James Watt

James Watt (//, ur.  w Greenock, zm. 25 sierpnia 1819) – szkocki inżynier i wynalazca, twórca kilku kluczowych ulepszeń konstrukcji maszyny parowej, dzięki którym maszyny te zapoczątkowały rewolucję przemysłową.

Życiorys 
Urodził się  w Greenock jako syn cieśli Jamesa i Agnes. Borykał się z problemami zdrowotnymi, stąd początkowo uczył się w domu. Później jednak poszedł do szkoły, gdzie ujawniły się jego zdolności matematyczne oraz manualne.

W 1755 rozpoczął pracę wytwórcy przyrządów precyzyjnych w firmie Johna Morgana w Londynie. Udało mu się uniknąć poboru w wojnie siedmioletniej. Po odbyciu praktyk, z powodu złego stanu zdrowia wrócił do Greenock. Następnie otrzymał stanowisko konstruktora przyrządów na Uniwersytecie Glasgow, na którym zaprzyjaźnił się z chemikiem i odkrywcą dwutlenku węgla – Josephem Blackiem, który docenił późniejszego ojca rewolucji przemysłowej: 

1763 rok był przełomowy dla rozwoju techniki. John Anderson, profesor z Uniwersytetu Glasgow, poprosił Watta o naprawę atmosferycznego silnika parowego Thomasa Newcomena. W trakcie naprawy James doszedł do wniosku, że silnik ten jest zbyt energochłonny. Wynikało to z jego nieprawidłowej konstrukcji. Każdy kolejny suw tłoka wymagał nagrzania, a następnie schłodzenia pary wodnej, aby uzyskać jej kondensację. Powodowało to równocześnie ciągłe schładzanie się cylindra. Watt wpadł na pomysł usprawnienia działania maszyny. Wydzielona komora skraplania (lub kondensacji) rozwiązała problem, przez co cylinder główny mógł cały czas pozostawać ciepły. Działanie swojego wynalazku opisał sam Watt:

Wynalazek został opatentowany dopiero w 1769 dzięki pomocy przemysłowca Johna Roebucka, który otrzymał dwie trzecie udziałów. Maszyną zainteresowany był przemysłowiec Matthew Boulton, jednak brak porozumienia pomiędzy Roebuckiem a Wattem uniemożliwił wykorzystanie jej już wtedy. Watt podjął zawód mierniczego przy budowie kanałów i porzucił zainteresowanie maszyną parową.

Dopiero po 13 latach od skonstruowania prototypu w 1776 r. w kopalni Bentley zaprezentowano jej działanie.

Maszyna parowa Watta zużywała 4-krotnie mniej paliwa niż maszyna Newcomena, więc odniosła duży sukces, a zamówienia nadeszły z całego kraju. Silnik mógł jedynie wykonywać ruchy góra-dół, jednak rozwój przemysłu bawełnianego spowodował, że potrzebne stało się wykonywanie również ruchów rotacyjnych.

Rozwiązaniem był nowy typ przekładni nazwanej planetarną, opatentowanej przez Watta w 1782 r., będącej pierwowzorem współczesnej przekładni obiegowej (patent nie przewidywał stosowania korby, co pozwoliło ominąć zastrzeżenia patentowe Pickarda), zastosowanej w zmodernizowanej i jeszcze wydajniejszej maszynie parowej.

Na potrzeby określania mocy silników James Watt zdefiniował on nową jednostkę – koń mechaniczny, która jest do dzisiaj powszechnie używana w motoryzacji. Kiedy w 1800 r. wygasły prawa do patentu, wycofał się z interesów i przeszedł na emeryturę.

Zmarł 25 sierpnia 1819 roku.

Najważniejsze wydarzenia 

 1763 – pierwsze ulepszenia w silniku parowym Newcomena
 1769 – opatentowanie wydzielonej komory skraplania
 1775 – założenie wspólnie z Matthew Boultonem w Soho pod Birminghamem pierwszej na świecie wytwórni maszyn parowych, do 1800 zbudowano ok. 250 maszyn
 1776 – pokaz działania pompy w kopalni Bloomfield
 1781 – wynalezienie zespołu przekładni do zamiany ruchu postępowo-zwrotnego na obrotowy (umożliwiło to zastosowanie silnika parowego w pojazdach)
 1782 – zakończenie budowy parowego silnika dwustronnego działania – pierwszy przemysłowy silnik parowy
 1788 – skonstruowanie regulatora prędkości obrotowej (zwanego regulatorem Watta) dla silnika parowego
 1798 – skonstruowanie wirowego silnika trzystronnego działania (zmodyfikowanie zwane K.G.)

Życie prywatne 
W roku 1764 poślubił swoją kuzynkę Margaret, z którą miał pięcioro dzieci (z których dwoje dożyło do dorosłości). W 1772 r. żona – Margaret zmarła w czasie porodu. Pięć lat później ożenił się z Anne Macgregor, która towarzyszyła mu aż do śmierci.

Upamiętnienie 
Od nazwiska wynalazcy nazwano:
 jednostkę mocy w układzie SI – wat,
 krzywą Watta.

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne 
 
 
 Great Britain. Patent Office, James Watt, Specification of James Watt: Steam Engines
 Jim Whiting,  James Watt and the Steam Engine, Mitchell Lane Publishers, 2005
 Robert N. Webb, James Watt: inventor of a steam engine, Franklin Watts Ltd, 1972
 H. W. Dickinson, James Watt: Craftsman and Engineer, Cambridge University Press, 31 paź 2010

Brytyjscy wynalazcy

Członkowie Royal Society
Ludzie upamiętnieni nazwami jednostek SI
Ludzie upamiętnieni nazwami krzywych płaskich

Szkoci
Urodzeni w 1736
Ludzie związani z Glasgow
Zmarli w 1819