alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
E (ujednoznacznienie)

E – piąta litera alfabetu łacińskiego, siódma litera alfabetu polskiego.

E 
 E – rzeka w Szkocji
 E – singel zespołu Big Bang
 izomeria geometryczna (od niem. entgegen – „naprzeciw”),
 oznaczenie energii w fizyce,
 moduł Younga
 eksa – nazwa przedrostka w układzie SI odpowiadającego mnożnikowi 1018,
 cyfra symbolizująca decymalną wartość 14 w układzie szesnastkowym,
 nazwa dźwięku muzycznego
 wschód (z ang. east) – jedna ze stron świata, oznaczenie długości geograficznej wschodniej (zobacz: N, S, W),
 międzynarodowy kod samochodowy Hiszpanii,
 początkowy znak w kodach E, służących do oznaczania dodatków do żywności (np. E100); litera E wskazuje, że dany dodatek jest dopuszczony do użycia w Unii Europejskiej,
 początkowy znak w systemie oznaczeń międzynarodowych dróg w Europie, oznaczanych zielonymi prostokątnymi tablicami z białym napisem, np. E 30, E 28. Litera "E" sygnalizuje jednoznaczność oznaczeń dróg w obrębie całej Europy,
 początkowy znak w oznaczeniach europejskich długodystansowych szlaków pieszych (E1-E11).
 E to również język programowania.
 E to także inny język programowania.
 E – wyróżnik tablic rejestracyjnych województwa łódzkiego
 E – kategoria poboru do wojska, oznaczająca osobę trwale niezdolną do służby
  E – polski proszek do prania, który produkowany jest od 1969 roku przez zakłady Pollena-Wrocław.
 oznaczenie natężenia pola elektrycznego

e 
 ładunek elementarny (stała fizyczna),
 symbol elektronu,
 stała matematyczna – podstawa logarytmu naturalnego (liczba Eulera, liczba Nepera, e≈2,718),
 częsty skrót nazwy menedżera okien Enlightenment
  – symbol IPA samogłoski
 ℮ – znak e (oznaczenie tolerancji wyrobu paczkowanego zgodne z dyrektywą Unii Europejskiej 76/211/EWG)

Zobacz też 
 skrót jednoliterowy.
Ewrotas

Ewrotas, dawniej Eurotas, (gr.  Eurṓtas) – główna rzeka Lakonii, krainy w południowej Grecji, o długości 82 km. Wypływa z góry Chelmos, przepływa przez Spartę i wpada do Morza Egejskiego poprzez Zatokę Lakońską na wschód od Githio. Według starożytnych Greków oddzielała podziemie od Alfejosu.

Zobacz też 
 Eurotas – grecki bóg rzeczny
 Ewrotas – gmina na Peloponezie

Przypisy 

Rzeki w Grecji
Zlewisko Morza Egejskiego
Eugeniusz (cesarz)

Flawiusz Eugeniusz, łac. Flavius Eugenius (ok. 350 r. – 6 września 394) – cesarz rzymski w latach 392–394.

Życiorys

Pochodzenie i pierwszy okres rządów 
Eugeniusz był nauczycielem literatury łacińskiej i retoryki. W 389 roku zaprzyjaźnił się z wodzem Arbogastem, który uczynił go naczelnikiem kancelarii na dworze cesarza Walentyniana II. Dzięki temu posunięciu rzymski wódz miał wgląd do listów cesarza. W wyniku konfliktu pomiędzy Arbogastem a Walentynianem ten ostatni poniósł śmierć. Trzy miesiące później, 22 sierpnia 392, Arbogast wyniósł Eugeniusza na tron.

Nowemu cesarzowi podlegał zachód cesarstwa (początkowo bez Italii). Na wschodzie rządził cesarz Teodozjusz. Eugeniusz zabiegał początkowo o uznanie dla swojej władzy przez Teodozjusza. Na wybijanych monetach widniały postacie obu cesarzy, a do Konstantynopola wysłano poselstwo, któremu jednak nie udało się osiągnąć zamierzonego celu, ponieważ Teodozjusz parł do wojny. Zanim doszło do militarnego rozstrzygnięcia, Eugeniusz i Arbogast umocnili obronę prowincji nadreńskich. Zimą 393 wojska rzymskie spacyfikowały tereny barbarzyńców leżące w tym rejonie.

Rządy w Rzymie, wojna i śmierć 
Następnie wiosną 393 r. Eugeniusz opanował bez walki Italię. W Rzymie popierała go wciąż liczna, mimo prześladowań ze strony chrześcijan, politeistyczna elita intelektualna i polityczna (Senat). Wiązała ona z panowaniem Eugeniusza nadzieje na powrót do wiary przodków lub przynajmniej tolerancję religijną. Eugeniusz, mimo iż sam był chrześcijaninem, zaczął realizować propoliteistyczną politykę. Zezwolił na powrót do sali zgromadzeń senatu posągu Wiktorii, przywrócił świątyniom bogów starożytnego Rzymu dobra skonfiskowane przez poprzednich chrześcijańskich cesarzy. Odrestaurowano również świątynię Wenus i Romy, odbudowano świątynię Marsa w Ostii, oraz zburzono kilka kościołów. Działania Eugeniusza wspierali wyznawcy wiary przodków: Virius Nicomachus Flavianus – prefekt pretorium w Italii – i jego syn Nicomachus Flavianus – prefekt Rzymu. Mimo licznych działań na rzecz dawnej religii, za rządów Eugeniusza nie doszło do krwawych prześladowań religijnych, chociaż wyruszając na wojnę z Teodozjuszem, Eugeniusz zapowiedział, że w przypadku zwycięskiego powrotu zamieni kościoły w stajnie, a mnichów wcieli do armii.

Do jedynej bitwy doszło nad Frygidusem w dniach 5–6 września 394. Pierwszego dnia triumfowały wojska Eugeniusza i Arbogasta, które zadały oddziałom Teodozjusza poważne straty. Cesarscy wodzowie rozważali nawet uznanie się za pokonanych i wycofanie z pola walki. Teodozjusz postanowił jednak zaryzykować kolejne starcie następnego dnia. 6 września wojska Teodozjusza ponownie zeszły w dolinę, zaskakując wojska Eugeniusza, który nie spodziewał się, że jego przeciwnik zdecyduje się na kontynuowanie walki. Podczas powstałego zamieszania Eugeniusz został pojmany przez żołnierzy i doprowadzony do Teodozjusza, gdzie podobno błagał o łaskę. Teodozjusz rozkazał ściąć jeńca, a jego głowę obnosić po polu bitwy.

Linki zewnętrzne 
 Biogram

Cesarze rzymscy
Konsulowie Cesarstwa Rzymskiego
Zmarli w 394
Urodzeni w IV wieku
Eugeniusz

Eugeniusz – imię męskie pochodzenia greckiego. Oznacza "zacny lub szlachetnie urodzony". W całej populacji Polaków Eugeniusz zajmował w 2017 r. 70 miejsce (82 921 nadań).

Żeńskim odpowiednikiem tego imienia jest imię Eugenia.

Eugeniusz imieniny obchodzi 4 stycznia, 4 marca, 2 czerwca, 8 lipca, 13 lipca, 18 lipca, 29 lipca, 6 września, 13 listopada, 13 grudnia, 20 grudnia i 30 grudnia.

Odpowiedniki w innych językach 
 angielski: Eugene, Gene
 białoruski: Яўген, Яўгеній
 grecki: Ευγένιος
 niemiecki: Eugene
 rosyjski: Евгений, Евген (Jewgienij, Jewgien)
 ukraiński: Євген, Євгеній
 węgierski: Jenő 
 esperanto: Eŭgeno

Znane osoby noszące imię Eugeniusz 
 Eugenius – cesarz rzymski
 Eugeniusz I (zm. 657), papież od 16 września 655 do 2 czerwca 657), święty Kościoła katolickiego, wspomnienie 2 czerwca
 Eugeniusz II (zm. 827), papież od maja 824 do sierpnia 827 
 Eugeniusz III (zm. 1153), papież od 15 lutego 1145 do 8 lipca 1153, błogosławiony Kościoła katolickiego, wspomnienie 8 lipca
 Eugeniusz IV (1388-1447), papież od 3 marca 1431 do 23 lutego 1447
 Eugeniusz I, astronom, matematyk, arcybiskup Toledo (od 636 do 646)
 Eugeniusz II, arcybiskup Toledo (od 646 do 657), święty Kościoła katolickiego, wspomnienie 13 listopada
 Eugeniusz Ajewski
 Jewgienij Aleksiejew – rosyjski arcymistrz szachowy
 Eugenio Alliata – archeolog włoski
 Eugen Bakumovski
 Eugenio Barba
 Eugeniusz Baziak
 Eugeniusz de Beauharnais
 Eugen Bejinariu
 Jewgienij Biełow – reprezentant Rosji w biegach narciarskich
 Eugeniusz Bodo
 Eugene Cernan – astronauta amerykański
 Eugène Delacroix
 Eugeniusz Eibisch
 Eugeniusz Faber
 Jewgienij Frołow
 Eugeniusz Grzeszczak
 Gene Hackman
 Eugen Herrigel
 Eugène Ionesco
 Eugen Jebeleanu
 Jewgienij Kafielnikow
 Eugeniusz Kijewski
 Eugeniusz Kłopotek
 Eugeniusz Knapik
 Eugeniusz Konopacki
 Eugeniusz Kriegelewicz
 Gene Krupa – wybitny amerykański perkusista i kompozytor jazzowy polskiego pochodzenia
 Eugeniusz Kwiatkowski – minister 
 Eugene Levy
 Eugeniusz Lokajski
 Eugeniusz Makulski
 Eugene Mallove
 Eugeniusz Małaczewski
 Eugeniusz de Mazenod – założyciel zakonu oblatów
 Eugeniusz Misiło - historyk, działacz mniejszości ukraińskiej w Polsce 
Eugeniusz Misztal
 Eugeniusz Molczyk
 Eugenio Montale
 Eugeniusz Morawski
 Eugeniusz Molski
 Eugeniusz Morski
 Eugene O’Neill
 Eugeniusz Olejarczyk
 Eugenio Pacelli – papież Pius XII
 Eugeniusz Pankiewicz
 Eugeniusz Paukszta
 Jewgienij Pluszczenko
 Eugène Pottier
 Jewgienij Primakow
 Eugeniusz Romański
 Eugeniusz Romer
 Eugeniusz Sabaudzki
 Eugen Sandow
 Eugen Schauman
 Eugene Shoemaker
 Eugeniusz Stasiecki
 Eugeniusz Szermentowski
 Eugeniusz Szymik
 Eugen Suchoň
 Eugeniusz Żmijewski

Zobacz też 

 Błogosławiony Eugeniusz
 Święty Eugeniusz
 Stadion Evžena Rošickiego
 Eugeniusz Oniegin – poemat Puszkina

Przypisy 

Męskie imiona greckie
Europa Północna

Europa Północna – północna część Europy. 

W jej skład wchodzą:
 Kraje nordyckie:
 
 
 
 
 
 Kraje bałtyckie:
 
 
 
 oraz:

Największe miasta Europy Północnej

Języki 
Kraje Europy Północnej posługują się głównie językami germańskimi (Dania, Islandia, Norwegia, Szwecja, Wielka Brytania). Na Litwie i Łotwie używane są języki bałtyckie. W Estonii i Finlandii używane są języki ugrofińskie, a w Irlandii celtyckie i częściowo germańskie.

Religia 

W tej części Europy dominuje protestantyzm, w Islandii, Szwecji, Norwegii, Wielkiej Brytanii, Finlandii, Estonii i na Łotwie jest to religia dominująca. Katolickimi krajami są Litwa i Irlandia, gdzie ok. 90% społeczeństwa jest wyznania rzymskokatolickiego. Ponadto w Estonii i w Szwecji dominuje również bezwyznaniowość, w Estonii jest to ok. 70% społeczeństwa, w Szwecji natomiast 46-85% (w zależności od badań).

Zobacz też 
 Europa Zachodnia
 Europa Środkowa
 Europa Środkowo-Wschodnia
 Europa Wschodnia
 Europa Południowa
 Skandynawia
 kraje nordyckie
 kraje bałtyckie
Europa Zachodnia

Europa Zachodnia – państwa zaliczane do zachodniej części Europy ze względu na ich przynależność geograficzną, historyczną i kulturową.

Według klasyfikacji geograficznej ONZ 
Według podziału używanego przez Wydział Statystyczny Organizacji Narodów Zjednoczonych, Europę Zachodnią tworzą:

 
 
 
 
 
 
 
 
 

Państwa te zajmują powierzchnię ponad 1,1 mln km2, a liczba ludności przekracza 185 mln mieszkańców (2008).
Należy jednak zwrócić uwagę, iż zakwalifikowanie konkretnych państw lub obszarów do danego regionu ma na celu ułatwienie badań statystycznych i nie jest wyrazem uznania przez Organizację Narodów Zjednoczonych przynależności politycznej lub innej danego państwa lub obszaru.

Według klasyfikacji CIA 
Amerykańska Centralna Agencja Wywiadowcza, w swoim corocznym raporcie The World Factbook, do krajów Europy Zachodniej zalicza:

 
 
 
 
 
 
 

Europa Południowo-Zachodnia:

Kwestia państw niemieckojęzycznych 
Większość geografów i historyków zalicza jednak Niemcy, Austrię, Szwajcarię i Liechtenstein do Europy Środkowej (Europa Środkowo-Zachodnia), która nie istnieje w – powstałym w czasie zimnej wojny – podziale statystycznym ONZ.

Określenie polityczno-gospodarcze 
Określenia tego używa się najczęściej w stosunku do wszystkich państw „starej” Unii Europejskiej oraz krajów EFTA (Islandii, Liechtensteinu, Norwegii i Szwajcarii). Jednak w ostatnim czasie coraz częściej (choć znacznie rzadziej niż w odniesieniu do wyżej wymienionych) do Europy Zachodniej zalicza się niektóre kraje przyłączone do Unii Europejskiej w 2004, tj. (Polskę, Węgry, Czechy i Słowację).

Zobacz też 

 Europa Środkowa
 Europa Środkowo-Wschodnia
 Europa Wschodnia
 Europa Północna
 Europa Południowa

Przypisy
Europa Środkowo-Wschodnia

Europa Środkowo-Wschodnia – nazwa stosowana dla określenia europejskich państw mających wspólne korzenie kulturowe i historyczne, a także wspólną przeszłość jako buforowe socjalistyczne republiki podlegające ZSRR lub będące jego częścią składową jako republiki radzieckie. Jest to zbitka dwóch określeń tej części Europy – geograficznego (środkowa) i politycznego (Wschodnia).

Jednym ze współtwórców tego określenia był Oskar Halecki. Stało się ono bardziej popularne od lat 80., gdy trzej intelektualiści (Milan Kundera, Czesław Miłosz i István Bibó) użyli go jako przeciwwagi dla terminu Europa Wschodnia.

Obecnie do tego regionu zalicza się:
 państwa Grupy Wyszehradzkiej (Polska, Czechy, Słowacja, Węgry)
 państwa nadbałtyckie odłączone od ZSRR, będące niegdyś częścią lub dominium Rzeczypospolitej (Litwa, Łotwa, Estonia)
 państwa ruskie odłączone od ZSRR, będące niegdyś częścią Rzeczypospolitej (Białoruś, Ukraina)
 państwa powstałe z Jugosławii (Słowenia, Chorwacja, Bośnia i Hercegowina, Serbia, Czarnogóra, Macedonia Północna)
 państwo bałkańskie odłączone od ZSRR (Mołdawia)
 pozostałe państwa bałkańskie (Albania, Bułgaria, Rumunia)

Łącznie do tego regionu zalicza się 19 państw (lub 20, wliczając także Kosowo, uznawane przez część państw świata).

Zobacz też 

 Inicjatywa Środkowoeuropejska
 Instytut Europy Środkowo-Wschodniej
 Europa Środkowa, Europa Zachodnia, Europa Południowa, Europa Północna

Uwagi

Przypisy 

Regiony Europy
Europa Południowa

Europa Południowa (Europa Śródziemnomorska) – państwa trzech wielkich półwyspów na południu Europy: Iberyjskiego (Europa Południowo-Zachodnia), Apenińskiego i Bałkańskiego (Europa Południowo-Wschodnia) oraz szeregu wysp na Morzu Śródziemnym. Kraje Europy Południowej łączy dziedzictwo Starożytnej Grecji i Starożytnego Rzymu oraz powiązania gospodarcze w basenie Morza Śródziemnego.

Zgodnie z danymi Światowej Organizacji Turystyki (UNWTO), w 2015 roku kraje Europy Południowej (Europy Śródziemnomorskiej) odwiedziło ponad 225 milionów turystów (4,8% więcej niż w roku poprzednim), generując przychody na poziomie 176 mld dolarów. Jest to najwyższa liczba turystów wśród wszystkich części świata.

Najbogatsze państwa Europy Południowej utworzyły zrzeszenie EuroMed.

Klimat 
Dominującym klimatem w Europie Południowej jest klimat subtropikalny trzech typów: klimat śródziemnomorski, klimat subtropikalny wilgotny (), subtropikalny klimat morski, natomiast w wysokich górach – klimat alpejski.

Państwa 
Według klasyfikacji ONZ w Europie Południowej są to następujące państwa, w których mieszka ponad 153 mln mieszkańców na powierzchni 1,3 mln km²:

Klasyfikacja ONZ nie obejmuje części wybitnie południowo-europejskich jak np.  części Francji w szczególności – Oksytanię i Korsykę (francuską wyspę na Morzu Śródziemnym) oraz wschodnią część Bałkanów, np. ,  i Kosowo.

Dodatkowo do Europy Południowej zaliczany jest  i  (np. przez Światową Organizację Turystyki (UNWTO)), choć Cypr geograficznie leży w Azji Zachodniej oraz tylko Tracja, mała część Turcji leży w Europie. Rzadziej do Europy Południowej zaliczane są państwa Kaukazu: , ,  (leżące generalnie w zachodniej Azji, gdzie fragmenty leżą w Europie).

Miasta 

Spośród 10 największych zespołów miejskich Unii Europejskiej, sześć znajduje się w Europie Południowej. Największe metropolie Południowej Europy (zespół miejski powyżej 1 miliona mieszkańców):

Miasta w Europie Południowej poza klasyfikacją ONZ:

Zobacz też 
 kraje śródziemnomorskie
 Europa Zachodnia
 Europa Środkowa
 Europa Środkowo-Wschodnia
 Europa Wschodnia
 Europa Północna

Przypisy
Elektron (stop magnezu)

Elektron – stop magnezu z glinem, krzemem, manganem i cynkiem, wynaleziony w Niemczech podczas I wojny światowej jako substytut aluminium.

Głównym składnikiem stopu jest magnez, który stanowi 85%-98% w zależności od rodzaju produkcji. Bardzo lekki (gęstość ok. 1,8 g/cm³), a przy tym wytrzymały. Używany do produkcji części maszyn szczególnie ważny jest w przemyśle lotniczym, samochodowym oraz zbrojeniowym. Nie jest odporny na korozję, przez dużą aktywność chemiczną magnezu. Ma zbliżone właściwości do żeliwa, podczas obróbki jest łatwo zapalny, przy czym powstaje tlenek magnezu.

Bibliografia 
 Red. Paweł Kozyra, Słownik szkolny chemia, Wydawnictwo Zielona Sowa Kraków 2005, str. 93

Stopy metali nieżelaznych
Magnez
Er

Er lub er:
 Er – postać biblijna, syn Judy
 Er – symbol erbu, pierwiastka chemicznego z grupy lantanowców

eR:
 Radio eR

ER:
 ER (Ostry dyżur) – serial telewizyjny
 ang. endoplasmic retikulum – retikulum endoplazmatyczne
 Erytrea – państwo w Afryce (kod ISO 3166-1 alfa-2)
.er
.er – domena internetowa przypisana do Erytrei
Es

.es – domena internetowa Hiszpanii
 es – część fagotu (rurka, do której wczepiany jest stroik)
 Es – nazwa dźwięku muzycznego
 Es – symbol chemiczny pierwiastka Einstein
 Es – niewielki wagon do przewozu węgla
 ES – kod ISO 3166-1 Hiszpanii
 ES – oznaczenie tablic rejestracyjnych Skierniewic

Zobacz też 
 éS Footwear – firma produkująca obuwie skateboardowe
Eu

Unia Europejska (ang. European Union, EU) – gospodarczo-polityczny związek 27 demokratycznych państw europejskich
 .eu – domena internetowa Unii Europejskiej
 eu – kod ISO 639-1 języka baskijskiego
 eu – dwuznak
 Eu – symbol europu, pierwiastka chemicznego
 Eu – miejscowość i gmina we Francji, w regionie Górna Normandia, w departamencie Sekwana Nadmorska
 EU – akronim od nazwy gier komputerowych z serii Europa Universalis
 EU – elektrowóz uniwersalny
EHF

Europejska Federacja Piłki Ręcznej (ang. European Handball Federation)
 fale milimetrowe (ang. Extremely High Frequency)
 preparaty o wysokim stopniu hydrolizy (ang. extensively hydrolysed formula)
Elf

elf – stworzenie mitologiczne
 Quendi – rasa ze stworzonej przez J.R.R. Tolkiena mitologii Śródziemia
 Elf Świętego Mikołaja
 Elf – zespół muzyczny, którego założycielem był Ronnie James Dio
 Elf – debiutancki album zespołu Elf
 Elf – album zespołu Varius Manx
 Elf – film z 2003 roku
 Elf (Elf Aquitaine) – francuski koncern branży petrochemicznej, obecnie Total
 ELF = extremely low frequency – zakres fal radiowych
 Elf – elektryczny zespół trakcyjny firmy Pesa
 KB-S Elf – ukraiński pistolet maszynowy
 Executable and Linkable Format
 ELF – European League of Football (Europejska Liga Futbolu Amerykańskiego)
Skrajnie niska częstotliwość

Skrajnie niska częstotliwość, skrajnie mała częstotliwość, ELF (od ang. extremely low frequency) – zakres fal radiowych o częstotliwości 3–30 Hz (i długości fali od  10 000 do 100 000 kilometrów), wykorzystywany przez Marynarkę Wojenną Stanów Zjednoczonych oraz
Marynarkę Wojenną Rosji do łączności z zanurzonymi okrętami podwodnymi.

Ze względu na duże przewodnictwo elektryczne wody morskiej przekazywanie okrętom podwodnym informacji za pomocą fal elektromagnetycznych jest utrudnione. Najgłębiej docierającymi sygnałami są właśnie fale radiowe o niskiej częstotliwości. Niewielka szerokość pasma dostępna przy użyciu ELF uniemożliwia podział na kanały transmisyjne i wykorzystanie przekazu do przesyłania złożonych informacji. Zazwyczaj ELF stosuje się do zasygnalizowania zanurzonemu okrętowi konieczności przejścia na głębokość peryskopową lub wynurzenia w celu nawiązania transmisji na wyższych częstotliwościach.

Jednym z problemów związanych z nadawaniem na zakresie częstotliwości ELF jest rozmiar anteny. W początkowym etapie prac nad systemem łączności z użyciem częstotliwości 30 Hz wyliczenia wskazywały, że konieczne będzie użycie macierzy antenowej o łącznej długości przewodów wynoszącej 96 tys. kilometrów. Stany Zjednoczone utrzymywały 2 ośrodki nadawcze, Chequamegon National Forest w stanie Wisconsin (antena o długości 45 km) oraz the Escanaba State Forest w Michigan (antena o długości 90 km). W obu stacjach jako anteny nadawczej używano linii przesyłowych wysokiego napięcia. Z uwagi na niską sprawność anten w tym pasmie nadajniki muszą dostarczać duże ilości energii. W roku 1984 do nawiązania łączności zastosowano antenę ciągniętą przez łódź przy korzystaniu z mocy nadawczej równej 2,2 MW. Oba ośrodki zlikwidowano we wrześniu 2004 roku.

Możliwy wpływ ELF na środowisko naturalne wzbudzał obawy – w 1984 roku zawieszono pracę nad budową systemu nadawczego, aby zbadać ekologiczne aspekty technologii. Na badania przeznaczono 25 milionów dolarów, aby ostatecznie stwierdzić, że efekty działania anten ELF są bardzo podobne do efektów tworzonych przez zwykłe linie wysokiego napięcia.

Nadajniki pracujące na częstotliwości 20 Hz są również spotykane w urządzeniach stosowanych do kontroli rurociągów.

Radioamatorzy nagrywają sygnały ELF odbierane przy wykorzystaniu własnoręcznie wykonanych anten, aby odtworzyć je w przyspieszeniu. Pozwala to „usłyszeć” naturalne fluktuacje pola magnetycznego Ziemi.

Zobacz też 
 rezonans Schumanna
 Fale bardzo długie
 Voice frequency

Przypisy

Linki zewnętrzne 
Nadajniki ELF w serwisie Google Maps:
 Lake, Wisconsin, USA (ELF-WTF)
 Michigan, USA (ELF-MTF)
 Peninsula, Russia (Зевс, Zevs lub Zeus w zależności od źródła)

Promieniowanie elektromagnetyczne
Emil Abderhalden

Emil Abderhalden (ur. 9 marca 1877 w Oberuzwil, zm. 5 sierpnia 1950 w Zurychu) – szwajcarski biochemik i fizjolog, przewodniczący Niemieckiej Akademii Przyrodników Leopoldina; twórca teorii o enzymach obronnych, zarzuconej w latach 30. Nie wyjaśniono, czy błędne wyniki Abderhaldena wynikały z braku naukowego rygoru, czy były przykładem naukowego oszustwa.

Życiorys 
Syn nauczyciela Nikolausa Abderhaldena (1842–1923) i jego żony Anny Barbary z domu Stamm. Studiował medycynę na Uniwersytecie w Bazylei. Od 1902 roku współpracował z Emilem Fischerem. W latach 1911-1945 wykładał chemię fizjologiczną w Uniwersytecie w Halle.

Dorobek naukowy 
Prowadził badania nad przemianą materii, biochemią aminokwasów, hormonów i enzymów. Uważany za twórcę nowoczesnej nauki o żywieniu (dietetyki). Swoimi badaniami naukowymi wspierał także walkę z alkoholizmem, w 1904 sporządził obszerną bibliografię naukową tego zagadnienia.

Abderhalden łączył działalność naukową z działalnością na rzecz podniesienia poziomu moralności. Służyły temu założone przez niego czasopisma „Fortschritte der naturwissenschaftlichen Forschung” i „Etik”. Pierwsze z nich założył w 1918 – publikował w nich artykuły zwalczające alkoholizm, w których opierał się na swoich badaniach chemicznych i biologicznych. Drugie z nich założył w 1922, a od 1938 także redagował – zamieszczał w nich artykuły dotyczące etyki seksualnej. W 1947 stanął na czele szwajcarskiego związku pomocy duchowej dla Niemiec – owocem jego pracy społecznej w tym okresie jest gromadzące refleksje o wspólnocie ludzkiej i trwałym pokoju dzieło Gedanken eines Biologen zur Schaffung einer Völkergemeinschaft und eines dauerhaften Friedens (Zurych 1947).

Był członkiem Rosyjskiej Akademii Nauk.

Wybrane prace 
 Lehrbuch der physiologischen Chemie (5 wyd. 1923)
 Biochemisches Handlexikon (13 t., 1910-1932)
 Handbuch der biologischen Arbeitsmethoden (13 t. do 1939)

Przypisy

Bibliografia 
 Peter Friedli: Abderhalden, Emil. W: Neue Deutsche Biographie (NDB). Band 1, Duncker & Humblot, Berlin 1953, s. 5;
 .

Absolwenci i studenci Uniwersytetu w Bazylei
Członkowie Leopoldiny
Członkowie Rosyjskiej Akademii Nauk
Ludzie upamiętnieni nazwami medycznymi
Szwajcarscy biochemicy
Szwajcarscy fizjolodzy
Urodzeni w 1877
Wykładowcy Uniwersytetu Marcina Lutra w Halle i Wittenberdze
Zmarli w 1950
Ekspozycja (fotografia)

Ekspozycja – ilość światła padającego na materiał światłoczuły (np. film lub sensor elektroniczny) konieczna dla prawidłowego zrobienia zdjęcia fotograficznego. Uzyskuje się ją poprzez ustalenie wartości przysłony i czasu naświetlania w stosunku do wybranej czułości filmu (lub jego odpowiednika w aparacie cyfrowym) lub też czułości materiału odbitkowego (papier fotograficzny, kopia diapozytywowa), a także poprzez odpowiednie dozowanie oświetlenia (lampy błyskowe, lampy o świetle ciągłym, odbłyśniki, ekrany, żaluzje, rozpraszacze światła itp.).

Rodzaje ekspozycji w przypadku pracy z urządzeniem rejestrującym obraz (np. aparat fotograficzny, kamera filmowa):
 półautomatyczna – wskazania światłomierza (za mało – dobrze – za dużo) widoczne w polu widzenia celownika, lub matówki i reagujące na ręczne obracanie pokręteł czasu i przysłony;
 automatyczna – urządzenie automatycznie dobiera czas do ustawionej ręcznie przysłony, przysłonę do ręcznie ustawionego czasu, lub oba parametry jednocześnie według zadanego programu.

W bardziej zaawansowanych aparatach istnieje możliwość ręcznego korygowania ustawionej przez automatykę wielkości ekspozycji (jest to tak zwana kompensacja ekspozycji).

Zobacz też 
 EV
 autobracketing
 długa ekspozycja
 efekt Schwarzschilda

Linki zewnętrzne 
 Ekspozycja - Przysłona, Czas migawki (czas naświetlania), ISO

Fotografia
Emotikon

Emotikon – ideogram złożony z sekwencji znaków typograficznych, służący do wyrażania nastroju w Internecie. Zwykle przedstawia grymas twarzy, obrócony o 90° w kierunku przeciwnym do ruchu wskazówek zegara. Wiele aplikacji przekształca emotikony w tzw. emoji, które to często są potocznie określane jako emotikony (obrazkowe), podczas gdy rzeczywiste emotikony określane są jako emotikony znakowe.

Pochodzenie słowa 
Słowo to powstało z połączenia angielskich słów emotion oraz icon, jednak nim zaczęto używać bitmap, jako ich substytutu, były tylko ciągiem znaków. Obecnie często rozszerza się ideę emotikonów, wprowadzając grafiki reprezentujące przedmioty i czynności, a nie tylko emocje. Według pierwszego wyjaśnienia polska forma powinna brzmieć „emotikon”, a według drugiego – „emotikona”. Właśnie dlatego to słowo jest używane zamiennie w formie żeńskiej i męskiej. Słownik języka polskiego PWN odnotowuje formę „emotikon”.

Historia 
Znaczek :-) został użyty po raz pierwszy 19 września 1982 o godzinie 11:43 przez profesora Scotta Fahlmana z Carnegie Mellon University, jednak sam pomysł typograficznych emotikonów złożonych ze znaków przestankowych pojawił się w kilku artykułach prasowych, opublikowanych przed marcem 1881 r., w tym w Kurjerze warszawskim z 5 marca 1881 r.

Przykładowe emotikony 

Większość emotikonów posiada warianty z „noskami” i bez nich. Na przykład emotikon „:-)” (z noskiem) jest równoważny „:)” (bez noska). Ze względu na szybkość pisania, częściej spotyka się emotikony bez nosków. Podobnie sytuacja ma się z języczkami, które występują nawet w kilku odmianach („=”, „-”, a także rzadko spotykany wężyk „=-”). Różnica polega na tym, że język zmienia znaczenie. Trudno jest powiedzieć, w jaki sposób; nie istnieją na to żadne szablony. Dwukropek jest też nieraz zastępowany przez znak równości, średnik lub literę „x”, np. zamiast „:)”, „:/” można napisać „=)”, „  =/”, „;)”, „;/” lub „x)”, „x/”. Często też – zamiast nawiasów okrągłych – używa się nawiasów kwadratowych. W niektórych wariantach emotikonów dwukropek występuje z prawej strony.

Przykłady:

 :) uśmiech
 ;) uśmiech z przymrużeniem oka
 :( smutek, zmartwienie
 :C duży smutek
 ;( lub :'( płacz
 :P pokazanie języka
 :D szeroki uśmiech
 :* pocałunek
 :O zdziwienie
XD śmiech
 :/ grymas niezdecydowania/zniesmaczenia, sceptycyzm
 :| niezdecydowanie, brak emocji

Kaomoji 
Obecnie popularne są także (szczególnie wśród fanów popkultury japońskiej – otaku) emotikony zwane kaomoji. Powstałe w Japonii, do ich stworzenia często wykorzystywane są znaki z kanji, katakany i hiragany. Wyraz powstał z kombinacji słów kao (顔 – „twarz”), oraz moji (文字 – „znak”).

Przykłady:

 (๑˘︶˘๑), (◕‿◕), ＼(≧▽≦)／, UwU, OwO – uśmiech, radość, duma
 w(°ｏ°)w, ヽ(°〇°)ﾉ, (⊙_⊙), (OoO) – szok, zdumienie
 (￣︿￣), (T_T), ヾ( ￣O￣)ツ – smutek, złość
 (⁄ ⁄>⁄ ▽ ⁄<⁄ ⁄), (ง ื▿ ื)ว, (⁄ ⁄•⁄ω⁄•⁄ ⁄) – zawstydzenie
 (=^･ω･^=) – kot.

Zobacz też 

 smiley

Przypisy 

Serwisy społecznościowe
Społeczność internetowa
Humor internetowy
Żargon informatyczny
ELIZA

ELIZA – program symulujący psychoanalityka, napisany w 1966 przez Josepha Weizenbauma.

Program analizuje wzorce w zdaniach, które otrzymuje, a następnie buduje pytania przez przestawienie słów oraz podmianę słów kluczowych. Mimo prostoty program jest tak przekonujący, że powstało wiele anegdot o ludziach silnie angażujących się emocjonalnie w trakcie „rozmów” z ELIZĄ.

Istnieje implementacja ELIZY dla Emacsa.

Zobacz też 
 chatbot
 test Turinga
 Nagroda Loebnera
 efekt Elizy
 CleverBot

Przypisy 
 

Chatboty
Ekumena

Ekumena (z  oikoumene – świat zaludniony) – obszary na kuli ziemskiej stale zamieszkane i wykorzystywane gospodarczo przez człowieka.

Początkowo za ekumenę uważano tylko obszar znany ludności kręgu śródziemnomorskiego. Obszary nieznane uważane były błędnie za niezamieszkane i nazywano ją anekumeną. Od wielu wieków, zwłaszcza od epoki wielkich odkryć geograficznych, a także wraz z postępem technicznym, ekumena powiększa się kosztem anekumeny.

Obecnie stałe osiedla ludzkie występują między 54° szerokości geograficznej południowej a 78° szerokości geograficznej północnej.

Zobacz też 
 anekumena
 geografia osadnictwa
 horyzont geograficzny
 osadnictwo
 subekumena

Geografia społeczno-ekonomiczna
Emmy Noether

Amalie Emmy Noether (ur. 23 marca 1882 w Erlangen, zm. 14 kwietnia 1935 w Bryn Mawr w stanie Pensylwania) – niemiecka matematyczka i fizyczka, znana głównie dzięki osiągnięciom w teorii pierścieni i rozwinięciu nowej gałęzi matematyki – algebry abstrakcyjnej. Bywa opisywana jako „najważniejsza kobieta w historii matematyki”. Albert Einstein pisał o niej:
 „Panna Noether stale służy mi radą przy opracowywaniu moich projektów i (...) to w istocie dzięki niej stałem się osobą kompetentną w tej dziedzinie”.

Życiorys 
Emmy Noether urodziła się w 1882 w Erlangen w tradycyjnej rodzinie żydowskiej. Jej ojciec, Max Noether, był znanym profesorem matematyki. Ponieważ w owym czasie większość ścieżek kariery akademickiej była dla kobiet zamknięta, studiowała oficjalnie pedagogikę. Na wykłady z matematyki mogła uczęszczać jedynie jako wolny słuchacz. Jej talent matematyczny został jednak dostrzeżony przez wykładowców, którzy znali i przyjaźnili się z jej ojcem. Dzięki temu ostatecznie została dopuszczona do egzaminów.

W 1907 roku doktoryzowała się na Uniwersytecie w Erlangen. Ze względu na płeć nie mogła występować w roli profesora. Mogła jedynie podjąć pracę jako pomoc wykładowcy nie otrzymując wynagrodzenia. W roku 1915 skorzystała z zaproszenia od Feliksa Kleina by dołączyć do wydziału matematyki Uniwersytetu w Getyndze, gdzie działali ówcześni najwybitniejsi matematycy niemieccy. Wykładała jako asystentka Dawida Hilberta. Zarówno Hilbert, jak i Klein bezskutecznie zabiegali w Ministerstwie Edukacji o przyznanie jej tytułu profesora wraz z wynagrodzeniem argumentując, że w przeciwnym razie Getynga straci wybitnego matematyka.

W 1918 r. udowodniła fundamentalne twierdzenie, tzw. twierdzenie Noether, które wiąże symetrie (niezmienniczości) praw fizyki z zasadami zachowania pewnych wielkości fizycznych. W latach 1922–1933 była profesorem Uniwersytetu w Getyndze, skąd została usunięta przez nazistów z powodu żydowskiego pochodzenia. Uczyła studentów nielegalnie, potajemnie przyjmując ich we własnym mieszkaniu. W październiku 1933 wyjechała do Stanów Zjednoczonych. Wykładała matematykę w Bryn Mawr College i pracowała naukowo w Institute for Advanced Study w Princeton.

W algebrze od jej nazwiska pochodzi nazwa pojęcia pierścienia noetherowskiego oraz nazwa twierdzenia Laskera–Noether.

Po jej niespodziewanej śmierci (zmarła w trakcie rekonwalescencji po operacji usunięcia nowotworu) Einstein napisał do „New York Timesa”:
 „Panna Noether była najwybitniejszym kreatywnym geniuszem matematycznym, jaki pojawił się od czasu udostępnienia kobietom wyższej edukacji”.

Przypisy

Bibliografia 
 
 Władysław Kopaliński, Encyklopedia „drugiej płci”, Oficyna Wydawnicza RYTM, Wydanie II, Warszawa 2001, , s. 174.

Linki zewnętrzne 
  [dostęp 2021-10-25].

Niemieccy fizycy teoretyczni
Niemieccy fizycy XX wieku
Niemieccy matematycy XX wieku
Algebraicy abstrakcyjni
Niemieccy Żydzi
Ludzie urodzeni w Erlangen
Ludzie upamiętnieni nazwami twierdzeń
Pracownicy Institute for Advanced Study w Princeton
Wykładowcy Uniwersytetu w Getyndze
Urodzeni w 1882
Zmarli w 1935
Escudo

Escudo (port. i hiszp. tarcza), eskudo – nazwa dawnej bądź (w zależności od państwa) współczesnej jednostki monetarnej krajów portugalskojęzycznych, a także Chile (lata 1960-75, zastąpiona przez peso), Hiszpanii (złote escudo od 1566 do 1833 i srebrne escudo w latach 1864-69, zastąpione przez pesetę) oraz Zjednoczonych Prowincji Ameryki Środkowej. Eskudo zazwyczaj dzieli się na 100 centavos, a jego symbol to najczęściej cifrão (  ). Przede wszystkim wyróżnia się:

 Escudo angolskie (1914-28 i 1958-77, zastąpione przez kwanzę);
 Escudo gwinejskie (1914-75, zastąpione przez peso);
 Escudo Indii Portugalskich (1958-61, zastąpione przez rupię po wcieleniu posiadłości portugalskich do Indii);
Escudo mozambickie (1914-80, zastąpione przez  metical);
Escudo portugalskie (1911-2002, kod PTE, zastąpione przez euro);
 Escudo wschodniotimorskie (1959-76, kod TPE, zastąpione przez patakę);
 Escudo Wysp Świętego Tomasza i Książęcej (1914-77, zastąpione przez dobrę);
Escudo zielonoprzylądkowe (w użyciu od 1914, kod CVE).

Przypisy
Efekt Schwarzschilda

Efekt Schwarzschilda - zakłócenie proporcjonalności pomiędzy czasem i skutecznością naświetlania (jedna działka przysłony = 2x mniej (lub więcej) czasu), zbadane w 1899 roku przez pioniera astrofizyki Karla Schwarzschilda. Efekt ten występuje przy bardzo krótkich i bardzo długich czasach naświetlania materiału światłoczułego - potrzeba wtedy dłuższej ekspozycji niż wynikałoby to z obliczeń, lub wskazań światłomierza. W przypadku filmów kolorowych efekt Schwarzschilda dotyczy każdej warstwy światłoczułej indywidualnie. Jeżeli poszczególne warstwy w innym stopniu ulegają efektowi dodatkowo dochodzi do pojawienia się przebarwień. Aby im zapobiec należy stosować odpowiednie filtry. Informacje dotyczące efektu Schwarzschilda (w tym wielkość korekty ekspozycji oraz wymagane filtry) dla konkretnego filmu można znaleźć w materiałach udostępnianych przez producenta: ulotkach, katalogach, stronach WWW; zwykle nie ma tych danych na pudełku filmu.

Przypisy 

Fotografia
Elbląg (rzeka)

Elbląg (niem. Elbing) – rzeka na Żuławach Wiślanych o długości 14,5 km. Wypływa z jeziora Druzno, uchodzi do Zalewu Wiślanego.

Rzeka jest żeglowna na całej długości (od Elbląga traktowana jako morskie wody śródlądowe).

Poprzez kanały posiada połączenie:
 z Nogatem – Kanał Jagielloński
 z jeziorami Pojezierza Iławskiego – Kanał Elbląski

Rzeka Elbląg stanowi oś żeglugowego systemu transportowego. Poprzez Kanał Jagielloński i Nogat posiada połączenie z Wisłą, a poprzez Kanał Elbląski łączy się z Iławą i Ostródą. Na rzece znajduje się port morski w mieście Elbląg. W okresach suszy woda z rzeki za pomocą systemu melioracyjnego może być wykorzystywana do nawadniania obszarów rolniczych na Żuławach Elbląskich.

W zależności od wahań poziomu wody w Zalewie Wiślanym spowodowanych "wpychaniem" wód Bałtyku do Cieśniny Piławskiej przez silne wiatry północne i północno-wschodnie, kierunek spływu wód rzeki Elbląg odwraca się i powoduje spiętrzenie wody jeziora Druzno. Znaczna część dorzecza rzeki obejmuje tereny depresyjne, w tym największą depresję w Polsce 1,8 m p.p.m., położoną na południowy wschód od miasta Elbląg pomiędzy wsią Raczki Elbląskie a rzeką Tyną. Prawie na całej długości rzeki Elbląg i jej dopływach w ich dolnym biegu występują obwałowania przeciwpowodziowe.

Według niektórych źródeł do przepływu rzeki zalicza się również przepływ rzeki Dzierzgoń wypływającej w powiecie sztumskim, o długości 45 kilometrów i uchodzącej do jeziora Druzno.

W północno-wschodniej części zlewni występuje Park Krajobrazowy Wysoczyzny Elbląskiej. Poza tym na jej terenie znajdują się:
 Rezerwat przyrody Jezioro Drużno
 Rezerwat przyrody Zatoka Elbląska
 Rezerwat przyrody Dęby w Krukach Pasłęckich
 Rezerwat przyrody Lenki
 Obszar Chronionego Krajobrazu Jeziora Drużno
 Obszar Chronionego Krajobrazu Kanału Elbląskiego
 Obszar Chronionego Krajobrazu Rzeki Dzierzgoń
 Obszar Chronionego Krajobrazu Rzeki Nogat
 Obszar Chronionego Krajobrazu Rzeki Wąskiej.

Do rzeki Elbląg uchodzą cieki:
 Babica – struga
 Dunówka – struga
 Fiszewka – rzeka
 Kumiela – struga
 Kanał Miejski – kanał, w mieście Elbląg
 Tina – rzeka

Zobacz też 
 Elbląg
 Rzeki Polski

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne 
 Przystanie żeglarskie, kajakowe i motorowodne w Elblągu – locja Piotra Saleckiego
 Rzeka Elbląg - przewodnik żeglarski Piotra Saleckiego

 
Geografia Elbląga
Rzeki w Polsce
Zlewisko Zalewu Wiślanego
Elegia

Elegia (gr. ἐλεγεία elegeia – pieśń żałobna) – utwór liryczny o treści poważnej, refleksyjny, utrzymany w tonie smutnego rozpamiętywania, rozważania lub skargi, dotyczący spraw osobistych lub problemów egzystencjalnych (przemijanie, śmierć, miłość); wyróżnia się elegie miłosne i patriotyczne. Należy do najbardziej charakterystycznych form liryki bezpośredniej.

W poezji starogreckiej, skąd wywodzi się ten gatunek, obowiązkowa była dla niego forma wierszowa dystychu elegijnego. Mistrzem elegii w poezji starorzymskiej był Owidiusz, po nim gatunek ten uprawiali z powodzeniem John Milton, Johann Wolfgang von Goethe, Aleksander Puszkin, Rainer Maria Rilke.

W Polsce elegie pisali m.in. Jan Kochanowski, Władysław Broniewski, Franciszek Karpiński (Żale Sarmaty), Krzysztof Kamil Baczyński (Elegia o ...[chłopcu polskim]). Leszek Wierzchowski (Elegie patriotyczne:  Zabrali ich..., Byłem wśród was...., Nie słów) /w:/ "Millenium". Tomik zatytułowany Elegie jest najbardziej znanym dziełem czeskiego poety Jiříego Ortena.

W historii literatury angielskiej jedną z najważniejszych elegii jest Beowulf nieznanego autorstwa – utwór pochodzi z ok. VIII wieku. Następnie: Wanderer, Seafarer – oba teksty są elegiami egzystencjalnymi, przedstawiają dwa punkty widzenia mężczyzn udręczonych, skazanych na banicję.

Przypisy

Bibliografia 
 

Gatunki literackie
Atena Eudokia

Atena, Elia Eudokia Augusta, Aelia Eudocia Augusta (ur. 401, zm. 20 października 460) – właściwie Athenais (Atenaida), Greczynka, córka greckiego filozofa Leoncjusza, została w 421 poślubiona cesarzowi bizantyńskiemu – Teodozjuszowi II.

Życiorys 
Pod wpływem siostry męża Aelii Pulcherii została ochrzczona i przyjęła imię Elia Eudokia. Dzięki wsparciu Aelii uzyskała mocną pozycję na dworze uwieńczoną nadaniem tytułu cesarzowej. Oskarżona w 444 roku o romans z urzędnikiem dworskim została zmuszona do opuszczenia dworu i udała się na pielgrzymkę do Jerozolimy, gdzie pozostała do śmierci. 

Matka Arkadiusza, Flacylli oraz Licynii Eudoksji (żony Walentyniana III). Natomiast jej wnuczka, Eudokia, została żoną Huneryka, władcy Wandalów, a także Palladiusza, syna cesarza Petroniusza.

Przypisy

Bibliografia 
 

Kobiety starożytnej Grecji
Cesarzowe bizantyńskie
Zmarli w 460
Urodzeni w 401
Eurazja

Eurazja (nienormatywna forma: Euroazja) – zbiorcze określenie na obszary Europy i Azji, obejmujące powierzchnię około 55 mln km², zamieszkane przez 4,918 mld ludzi, co stanowi 70,65% ludności świata (z czego 60,25% zamieszkuje Azję). Kontynent eurazjatycki dzieli się umownie na Europę i Azję, określane tradycyjnie mianem kontynentów (Europa, tak samo jak Półwysep Indyjski, jest raczej subkontynentem Eurazji). Termin Eurazja wprowadzono w XIX wieku w celu podkreślenia ścisłego połączenia Azji z Europą.

Problem podziału na Europę i Azję nie jest łatwy, szczególnie tam, gdzie brakuje wyraźnych granic naturalnych. Współcześnie przyjmuje się najczęściej, że granica ta przebiega wzdłuż wschodnich podnóży gór Uralu, rzeki Emby, północnym wybrzeżem Morza Kaspijskiego, Obniżeniem Kumsko-Manyckim do ujścia Donu do Morza Azowskiego, dalej Cieśniną Kerczeńską, przez Morze Czarne, cieśninę Bosfor, Morze Marmara, cieśninę Dardanele, po wschodnie wybrzeże Morza Egejskiego. Różne źródła podają różny przebieg granicy, a jedynymi powszechnie przyjętymi jej elementami są góry Ural i cieśnina Bosfor.

Eurazja spośród wszystkich lądów Ziemi wyróżnia się dużymi kontrastami ukształtowania. To tu występują najwyższe łańcuchy górskie, wysokie i rozległe wyżyny, wielkie niziny i największe depresje. Również pod względem kulturowo-politycznym Eurazja jest niezwykle zróżnicowana. Leżą na niej najbogatsze (Szwajcaria) i najbiedniejsze (Jemen) państwa świata, najbardziej totalitarne dyktatury (Korea Północna) i gospodarcze potęgi (Niemcy, Japonia), najgęściej (Bangladesz) i najrzadziej (Mongolia) zaludnione państwa.

Najbardziej wysunięte punkty Eurazji 
 na północ – Rosja (Wyspa Rudolfa) (81°N 58°E)
 na południe – (przylądek Piai) (1°16′N)
 na zachód – Portugalia (przylądek Roca) (38°N 9°W)
 na wschód – (przylądek Dieżniowa) (169°40′W)

Zobacz też 

 Afroeurazja
 Unia Eurazjatycka
 Europa
 Azja

Przypisy 

Kontynenty
Geografia Azji
Geografia Europy
Wartościowanie leniwe

Wartościowanie leniwe (ang. lazy evaluation, ewaluacja leniwa) – strategia wyznaczania wartości argumentów funkcji tylko wtedy, kiedy są potrzebne (na żądanie).

Zaletami tego podejścia są możliwość obliczenia wartości funkcji nawet wtedy, gdy nie jest możliwe wyznaczenie wartości któregoś z jej argumentów, o ile tylko nie jest on używany, wzrost wydajności dzięki uniknięciu wykonywania niepotrzebnych obliczeń oraz możliwość tworzenia nieskończonych struktur danych. Wadą wartościowania leniwego jest to, że mogą nie wystąpić (być może oczekiwane) skutki uboczne procesu wyznaczania wartości argumentów.

Przeciwieństwem wartościowania leniwego jest wartościowanie zachłanne, stosowane w większości popularnych języków programowania.

Przykładem wartościowania leniwego jest obsługa operatorów logicznych w większości języków programowania. Wyrażenie w języku C postaci:
a = funkcja_B(b) || funkcja_C(c) ? b : c;
Przypisanie do zmiennej a wartości b nastąpi gdy:
 funkcja_B(b) zwróci prawdę, wtedy funkcja_C(c) nie zostanie wykonana
 funkcja_B(b) zwróci fałsz, a funkcja_C(c) zwróci prawdę
W pierwszym przypadku nie nastąpi wywołanie funkcji funkcja_C(c) w związku z czym nie nastąpią jej efekty uboczne. W podobny sposób wykonany zostanie kod:
 a = funkcja_B(b) && funkcja_C(c) ? b : c;
Przypisanie do zmiennej a wartości c nastąpi gdy:
 funkcja_B(b) zwróci fałsz, wtedy funkcja_C(c) nie zostanie wykonana
 funkcja_B(b) zwróci prawdę, a funkcja_C(c) zwróci fałsz

Z tego typu leniwego wartościowania korzysta idiom perla postaci:
 funkcja(X) || die("mamy problem");
który określa, że jeżeli funkcja(X) nie zwróci prawdy, to znaczy, że mamy problem i należy zakończyć wykonanie programu.

Jednak oba wzmiankowane powyżej języki dokonują zachłannej ewaluacji wywołań funkcji, ponieważ w obu językach wartości argumentów funkcji są obliczane przed jej wykonaniem.

Przykładami języków stosujących leniwe wartościowanie są Haskell oraz D.

Zobacz też 
 przekazywanie argumentów przez nazwę

Programowanie komputerów
Programowanie funkcyjne
Europejski Obszar Gospodarczy

Europejski Obszar Gospodarczy, EOG (ang. European Economic Area, EEA) – strefa wolnego handlu i wspólny rynek, obejmujące państwa Unii Europejskiej i Europejskiego Stowarzyszenia Wolnego Handlu (EFTA), z wyjątkiem Szwajcarii. EOG opiera się na czterech fundamentalnych wolnościach: swobodzie przepływu ludzi, kapitału, towarów i usług.

Porozumienie o utworzeniu EOG podpisano w Porto 2 maja 1992 roku. Wejście w życie układu opóźniało się z powodu odrzucenia go w referendum w Szwajcarii w grudniu 1992 roku. Po wykluczeniu odniesień do Szwajcarii z umowy, ostatecznie weszła ona w życie 1 stycznia 1994 roku.

Na mocy umowy z Porto obywatele wszystkich państw należących do EOG mogą się swobodnie przemieszczać, osiedlać i nabywać nieruchomości na ich terenie. W zamian EFTA łoży na unijny Fundusz Spójności. Kraje EFTA przyjęły do swojego ustawodawstwa dużą część szczegółowych przepisów wspólnotowych (nie dotyczy to jednak m.in. polityki rolnej czy walutowej). Ważną cechą EOG jest to, iż realizuje swoją działalność na poziomie pierwszego i trzeciego etapu integracji, strefy wolnego handlu i Wspólnego Rynku, wyłączając drugi etap, unię celną.

Polska podpisała umowę o członkostwie w EOG 14 października 2003 w Luksemburgu. Została ona ratyfikowana 8 października 2004 na podstawie ustawy z 16 kwietnia 2004 r. Polska weszła do EOG w momencie jej wejścia w życie 6 grudnia 2005.

Struktura Instytucjonalna 
 Rada – organ decyzyjny i ustawodawczy (członkowie Rady Unii Europejskiej, Komisji Europejskiej i po 1 ministrze danego resortu z 3 państw EFTA).
 Wspólny Komitet – organ wykonawczy i arbitrażowy (członkowie Komisji Europejskiej i przedstawiciele rządów 3 państw EFTA w równej liczbie).
 Wspólny Komitet Parlamentarny – organ doradczy (delegaci Parlamentu Europejskiego i parlamentów narodowych 3 państw EFTA w równej liczbie).
 Komitet Konsultacyjny – organ doradczy (członkowie Komitetu Ekonomiczno-Społecznego UE i Komitetu Konsultacyjnego EFTA w równej liczbie).

Członkowie Europejskiego Obszaru Gospodarczego

Przypisy

Zobacz też 
 Mechanizm Finansowy EOG i Norweski Mechanizm Finansowy

Linki zewnętrzne 
 Porozumienie o Europejskim Obszarze Gospodarczym

 
Wspólne rynki
Efekt Elizy

Efekt Elizy – zjawisko przypisywania przez ludzi znaczenia i sensu znakom, słowom i zdaniom, które takiego sensu same z siebie nie mają. Przykładem takiego efektu jest np. interpretowanie przypadkowych wzorów pojawiających się w fusach po kawie na dnie szklanki, czy tworzonych przez chmury na niebie jako obrazy, które przedstawiają jakieś konkretne kształty.  

Nazwa tego efektu pochodzi od pierwszego, naśladującego zwykłą konwersację programu o nazwie ELIZA. Program ten wybierał pewne kluczowe słowa z wypowiedzi ludzi, a następnie tworzył "odpowiedź" łącząc słowo kluczowe ze zwrotami z wcześniej wprowadzonej bazy danych "otwartych zwrotów", takich jak "co to dla ciebie znaczy", "zawsze ma sens", "Nie znam" itp, co dawało czasami efekt "głębokiego znaczenia" odpowiedzi, a czasami chęć jej kontynuowania.  
Np. program Eliza na pytanie: "Czy jesteś człowiekiem" mógł dać odpowiedź: "Być człowiekiem... czy to coś znaczy..." albo "Co myślisz o mojej matce?" dawał odpowiedź: "Nie znam twojej matki, opowiedz mi o niej coś więcej".

Efekt Elizy powoduje, że ludzi jest stosunkowo łatwo przekonać, że dana maszyna naprawdę myśli i daje sensowne odpowiedzi, nawet jeśli te odpowiedzi są po prostu losowane z wcześniej przygotowanego zbioru, pod warunkiem że dana osoba nie wie, że rozmawia z maszyną. W przypadku gdy dana osoba wie, że może rozmawiać z maszyną, efekt Elizy traci na znaczeniu.

Zobacz też 
 sztuczna inteligencja
 test Turinga
 projekcja

Sztuczna inteligencja
Eratostenes

Eratostenes (, Eratosthenes; ur. 276 p.n.e. w Cyrenie, zm. 194 p.n.e.) – starogrecki uczony: matematyk, astronom, geodeta i geograf. Jego najważniejsze osiągnięcia to:
 sposób znajdowania liczb pierwszych – sito Eratostenesa;
 wyznaczenie obwodu Ziemi (zob. opis eksperymentu);
 oszacowanie odległości Ziemi od Słońca i Księżyca;
 katalog 675 gwiazd
 konstrukcja mezolabium.

Twierdził, że, płynąc na zachód od Gibraltaru, można dotrzeć do Indii. Jako pierwszy zaproponował wprowadzenie roku przestępnego, czyli wydłużonego o jeden dodatkowy dzień w kalendarzu (por. Dekret z Kanopos).

Był również badaczem twórczości Homera – ustalił datę zdobycia Troi na rok 1184 p.n.e., czyli nieodbiegającą od współczesnych szacunków. Poddawał jednak krytyce traktowanie Homera jako źródła wiedzy geograficznej.

Życiorys 
W 255 p.n.e. przeniósł się do Aleksandrii. W 236 p.n.e. przejął po Apolloniosie z Rodos zarządzanie tamtejszą biblioteką. W wieku 82 lat, nie mogąc pogodzić się z utratą wzroku, zagłodził się na śmierć.

Dzieła 
Najważniejsze z nich to:
 Geographica – trzytomowe dzieło zawierające podstawy geografii matematycznej i geografii fizycznej (zachowane we fragmentach);
 Catasterismi – dzieło astronomiczne;
 Peri komodias – rozprawa o dawnej komedii.

Prace matematyczne Eratostenesa są znane głównie z pism Pappusa z Aleksandrii, zaś jego opisy geograficzne z ksiąg Strabona.

Przypisy

Bibliografia 
 Wielka Historia Świata, t. 8, Polskie Media Amer-Com, 2005, s. 188–191, .

Linki zewnętrzne 
 

Polihistorzy
Uczeni epoki hellenistycznej
Matematycy starożytnej Grecji
Greccy teoretycy liczb
Astronomowie starożytnej Grecji
Geodeci starożytnej Grecji
Geografowie starożytnej Grecji
Pisarze III wieku p.n.e.
Pisarze związani z Aleksandrią
Kustosze Biblioteki Aleksandryjskiej

Ludzie upamiętnieni nazwami matematycznymi
Osoby upamiętnione nazwami kraterów na Księżycu

Urodzeni w III wieku p.n.e.
Zmarli w 194 p.n.e.
Greccy samobójcy
Zmarli z głodu