Bazyli

Bazyli – imię męskie pochodzenia późnogreckiego. Pochodzi ono od przymiotnika „królewski, cesarski” (basíleios, od II wieku wymawiane basílios), od rzeczownika basileus – „król, wódz, cesarz”. Jego formą oboczną jest Bazyliusz, a żeńskim odpowiednikiem – Bazyla. 

W średniowieczu na terenach polskich imię to pojawiało się zarówno w przejętej przez łacinę (jako Basilius, Basileus) formie Bazyli (po raz pierwszy odnotowane w 1216 roku), jak i – przeważnie na obszarze wschodniosłowiańskim językowym – Wasyl i Wasyli(j) (pierwsze wystąpienie z 1228 roku), w starocerkiewnosłowiańskim przyjęło zaś formę Vasilii, Vasil. Odnotowane średniowieczne (wsł.) zdrobnienia to: Wasylczę, Wasylec, Wasylek, Wasylęta, Wasylko, Wasylo, Wasiec // Waszec, Was(i)ota, Was(i)uta, Waś // Wasz, Waśko // Waszko, Wac, Wacek, Wack, Wacko, Wacuta, Wacyk, Wach, Wachno, Achniej.

Istniało kilkudziesięciu świętych o tym imieniu.

Bazyli imieniny obchodzi 
 2 stycznia (1 stycznia według liturgicznego kalendarza bizantyjskiego), jako wspomnienie św. Bazylego Wielkiego (dawniej 14 czerwca)
 27 lutego, jako wspomnienie św. Bazylego, wspominanego razem ze św. Prokopem
 7 marca, jako wspomnienie św. Bazylego wspominanego razem ze śwśw. Elpidiuszem, Eugeniuszem, Agatodorem, Eteriuszem, Kapitonem i Efremem
 22 marca, jako wspomnienie św. Bazylego z Ancyry
 26 marca, jako wspomnienie św. Bazylego Młodszego
 30 maja, jako wspomnienie św. Bazylego Starszego 
 30 czerwca, jako wspomnienie bł. Bazylego Wełyczkowskiego.

Odpowiedniki w innych językach 
 łacina – Basilius
 język angielski – Basil
 język białoruski – Васіль, Базыль
 język czeski – Basil
 język fiński – Pasi
 język francuski – Basile
 język grecki – Βασίλης 
 język gruziński – ვასილ
 język hiszpański – Basilio
 język niemiecki – Basil
 język rosyjski – Василий
 język węgierski – Vászoly, Vazul
 język serbski – Василије
 język słoweński – Bazilij
 język włoski – Basilio 
 język ukraiński – Василь

Znane osoby noszące imię Bazyli 
 Bazyli Wielki (330–379) – pisarz wczesnochrześcijański, jeden z ojców Kościoła, święty katolicki i prawosławny
 Bazyli z Ancyry (zm. 364) – teolog, biskup Ancyry (Ankary)
 Bazyli Amazejski (IV w.) – święty katolicki i prawosławny, męczennik, biskup Amazji
 Bazyli – pierwszy książę Neapolu w latach 661–666 
 Bazyli I Macedończyk (811–886) – cesarz bizantyjski
 Bazyli II Bułgarobójca (938–1025) – cesarz bizantyjski
 Wasylko Rościsławicz (ok. 1062–1125) – książę trembowelski od 1085 roku
 Wasylko Jaropełkowic (przed 1151–między 1178 a 1182) – książę drohiczyński najwcześniej od 1173
 Wasylko Romanowicz (1203–1269) – książę włodzimierski, syn księcia wołyńsko-halickiego Romana Halickiego 
 Wasyl Kwasznia (1241–1277) – książę kostromski, wielki książę włodzimierski; młodszy brat Aleksandra Newskiego
 Wasyl Groźnooki (zm. zimą 1345) – wielki książę jarosławski z dynastii Rurykowiczów
 Wasyl I (1371–1425) – wielki książę moskiewski 
 Wasyl II Ślepy (1415–1462) – wielki książę moskiewski
 Wasyl III (1479–1533) – wielki książę moskiewski
 Wasyl IV Szujski – car Rosji
 Bazyli – polski duchowny prawosławny, arcybiskup, zwierzchnik Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego
 Bazyli III – patriarcha Konstantynopola
 Wasilij Aksionow – rosyjski i amerykański pisarz, dramaturg filmowy, scenarzysta
 Bazyli Albiczuk – polski malarz prymitywista
 Vasile Alecsandri – pisarz mołdawski i rumuński
 Wasilij Aleksiejew – radziecki sztangista
 Wasyl Andrusiak – ukraiński dowódca wojskowy, pułkownik UPA.
 Wasilij Anrep – rosyjski lekarz, fizjolog, farmakolog
 Wasilij Bartold – rosyjski antropolog, orientalista i historyk
 Wasyl Bandera – ukraiński działacz niepodległościowy, brat Stepana Bandery
 Wasyl Baranyk – ukraiński polityk, senator II kadencji II RP, działacz społeczny
 Wasyl Barka – ukraiński prozaik, poeta, tłumacz i literaturoznawcu
 Wasilij Bażenow – rosyjski architekt, grafik oraz nauczyciel
 Wasilij Begma – radziecki działacz partyjny i państwowy
 Wasilij Bieriezucki – rosyjski piłkarz
 Wasyl Biłas – ukraiński działacz niepodległościowy
 Wasilij Biskupski – rosyjski wojskowy i emigracyjny działacz kontrrewolucyjny, monarchista, współpracował z Niemcami podczas II wojny światowej
 Vasile Blaga – rumuński polityk, senator
 Wasilij Blücher – działacz partii bolszewickiej, radziecki dowódca wojskowy, Marszałek Związku Radzieckiego (1935)
 Wasyl Błakytnyj – ukraiński poeta, dziennikarz i działacz polityczny
 Wasilij Błochin – radziecki funkcjonariusz aparatu bezpieczeństwa
 Wasyl Bobynśkyj – ukraiński poeta, dziennikarz, tłumacz
 Bazyli Bohdanowicz – polski skrzypek i kompozytor
 Basile Boli – piłkarz francuski
 Wasyl Boluch – ukraiński działacz polityczny, rolnik, działacz UNDO, poseł na Sejm IV i V kadencji w II RP
 Wasilij Bołdyriew – rosyjski wojskowy (generał lejtnant), dowódca wojsk białych na Syberii podczas wojny domowej w Rosji
 Basile Bouchon – francuski wynalazca
 Basil Brown – rolnik, archeolog amator
 Wasyl Buturlin – rosyjski dyplomata i wojskowy, bojar od 1652
 Wasil Bykau – białoruski pisarz
 Wasil Chamutouski – białoruski piłkarz
 Wasilis Chadzipanajis – radziecki i grecki piłkarz
 Wasyl Cuszko – ukraiński polityk mołdawskiego pochodzenia, z wykształcenia ekonomista
 Wasilij Czapajew – rosyjski i radziecki wojskowy
 Wasyl Czartoryski (ur. ok. 1375, zm. 1416) – książę 
 Wasilij Czernyszow – wysoki funkcjonariusz radzieckich organów bezpieczeństwa
 Wasyl Czumak – rewolucyjny poeta ukraiński, jeden z najważniejszych poetów nowej fali literatury ukraińskiej
 Wasilij Danilewski – rosyjski fizjolog
 Bazyli Degórski – profesor zwyczajny, hieromnich, paulin, prokurator generalny przy Stolicy Apostolskiej
 Wasilij Djakow – rosyjski wojskowy
 Vasile Dîba – rumuński kajakarz, wielokrotny medalista olimpijski
 Wasyl Diduszok – ukraiński prawnik, kapitan Legionu Ukraińskich Strzelców Siczowych
 Wasilij Diegtiariow – radziecki konstruktor broni strzeleckiej
 Wasilis Dimitriadis – grecki piłkarz
 Wasyl Dmytriuk – ukraiński polityk, lekarz, poseł na Sejm I kadencji w II RP
 Wasilij Dokuczajew – rosyjski geolog i gleboznawca, uważany za twórcę gleboznawstwa jako gałęzi nauk przyrodniczych
 Basil D'Oliveira – angielski krykiecista
 Wasilij Andriejewicz Dołgorukow – rosyjski generał kawalerii, książę 
 Wasyl Durdyneć – ukraiński polityk, tymczasowy premier w 1997
 Wasyl Dżarty – ukraiński polityk, z wykształcenia inżynier mechanik
 Basil Faber – niemiecki filolog, luterański teolog
 Wasilij Fiodorow – litewski polityk rosyjskiego pochodzenia
 Wasil Gigiadze – gruziński piłkarz
 Wasił Gjuzelew – bułgarski historyk, specjalista od historii Bułgarii w wiekach średnich
 Wasilij Gordow – radziecki wojskowy, Rosjanin, generał pułkownik
 Wasilij Gorodcow – rosyjski i radziecki archeolog, twórca klasyfikacji wschodnioeuropejskich kultur archeologicznych z epoki brązu
 Wasilij Grabin – radziecki konstruktor artylerii
 Basile Gras – francuski konstruktor broni i amunicji, generał artylerii
 Wasilij Grossman – jeden z czołowych sowieckich pisarzy i dziennikarzy
 Wasyl Hałasa – ukraiński działacz niepodległościowy
 Wasyl Hołoborod’ko – poeta ukraiński
 Bazyli Hopko (1904–1976) – słowacki duchowny greckokatolicki, biskup, błogosławiony Kościoła katolickiego
 Basil Hoskins – brytyjski aktor
 Basil Hume – kardynał, arcybiskup, benedyktyn
 Wasyl Hurejew – ukraiński polityk, inżynier, minister
 Bazyli Hrynyk – duchowny Kościoła katolickiego obrządku bizantyjsko-ukraińskiego
 Wasyl Iwachiw – ukraiński oficer (porucznik), jeden z głównych dowódców UPA
 Wasyl Iwanczuk – ukraiński szachista, arcymistrz od 1988 roku
 Wasyl Iwanyszyn – ukraiński działacz nacjonalistyczny, literaturoznawca, krytyk literacki, politolog, twórca nacjonalistycznej organizacji „Tryzub"
 Wasyl Janczenko – as lotnictwa rosyjskiego z 16 zwycięstwami w I wojnie światowej
 Wasyl Jarmoła – ukraiński dowódca wojskowy, sierżant (buławny) UPA
 Wasyl Jewsiejew – ukraiński piłkarz, trener piłkarski
 Wasilij Jemielin – rosyjski szachista, arcymistrz od 1994 roku
 Wassily Kandinsky – rosyjski malarz, grafik i teoretyk sztuki
 Wasil Kapciuch – białoruski lekkoatleta, dyskobol
 Wasilij Kardakow – radziecki wojskowy (pułkownik), komendant kolaboracyjnej milicji miejskiej w Bobrujsku
 Basil Kerski – niemiecko-polski dziennikarz, politolog i eseista pochodzenia polsko-irackiego
 Wasil Kiryjenka – białoruski kolarz szosowy i torowy, brązowy medalista mistrzostw świata na torze
 Wasyl Kobin – ukraiński piłkarz
 Wasił Kołarow – bułgarski działacz komunistyczny, prawnik i polityk
 Wasilis Konstandinu – grecki piłkarz
 Wasilios Kotronias – grecki szachista, arcymistrz od roku 1990
 Wasyl Kral – ukraiński wojskowy, porucznik UPA
 Wasilij Kriestinin (1729–1795) – historyk rosyjski
 Bazyli Kuc – białoruski działacz polityczny okresu II RP
 Wasyl Kujbida – ukraiński polityk, działacz niepodległościowy
 Wasyl Kuk – ukraiński działacz wojskowy, ostatni dowódca UPA (od 1950), więzień polityczny
 Bazyli Kukolnik – polski pedagog, publicysta i pisarz rolniczy
 Wasilij Kuzniecow – radziecki polityk; pełnił obowiązki przewodniczącego Prezydium Rady Najwyższej Związku Radzieckiego (przywódcy ZSRR) od 1982 r. do 1983 r., po raz drugi w 1984, po raz trzeci w 1985 r.
 Wasilij Kuzniecow – radziecki lekkoatleta, wieloboista, medalista olimpijski i rekordzista świata
 Wasilis Lakis – grecki piłkarz
 Wasil Lawonau – białoruski polityk
 Wasił Lewski – bułgarski rewolucjonista, ideolog, strateg polityczny, przywódca walk o wyzwolenie Bułgarii spod panowania Imperium Osmańskiego; uznawany za bułgarskiego bohatera narodowego
 Basil Liddell Hart – angielski historyk wojskowości
 Bazyli Lupu – hospodar Mołdawii w latach 1634–1653
 Wasilij Łanskoj – generał rosyjski, generał-gubernator Księstwa Warszawskiego w latach 1813–1815
 Wasilij Łazariew – pułkownik lotnictwa, kosmonauta radziecki
 Wasyl Łeśkiw – ukraiński piłkarz, grający na pozycji pomocnika, trener piłkarski
 Wasyl Łewkowycz – ukraiński działacz niepodległościowy, pułkownik Ukraińskiej Powstańczej Armii
 Wasilij Małyszkin – radziecki wojskowy (generał major), członek prezydium Komitetu Wyzwolenia Narodów Rosji i jednocześnie szef jego wydziału organizacyjnego pod koniec II wojny światowej
 Vasile Marin – rumuński nacjonalistyczny działacz polityczny
 Bazyli Martysz – prawosławny duchowny, protoprezbiter, naczelny kapelan wyznania prawosławnego Wojska Polskiego, święty prawosławny 
 Wasił Metodiew – bułgarski piłkarz i trener piłkarski
 Wasyl Milianczuk – ukraiński fizyk-teoretyk
 Vasile Miriuță – węgierski piłkarz rumuńskiego pochodzenia
 Wasilij Mitrochin – major i archiwista I Zarządu Głównego KGB, współautor Archiwum Mitrochina, książki opartej na przekazanych wywiadowi brytyjskiemu MI6 planach tajnych operacji KGB w czasie zimnej wojny
 Wasyl Mizerny – ukraiński dowódca wojskowy, major UPA
 Wasilij Morozow – rosyjski wojskowy (generał major), dowódca dońskiego batalionu kozackiego, a następnie 1 kozackiego pułku kawalerii w Rosyjskim Korpusie Ochronnym podczas II wojny światowej
 Wasyl Mudry – ukraiński działacz społeczny i polityczny, poseł na Sejm IV i V kadencji w II RP
 Wasyl Nahirnyj – ukraiński architekt i działacz społeczny
 Wasilij Obrazcow – rosyjski lekarz
 Wasyl Ochrymowycz – ukraiński działacz niepodległościowy
 Wasyl Ołeśkiw – ukraiński działacz niepodleglościowy
 Wasyl Onopenko – ukraiński polityk, prezes Sądu Najwyższego Ukrainy
 Wasyl Paczowski – ukraiński poeta, dramaturg, przedstawiciel modernistycznego ugrupowania Mołoda Muza
 Wasyl Panejko – ukraiński działacz społeczny, polityk i dziennikarz
 Wasilij Pawłow – rosyjski wojskowy (podpułkownik), emigracyjny wydawca, publicysta i pisarz oraz działacz młodzieżowy, polityczny i wojskowo-kombatancki
 Wasilij Pierow – rosyjski malarz, jeden z głównych założycieli grupy pieriedwiżników
 Basil Poledouris – amerykański kompozytor filmowy
 Wasilij Polenow – rosyjski malarz, członek grupy pieriedwiżników, ukończył Akademię Sztuki w Petersburgu
 Wasilis Polimeros – grecki wioślarz
 Wasilij Ponomariow – radziecki archeolog i muzealnik, pierwszy burmistrz okupowanego Wielkiego Nowogrodu podczas II wojny światowej
 Wasilij Stiepanowicz Popow – generał rosyjski, szef kancelarii księcia Grigorija Potiomkina
 Vasilijus Popovas – litewski działacz komunistyczny, polityk i samorządowiec
 Wasyl Rac – ukraiński piłkarz pochodzenia węgierskiego
 Bazyli Rogula – białoruski emigracyjny działacz i pisarz narodowy
 Basil Rathbone – brytyjski aktor filmowy i teatralny
 Wasilij Riasnoj – generał, wysoki funkcjonariusz Ludowego Komisariatu Spraw Wewnętrznych NKWD i Ministerstwa Spraw Wewnętrznych Związku Radzieckiego MWD
 Wasilij Roczew – rosyjski biegacz narciarski, medalista olimpijski i mistrzostw świata
 Wasilij Roczew – rosyjski biegacz narciarski, brązowy medalista olimpijski, 4-krotny medalista mistrzostw świata, syn poprzedniego
 Wasilij Ruban – rosyjski poeta i wydawca
 Wasilij Rudienkow – białoruski lekkoatleta startujący w barwach ZSRR, mistrz olimpijski z Rzymu z 1960
 Wasil Rusak – białoruski publicysta, wydawca i działacz narodowy i społeczno-kulturalny
 Bazyli Samojlik – ekonomista, polityk
 Bazyli Samucin – białoruski dziennikarz i działacz komunistyczny
 Vasile Sănduleac – mołdawski szachista, arcymistrz od 2006 roku
 Basil Schott – zwierzchnik Kościoła katolickiego obrządku bizantyjsko-rusińskiego, arcybiskup-metropolita Pittsburgha, franciszkanin
 Wasil Sicharulidze – gruziński polityk
 Bazyli Sikiewicz – polski i rosyjski aktor filmowy i teatralny oraz reżyser teatralny
 Wasyl Skopenko – podpułkownik radziecki
 Wasilij Smysłow – rosyjski szachista, arcymistrz, mistrz świata w szachach w latach od 1957 do 1958
 Wasilij Sokołowski – marszałek Związku Radzieckiego 
 Basil Spalding de Garmendia – amerykański tenisista, medalista letnich igrzysk olimpijskich
 Wasił Spasow – bułgarski piłkarz i trener piłkarski
 Wasił Spasow (ur. 1971) – szachista bułgarski
 Vasile Stati – mołdawski językoznawca, publicysta, historyk, poeta i polityk; autor pierwszego słownika mołdawsko-rumuńskiego
 Wasyl Stefanyk – pisarz ukraiński
 Wasił Stojanow – bułgarski siatkarz
 Wasil Strażau – białoruski fizyk i matematyk
 Bazyli Sturdza – kajmakam Mołdawii w latach 1858–1859
 Wasyl Stus – poeta ukraiński
 Wasilij Surikow – rosyjski malarz
 Wasyl Sydor – ukraiński wojskowy i działacz narodowy, zastępca komendanta głównego Ukraińskiej Armii Powstańczej (UPA) 
 Wasyl Symonenko – ukraiński poeta, dziennikarz, działacz ukr. ruchu oporu 
 Wasil Szaranhowicz – radziecki komunista, I sekretarz Komunistycznej Partii (bolszewików) Białorusi (1937)
 Wasyl Szczerbej – ukraiński piłkarz
 Bazyli Szeptycki – duchowny greckokatolicki
 Wasyl Szeremietiew – wódz naczelny armii rosyjskiej w czasie wojny polsko-rosyjskiej 1654-1667
 Wasyl Szewczuk – duchowny greckokatolicki
 Wasyl Szwed – ukraiński piłkarz
 Wasyl Szyszkanynec – ukraiński wojskowy, porucznik UPA
 Wasil Taha – izraelski polityk, izraelski Arab, członek Knessetu z listy partii Balad
 Vasile Tarlev – premier Mołdawii w latach 2001–2008
 Wasyl Tatarski – ukraiński wojskowy, oficer kontraktowy Wojska Polskiego w okresie międzywojennym, oficer 14 Dywizji Grenadierów SS, a następnie szef sztabu brygady Ukraińskiej Armii Narodowej podczas II wojny światowej
 Wasilij Tatiszczew – historyk rosyjski, administrator, dyplomata, twórca nowożytnej historiografii rosyjskiej
 Wasilis Torosidis – piłkarz grecki
 Wasilis Tsiartas – piłkarz grecki
 Wasyl Turianczyk – ukraiński piłkarz
 Wasyl Turkowśkyj – działacz Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów
 Wasyl Tyszkiewicz (Bazyli Klenicki-Tyszkiewicz, 1492–1571) – marszałek hospodarski, wojewoda podlaski i smoleński
 Wasilij Ulrich – sowiecki prawnik wojskowy (armwojenjurist I rangi)
 Bazyli Ustrzycki – stolnik przemyski (1746–1751), poseł do Stambułu z Krzysztofem Popielem (w 1748)
 Bazyli Walicki – członek Sejmu Czteroletniego, senator
 Wasilij Wasiljewski – historyk rosyjski, bizantynolog
 Wasyl Wełyczkowski (1903–1973) – ukraiński duchowny greckokatolicki, błogosławiony Kościoła katolickiego
 Wasilij Wiljams – gleboznawca rosyjski, syn angielskiego oficera
 Basil Williams – brytyjski historyk
 Wasyl Wirastiuk – ukraiński kulomiot i profesjonalny strongman
 Bazyli Wojtowicz – polski rzeźbiarz
 Wasyl Wowkun – ukraiński aktor, minister kultury i turystyki
 Wasil Zacharka – białoruski wojskowy, publicysta narodowy oraz działacz polityczny
 Wasilij Zajcew – Rosjanin, snajper radziecki z czasów drugiej wojny światowej, uważany za jednego z najskuteczniejszych snajperów wszech czasów
 Wasilij Zarubin – funkcjonariusz NKWD, pełnomocnik operacyjny w obozie kozielskim dla polskich jeńców wojennych
 Wasyl Zemlak – pisarz i publicysta ukraiński
 Wasił Złatarski – bułgarski historyk mediewista, archeolog i epigrafik
 Wasyl Zołotarenko – kozacki pułkownik niżyński
 Wasilij Żukowski – rosyjski poeta i pisarz, tłumacz dzieł literackich
 Wasilij Żupikow – rosyjski piłkarz, występujący na pozycji obrońcy, reprezentant Związku Radzieckiego, trener piłkarski

Postaci fikcyjne o imieniu Bazyli 
 Wasyl Busłajewicz – bohater ruskich bylin z cyklu nowogrodzkiego

Nazwiska pochodzące od imienia Bazyli 
 Bazyl
 Bazylewicz
 Wasiak
 Wasielewski
 Wasilczuk
 Wasiluk
 Wasilewski

Zobacz też 

 bazylianie – zakon męski
 Les Autels-Saint-Bazile – miejscowość we Francji
 Saint-Basile – miejscowość we Francji
 San Basilio – miejscowość we Włoszech
 Saint-Bazile – miejscowość we Francji
 Saint-Bazile-de-la-Roche – miejscowość we Francji
 Saint-Bazile-de-Meyssac – miejscowość we Francji
 święci o imieniu Bazyli
 Wasyliwka – miasto na Ukrainie 
 Wasylkiwka – osiedle typu miejskiego na Ukrainie
 Wasylkowce – wieś na Ukrainie
 Wasylków – miasto na Ukrainie
 Wasylów – 2 miejscowości w Polsce
 Wasylów Wielki – wieś w Polsce
 Wasilków - miasto w Polsce

Przypisy 

Męskie imiona greckie