alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Domicja Longina

Domicja Longina, Domitia Longina (ur. ok. 53, zm. po 126) – żona cesarza rzymskiego Domicjana. Jej ojcem był senator Gnejusz Domicjusz Korbulon, a matką prawdopodobnie Kasja Longina, pochodząca ze starej rzymskiej nobilitas.

Wydana w bardzo młodym wieku za senatora Lucjusza Eliusza Lamię (przyszłego konsula), w roku 70 nawiązała romans z 19-letnim Domicjanem, młodszym synem cesarza Wespazjana, który poślubił ją w tym samym roku. W 73 roku urodził się ich syn, zmarły w dzieciństwie.

Gdy w 81 roku Domicjan został cesarzem, Domicja otrzymała tytuł augusty. W roku 83 wdała się w burzliwy romans z aktorem Parysem, wskutek czego cesarz wygnał ją ze stolicy. Wydaje się jednak, że wobec silnego uczucia nie zniósł długiej rozłąki i wkrótce sprowadził ją z powrotem do Rzymu, przywracając wszystkie przywileje należne jej godności.

W 96 roku prawdopodobnie uczestniczyła (lub była go świadoma) w spisku przeciwko małżonkowi, którego przeżyła o 30 lat, tytułowana jednak do końca Domitia Domitiani – „Domicją, żoną Domicjana”.

W zbiorach warszawskiego Muzeum Narodowego znajduje się wykonana w latach 82-92 n.e. wyrazista rzeźba portretowa cesarzowej (nr inw. 142717MNW), pochodząca z gołuchowskiej kolekcji Działyńskich i uważana za najlepszy portret rzymski w zbiorach polskich.

Przypisy

Bibliografia  
 Aleksander Krawczuk: Poczet cesarzowych Rzymu. Warszawa: Wydawnictwo Iskry, 1998, , s. 87-89.

Literatura 
 B.W. Jones: The Emperor Domitian, London 1992. 
 B. Levick: Corbulo's Daughter. Greece & Rome 49 (2) 2002: s. 199–211.   
 E.R. Varner: Domitia Longina and the Politics of Portraiture, American Journal of Archaeology 99 (2) 1995: s. 187–206.

Cesarzowe rzymskie
Urodzeni w I wieku
Zmarli w II wieku
Deka

Deka (da) (z gr. δέκα [deka] oznaczającego dziesięć) – przedrostek jednostki miary oznaczający mnożnik 10 = 101. Przed wprowadzeniem w Polsce układu SI w 1966 roku funkcjonował skrót dk. Przedrostek ten (podobnie jak decy) jest stosowany dość rzadko w porównaniu z niektórymi innymi przedrostkami jednostek miary. Przykładowo, używany jest wraz z niutonem jako daN do oznaczania ciężaru z przyczyn praktycznych, bowiem 1 daN odpowiada w przybliżeniu 1 kG (kilogram-siła).

Deka funkcjonuje też jako potoczny skrót jednostki masy dekagram (również w krytykowanym wariancie deko).

Najczęstsze zastosowania 

 1 dag (dekagram) = 10 g (gramów)
 1 daM (dekamired) = 10 M (miredów)

Przypisy 

Przedrostki jednostek miar
Decy

Decy (d, do 1966 dc;  – „dziesięć”) – przedrostek jednostki miary oznaczający mnożnik 0,1 = 10-1 (jedna dziesiąta).

Przedrostek decy (podobnie jak deka) jest stosowany dość rzadko w porównaniu z niektórymi innymi przedrostkami jednostek miary i ma zastosowanie typowo praktyczne.

Najczęstsze zastosowania 
 1 dB (decybel)
 1 dm (decymetr) = 10 cm = 0,1 m

Przypisy 

decy
Decylion

Decylion – liczba 1060, czyli jeden i sześćdziesiąt zer w zapisie dziesiętnym. W krajach byłego ZSRR i Stanach Zjednoczonych, decylion oznacza 1033.

Przypisy 

Nazwy liczb
DOS

DOS (od ) – pierwszy przenośny (dyskowy) system operacyjny w mikrokomputerach lat osiemdziesiątych, zawierający między innymi rozszerzenia programowe procedur sprzętowych BIOS-u oraz interpreter poleceń. W systemie DOS zapożyczono i rozwinięto niektóre elementy z systemów klasy CP/M.

W komputerach osobistych DOS nie ma wbudowanych mechanizmów ochrony pamięci (nie istnieją mechanizmy ochrony pamięci w trybie rzeczywistym procesora x86, w którym pracuje DOS) – z tego względu nie jest systemem bezpiecznym dla danych i procesów wymuszanych sztucznie wielopotokowo lub sieciowo. W zamyśle był to jednowątkowy system operacyjny i nie przewidywano w nim uruchamiania więcej niż jednego procesu (programu) jednocześnie. Była jednak możliwość uruchamiana programów w tle, np. do obsługi urządzeń.

Programy DOSowe mogą być uruchamiane w systemie Windows, OS/2, Linux (poprzez program DOSBox lub DOSemu). Istnieją obecnie darmowe implementacje tego systemu, na przykład FreeDOS. Ponieważ od systemu Windows XP programy DOS-owe są uruchamiane na tak zwanej wirtualnej maszynie DOS-owej (VDM), która nie pozwala na bezpośredni dostęp programu do sprzętu i posiada jeszcze inne ograniczenia, to działają wyłącznie te, które takich odwołań nie wykonują i nie ingerują zbytnio w system. Do nich należą głównie programy użytkowe, przykładowo edytory tekstu, i bazy danych.

Ważniejsze systemy tej klasy:
 dla komputerów Commodore 64
 dla ośmiobitowych komputerów Atari – Atari DOS, SuperDOS, SpartaDOS, MyDOS i inne
 dla komputerów Amiga – AmigaDOS
 dla komputerów Robotron – UDOS
 dla komputerów klasy IBM-PC
 QDOS, 86-DOS – pierwowzór systemu MS-DOS
 PC-DOS firmy IBM
 MS-DOS firmy Microsoft
 DR-DOS firmy Digital Research
 FreeDOS – wolne oprogramowanie do bezpłatnego pobrania
 PTS-DOS rosyjskiej firmy PhysTechSoft
 ROM-DOS – zaprojektowany do używania w systemach wbudowanych
 OpenDOS – darmowy do zastosowań niekomercyjnych

Nazwę DOS nosiły też od lat sześćdziesiątych systemy niezwiązane technicznie z późniejszym DOS-em dla komputerów x86, na przykład:
 DOS/360 – dla komputerów IBM Systemu 360
 DOS/VSE – dla komputerów IBM Systemu 370 i 390.

Zobacz też 

 COMMAND.COM

Linki zewnętrzne 
 Początki systemów typu DOS 
  

 
Systemy operacyjne
Historia informatyki
D (ujednoznacznienie)

D – czwarta litera alfabetu łacińskiego, szósta litera alfabetu polskiego.

Matematyka 
 d – skrót przedrostka decy
 d (lub D) – symbol doby
 D – cyfra rzymska oznaczająca liczbę 500
 D – cyfra szesnastkowego systemu liczbowego o wartości 13
 D – skrót oznaczający wymiar

Informatyka 
 D – obiektowy język programowania
 D – polecenie systemu CPM/R

Chemia 
 D – symbol chemiczny deuteru
 D – oznaczenie witaminy D

Fizyka 
 d – oznaczenie kwarka dolnego
 D – mezon zawierający kwark powabny wraz z lżejszym antykwarkiem bądź antykwark powabny z lżejszym kwarkiem
 D – symbol debaja, jednostki elektrycznego momentu dipolowego
 D – symbol darcy, jednostka fizyczna
 D – symbol dioptrii, jednostki optycznej
 d – symbol gęstości

Muzyka 
 D – dźwięk muzyczny, którego częstotliwość dla d¹ wynosi 293,7 Hz
 D – gama D-dur
 d – gama d-moll
 D – oznaczenie numeru dzieła Schuberta w katalogu Deutscha
 D – japoński zespół visual kei
 D – singel zespołu Big Bang

Transport 
 D – symbol Niemiec w międzynarodowym kodzie samochodowym
 D – wyróżnik tablic rejestracyjnych województwa dolnośląskiego

Sport 
 D lub def – w sporcie żużlowym zapis w programach meczowych określający zawodnika który z powodów technicznych nie ukończył biegu

Wojsko 
 D – dzień rozpoczęcia działań bojowych

Językoznawstwo 
 D. – dopełniacz

Zobacz też 
 Ð (ujednoznacznienie)
Daleki Wschód

Daleki Wschód – nazwa stosowana na określenie obszaru wschodniej Azji, ciągnącego się wzdłuż wybrzeży Pacyfiku. Najczęściej do tego regionu zalicza się Japonię, Koreę Południową, Koreę Północną, Republikę Chińską (Tajwan) oraz wschodnie tereny Chińskiej Republiki Ludowej. Niekiedy włącza się również Mongolię, kraje Azji Południowo-Wschodniej położone na Archipelagu Malajskim i Półwyspie Indochińskim, wschodnie obszary Rosji oraz rzadko Tybet.

Daleki Wschód jest najludniejszym regionem świata: na obszarze ponad 5 mln km² zamieszkuje tu blisko 2,1 mld osób (2012).

Zobacz też 
 Azja Wschodnia

Przypisy 

 
Azja Północna
Deb

deb – format pakietu instalacyjnego używanego przez system operacyjny Debian GNU/Linux – jedną z najstarszych, rozwijanych dystrybucji Linuksa. Wszystkie pakiety w tym formacie posiadają rozszerzenie .deb. Jest to skrót od „Deborah” (inaczej: „Debora”), imienia byłej żony twórcy Debiana, Iana Murdocka.

Pakiet deb (i jego instalator dpkg) posiada zaawansowaną kontrolę powiązań i zależności pomiędzy poszczególnymi składnikami systemu – programami i używanymi przez nie bibliotekami. Dzięki temu instalując nowy program ma się pewność, że nie będzie miał miejsca konflikt z innymi zainstalowanymi programami. W przeciwnym wypadku instalowany program mógłby przerwać funkcjonowanie z powodu braku poszczególnych składników, które są wymagane do prawidłowego działania.

Pakiety deb, które znajdują się na dysku lub płycie CD-ROM, można zainstalować w systemie Debian GNU/Linux i pochodnych (Progeny, Ubuntu, Corel) za pomocą polecenia dpkg. Można je instalować również bezpośrednio z repozytoriów w Internecie za pomocą programu apt-get. 

Większość współczesnych dystrybucji zawiera narzędzia instalacyjne z graficznym interfejsem użytkownika, np. GDebi, Synaptic. W systemie Debian istnieje kilka wygodnych programów do zarządzania zainstalowanymi pakietami. Najczęściej używane z nich to aptitude, oraz starsze podobne narzędzie dselect.

Pakietów deb używają także aplikacje Cydia oraz Icy, działające na platformie iPhone.

Binarnie pakiet deb to archiwum ar z trzema składnikami (plikami) w kolejności:
 mały plik określający wersje formatu pakietu np. „2.0” – debian-binary
 plik kontrolny (zależności pakietu, sumy kontrolne, skrypty instalacyjne) – control.tar, zwykle skompresowany gzipem jako control.tar.gz
 plik danych (właściwa zawartość pakietu – pliki konfiguracyjne, binarne, biblioteki, dokumentacja) – data.tar, zwykle skompresowany gzipem jako data.tar.gz. Stosuje się też czasami silnie kompresujące formaty jak bzip2 lub lzma czy xz w celu oszczędzenia miejsca.

Pliki control.tar oraz data.tar mogą być w archiwum bez kompresji – rzadko stosowany zabieg, ale przydatny dla danych słabo kompresowalnych (np. pliki graficzne jpg, mapy do gier).

Zobacz też 
 RPM

Linki zewnętrzne 
 
 

Debian
Pakiety instalacyjne
Dom (ujednoznacznienie)

dom – budynek mieszkalny; podstawowe znaczenie słowa

Tytuły filmów 
 Dom – polski film animowany z 1958
 Dom – polski serial telewizyjny z lat 1980–2000
 Dom – tytuł ostatniego odcinka serialu Czterej pancerni i pies
 Dom – amerykański horror z 1986 roku
 Dom – etiuda filmowa z 2006 roku
 Dom – amerykański horror z 2007 roku
 Dom – amerykański film animowany z 2015 roku

Inne znaczenia 
 Dom – szczyt w Alpach Pennińskich
 dom – punktująca część toru do curlingu
 dom – pojęcie w astrologii
 Dom – album zespołu Gienek Loska Band
 „Dom” – singel Cleo
 „Dom” – singel Patryka Skoczyńskiego

Skrótowiec DOM 
 Document Object Model – standard WWW
 D.O.M. – Deo Optimo Maximo – łaciński skrót
 DOM lub STP – psychodeliczna substancja psychoaktywna
 DOM – departament zamorski Francji
 DOM – rozpuszczona materia organiczna w zbiornikach wodnych (ang. dissolved organic matter)
 DOM – od 1954 r. w nazwie należącej do Grupy PKP spółki – dziś Zakładu Robót Komunikacyjnych – DOM w Poznaniu Sp. z.o. – wywodzi się z nazewnictwa używanego w PKP: D – służba drogowa, O – oddziały wykonawczy, M – roboty zmechanizowane; skrót pojawia się np. na tablicach umieszczonych na remontowanych obiektach kolejowych, przykładowo: „D.O.M. 1960”.

Zobacz też
Druk wklęsły

Druk wklęsły (druk wgłębny) – jeden z trzech podstawowych sposobów druku (obok druku płaskiego i druku wypukłego), stosowany zarówno w grafice warsztatowej, jak i poligrafii.

Druk wklęsły polega na tym, że miejsca drukujące są położone poniżej miejsc niedrukujących. Farba drukowa pokrywa najpierw całą formę drukową, po czym z miejsc niedrukujących jest zabierana raklem, a następnie farba pozostawiona w zagłębieniach jest przenoszona na podłoże drukowe.

Ogólnie rzecz biorąc, w technikach druku wklęsłego formy drukowe mają większą wytrzymałość w porównaniu z technikami z dwu pozostałych podstawowych sposobów druku, a co za tym idzie, możliwe jest drukowanie większych nakładów z jednej formy drukowej a często jest ono także szybsze.

Do druku wklęsłego zaliczane są następujące techniki graficzne
 warsztatowe: akwaforta, akwatinta, heliografia, heliograwiura, mezzotinta, miedzioryt, miękki werniks, odprysk, staloryt, sucha igła.
 przemysłowe: rotograwiura, tampondruk.

Bibliografia 
 

Techniki graficzne
Techniki druku
Druk płaski

Druk płaski – jedna z podstawowych technik druku, obok druku wklęsłego i wypukłego, stosowana w technikach graficznych i poligraficznych. Forma drukowa w druku płaskim charakteryzuje się tym, że jest równa, to znaczy miejsca drukujące i niedrukujące znajdują się na tym samym poziomie. Ogólnie techniki druku płaskiego dzieli się na dwa rodzaje:
 metoda bezpośrednia (np. litografia, światłodruk) – forma drukowa styka się bezpośrednio z podłożem drukowym
 metoda pośrednia (np. offset) – obraz drukowy przenoszony jest z formy drukowej na element pośredniczący, a dopiero z niego na podłoże drukowe.

W litografii (jest to odmiana grafiki warsztatowej, czyli odmiana artystycznej formy druku) formą drukową jest kamień litograficzny. Technika ta wykorzystuje zjawisko fizykochemiczne przyciągania lub odpychania cząsteczek wody. Na formie drukowej wykonuje się rysunek tłustym tuszem (lub kredką), a następnie zwilża wodą, która zatrzymuje się na miejscach niezatłuszczonych (niedrukujących). W czasie druku farba przylega tylko do miejsc zatłuszczonych i tylko te miejsca odbijają się na papierze. Wynalazcą litografii jest Alojz Senefelder.

We współczesnym przemyśle poligraficznym zasady podobne do litografii wykorzystywane są w technice offsetowej, która wykorzystuje właściwości oleofilowe (a co za tym idzie, hydrofobowe) miejsc z obrazem drukowym oraz właściwości dokładnie odwrotne (oleofobowe i hydrofilowe) miejsc pozbawionych tego obrazu.

Przemysłową techniką druku płaskiego o ograniczonym zastosowaniu jest światłodruk. Matrycę w światłodruku stanowi płyta ze szkła lub metalu, powleczona warstwą kopiową (najczęściej żelatyny uczulonej dichromianem amonu lub potasu) z wytworzonymi w niej, za pomocą procesów fotochemicznych, miejscami drukującymi i niedrukującymi. Charakterystyczną cechą światłodruku jest brak rastra.

Zobacz też 
 DTP
Druk bezpośredni
Sitodruk

Techniki graficzne
Techniki druku
Druk wypukły

Druk wypukły, wypukłodruk – jedna z podstawowych, oprócz druku wklęsłego i płaskiego, technik graficznych, w której odbitka powstaje poprzez odbicie farby nałożonej na częściach wypukłych formy drukowej. Jest to najstarsza technika graficzna.

Obecnie z technik druku wypukłego przemysłowo stosuje się przede wszystkim fleksografię oraz, szczególnie do zastosowań specjalnych, typografię. Zespoły fleksodrukowe są także stosowane do lakierowania. Typografia była powszechnie stosowaną techniką druku przed upowszechnieniem się urządzeń do naświetlania, które umożliwiły łatwe stosowanie druku offsetowego (druk płaski), który pozwala na uzyskanie lepszej jakości odbitek i jest bardziej ekonomiczny z innych względów.

Materiały w druku wypukłym 
W tradycyjnych technikach graficznych formę drukową (matrycę) przygotowuje się w drewnie (drzeworyt), linoleum (linoryt), metalu (metaloryt) czy płycie gipsowej (gipsoryt). Jednak zastosowanie znajdują też płyty paździerzowe, tektura, rozmaite tworzywa sztuczne, np. szkło akrylowe (pleksi). W poszukiwaniu nowych efektów stosuje się różne metody opracowania matrycy dla wypukłodruku – zamiast wycinać, wypala się lub wytapia płaszczyzny i linie (jak np. w technice pirografii).

W poligraficznych technikach przemysłowych, formy przygotowywane są z metali i tworzyw sztucznych.

Przypisy 

Techniki graficzne
Techniki druku
Dłuto

Dłuto – narzędzie ręczne wykonane zwykle ze stali narzędziowej lub niestopowej używane do obróbki drewna przez  snycerzy, rzeźbiarzy, stolarzy i drzeworytników. Odpowiedniej konstrukcji dłuta, zwane przecinakami, używane są również do obróbki kamienia przez kamieniarzy i rzeźbiarzy, a także przy pracach budowlanych.

Dłuto do drewna składa się ze stalowego (hartowanego i odpuszczonego) ostrza zakończonego z jednej strony wylotem z krawędzią tnącą, a z drugiej kołnierzem ze sztyftem (lub piórem) służącym do osadzenia w drewnianym  trzonku.

    Dłuto w gnieździe trzonka osadza się przez uderzanie trzonka pobijakiem.

Dłuta do drewna

Podział dłut

Ze względu na kształt ostrza

Ze względu na kształt wylotu

Dłuta do kamienia i betonu 

Narzędzia budowlane
Narzędzia stolarskie
Druk

Druk ( ‘nacisk’) – wielokrotne odbicie obrazu z formy drukowej na podłoże drukowe (np. na papier drukowy). Potocznie nazywana drukiem jest również każda kopia, czyli odbitka drukowa.

Za druk uważa się również rozmaite techniki powielania tekstu i grafiki zarówno metodami tradycyjnymi, z użyciem maszyn drukarskich, jak i nowoczesnymi metodami komputerowymi z użyciem komputerowych urządzeń peryferyjnych, jak drukarki, plotery itp. – choć poprawnie tego rodzaju odbitki powinno nazywać się wydrukami.

Wprowadzenie do drukarń technik komputerowych i druku cyfrowego, sprawiły, że coraz częściej przez druk rozumie się również wydruk dokonywany na skalę przemysłową za pomocą przystosowanych do tego maszyn drukarskich.

Techniki druku

Przemysłowe techniki druku 
Podział według normy ISO 12637-1:
 bezfarbowe
 fotochemiczne: halogenkami srebra, diazoniowe
 termochemiczne: bezpośrednie termiczne
 elektrochemiczne: wyładowaniami iskrowymi
 bezformowe
 ink-jet: ciągły, kropla na żądanie
 termotransferowe: z nośnikiem woskowym, termosublimacyjne
 elektrostatyczne (zob. druk cyfrowy): elektrograficzne, elektrofotograficzne, strumieniem elektronów, magnetograficzne
 z formą
 druk wypukły: fleksograficzne, typograficzne, typooffsetowe
 druk płaski: litograficzne, offsetowe
 druk wklęsły: rotograwiurowe, wklęsłolinijne, tamponowe
 druk farboprzenikalny: sitodrukowe, risograficzne

Artystyczne techniki druku 
Ze względu na artystyczne techniki druku, czyli grafikę warsztatową druk można podzielić na
 druk wypukły
 drzeworyt
 gipsoryt
 linoryt
 druk płaski
 litografia
 monotypia
 druk wklęsły
 akwaforta
 akwatinta
 mezzotinta
 miedzioryt
 staloryt
 sucha igła
 druk sitowy
 serigrafia

Inne podziały druku 
Druk można dzielić ze względu na różne jego aspekty.

Ze względu na postać podłoża 
 druk arkuszowy (podłoże drukowe w postaci arkuszy)
 druk zwojowy (podłoże drukowe w postaci roli)

Ze względu na zadruk podłoża drukowego 
 druk jednostronny (zadruk z jednej strony podłoża drukowego)
 druk dwustronny (obustronny zadruk podłoża drukowego)

Ze względu na sposób przenoszenia obrazu 
Podział ten jest stosowany w analogowych technikach poligraficznych
 druk bezpośredni (forma drukowa stykając się z podłożem przenosi obraz)
 druk pośredni (forma drukowa przekazuje obraz na element pośredni, np. gumę, a ten przekazuje go na podłoże drukowe)

Ze względu na efekt barwny na podłożu drukowym 
 druk jednobarwny (druk jednym kolorem farby)
 druk wielokolorowy (druk więcej niż jednym kolorem farby; dana barwa wraz ze swymi odcieniami jest efektem druku konkretną farbą użytą w druku)
 druk wielobarwny (druk zasadniczo farbami procesowymi; dana barwa może być efektem udziału wszystkich farb procesowych, takie rozwiązanie pozwala uzyskać szeroką gamę barw)

Ze względu na przeznaczenie 
 akcydensy
 broszury i książki
 czasopisma
 opakowania

Zobacz też 

 historia druku
 zecerstwo, DTP
 chemigrafia, heliograwiura, merkurografia, metalografia, galwanostegia
 druk cyfrowy
 narząd
 obraz drukowy
 powielacz
 stereotypia
 uszlachetnianie druku
druk 3d

Przypisy

Bibliografia

DTP
Poligrafia
Historia książki
Dongting Hu

Dongting Hu (chiń. 洞庭湖; pinyin Dòngtíng Hú; Wade-Giles Tung-t’ing Hu) – jezioro na południowym wschodzie Chin w prowincji Hunan na Nizinie Cianghańskiej (część Niziny Środkowego i Dolnego Jangcy). Drugi co do wielkości zbiornik słodkowodny Chin, dawniej o powierzchni 3900 km² i głębokości do 31 m. Leży na wysokości  34,5 m n.p.m.

Dongting Hu jest naturalnym zbiornikiem retencyjnym, który zapobiega wylewaniu wpadających do niego rzek, w tym największej: Jangcy.

Jezioro w przeszłości znajdowało się w obrębie wielkiej krainy bagien zwanej Yunmong. Kiedyś jezioro było znacznie większe i było największym jeziorem słodkowodnym Chin. Stopniowo zaczęło się kurczyć w wyniku zasypywania osadami rzecznymi, a proces ten znacząco przyśpieszył od 1949 r. w wyniku wzrostu melioracji bagien Yunmong i ich osuszania pod pola uprawne – od tego czasu region jeziora nawiedzają powodzie. Największa w 1998, po której rząd Chin rozpoczął akcję "ziarno za wodę", polegającej na przenoszeniu upraw w inne rejony, dzięki tej akcji jezioro ponownie powiększyło się o 20%.

Jezioro kurczy się bardzo szybko. W 1949 miało powierzchnię 4350 km², a w 1976 już tylko 1840 km². We wrześniu 2009 roku miało 1338,57 km², w połowie października jego powierzchnia zmniejszyła się o około 40% do 537,84 km². Od 2001 roku powierzchnia zbiornika zmniejsza się o około 16 km² rocznie. W latach 70. przy powierzchni 2820 km² miało głębokość 31 m.

Przypisy 

Jeziora w Chinach
Hunan
Diadumenian

Diadumenian, Marcus Opellius Antoninus Diadumenianus (ur. 14 września 208, zm. czerwiec 218) – syn rzymskiego cesarza Makryna,   współrządzący z nim od maja do czerwca 218.

Jako zaledwie dziewięcioletni chłopiec obwołany został przez wojska cezarem w Zeugmie w maju 217. Senat zaakceptował tę decyzję i nadał mu tytuł patrycjusza oraz przywódcy młodzieży (princeps iuventutis). Ojciec dodał mu nazwisko Antoninus w nawiązaniu do wielkich cesarzy z dynastii Antoninów i zamordowanego Antonina Karakalli, który był ulubieńcem wojska oraz naśladował podobną praktykę Septymiusza Sewera wobec jego synów. W maju 218 Makrynus uczynił Diadumeniana współwładcą nadając mu tytuł augusta. Było to okazją do pozyskania lojalności żołnierzy, którzy otrzymali dary (donativa) w wysokości 5000 drachm; zapewnienie jej było istotne wobec pojawienia się uzurpatora Heliogabala.

Po klęsce poniesionej przez Makrynusa pod Antiochią w bitwie ze zbuntowanymi zwolennikami Heliogabala, do której doszło 8 czerwca 218, Diadumenian został wysłany przez ojca w asyście Marka Aureliusza Epagatusa do króla Partów Artabanusa IV. Podczas ucieczki z Antiochii został pojmany przez centuriona Klaudiusza Polliona w Zeugmie przed przekroczeniem granicy i w czerwcu 218 poniósł śmierć.

W Historia Augusta Eliusz Lampridiusz poświęcił mu osobną biografię (Diadumenus Antoninus), choć o niskiej wartości jako źródło, gdyż wzbogaconą zmyślonymi dodatkami. Kasjusz Dion parokrotnie wspomina o nim tylko ubocznie w opisie rządów Makryna  (Historia rzymska LXXIX, 17-40).

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne 
 

Cesarze rzymscy
Urodzeni w 208
Zmarli w 218
Domicjusz Aleksander

Domicjusz Aleksander, Lucius Domitius Alexander (zm. 311) – rzymski uzurpator w Afryce w czasach IV tetrarchii. 

Był wysokiej rangi administratorem (propretor) Kartaginy. W opozycji do Maksencjusza żołnierze latem 308 roku ogłosili go cesarzem. Wstrzymanie przez niego dostaw zboża z prowincji afrykańskiej doprowadziło do groźnych rozruchów w samym Rzymie. W 311 wysłane przeciw niemu wojska Maksencjusza pokonały jego oddziały, a on poniósł śmierć.

Bibliografia

Linki zewnętrzne 
  Michael DiMaio Jr.: L. Domitius Alexander w De Imperatoribus Romanis  [dostęp 2022-01-06]

Uzurpatorzy i samozwańczy cesarze rzymscy
Zmarli w 311
Domitilla Młodsza

Flavia Domitilla, Domitylla Młodsza (ur. ok. 45, zm. ok. 66) – jedyna córka cesarza Wespazjana i Domitilli Starszej. Jej dwaj bracia: Tytus Flawiusz i Domicjan, zostali cesarzami. 

Jej mężem był Quintus Petillius Cerialis. Jej córka, również Flavia Domitilla, żona Flawiusza Klemensa, była chrześcijanką i została świętą.

Członkowie rodzin władców starożytnego Rzymu
Dynastia flawijska
Urodzeni w I wieku
Zmarli w I wieku
Dupondius

Dupondius – moneta rzymska wartości 2 asów, bita początkowo z brązu, później mosiężna.

Wprowadzona w czasach republiki po modyfikacji systemu monetarnego pod koniec III wieku p.n.e. i orientacyjnie oznaczana na rewersie symbolem II. W cesarstwie po reformie Augusta emitowana bez oznaczeń, o wadze normatywnej 13,64 g (½ uncji); dla odróżnienia od miedzianego asa bita z mosiądzu zwanego orichalcum. Wskutek gwałtownie postępującej dewaluacji pieniądza emisji dupondiusów zaprzestano w drugiej połowie III wieku n.e.

W systemie miar rzymskich terminem tym określano również miarę długości równą 2 stopom (pes).

Zobacz też 
 system monetarny w cesarstwie rzymskim

Przypisy 

Monety rzymskie
Drachma

drachma – starożytna jednostka masy
 drachma – srebrna moneta antyczna
  drachma – nowożytna jednostka walutowa Grecji
Dinar

Dinar – złota moneta arabska, bita od VII do XV wieku, używana głównie w handlu międzynarodowym. Początkowo moneta ważyła około 4,25 grama.

Historia 
Słowo „dinar” jest transliteracją arabskiego słowa  (dīnār), które zostało zapożyczone poprzez syryjskie dīnarā z greckiego δηνάριον (denárion), które zaś pochodzi od łacińskiego dēnārius. Złoty dinar był jedną z pierwszych islamskich monet, będącą odpowiednikiem bizantyjskiego denarius auri. Złota moneta znana jako dīnāra została również sprowadzona do Indii przez Królestwo Kuszanów w I wieku. Następnie została przejęta przez Imperium Guptów i ich spadkobierców aż do VI wieku. Obecnie część osób w Indonezji, Malezji, a także na terenach tzw. Państwa Islamskiego opowiada się za wprowadzeniem współczesnego złotego dinara, który byłby bilonem bitym z kruszcu.

Środek płatniczy

Państwa aktualnie wykorzystujące dinary lub walutę o podobnej nazwie 

* Zdawkowy dinar irański początkowo jako 1/1250, następnie 1/100 jednostki podstawowej – riala irańskiego (wobec niskiej wartości riala dinar wyszedł z użycia).

Państwa wykorzystujące dinary w przeszłości 

W 774 roku anglosaski król Offa wybił kopie abbasydzkich dinarów kalifa Al-Mansura z napisem „OFFA REX” („KRÓL OFFA”) umieszczonym w centrum rewersu. Mincerz wybijający monety prawdopodobnie nie znał arabskiego, gdyż arabski tekst zawiera wiele błędów. Monety te produkowano prawdopodobnie celem wykorzystania ich w handlu w muzułmańskiej Hiszpanii.

Zobacz też 

 denar
 talar, dolar

Przypisy 

 
Złote monety
Dur brzuszny

Dur brzuszny (łac. typhus abdominalis, ), zwany dawniej tyfusem lub tyfusem brzusznym – ogólnoustrojowa choroba bakteryjna wywołana Gram-ujemnymi pałeczkami Salmonella enterica, serotyp Typhi (Salmonella Typhi). Wywołują ją bakterie z grupy salmonelli, które w temperaturze 60 °C giną już po kilkunastu minutach. Źródłem zakażenia może być brudna woda, nieumyte owoce, a także nieczystości zawierające w sobie pałeczki Salmonella Typhi. Charakteryzuje się gorączką (powoli narastającą, aż do osiągnięcia ok. 40 stopni), krańcowym wyczerpaniem, bólami brzucha, objawami zatrucia endotoksyną (splątanie) i różową wysypką, tak zwaną „różyczką durową”, czyli rumieniową wysypką plamisto-grudkową zlokalizowaną na skórze klatki piersiowej lub nadbrzusza. Tym objawom towarzyszy także powiększenie wątroby, śledziony i węzłów chłonnych szyi oraz zapalenie spojówek. Pomimo gorączki występuje względne spowolnienie pracy serca – jest to objaw Fageta.

Profilaktyka 
Dokładne mycie owoców i warzyw przed spożyciem, a także picie tylko czystej wody z pewnego źródła i unikanie kontaktu z nieczystościami skażonymi bakteriami. Bardzo ważne jest mycie rąk przed jedzeniem i po wyjściu z ubikacji, ponieważ dur brzuszny (podobnie jak np. czerwonka) należy do tzw. chorób brudnych rąk (chory na dur brzuszny wydala zarazki z kałem). Możliwe też przyjęcie szczepionki uodparniającej; odporność zyskuje się po jednej dawce na okres około 3 lat. Na rynku polskim dostępne są dwie szczepionki: Ty i Typhim Vi (szczepionka polisacharydowa).

Rozpoznanie 
 posiew krwi (warunek konieczny) oraz pomocniczo, jako podejrzenie, dodatni posiew w kierunku Salmonella typhi moczu, kału lub plwociny. Objawami pomocniczymi w rozpoznaniu jest też występowanie niedokrwistości, leukopenii, małopłytkowości lub wystąpienie zespołu wykrzepiania śródnaczyniowego.

Stadia duru brzusznego 
 okres obrzmienia rdzeniastego (stadium intumescentiae medullaris)
 okres tworzenia się strupów (stadium crustosum)
 okres tworzenia się owrzodzeń (stadium ulcerationis)
 okres oczyszczania się owrzodzeń (stadium detersionis)

Leczenie 
Wymaga leczenia antybiotykiem.

Stosowane antybiotyki to: ampicylina (8 g/dobę) przez okres gorączki, a także kilka dni po jej ustąpieniu. Alternatywne antybiotyki: ciprofloksacyna, cefoperazon. Stosowany z powodzeniem może być również sulfametoksazol z trimetoprimem (kotrimoksazol) i furazolidon. Konieczne jest wyrównanie poziomu płynów i elektrolitów.

Rokowanie 

Rokowanie dobre, jeżeli wcześnie leczony, przed wystąpieniem powikłań, a ogólny stan i odporność chorego przed chorobą nie jest upośledzona.

Przypisy

Choroby bakteryjne

la:Typhus (morbus)
Dy

dy – osad jeziorny
 Dy – symbol dysprozu
 DY – kod IATA
Dirhem

Dirhem (dirham) – jednostka wagi pierwotnie ustalona w Arabii jako 2/3 drachmy attyckiej. Także srebrna moneta krajów arabskich bita od VII do XI wieku.

Obecnie w użyciu są następujące waluty o nazwie nawiązującej do dirhema:
 dirham marokański
 dirham Zjednoczonych Emiratów Arabskich
 armeński dram

W użyciu są również jako zdawkowe jednostki monetarne:

 1 dinar libijski dzieli się na 1000 dirhamów
 1 rial katarski dzieli się na 100 dirhamów
 1 dinar jordański dzieli się na 10 dirhamów
 1 tadżyckie somoni dzieli się na 100 diramów

Zobacz też 

 dinar – arabska złota moneta, bita w VII – XV wieku.

Przypisy 

Jednostki miar masy
Monety średniowieczne
Historia Azji
Azja Zachodnia
Dublon

Dublon – złota moneta hiszpańska o wartości 2 escudo, wprowadzona w 1537 r. przez cesarza Karola V na wzór pistola włoskiego i francuskiego, przedstawiająca w momencie wprowadzenia tarczę herbową z jednej i krzyż z drugiej strony. Od połowy XVIII w. krzyż został zastąpiony popiersiem. 

Bito również 2 oraz 4 dublony. W Europie często podwójne hiszpańskie pistole zwano dublonami, a czterodublonowe monety – kwadruplami.

Ostatnie dublony, o wartości 100 reali, wybito w 1864 r.

Zobacz też 
 dobla

Przypisy 

Hiszpańskie monety
Złote monety
Deuter

Deuter (, D) – stabilny izotop wodoru występujący naturalnie. W wodzie morskiej (SMOW) występuje w ilości około 1 atomu na 6420 atomów protu (wodoru zwykłego, ) (około 0,02 grama w 1 litrze wody).

Jądro deuteru (deuteron) składa się z jednego protonu i jednego neutronu, podczas gdy jądrem protu jest jeden proton. Masa atomowa deuteru jest około dwukrotnie większa od izotopu  i wynosi 2,0140 u.

Deuter został odkryty w 1931 roku przez Harolda Claytona Ureya, chemika z Columbia University, za co otrzymał on Nagrodę Nobla z chemii w 1934 roku.

Ze względu na małą masę i mały przekrój czynny (0,11 σ/fm²) deuter jest dobrym moderatorem szybkich neutronów. Związki deuteru (np. ciężka woda) wykorzystywane są w reaktorach jądrowych.

Deuter może zastępować zwykły wodór we wszystkich związkach, co skutkuje zwykle niewielkimi, lecz stosunkowo łatwymi do zmierzenia, zmianami ich właściwości fizycznych i chemicznych. Woda zawierająca atomy deuteru nosi nazwę ciężkiej wody. W zależności od składu izotopowego wodoru ciężka woda może mieć wzór:
 HDO – jeden z dwóch atomów wodoru jest zastąpiony atomem deuteru
  – obydwa atomy wodoru są zastąpione atomami deuteru

Zobacz też 
 tryt

Przypisy 

Izotopy
Odkrycia nagrodzone Nagrodą Nobla
Wodór
Drawidowie

Drawidowie, Drawidzi – grupa ludów zamieszkująca południowe Indie i północną Sri Lankę, posługująca się językami drawidyjskimi. Największe ludy drawidyjskie to Tamilowie, Keralczycy, Telugowie i Tulu.

Istnieją hipotezy, że to Drawidowie zbudowali tzw. cywilizację doliny Indusu, istniejącą od 3 do 2 tysięcy lat p.n.e. w dorzeczu Indusu. Harappa i Mohendżo Daro wyludniły się być może jeszcze przed najazdem Ariów. Według wielu przypuszczeń Drawidowie w północnych Indiach zostali zdegradowani w hierarchii społecznej dając początek niższym warnom.

Zgodnie z inną koncepcją Drawidowie są potomkami wzmiankowanych w Rygwedzie Dasów.

Przypisy

Literatura przedmiotu 
 
 
 
 

Etnografia Indii
Etnografia Sri Lanki
Etnografia Pakistanu
Dolní Věstonice (stanowisko archeologiczne)

Dolní Věstonice – stanowisko archeologiczne koło wsi Dolní Věstonice na Morawach (Czechy). Jedno z najbardziej znanych stanowisk archeologicznych w Europie Środkowej. Wiek najstarszych odkrytych tam obozowisk łowców mamutów szacuje się na 28 tysięcy lat.

W 1937 roku odnaleziono tam kość promieniową młodego wilka z regularnymi nacięciami krzemieniem, co mogło świadczyć o wczesnych próbach mierzenia i liczenia. Kość ta zawiera 57 nacięć, z których pierwsze 25 zostało pogrupowane po 5 nacięć równej długości. Może to odnosić się do liczenia do pięciu palców u dłoni. Kość datowana jest na około 30-25 tysięcy lat p.n.e.

Trzech mieszkańców Dolních Věstonic żyło 31.115 lat temu (data kalibracji). Miało mitochondrialną haplogrupę U i jedną mieszańcową haplogrupę mitochondrialną U8.

W próbce Věstonice 13 oznaczono chromosomalną Y haplogrupę CT (notIJK), dla próbki Věstonice 15 - haplogrupę chromosomu Y BT, w próbce Věstonice 43 - haplogroupę Y chromosomu F, w próbce Věstonice 16 - chromosom Y haplogrupa C1a2.

Zobacz też 
 Wenus z Dolních Věstonic
 Prehistoria
 Paleolit

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 Strona stanowiska archeologicznego Dolní Věstonice 

Stanowiska archeologiczne w Czechach
Miasta i osady prehistoryczne
Dzikowy skarb

Dzikowy skarb – powieść Karola Bunscha z roku 1945, rozpoczynająca tzw. cykl piastowski. Na tło historycznych wydarzeń z czasów Mieszka I (chrzest Polski, zajęcie ujścia Odry, bitwa pod Cedynią) rzucono losy dwóch fikcyjnych bohaterów: mocarnego, choć prostodusznego Dzika oraz słabego, lecz chytrego Szmatki.

Książka ta była debiutem Bunscha i "przyniosła mu ogromne wzięcie"; Piotr Kuncewicz w swoim Leksykonie polskich pisarzy współczesnych nazwał ją "sławną". Przez kilka dekad była to lektura szkolna (uzupełniająca).

Powieść oprócz opisów walk mówi o problemach ludzi, którzy nie mając korzeni, gubią się w świecie pełnym zdrady i samolubstwa.

Fabuła 
Treść powieści rozpoczyna się w 963 roku. Z podróży na Zachód wraca syn księcia Ziemomysła – Mieszko. Z podróży tej przywozi dziwnego człowieka niejedzącego raz na siedem dni mięsa, stroniącego od miodu i dziewek, wierzącego w Jedynego Boga. Tymczasem brat Mieszka – Ścibor, w czasie polowania, goniąc wielkiego odyńca, trafia w ostępach puszczy na zbójeckie gniazdo i do swej drużyny przyjmuje ogromnego Gniadego, którego nazywają od tej pory Dzikiem, gdyż zamiast ściganego odyńca to on stał się największą zdobyczą z polowania. Dobrym duchem i Dzika, i samego Mieszka jest niehistoryczny Zbrozło, pełnomocny dyplomata księcia i zapamiętały wróg nawały germańskiej, a wiernym aż do śmierci towarzyszem Dzika - młodszy od niego Tarło, syn władyki polańskiego. Dzik, wyrwawszy się z życia w głuszy, smakuje w winie i kobietach, co często sprowadza na niego kłopoty, podobnie jak jego buta i odwaga.

Przypisy 

Polskie powieści historyczne
Powieści z 1945
Powieści Karola Bunscha
Powieści, których akcja toczy się w średniowieczu
Donald I

Donald I, Donald MacAlpin (ur. ok. 812, zm. 13 kwietnia 862) – król Alby (Szkocji) 858–862.

Życiorys 
Był młodszym synem króla Dalriady Alpina II. Objął władzę nad Piktami i Szkotami po swoim bracie Kennecie MacAlpinie. Ustanowił zbiór praw i zasad (tzw. prawa Aeda), które kodyfikowały m.in. tradycyjny zwyczaj wyboru następcy naczelnika czy króla spośród członków klanu (tanistry) jeszcze za życia króla. W taki sposób został wybrany następca Donalda I, jego bratanek, Konstantyn I. Zwyczaj tanistry w szkockiej rodzinie panującej przetrwał aż do czasów króla Malcolma II w XI w.

Donald MacAlpin nie był żonaty i nie pozostawił potomków; zmarł w 862 r. lecz nie są znane okoliczności jego śmierci oraz miejsce pochówku.

Władcy Szkocji
Urodzeni w IX wieku
Zmarli w 862
Mired

Mired [M] – jednostka temperatury barwowej światła. Jeden mired jest równy 106 K-1 = 1 MK-1. W użyciu jest również wielokrotność tej jednostki, dekamired: 1 daM = 10 M.

Są to wychodzące już z użycia jednostki, w jakich podaje się jeszcze czasami wartości filtrów korekcyjnych nakładanych na obiektywy aparatów fotograficznych.

Zobacz też 
 teoria koloru

Teoria koloru
Jednostki miar i wag
Dolby Surround Pro Logic

Dolby Surround Pro Logic – format dekodowania dźwięku otaczającego, dookólnego ( – otaczać). Jest to ulepszona wersja systemu dźwięku przestrzennego Dolby Surround, tym razem z czterema kanałami: przednim lewym, przednim centralnym i przednim prawym oraz kanałem tylnym. System został opracowany przez Dolby Laboratories i wprowadzony na rynek elektroniki konsumpcyjnej w 1987 roku. Był to drugi (po Dolby Surround) system dźwięku dookólnego surround powszechnie przyjęty do użytku domowego. Zasada kodowania/dekodowania sygnału wywodzi się z opracowanego dla potrzeb kin profesjonalnego systemu Dolby Stereo.

Dolby Pro Logic wykorzystuje dekodowanie matrycowe 4-kanałowego sygnału zapisanego na dwóch ścieżkach, zgodnie z założeniami formatu Dolby Surround. Jak wiadomo, nagrania Dolby Surround można odtwarzać na sprzęcie bez dekodera Dolby Pro Logic otrzymując w takich warunkach stereo dwukanałowe. "Dolbyzowane" nagrania zapewniają też dobrą kompatybilność z odtwarzaniem monofonicznym. Sprzęt wyposażony w dekoder Dolby Pro Logic dekoduje matrycowo zakodowaną informację tak by stworzyć trzy kanały przednie oraz jeden kanał tylny odtwarzany przez dwa głośniki. W sumie do odtwarzania nagrań Dolby Surround (najlepiej) jak i Stereo (dodatkowa zaleta formatu) wykorzystuje się pięć zestawów głośnikowych. Tylny kanał surround ma pasmo ograniczone do zakresu 100Hz-7kHz i jest opóźniony zwykle o 20 ms. względem kanałów przednich.

Dzięki temu, że Dolby Surround nagrywa się na dwóch ścieżkach, każdy dwukanałowy system Hi-Fi nadaje się do zapisu dźwięku Pro Logic. Nagrania w Dolby Surround pojawiają się na różnych nośnikach jak VHS, CD czy Laserdisc.

Dolby Pro Logic II 
Po roku 2000 pomysł rozwinięto po raz kolejny – powstał Dolby Pro Logic II.
Pozwala on na zapis w sygnale stereo pełnej ścieżki 5.1: lewy, centralny, prawy, lewy surround, prawy surround i głośnik niskotonowy (subwoofer).

Dolby Pro Logic IIx 
Dostępny jest również system umożliwiający kodowanie i dekodowanie dźwięku w kanałach 5.1, 6.1, lub 7.1

Zobacz też 
 Dolby Digital

Linki zewnętrzne 
 oficjalna strona Dolby

Multimedia

cs:Dolby Pro Logic IIx
DIMM

DIMM () – szereg standardów modułów pamięci RAM, w których styki złącza krawędziowego modułu znajdują się po obu stronach płytki drukowanej. Wcześniej stosowane moduły miały styki tylko z jednej strony i były oznaczane jako SIMM.

Miniaturowe moduły DIMM oznaczane są przez SO-DIMM.

Wraz ze zmianą stosowanych układów pamięci zmieniała się liczba styków modułu oraz miejsca wcięć (kluczy) zapobiegając włożeniu nieodpowiedniego modułu do gniazda.
 

Najpopularniejsze typy DIMM to:
 72-pinowe, stosowane w SO-DIMM (32 bitowe)
 144-pinowe, stosowane w SO-DIMM (64 bitowe)
 168-pinowe, stosowane w SDR SDRAM
 184-pinowe, stosowane w DDR SDRAM
 240-pinowe, stosowane w DDR2 SDRAM
 240-pinowe, stosowane w DDR3 SDRAM
 288-pinowe, stosowane w DDR4 SDRAM

Zobacz też 
 SIPP
 SIMM
 RIMM
 SO-DIMM
 Serial Presence Detect (SPD)

Pamięci RAM
Dydona i Eneasz

Dydona i Eneasz () – opera w trzech aktach do libretta Nahuma Tate'a skomponowana przez Henry’ego Purcella. Po raz pierwszy wystawiona w Londynie w roku 1689.

Osoby 
 Dydona, królowa Kartaginy – mezzosopran lub sopran dramatyczny
 Eneasz, wódz trojański – baryton
 Belinda, służąca Dydony i jej powiernica – sopran
 Czarownica – mezzosopran

Treść

Akt I 

Królowa Kartaginy, Dydona, kocha Eneasza – wodza drużyny trojańskiej, który ocalał z pogromu zdobytej przez Greków Troi. Pierwsza dama dworu, Belinda, zapewnia Dydonę o wzajemności Eneasza, ale królowa na wszelki wypadek decyduje się przywitać go obojętnie. Mieszkająca w lesie Czarownica pragnie zguby Dydony i całej Kartaginy. Wie, że na drodze do szczęścia królowej może stanąć jedynie misja Eneasza w kraju Latynów.

Akt II 
Na cześć gości z Troi w lesie odbywa się polowanie. Chór intonuje pieśń, wspominając legendę o bogini łowów Dianie i rozszarpanym przez własne psy młodzieńcu Akteonie. Pojawiają się Dydona i Eneasz, jednak z powodu nadciągającej burzy królowa wraca do pałacu. Przed Eneaszem zjawia się posłaniec bogów Merkury, który przynosi mu rozkaz Jowisza – wódz musi natychmiast wyruszać, aby wypełnić misję w kraju Latynów. Nie wie, że rzekomy Merkury to w rzeczywistości jeden z demonów, służących przebiegłej Czarownicy.

Akt III 
Czarownica cieszy się, widząc rozpacz królowej Dydony. Co prawda Eneasz wyraża gotowość sprzeciwienia się woli bogów i pozostania w Kartaginie, jednak dumna Dydona nie wyraża na to zgody. Woli umrzeć, niż poślubić człowieka, który śmiał pomyśleć o jej porzuceniu.

Historia utworu 
Opera powstała w 1680 r. w Londynie. Określenie gatunku nie jest możliwe – ani opera seria, ani tragedie lyrique; czasami określa się ją jako masque. Stylistyką nawiązuje do epoki późnego renesansu (bliżej szkoły florenckiej, niż weneckiej). Obecne są w niej dramatyczne recytatywy; krótkie arie; polifoniczne chóry; angielski kult śpiewu chóralnego; "malarstwo dźwiękowe", a także sceny komiczne. Jest w całości śpiewana i rozpoczyna się uwerturą francuską. Do znanych fragmentów należy Lament Dydony z 3 aktu: "When I am laid in earth", zgodnie z ówczesną tradycją oparty na basso continuo.

Bibliografia 
 Józef Kański, Przewodnik operowy

Opery Henry’ego Purcella
Opery XVII wieku
Opery w języku angielskim
Deflacja (ekonomia)

Deflacja (z łac. deflo) – długotrwały spadek przeciętnego poziomu cen w gospodarce przekładający się na wzrost siły nabywczej pieniądza. 

W warunkach deflacji za tę samą ilość pieniędzy można kupować więcej towarów i usług. Przeciwieństwem deflacji jest inflacja.

Historia 
Przed 1930 rokiem w większości państw rozwiniętych deflacja była tak samo częstym zjawiskiem jak inflacja. Wraz ze spopularyzowaniem się teorii popytowych – głównie za sprawą Johna Maynarda Keynesa – zjawisko deflacji stało się rzadkie. 

Współcześnie deflacja występuje bardzo rzadko, gdyż w polityce ekonomicznej większości państw dominuje presja na utrzymywanie stałej, niewielkiej inflacji, uważanej obecnie przez sporą część ekonomistów za korzystną dla gospodarki (zwolennicy interwencyjnej polityki podaży pieniądza). 

W sierpniu 2014 roku Główny Urząd Statystyczny i Narodowy Bank Polski zakomunikowały, że oznaki deflacji pojawiły się w Polsce (po raz pierwszy od 1972 roku).

W niektórych dziedzinach gospodarki obserwuje się częste spadki cen (np. telekomunikacja i informatyka, gdzie spadek cen urządzeń i usług nawet w skali jednego roku potrafi przekroczyć 50%), ale nie świadczy to bezpośrednio o deflacji – jest to efekt postępu technologicznego i wzrostu produkcji.

Przyczyny deflacji 
 brak proporcjonalnej do wzrostu gospodarczego emisji pieniądza (kurcząca się podaż pieniądza);
 recesja i silny spadek popytu;
 nadmierne wolne moce produkcyjne;
 nadmierne oprocentowanie lokat terminowych przez co tezauryzacja pieniądza staje się opłacalna;
 spłatę zobowiązań kredytowych przy braku emisji pieniądza i wstrzymaniu akcji kredytowej.

Skutki deflacji 
 wzrost siły nabywczej pieniądza;
 konsumpcja i zamówienia przemysłu są odsuwane w czasie (w oczekiwaniu na niższe ceny), co może wywołać recesję;
 wzrost realnego zadłużenia (wzrost realnych stóp procentowych), co może prowadzić do upadłości przedsiębiorstw i banków.

Walka z deflacją 
 emisja pieniędzy ożywiająca popyt – wyrównanie niedoboru pieniądza na rynku, który wywołał deflację;
 obniżenie stóp procentowych, dzięki czemu inwestycje w realną gospodarkę stają się bardziej opłacalne od tezauryzacji pieniędzy;
 ujemne oprocentowanie lokat terminowych jako opłata za „parkowanie” pieniądza (koncepcja niemieckiego ekonomisty Silvio Gesella);
 roboty publiczne zmniejszające bezrobocie, prowadzące do odbudowania popytu poprzez wypłacanie pensji robotnikom (koncepcja Johna Maynarda Keynesa);
 negatywny podatek dochodowy (NIT) – dofinansowanie najniżej zarabiających (koncepcja Miltona Friedmana).

Przypisy

Bibliografia 
 

Inflacja
Departament zamorski

Departament zamorski (fr. département d'outre-mer, DOM) – nazwa francuskiego terytorium zależnego na prawach departamentu, wprowadzona w 1946 roku. Działają one na tych samych zasadach, co departamenty Francji metropolitalnej. Każdy z nich tworzy jednocześnie region administracyjny, składający się z jednego departamentu.

Obecnie jest to 5 departamentów o łącznej powierzchni ponad 89 tys. km² i ok. 2 mln ludności (2003/2007).

W wyniku referendum przeprowadzonego 29 marca 2009 Majotta została 31 marca 2011 piątym departamentem zamorskim. Historycznie departamentami zamorskimi było 15 departamentów byłej Algierii Francuskiej do uzyskania przez nią niepodległości w 1962 r. oraz Saint-Pierre i Miquelon w latach 1976-85.

Zobacz też 
 podział administracyjny Francji
 regiony i departamenty Francji
 DOM-TOM: terytorium zamorskie, zbiorowość zamorska

Przypisy 

 
Jednostki podziału administracyjnego
Donatello

Donatello, właśc. Donato di Niccolò di Betto Bardi (ur. ok. 1386 we Florencji, zm. 13 grudnia 1466 tamże) – rzeźbiarz włoskiego renesansu.

Życiorys 
Działał we Florencji, Padwie i Sienie. Kształcił się i początkowo pracował u Lorenzo Ghibertiego, obok którego jest twórcą renesansowego stylu w rzeźbie. W okresie 1404-1407 pracował w warsztacie Ghibertiego we Florencji. W latach 1430–1433 w Rzymie studiował rzeźbę antyczną, 1443-1453 w Padwie. Wykonał rzeźby dla katedry florenckiej: posągi Dawida (1408/1409) i św. Jana Ewangelisty (1408-15), figury na fasadę kościoła Orsanmichele (słynny św. Jerzy, ok. 1416). W Padwie stworzył pomnik kondotiera weneckiego, Erasmo da Narni, zw. Gattamelata (1447) – pierwszy pomnik konny od czasów antyku. Wyrzeźbił popiersie Contessiny de’ Bardi.

Donatello miał przełomowe znaczenie dla rozwoju rzeźby renesansowej i uwolnienia się jej od wpływów gotyku. Jako pierwszy nawiązał do antyku, stworzył typ renesansowego nagrobka, jako pierwszy wskrzesił akt (Dawid).

Jego dojrzałe prace cechuje swobodny układ postaci, portretowe traktowanie głów, opanowanie perspektywy, wyczucie ruchu i umiejętna kompozycja. Późne prace Donatella cechuje dynamizm, wnikliwość w oddaniu psychiki i naturalizm w przedstawianiu ekspresji. Wychodzi od detalu po ogólne opracowanie.

Był nauczycielem florenckiego malarza i rzeźbiarza Andrei del Verrocchio.

Rzeźby

Wczesne prace

Dojrzałe prace

Późne prace

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 Donatello – o artyście na stronie Web Gallery of Art .

Włoscy rzeźbiarze
Urodzeni w 1386
Zmarli w 1466
Ludzie urodzeni we Florencji
Rozumowanie dedukcyjne

Dedukcja – rodzaj rozumowania logicznego, mającego na celu dojście do ścisłego wniosku na podstawie wcześniej założonego zbioru przesłanek.

Rozumowanie dedukcyjne w odróżnieniu od rozumowania indukcyjnego jest w całości zawarte wewnątrz swoich założeń, to znaczy nie wymaga tworzenia nowych twierdzeń czy pojęć, lecz jest tylko prostym wyciąganiem wniosków. Jeśli jest przeprowadzone poprawnie, zaś zbiór przesłanek nie zawiera zdań fałszywych, to wnioski wyciągnięte w wyniku rozumowania dedukcyjnego są nieodparcie prawdziwe i nie można ich zasadnie zakwestionować; nie prowadzi nigdy od prawdy do fałszu.

Przypisy

Zobacz też 
 dedukcja prawnicza
 rozumowanie redukcyjne

Metodologia nauki
Epistemologia
Logika
Rozumowanie
Drabina hakowa

Drabina hakowa – typ drabiny pożarniczej używany obecnie w Polsce jedynie w sporcie pożarniczym. W przeszłości drabiny tego typu były wykorzystywane również w akcjach ratowniczych.

Cechą charakterystyczną drabiny jest wieńczący ją hak, który umożliwia zaczepienie drabiny w otworze okiennym i dostanie się na wyższą kondygnację budynku.

Ze względu na swoją konstrukcję drabiny hakowe dzieliły się na:
 jednobocznicowe
 dwubocznicowe
 z jednym hakiem
 z hakiem rozdwojonym
 z dwoma hakami

Drabina hakowa jednobocznicowa 
Drabinki tego typu składały się z drewnianego drąga o przekroju prostokątnym, do którego montowane były szczeble. Całość zakończona była stalowym, uzębionym hakiem. Zaletą tego typu drabin był jej stosunkowo niewielki ciężar, wadą natomiast jej mała stabilność. Tego typu drabiny były używane przez straże w Stanach Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii i Japonii.

Środki i sprzęt gaśniczy