alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Argon

Argon (Ar, ) – pierwiastek chemiczny będący gazem szlachetnym. Jest praktycznie niereaktywny i nie ma żadnego znaczenia biologicznego, jest także jednym ze składników powietrza. Argon wyodrębnili i zidentyfikowali Lord Rayleigh i sir William Ramsay w 1894 roku, usuwając z powietrza tlen, azot, dwutlenek węgla i parę wodną.

Atomy argonu mogą zostać uwięzione w sieci innych cząsteczek tworząc klatraty, np. Ar6(H2O)46 i Ar(hydrochinon)3. W roku 2000 doniesiono o otrzymaniu pierwszego związku argonu, fluorowodorku HArF.

Izotopy stabilne to 36Ar, 38Ar i 40Ar.

Występujący na Ziemi argon ma wyższą masę atomową (39,948 u) niż następny po nim potas (39,0983 u). Jest to spowodowane tym, że nietrwały izotop potasu 40K przechodzi w argon (prawie cały argon na Ziemi pochodzi właśnie z tego źródła), zgodnie z reakcjami (kanałami rozpadu):
  (wychwyt elektronu 10,72%)
  (rozpad beta plus 0,001%)
  (rozpad beta minus 89,28%)

Dominujący izotop potasu 39K jest natomiast stabilny.

W atmosferze ziemskiej argon występuje w ilości 0,934% objętościowo (1,29% wagowo).

Wykorzystanie 
Skroplenie argonu (a także jego zestalenie) zostało dokonane po raz pierwszy przez polskiego fizyka i chemika, profesora UJ w Krakowie Karola Olszewskiego w 1895 roku.

Argon jest wykorzystywany do procesów chemicznych potrzebujących niereaktywnej atmosfery, jeśli nawet atmosfera azotu byłaby zbyt reaktywna. Z tego samego powodu jest jednym z podstawowych gazów (obok dwutlenku węgla) stosowanych w spawaniu w atmosferze ochronnej. Jego zaletą jako atmosfery ochronnej jest też jego większa gęstość od gęstości powietrza, dzięki czemu nie jest wypierany z nieszczelnej aparatury, lecz „ściele” się na jej dnie. Używa się go też w żarówkach, a dzięki niższej od powietrza przewodności cieplnej, podobnie jak krypton, wykorzystywany jest do wypełniania szyb zespolonych w nowoczesnych oknach. Argonem są wypełniane dyski twarde komputerów, w celu zmniejszenia zużycia talerzy i głowic czytających. W postaci mieszanin wypełnia się nim też detektory promieniowania.

Od 1976 roku pod kierownictwem dr Franklina Chang-Díaz trwają badania laboratoryjne nad wykorzystaniem argonu w silniku plazmowym o zmiennym impulsie właściwym.

Jony argonu Ar+ są wykorzystywane jako ośrodek czynny w laserze argonowym.

Argon-41 
Izotop argon-41, o okresie półrozpadu 110 minut, emitujący cząstki beta o energii 1,2 MeV i gamma (1,29 MeV), powstaje (w wyniku aktywowania neutronami termicznymi argonu-40) w dużych ilościach w reaktorach jądrowych, zwłaszcza tych chłodzonych powietrzem. Emitowany jest kominami wentylacyjnymi. Poziom jego aktywności nazywany jest aktywnością argonową. Organizmy żywe są narażone jedynie na napromieniowanie zewnętrzne, gdyż jako gaz szlachetny nie jest metabolizowany.

Uwagi

Przypisy

Bibliografia 
 
 

 
Gazy szlachetne
Achtung – Panzer!

Achtung – Panzer! (z niem. Uwaga, czołg!) – opublikowana w 1937 roku książka autorstwa Heinza Guderiana, twórcy niemieckich wojsk pancernych.

Autor wyraził w niej opinię, że Niemcy mogą sobie pozwolić tylko na krótką wojnę, zanim zostaną wyczerpane skromne zapasy surowców strategicznych. Można to zrealizować, wykorzystując silne związki pancerne, zdolne do szybkich uderzeń. Założenia książki Achtung – Panzer! legły u podstaw wojny błyskawicznej – Blitzkriegu.

Książka ma fundamentalne znaczenie dla sztuki wojennej, gdyż od niej zaczynają się współcześnie rozumiane wojska pancerne. Koncepcje zawarte w książce nie były nowatorskie. Wcześniej podobne idee prezentował J.F.C. Fuller i inni. Jednak inne prace pozostały w sferze koncepcji, natomiast Guderian swoje pomysły wcielił w życie, i jak pokazał przebieg wojny, sprawdziły się one w praktyce.

Oprócz grupy teoretyków wojskowości, którzy przewidywali w okresie międzywojennym, że czołg będzie podstawowym środkiem walki w przyszłej wojnie, liczni wojskowi, bądź całkowicie negowali znaczenie broni pancernej, bądź byli bardzo sceptyczni co do jej możliwości bojowych.

Struktura 
Książka składa się 12 rozdziałów.

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 

Niemieckie utwory literackie
Książki poświęcone strategii
Utwory literackie z 1937
Aleksander Orłowski

Aleksander Orłowski – malarz koni i scen batalistycznych
 Aleksander Orłowski – urzędnik pocztowy,  radny, działacz plebiscytowy, dyrygent chórów, kompozytor i organizator życia muzycznego
 Aleksander Orłowski – filozof
American National Standards Institute

American National Standards Institute (ANSI) – instytucja ustalająca normy techniczne obowiązujące w USA.

Historia 
ANSI powstała w 1918 roku. Początkowo działała pod nazwą  (), w 1928 roku zmieniła nazwę na  (). W 1966 roku ASA została zreorganizowana i otrzymała nazwę  (). Nazwa obecna, czyli ANSI (ang. ) jest noszona przez tę instytucję od 1969 roku.

Status prawny 
W odróżnieniu od innych tego rodzaju instytucji w innych krajach, ANSI nie jest agencją rządową i nie posiada żadnych własnych „mocy prawnych” do egzekwowania ustalonych przez siebie norm. Jej działalność jest jednak silnie sprzężona z władzami USA, które zwykle honorują ustalenia ANSI i wiele norm ANSI jest włączanych do powszechnie obowiązujących aktów prawa; nie dzieje się to jednak automatycznie.

ANSI jest prywatną, pozarządową instytucją non-profit. Może należeć do niej i mieć wpływ na jej działania każda firma i instytucja działająca legalnie w USA, a także instytucje i firmy spoza USA. Aktualnie należy do niej ponad 1000 rozmaitych instytucji i firm.

Działalność 
ANSI zajmuje się wszelkimi normami technologicznymi od norm ustalających skład asfaltu na drogach po obowiązujący sposób kodowania liter w komputerach. Ustalanie norm odbywa się w zespołach roboczych, w których uczestniczyć mogą wszyscy zainteresowani członkowie ANSI. Normy zatwierdza przez głosowanie , w której zasiada po jednym przedstawicielu z każdej zrzeszonej organizacji.

Rozpoczęcie prac nad nową normą lub zmianę starej może proponować:
 ANSI jako całość (np. na skutek ustaleń międzynarodowych);
 któraś z agencji rządowych;
 grupa minimum 10 członków ANSI.

ANSI, oprócz ustalania norm wewnątrzkrajowych, stara się też wpływać na kształt norm międzynarodowych ISO poprzez członkostwo w tej organizacji. Często jej  zajmuje się także sporami z europejskimi i japońskimi instytucjami normalizacyjnymi w sprawie ustalania wspólnych norm międzynarodowych.

Strony kodowe ANSI 
Microsoft używa określenia „strony kodowe ANSI” (ang. „”) na określenie 8-bitowych stron kodowych używanych przez interfejs graficzny Windows i starsze aplikacje. Określenie to jest mylące, gdyż te strony kodowe nie są normowane przez ANSI, w rzeczywistości niektóre z nich są częściowo (w różnym stopniu) zgodne z kodowaniami ISO 8859.

Zobacz też 
 standardy języka C
 ASCII
 National Institute of Standards and Technology
 format arkusza – system amerykański,

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 Strona domowa ANSI
 Słownik terminologii MS – patrz hasło „ANSI”

Organizacje standaryzacyjne
National Standards Institute
Organizacje non-profit
Abelard

Abelard – imię męskie zapewne pochodzenia francuskiego (prowansalskiego), którego pierwotne znaczenie wywodzone jest od wyrazu prowansalskiego abelha, oznaczającego „pszczelarza”. Jednak bywa ono także łączone z niemieckimi imionami Adalhard (dosł. „szlachetna siła”) bądź też Eberhard (dosł. „silny jak dzik”).

Początki tego imienia wiążą się z postacią filozofa i teologa francuskiego Pierre’a Abélarda (1079–1142).

W Polsce imię to jest niemal nieużywane, znane jest przede wszystkim z literatury (por. np. Heloiza i Abelard Rogera Vaillanda).

Abelard imieniny obchodzi 21 kwietnia.

Odpowiedniki w innych językach 
 angielski: Abelard
 czeski: Abelard
 duński: Abelardo
 esperanto: Abelardo
 francuski: Abélard
 grecki: Αβελάρδος
 hiszpański: Abelardo
 litewski: Abelardas
 łacina: Abelard, Abaelardus, Abelardus
 niemiecki: Abelard
 portugalski: Abelardo
 słoweński: Abelard
 węgierski: Abelárd
 włoski: Abelardo

Znane osoby noszące imię Abelard 
 Abelard Giza – polski reżyser, scenarzysta i twórca kabaretowy

Przypisy 

Imiona francuskie
Męskie imiona germańskie
Autochton

Autochton ( autochthon – „z tej ziemi”, „tuziemiec, tubylec”, od autós „sam” i chthōn „ziemia”) – człowiek należący do rdzennej ludności danego obszaru.

W odróżnieniu od ludności autochtonicznej mówi się o ludności napływowej.

Według profesora Andrzeja Saksona, socjologa specjalizującego się w badaniach mniejszości etnicznych termin autochton określa także mieszkańca pogranicza polsko-niemieckiego, byłego obywatela III Rzeszy, deklarującego polskie pochodzenie. Termin ten bywał niezrozumiały dla osób nim określanych, bywał też stygmatyzujący. Polskojęzyczni mieszkańcy dawnych Prus Wschodnich pochodzili głównie z Mazowsza, z Kurpiów. W ścisłym tego słowa znaczeniu autochtonami nie byli. Pomimo tego, ze względów propagandowych termin ten od 1945 był narzucany przez władze PRL. Za rdzennych (autochtonicznych) mieszkańców tych terenów uznać należałoby Prusów.

Zobacz też 
 ludy tubylcze
 teoria autochtonicznego pochodzenia Słowian

Przypisy 

Zbiorowości społeczne
Alfabet hebrajski

Alfabet hebrajski, nazywany też pismem żydowskim lub pismem kwadratowym – alfabet spółgłoskowy stosowany do zapisu języka hebrajskiego, jidysz, ladino, judeo-arabskiego i innych języków żydowskich, wywodzący się z alfabetu aramejskiego, a pośrednio z fenickiego i egipskich hieroglifów. Język hebrajski przejął ten rodzaj pisma między IV a II w. p.n.e. (w miejsce wcześniej używanego alfabetu paleohebrajskiego będącego odmianą fenickiego). Składa się z 22 znaków, a w przeciwieństwie do alfabetu łacińskiego nie rozróżnia się w nim liter małych i wielkich. Najstarszy znany zapis pełnego alfabetu hebrajskiego zawiera Kamień z Tel Zajit.

Kierunek pisma: od prawej do lewej. 

W alfabecie hebrajskim nie zapisuje się samogłosek, choć współcześnie niektórych liter używa się w tym celu.

Litery alfabetu hebrajskiego:

Pięć liter (kaf, mem, nun, pe, cade) przyjmuje na końcu wyrazu inną graficznie formę, zwaną końcową (kaf finalne, mem finalne itd.). Są to tak zwane „litery końcowe” (sofit).

Kształt liter „pisanych” (kursywy) różni się znacznie od pierwowzorów „drukowanych” (pismo kwadratowe).

Niektóre litery zmieniają swoją wymowę (i nazwę) po umieszczeniu wewnątrz litery dageszu (znaku w kształcie kropki). Są to np. wet () → bet (), chaf () → kaf (), fe () → pe (). W niektórych epokach i dialektach języka hebrajskiego istniało też rozróżnienie: thaw () → taw (), nieistniejące we współczesnym hebrajskim (izraelskim). Dodanie dageszu (dagesz hazak) do innej litery oznacza jej podwojenie. Litera szin ma kropkę nad prawym „ramieniem” (lecz nie jest to dagesz) i wtedy wymawiana jest jako „sz”. Kropka nad „ramieniem” lewym zmienia nazwę na sin i wymowę na „s”.

Judaizm uznaje graficzną formę alfabetu za świętą; mistycy żydowscy uważali litery hebrajskie za nośniki duchowych mocy, a ich znajomość za sposób przybliżania się do Boga.

Zobacz też 

 kabalistyczny zapis dat

Przypisy

Linki zewnętrzne
Alabama (ujednoznacznienie)

geografia
 Alabama – stan w USA
 Alabama –  miasto w Stanach Zjednoczonych, w stanie Nowy Jork, w hrabstwie Genesee
 Alabama (ang. Alabama Township) – gmina w Stanach Zjednoczonych, w stanie Arkansas, w hrabstwie Nevada
 Alabama (ang. Alabama Town) –  gmina w Stanach Zjednoczonych, w stanie Nowy Jork, w hrabstwie Genesee
 Alabama – rzeka w USA

 etnografia
 Alabama – plemię Indian z Ameryki Płn.

 kinematografia i muzyka
 Alabama (Noemi i diabeł) - piosenka z repertuaru Ludmiły Jakubczak - 1957
 Alabama Song (Whiskey Bar) - piosenka z repertuaru The Doors - 1967
 Alabama – amerykański zespół muzyczny powstały w 1970
 Alabama – film polski z 1984 r.
 Alabama: 2000 Light Years from Home – film Wima Wendersa

 nazwy okrętów
 CSS Alabama
 USS Alabama (ujednoznacznienie)

Zobacz też
Alaska (ujednoznacznienie)

Alaska – stan USA,
 Alaska – półwysep w północno-zachodniej części Ameryki Północnej
 Alaska – pasmo górskie w Kordylierach
 Zatoka Alaska – zatoka Oceanu Spokojnego
Arizona (ujednoznacznienie)

Arizona – gatunek węży
 Arizona – stan w USA
 Arizona – amerykański western z 1940 roku w reżyserii Wesleya Rugglesa
 Arizona – polski film dokumentalny
 USS "Arizona" – okręty US Navy
 Arizona – gmina w Hondurasie
Aleksandr Baranow

Aleksander Andriejewicz Baranow (; ur. 14 lutego 1746 w Kargopolu, zm. 28 kwietnia 1819 w Dżakarcie) – rosyjski kupiec i handlarz futer, jeden z organizatorów kolonizacji Alaski. Został skierowany na Alaskę przez rosyjską kompanię handlową (Rosyjsko-Amerykańska Kompania Handlowa), która zajmowała się eksploatacją bogactw naturalnych Kamczatki i Alaski (głównie futer). Był założycielem miejscowości Sitka na południowo-wschodnich krańcach Alaski. W celu zaopatrywania kolonistów w żywność założył farmy daleko na południu kontynentu amerykańskiego (Fort Ross w Kalifornii).

Jego imieniem nazwano Archipelag Aleksandra i Wyspę Baranowa.

Zobacz też 
 rosyjska kolonizacja Ameryki Północnej

Przypisy 

Osoby upamiętnione nazwami obiektów fizjograficznych na Ziemi
Rosyjscy przedsiębiorcy
Urodzeni w 1746
Zmarli w 1819
Kupcy
Alabama (rzeka)

Alabama () – rzeka w Stanach Zjednoczonych, w stanie Alabama, o długości 512 km. Powstaje około 11 km na północ od miasta Montgomery z połączenia rzek Coosa i Tallapoosa, które biorą swój początek w Appalachach. 71 km na północ od Mobile łączy się z rzeką Tombigbee, dając początek rzece Mobile (ta uchodzi do zatoki Mobile, będącej częścią Zatoki Meksykańskiej).

Żeglowna od Montgomery, uregulowana, jest ważną arterią komunikacyjną.

Przypisy 

Rzeki w Alabamie
Dorzecze Mobile
Ameryka Środkowa

Ameryka Środkowa – centralny region geograficzny Ameryki. Jest definiowany jako południowa część Ameryki Północnej, w której skład wchodzą dwie części: kontynentalna (Ameryka Centralna), rozciągająca się między przesmykiem Tehuantepec a Przesmykiem Panamskim, i wyspiarska (Antyle). Obszar liczy około 850 000 km² powierzchni i jest zamieszkany przez ponad 90 mln ludzi.

Państwa Ameryki Środkowej 

Dodatkowo w Ameryce Środkowej znajduje się kilkanaście terytoriów zależnych.

Przypisy 

Ameryka Północna
Regiony Ameryki
Argyll

Argyll () – historyczne hrabstwo w Szkocji, obecnie w okręgu Argyll and Bute. Od II w n.e. zamieszkane przez Celtów z Irlandii (Szkoci). Już w wieku III Argyll znalazł się pod panowaniem Celtów, którzy stworzyli na jego obszarze królestwo Dalriada (V-IX w.). W drugiej połowie IX wieku weszło w skład Szkocji.

Zobacz też 
 historia Szkocji

Historyczne hrabstwa Szkocji
Argyll and Bute
Adaptive Transform Acoustic Coding

Adaptive TRansform Acoustic Coding (ATRAC) – format stratnej kompresji dźwięku stworzony przez firmę Sony. Kompresja ATRAC stosowana jest w Minidiskach.

System jest przystosowany do kompresji 16-bitowego dźwięku PCM o częstotliwości próbkowania 44.1 kHz, czyli dźwięku o jakości płyty CD-Audio, zmniejszając jego rozmiar pięciokrotnie w przypadku wersji ATRAC*1 lub dwudziestokrotnie dla algorytmu ATRAC3plus.

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 Opis formatu ATRAC na stronie Sony Global 
 Opis formatu ATRAC na stronie minidisc.org 

Kodeki dźwięku
Anglowie

Anglowie () – lud pochodzenia germańskiego, który w V wieku n.e. najechał wraz z Sasami i Jutami Brytanię. 

Od nich nazwę wzięła Anglia. Po raz pierwszy wspomina o nich Tacyt (I wiek n.e.), mówiąc jako o wyznawcach bogini Nerthus. Według Bedy Czcigodnego pochodzili z prowincji Angeln w Szlezwiku. W wiekach od V do VI zamieszkiwali obszar Nortumbrii, Mercji i wschodnią oraz środkową Anglię.

Zobacz też 

 Historia Anglii
 historia Szkocji

Historia Wielkiej Brytanii
Germanie
Autostereotyp

Autostereotyp – stereotyp, wyobrażenie o sobie lub własnej grupie społecznej lub narodowej, tak pozytywne, jak i negatywne, o  jej zaletach i wadach. Samoocena własnej grupy, do której przyrównujemy przedstawicieli innych grup.

W badaniach przeprowadzonych przez CBOS w 2015 roku wśród Polaków wskazano na następujące cechy:
 pracowitość (25%)
 malkontenctwo (17%)
 dobroć (12%)

Przypisy

Bibliografia 
 Tygodnik „Polityka”: Polacy o sobie samych

Stereotypy
Alba

Alba – imię żeńskie
 Alba – szata liturgiczna koloru białego
 Alba – w jęz. irlandzkim i szkockim gaelickim to oficjalna nazwa Szkocji
 Królestwo Alby – dawne królestwo w Szkocji
 BBC Alba – brytyjski kanał telewizyjny nadający w jęz. szkockim gaelickim
 Alba – średniowieczna pieśń prowansalska
 Alba – wino włoskie z okręgu Alba
 ALBA (Boliwariańska Alternatywa dla Ameryki) – porozumienie gospodarcze
 Księstwo Alba – (Alva) księstwo w Hiszpanii, z najsłynniejszym przedstawicielem Ferdynandem Álvarazem de Toledo. XIII księżna Alba była patronka i muzą Francisca Goi
 Jessica Marie Alba – aktorka amerykańska
 Alba Berlin – niemiecki klub koszykarski
 Alba Chorzów – nieistniejący polski klub koszykarski
 Alba Roma – nieistniejący włoski klub piłkarski
 Alba Volán Székesfehérvár – węgierski klub hokejowy
 Alba Longa – według tradycji rzymskiej: najważniejsza osada Lacjum, obecnie Castel Gandolfo
 Dom Alba (hiszp. La Casa de Alba) – jeden z najstarszych rodów szlacheckich w Hiszpanii
 Alba Adriatica-Nereto-Controguerra – stacja kolejowa w Alba Adriatica, we Włoszech
 Alba Iulia – stacja kolejowa w Alba Iulii, w Rumunii
 Alba Mons (d. Alba Patera) – wulkan tarczowy na Marsie
 Alba – róża biała
 Alba – zespół pałacowo-parkowy Radziwiłłów pod Nieświeżem

Podział administracyjny 
 Alba – miasto we Włoszech, w regionie Piemont
 Alba Adriatica – miejscowość i gmina we Włoszech, w regionie Abruzja
 Alba Fucens – miasto we Włoszech, w regionie Abruzja
 Alba – okręg w Rumunii
 Alba Iulia – miasto w Rumunii, w okręgu Alba
 Alba de Tormes – miejscowość w Hiszpanii, w prowincji Salamanka, miejsce bitwy w 1809 r.
 Alba-la-Romaine – miejscowość i gmina we Francji, w regionie Rodan-Alpy

Miejscowości w USA:
 Alba – jednostka osadnicza w stanie Michigan, w hrabstwie Antrim
 Alba – miasto w stanie Missouri, w hrabstwie Jasper
 Alba – miasto w stanie Pensylwania, w hrabstwie Bradford
 Alba – miejscowość w stanie Teksas, w hrabstwie Wood
Gminy w USA:
 Alba (ang. Alba Township) – gmina w stanie Illinois, w hrabstwie Henry
 Alba (ang. Alba Township) – gmina w stanie Minnesota, w hrabstwie Jackson
Albion

Albion – starodawna i literacka nazwa Anglii (Wielkiej Brytanii) spotykana u autorów starożytnych.

Historia 
Pierwszy raz użył jej Awienus (IV w. n.e.), prawdopodobnie jednak opierał się on na jakichś starszych źródłach, być może na pismach Pyteasza z Massalii lub tradycji celtyckiej. Pochodzenie nazwy Albion nie jest oczywiste, być może należy ją wiązać z białymi (łac. albi) wybrzeżami hrabstwa Kent. Według innej teorii nazwa ta pochodzi od imienia syna Posejdona – Albiona, który według legend osiedlił się na wyspie. Wyspy Brytyjskie określano też w starożytności mianem Brytanii (Britannia). W późniejszych wiekach nazwa Albion zachowała się jedynie jako nazwa literacka.

Zobacz też 
 Królestwo Alby, historia Anglii.

Przypisy 

Historia Wielkiej Brytanii
Awienus

Awienus, właściwie Rufus Festus Avienus (IV wiek n.e.) – geograf rzymski, arystokrata i poeta. Był prawdopodobnie prokonsulem Afryki (366) i Achai (372). Był przywiązany do tradycyjnej religii rzymskiej. Znany jest jako autor m.in. pierwszego znanego opisu wybrzeży zachodniej Europy Ora maritima, czyli "Brzeg morski". Zachowała się część pierwszej księgi, zawierająca opis wybrzeża 
Brytanii, Francji i Hiszpanii. Przełożył też, jako Orbis terrae descriptio, czyli "Opis ziemi" z języka greckiego dzieło Dionizjosa Periegety.

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 Ora maritima i Orbis terrae descriptio tekst łaciński
 The Sea Coast 
 Описание морского берега 

Geografowie starożytnego Rzymu
Pisarze łacińscy starożytnego Rzymu
Poeci IV wieku
Poeci języka łacińskiego
Nieznana data urodzenia
Nieznana data śmierci
Astenosfera

Astenosfera (warstwa Gutenberga) – warstwa o grubości około 100 km, położona w górnej części płaszcza ziemskiego, tuż pod litosferą.

Górna granica astenosfery leży na głębokości od 10 do 100 km, dolna na głębokości 350-400 km (górna 50-70 km pod oceanami i do 120 km pod kontynentami, dolna odpowiednio 400 i 250 km.

Od dołu ogranicza ją nieciągłość Golicyna.

Materiał skalny w warstwie astenosfery jest częściowo stopiony. Ma dużą lepkość i jest plastyczny.

Według teorii tektoniki płyt konwekcja w płaszczu Ziemi umożliwia przemieszczanie płyt tektonicznych litosfery i wędrówkę kontynentów. Ruch płyt możliwy jest właśnie dzięki plastycznej astenosferze, która oddziela ruch płyt od ruchu konwekcyjnego poniżej. Astenosferę od jądra Ziemi odgradza mezosfera. Astenosferę uważa się za główny poziom tworzenia się ognisk magmy i główne źródło procesów magmowych.

Materiał płaszcza zachowuje się w geologicznej skali czasu jak płyn nienewtonowski i jego właściwości zależą zarówno od temperatury jak i od prędkości deformacji. Oznacza to, że granice astenosfery mogą zmieniać się zarówno wskutek zmian temperatury jak i prędkości deformacji .

Przypisy 

Budowa Ziemi
Alpha Centauri

Alfa Centauri – gwiazda
 Alpha Centauri – gra komputerowa
 Alpha Centauri – album Tangerine Dream
Mescalero

Apacze Mescalero (Naashgalí Dineʼé) – grupa Indian Ameryki Północnej zamieszkująca południowo-zachodni Nowy Meksyk. Nazwa własna: Mashgaleode („ludzie meskalu”) lub Shis I'Ndee („lud górskich lasów”). Jednak różne grupy plemienne w zależności od rejonów zamieszkania operowały własnymi oryginalnymi określeniami, np. odłam żyjący w Górach Sacramento zwał siebie Niit'aheode (Ludzie ze Skraju Ziemi), zaś ten z Gór Sierra Madre - Tsebikineode (Ludzie z Kamiennych Domów), żyjący w pueblu wykutym w skale. Byli też Chi'laaode (Ludzie Antylopy) i Tseichiode (Ludzie Czerwonych Skał) z gór Sierra Guadelupe. Hiszpańska nazwa Mescalero pochodzi od meskaliny, silnego alkaloidu roślinnego (kaktus Lophophora williamsii), który Indianie ci zażywali w celu wywołania transu i wizji.  
Mescalero nie należeli do wojowniczych plemion, wielu z nich w pierwszych latach ekspansji białych kooperowało z nimi i służyło jako przewodnicy i zwiadowcy. Później jednak, w obliczu nasilających się represji, zmienili taktykę.

Liczebność w roku 2000:  Według danych U.S. Census Bureau, podczas spisu powszechnego w 2000 roku 5374 obywateli USA zadeklarowało, że jest pochodzenia wyłącznie Mescalero Apache (jako wyłącznie Apache – z różnych grup - zadeklarowało się wówczas 50 070 osób), zaś 7027 oświadczyło, że ma pochodzenie wyłącznie lub między innymi Mescalero Apache (jako wyłącznie lub między innymi Apache zadeklarowały się 96 833 osoby).

Przypisy

Bibliografia 
 

Nowy Meksyk
Plemiona Indian Ameryki Północnej
Rdzenne ludy Stanów Zjednoczonych
Anomalia magnetyczna

Anomalia magnetyczna – lokalne różnice między ziemskim polem magnetycznym w danym miejscu a jego wartością teoretyczną, wyliczoną na podstawie położenia biegunów magnetycznych na Ziemi.

Ze względu na wielkość obszarów dzieli się je na kontynentalne, regionalne i lokalne. W niektórych publikacjach występuje podział na anomalie kontynentalne i lokalne.
 Anomalie kontynentalne są obszarowo największe, najsilniejsza – wschodnioazjatycka – obejmuje obszar niemal całej Azji. Jej największa wartość sięga 30% natężenia pola średniego. Występowanie tych anomalii wiąże się z funkcjonowaniem głównego czynnika wytwarzającego ziemskie pole magnetyczne.
 Anomalie regionalne obejmują mniejsze obszary, ich występowanie wiąże się z pokładami skał i minerałów o mniejszym zasięgu i zalegających płycej.
 Za anomalie lokalne uznaje się te których obszar zawiera się w granicach od stu do kilku tysięcy km². Występujące w nich zmiany pola magnetycznego zazwyczaj nie przekraczają 10%. Anomalie te wiążą się z występowaniem dużych pokładów minerałów magnetycznych, np. magnetytu (rudy żelaza), na znacznych (ponad 1 km) głębokościach. Tego typu anomalie występują między innymi w okolicach Kiruny (Szwecja) i Kurska (Rosja, tzw. kurska anomalia magnetyczna) oraz w Polsce w Krzemiance (okolice Suwałk). Mniejsze anomalie związane są z występowaniem skał zasadowych lub ultrazasadowych.

Geomagnetyzm
Abolicjonizm

Abolicjonizm (z  „zniesienie, umorzenie” i -izm z gr. ισμός ismos „wiedza”) – w XVIII i XIX wieku ruch społeczno-polityczny i ideowy w Europie (głównie w Wielkiej Brytanii i Francji) i obu Amerykach (głównie w Stanach Zjednoczonych), stawiający sobie za zadanie zniesienie niewolnictwa i związanego z nim handlu ludźmi.

Ewolucja 
Ruch został zapoczątkowany przez kwakrów żyjących w angielskich koloniach w Ameryce Północnej. Zyskał poparcie czołowych autorytetów Europy, przede wszystkim angielskich i francuskich filozofów oświecenia. Pierwsze towarzystwa abolicyjne powstały w 2. połowie XVIII wieku – w 1753 w Wielkiej Brytanii, w 1775 w USA, i w 1788 we Francji. Wybitnymi działaczami abolicjonizmu byli m.in. Granville Sharp i Thomas Clarkson (Wielka Brytania), Benjamin Franklin, Anthony Benezet i Benjamin Rush (USA), Henri Grégoire i Jacques Pierre Brissot (Francja).

W okresie rewolucji francuskiej 1789–1799 na mocy decyzji Konwentu Narodowego z 4 lutego 1794 Francuzom zakazano handlu niewolnikami i zniesiono niewolnictwo w koloniach francuskich. Była to pierwsza decyzja w tej sprawie podjęta przez władze państwowe. Została jednak odwołana 20 maja 1802 przez Napoleona Bonaparte. Znacznie większy wpływ na sytuację niewolników w koloniach francuskich miało zwycięskie powstanie niewolników we francuskiej kolonii Saint-Domingue (wybuchło w nocy z 22 na 23 sierpnia 1791), które doprowadziło w roku 1804 do proklamowania niepodległości Haiti, państwa byłych niewolników, na które odtąd powoływali się abolicjoniści.

Istotny wpływ na losy niewolnictwa miała polityka Wielkiej Brytanii, gdzie w 1807 uchwalono zakaz udziału obywateli brytyjskich w handlu niewolnikami, w 1833 zniesiono niewolnictwo w części kolonii brytyjskich (ostatecznie w 1843), a w połowie lat 60. XIX wieku doprowadzono do likwidacji transatlantyckiego handlu niewolnikami. Również Francja w początkach 1848 na wniosek François Arago zniosła niewolnictwo w swoich koloniach.

W USA walka o abolicję była trudna ze względu na oparcie na niewolnictwie plantacyjnej gospodarki południowych stanów – zaniepokojone zamachem na swój dotychczasowy tryb życia i wyborem Abrahama Lincolna na prezydenta ogłosiły secesję, co w konsekwencji doprowadziło do wybuchu wojny secesyjnej. W 1863 proklamowana została emancypacja czarnoskórych zamieszkujących południowe stany, natomiast w 1865 roku 13. poprawka do Konstytucji Stanów Zjednoczonych zniosła niewolnictwo na terenie całego kraju.

W Ameryce Południowej kraje uzyskujące niepodległość same znosiły niewolnictwo, kolejno: Chile (1823), Meksyk (1829), Boliwia (1831), Urugwaj (1842), Ekwador (1851), Peru i Wenezuela (1854); na Kubie dokonał tego w 1880 rząd hiszpański. W Brazylii w 1880 zostało założone Brazylijskie Stowarzyszenie do Walki z Niewolnictwem, a w 1888 parlament zniósł ostatecznie niewolnictwo.

Zobacz też 

 zniesienie niewolnictwa

Przypisy

Bibliografia 
 

Ruchy społeczne
Aleksander Guttry

Aleksander Teodor Guttry (ur. 23 marca 1813 w Paryżu k. Żnina, zm. 4 stycznia 1891 w Piotrkowicach (Poznańskie)) – polski działacz polityczny, przedstawiciel liberalnego ziemiaństwa, członek Zarządu Centralnego Towarzystwa Gospodarczego dla Wielkiego Księstwa Poznańskiego w 1861 roku.

Życiorys 
Syn Leona (1755–1829) i Honoraty ze Skoraszowskich (1773–1836). Ukończył poznańskie gimnazjum im. Marii Magdaleny. Brał udział w powstaniu listopadowym, po którym osiadł we wsi Paryż w pow. wągrowieckim. W 1840 brał udział w pracach nad przygotowaniem powstania narodowego, kierowanego przez poznański Komitet Libelta. W 1845 objął urząd wielkorządcy powstańczej Wielkopolski. Po denuncjacji w przeddzień wybuchu powstania w lutym 1846 został aresztowany i uwięziony. Po roku uniewinniony i zwolniony. W 1848 brał udział w powstaniu wielkopolskim, kiedy był adiutantem gen. Ludwika Mierosławskiego i walczył pod Miłosławiem i Wrześnią. Później był działaczem Ligi Polskiej, założycielem „Dziennika Polskiego”. W latach 1861–1866 zasiadał w Izbie Deputowanych pruskiego Landtagu w Berlinie. W powstaniu styczniowym z 1863 początkowo działał w Wielkopolsce (komisarz gen. Mariana Langiewicza), a następnie był komisarzem Rządu Narodowego na Francję i Anglię. W pojedynku zabił J. Kurzynę. Po powstaniu, w 1864 został  skazany zaocznie przez rząd pruski na wyrok śmierci. Przebywał na emigracji w Belgii, skąd po amnestii w 1871 powrócił do kraju. Pochowany został w grobowcu rodzinnym na cmentarzu parafialnym w Juncewie.

Dwukrotnie żonaty. Od 16 lipca 1838 z Julią Kalkstein h. Kos (1817–1841), od 1842 z Prowidencją Cecylią Radzimińską h. Lubicz (1818–13 VII 1888). Z drugiego małżeństwa miał córki: Aleksandrę Teofilę (1846-1869), Wandę (ur. 1849), Helenę Julię (ur. 1851) i syna Leona Hipolita (1856–1929).

Upamiętnienie 
Był patronem Zespołu Szkół Ponadgimnazjalnych w Piechcinie.

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne 
 Publikacje Aleksandra Guttrego w serwisie Polona.pl

Członkowie Centralnego Towarzystwa Gospodarczego dla Wielkiego Księstwa Poznańskiego
Dyplomaci powstania styczniowego
Polscy posłowie do pruskiego Landtagu w Berlinie
Polscy ziemianie (zabór pruski)
Powstańcy listopadowi
Powstańcy wielkopolscy (1848)
Uczestnicy pojedynków
Urodzeni w 1813
Zmarli w 1891
Achajowie

Achajowie (stgr.  Achaioí) – ogólne określenie Greków walczących pod Troją, używane przez Homera (rzadziej stosowane: Argiwi/Argiwowie i Danajowie) w jego eposach Iliada i Odyseja.

Według tradycyjnych poglądów historyków było to pierwsze plemię greckie, które  przybyło na obszary kontynentalnej Grecji około 2000 lat p.n.e., podbijając Tesalię i miejscowych Pelazgów, jednak teza ta została odrzucona wraz z teorią o trzech inwazjach ludów greckich (achajskiej, jońskiej, doryckiej). Obecnie uważa się, że do formowania się "Greków", ich kultury, religii, języka doszło już na obszarze Grecji, gdzie pod koniec III tysiąclecia p.n.e. lub w ciągu II tysiąclecia p.n.e. stopniowo, w następstwie wielu migracji, przybywały ludy mówiące językami indoeuropejskimi i mieszały się z miejscową ludnością. Achajowie utożsamiani są z przedstawicielami cywilizacji mykeńskiej, której najważniejszym ośrodkiem były Mykeny, położone w Argolidzie na Peloponezie. Ok. 1450 r. p.n.e. Achajowie podbili Kretę, którą niepodzielnie władali z pałacu w Knossos.

Władca państwa achajskiego (mykeńskiego) nosił miano anaks/wanaks (w piśmie linearnym B – wa-na-ka). Pomagał mu w rządzeniu lawagetas (ra-wa-qe-ta) – prawdopodobnie dowódca wojskowy. Achajowie podejmowali dalekie wyprawy wojenne, z których największa, skierowana przeciwko Troi, doczekała się epickiego opisu w postaci Iliady Homera. Zakładali też kolonie na Cyprze, w Pamfilii i Rodos. Najprawdopodobniej o nich wspominają hetyckie tabliczki odnalezione w Boğazkale, które opisują silne królestwo Akhkhijawa utrzymujące stosunki z władcami Hetytów – Mursilisem II i Tudhaliją IV. W XI wieku p.n.e. cywilizacja mykeńska upadła, a na Peloponezie pojawiły się ludy mówiące doryckim dialektem języka greckiego. Dialekt achajski zachował się jedynie w północnej części Peloponezu, zwanej Achają. 

Za eponimicznego ojca plemion achajskich uważano mitycznego Achajosa, syna Zeusa i Pytii, w innej wersji – syna królewny ateńskiej Kreuzy i Ksutosa. Od innych plemion greckich Achajowie odróżniali się noszeniem brody oraz strojem złożonym z przepaski i chitonu z krótkimi rękawami. Mieszkali w prostokątnych domach zawierających wspólne pomieszczenie z paleniskiem pośrodku, tzw. megaron.

Według Homera największymi księstwami achajskimi były Mykeny, w których władali Pelopidzi oraz Argos, Tiryns, Pylos, Lacedemon (Sparta), Kreta i Arkadia. W Iliadzie te niewielkie państwa wystawiły w wyprawie na Troję od 60 do 100 okrętów.

W czasach późniejszych (od okresu archaicznego) Achajami nazywano mieszkańców krainy Achaja, położonej na północy Peloponezu. W III wieku p.n.e. powstało państwo związkowe o nazwie Związek Achajski, skupiające część polis z Peloponezu, które w 146 r. p.n.e. zostało pokonane przez Rzymian.

Przypisy

Bibliografia 
 Guy Rachet: Słownik cywilizacji greckiej. Katowice: Wydawnictwo "Książnica", 2004 

Ludy starożytnej Grecji
Kultura mykeńska
Abu Kir

Abu Kir, Abū Qīr, starożytny Canopus – wieś położona w północno-wschodnim Egipcie, nad zatoką Abu Kir, na wybrzeżu Morza Śródziemnego w muhafazie Aleksandria.

1 sierpnia 1798 flota brytyjska pod dowództwem admirała Horatio Nelsona w sile 14 okrętów, 8 tysięcy załogi oraz 1012 armat, rozbiła pod Abu Kir flotę francuską wiozącą do Egiptu francuski korpus ekspedycyjny Napoleona Bonaparte, która zakotwiczona była u wybrzeży Egiptu, a większość 30-tysięcznej armii przebywała w tym czasie na brzegu. W jej wyniku Wielka Brytania uzyskała swobodę działania na Morzu Śródziemnym a Napoleon wraz z armią pozostał w Egipcie. Po tej bitwie Turcja wypowiedziała Francji wojnę i w 1799 Napoleon Bonaparte pokonał tu turecki desant w sile 16 tysięcy żołnierzy.

W 1801 Abu Kir został zdobyty przez Anglików (18-tysięczny korpus brytyjski R. Abercromby’ego), co położyło kres francuskiej okupacji.

Wieś jest dzielnicą dzisiejszej Aleksandrii.

Bibliografia 
 Mały słownik kultury świata arabskiego, Wiedza Powszechna, W-wa, 1971

Aleksandria
Rijad

Rijad (arab. الرياض, Ar-Riyāḍ) – stolica Arabii Saudyjskiej położona w środkowej części kraju, u wschodniego podnóża gór Dżabal Tuwajk, siedziba administracyjna prowincji Rijad. W 2010 roku miasto liczyło ok. 5,2 mln mieszkańców.

Nazwa 
Nazwa Rijad pochodzi od arabskiego słowa الرياض (), które oznacza "miejsce ogrodów i drzew". Dzięki pobliskiemu sąsiedztwu licznych uedów, okolice Rijadu od czasów antycznych były żyznym obszarem, ulokowanym w samym sercu pustynnego Półwyspu Arabskiego.

Geografia

Położenie 
Rijad leży na pustyni u wschodniego podnóża gór Dżabal Tuwajk.

Klimat 
 Znajduje się w strefie ciepłego pustynnego klimatu (klasyfikacja Köppena: BWh). Miasto doznaje burz piaskowych.

Podział administracyjny 
Rijad dzieli się na 17 dzielnic:

Demografia

Kultura 
 Muzeum Narodowe Arabii Saudyjskiej

Sport 
Najsławniejszymi klubami piłkarskimi w Rijadzie są Al-Hilal i An-Nassr.

Transport 
Około 25 kilometrów od centrum znajduje się Międzynarodowe Lotnisko Króla Chalida obsługujące 17 milionów pasażerów rocznie.

W mieście budowane jest metro.

Polonia 
 Stowarzyszenie Arabia Felix w Rijadzie.

Miasta partnerskie 
  Paryż, Francja
  Acapulco, Meksyk
  Charlotte, Stany Zjednoczone
  Singapur, Singapur

Przypisy 

 
Miasta w prowincji Rijad
Stolice państw w Azji
Athene (system operacyjny)

Athene – komercyjna dystrybucja Linuksa, stworzona do zastosowania w komputerach osobistych i systemach wbudowanych.

Posiada interfejs użytkownika, który może być dowolnie zmieniany i upodabniany do innych systemów operacyjnych, np. AmigaOS czy Microsoft Windows.

Inne własności tego systemu to:
 architektura wtyczkowa,
 ładowalne moduły,
 przenośność na inne platformy (obecnie tylko Intel),
 język skryptowy DML,
 mała zajętość pamięci,
 obsługa Unikodu,
 darmowy do zastosowań domowych,
 dostępny kod źródłowy.

Przypisy 

Wirtualne systemy operacyjne
Akwarela

Akwarela (fr. aquarelle – „wodnisty”, łac. aqua – „woda”) – określenie techniki malarskiej oraz nazwa obrazów nią wykonywanych, skupiających się wokół tematu pejzażu  i martwej natury. Technika ta, wymagająca stosowania unikatowych, indywidualnych rozwiązań artystycznych, polega na malowaniu wodną zawiesiną pigmentów na chłonnym podobraziu – zwyczajowo na celulozowym lub bawełnianym papierze. Rozcieńczone pigmenty nie pokrywają całkowicie faktury papieru, lecz pozostawiają ją dobrze widoczną. Z tego względu na efekt bardzo duży wpływ ma barwa i faktura samego papieru.

Charakterystyka 
Akwarela jest jedną z technik malarskich, w której  wykorzystuje się farby akwarelowe – będące farbami wodnymi. Z punktu widzenia artystycznego, eteryczna i świetlista, z punktu kolekcjonerskiego – jeśli jest dziełem klasyków – równie atrakcyjna. Jako podłoże najczęściej stosuje się papier, zazwyczaj specjalistyczny, fakturowy. Malowanie polega na stopniowym nakładaniu cienkich, niemalże transparentnych warstw farby, przez które przebija podłoże. Jest to technika uważana za jedną z trudniejszych, gdyż wymaga niesamowitej precyzji i dokładności w nakładaniu farb na papier, który ze względu na swoje właściwości sprawia problemy w nanoszeniu poprawek.

Farby akwarelowe składają się z pigmentu i wodorozpuszczalnego kleju (najczęściej gumy arabskiej) utrzymującego farbę w odpowiedniej do malowania konsystencji. Oprócz nich w farbach znajdują się różne domieszki mogące modyfikować właściwości fizyczne farby. Malarz nabierając farbę zmoczonym pędzlem rozpuszcza klej i pobiera na pędzel pigmenty w wodnej zawiesinie. Pociągnięcia pędzla na chłonnym podkładzie pozostawiają cienką warstwę pigmentu, który uzyskuje przyczepność głównie poprzez siłę adhezji, a nie jak dzieje się to najczęściej w innych technikach malarskich, dzięki wiązaniu spoiwa. Z powodu bardzo niewielkiej ilości spoiwa zawartej w akwareli, warstwa pigmentu nie wykazuje mocnego krycia, przez co malarz najczęściej wykonuje obraz poprzez sukcesywne przyciemnianie plam aż do pożądanego rezultatu. Obrazy malowane tą techniką mają zwykle delikatną kolorystykę w pastelowych barwach.

Akwarela nie daje prawie żadnej możliwości dokonywania poprawek i retuszy. W szczególności, nie można usunąć namalowanego fragmentu, a jedynie modyfikować go w niewielkim stopniu, poprzez pokrywanie kolejnymi warstwami lub usuwanie części pigmentu przez szorowanie lub wymywanie papieru. W akwareli właściwie nie używa się białej farby, gdyż cienka warstwa pigmentu właściwa dla techniki akwarelowej nie jest w stanie całkowicie pokryć zamalowanego papieru. Malarz stosujący technikę akwareli pozostawia plamy jasne dzięki nakładaniu małej ilości pigmentów i ekspozycję jasnego koloru podobrazia.

Akwarela, ze względu na swoją budowę fizyczną opartą o wodorozpuszczalne spoiwo jest farbą bardzo zbliżoną go gwaszu i bywa z nim łączona.
„Akwarela abstrakcyjna” Wassily’ego Kandinsky’ego jest uznawana za pierwszy obraz abstrakcyjny.

Malarzem, który posługiwał się tą techniką, był m.in. Julian Fałat.

Galeria

Zobacz też 
 gwasz
 alla prima

Przypisy

Linki zewnętrzne 

 Stowarzyszenie Akwarelistów Polskich

 
Techniki malarskie
André Gide

André Paul Guillaume Gide (ur. 22 listopada 1869 w Paryżu, zm. 19 lutego 1951 tamże) –  francuski prozaik; laureat Nagrody Nobla w dziedzinie literatury (1947); w uzasadnieniu napisano: „za jego wszechstronną i znaczącą twórczość, w której problemy i uwarunkowania ludzkiej egzystencji zostały przedstawione z nieulękłym umiłowaniem prawdy i psychologiczną przenikliwością”.

Życiorys 
Urodził się w rodzinie protestanckiej. W pewnym okresie swego życia skłaniał się ku katolicyzmowi, który wkrótce odrzucił. Napisał nawet uznaną za bluźnierczą powieść Lochy Watykanu (1914). W pierwszej połowie XX w. był pisarzem światowej sławy. Najważniejszymi dziełami w jego twórczości są Lochy Watykanu (1914), Immoralista (1902), Fałszerze (1925) i Dziennik (1939–1950). 

Wyrażał skrajny indywidualizm i odrzucenie tradycyjnych norm moralnych. Przez pewien okres swego życia zafascynowany był komunizmem. Jednak po podróży do ZSRR zmienił poglądy. Jego krytyka ZSRR wywołała falę odpowiedzi, np. Romaina Rollanda czy Stanislava Kostki Neumanna. 

Gide tworzył narrację w oparciu o wiele współistniejących wątków. Postacie kreowane przez Gide'a dążyły do wyzwolenia się z niewidzialnych ograniczeń determinującego je świata.

Był bliskim przyjacielem Paula Valéry’ego, któremu zadedykował niektóre ze swych wczesnych utworów. Silny wpływ na twórczość Gide'a wywarły dzieła Fiodora Dostojewskiego i Friedricha Nietzschego. On sam wpłynął na twórczość Jeana Paula Sartre’a i Alberta Camusa.

Po dojściu Hitlera do władzy w Niemczech wśród około 20 000 spalonych książek znalazły się dzieła André Gida.
Dzieła pisarza zostały umieszczone przez Kościół katolicki – już po jego śmierci – w Indeksie Ksiąg Zakazanych. Był członkiem ruchu antyimperialistycznego we Francji w okresie międzywojennym. Był też biseksualistą i prekursorem ruchu homoseksualnego we Francji.

Publikacje 
 Kajety André Waltera (1891)
 Traktat o Narcyzie (1891)
 Podróż Uriana (1893)
 Mokradła (1895)
 Pokarmy ziemskie (1897)
 Prometeusz źle skowany (1899) 
 Filoklet (1899)
 Król Kandaules (1901)
 Preteksty (1903)
 Nowe preteksty (1911)
 Saul (1896)
 Immoralista (1902)
 Ciasna brama (1909)
 Lochy Watykanu (1914)
 Symfonia pastoralna (1919)
 Korydon (1924)
 Skąd ty... (1926)
 Jeżeli nie umiera ziarno (1926)
 Fałszerze (1926)
 Podróż do Konga (1927)
 Powrót z Czadu (1928)
 Powrót z ZSRR (1936)
 Poprawki do mojego Powrotu z ZSRR (1937)
 Tezeusz (1946)
 Dzienniki (1950)
 Niechaj tak będzie

Zobacz też 
 (11298) Gide

Przypisy 

Autorzy umieszczeni na indeksie ksiąg zakazanych
Francuscy prozaicy XX wieku
LGBT we Francji
Nobliści – literatura
Pisarze francuskojęzyczni
Pisarze literatury LGBT
Pisarze związani z Paryżem
Prekursorzy ruchu na rzecz LGBT
Ludzie urodzeni w Paryżu
Urodzeni w 1869
Zmarli w 1951
AM

am, AM, a.m., A.M. – anglosaskie określenie pory dnia (od łac. ante meridiem, przed południem)
 am – attometr, jednostka długości
 Am – ameryk, pierwiastek chemiczny
 Am – akord a-moll w muzyce
 AM – jeden z rodzajów modulacji
 AM – kategoria prawa jazdy
 AM – skrót od łacińskiego Anno Mundi, oznaczający datę roczną w kalendarzu żydowskim
 AM – album Arctic Monkeys
 AM – kod przypisany Armenii według standardu ISO 3166-1 alfa-2

Uczelnie wyższe 
 AM – akademia medyczna
 AM – akademia morska
 AM – akademia muzyczna
Active Server Pages

ASP (ang. Active Server Pages) – technologia firmy Microsoft służąca tworzeniu dynamicznych stron WWW wykonywanych po stronie serwera, oparta na jednym z dostępnych języków skryptowych.

Dokumenty ASP składają się z dwóch elementów:
 kodu programu
 kodu HTML lub XHTML

Kod programu może być napisany w jednym z akceptowalnych przez ASP języków skryptowych (domyślnie wspierane oznaczone czcionką wytłuszczoną):
 VBScript
 C#
 JScript
 PerlScript
 Python
 Ruby
 Delphi

Szereg dodatkowych można uzyskać przez doinstalowanie niezależnych silników skryptowych dostarczanych w postaci rozszerzeń Active Scripting.

Przeważająca większość stron ASP jest tworzona przy wykorzystaniu języka VBScript, skutecznie promowanego przez Microsoft jako najlepszego do tego celu. Strony ASP mają domyślnie skojarzone rozszerzenie.asp. Następcą tej techniki jest ASP.NET, czyli technika tworzenia dynamicznych stron internetowych po stronie serwera, działająca w oparciu o technikę .NET i kod zarządzany.

Linki zewnętrzne 
 Active Server Pages – obszerny kurs programowania skryptów ASP

World Wide Web
Języki skryptowe
Auto-Ordnance

Auto-Ordnance – przedsiębiorstwo założone w roku 1916 w Nowym Jorku przez generała Johna T. Thompsona i finansistę Thomasa F. Ryana, w celu finansowania prac nad karabinem samopowtarzalnym dla armii amerykańskiej. Karabinu wprawdzie nie wyprodukowano, ale ubocznym produktem tych prac był skonstruowany przez Thomasa Payne'a pistolet maszynowy Thompson (tzw. Tommy Gun), który wkrótce stał się symbolem walki gangów.

Gangsterska sława ograniczyła sprzedaż pistoletu dla wojska i w latach 30. firma zbankrutowała, a jej maszyny i majątek przejęła firma Federal Laboratories, zaopatrująca policję. Od FL przedsiębiorstwo zakupił w końcu lat 30. Russel Maguire, a gdy w 1944 roku armia zrezygnowała z przestarzałych Thompsonów, majątek przedsiębiorstwa leżał w skrzyniach aż do lat 60., gdy kupił je George Numrich, szef przedsiębiorstwa Gun Parts, specjalizującego się w dostarczaniu części zamiennych do broni. Numrich miał osobliwe hobby – wykupował zbankrutowane, ale słynne przedsiębiorstwa zbrojeniowe. A-O była perłą w jego kolekcji, do tego stopnia, że Gun Parts z West Hurley zmieniła wkrótce nazwę na Auto-Ordnance, przystępując do produkcji cywilnych wersji Thompsona, pozbawionych możliwości strzelania seriami. Oprócz kopii Thompsonów przedsiębiorstwo produkuje także pistolety, będące kopiami Colta M1911, pod marką Thompson. W 1989 roku do produkcji wszedł nowy model, kieszonkowa wersja M1911A1, pod nazwą ZG-51 lub "Pit Bull". Prócz pistoletów, A-O produkuje szeroką gamę akcesoriów do "rasowych" sportowych pistoletów na bazie M1911 – powiększone skrzydełka bezpiecznika oraz zaczepy zamkowe, wydłużone bezpieczniki chwytowe chroniące rękę strzelca przed "gryzieniem" przez kurek, "kominy" zakładane na gniazdo uchwytu, ułatwiające trafienie magazynkiem do otworu i wiele innych.

Producenci broni strzeleckiej
Przedsiębiorstwa z siedzibą w Nowym Jorku
Amerykańskie przedsiębiorstwa zbrojeniowe
Asymilacja

Asymilacja (z łac. assimilatio, od similis = 'podobny')

 Asymilacja kulturowa
 Asymilacja narodowa
 Asymilacja państwowa
 Asymilacja (biologia) – zob. też asymilacja węgla, asymilaty
 Asymilacja (psychologia)
 Asymilacja danych – proces używany w numerycznych modelach pogody
 Asymilacja fonetyczna
 Asymilacja akcji
 Asymilacja magmowa – por. ksenolit
Alfabet husycki

Alfabet husycki – oparty na alfabecie łacińskim system zapisu dostosowany do języków słowiańskich, a w szczególności do języka czeskiego. Został wprowadzony przez Jana Husa.

Dodatkowe litery powstają w nim przez dodanie różnych znaków diakrytycznych nad literami bazowymi.

Jest współcześnie używany w niektórych językach słowiańskich. Został także zaadaptowany dla języka łotewskiego i języka białoruskiego w wersji łacińskiej.

Husycki
Ada (imię)

Ada – imię żeńskie pochodzenia semickiego. W języku hebrajskim znaczy: upiększać się, stroić się. Imię Ada jest wymieniane w Biblii w pierwszej księdze Starego Testamentu, gdzie jest jedną z żon Lemecha i matką Jubala. W Biblii jest także mowa o Adzie, matce flecistów i grających na harfie (Rdz. 4, 21). Ada stanowi także zdrobnienie imion: Adelina, Adelajda, Adela, Adrianna. 

Ada imieniny obchodzi: 6 kwietnia, 28 lipca, 12 grudnia.

W innych językach 
 ang. – Ada, Adah
 niem. – Ada

Osoby o imieniu Ada 
 Ada Falcon – argentyńska aktorka
 Ada Feinberg-Sireni – izraelska nauczycielka, działaczka społeczna i polityk
 Ada Fijał – polska aktorka
 Ada Lovelace – angielska matematyczka
 Ada Majmon – izraelska polityk
 Ada Negri – włoska poetka
 Ada Sari – właściwie Jadwiga Szayer, polska śpiewaczka operowa, sopran koloraturowy, aktorka, pedagog
 Ada Wong – fikcyjna bohaterka gry komputerowej

Przypisy 

Żeńskie imiona semickie
AND

Koniunkcja (logika)
 AND – MKOl kod Andory
 AND – IATA kod miasta Anderson, Seszele
Alan Cox (informatyk)

Alan Cox (ur. 22 lipca 1968 w Solihull) – brytyjski programista, współtwórca jądra Linux. Zatrudniony w firmie Intel, mieszka wraz z żoną Telsą Gwynne w Swansea, w Walii.

Cox utrzymywał gałąź jądra 2.2.x oraz własną wersję gałęzi 2.4 (oznaczoną przez dodanie -ac w numerze – na przykład 2.4.3-ac1). Był powszechnie uważany za drugą pod względem znaczenia osobę dla rozwoju jądra, zaraz po Linusie Torvaldsie. W serii 2.6 jego rolę przejął Andrew Morton. Był też zaangażowany w tworzenie AberMUDa.

Jest zagorzałym zwolennikiem wolności programowania i zdecydowanym przeciwnikiem patentów na oprogramowanie, DMCA jak również SSSCA. Po aresztowaniu Dmitrija Skliarowa za złamanie DMCA złożył rezygnację z grupy USENIX oraz zapowiedział, że nie odwiedzi USA, gdyż boi się uwięzienia.

Laureat nagrody FSF Award for the Advancement of Free Software.

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 Dziennik Coksa 

Walijczycy
Programiści FOSS
Urodzeni w 1968
Ludzie związani ze Swansea
Brytyjscy programiści
Ludzie urodzeni w Solihull