Theodor Bilharz

Theodor Maximillian Bilharz (ur. 23 marca 1825 w Sigmaringen, zm. 9 maja 1862 w Kairze) – niemiecki lekarz i przyrodnik, pionier parazytologii. Jako pierwszy opisał przywrę Schistosoma haematobium odpowiedzialną za chorobę zwaną bilharcjozą (schistosomatozą).

Życiorys 

Był synem Antona Bilharza (1789–1877) i Elsy z domu Fehr (1800–1889). Jego młodszy brat Alfons Bilharz (1836–1925) został lekarzem i filozofem. Theodor uczęszczał do szkoły w rodzinnym Sigmaringen; od wczesnych lat interesował się przyrodą, zajmował się amatorsko entomologią i kolekcjonował motyle. Przez dwa lata studiował filozofię na Uniwersytecie Alberta i Ludwika we Fryburgu Bryzgowijskim. Spośród jego nauczycieli największy wpływ wywarł nań anatom Friedrich Arnold, który zainteresował go anatomią porównawczą. Bilharz kontynuował studia medyczne na Uniwersytecie w Tybindze, gdzie uczęszczał na wykłady Arnolda (który w tym samym roku przeniósł się na katedrę w Tybindze) i Siebolda. W 1849 zdał egzaminy państwowe i pracował jako prosektor w Instytucie Anatomicznym w Tybindze. W 1850 roku otrzymał tytuł doktora. W tym samym roku wziął udział w wyprawie Wilhelma Griesingera do Egiptu, zaaranżowanej przez księcia Sachsen-Coburg-Gotha, Ernesta II. Bilharz pracował w Kairze jako asystent Griesingera, potem jako ordynator w różnych szpitalach i wykładowca medycyny klinicznej (od 1855) i anatomii opisowej (od 1856) w Szkole Medycznej Kasr el Aini. W 1855 roku otrzymał stopień oficerski (Kajmakam).

Podczas swojego pobytu w Egipcie zajmował się różnorodnymi zagadnieniami, w tym etnografią, geografią, botaniką i zoologią.

W 1862 towarzyszył księciu Ernestowi II w jego podróży do Massawy jako osobisty lekarz księżnej Aleksandryny. Wyleczył ją z duru brzusznego, ale sam zapadł na tę chorobę i zmarł niedługo później w wieku 36 lat. Jego grób w Kairze zachował się do dziś. W 1967 obok niego pochowano zbrodniarza nazistowskiego Hansa Eisele.

Na jego cześć nazwano Theodor Bilharz Research Institute w Gizie i krater księżycowy Bilharz.

Dorobek naukowy 
Jego pierwszą pracą była konkursowa rozprawa poświęcona krwi bezkręgowców, nagrodzona przez wydział medyczny Uniwersytetu w Tybindze. Heinrich Meckel von Hemsbach na jego cześć nazwał pasożyta Bilharzia, a chorobę bilharcjozą. W 1851 roku, przebywając w Egipcie, opisał chorobę pasożytniczą, schistosomatozę. W 1853 opisał objawy ankylostomatozy u Egipcjan („egipska blednica”).

Prace 
 Darstellung des gegenwärtigen Zustandes unserer Kenntnisse von dem Blut wirbelloser Thiere mit eigene mikroskopischen Untersuchungen. Tübingen, 1847
 Fernere Beobachtungen über das die Pfortader des Menschen bewohnende Distomum haematobium und sein Verhältnis zu gewissen pathologischen Bildungen. Zeitschrift für Wissenschaftliche Zoologie 4, s. 72 (1852)
 Ein Beitrag zur Helminthographia humana, aus brieflichen Mittheilungen des Dr. Bilharz in Kairo, nebst Bemerkungen von C. Th. v. Siebold. Zeitschrift für wissenschaftliche Zoologie 4, ss. 53-76 (1853)
 Distomum haematobium und sein Verhältnis zu gewissen pathologischen Veränderungen der menschlichen Harnorgane. Wiener medizinische Wochenschrift 6, ss. 49-52, 65-68 (1856)
 Über Pentastomum constrictum. Zeitschrift für wissenschaftliche Zoologie 7: 329-330 (1856)
 Das electrische Organ des Zitterwelses. Anatomische Beschreibung. Leipzig, 1857.
 Über die Eingeweidewürmer Ägyptens. Zeitschrift der kaiserlich-königlichen Gesellschaft der Ärzte zu Wien 14, ss. 447-448 (1858)

Przypisy

Bibliografia 
 Maximilian Watzka: Bilharz, Theodor. W: Neue Deutsche Biographie (NDB). Band 2. Duncker & Humblot, Berlin 1955, ss. 237-238.
 Löwenberg: Bilharz, Theodor. W: Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). Band 2. Duncker & Humblot, Leipzig 1875, s. 636.
 Deutsche Ärzte in Kairo 1831 – 62
 Anon. Wieder zwei Opfer afrikanischer Reisen: W. v. Harnier und Dr. Th. Bilharz. Petermann's geographische Mitteilungen 8, ss. 274-76 (1862)

Linki zewnętrzne 
 

Absolwenci i studenci Uniwersytetu w Tybindze
Egipscy lekarze
Niemieccy lekarze
Niemieccy biolodzy
Urodzeni w 1825
Zmarli w 1862
Ludzie urodzeni w Sigmaringen