21 Dywizja Górska SS (1 albańska) „Skanderbeg”

21 Dywizja Górska SS (1. albańska) „Skanderbeg” () – kolaboracyjna jednostka wojskowa Waffen-SS złożona z Albańczyków, w czasie II wojny światowej w ramach czystek etnicznych wymordowała tysiące Serbów.

Historia jednostki 
Po ogłoszeniu przez Włochy zawieszenia broni we wrześniu 1943, kontrolę nad Albanią przejęli Niemcy. Reichsführer SS Heinrich Himmler postanowił utworzyć w ramach Waffen-SS kolejną dywizję złożoną z muzułmanów, korzystając z doświadczeń związanych z 13 Dywizją Górską SS „Handschar”. Formowanie jednostki rozpoczęło się 17 kwietnia 1944. Jej patronem został Skanderbeg, albański bohater narodowy z czasów walk z Turkami w XV wieku. Niemcy obiecywali po zakończeniu wojny utworzenie tzw. Wielkiej Albanii, złożonej z właściwej Albanii, Kosowa i zachodniej Macedonii. W akcji werbunkowej współuczestniczył kolaboracyjny Albański Komitet Narodowy, prowadząc odpowiednią propagandę. Zaciąg ochotniczy nie przyniósł jednak spodziewanych rezultatów, gdyż zgłosiło się jedynie ok. 6000 Albańczyków, w tym duża część z Kosowa. 300 żołnierzy pochodzenia albańskiego Niemcy przenieśli z 13 Dywizji Górskiej SS. W rezultacie 21 Dyw.G.SS uzupełniono Albańczykami z różnych formacji policyjnych i SS służących w Albanii i Kosowie. Stan liczebny osiągnął ostatecznie 8500–9000 ludzi. Zdecydowana większość z nich była muzułmanami, ale było też kilkuset albańskich katolików - z Mirdytów. Kadra oficerska i częściowo podoficerska jednostki składała się z Niemców m.in. z 7. Dywizji SS „Prinz Eugen” i Volksdeutschów. Dowódcą jednostki został SS Brigadeführer Josef Fitzthum, a następnie August Schmidhuber.

Szkolenie wojskowe trwało do sierpnia. Początkowo Dywizja pełniła zadania policyjne (ze wsparciem członków albańskiej organizacji nacjonalistycznej Balli Kombëtar), a następnie skierowano ją do walki z komunistyczną partyzantką kierowaną przez Envera Hodżę. Operowała na obszarze Albanii, Kosowa, Czarnogóry i Serbii. W czerwcu działała częściowo w Czarnogórze, a częściowo w Kosowie w rejonie Prisztiny, Peji, Gjakovy i Prizrenu. Szybko zyskała złą sławę za sprawą licznych masakr dokonywanych na serbskiej ludności cywilnej na obszarze Kosowa. We wrześniu działania Dywizji objęły rejon Skopje w zachodniej Macedonii i południowe skrawki Serbii. W ciągu 2 pierwszych miesięcy istnienia zdezerterowało z niej ponad 3 tys. żołnierzy. Została jednak uzupełniona podobną liczbą Niemców z rozbitych oddziałów, a szczególnie marynarzy Kriegsmarine z okrętów, które zostały zatopione przez własne załogi na Adriatyku. Morale żołnierzy ciągle spadało, stąd niemieckie dowództwo uznało ją za nie przedstawiającą większej wartości bojowej, rozwiązując w styczniu 1945. Pozostali żołnierze zgrupowani w Kampfgruppe „Skanderbeg” zostali wkrótce przeniesieni do 7 Ochotniczej Dywizji Górskiej SS „Prinz Eugen”.

Żołnierze 21 Dywizji Górskiej SS „Skanderbeg” nosili mundury wojsk górskich Waffen-SS. Na ramieniu mieli dodatkowo tarczę w kolorze czerwonym z dwugłowym czarnym orłem, herbem Albanii i napisem „SKANDERBEG”, a nad mankietem opaskę z nazwą dywizji. Na prawej patce kołnierza występował wizerunek hełmu Skanderbega. Część żołnierzy nosiła na głowie tradycyjne albańskie czapki w białym kolorze. Niemcy po pewnym czasie wymienili je na czapki w takim samym stylu, ale w kolorze szarym z trupią główką na przedzie.

Dowódcy 
 SS-Brigadeführer Josef Fitzthum (kwiecień 1944 - 1 maja 1944) 
 SS-Oberführer August Schmidthuber (1 maja 1944 - styczeń 1945)

Podporządkowanie 
 Waffen Gebirgsjäger SS 50
 Waffen Gebirgsjäger SS 51
 21 Pułk Artylerii Waffen Gebirgs
 21 Batalion Rozpoznawczy SS 
 21 Batalion Panzerjäger SS
 21 Batalion Pionierski SS Gebirgs 
 SS Versorgungs Battalion 21
 21 Batalion Sygnalizacyjny SS
 21 Batalion Medyczny SS

Przypisy

Bibliografia 
 
 Gordon Williamson „SS Gwardia Adolfa Hitlera” 1995

Dywizje górskie Waffen-SS
Albańskie formacje kolaboranckie w służbie Niemiec hitlerowskich
Historia Albanii 1939–1944
Historia Kosowa
Artykuły wymagające uzupełnienia źródeł od 2011-03
Skanderbeg
Jednostki organizacyjne wojska utworzone w 1944
Jednostki organizacyjne wojska rozwiązane w 1944