Hemiksem

Hemiksem is een gemeente in de Belgische provincie Antwerpen. Hemiksem telt ruim 12.000 inwoners. Het dorp ligt op de rechteroever van de Schelde, enkele kilometers ten zuiden van de stad Antwerpen. Hemiksem ligt in de Rupelstreek en behoort tot het kieskanton en het gerechtelijk kanton Boom.

Geografie

Aangrenzende gemeenten

Geschiedenis 
Ten zuiden van Hemiksem ligt de Benedenvliet (Grote Struisbeek) die uitmondt in de Schelde en de grens vormt met buurgemeente Schelle. De Benedenvliet, die oorspronkelijk een tijgebonden, tot aan het Waterslot Cleydael bevaarbare waterloop was, speelde van oudsher een belangrijke rol bij de economische ontwikkeling en afwatering van de Rupelstreek. Aan de noordelijke oever van de Bovenvliet (het stroomopwaartse, tweede segment van de Benedenvliet) ontstond in de vroege middeleeuwen de eerste nederzettingskern van Hemiksem, het gehucht Kerkeneinde. In dit lager gelegen, zuidoostelijke gedeelte van de gemeente, aan de huidige Cleydaellaan nummer 1, bevond zich de oorspronkelijke Sint-Niklaaskerk (Hemiksem). Aangezien het verafgelegen kerkje regelmatig door de nabijgelegen Vliet werd overstroomd, werd het in 1772 afgebroken en noordwaarts verplaatst naar de huidige gemeenteplaats in het centrum. Hemiksem werd voor het eerst vermeld in 1155, en wel als Hamincsem. In 1243 kwamen de cisterciënzers vanuit Vremde naar Hemiksem en stichtten daar de Sint-Bernardusabdij, die tevens het bestuur van de heerlijkheid Hemiksem in handen kreeg.

Hemiksem behoorde aanvankelijk tot de parochie van Kontich en werd in 1246 een zelfstandige parochie. Het patronaatsrecht was in bezit van de Abdij van Lobbes. Van 1570-1720 kwam het patronaatsrecht aan de Graven van Cantecroy, onder Antoine Perrenot de Granvelle.

In Kerkeneinde bevonden zich ook de steenbakkerijen, die in 1358 voor het eerst werden vermeld. Deze waren in handen van de Sint-Bernardusabdij. Vanaf de 15e eeuw werd melding gemaakt van tal van steenbakkerijen. De godsdienstoorlogen leidden tot terugloop van deze activiteit. Ook de opkomst van steenbakkerijen langs de Rupel leidde tot zware concurrentie, waardoor het aantal steenbakkerijen drastisch terugliep. Einde 18e eeuw was er nog één steenbakkerij, en die was in bezit van de abdij. De bevolking ging weer meer aan landbouw doen en er ontstonden buitenhuizen in de 17e en 18e eeuw, zoals Herbeke, Terlocht, Heemsdael, Mockenborgh, Brackegem en Hoogpoorte.

Vanaf 1826 werden er weer steenbakkerijen in gebruik genomen en van 1850-1870 was er zelfs sprake van een bloeiperiode en navenante bevolkingstoename. De steenfabrieken leverden aan de uitbreiding van Antwerpen en de bouw van de Stelling van Antwerpen. Na 1874 kwam er weer achteruitgang in de baksteenindustrie.

In 1879 werd de spoorlijn van Antwerpen-Zuid naar Mechelen geopend. Vanaf 1880 leidde dit tot verregaande industrialisatie: fabrieken voor vetverwerking, draadtrekkerij, productie van glas, verf en keramiek vestigden zich. Later kwamen ook scheepstimmerwerven (Le Vulcain Belge), metaalindustrie, chemie en cementproductie in Hemiksem. Vaak kwam de industrie op terreinen van de voormalige buitenplaatsen of steenbakkerijen. De laatste baksteenindustrie verdween in 1945.

Langs de Schelde ontstond zo een industriezone. Daar vond men (1980): metaal- en betonindustrie, scheepswerf Chantiers Naval, draadtrekkerij Bekaert-Cockerill, chemicaliën, opslag en verwerking van plantaardige oliën en dergelijke. Ook de bevolking van Hemiksem nam dientengevolge toe.

Bezienswaardigheden 

De Sint-Bernardusabdij werd in 1243 door de Cisterciënzers gesticht. In de abdij bevinden zich onder meer:
 Heemmuseum "Ontrent den hover"
 Gilliot & Roelants Tegelmuseum
De Sint-Niklaaskerk
Het Kasteel Hemiksemhof

Natuur en landschap 
Hemiksem ligt aan de Benedenschelde. In het zuiden van de gemeente, ter hoogte van de Sint-Bernardusabdij, mondt de Benedenvliet (Grote Struisbeek) uit in de Schelde. De naam 'Benedenvliet' geeft soms aanleiding tot verwarring omdat deze in de Vlaamse Hydrografiche Atlas (oneigenlijk) gebruikt wordt voor de aanduiding (met gewestcode 3108) van de hoofdwaterloop voor de volledige lengte van bron tot monding maar ook de naam is voor het meest benedenstroomse segment ervan, met name het bevaarbare gedeelte vanaf de bodemval aan de vervallen gebouwen van de "Molens van Hemiksem" aan de "Meulenbrugge" van de N148 tot aan de uitwatering in de Schelde. Het stroomopwaartse, oorspronkelijk tijgebonden, oostelijke verlengde van de 'eigenlijke' Benedenvliet tot aan het waterslot Cleydael, de 'Bovenvliet' genaamd, is een waterweg van 1ste categorie die beheerd wordt door de VMM.

Het domein van Kasteel Hemiksemhof is het belangrijkste natuurgebied.

Demografie

Demografische ontwikkeling 

Bronnen:NIS, Opm:1806 tot en met 1981=volkstellingen; 1990 en later= inwonertal op 1 januari

Politiek

Structuur 
De gemeente Hemiksem ligt in het kieskanton Boom, het provinciedistrict Boom, het kiesarrondissement Antwerpen en ten slotte de kieskring Antwerpen.

Geschiedenis

Burgemeesters

Legislatuur 2001-2006 
De liberalen namen verdeeld aan de verkiezingen deel. Zo was er naast de VLD-kieslijst, de scheurlijst Gemeentebelangen van voormalig burgemeester Louis Van Tendeloo. Opvallend was dat deze partij het 'Charter voor de democratie' van Hand in Hand betreffende het cordon sanitaire rond het Vlaams Blok niet tekende.

Legislatuur 2013-2018 

Lijsttrekkers bij de verkiezingen van 2012 waren Cliff Mostien (Open Vld), Nele Cornelis (N-VA), Agnes Salden (Vl.Belang), Eddy De Herdt (sp.a), Luc Bouckaert (CD&V), Anthony Abbeloos (N-VH) en Dirk Tricot (PVDA). Groen kwam niet met een eigen kieslijst op, maar had met Jenne Meyvis (mede-organisator van het festival Casa Blanca) een kandidaat op de CD&V-lijst. Winnaars van de verkiezingen in Hemiksem waren N-VA (17,3% - 4 zetels), PVDA (3,14%, onvoldoende voor een zetel) en de N-VA-scheurlijst Nieuw Vlaams Hemiksem (N-VH) van voormalig OCMW-raadslid Anthony Abbeloos (7,07%, 1 zetel). Verliezer was voornamelijk het Vlaams Belang dat 11,46% (−3 zetels) minder stemmen kreeg en strandde op 10,31% (2 zetels). De traditionele partijen moesten elk een klein verlies incasseren, CD&V (−1,89%), Open Vld (−3,38%) en sp.a (−5,46%). CD&V behield hierdoor haar 7 zetels, Open Vld en sp.a moesten er elks een inleveren en gingen naar respectievelijk 1 en 6 raadsleden.

Stemmenkampioen was Luc Bouckaert (CD&V) met 1.031 voorkeurstemmen voor zittend burgemeester  Eddy De Herdt (sp.a, 988), Koen Scholiers (CD&V, 470), Nele Cornelis (N-VA, 348) en Hendrik Wastyn (sp.a, 317). Na de verkiezingen werd er een coalitie gesloten tussen CD&V en sp.a, die samen een meerderheid vormen met 13 op 21 zetels. Burgemeester is Luc Bouckaert (CD&V). Schepenen werden Kristien Vingerhoets, Levi Wastyn, Stefan Van Linden (allen sp.a), Koen Scholiers (CD&V) en Jenne Meyvis (Groen). OCMW-voorzitter werd Joris Wachters (CD&V) Tijdens de stemming over de samenstelling van het vast bureau van het OCMW werd door N-VA en Open Vld het cordon sanitaire doorbroken, beide partijen stemden voor Vlaams Belang-kandidate Agnes Salden.

Legislatuur 2019-2024 
Burgemeester Luc Bouckaert leidt een meerderheid gevormd door CD&V-Groen en sp.a-waazienHgeire van 12 op 21 stemmen. De sp.a had zich voorheen opgesplitst in  sp.a-waazienHgeire en Hemiksem Vooruit.

Resultaten gemeenteraadsverkiezingen sinds 1976 

Het aantal zetels van de gevormde meerderheid wordt in het witte gedeelte vet weergegeven. De grootste partij staat in kleur.

Cultuur

Evenementen 
Tussen 2004 en 2013 werd in de schaduw van de abdij het muziekfestival Casa Blanca georganiseerd. Dat festival groeide in tien jaar uit tot een gevestigde waarde met meer dan 80.000 bezoekers. Omdat het festival te bekend en te groots werd, werd deze afgevoerd, de laatste editie van Casa Blanca werd in 2013 gehouden.

Mobiliteit

Openbaar vervoer

Spoorwegen 
Hemiksem had voor de sluiting in 1984 aan spoorlijn 52 ook twee stations, waarvan Hemiksem-Werkplaatsen in het noorden en Hemiksem in het zuiden van de gemeente lag. Enkel het zuidelijke station werd in 1988 heropend.

Bus 
Bus 14 van de Antwerpse stadsbus en de streeklijnen 133, 290, 295 en 298 bieden een verbinding met het zuiden van Antwerpen en andere omliggende plaatsen.

Veerdienst 
In Hemiksem kunnen voetgangers en fietsers het fiets- en voetveer nemen over de Schelde naar Bazel, deelgemeente van Kruibeke. Deze veerdienst bestaat reeds sinds de 13de eeuw.

Waterbus 
Sinds 1 juli 2017 kan men ook met de boot naar Antwerpen. De waterbus vaart van de veerdienst in Hemiksem tot aan het Steen in Antwerpen. Onderweg is er een tussenstop aan de veerkade in Kruibeke.

Onderwijs 
Er zijn drie lagere scholen in Hemiksem. Er zijn geen secundaire scholen.

 Gemeentelijke Basisschool Het Klaverbos (Jan Sanderslaan)
 Gemeentelijke Basisschool De Regenboog (Provinciale Steenweg)
 Vrije Basisschool De Zonnekesschool (Heiligstraat en Lindelei)

Academie HSN is een academie voor deeltijds kunstonderwijs (muziek, woord en dans) in Hemiksem, Schelle en Niel en Aartselaar

Bekende inwoners 
Bekende personen die geboren of woonachtig zijn of waren in Hemiksem of een andere significante band met de gemeente hebben:
 Maxime Biset, voetballer
 Chris Cauwenberghs, acteur
 Frans Cauwenberghs, politicus
 Matthias Casse, judoka (ereburger)
 Jade De Winter, influencer
 Margot Hallemans, actrice
 Lucien Hanswijk, atleet
 Roger Ilegems, baanwielrenner (ereburger)
 Willy "Rupske" Lauwers, wielrenner
 Joseph Roelants, kunstenaar
 Antoon, bastaard van Brabant, ridder en eigenaar van Kasteel Hemiksemhof
 Jan Sanders van Hemessen, schilder 
 Maria Isabella Josepha van Horne, adellijke juffrouw en geldschieter
 Jules Van Nuffel, componist en koordirigent
 Ingrid Verbruggen, atlete (ereburger)
 Pascal Vyncke, auteur en stichter SeniorenNet

Galerij

Nabijgelegen kernen 
Schelle, Aartselaar, Hoboken, Bazel (veer)

Externe links 
 Website van de gemeente
 Website van heemkundige kring "Heymissen"
 Inventaris Onroerend Erfgoed

Plaats in Antwerpen (provincie)