętla z cieńszej liny to stropik.

Zobacz też 
 olinowanie

Okrętownictwo
Olinowanie (żeglarstwo)
Stereochemia

Stereochemia - dział chemii zajmujący się badaniem trójwymiarowej struktury cząsteczek i jej wpływem na własności tych cząsteczek. 

Stereochemia zajmuje się czterema podstawowymi zagadnieniami:
 teoretyczną możliwością występowania i praktyczną analizą izomerii optycznej i geometrycznej związków chemicznych,
 wyjaśnianiem i analizowaniem mechanizmów reakcji chemicznych prowadzących do zmian w trójwymiarowej strukturze cząsteczek,
 syntezą asymetryczną, czyli praktycznymi sposobami otrzymywania pożądanych izomerów geometrycznych i optycznych,
 badaniem wpływu struktury trójwymiarowej cząsteczek na ich własności fizyczne, chemiczne i biologiczne.

Stereochemia węglowodorów 
Budowa przestrzenna węglowodorów opiera się na kilku regułach:
 Podstawniki atomów węgla tworzącego cztery pojedyncze wiązania chemiczne są ułożone w narożach czworościanu (hipoteza van ’t Hoffa i le Bela). Jedną z konsekwencji tej reguły jest niepłaskość pierścienia cykloheksanu.
 Podstawniki atomów węgla tworzących wiązanie podwójne leżą w płaszczyźnie tego wiązania. Kąty X-C=C i X-C-X' (gdzie X, X' są podstawnikami, a C jest atomem węgla tworzącym wiązanie podwójne) wynoszą około 120°.
 Podstawniki atomów węgla tworzących wiązanie potrójne (acetylenowe) leżą w płaszczyźnie tego wiązania. Kąt utworzony przez podstawnik oraz dwa atomy węgla połączone wiązaniem potrójnym wynosi 180° (wiązanie liniowe).
 Pierścień benzenu jest płaski. Podstawniki pierścienia benzenowego leżą w jego płaszczyźnie.
Stosując powyższe proste reguły można łatwo przewidzieć struktury większości nienaprężonych węglowodorów, zarówno alifatycznych, jak i aromatycznych.

Węglowodory o nietypowej budowie przestrzennej 
Wyżej podane reguły stosują się do większości istniejących węglowodorów. Znane są jednakże wyjątki. Złamanie tych reguł powodowane jest zwykle przez wprowadzenie do cząsteczki dużych naprężeń.
 Węglowodory łamiące hipotezę van ’t Hoffa i Le Bella
 cząsteczki z piramidalnym (odwróconym) czterowiązalnym atomem węgla (np. [1.1.1]propellan, [1.1.1.1]padlan)
 cząsteczki z płaskim z czterowiązalnym atomem węgla (tzw. problem płaskiego metanu)
 cząsteczki z płaskim cykloheksanem (np. tris-σ-homobenzeny – cząsteczki, w których cykloheksan jest „obudowany” ugrupowaniami cyklopropanowymi)
 Cząsteczki ze zdeformowanym wiązaniem podwójnym
 Niezwykłe węglowodory aromatyczne
 cząsteczki z niepłaskim pierścieniem benzenowym (np. [2.2]paracyklofan)
 cząsteczki z podstawnikami nieleżącymi w płaszczyźnie pierścienia benzenowego (np. superfan)
 Nieliniowe acetyleny

Przypisy
Stechiometria

Stechiometria – dział chemii zajmujący się stosunkami ilościowymi przemian związków chemicznych zachodzących w czasie reakcji chemicznych. Analiza stechiometryczna obejmuje:

 Określenie postaci równania stechiometrycznego (bilans atomów).
 Zdefiniowanie miary (miar) postępu reakcji chemicznej), poprzedzone wyborem składnika odniesienia (stopień konwersji, liczba postępu reakcji itp.).
 Określenie zależności pomiędzy stężeniami reagentów a miarami postępu reakcji chemicznej.

W prostszych sytuacjach (kilka reagentów, reakcja pojedyncza) zwykle rezygnuje się z etapów 2. i 3., a związki pomiędzy stężeniem składnika odniesienia (najczęściej jednego z substratów), a stężeniami pozostałych składników wyznacza się na podstawie równania stechiometrycznego.

Uwagi

Przypisy
Stenga

Stenga – drugi licząc od pokładu segment wieloczłonowego masztu na jachcie, żaglowcu lub innym statku żaglowym. Stenga jest przymocowana do końcowej części kolumny masztu, do niej może być przymocowana w taki sam sposób bramstenga.

Dana stenga nosi nazwę od żagla noszonego na maszcie np. dla grotmasztu – grotstenga, bezanmasztu – bezanstenga.
W przypadku bukszprytu, jego przedłużenie nosi nazwę bomstenga.

Zobacz też 
 olinowanie
 omasztowanie
 ożaglowanie
 takielunek

Przypisy

Bibliografia 
 
 

Omasztowanie
Sól

sole – grupa związków chemicznych
 sole amonowe
 sole mineralne
 sole potasowe
 sole trzeźwiące – środek stosowany przy omdleniach i zasłabnięciach

Nazwy niektórych soli 
 sól AH
 sól czerwona
 sól diazoniowa
 sól drogowa – sól stosowana do odśnieżania dróg
 sól emska – środek o działaniu wykrztuśnym i alkalizującym, stosowany w medycynie
 sól fizjologiczna
 sól Frémy’ego
 sól gorzka
 sól himalajska
 sól kamienna – skała osadowa
 sól Mohra
 sól morska
 sól kuchenna – potoczna nazwa chlorku sodu
 sól potasowa
 sól Seignette'a
 sól sodowa monenzyny
 sól szczawikowa
 sól uwodniona
 sól warzona – oczyszczona sól kamienna
 sól wędzona
 sól wypadowa
 sól z Rochelle
 sól żółta

Miejscowości w Polsce 
 Wg TERYT jest ich 3

 Sól – wieś w woj. lubelskim, w pow. biłgorajskim, w gminie Biłgoraj
 Sól – kolonia w woj. lubelskim, w pow. biłgorajskim, w gminie Biłgoraj
 Sól – wieś w woj. śląskim, w pow. żywieckim, w gminie Rajcza

Inne 
 Nowa Sól – gmina wiejska w województwie lubuskim, w powiecie nowosolskim
 Sól ziemi czarnej – film
 Stara Sól – miasto na Ukrainie
 sól w kryptologii – losowo generowana wartość

Zobacz też 
 Nowa Sól, Sól-Kiczpora, Sólca

id:Garam
nl:Zout
Sążeń

Sążeń – wspólna nazwa różnych jednostek długości; nie są one metryczne, lecz antropometryczne – oparte o rozpiętość ramion dorosłego mężczyzny. Różne sążnie w zaokrągleniu do jednej cyfry znaczącej są równe dwóm metrom (2 m).

W Polsce sążeń (lub inaczej siąg) zmieniał się na przestrzeni wieków, oscylując w granicach 2 metrów:
 sążeń staropolski – 1,786 m (według konstytucji 1764),
 sążeń nowopolski – 1,728 m = 3 łokcie = 6 stóp = 72 cale = 864 linie (obowiązywał w Królestwie Polskim 1819–1848),
w Imperium Rosyjskim (w tym w zaborze rosyjskim wprowadzono od 1849 roku):
 sążeń rosyjski (ros. сажень) – 2,133561 m = 1/500 wiorsty = 3 arszyny = 48 werszków.

W zaborze austriackim 1 sążeń (niem. Klaster) był równy 1,8965 m (kwadrat o boku 40 sążni stanowił 1 morgę).

W Wielkiej Brytanii sążeń (ang. fathom, symbol fm) używany był, a w USA jest, używany do określania głębokości morza na brytyjskich mapach nawigacyjnych:
 1 fm = 6 ft = 1,8288 m.

Na Litwie sążeń litewski wynosił 1,940 m.

We Francji sążeń francuski (toise, wym. tuaz) wynosił 1,949 m.

W starożytnej Grecji odpowiednikiem sążnia była orgyia (ὀργυιά), równa 6 stóp. W zależności od długości stopy stanowiło to od 1,764 (dla stopy attyckiej) do 2,1 m (dla stopy pergamońskiej).

Zobacz też 
 sąg – miara objętości pochodna od sążnia, stosowana do drewna.

Przypisy 

Dawne jednostki długości
Szrafowanie

Szrafowanie (nazywane też kreskowaniem) – metoda oddawania kolorów lub stopni szarości za pomocą cienkich, równoległych lub krzyżujących się kresek. Metoda zastępcza stosowana w wielu technikach rysunkowych lub graficznych nie umożliwiających posługiwania się półtonami. Kreski mogą być ciągłe, przerywane lub nawet składające się z rzędów kropek, mogą być o stałej lub różnej gęstości. Szrafowanie może być też stosowane do cieniowania lub ukazania trójwymiarowości motywu obrazu.

Szraf 
(z niem. Schraffe – kreska) lub deseń (fr. dessin – rysunek, wzór) – to rysunek lub układ linii tworzący określony wzór.

Szrafy (desenie) stosuje się często na mapach. Spotyka się różne szrafy: równoległe lub krzyżujące się linie ciągłe lub przerywane (kreskowanie), także wzory z regularnie powtarzających się znaków (np. kropek, sygnatury drzewa, opisu).

Przykłady najczęściej stosowanych szrafów:
 tereny podmokłe – poziome przerywane niebieskie lub granatowe kreski
 pustynie – brązowe lub szare kropki
 tereny zalesione – zielone kreski, kropki lub powtarzające się znaki drzewa.

Zobacz też: DTP

Szrafirunek 
(z niem. Schraffierung) – to metoda odwzorowania kolorów i futer heraldycznych (tynktur). Szrafirunek wykorzystywany był w miedziorytach, a szczególnego znaczenia nabrał w momencie pojawienia się druku. Dziś szrafirunek stosuje się, gdy dana technika powielania nie umożliwia stosowania barw oryginalnych lub, gdy oddawanie kolorów jest możliwe, lecz zbyt kosztowne.

W starszych książkach spotyka się też określenie „sztafowanie”.

Przykłady szrafowania i szrafirunku

Bibliografia 
 Alfred Znamierowski, Insygnia, symbole i herby polskie, Warszawa 2003.
 Sławomir Górzyński, Jerzy Kochanowski, Herby szlachty polskiej, Warszawa 1990.

DTP
Heraldyka
Kartografia
Rysunek architektoniczno-budowlany
Solwatacja

Solwatacja – proces otaczania cząsteczek rozpuszczanego związku chemicznego przez cząsteczki rozpuszczalnika.

Solwatacja występuje zwykle w rozpuszczalnikach silnie polarnych, zwłaszcza gdy rozpuszczany związek też ma silne własności polarne lub posiada wiązania jonowe. Rozpuszczalnik ma tendencję w takich przypadkach do tworzenia dość trwałej otoczki o grubości dochodzącej do 4 lub 5 cząsteczek wokół cząsteczki rozpuszczonego związku. Otoczka ta, zwana otoczką solwatacyjną, powstaje na skutek słabych oddziaływań elektrostatycznych. W niektórych reakcjach chemicznych otoczka solwatacyjna stanowi przeszkodę spowalniającą reakcję. Z drugiej strony zjawisko solwatacji prowadzi do dysocjacji elektrolitycznej w roztworach.

Roztwory
Szczotki

Szczotki – potoczna nazwa prostych, roboczych, czarno-białych wydruków z drukarki komputerowej odbieranych ze studia DTP przez wydawnictwo lub redakcję gazety lub czasopisma do korekty, głównie dla sczytania tekstu i sprawdzenia poprawności montażu.

W tej chwili jest to termin historyczny, ale wciąż jeszcze często używany gwarowo przez redaktorów technicznych, sekretarzy redakcji itp. osób średniego i starszego pokolenia. Pierwotnie szczotkami nazywano kontrolne odbitki papierowe odbijane na potrzeby klienta ręcznie w drukarni ze szpalt lub złamanych kolumn. Sam termin wywodzi się stąd, że papier podczas odbijania obrazu przyciskano do szpalty lub kolumny posmarowanej rzadką farbą, po czym dobijano lekkimi stuknięciami szczotki o sztywnym włosiu.

Redakcja techniczna
Szekla

Szekla (szakla, szekiel, szakiel) – metalowa klamra w kształcie litery "U" lub "Ω", tworząca zamknięty obwód, otwierany i zamykany za pomocą śruby lub sprężynowej zapadki, służąca do łączenia elementów takielunku, np. liny z żaglem oraz szybkiego i czasowego łączenia lin zakończonych okiem, łańcuchów i ich kombinacji.

Bibliografia

Linki zewnętrzne 
 Szakle rodzaje, ostrzeżenia i zastosowania

Okrętownictwo
Dźwignice
Wyposażenie jachtu i osprzęt
Stopień pisma

Stopień pisma, stopień czcionki – w typografii podstawowa miara wielkości znaków składanego tekstu. Określana jest jako wysokość pola znaku, a wyrażana w punktach typograficznych.

Wysokość pola znaku w tradycyjnym składzie, czyli w metalowych czcionkach, jest równoznaczna z wysokością płaszczyzny czołowej czcionki oraz wysokością wiersza linotypowego. Jest to tym samym szerokość płaszczyzny bocznej słupka czcionki oraz odległość pomiędzy płaszczyzną przednią (sygnaturową) i tylną tego słupka.

W czcionkach komputerowych, czyli fontach, pole znaku (jako odpowiednik płaszczyzny czołowej czcionki) jest zdefiniowanym pojęciem wirtualnym i pełni tę samą rolę.

Co do zasady wysokość pola znaku (a więc i wartość stopnia pisma) jest większa od wysokości kształtów uzyskiwanych znaków, czyli ich glifów, ponieważ jest powiększona o wielkość odstępów zwanych odsadkami, a konkretnie o odsadkę górną i dolną. Ponadto te same glify w różnych krojach pisma mają indywidualną wysokość ustaloną przez projektanta kroju, aczkolwiek zazwyczaj są to wartości podobne.

W szczególnych przypadkach glify wybranych, nietypowych znaków mogą być jednak wyższe od pola znaku. Zjawisko to nazywa się przewieszką.

Pojęcie stopnia pisma nie ma nic wspólnego z odległościami pomiędzy wybranymi liniami pisma, ponieważ są one ustalane indywidualnie dla każdego kroju pisma przez jego projektanta.

Zobacz też 
 DTP

Bibliografia 
 Chwałowski Robert, hasło: „Stopień pisma”, Typografia.info.
 Drabczyński Marian, Zecerstwo, Wydawnictwo Przemysłu Lekkiego i Spożywczego, Warszawa 1964, wyd. II, s. 80–81.
 Druździel Mieczysław, Fijałkowski Tadeusz, Inwertarium wiedzy o poligrafii. Tom 1. Zecerstwo, Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk–Łódź 1988, s. 196–197
 Encyklopedia wiedzy o książce, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław–Warszawa–Kraków 1971, s. 2238–2240.
 Felici James, Kompletny przewodnik po typografii, Słowo/obraz, Gdańsk 2006, s. 353, .
 Tomaszewski Andrzej, Leksykon pism drukarskich, Wydawnictwo Krupski i S-ka, Warszawa 1996, s. 218.

Typografia
Lista najjaśniejszych gwiazd według jasności wizualnej

Poniższa lista zawiera 100 najjaśniejszych gwiazd nocnego nieba (według jasności widomej); dla porównania zamieszczono też dane dotyczące Słońca. W układach podwójnych i wielokrotnych wyróżnione zostały pojedyncze gwiazdy. Jasność układu jako całości można znaleźć w osobnej tabeli poniżej.

Lista najjaśniejszych gwiazd

Gwiazdy wielokrotne 
Gwiazdy tworzące układy podwójne i wielokrotne nie są zwykle rozróżnialne gołym okiem. Do najjaśniejszych układów gwiazd należą:

Najjaśniejsze gwiazdy w przeszłości i przyszłości 

Jako że ruch obiegowy gwiazd wokół centrum Galaktyki odbywa się w różnym tempie, gwiazdy widoczne na ziemskim niebie poruszają się względem Słońca. Poniższa tabela wymienia gwiazdy, które na podstawie pierwszej redukcji danych z sondy Hipparcos (stan wiedzy z 1998 roku) były najjaśniejszymi gwiazdami nocnego nieba w okresie od 5 milionów lat temu do 5 milionów lat w przyszłości:

Zobacz też 
 lista najbliższych jasnych gwiazd
 lista najjaśniejszych gwiazd w poszczególnych gwiazdozbiorach
 lista najjaśniejszych gwiazd według jasności absolutnej

Uwagi

Przypisy

Bibliografia 
 
 

Listy gwiazd
Silikony

Silikony – syntetyczne polimery krzemoorganiczne o strukturze siloksanów, w których wszystkie atomy krzemu połączone są z grupami alkilowymi (najczęściej metylowymi lub etylowymi) lub arylowymi (najczęściej fenylowymi). W zależności od warunków produkcji otrzymuje się je w postaci olejów lub żywic silikonowych, a także elastomerów. Silikony mają większą odporność chemiczną i termiczną od siloksanów, w których atomy krzemu połączone są z atomami wodoru.

Właściwości 
 niepalność
 odporność termiczna i chemiczna
 odporność na promieniowanie ultrafioletowe
 dobra elektroizolacyjność i smarność

Zastosowanie 
 oleje i smary lub ich składniki
 składniki żywic
 do produkcji lakierów i kauczuków
 w budownictwie jako materiały uszczelniające (szczeliwa silikonowe) i łączące (silikony strukturalne)
 w medycynie, między innymi do produkcji opatrunków i implantów piersi, do produkcji soczewek kontaktowych (soczewki silikonowo-hydrożelowe), cewników
 we włókiennictwie do preparacji włókien poliestrowych
 w kosmetyce jako składniki szamponów, odżywek (pełnią funkcje nabłyszczającą, chroniącą włosy). Stosuje się je również w podkładach do twarzy.
 w przemyśle jako podstawowy surowiec do budowy form silikonowych

Zobacz też 

 silany

Uwagi

Przypisy 

 
Tworzywa sztuczne
Sublimacja

Sublimacja – przemiana fazowa bezpośredniego przejścia ze stanu stałego w stan gazowy z pominięciem stanu ciekłego. Zjawisko odwrotne do sublimacji to resublimacja.

Po raz pierwszy najdokładniej proces ten opisał nieznany alchemik średniowieczny zwany pseudo-Geberem. W następnych wiekach sublimacja stała się procesem powszechnie stosowanym w laboratoriach chemicznych. Sublimację wykorzystuje się w laboratoriach i w przemyśle do oczyszczania oraz względnie wydzielania z mieszanin jodu, kamfory, salmiaku, naftalenu, antracenu i innych substancji.

Większość związków chemicznych nie sublimuje w temperaturze i przy ciśnieniu zbliżonym do warunków normalnych. Dla danej substancji sublimacja zachodzi w takich warunkach termodynamicznych (ciśnienie i temperatura), w których nie może ona istnieć w formie ciekłej. Warunki te określa ciśnienie punktu potrójnego dla tej substancji. Aby zachodziła sublimacja, ciśnienie parcjalne bezpośrednio nad powierzchnią sublimującego ciała musi być niższe od ciśnienia równowagi dla danej temperatury ciała. Dla ciśnień powyżej ciśnienia równowagi zachodzi resublimacja. Dla temperatur poniżej punktu potrójnego stan równowagi wyznacza zależność ciśnienia sublimacji od temperatury. Ze wzrostem ciśnienia wzrasta temperatura sublimacji, jednak jest ona zawsze niższa od temperatury punktu potrójnego.

Przykładem ciała sublimującego w warunkach normalnych jest suchy lód, czyli zestalony dwutlenek węgla. Jego punkt potrójny wypada przy ciśnieniu 5,1 atm i temperaturze −56,6 °C, zatem blok zamrożonego dwutlenku węgla wystawiony do pomieszczenia, w którym panuje typowe ciśnienie atmosferyczne (ok. 1 atm) i temperatura ok. 20 °C będzie sublimował, a nie topił się. Temperatura sublimacji suchego lodu przy ciśnieniu normalnym jest równa −78 °C. Uzyskanie równowagi między cieczą a gazem dla dwutlenku węgla wymaga uzyskania ciśnienia powyżej 5,1 atm.

Sublimacja jest często wykorzystywana do oczyszczania związków chemicznych, które mają na tyle wysoką temperaturę wrzenia, że ich destylowanie byłoby bardzo kłopotliwe. Ze względu na to, że większość związków organicznych ma punkt potrójny przy ciśnieniu znacznie niższym od ciśnienia atmosferycznego, sublimacja wymaga zwykle stosowania aparatury próżniowej.

Przypisy 

Przemiany fazowe
Procesy rozdziału
Spirytus salicylowy

Spirytus salicylowy – 2% roztwór kwasu salicylowego w alkoholu etylowym i wodzie (2% kwasu salicylowego, 30% wody, 68% etanolu o stężeniu 96%). 

Stosowany jest do odkażania, gdyż kwas salicylowy wykazuje działanie antybakteryjne, chociaż może być drażniący – etanol ma działanie wysuszające na skórę.

Przypisy 

Antyseptyki
Substancje barwiące

Substancje barwiące – substancje nadające barwę innej substancji pozbawionej barwy (przezroczystej, białej lub szarej) lub też zmieniające barwę substancji posiadającej już jakąś barwę. Można je podzielić na pigmenty, laki i barwniki. Pigmenty są nierozpuszczalnymi kryształami wymagającymi procesu dyspersji w celu ich użycia do barwienia substancji. Barwniki są substancjami rozpuszczalnymi, są łatwe w użyciu, jednak ich odporności są mniejsze od pigmentów. Barwniki są przezroczyste, pigmenty zaś różne – część jest kryjąca, część przezroczysta.

 Pigment (łac. pigmentum) – kryjąca substancja barwiąca. Drobno zmielona substancja stała, nierozpuszczalna i najczęściej nieprzezroczysta, zabarwiająca sobą powierzchnię pokrywanej substancji. Zazwyczaj są to rozdrobnione minerały. W farbach dla oszczędności stosuje się pigmenty razem z wypełniaczami. Ziarna wypełniacza są wielokrotnie większe od ziaren pigmentów, które wypełniacz pokrywają, tworząc w ten sposób większą powierzchnię kryjącą. Pigmenty można podzielić na pigmenty absorpcyjne (m.in. biel barowa, błękit pruski, cynober, czerń frankfurcka, glejta ołowiana, minia ołowiowa, ultramaryna, zieleń szwajnfurcka), pigmenty metaliczne, pigmenty perłowe. W farbie mogą występować pigmenty z różnych grup jednocześnie, np. jeśli w farbie metalicznej znajdą się dodatkowo pigmenty absorpcyjne, wówczas dzięki takiej farbie można uzyskać barwę z połyskiem metalicznym. Farbę z pigmentami metalicznymi można też wzbogacić pigmentami perłowymi, otrzymując dodatkowo efekty właściwe pigmentom perłowym.

 Lak – barwnik wytrącony z roztworu do postaci stałej, który tym sposobem uzyskuje właściwości pigmentu. Laki są terminem stosowanym m.in. w przemyśle farbiarskim, a pośrednio również tam, gdzie są wykorzystywane, czyli w przemysłach: gumowym i tworzyw sztucznych, papierniczym, włókienniczym, poligraficznym itp.

 Barwnik – jest substancją przepuszczającą światło i zabarwiającą sobą ośrodek, w którym jest rozpuszczona lub stopiona. Może również reagować z tym ośrodkiem. W odróżnieniu od pigmentów, wśród barwników występuje również wiele substancji organicznych. W przemyśle chemii organicznej barwnikami są substancje wchodzące w reakcję chemiczną z włóknem naturalnym, sztucznym lub skórą. Rozpowszechnione naturalne barwniki to np. hemoglobina – czerwony barwnik krwi, chlorofile – zielone barwniki roślinne.

Zobacz też 
 barwniki (związki chemiczne)
 pigment (modelarstwo)

DTP
 
Teoria koloru
Scyntylator

Scyntylator – substancja emitująca światło pod wpływem promieniowania jonizującego.

Scyntylator pochłania energię promieniowania jonizującego (np. gamma, beta, promieniowanie neutronowe), a następnie emituje promieniowanie elektromagnetyczne o znacznie większej długości z zakresu ultrafioletu, światło widzialne, a nawet podczerwone.

Detektory scyntylacyjne były jednymi z pierwszych detektorów promieniowania jonizującego. Pierwszy scyntylator zawierający płytkę z naniesionym siarczkiem cynku skonstruował William Crookes w 1903 roku i użył go do badania właściwości promieniowania alfa.

Scyntylatory dzielą się na gazowe, ciekłe i stałe. Ciekły scyntylator powstaje poprzez rozpuszczenie stałego w rozpuszczalniku organicznym, takim jak ksylen czy etanol, ponieważ tego rodzaju rozpuszczalniki są całkowicie przezroczyste dla promieniowania emitowanego przez scyntylator, tj. nie pochłaniają go. Przykładem scyntylatora może być siarczek cynku lub α-NPO.

Często do scyntylatora podłącza się układ rejestrujący i wzmacniający emitowane światło, najczęściej fotopowielacz lub fotodioda. Układ scyntylator – fotopowielacz może być bardzo czuły, może wykryć nawet pojedyncze błyski w luminoforze wywołane uderzeniem jednej cząstki jonizującej w luminofor i jest bardzo szybki, tj. pozwala rozróżnić sygnały od dwóch występujących w niewielkim czasie cząstek oraz szybkie zmiany strumienia cząstek w funkcji czasu. 

Takie układy stanowią część rejestracyjną powszechnie stosowanych w medycynie tomografów komputerowych, w eksperymentach fizyki jądrowej i cząstek.

Większość materiałów świeci pod  wpływem promieniowania jonizującego dlatego np. światłowody robi się z materiału maksymalnie odpornego na scyntylację, aby unikać zakłóceń wywołanych zewnętrznym promieniowaniem.

Zobacz też 
 licznik scyntylacyjny
 zmęczenie kryształów
 luminofor

Przypisy
Star

Fabryka Samochodów Ciężarowych „Star”
 Star – klasa jachtów
 Star Division – producent pakietu biurowego StarOffice
 Star Micronics – producent drukarek
 Star (archiwizacja)
 S.Tar-TV – Małopolska Telewizja Kablowa
 Xerox Star
 Star – hiszpański pistolet
 Star Starachowice – klub sportowy
 Star – singel zespołu Reamonn
 Star – album Super Junior
 Star – amerykański serial telewizyjny

Miejscowości na Białorusi:
 Star – wieś w obwodzie witebskim, w rejonie bieszenkowickim
 Star – wieś w obwodzie witebskim, w rejonie łozieńskim
 Star – agromiasteczko w obwodzie witebskim, w rejonie orszańskim

Miejscowości w USA:
 Star – miasto w stanie Idaho, w hrabstwie Ada
 Star – miejscowość w stanie Karolina Północna, w hrabstwie Montgomery
Gminy w USA:
 Star (ang. Star Township) – gmina w stanie Kansas, w hrabstwie Coffey
 Star (ang. Star Township) – gmina w stanie Michigan, w hrabstwie Antrim
 Star (ang. Star Township) – gmina w stanie Minnesota, w hrabstwie Pennington
 Star (ang. Star Township) – gmina w stanie Karolina Północna, w hrabstwie Montgomery
 Star (ang. Star Township) – gmina w stanie Dakota Północna, w hrabstwie Bowman
 Star (ang. Star Township) – gmina w stanie Dakota Południowa, w hrabstwie Clay
Szkolny zestaw programów nauczania

Szkolny zestaw programów nauczania  – program, który obejmuje całą działalność szkoły z punktu widzenia dydaktycznego. Uwzględnia całość podstawy programowej dla danego etapu edukacyjnego. Szkolny zestaw programów nauczania składa się z zestawów programów nauczania dla każdego oddziału, ten z kolei składa się z programów nauczania indywidualnie wybranych przez nauczycieli lub ich autorstwa. 

Niezbędne warunki, które muszą być przestrzegane przy tworzeniu zestawu programów to: 

 uwzględnienie możliwości uczniów,

 ich zainteresowań, 

 wyposażenie szkoły oraz zespołowa praca nauczycieli, którzy muszą uzgodnić nauczane treści i ich realizację.

Bibliografia 
 Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 21 czerwca 2012 r. w sprawie dopuszczania do użytku w szkole programów wychowania przedszkolnego i programów nauczania oraz dopuszczania do użytku szkolnego podręczników ()

Oświata
Solaris (system operacyjny)

Solaris, Oracle Solaris (uprzednio Sun Solaris) – system operacyjny z rodziny Unix firmy Oracle (oryginalnie opracowany przez Sun Microsystems) pierwotnie dla rodzimej architektury SPARC – obecnie dostępny także dla 32- oraz 64-bitowych maszyn opartych o procesory firm Intel, AMD oraz VIA. Solaris 2.5.1 był również wydany dla architektury mikroprocesora PowerPC. Kod został zoptymalizowany dla maszyn wieloprocesorowych. System jest stosowany jako platforma dla rozwiązań serwerowych i stacji roboczych.

Historia 
Pierwsza wersja – Solaris 2.0 (otrzymała numer dwa, bowiem jedynką Sun retrospektywnie oznaczył wcześniejsze wersje SunOS + OpenWindows) – ukazała się w 1992 roku. Do Solaris 2.6 kolejne wersje numerowane były według schematu 2.x. Jednak od wersji 2.7 początkowe „2.” zostało usunięte z numeracji, stąd wersja Solaris 7 nastąpiła bezpośrednio po 2.6, a po niej 8 itd.

Solaris 2.0 zawierał SunOS 5.0, a w przeciwieństwie do poprzednich wersji (SunOS 1.x, SunOS 2.x, SunOS 3.x i SunOS 4.x), które były pochodnymi 4.xBSD, został oparty na System V Release 4.0, którego powstanie było wynikiem aliansu zawartego w końcu lat 80. XX wieku przez AT&T i Sun. Solaris jest wyposażony w wygodne środowiska graficzne. Początkowo było to OpenWindows, później CDE, a potem środowisko graficzne Sun Java Desktop w bardzo dużym stopniu bazujące na środowisku GNOME (Open Source). W Solaris 11 środowiskiem graficznym jest Oracle Solaris Desktop, oparty na GNOME 2.30.

25 stycznia 2005 rozpoczęło się uwalnianie kodu źródłowego systemu, w ramach projektu OpenSolaris.

Zobacz też 
 DTrace
 Kontenery Solarisa
 OpenSolaris
 ZFS

Linki zewnętrzne 
 Strona internetowa systemu operacyjnego Solaris

Unix
Oprogramowanie Sun Microsystems
SDI (internet)

SDI (pierwotnie Szybki Dostęp do Internetu, później Stały Dostęp do Internetu) – usługa Telekomunikacji Polskiej SA polegająca na udostępnianiu klientom terminalu HIS-NT (Home Internet Solution) produkcji firmy Ericsson, który za pomocą analogowej linii telefonicznej abonenta łączy się z urządzeniem HIS-NAE znajdującym się w centrali telefonicznej. SDI było pierwszą masową, ogólnopolską usługą umożliwiającą uzyskanie stałego dostępu do Internetu.

Użytkownicy SDI mieli zapewniony stały dostęp do Internetu z prędkością maksymalną 115,2 kb/s oraz stały adres IP. Można było również korzystać z telefonu w czasie korzystania z Internetu. Wiązało się to jednak ze spadkiem przepustowości do około 70 kb/s.

W niektórych częściach kraju (np. w Gliwicach) usługa SDI realizowana była przez TPSA oprócz systemu HiS również za pomocą systemu CX-IPair firmy Computex.

W latach 1999-2004 TP SA zakupiła urządzenia dostępowe dla ponad 125 000 linii abonenckich. Obecnie usługa SDI nie jest już sprzedawana i ustąpiła miejsca łączu DSL i Neostradzie (ADSL). W listopadzie i grudniu 2010 roku TP SA poinformowała abonentów usługi o zakończeniu jej świadczenia od 1 stycznia 2011 roku.

Usługa SDI stanowiła często dostęp do sieci Internet w osiedlowych sieciach komputerowych.

Przypisy

Zobacz też 
 Neostrada
 Polpak

Usługi telekomunikacyjne
Urządzenia dostępowe (Internet)
Grupa TP
Skawa



Miejscowość w Polsce 
 Wg TERYT jest 1
 Skawa –  wieś w woj. małopolskim, w pow. nowotarskim, w gminie Raba Wyżna

Inne 
 Skawa – rzeka, prawy dopływ rzeki Wisła
 Skawa – przystanek kolejowy w Skawie
 Skawa – pseudonim artystyczny Grzegorza Skawińskiego

Zobacz też 
 Skawa Środkowa
 Skawa (gmina)
 Skawa Wadowice
 Skawina
Sport

Sport – wszelkie formy aktywności fizycznej, które przez uczestnictwo doraźne lub zorganizowane wpływają na wypracowanie lub poprawienie kondycji fizycznej i psychicznej, rozwój stosunków społecznych lub osiągnięcie wyników sportowych na wszelkich poziomach.

Za sport uważa się również współzawodnictwo oparte na aktywności intelektualnej, którego celem jest osiągnięcie wyniku sportowego.

Rodzaje sportu:
 sport amatorski – aktywność fizyczna podejmowana dla wypoczynku, rozrywki i rekreacji – odnowy sił psychofizycznych,
 sport wyczynowy – forma działalności człowieka, podejmowana dobrowolnie w drodze rywalizacji dla uzyskania maksymalnych wyników sportowych,
 sport profesjonalny – rodzaj sportu wyczynowego uprawianego w celach zarobkowych.

W ramach rekreacji, rozumianej tu jako odrębne pojęcie, brak jest elementu rywalizacji. Różne realizowane w jej ramach czynności, poza pracą czy nauką, są wykonywane w miejscu zamieszkania czy pobytu, co różni ją z kolei od turystyki – podróży w celu poznawania świata i ludzi.

W niektórych ujęciach sport to również kultura fizyczna, dbanie o własne ciało, podziwianie piękna zawodników uprawiających dane dyscypliny sportu.

Przypisy
Saturn (ujednoznacznienie)

Saturn – szósta planeta Układu Słonecznego
 Saturn – w mitologii rzymskiej bóg rolnictwa i zasiewów
 Saturn – typ rakiety
 Saturn – amerykańska marka samochodów osobowych
 Saturn – nagroda filmowa
 Saturn – turnia w Dolinie Kościeliskiej w Tatrach
 Saturn – kopalnia węgla kamiennego
 Saturn – niemiecka sieć sklepów RTV i AGD
 Saturn – amerykański samolot pasażerski zaprojektowany i wybudowany w wytwórni Lockheed Corporation

Zobacz też 

 Saturn 3 – film z 1980 roku
 Saturn Ramienskoje – rosyjski klub piłkarski
 Sega Saturn – konsola gier wideo
 Saturno – nakrycie głowy
Sporty lotnicze

Do dyscyplin sportów lotniczych zaliczamy:
 akrobacja lotnicza
 baloniarstwo
 lotniarstwo
 modelarstwo lotnicze i kosmiczne 
 paralotniarstwo
 spadochroniarstwo
 sport samolotowy
 sport śmigłowcowy
 szybownictwo

Aeroklub Polski zrzesza organizacje uprawiające sporty lotnicze. Międzynarodowa Federacja Lotnicza zrzesza aerokluby narodowe.

Linki zewnętrzne 

 Aeroklub Polski
 Międzynarodowa Federacja Lotnicza 

!
Sirius

Sirius (Syriusz) – imię męskie
 Sirius (Syriusz) – najjaśniejsza gwiazda nocnego nieba i w gwiazdozbiorze Wielkiego Psa
 Sirius (Syriusz) – w mitologii greckiej pies Oriona
 Sirius – portugalska grupa muzyczna
 Sirius – radiostacja satelitarna
 Sirius – zespół satelitów telekomunikacyjnych
 Sirius – statek parowy, który w 1838 roku przepłynął Atlantyk 
 USS „Sirius” – nazwa okrętów US Navy

Zobacz też 
 Sirius Black (Syriusz Black) – postać występująca w serii książek J.K. Rowling o Harrym Potterze
 IK Sirius – szwedzki klub piłkarski z Uppsali
 Sirius B – strona ujednoznaczniająca
 Syriusz – strona ujednoznaczniająca
Sztormreling

Sztormreling – barierka biegnąca dookoła pokładu jachtu, chroniąca załogę i większe przedmioty przed wypadnięciem za burtę. Zbudowana jest ze słupków z otworami (stójek), ustawionych w gniazdach przymocowanych do pokładu przy relingu. Przez otwory w słupkach przeciągnięta jest linka (najczęściej stalowa). Linki sztormrelingu najczęściej są rozciągane pomiędzy koszem dziobowym a koszem rufowym w sposób umożliwiający łatwy ich demontaż, np. w celu ułatwienia schodzenia i wchodzenia na pokład jachtu.

Z powodu dużego znaczenia konstrukcji sztormrelingu dla bezpieczeństwa żeglugi normy jej wykonania określone są przez Polski Rejestr Statków.

Zobacz też 
 handreling, nadburcie

Bibliografia

Pokład (żeglarstwo)
Spółgłoska tylnojęzykowa

Spółgłoska tylnojęzykowa, welarna – sposób artykulacji spółgłosek polegający na zbliżeniu tylnej części języka do podniebienia miękkiego (). W ten sposób wymawia się np. //, //, // (= polskie ch) oraz // (welarną spółgłoskę nosową jak w angielskim thing).

Ponieważ podniebienie miękkie ma stosunkowo dużą powierzchnię, a tył języka nie jest zbyt precyzyjnym narządem artykulacyjnym, spółgłoski tylnojęzykowe mają z reguły wiele wariantów fonetycznych i łatwo ulegają upodobnieniu np. do następujących po nich samogłosek. Przed samogłoskami przednimi spotyka się często warianty „zmiękczone” (palatalne lub tylnojęzykowe palatalizowane), jak początkowe spółgłoski w polskich wyrazach kino, ginąć i Chiny, o artykulacji przesuniętej ku przodowi jamy ustnej. W niektórych językach spotyka się głoski tylnojęzykowe labializowane, to jest wymawiane z zaokrągleniem warg, np. //, w którym na artykulację // nakłada się dodatkowo wymowa odpowiadająca samogłosce //.

Spółgłoski
Wieloprocesorowość symetryczna

Wieloprocesorowość symetryczna, przetwarzanie symetryczne, SMP () – architektura komputerowa, która pozwala na znaczne zwiększenie mocy obliczeniowej systemu komputerowego poprzez wykorzystanie dwóch lub większej liczby procesorów do jednoczesnego wykonywania zadań. Szczególnym przypadkiem zastosowania tej architektury jest procesor wielordzeniowy, który można traktować jako system wieloprocesorowy z procesorami jednordzeniowymi. 

W architekturze SMP procesory współdzielą zasoby pamięci oraz urządzenia wejścia/wyjścia przy pomocy magistrali systemowej, a każdy z tych procesorów może zostać przypisany do wykonywania konkretnego zadania, tak aby w systemie następowało równoważenie obciążenia (ang. load balancing)

Ważną rzeczą przy przetwarzaniu symetrycznym jest stosowanie wielowątkowości przez uruchomione programy komputerowe i, co za tym idzie, jej obsługa przez system operacyjny – upraszcza to w znacznym stopniu możliwość podziału poszczególnych procesów, tak aby mogły być przetwarzane przez kilka procesorów jednocześnie. Systemami operacyjnymi obsługującymi architekturę SMP jest większość Uniksów, Windows NT oraz BeOS.

Szczególną korzyść z przetwarzania symetrycznego czerpią aplikacje do renderowania (w tym przeglądarki internetowe), aplikacje bazodanowe, do edycji lub odtwarzania materiałów audio/wideo oraz nowoczesne gry komputerowe; natomiast minimalną korzyść – aplikacje jednowątkowe.

Alternatywną architekturą komputerową w stosunku do SMP jest MPP, czyli masowe przetwarzanie równoległe.

Zobacz też 
 wieloprocesorowość asynchroniczna
 niejednolity dostęp do pamięci

Architektura komputerów
Seria Humphreysa

Seria Humphreysa – seria linii widmowych emitowanych przez atomy wodoru. Linie te powstają w wyniku emisji fotonów przez elektron w atomie wodoru przechodzący z wyższego orbitalu na orbital 6 (seria P).

Serię opisał jako pierwszy Amerykanin Curtis J. Humphreys.

Długości fal tej serii to od 3282 nm do 12368 nm. Znajdują się one wszystkie w podczerwieni.

Inne serie widmowe w atomie wodoru to, według orbitalu docelowego:
 seria Lymana
 seria Balmera
 seria Paschena
 seria Bracketta
 seria Pfunda
 seria Humphreysa

Przypisy 

Serie widmowe wodoru
Seria Pfunda

Seria Pfunda – seria widm powstająca w wyniku emisji fotonów przez elektron w atomie wodoru przechodzący z wyższego orbitalu na orbital 5 (seria O).

Serię opisał jako pierwszy Amerykanin August Herman Pfund w 1924.

Długości fal tej serii to od 2279 do 7457 nm.
Znajdują się one wszystkie w podczerwieni.

Wzór Rydberga dla serii Pfunda ma postać:
 

Gdzie n to kolejne liczby naturalne poczynając od 6 (n = 6, 7, 8...). Linia Lp – α odpowiada n = 6, a granica serii odpowiada granicy wyrażenia dla n dążącego do nieskończoności.

Serie widmowe w atomie wodoru to, według orbitalu docelowego:
 seria Lymana
 seria Balmera
 seria Paschena
 seria Bracketta
 seria Pfunda
 seria Humphreysa

Przypisy 

Serie widmowe wodoru
Seria Bracketta

Seria Bracketta – seria widm powstająca w wyniku emisji fotonów przez elektron w atomie
wodoru przechodzący z wyższego orbitalu na orbital 4 (seria N).

Serię opisał jako pierwszy Amerykanin Frederick Sumner Brackett w 1922.

Długości fal tej serii to od 1459 do 4051 nm.
Znajdują się one wszystkie w podczerwieni.

Wzór Rydberga dla serii Bracketta ma postać:
 

Gdzie n to kolejne liczby naturalne poczynając od 5 (n = 5, 6, 7,...). Linia α odpowiada n = 5, a granica serii odpowiada granicy wyrażenia dla n dążącego do nieskończoności.

Inne serie widmowe w atomie wodoru to, według orbitalu docelowego:
 seria Lymana
 seria Balmera
 seria Paschena
 seria Bracketta
 seria Pfunda
 seria Humphreysa

Przypisy 

Serie widmowe wodoru
Seria Paschena

Seria Paschena – seria widm powstająca w wyniku emisji fotonów przez elektron w atomie
wodoru przechodzący z wyższego orbitalu na orbital 3 (seria M).

Serię jako pierwszy zaobserwował Niemiec Friedrich Paschen w 1908.

Długości fal tej serii to od 820,4 nm do 1875,1 nm.
Znajdują się one wszystkie w podczerwieni.

Pozostałe serie widmowe w atomie wodoru według orbitalu docelowego:
 seria Lymana
 seria Balmera
 seria Paschena
 seria Bracketta
 seria Pfunda
 seria Humphreysa

Przypisy 

Serie widmowe wodoru
Seria Lymana

Seria Lymana – seria linii widmowych emitowanych przez atomy wodoru. Linie te powstają w wyniku emisji fotonów przez elektron w atomie
wodoru przechodzący z wyższego orbitalu na orbital 1 (seria K).

Długości fal pierwszej linii serii, zwanej linią Lymana α jest równa 121,57 nm (jest ona czasem nazywana promieniowaniem Lyman-α), a granicą serii jest 91,18 nm, wszystkie linie serii leżą w dalekim nadfiolecie.

Inne serie widmowe w atomie wodoru to:
 seria Lymana
 seria Balmera
 seria Paschena
 seria Bracketta
 seria Pfunda
 seria Humphreysa

Historia 
Pierwszą linię serii odkrył Theodore Lyman w 1906 roku, badając światło emitowane przez wodór, kolejne linie odkrył w kolejnych latach aż do 1914. Linie serii pasowały do wcześniej sformułowanej doświadczalnej formuły wzoru Rydberga opisującej serię Balmera i Paschena.

Wzór Rydberga dla serii Lymana ma postać:
 

Gdzie n to kolejne liczby naturalne poczynając od 2 (n = 2,3,4,...). Linia Ly – α odpowiada n = 2, a granica serii odpowiada granicy wyrażenia dla n dążącego do nieskończoności.

Serie widmowe wodoru
Stan termodynamiczny

Stan termodynamiczny – wartość wszystkich funkcji stanu (np. ciśnienie, objętość, temperatura, masa, entropia, energia wewnętrzna) układu termodynamicznego w określonej chwili.

Przejście z jednego stanu termodynamicznego do drugiego nazywane jest przemianą termodynamiczną. Zmiana stanu układu pozostającego w równowadze wymaga impulsu energetycznego z zewnątrz.

W stanie równowagi wartości funkcji stanu są ze sobą związane równaniem stanu. Układ, który znajduje się w nierównowadze dąży do stanu, w którym równowaga jest przywrócona, o ile czynniki zewnętrzne nie stoją temu na przeszkodzie.

Termodynamika
Stężenie molowe

Stężenie molowe (molowość, molarność) – jeden ze sposobów wyrażenia stężenia substancji w mieszaninie (roztworze), zdefiniowany jako stosunek liczby moli substancji do objętości całej mieszaniny:
 
 gdzie: cB – stężenie molowe składnika B; nB – liczba moli składnika B; V – objętość mieszaniny (roztworu); mB – masa składnika B; MB – masa molowa składnika B
Najczęściej stężenie molowe stosuje się do roztworów ciekłych i wyraża w liczbie moli przypadającej na 1 dm³ (1 litr) mieszaniny, przy czym zamiast jednostki mol/dm³ stosuje się czasem symbol „M” czytany jako „molowy”. Przykładowo o roztworze zawierającym 0,5 mola chlorku sodu w 1 dm³ można napisać, że jest to „roztwór 0,5 mol/dm³”, „roztwór 0,5 mol/l”, „roztwór 0,5 M” bądź „roztwór półmolowy”. Zamiast małej litery c, jako symbolu stężenia molowego, stosuje się czasem wzór cząstki w nawiasach kwadratowych, np.  = 0,5 mol/dm³, co oznacza roztwór azotanu amonu o podanym stężeniu. Objętość jest wielkością zależną od temperatury i ciśnienia, dlatego stężenie molowe również będzie od tych parametrów zależne.

Pojęcia równoznaczne i powiązane 
W języku angielskim obok  stosowana jest nazwa , oznaczająca dosłownie „stężenie ilościowe” i będąca synonimem stężenia molowego. Mol jest miarą liczności materii, a więc liczby cząstek (np. atomów, cząsteczek) danego składnika w całej mieszaninie. Stężenie molowe można wyrazić więc również jako stosunek liczby cząstek danej substancji (N) do iloczynu liczby Avogadra (NA) i objętości mieszaniny (V):
 

W literaturze anglojęzycznej spotykane są również terminy  i  (oznaczające dosłownie „stężenie formalne” i „formalność”). Jest to rodzaj stężenia mający ten sam wymiar co stężenie molowe (mol/dm³), jednak oznaczany jest symbolem F. Tego rodzaju rozróżnienie stosowane jest w sytuacji, gdy w roztworze rozpuszczony jest związek zdysocjowany, a więc obecne są w nim jony tego związku, a nie cząsteczki (jak wynikałoby ze wzoru sumarycznego związku). Stosując tę konwencję dla 1-molowego roztworu węglanu sodu () możliwe jest więc zapisanie stężeń molowych jonów  i  jako  i , ale do zapisu stężenia węglanu sodu należałoby użyć pojęcia stężenia formalnego wynoszącego , gdyż użycie pojęcia stężenia molowego mogłoby sugerować, że w roztworze znajduje się tyle niezdysocjowanych cząsteczek węglanu sodu. Tego rodzaju rozróżnienia nie stosuje się w literaturze polskojęzycznej.

Uwagi

Przypisy 

Stechiometria
Stan wojenny

Stan wojenny – jeden ze stanów nadzwyczajnych, polegający na przejęciu administracji przez wojsko. Stan ten może być wprowadzony przez rząd danego kraju w celu przywrócenia porządku publicznego w wypadku takich zdarzeń jak zamach stanu czy w celu zdławienia opozycji politycznej.

Stan wojenny w Australii 

Ani konstytucja Australii, ani żaden inny dokument legislacyjny nie precyzują, w jaki sposób może zostać wprowadzony stan wojenny w tym kraju. Tradycyjnie uważa się, że możliwość wprowadzenia stanu wojennego stanowi nieodłączną prerogatywę rządu wynikającą z potrzeby chwili, a nie z litery prawa. Wprowadzenie stanu wojennego nie oznacza automatycznego wprowadzenia administracji wojskowej, lecz zawieszenie obowiązujących praw habeas corpus i pracy sądów powszechnych; stan wojenny to stan, w którym nie obowiązują normalne prawa. W historii Australii jako niepodległego państwa stan wojenny nie był wprowadzony. W okresie kolonialnym było siedem przypadków.

Stan wojenny w Polsce 

W Polsce stan wojenny może być wprowadzony przez Prezydenta Rzeczypospolitej na wniosek Rady Ministrów w formie rozporządzenia na części albo na całym terytorium państwa w razie zewnętrznego zagrożenia państwa, w tym spowodowanego działaniami terrorystycznymi, zbrojnej napaści na terytorium RP lub gdy z umowy międzynarodowej wynika zobowiązanie do wspólnej obrony przeciwko agresji. Rozporządzenie o wprowadzeniu stanu wojennego prezydent musi przedstawić Sejmowi w ciągu 48 godzin od podpisania. Sejm ma obowiązek niezwłocznie rozpatrzyć owo rozporządzenie, może je również uchylić bezwzględną większością głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów. Wprowadzenie stanu wojennego wywołuje skutki określone w ustawie i może wiązać się z ograniczeniem wolności i praw człowieka i obywatela. Rada Ministrów zarządza w czasie stanu wojennego systemem kierowania obroną państwa, w tym może również przekazać organom wojskowym określone kompetencje organów władzy publicznej w strefie bezpośrednich działań wojennych. Ostatnim stanem wojennym w Polsce był stan wojenny w latach 1981–1983 wprowadzony przez władze komunistyczne.

Stan wojenny na Ukrainie 
Na Ukrainie – wg przepisów z 2015 – stan wojenny może być wprowadzony na terenie części lub całości kraju. Decyzję o wprowadzeniu stanu wojennego podejmuje prezydent Ukrainy, jednakże wymaga ona zatwierdzenia przez parlament – Radę Najwyższą.

Stan wojenny został wprowadzony dwukrotnie. Po raz pierwszy został wprowadzony przez prezydenta Ukrainy Petro Poroszenkę 26 listopada 2018 po ostrzelaniu statków ukraińskich na Morzu Azowskim przez wojskowe śmigłowce rosyjskie.

Po raz drugi stan wojenny został wprowadzony 24 lutego 2022 przez prezydenta Ukrainy Wołodymyra Zełenskiego na terytorium całego kraju w związku ze zbrojną napaścią Rosji.

Zobacz też 

 stan wojny
 stan wyjątkowy
 stan klęski żywiołowej

Przypisy

Bibliografia
SIMD

SIMD () – jeden z podstawowych rodzajów architektur komputerowych według taksonomii Flynna, obejmujący systemy, w których przetwarzanych jest wiele strumieni danych w oparciu o pojedynczy strumień rozkazów. Architektura SIMD jest charakterystyczna dla komputerów wektorowych.

Pierwsze komputery o architekturze SIMD stosowano głównie do obliczeń naukowo-technicznych (np. Geometric-Arithmetic Parallel Processor czy  superkomputery CM-1 i CM-2 z serii Connection Machine). Obecnie  jednostki realizujące zadania zgodnie z metodologią SIMD obecne są także w stosowanych w domowych komputerach procesorach opartych na architekturze x86 (i386) oraz x86-64 (amd64). Procesory te oferują listę rozkazów poszerzoną o zestawy rozkazów typu SIMD, takie jak: MMX, 3DNow!, SSE, SSE2, SSE3, SSSE3, SSE4, SSE5, AVX, AltiVec.

Przypisy 

Architektura komputerów