Izydor

Izydor – imię męskie pochodzenia greckiego, utworzone przez Greków osiadłych w starożytnym Egipcie po podboju Egiptu przez Aleksandra Wielkiego. Grecy ci włączyli do swego panteonu boginię Izydę jako jedno z głównych bóstw.

Izydor został utworzony przez połączenie imienia bogini Izydy oraz gr. dōron – „dar” i oznacza „dar Izydy”. Mogło stanowić przekład grecki imienia egipskiego lub też zostać utworzone przez Greków bezpośrednio na gruncie języka greckiego.

Imię zostało przejęte przez starożytnych Rzymian, dzięki czemu dotarło do chrześcijaństwa. W dokumentach polskich jest poświadczone od 1320, początkowo jako imię klasztorne, a we wschodniosłowiańskiej formie Sydor (odnotowano także formę Sydur) – od 1402. Według Frosa i Sowy, w dawnych dokumentach polskich istnieją wzmianki o 2 lub 3 Izydorach z X i XI wieku, jednak w Słowniku staropolskich nazw osobowych pod red. W. Taszyckiego oraz innych cytowanych opracowaniach brak potwierdzenia tej informacji. 

Od tego imienia powstała staroruska forma skrócona (zdrobniała, spieszczona) Sidor, utworzona za pomocą popularnej w imiennictwie zarówno ruskim, jak i polskim techniki ucinania nagłosu.

Izydor bardziej upowszechnił się w Polsce XVIII i XIX wieku. Dość popularny był w latach dwudziestych XX wieku.

Odnotowane w dawnych dokumentach formy pochodne od tego imienia to: Iżyk // Jiżyk, Dorek (też od Teodor), wsł. Sydko, Syduszek, Syduszko.

W Martyrologium rzymskim odnotowano dziesięciu świętych Izydorów, dodatkowo w innych źródłach – dziewięciu.

Żeńskim odpowiednikiem jest Izydora.

Izydor imieniny obchodzi:
 4 lutego, w dniu wspomnienia św. Izydora z Peluzjum,
 4 kwietnia, w dniu wspomnienia św. Izydora z Sewilli,
 17 kwietnia, w dniu wspomnienia św. Izydora, Eliasza i Pawła, męczenników z Kordoby,
 14 maja, w dniu wspomnienia św. Izydora z Rostowa,
 15 maja, w dniu wspomnień św. Izydora Oracza oraz św. Izydora z Chios,
 6 października, w dniu wspomnienia bł. Izydora De Loor,
 14 grudnia, w dniu wspomnienia św. Izydora, Herona, Atera (Arseniusza) i Dioskura, męczenników.

Żeński odpowiednik to Izydora. Odpowiedniki obcojęzyczne: łac. Isidorus, ang. Isidor, fr. Isidor, hiszp. Isidoro, Isidro, niem. Isidor, ros. Isidor, Sidor, wł. Isidoro.

Odpowiedniki w innych językach 
 angielski: Isidore
 białoruski: Сідар (Sidar)
 czeski: Isidor, Izidor
 esperanto: Izidoro
 francuski: Isidore
 litewski: Izidorius, Dzidorius, Dzidas
 łacina: Isidorus
 niemiecki: Isidor, Isidorus
 rosyjski: Сидор, Исидор (Sidor, Isidor)
 staro-cerkiewno-słowiański: Isidorъ, Sidorъ
 staroukraiński: Исидоръ, Сидоръ
 ukraiński: Сидір (Sydir, odmiana: Sydora, Sydorowi)
 węgierski: Izidor, Izor
 włoski: Isidoro

Znane osoby noszące imię Izydor 
 Izydor z Miletu (442–537) – grecki architekt, fizyk i matematyk
 Izydor z Sewilli (ok. 554–636) – biskup i święty Kościoła katolickiego
 Izydor Oracz (ok. 1080 – ok. 1130) – święty katolicki pochodzący z Hiszpanii
 Izydor – patriarcha Konstantynopola od 1347 do 1350
 Izydor – duchowny rzymskokatolicki, biskup włodzimierski od 1375
 Izydor z Kijowa (ok. 1385–1463) – kardynał, w latach 1437–1442 prawosławny metropolita Kijowa i Wszechrusi
 Izydor (zm. 1619) – rosyjski biskup prawosławny
 Ysidro Alexis (ur. 1989) – dominikański zapaśnik walczący w stylu wolnym
 Izydor Affaita – włoski architekt, kapitan, inżynier wojskowy, sekretarz królewski, działający w Polsce
 Izydor Bakanja (zm. 1909) – zairski męczennik, błogosławiony Kościoła katolickiego
 Izydor (Bogojawleński) (1879–1949) – rosyjski biskup prawosławny, biskupa talliński i estoński
 Izydor Borys (ur. 1965) – polski rzeźbiarz, ceramik
 Isidore Lucien Ducasse (1846–1870) – francuski poeta i pisarz
 Izydor Gwoźdź – podpułkownik Wojska Polskiego II RP
 Izydor (Kiriczenko) (ur. 1941) – rosyjski biskup prawosławny, metropolita jekaterinodarski i kubański
 Izydor Kopernicki (1825–1891) – polski antropolog, powstaniec styczniowy
 Sidor Kowpak (1887–1967) – generał major Armii Czerwonej, dwukrotny Bohater Związku Radzieckiego
 Izydor Matuszewski – generał zakonu paulinów
 Izydor (Nikolski) (1799–1892) – rosyjski biskup prawosławny, metropolita nowogrodzki, petersburski i fiński
 Isidor Isaac Rabi (1898–1988) – amerykański fizyk, noblista
Izydor Stella-Sawicki (1881–1957) – polski inżynier, pierwszy rektor Politechniki Krakowskiej (1946–1948)
Izydor Szaraniewicz (1829–1901) – historyk polski pochodzenia ukraińskiego
 Izydor (Tupikin) (ur. 1974) – rosyjski duchowny prawosławny, metropolita smoleński i rosławski
 Izydor Zaczykiewicz (1900–1991) – polski pisarz
 Franciszek Izydor Bocheński (1823–1897) – polski ziemianin, przemysłowiec, zesłaniec
 Jan Izydor Sztaudynger (1904–1970) – polski poeta i satyryk
 Krzysztof Izydor Konopelski – polski grafik, satyryk, poeta

Nazwiska pochodzące od imienia Izydor: Sidor, Izydorczuk, Izydorczyk i in., Sydor.

Zobacz też 
 Ajos Isidoros – miejscowość na Cyprze
 Izydorów – wieś w Polsce
 San Isidro – miasto w Kostaryce
 Sidorów – wieś na Podolu
 Sidory – dwie wsie w Polsce
 Sidory Zapolne – wieś w Polsce
 Izydor z Peluzjum

Przypisy 

Męskie imiona greckie