alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Etnologie

Etnologie, ook wel Europese etnologie, richt zich op de bestudering van breed gedragen cultuurverschijnselen in hun historische, sociale en geografische dimensie, waarbij deze dimensies opvat worden als dynamische, groepsgebonden processen van betekenisgeving en toe-eigening.

Etnologie is niet geheel een synoniem van volkskunde. De wetenschapsdiscipline etnologie is in de plaats gekomen van het vak volkskunde. Met name sinds de jaren 1980 heeft de volkskunde zich vernieuwd. Internationaal wordt het vak sindsdien veelal met Europese etnologie / European ethnology aangeduid. In Nederland wordt sinds 1998 meestal de benaming Nederlandse etnologie gebruikt. De Europese etnologie is als antropologie van Europa verwant aan de volkenkunde (de niet-westerse antropologie) en culturele antropologie. De beoefenaren van het vak zijn georganiseerd in SIEF, the International Society for Ethnology and Folklore, gevestigd in Amsterdam.

In Nederland richt de onderzoeksgroep Nederlandse Etnologie van het Meertens Instituut zich op het dagelijks handelen van mensen in Nederland en de beeldvorming van dit handelen. Het doel van het onderzoek is inzicht te krijgen in het leven van alledag en de daarmee samenhangende cultuurverschijnselen. Met ingang van september 2013 is aan de Universiteit van Amsterdam een nieuwe leerstoel Europese etnologie ingesteld. Samen met het Meertens Instituut maakt deze leerstoel deel uit van het ACEE, het Amsterdam Center for European Ethnology, dat als coördinerende instelling op dat gebied in september 2014 van start ging.

Literatuur
 ;  et al. (2000): Volkscultuur. Een inleiding in de Nederlandse etnologie, Nijmegen
 ;  (red.) (2007): Reframing Dutch Culture. Between Otherness and Authenticity, Ashgate

Zie ook
 Culturele antropologie
 Lijst van etnologen

Externe links
 What is European Ethnology?
 UvA Leerstoel Europese etnologie
 Amsterdam Center European Ethnology
Hans Gerhard Creutzfeldt

Hans Gerhard Creutzfeldt (Harburg, 2 juni 1885 – München, 30 december 1964) was een Duits neuropatholoog. 

Creutzfeldt is vooral bekend geworden door de mede naar hem genoemde ziekte van Creutzfeldt-Jakob.

Hans Creutzfeldt werd geboren als oudste zoon van een arts.  Hij promoveerde in 1909 op de pathologische anatomie van de hypofyse. In 1921 publiceerde hij over een door hem gevonden bijzondere afwijking. Omdat een soortgelijk geval door Alfons Maria Jakob ook al was beschreven, noemde zijn hoogleraar de ziekte naar beiden.

De Tweede Wereldoorlog was voor Creutzfeldt een bijzonder moeilijke periode vanwege de gewoonte van het naziregime om korte metten te maken met psychiatrische patiënten. Na de oorlog werd hij de eerste rector van de heropgerichte Universiteit van Kiel. Het was een huldebetoon aan de persoonlijke integriteit van Creutzfeldt die steeds het belang van zijn patiënten boven zijn eigen belang had gesteld.

Creutzfeldt was gehuwd met Clara Sombart, een dochter van Werner Sombart. Hij overleed op 79-jarige leeftijd.

Duits hoogleraar
Duits neuroloog
Alfons Maria Jakob

Alfons Maria Jakob (Aschaffenburg, 2 juli 1884 – Hamburg, 17 oktober 1931) was een Duitse neuroloog en hoogleraar.

Jakob was de eerste die de ziekte van Alpers als zodanig herkende en beschreef.  Met Hans Gerhard Creutzfeldt deed hij hetzelfde voor de ziekte van Creutzfeldt-Jakob. Ook heeft hij bijgedragen aan de beschrijving van een aantal andere neurologische ziekten.

Duits hoogleraar
Duits neuroloog
Dominee

Het woord dominee (afgekort ds.) is een aanspreektitel voor een predikant, zoals professor dat is bij een hoogleraar. Het woord is een verbastering van de vocatief domine van het Latijnse dominus dat heer betekent. Voor de aanduiding van het ambt wordt echter altijd het woord 'predikant' gebruikt.

In de meeste gevallen heeft de betrokkene een doctoraalexamen theologie afgelegd. Echter niet alle predikanten zijn universitair geschoold. Het is in Nederland iedereen ambtshalve toegestaan de titel dominee te volgen, mits zij zijn gewijd door een officieel (internationaal) erkende religie of kerk in Nederland

Titulatuur 
Als men wil aangeven dat iemand predikant is kan men er voor kiezen om VDM (verbi divini minister), Latijn voor dienaar van het Goddelijk woord, achter de naam te vermelden.

Spreekwoordelijk 
De uitdrukking Er kwam een dominee voorbij wordt wel gebruikt als een gesprek plotseling stilvalt. Waarschijnlijk is dit ontleend aan het feit dat men zich in de aanwezigheid van een dominee niet vrij durfde te uiten, uit vrees voor een terechtwijzing. Een andere verklaring is dat dominees de taak hadden de familie aan huis te berichten over het overlijden van zeevarenden of soldaten.

Noten 

Geestelijk ambt in het protestantisme
Elzenvliegen

Elzenvliegen of slijkvliegen (Sialidae) zijn een familie van insecten die behoren tot de orde grootvleugeligen (Megaloptera) en zijn een familie van vliegende insecten.

Kenmerken
Deze insecten hebben een donker lichaam met rookbruine, geaderde vleugels. De lichaamslengte komt meestal niet boven de 1,5 cm.

Leefwijze
Volwassen elzenvliegen leven van nectar en worden meestal zittend op oevervegetatie gevonden. Het zijn zwakke vliegers; bij verstoring vliegen ze op maar gaan een eindje verder weer zitten in plaats van weg te vliegen.

De larven leven onder water van kleine diertjes en lijken wel op een duizendpoot vanwege de vele, poot-achtige tracheeënkieuwen aan het achterlijf. Het zijn goede zwemmers die tweemaal overwinteren voordat verpopping plaatsvindt. Dit gebeurt op het land, na ongeveer een week komt de pop uit.

Voortplanting
De eieren worden meestal afgezet in de nabijheid van water. De uitgekomen larven hebben volledig ontwikkelde poten. Ze zijn volgroeid binnen een jaar.

Soorten
Deze familie bestaat uit slechts één genus met in Noord- en Centraal-Europa zes, sterk op elkaar gelijkende soorten. Ze zijn nog het best te onderscheiden aan het biotoop waarin de soort wordt gevonden, een bekende is de soort Sialis lutaria. Andere soorten zijn S. flavilatera, die in modderig, stilstaand water leeft, en S. fuliginosa, in meer stromend en zuurstofrijk water leeft.

Geslachten
Genera: Indosialis - Nipponosialis - Sialis

In Nederland waargenomen soorten
 Genus: Sialis
 Sialis fuliginosa
 Sialis lutaria
 Sialis nigripes

Externe links
 Overzicht Sialidae op waarneming.nl

Bronvermelding

Grootvleugeligen
Gaasterland (streek)

Gaasterland (Fries: Gaasterlân) is een streek in de Zuidwesthoek in de Nederlandse provincie Friesland. Het ligt in de gemeente De Friese Meren. De voormalige gemeenten Gaasterland-Sloten en Nijefurd zijn deel van Gaasterland.

Landschap
Gaasterland ligt in Nationaal Landschap Zuidwest Fryslân. De streek is, anders dan het overwegend vlakke weidekarakter van Friesland, juist glooiend en bosrijk. Deze reliëfs heetten vroeger gaasten. Het zijn in de Saalien-ijstijd opgestuwde keileemruggen, overdekt met een laag zand. Vanwege de zandverstuivingen hier en elders in Nederland heeft Staatsbosbeheer het gebied rond 1900 beplant met bos. De keileemruggen waren een natuurlijke zeewering tegen het water van de Zuiderzee en zijn dat nu nog voor het IJsselmeer. In Gaasterland bevinden zich drie kliffen: Roode Klif, Mirnser Klif en Oudemirdumer Klif. Tussen de keileemruggen liggen een aantal polders: Wielpolder, Huitebuursterpolder, Huitebuersterbûtenpolder en de Zuiderfennenspolder.

Het hoogste punt van Gaasterland is 12,70 meter boven NAP. Het bevindt zich ten zuidwesten van Oudemirdum aan de rand van het Jolderenbos.

Natuurgebieden
Natuurgebieden in Gaasterland: Balksterbos, Bremer wildernis, Elfbergen, Harichsterbos, Jolderenbos, Lycklamabos, Nijemirdumerheide, Oudemirdumer Klif, Reitpollen, Roekebos, Rijsterbos, Sondelerleien, Starnumanbossen, Steile Bank, Wijckelerhop, Wijde Rijn, Wikelerbosk, Wyldemerk, IJsselmeerkust met de Mokkebank en Steile Bank, Het Zwin.

Wateren
In de streek bevinden zich de volgende meren, poelen, kanalen, vaarten en sloten:

Plaatsen
Grootste plaats in Gaasterland is het dorp Balk. Dorpstypen in Gaasterland:
 Esdorp: Bakhuizen, Hemelum, Oudemirdum en Sondel.
 Streekdorp: Harich, Westerend en Ruigahuizen.
Overige plaatsen: Delburen, Hooibergen, Marderhoek, Mirns, Nieuw Amerika, Nijemirdum, Rijs, Schouw,  Wijckel.

Bezienswaardigheden

Enkele monumentale gebouwen zijn: Mooi Gaasterland, Huize Rijs, Kippenburg en Riniastate. Molens in de streek zijn het Zwaantje bij Nijemirdum en de windmotor Mirns. Klokkenstoelen staan op de plaats van de niet meer bestaande kerk van Mirns en de kerk van Ruigahuizen.

Aan de rand van het Jolderenbos staat de luchtwachttoren 6H3 - Oudemirdum, gebouwd in 1953 ten tijde van de Koude Oorlog om onder het bereik van de radar vliegende vijandelijke toestellen te kunnen waarnemen. Vanaf de toren heeft men een weids uitzicht over land en water. 

In het Rijsterbos, eigendom van het It Fryske Gea, is de steenkist van Rijs gevonden, een overblijfsel van de trechterbekercultuur. In het bos staat ook het Vredestempeltje van Rijs. Bij natuurgebied Wyldemerk stond het voormalige Kamp Wyldemerk.

Het bezoekerscentrum Mar en Klif in Oudemirdum geeft informatie over de streek. Ten zuiden van Oudemirdum aan de IJsselmeerkust bevinden zich het Sybrandy's Speelpark en het uitzichtpunt Seedyk Kiekje. 

De route van de Elfstedentocht en de Fietselfstedentocht gaat ook door Gaasterland.

 
Stuwwal
Lading

vracht - hetgeen getorst wordt ter verplaatsing
elektrische lading - een maat voor elektromagnetische interactie
oxidatietoestand - in de scheikunde en natuurkunde de lading van een ion
lading (hydrodynamisch) - een maat voor de hoeveelheid energie die een stromende vloeistof heeft
lading (munitie) - de explosieve inhoud van munitie
lading (natuurkunde) - een concept in de theoretische natuurkunde
Lading (parochie) - een parochie van de Deense Volkskerk in de Deense gemeente Favrskov
Lading (plaats) - een plaats in Denemarken
Friese Hempolders

De Friese Hempolders zijn polders die in de 12e eeuw en 13e eeuw in Friesland werden aangelegd, langs de zuidrand en gedeeltelijk de oostrand van de voormalige Middelzee.

De Middelzee was toen al dichtgeslibd en had haar waterafvoerende functie verloren. Bovendien werd ook begonnen met het ontginnen van de veengebieden. Daardoor kregen de gebieden tussen de veengebieden en de dichtgeslibde Middelzee veel water te verwerken dat ze moeilijk konden afvoeren. Daarom werden deze gebieden ingedijkt. De naam van de zuidelijke en oostelijke dijk (tussen de hempolder en de veengebieden) is vaak Hemdijk en Griene Dyk.

Enkele Hempolders:
Rauwerderhem (Rond Rauwerd of Raerd)
Scherhem (ten noorden van Sneek)
Sperkhem (tegenwoordig een wijk van Sneek)
Scherwolderhem (rond Abbega en Oosthem)
Hem rond Abbega en Heeg
Riperahem rond Sandfirden

Literatuur 
 , De wereld van het Friesche landschap, Wolters Noordhoff, 1993, ISBN 9001955193

Polder in Friesland
Encyclopedist

De term encyclopedisten (Frans: encyclopédistes) wordt over het algemeen gebruikt als benaming voor een groep Franse 18e-eeuwse wetenschappers en filosofen die  samenwerkten aan de productie van de Encyclopédie, onder de regie van Denis Diderot en Jean Le Rond d'Alembert. Zij schreven de Franstalige Encyclopédie, de eerste moderne encyclopedie, en brachten, met soms zeer kritische noten, structuur aan in de kennis.

De encyclopedisten worden als een filosofische stroming beschouwd omdat zij, los van de universiteiten die onder controle stonden van theologen, kennis verzamelden, zin en onzin scheidden, en zeer kritisch stonden ten opzichte van de 
kerken en hun machtsuitoefening, de absolute vorsten en het alom heersende bijgeloof.

Het was een wens van de redacteuren dat als de beschaving volledig vernietigd zou worden, de mensheid haar aan de hand van de Encyclopédie weer kon herstellen. De Encyclopédie werd gezien als een verzamelpunt voor informatie en een polemisch arsenaal.

De encyclopedisten hebben veel bijgedragen aan de Europese verlichting. De encyclopedie toonde hoe de wereld door mechanische wetmatigheden werd bepaald en dat natuurwetten onveranderlijk zijn. Dat stond haaks op het magische denken van de kerken en de middeleeuwen.

Andere encyclopedieschrijvers 
Het enkelvoud "encyclopedist" wordt nu gebruikt als een algemene term voor een persoon die meehelpt een encyclopedie te schrijven, doorgaans als "encyclopedisten" of "Encyclopædisten" geschreven.

Filosofische stroming
 
De verlichting
Erik Estrada

Erik Estrada (East Harlem (Manhattan (New York)), 16 maart 1949) is een acteur die vooral bekend is van zijn hoofdrol als motoragent in de televisie-actieserie CHiPs (wat stond voor Californian Highway Patrol).

Daarnaast heeft hij de rol vertolkt van Nicky Cruz, in de inmiddels klassiek geworden film The Cross and the Switchblade (Kruis in de asfaltjungle).
Estrada speelde ook mee in Airport 1975 in 1974, in 1975 als Prince Aram Sakari in aflevering 16 "The Deadly Test" van het derde seizoen van de succesvolle tv-serie The Six Million Dollar Man, in aflevering Midway in 1976, in de series Sabrina, the Teenage Witch, The Bold and the Beautiful, Drake & Josh, Scrubs en Hunter. In de tv-serie Big Time Rush speelt Erik de vader van Carlos Pena, Jr. Ook speelde hij als een ambulanceverpleger een kleine gastrol in de film CHiPs in 2017.

Hij is drie keer gehuwd: Joyce Miller (1979–1980), Peggy Rowe (1985–1990), Nanette Mirkovich (1997–nu). Vanaf 2009 is hij fulltime sheriff van Bedford County (Virginia).

Puerto Ricaans filmacteur
Randy Newman

Randall Stuart (Randy) Newman (Los Angeles (Californië), 28 november 1943) is een Amerikaanse componist en zanger. Hij bracht sinds 1968 elf studioalbums uit. Hij schreef ook diverse soundtracks voor films.

Levensloop

Newman groeide op in een muzikaal beroemde familie. Zijn ooms Alfred, Lionel en Emil waren gerespecteerde filmcomponisten. Zijn vader Irving schreef een song voor Bing Crosby. Newman werd op zijn zeventiende jaar professioneel songwriter voor een uitgever in Los Angeles. Toen hij met hulp van zijn vriend Lenny Waronker een platencontract bij Reprise kreeg, stopte hij als broodschrijver en richtte zich op een carrière als singer-songwriter.

Zijn orkestrale debuut in 1968 Randy Newman Creates Something New Under The Sun was niet direct een succes in verkoopcijfers, maar de nummers van het album werden binnen korte tijd door diverse artiesten op de plaat gezet. Met zijn volgende album, 12 Songs (1970), oogstte Newman alom lof. Gedurende de jaren zeventig maakte hij diverse platen, waaronder Sail Away, Good Old Boys en Little Criminals.

Kenmerkend voor zijn hits zijn de bijtende satirische teksten, zoals God's Song van het album Sail Away. Daarin laat hij God zeggen waarom hij zoveel van de mensen houdt, hoewel hij de steden platbrandt en hun kinderen afneemt. De mensen zeggen dat ze gezegend zijn met zo'n Heer. You must all be crazy to put your faith in me! That's why I love mankind!. Al verschillende malen werd Newman bekritiseerd of zelfs voor de rechter gedaagd vanwege zijn teksten die door veel Amerikanen verkeerd begrepen worden. De tekst van Short People schoot bij veel kleine mensen in het verkeerde keelgat.

Sinds de jaren tachtig verdeelt Newman zijn tijd tussen het opnemen van nieuwe albums en componeren voor films. Voor zijn soundtracks en filmsongs ontving hij tot dusver (2015) twintig Oscarnominaties, waarvan er twee verzilverd werden. Eén Oscar won Newman voor Beste Originele Nummer in 2002 met het liedje If I Didn't Have You uit Monsters, Inc.. Newman zei daarover: "The impact of the Oscar lasted about a day and a half". De andere Oscar, in dezelfde categorie, kreeg hij in 2011 voor We Belong Together uit de film Toy Story 3. Hij ontving verder een Grammy Award voor de score van The Natural en een Emmy Award voor zijn muziek in Cop Rock. In 2010 kreeg Newman een ster op de Hollywood Walk of Fame.

Discografie

Externe links 
 Officiële website
 
 

Amerikaans componist
Amerikaans singer-songwriter
Filmcomponist
Dragonder

Een dragonder was een infanterist die zich per paard ("bereden") verplaatste en te voet ("afgestegen") vocht. De oorspronkelijke bedoeling was eenvoudigweg om infanterie te hebben die zich snel kon verplaatsen. Organisatie en titels van officieren kwamen dan ook overeen met die van de infanterie en niet van de cavalerie. 

Overigens geldt dit laatste niet voor het Nederlandse leger. Volgens de Officiersboekjes 1830 tot en met 1867 (Naam- en ranglijst der officieren van het Nederlandsche leger) werd binnen de regimenten Dragonders de rang tussen Majoor en Eerste Luitenant aangeduid als Ritmeester of Ridmeester zoals bij de cavalerie en dus niet als Kapitein. Vanaf 1868 is sprake van Hussaren in plaats van Dragonders. 

Tegenover echte cavalerie-eenheden waren ze in het nadeel, zodat zij zich steeds meer ook als cavalerie-eenheden trainden en bewapenden. Geleidelijk aan werden dragonders meer en meer als lichte en middelzware cavalerie ingezet. 

De naam zou afstammen van de in een vaandel gevoerde draak (dragon). Een andere verklaring is de typische drakenvorm die de loop van een 17e-eeuwse Franse musket gehad zou hebben en waar vooral bereden infanteristen mee bewapend zouden zijn geweest. Dragonders werden ten tijde van de Amerikaanse Revolutie ingezet door de Britten, met weinig succes.

Diverse moderne krijgsmachten behielden onderdelen met de traditionele benaming dragonders (Engels: dragoons), ook toen na de ontwikkeling van de pantserwagen de gemechaniseerde infanterie in de oorlogvoering intrede deed. 

Bijvoorbeeld de British Columbia dragoons waren onderdeel van een Canadese eenheid die in 1945 in Nederland opereerde en daarbij onder meer betrokken was bij de bevrijding van Delfzijl. De Belgische stad Oostende werd op 8 september 1944 bevrijd door eenheden van de Manitoba dragoons. De Manitobalaan aldaar herinnert daaraan. In Brugge herinnert het kunstwerk bizons op de Canadabrug aan de bevrijding in hetzelfde jaar door dat regiment.

Cavalerist
Infanterist
Ecokathedraal

De Ecokathedraal is een land art-project bij het Friese dorp Mildam, in de Nederlandse gemeente Heerenveen.

Beschrijving 
De Ecokathedraal, gesitueerd even ten noorden van Mildam, is bedoeld als een werkplaats waar langdurige processen tussen mens en natuur worden bestudeerd. Door stoeptegels en ander overtollig bouwmateriaal op bijzondere wijze opeen te stapelen kan de flora en fauna zijn natuurlijke gang gaan. De eerste ecokathedraal is gelegen op een perceel grond te midden van de bossen van Mildam, gemeente Heerenveen. Het project is in de jaren 1970 gestart door filosoof/'ecotect'/landschapsarchitect Louis le Roy (1924-2012). De bedoeling is dat het project tot het jaar 3000 blijft duren. Deze tijd is namelijk nodig om de processen te kunnen bestuderen die eindeloos doorgaan. Om de continuïteit te waarborgen is in 2001 de Stichting Tijd opgericht, die ook als doel heeft om vergelijkbare processen te starten in binnen- en buitenland.

In 2008 is voor het terrein waarop de eerste Ecokathedraal gebouwd wordt een officieel bestemmingsplan "Ecokathedraal proces" goedgekeurd door Provinciale Staten, wat de weg vrij maakt voor vergelijkbare projecten in Nederland.

Tegelijkertijd met de ontwikkeling van de ecokathedraal in Mildam is de Le Roy tuin, een openbaar park in Heerenveen, als een ecokathedraal in ontwikkeling.

Externe links
 Website Ecokathedraal Mildam
Le Roy tuin Heerenveen
 Stichting Tijd

Cultuur in Heerenveen
Ecologie
Landschapskunst
Deutsches Institut für Normung

Het Deutsches Institut für Normung (afgekort DIN) is de Duitse nationale normeringsinstantie, gezeteld in Berlijn.

Het Deutsches Institut für Normung vaardigt in Duitsland geldige normen uit, al dan niet gebaseerd op Internationale Organisatie voor Standaardisatie (ISO)- en/of Europese Norm (EN)-normen. De eerste DIN-norm verscheen in 1918. De afkorting was eerder ook bekend als Das Ist Norm en Deutsche Industrie -Norm(en).

Geschiedenis
In 1920 verscheen de bekende norm voor papierformaten: DIN 476, bijvoorbeeld DIN-A4.

Een andere bekende DIN-norm is die van gevoeligheid van fotografisch materiaal (tegenhanger van de Amerikaanse aanduiding: ASA). Dit is een logaritmische eenheid. Elke verhoging met 3 duidt een tweemaal zo gevoelige film aan. Gebruikelijke filmgevoeligheden zijn 21 en 24 DIN.

Veel audio- en andere apparatuur zoals die tussen 1955 en 1975 gemaakt werd, was uitgerust met zogenaamde DIN-stekkers. Ook de IBM- en compatibele personal computers gebruikten tot eind jaren negentig een 5-polige DIN-stekker als aansluiting voor het toetsenbord. Inmiddels is ook de Mini-DIN-plug tot standaard uitgegroeid, bijvoorbeeld voor S-Video- en PS/2-verbindingen.

Toepassingen
Een andere veelgebruikte norm is de DIN 40 050. De mogelijkheid wordt geboden om een eenvoudige en eenduidige indicatie te geven voor de graad van bescherming tegen binnendringen van stof en water op een elektrisch toestel. Een toestel krijgt hiertoe een IP-code toegekend.

Externe link
 www.din.de

Standaardisatieorganisatie
Duitsland
Empirisch onderzoek

Empirisch onderzoek omvat elke wetenschappelijke onderzoeksactiviteit die directe, eigen waarnemingen gebruikt.

Historisch gezien begon de empirische wetenschapsbeoefening een grotere rol te spelen met Roger Bacon (1214-1294) net na de 'renaissance van de twaalfde eeuw', op het snijvlak van hoge en late middeleeuwen. Bacon was, in een tijdperk van vooral speculatieve wetenschapsbeoefening, een vroege aanhanger van het empirisme, dat vanaf de Verlichting als enig aanvaarde natuurwetenschappelijke methode zou overblijven (na de zogenoemde wetenschappelijke revolutie).

Het principe van het empirisme is de inductie.
 Men begint met waarnemingen.
 Men formuleert op grond daarvan vervolgens een algemenere wetmatigheid (wet).
 Men stelt op grond van de geconstateerde wetmatigheid een hypothese op.
 Deze hypothese wordt getoetst door middel van een experiment en zo probeert men de eerder geformuleerde wetmatigheid te verifiëren of te falsifiëren. 

Bij het onderzoek is het van belang dat er precies te werk wordt gegaan en dat de gemeten resultaten teruggekoppeld worden naar de onderzoeksvraag. Het empirisch resultaat is dan ook puur gebaseerd op individueel wetenschappelijk onderzoek, nooit op een uitgewerkte theoretische onderbouwing vooraf.

Zie ook 
 Empirische cyclus
 Logisch positivisme
 Confirmatie
 Veldwerk

Onderzoek
Albert I

Albert I van België (1875-1934), koning der Belgen
 Albert I (musical), Belgische musical uit 2016
 Albert van Saksen, (1828-1902), koning van Saksen
 Albert I van Monaco (1848-1922), vorst van Monaco
 Albert I van Gorizia, (-1302), hertog van Gorizia
 Albert I van Namen, (-1011), graaf van Namen
 Albert I van Vermandois (-987), graaf van Vermandois
Computergeheugen

Met computergeheugen worden onderdelen van een computer aangeduid waarin informatie opgeslagen kan worden voor later gebruik. Zonder de diverse vormen van geheugen zou een computer niet in staat zijn complexe odrachten uit te voeren. Computergeheugen wordt onderscheiden in intern geheugen en extern geheugen, en ook in vluchtig geheugen en niet-vluchtig (permanent) geheugen.

Soorten 
Intern geheugen van een computer betaat voornamelijk uit geheugen van het type random-access memory (RAM)) en van het type read-only memory (ROM).
 RAM kan zowel gelezen als beschreven worden. RAM vormt de basis voor het werkgeheugen van de computer. Hoe meer RAM er aanwezig is, hoe meer en beter zwaardere programma's zullen werken.
 Pure ROM is niet-vluchtig geheugen dat alleen gelezen kan worden en dat voornamelijk wordt gebruikt om firmware op te slaan, software die niet of nauwelijks aan verandering onderhevig is.
 Programmable read-only memory (PROM) is geheugen dat slechts eenmalig beschreven kan worden en daarna alleen nog maar gelezen;
 Erasable programmable read-only memory (EPROM) is een vorm van PROM met  wismogelijkheid, waardoor het geheugen herprogrammeerbaar is (met een EPROM-programmer);
 Electrically erasable programmable read-only memory (EEPROM) is geheugen dat elektronisch opnieuw beschreven kan worden (zonder uit de schakeling gehaald te hoeven worden).

Daarnaast behoort tot het interne geheugen ook
 registergeheugen
 processorcache

Extern geheugen bestaat in velerlei vormen, zoals:
 cd-roms
 digital versatile disc (dvd)
 diskettes
 harde schijf
 magneetband
 SD-kaart
 USB-stick

Oudere vormen van opslag die nu nauwelijks meer gebruikt worden, zijn:
 ponsband
 ponskaarten
 ringkerngeheugen
 trommelgeheugen

Hiërarchie 
De soorten geheugen die een computer heeft zijn te rangschikken aflopend in snelheid en kosten per opgeslagen byte:
 registergeheugen
 processorcache
 random-access memory
 harde schijf
 secundaire opslag (cd, dvd, magneetband)

Veel componenten in een moderne personal computer (pc) bevatten zelf ook geheugen en soms een eigen processor. Veel hardeschijfcontrollers zijn voorzien van een cachegeheugen en videokaarten zijn in het algemeen voorzien van een ruime hoeveelheid videogeheugen.

Zie ook 
 Holografisch geheugen
Leopold II

Leopold II kan zijn:
Leopold II van Anhalt-Dessau (1747-1751)
Leopold II van België (1835-1909)
Keizer Leopold II (1790-1792)
Leopold II van Lippe (1802-1851)
Leopold II van Oostenrijk (1075-1095)
Leopold II van Toscane (1824-1859)
Léopold II (schip, 1893)
Lichaam



In de biologie
 Lichaam (biologie) - het lijf van een dier
 Menselijk lichaam

In de natuurkunde
 Lichaam (natuurkunde) - ieder voorwerp wordt lichaam genoemd. Eventueel kan ook een hoeveelheid vloeistof of gas een lichaam zijn.
 Star lichaam - een onvervormbaar lichaam, ook al werken er krachten op in.

In de wiskunde
 Lichaam (meetkunde) - een driedimensionaal object
 Lichaam (Ned) / Veld (Be) - resp. de Nederlandse en Belgische term voor een algebraïsche structuur
 Delingsring (Ned) / Lichaam (Be) - resp. de Nederlandse en Belgische term voor een bepaald type ring

Merk op dat voor de Belgische en de Nederlandse wiskundige de betekenissen van lichaam verschillen:   
 wat men in Nederland verstaat onder lichaam heet in België een veld   
 wat men in België verstaat onder lichaam heet in Nederland een delingsring

In het recht
Lichaam (Belgisch recht) - een niet-vermogensrechtelijk goed

Maatschappij
 vereniging (rechtspersoon), een maatschappelijke instelling als eenheid, dan wel vereniging van personen.
 Besturend Lichaam van Jehova's getuigen
 Openbaar lichaam
 Juridische entiteit met of zonder rechtspersoonlijkheid
 Vertegenwoordigend Lichaam
 Zie ook: Volksvertegenwoordiging
 Wetgevend Lichaam
Vermogen

vermogen (natuurkunde), een begrip uit de natuurkunde, namelijk de hoeveelheid energie per tijdseenheid
 motorvermogen, de maximale energie die een motor per tijdseenheid kan leveren
 het in geld uit te drukken saldo van bezittingen en schulden van een persoon of bedrijf
 particulier vermogen
 vermogen (bedrijfseconomie)
 vermogen (juridisch) (België), het geheel van de juridische rechten en plichten van een persoon
 vermogen (magie), een soort magie uit de fantasy-boeken van Robin Hobb
 vermogen (filosofie), macht, kracht, potentie
Paardekracht

Paardenkracht, oude eenheid van arbeidsvermogen
Joseph Paardekracht, pseudoniem van Joseph Peter Kerkhof, 1945 - 1993, cabaretier
Grijs

Grijs is elke achromatische ("kleurloze") kleur met een intensiteit tussen die van wit en van zwart. Grijs wordt wel een kleur genoemd, maar is geen kleurtint. Samen met wit en zwart behoort grijs tot de achromatische  kleuren, die in tegenstelling staan tot de bonte kleuren.

In de subtractieve kleurmenging is grijs een mengsel van zwart en wit. In de additieve kleurmenging is grijs in feite een soort wit, maar dan van een verminderde intensiteit.

Kleurnuances 
Hieronder een middentoon grijs:

De tabel hierboven toont neutrale grijze kleuren. Door toevoeging van meer rood, geel of blauw kunnen grijzen met meer karakter worden gemaakt:

Grijstinten
Afbeeldingen in kleur kunnen worden omgezet in grijstinten of grijsschakeringen. Hierbij wordt de lichtsterkte van elk beeldpunt behouden en de kleurtintinformatie uitgefilterd.

Gebruik en gevoelswaarden 
 Grijs wordt veelal geassocieerd met ouderdom, wijsheid en ervaring.
 Grijze kleding wordt als zeer gedistingeerd beschouwd.
 Grijs heeft daarnaast een imago dat sterk samenhangt met saaiheid, onopvallendheid en eentonigheid. Dit blijkt uit standaarduitdrukkingen als een grijs bestaan en een grijs personage of grijze muis (versus een zwartwitpersonage) voor een onopvallend persoon.
 Grijs heeft ook de eigenschap op veel mensen kalmerend en rustgevend te werken. Dit hangt ermee samen dat grijs, in tegenstelling tot bonte kleuren, volkomen neutraal is.
 De kleur grijs is feitelijk een mengeling van wit en zwart, twee kleuren die respectievelijk het goede en het kwade symboliseren, of (in het algemeen) twee tegengestelden. Grijs kan zodoende twijfel symboliseren, een gespletenheid, een evenwicht tussen de zaken, of een overgangsgebied. Wanneer men in een "grijs gebied" opereert, doet men zaken waar geen duidelijke regels over zijn, of waarvan het niet duidelijk is of ze legaal of illegaal zijn.

Varia 
 Een grijze lucht betekent vaak dat het regenachtig en miezerig weer is.
 In de kleurcodering voor elektronica staat grijs voor het cijfer 8.
 Donkergrijs wordt ook wel antraciet genoemd (grijs als steenkool).

Kleur
Orkestratie

Orkestratie of instrumentatie is het toekennen van muziekinstrumenten aan een partij van een compositie en hangt samen met de instrumentatieleer.

De meeste partijen zijn niet voor een willekeurig instrument geschikt of zelfs maar geschikt te maken. De componist houdt doorgaans rekening met de instrumenten waar hij/zij de muziek  voor componeert. Instrumenteigenschappen, waar met componeren / arrangeren rekening mee gehouden moeten worden, zijn:
 de ambitus van het instrument (hoogste/laagste nog comfortabel te spelen noot)
 de klankkleur (een hobo heeft een veel doordringender klank dan een viool)
 instrumentspecifieke (on)mogelijkheden; een viool kan twee tonen tegelijk spelen, de meeste blaasinstrumenten niet; een harp kan geen lange noten spelen; blazers moeten ademhalen; violisten hebben te maken met stokvoering enz.
 het dynamisch bereik
 de samenklank van verschillende instrumenten: fagot en cello versmelten bijzonder mooi met elkaar, maar altviool en klarinet net weer minder

Handboeken

De handboeken voor orkestratie zijn doorgaans niet te vinden in gewone bibliotheken. Ze zijn meestal wel te vinden in gespecialiseerde bibliotheken van universiteiten en muziekhogescholen wereldwijd.

Nicolas Rimsky-Korsakow, Principles of Orchestration, (New York (E.F. Kalmus), s.d.
Ernest Guiraud en Henri Busser, Traité pratique d'instrumentation, Parijs (Durand & Cie), 1933.
A.F. Marescotti, Les instruments d'orchestre, Parijs (Jean Jobert), 1950.
Charles Koechlin, Traité de l'orchestration, 1954-1959.
Cecil Forsyth, Orchestration, Londen (McMillan & C° en Stainer & Bell), 1955.
Walter Piston, Orchestration, Londen (Victor Gollancz Ltd.), 1961.
Gordon Jacob, Orchestral Technique, Londen (Oxford University Press), 1962.
Kent Wheeler-Kennan, The Technique of Orchestration, Englewood Cliffs (Prentice-Hall Inc.), 1964.
Samuel Adler, The Study of Orchestration, (New York (W.W.Norton & Company, Inc.), 1982.

Zie ook
 Orkest

Muzieknotatie
Orkest
Gemeenschappelijk wonen

Gemeenschappelijk wonen is een alternatieve woonvorm van meerdere woongroepen met gezamenlijke voorzieningen. Dit kan zich uiten in overlegorganen waarin meerdere aspecten van het gemeenschappelijk wonen worden besproken en besloten. Ook zullen er voorzieningen zijn, zoals een centrale ontmoetingsruimte (bijvoorbeeld een bar), een zwembad, een sauna, gedeelde tuinen, werkplaatsen en regelmatig terugkerende activiteiten.

Het verschil met centraal wonen zit zich in het feit dat het wooncomplex hier is opgebouwd rond woongroepen en niet zelfstandige wooneenheden. Binnen het concept van gemeenschappelijk wonen kunnen zich wel enkele zelfstandige wooneenheden bevinden. Een voorbeeld is het complex "Gemeenschappelijk Wonen Nieuwegein", dat in het begin van de jaren 80 van de 20e eeuw met behulp van een plaatselijke woningbouwvereniging in de Nieuwegeinse wijk Fokkesteeg is gerealiseerd.

Wohngemeinschaft (WG) 
De Duitse term Wohngemeinschaft of WG staat niet voor een woongemeenschap (de uitdrukkingen zijn dus 'valse vrienden') of gemeenschappelijk wonen zoals hierboven beschreven. Een WG kan een woongroep zijn (maar over het algemeen geen commune) of, in het geval van een zogenoemde "Zweck-WG" een studentenhuis. Er zijn ook WG's van werkenden, senioren, 50plussers, dementen, gehandicapten, of met meerdere generaties. Ook sociologische en wettelijke aspecten worden in dat artikel nader besproken.

Samenhuizen 
In Vlaanderen wordt "gemeenschappelijk wonen" gebruikt als overkoepelende term voor allerlei vormen van groepsgewijze wonen (woongroepen, leefgemeenschappen, woon- werkgemeenschappen, centraal wonen, cohousing, etc.). Een synoniem is er samenhuizen. 
De Nederlandse Federantie Gemeenschappelijk Wonen gebruikt de term "gemeenschappelijk wonen" eveneens in overkoepelende zin.

Zie ook 
 Centraal wonen
 Commune
 Samenhuizen
 Woongroep

Externe links 
 Federatie Gemeenschappelijk Wonen - FGW
 Samenhuizen vzw
 Prikbord voor woongemeenschappen die nieuwe bewoners zoeken en andersom

Volkshuisvesting
Alternatieve woonvorm
PC

Partidul Conservativ (Conservatieve Partij (Roemenië)), een voormalige Roemeense politieke partij
 PC, Coöperatieve Vereniging U.A. voor Lijkbezorging, bekend geworden als Coöperatie PC en PC Uitvaart
 Parsec, een astronomische afstandsmaat
 P.C. Hooftstraat, een straat in Amsterdam, de "PC"
 PC-maat, hart-op-hart-afstand tussen deurkruk en cilinder van een cilinderslot
 Personal computer, of thuiscomputer, in de brede zin
 IBM Personal Computer, een computer van IBM
 IBM PC-compatibele, een computer die gebaseerd is op de IBM PC
 picocoulomb, een eenheid van elektrische lading( zie Coulomb (eenheid))
 Player character, een personage in een rollenspel
 polarization controller, een hulpmiddel in de optica
 police constable, een Britse politierang voor gewoon agent
 Politieke correctheid
 Polycarbonaat, een kunststof
 Propria Cures, een studentenweekblad
 Protestants-christelijk, een levensbeschouwelijke richting
 pubococcygeus, PC-spier, een andere naam voor de musculus pubococcygeus

Sport 
 PC, Permanente Commissie, de Koninklijke Permanente Commissie der Franeker kaatspartij, organisator van
 de PC, de belangrijkste jaarlijkse kaatswedstrijd (in Franeker)
 penalty corner, een strafcorner in het hockey

Clubs 
 Poloclub, voorkomend in de naam van clubs voor:
 polo (sport), een balsport met twee teams te paard
 waterpolo, een balsport in het water
 kanopolo, een balsport in een kajak
 paardenclub, ponyclub, 
 parenclub
Lichte muziek

Met lichte muziek wordt door musici doorgaans alle muziekstijlen bedoeld, die niet tot de westerse kunstmuziek (klassieke muziek) behoren. Hieronder vallen jazz, popmuziek en soms ook volksmuziek.

Zie ook 
 Achtergrondmuziek
 Ambient
 Amusementsmuziek
 Arbeidsvitaminen
 Chill-out
 Easy listening
 Filmmuziek & Soundtrack
 Lounge (muziek)
 Muzak
 Salonmuziek
 Triphop

Externe link 
 Lichte muziek - numeni.nl

Muziekgenre
Harmonie



Samenhang 
 Harmonieleer (muziektheorie)
 Close harmony, meerstemmige zangstijl
 Samenklank, zie consonantie
 Harmonische oscillator: kracht (versnelling) en verplaatsing zijn evenredig
 Harmonie (samenhang), in de zin van goed bij elkaar passend, bijvoorbeeld kleurharmonie
 Harmonie als geschrift dat verscheidene Bijbelse verhaalvarianten verenigt
 Harmonische rij uit de wiskunde
 Harmonieorkest

Overig 
 Harmonie (Antwerpen), een Antwerps park met districtshuis en tramoverstaphalte van De Lijn
 Harmonie (hop), een hopvariëteit
 Harmonie (sociëteit), een sociëteit in Batavia, nu Jakarta
 De Harmonie (Alkmaar), voormalige bioscoop in Alkmaar
 De Harmonie, een voormalig zalencentrum aan de Rozengracht in Amsterdam. Tegenwoordig bekend onder de naam Het Atelier.
 De Harmonie (Biervliet), een molen in Biervliet
 De Harmonie (Groningen), voormalig concertzaal en sociëteit in de stad Groningen
 De Harmonie (Leeuwarden), schouwburg en concertzaal in Leeuwarden
 De Harmonie (uitgeverij), een uitgeverij, bekend van onder meer de Harry Potter-boeken
 De Harmonie (Winschoten), een historisch gebouw in Winschoten
 Muziekmuseum De Harmonie, een fanfaremuseum in Koekelare
 Harmonie (Gaesbeekstraat)
Edele rotting

Edele rotting (Frans: pourriture noble, Duits: Edelfäule) is een proces waarin een schimmel de schil van druiven aantast. Het gaat om de grijze schimmel Botrytis cinerea, die onder bepaalde klimatologische omstandigheden (ochtendmist en warmte) laat in het jaar toeslaat.

Bij edele rotting wordt de schil van de druif poreus. Hierdoor verdampt er vocht uit de druif, met een toename van het gehalte aan suikers, smaakstoffen en aroma's tot gevolg. Na zachtjes persen komt er stroperig en erg zoet sap uit de druif, de most. De gisting hiervan komt langzaam op gang, omdat de wijngist de concurrentie met de nog aanwezige schimmel moet aangaan. Ook het hoge suikergehalte werkt het gistingsproces tegen. Het uiteindelijke resultaat is een wijn met een hoog gehalte aan smaakstoffen en een behoorlijke zoetheid.

Het plukken van de aangetaste druiven is ook een specialiteit: de trossen worden bij edele rotting niet in hun geheel geplukt, maar de druiven worden een voor een uitgezocht. In Duitsland en Oostenrijk heten wijnen van deze met schimmel aangetaste druiven derhalve ook wel Trockenbeerenauslese (trocken betekent droog, een verwijzing naar de ingedroogde druif; Beeren is een Oudduits woord voor vruchten in het algemeen (Nieuwduits 'bessen'); Auslese betekent selectie (d.w.z. 'specifiek uitgezocht). In Oostenrijk kent men daarnaast ook nog Ausbruch.

De schimmel komt in Duitsland maar eens in de vier à tien jaar voor. Het Franse wijngebied Sauternes is juist erg bekend vanwege deze schimmel die er elk jaar in meer of mindere mate voorkomt. Wijn uit de Elzas van deze door edele rotting aangetaste druiven heet Sélection de grains nobles. Ook in Hongarije komt de edele rotting met zekere regelmaat voor. Hier wordt het verkregen vocht – de zogenaamde eszencia – uit de druiven gebruikt voor tokaji aszú.

Om diverse redenen is de opbrengst in de wijngaarden bij deze methode per hectare zeer gering. Ten eerste is het procedé arbeidsintensief omdat het verschillende plukronden vereist. Ten tweede lopen wijnboeren door onzekerheden ten aanzien van de specifieke soort schimmel en de klimatologische omstandigheden grote risico's om een "eventuele" oogst binnen te halen. De bewerkelijkheid van deze methode en het feit dat de vraag groter is dan het aanbod leidt doorgaans tot hoge prijzen voor deze wijnen.

Zie ook 
 Lijst van vaktermen in de oenologie

Wijnterminologie
Schimmel
Cépage

De Franse term cépage betekent letterlijk druivenras en wordt in de wijnwereld gebruikt om aan te geven dat de wijn voor het grootste gedeelte van één druivenras (cultivar) gemaakt is.

Een monocépagewijn is overwegend van één druivenras gemaakt, maar kan - afhankelijk van het land en de lokale wijnwetgeving - deels andere rassen bevatten. In de VS beschouwt men bijvoorbeeld een wijn met een aandeel van 75% van één druivenras al een monocépage. Is echter het jaartal op de fles vermeld, dan moet het aandeel 95% zijn.

Als slechts één druivenras op het etiket is vermeld, dan is de wijn doorgaans voor 85% van dat ras gemaakt.

Bicépagewijnen zijn van ten minste twee dominante druivenrassen gemaakt, waarbij de naam van het ras met het grootste aandeel als eerste wordt genoemd op het etiket. Bekende bicépages zijn: cabernet sauvignon en merlot (tevens gangbare bordeaux-mix), grenache en syrah (ook Rhône-stijl), chardonnay en sauvignon blanc.

Ook tri- en quatrocépagewijnen komen voor, maar zelden worden dan nog alle rasnamen op het etiket vermeld.

In Hongarije wordt gewoonlijk onderscheid gemaakt tussen de wijnen gemaakt uit tezamen geoogste druivenrassen (vegyes bor = gemengde wijn) en de wijnen samengesteld uit twee of meer apart gemaakte monocépagewijnen (cuvé bor). Bij deze laatste wijnen heeft men het voordeel de balans tussen de verschillende rassen te kunnen vinden.

Met de opkomst van de 'nieuwe wereld' wijnlanden in de jaren negentig is er meer aandacht gekomen voor de gebruikte druivenrassen, ten koste van de nadruk op gebied, grondgesteldheid en klimaat. De Fransen gebruiken voor de deze kenmerken de term 'terroir'. Dit omvat echter meer dan alleen deze kenmerken. De terroir aan bijvoorbeeld de zuidkant van een wijngaard kan verschillend zijn van de terroir op de noordkant van diezelfde wijngaard. De nadruk op het druivenras geeft meer duidelijkheid en herkenbaarheid voor de consument. Niet langer hoeft men ingewikkelde gebiedsnamen te onthouden, om te weten wat men lekker vindt. Dit systeem kan echter tot onduidelijkheid leiden. De ene Chardonnay is immers niet de andere, zeker niet omdat juist deze druif in vrijwel alle wijnlanden en wijnklimaten ter wereld wordt verbouwd.

Zie ook
 Lijst van vaktermen in de oenologie

Wijnterminologie
 
Druif
Most

Most (oenologie), een tussenstadium in de bereiding van wijn
Okres Most, een district in het noorden van Tsjechië
Most (stad), een Tsjechische stad in het district Okres Most
Most (dorp), een Bulgaars dorp in de gemeente Kardzjali, oblast Kardzjali
Most (Mokronog-Trebelno), een plaats in Slovenië
Most pri Bratislave, een gemeente in de Slowaakse regio Bratislava
De Most, een natuurgebied in Balen
De Most (gehucht), een gehucht in Oostnieuwkerke
De Brug (2003), een Tsjechische korte film uit 2003
Most (televisieserie), een Russische televisieserie uit 2018

Personen
Abe Most (1920-2002), een Amerikaans musicus
Annette van der Most-de Ridder (ca. 1940), een Nederlands politicus
Don Most (1953), een Amerikaans acteur
Hennie van der Most (1950), een Nederlands ondernemer
Jeanne van der Most (1906-1977), een Nederlands bewegingspedagoge
Johann Most (1846-1906), een Duits politicus en journalist
Liza van der Most (1993), een Nederlands voetbalster
Mickie Most (1938-2003), een Brits zanger-arrangeur, producent en muziekuitgever
Philip van der Most (1895-1958), een Nederlands politiefunctionaris en politicus
Sam Most (1930-2013), een Amerikaans musicus
Willem van der Most (1874-1946), een Nederlands ondernemer
Terroir

Terroir verwijst naar een grond of bodem in relatie tot gewassen die hierop geteeld worden, meer specifiek naar een kenmerkende eigenschap van die grond of bodem die belangrijk is voor de gewassen. Het woord komt uit het Frans en hangt samen met terre.

De toepassing van het begrip is vrij en onbeschermd. Inmiddels wordt het ook in de marketingwereld als promotionele beschrijving gebruikt, zoals bij kazen, worsten, ham, ten behoeve van een regionale en ambachtelijke uitstraling.

Oenologie 
De term wordt met name gebruikt in de oenologie. Met terroir bedoelt men dan alle lokale factoren die de wijn en vooral ook de wijnstok kunnen beïnvloeden. Men zegt ook wel dat in de wijn de "bodem" kan worden geproefd. 

Met name de volgende factoren vormen samen het terroir, en bepalen de typiciteit en de eigenheid van een wijn:
 klimaat: de gemiddelde temperatuur (tussen 10 °C en 20 °C), neerslag (minimum 600 mm) en zonneschijn (minimum 1600 u) op jaarbasis;
 geologie: de samenstelling van de bodem en de ondergrond, die vooral een invloed hebben op de waterhuishouding;
 topografie: de ligging van de wijngaard, in het bijzonder de hoogte, hellingsgraad en oriëntatie;
 ampelografie: het druivenras of de klonen, de onderstam en de leeftijd van de planten;
 mens: de kennis, methode en traditie die wordt toegepast, zowel bij het werken in de wijngaard en het oogsten als bij de vinificatie.

Voorbeelden van terroir zijn de invloed van de grond op de mineraliteit van de wijn. Daarom wordt bijvoorbeeld een argilo-calcaire bodem door wijnboeren uitgekozen om wijnstokken te planten.

Zie ook 
 Lijst van vaktermen in de oenologie

Wijnterminologie
Vendange tardive

Vendange tardive is de Franse term voor 'late oogst'. In de wijnbouw duidt men ermee aan dat de druivenoogst voor bepaalde wijn op een later dan gemiddeld tijdstip heeft plaatsgevonden.

Doorgaans wordt in wijngaarden met het plukken van druiven begonnen wanneer deze precies rijp zijn. Zou men dit uitstellen dan nemen de risico’s ten aanzien van weersverslechtering zoals regen en hagel, maar ook ziekten zoals rot en schimmel toe. Echter, de druif krijgt dan wel tijd om verder te rijpen. Dit houdt smaaktoename in. Er worden meer mineralen uit de bodem opgenomen en omdat het aanwezige vocht in de druif min of meer kan verdampen zal het suikergehalte en smaakstof-concentraat toenemen. Wanneer zo’n 'late oogst' gunstig verloopt zal men tot een 'rijkere' wijn kunnen komen.

In Duitsland en Oostenrijk kent men deze oogstwijze als Spätlese.

Soms – dus lang niet altijd – kan een late oogst bijzondere ontwikkelingen doormaken. Te denken valt aan het selectief uitzoeken van individuele druiven of edele rotting. In individuele wijnlanden gelden vaak wettelijke regels omtrent oogstmethoden.

Wijnterminologie
Franse wijn
Jacob A. Riis

Jacob August Riis (Ribe, 3 mei 1849 — Barre, 26 mei 1914) was een naar New York geëmigreerde Deense journalist en fotograaf. Hij was zeer sociaal bewogen en dankzij zijn indringende fotoreportages van de leefomstandigheden in de sloppenwijken in New York werden er belangrijke verbeteringen tot stand gebracht.

Riis werd in Ribe geboren en emigreerde in 1870 naar New York. Hij leefde enige tijd in armoedige omstandigheden, maar vond in 1873 een baan bij de Evening Sun. Hij schreef artikelen en leerde zichzelf de kunst van het fotograferen. Zijn werk heeft veel invloed gehad op de Amerikaanse documentaire fotojournalistiek.

In 1888 verliet hij de Sun en begon te werken aan zijn boek How the Other Half Lives. Hij was een van de eerste fotografen die flitslichtpoeder gebruikte, waardoor hij ook binnenshuis en 's avonds kon fotograferen. De daaropvolgende jaren bleef hij schrijven en lezingen geven over de armoede in de sloppenwijken.

Hij overleed drie weken na zijn 65ste verjaardag.

Voorbeelden van zijn werk 

Deens fotograaf
Atlas (naslagwerk)

Een atlas (landkaartenboek) is een overzichtelijke verzameling van kaarten en/of afbeeldingen.

Het kan gaan om in wezen één kaart, die om fysieke redenen is opgespitst in bladen, die gebonden zijn tot een fysiek boek. De digitale vorm is dan te beschouwen als één kaart, waarbij men niet spreekt van een atlas.

Het kunnen recente kaarten zijn, maar ook historische of thematische kaarten. In 1570 werd in Antwerpen de eerste moderne atlas uitgegeven bij Gillis Coppens van Diest. De eerste die het woord 'Atlas' gebruikte als aanduiding voor een verzameling kaarten in boekvorm was de Vlaming Gerardus Mercator (1595). Zoals Mercator uitlegde in het voorwoord, was zijn Atlas Sive Cosmographicae Meditationes de Fabrica Mundi et Fabricati Figura genoemd naar de legendarische geleerde en administrator van het koninkrijk Etrurië, Atlas. Vanaf 1636 werd diens afbeelding op het voorblad echter vervangen door die van de titaan Atlas. De bekendste atlas in Nederland is De Grote Bosatlas, de bekendste Bosatlas.

IATO 
IATO is de afkorting van: Italian, Assembled to Order. Vanaf het midden van de zestiende eeuw ontstonden de zogenaamde IATO-atlassen: vooral in Venetië en Rome begonnen kaarthandelaren een aantal losse kaarten in een band te verzamelen. Hierbij stond de wens van de koper centraal. Bekend is de term 'Lafreri-atlas', genoemd naar Antonio Lafreri (1544-1577) die in Rome zulke atlassen uitgaf.

Andere vormen 
Een atlas met afbeeldingen is bijvoorbeeld een vogelatlas. Ook de Nieuwe Atlas Nederlandse Bladmossen en de Atlas Nederlandse Levermossen van J. Landwehr zijn hier een voorbeeld van. Floristische atlassen geven de verspreiding van plantensoorten in een bepaalde regio weer.

Zie ook 
 Geschiedenis van de atlascartografie