alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Ferdinand von Zeppelin

Ferdinand Adolf Heinrich August Graf von Zeppelin (Konstanz, 8 juli 1838 - Berlijn, 8 maart 1917) was een Duits uitvinder en luchtvaartpionier.

Hij was de zoon van hofmaarschalk Friedrich von Zeppelin en Amélie Macaire d'Hogguer.

In 1853 ving hij zijn polytechnische studies aan, en twee jaar later begon hij met zijn militaire carrière, die hij als generaal zou afsluiten. Tijdens de Frans-Duitse Oorlog zag hij hoe de Fransen luchtballonnen gebruikten voor waarnemingen en communicatie. Vanaf 1891 werkte Zeppelin aan de bouw van een luchtschip. Hij patenteerde in 1895 de naar hem genoemde Zeppelin, een sigaarvormig "lichter-dan-lucht" vliegend tuig, gevuld met waterstof en bedoeld om als eerste bestuurbare luchtballon voor massatransport van commerciële lasten en personen te worden ingezet. De zeppelin was vóór de Eerste Wereldoorlog ondanks vele tegenslagen bijzonder populair, en niet alleen in Duitsland. Het "zwaarder-dan-lucht" vliegtuig stond nog in zijn kinderschoenen.

Tussen 1900 en 1908 deed Zeppelin verschillende pogingen om vluchten te maken, maar dat ging telkens gepaard met ongelukken en rampen tot in 1908 de militaire overheden zijn project goedkeurden. Zeppelin stichtte zijn eigen firma 'Luftschiffbau Zeppelin GmbH'. Tijdens de Eerste Wereldoorlog bleken de zeppelins niet de verhoopte effectiviteit te hebben: ze waren te gemakkelijke doelwitten voor de veel mobielere vliegtuigen. Een aanvankelijk vreedzame uitvinding dus - tot de Duitse krijgsmacht de zeppelin voor eigen doeleinden 'kaapte'. De bombardementen van Luik, Antwerpen en Londen vanaf 1914-1915 zijn daar het gevolg van. 

In 1908 werd Ferdinand von Zeppelin opgenomen in de exclusieve Orde "Pour le Mérite".

Zeppelin, Ferdinand von
Zeppelin, Ferdinand von
Zeppelin, Ferdinand von
Zeppelin, Ferdinand von
Zeppelin, Ferdinand von
Tonica (muziek)

In de muziek is de tonica de melodische functie van een melodie, de finalis of tonica (grondtoon) van een toonaard. De tonica kan ook de harmonische functie zijn van het akkoord op de grondtoon van een toonladder, toonaard.

In tonale muziek is qua harmonie de tonica meestal het eerste en het laatste  akkoord van een compositie (zie cadens). 
Vaak is de tonica een beginnoot, maar nauwkeuriger om te zeggen is dat het de belangrijkste (gewichtigste) toon is in een stuk, het hoeft niet de beginnoot te zijn. De eerste toon van een toonladder heet wel altijd de tonica.

Tonica is ook een benaming voor een akkoord dat "rust" uitstraalt (zie ook subdominant en dominant; deze akkoorden bevatten respectievelijk een beetje en veel spanning). Het tonica-akkoord heeft een tonicafunctie, maar ook de derde trap (III) heeft deze, wanneer een ander akkoord met tonica-functie deze derde trap voorafgaat. Het derde grondakkoord met tonicafunctie is de zesde trap (VI). Het is een uitbreiding van de eerste trap, maar het wordt ook vaak zelfstandig gebruikt, of als einde van de bedrieglijke cadens.

De term tonica is ontleend aan het Griekse tonikós, wat betekent 'met betrekking tot de spanning, de toon'.

Zie ook
Boventoon
Formant 
Flageolet (speelwijze)
Timbre

Muziektheorie
Notenbalk

Een notenbalk is een basiselement in standaard muzieknotatie.
De notenbalk bestaat meestal uit een aantal evenwijdige horizontale lijnen op gelijke afstand. Op de lijnen en tussen de lijnen worden noten genoteerd op diatonische afstand.

Het notenschrift – en daarmee de notenbalk – is oorspronkelijk bedoeld voor notatie van zangpartijen.
De notenbalk is ontstaan tegen het jaar 1000. Er werd namelijk steeds meer in kerken gezongen en men zocht een eenduidige muzieknotatie. De vinding wordt toegeschreven aan Guido van Arezzo.

De lijnen van de notenbalk worden van onder naar boven geteld. Links staat een sleutel waarmee wordt aangegeven welke toonhoogte met de lijnen correspondeert. Hoe hoger de plaats op de balk hoe hoger de toon. Blijkt uit de sleutel dat een noot op de eerste, onderste lijn een do of ut is, dan is een noot tussen de eerste en tweede lijn een re, een noot op de tweede lijn een mi, en zo vervolgens.

Tegenwoordig bestaat een notenbalk eigenlijk altijd uit vijf lijnen. Uitbreiding van de vijf lijnen is mogelijk door toevoeging een of meer extra hulplijntjes. Er zijn nog wel veel verschillende sleutels mogelijk. Bovendien kan de hoogte van een enkele noot veranderd worden door voortekens te gebruiken die de toonhoogte van bepaalde lijnen verhogen (kruisteken ♯ ) of verlagen (molteken ♭).

Bij veel instrumenten, zoals de piano, wordt van twee notenbalken tegelijk gespeeld. De onderste balk heeft meestal een bassleutel en de bovenste balk een vioolsleutel. Men kan deze dubbele vijflijnige notenbalk zien als een groter geheel, namelijk de elflijnige notenbalk, waarbij de middelste lijn, de centrale c is weggelaten. Tussen de twee balken is echter meer ruimte dan nodig is voor die ene lijn.

De notenbalk is ontstaan door toevoeging van eerst een, later drie en vier en uiteindelijk vijf lijnen aan het neumenschrift, dat oorspronkelijk geen exacte aanduiding van intervallen of toonhoogte kende.

Alternatieve manieren om muziek te noteren zijn tabulatuur en de klavarskribomethode.

Muzieknotatie
Specerij

Een specerij is een natuurlijke aromatische plantaardige stof die smaak aan eten geeft. Het kan aan voedsel worden toegevoegd als smaakmaker en geurmiddel.

Verschil met kruiden 
Specerijen en kruiden zijn beide plantaardig. Het verschil tussen de twee is niet vastomlijnd.  Met kruid wordt meestal verwezen naar een smaakmaker afkomstig van een kleine groene plant. Zulke planten groeien vaker in gematigde klimaten en voornamelijk het bladgroen en stengels worden gebruikt als smaakmaker. Met specerij wordt meestal verwezen naar een smaakmaker uit andere, voornamelijk tropische klimaten. Van deze planten worden ook de bloemknoppen, meeldraden, zaadjes, vruchten, bast, en wortelstok gebruikt.

Voorbeelden van specerijen zijn:

 Anijs (zaad)
 Fenegriek (zaad)
 Foelie (zaadmantel)
 Geelwortel (wortelstok)
 Gember (wortelstok)
 Jeneverbes (vrucht)
 Kaneel (bast)
 Kardemom (zaad)
 Karwij (zaad)
 Komijn (zaad)
 Koriander (vrucht)
 Kruidnagel (bloemknop)
 Maanzaad (zaad)
 Mosterd (zaad)
 Nigella (zaad)
 Nootmuskaat (zaad)
 Peper (vrucht)
 Piment (vrucht)
 Saffraan (meeldraad)
 Venkel (zaad)

Specerijenhandel  

In de oudheid en middeleeuwen vormden de oosterse specerijen een belangrijk handelsartikel. De specerijen waren destijds in de keuken zeer gewild als smaakstoffen en conserveringsmiddelen. Ook schreef men er geneeskrachtige werkingen aan toe. Door hun schaarste waren specerijen ultieme luxe producten voor de elite van de westerse rijken. Met de opkomst van de zeevaart ontdekten de West-Europese zeevaarders de aromatische plantdelen uit andere werelddelen met veelal een warmer klimaat die via de specerijenhandel de al bekende kruiden aanvulden. Een netwerk van handelsroutes verbond ver van elkaar gelegen gebieden in Europa en Azië met elkaar waarlangs ook kennis en ideeën werden uitgewisseld.

Zie ook 
 Keukenkruid

Foto's 

 Specerij
Insekt

(verouderde schrijfwijze) Insecten, een klasse van de geleedpotigen
Insekt (album), het vierde album van de Zweedse band Carptree
Insekt (band), een Belgische electronic body music-band
Parsec

De parsec (meervoud parsecs, symbool pc) is een afstandsmaat die gebruikt wordt in de astronomie, gedefinieerd als (648 000/π) AE, dit is 3,085 677 581 ... × 1016 m (bijna 31 biljoen kilometer), ongeveer 206.264,8 AE of 3,261 564 lichtjaar. Het woord zelf is een samentrekking van parallax en boogseconde.

Achtergrond 
De parsec is de afstand die men vanaf de zon de ruimte moet ingaan, om de gemiddelde afstand aarde - zon onder een hoek van één boogseconde te zien.

Vanaf de bewegende Aarde gezien zal een ster oscilleren aan de hemel. Elke zes maanden ziet men een ster op een afstand van één parsec zich schijnbaar over een hoek van twee boogseconden bewegen. 
Van dit verschijnsel, dat parallax wordt genoemd, maken astronomen gebruik om de afstand tot de dichtstbijzijnde sterren te bepalen. Men kan het resultaat van de meting, in boogseconden, dus direct herleiden naar een afstand in parsec. De afstand in parsec is namelijk de reciproke (omgekeerde) waarde van de parallax in boogseconden. Zie Astronomische afstandsmeting.

Waarde van de parsec 
De gemiddelde afstand van de aarde tot de zon is gelijk aan 1 AE (astronomische eenheid) = 149 597 870 700 meter. Een hoek van 1 boogseconde is uitgedrukt in radialen . De omgekeerde waarde hiervan is 206 264,8. Noemen we de afstand van één parsec d, dan is de lengte van de boog waarop die ene boogseconde staat gelijk aan . In theorie zou voor de bovengenoemde astronomische afstandsmeting gerekend moeten worden met de tangens van de hoek van 1 boogseconde omdat het vlak van de aardbaan geen gebogen oppervlak is, maar voor de definitie van de parsec wordt de tangens benaderd door het aantal radialen, wat erop neerkomt dat de lengte van die boog gelijk genomen wordt aan één astronomische eenheid: . Dus . Uit bovenstaande berekening volgt dat één parsec overeenkomt met ongeveer 206 264,8 AE of ongeveer 3,261 564 lichtjaar.

Gebruik van de parsec 
Om historische en praktische redenen gebruiken astronomen vaker de parsec dan het lichtjaar om afstanden aan te duiden. De dichtstbijzijnde ster Proxima Centauri staat bijvoorbeeld op een afstand van 1,3 parsec (4,2 lichtjaar). Hoe verder weg de ster ligt, hoe kleiner de parallax en hoek in boogseconden en hoe groter dus de afstand in parsec (en in lichtjaar).
De parsec en het lichtjaar zijn geen SI-eenheden.

Het komt ook veel voor in de serie van films Star Wars, daar schept Han Solo op over het feit dat hij de Kessel Run heeft gemaakt in minder dan 12 parsecs.

Grotere afstanden 
Voor grotere afstanden worden wel de kiloparsec, megaparsec en gigaparsec gebruikt:
 1 kiloparsec = 1 kpc = 103 parsec
 1 megaparsec = 1 Mpc = 106 parsec
 1 gigaparsec = 1 Gpc = 109 parsec

Grotere eenheden zijn in de astronomie niet nodig. Met een leeftijd van circa 13,7 miljard jaar heeft alles in het heelal een waarnemingshorizon van ongeveer 46,5 gigalichtjaar. Dat is circa 15 gigaparsec.

Externe links 
 omrekenen van astronomische eenheden (lichtjaren - parsecs - astronomische eenheden - kilometer e.a.)

Niet-SI-eenheid
Lengtemaat
Astronomische eenheid of grootheid
Darwinisme

De term darwinisme wordt gebruikt voor het benoemen van een proces dat verloopt volgens de ideeën van Charles Darwin, vooral als deze evolutionele selecties betreffen en de sociale overtuiging dat survival of the fittest de gezondheid en de kans op voortbestaan van een soort bepaalt.

Een 'darwiniaans proces' vergt de volgende voorwaarden:
 zichzelf vermenigvuldigen
 de kopieën moeten lijken op het origineel
 variatie: de kopieën wijken af van het origineel (mutatie)
 selectie: geërfde kenmerken moeten de mogelijkheid van reproductie beïnvloeden
Elk organisme of systeem dat aan deze vier voorwaarden voldoet, zal waarschijnlijk evolueren.

Biologen gebruiken de term 'darwinisme' zelden. Filosofen, wiskundigen en sociaal wetenschappers gebruiken hem soms om evolutionele processen te benoemen die lijken op de evolutie van het leven.

Het darwinisme ziet natuurlijke selectie als de beslissende invloed op evolutie, gezondheid en kans op voortbestaan van een soort. Omdat de mens de selectie beïnvloedt door onder andere medische ingrepen zou deze natuurlijke selectie voor de mens tegenwoordig in mindere mate opgaan.

Zie ook
Sociaal darwinisme
Neodarwinisme

Geschiedenis van de biologie
Evolutiebiologie
Charles Darwin
Eponiem
Capsicum

Capsicum is de botanische naam van een geslacht uit de nachtschadefamilie (Solanaceae). Het geslacht is van groot belang vanwege de paprika en de diverse chilipepers (zie ook Spaanse peper en cayennepeper).

Soorten 
De chilipeper kent vele soorten zoals hieronder wordt opgesomd, waarbij de vijf gedomesticeerde soorten vetgedrukt staan:
 Capsicum annuum — de meeste gewone soorten zoals jalapeño, cayenne en de paprika
 Capsicum anomalum
 Capsicum baccatum — de besachtige Zuid-Amerikaanse chilipepers, aji, peppadew
 Capsicum buforum
 Capsicum campylopodium
 Capsicum cardenasii
 Capsicum chacoense
 Capsicum chinense — waaronder de extreem hete habanero, Bhut Jolokia, Madame Jeanette, Trinidad Scorpion Butch Taylor en de Carolina Reaper
 Capsicum ciliatum
 Capsicum coccineum
 Capsicum cornutum
 Capsicum dimorphum
 Capsicum dusenii
 Capsicum exile
 Capsicum eximium
 Capsicum flexuosum
 Capsicum frutescens — struikpepers zoals tabasco, waar onder andere tabascosaus van wordt gemaakt
 Capsicum galapagoense
 Capsicum geminifolium
 Capsicum hookerianum
 Capsicum lanceolatum
 Capsicum leptopodum
 Capsicum microcarpum
 Capsicum minutiflorum
 Capsicum mirabile
 Capsicum parvifolium
 Capsicum praetermissum
 Capsicum pubescens — waaronder de Zuid-Amerikaanse rocotopepers (deze soorten hebben vaak zwart zaad)
 Capsicum schottianum
 Capsicum scolnikianum
 Capsicum tovarii
 Capsicum villosum

Capsaïcine 
De werkzame stof die de vruchten van een aantal van deze soorten zo pittig maakt is capsaïcine. Deze stof stimuleert dezelfde receptoren in de mond als die hitte (temperatuur) van voedsel detecteren. Vogels hebben deze receptoren niet. Een peper smaakt voor hen als een paprika voor de mens. Ze kunnen er zo voor zorgen dat in de natuur het zaad van de planten verder verspreid wordt.

Zie ook 
 Scovilleschaal

Externe links 
 
 
 
 
 Capsicum (www.ethno-botanik.org)

Chilipeper
Cayennepeper

Cayennepeper is een cultivar (een geregistreerd plantenras) van Capsicum annuum, een plantensoort uit de nachtschadefamilie (Solanaceae). Onder cayennepeper wordt ook Capsicum frutescens verstaan, een soort die volgens sommige biologen synoniem is aan C. annuum. Cayennepeper is een van de vele soorten chilipepers en zijn vruchten worden gebruikt als specerij. De vruchten worden gedroogd en vermalen, of verpulverd en tot cakes gebakken, die vervolgens worden gemalen en gezeefd tot poeder. Cayennepeper dankt zijn naam aan Cayenne, de hoofdstad van Frans-Guyana.

Gebruik 

Cayennepeper wordt vers, gedroogd of in poedervorm als specerij gebruikt in gerechten uit verschillende Aziatische landen, zoals Korea en China. Ook wordt het als basis gebruikt in diverse hete sauzen (voornamelijk met azijn) en zelfs in drankjes.

Voedingsstoffen 
Cayennepeper bevat relatief veel vitamine A en bevat ook vitamine B2, vitamine B6, vitamine C, vitamine E, kalium en mangaan.

Pittigheid 
Een gemiddelde cayennepeper scoort tussen de 30.000 en 50.000 op de schaal van Scoville, een meetsysteem bedoeld om de pittigheid van chilipeper en pittige sauzen te bepalen door de concentratie van capsaïcine te meten, de stof die de pittigheid veroorzaakt. Ter vergelijking: pure capsaïcine scoort ruim 15.000.000, Madame Jeanette scoort tussen de 100.000 en 350.000 en jalapeño tussen de 2.500 en 8.000. Cayennepeper is dus een chilipeper van een gemiddelde pittigheid.

Chilipeper
Cayenne
Insectenbeet

Een insectenbeet, niet te verwarren met een insectensteek, is een beet van een insect, meestal om bloed te zuigen, soms als verdediging van het insect. Meestal zijn insectenbeten afkomstig van (de vrouwtjes van) bloedzuigende insecten als muggen, vlooien, dazen, bedwantsen en luizen. Zeldzaam zijn beten van roofwantsen of waterkevers, maar waterinsecten als het bootsmannetje en de zwemwants kunnen gemeen bijten.

Insectenbeten veroorzaken vaak een zwelling als gevolg van een afweerreactie op de (lichaamsvreemde) enzymen in het speeksel van het insect. De enzymen die het insect in de bijtwond spuit hebben meestal bloedontstollende en/of verdovende eigenschappen. Door de reactie van het afweersysteem komt rond de wond histamine vrij, waardoor een ontstekingsreactie in het weefsel optreedt.

Daarnaast kunnen infectieziekten door insectenbeten worden overgebracht: malaria, slaapziekte, vlektyfus, en verschillende soorten encefalitiden zijn hiervan slechts enkele voorbeelden.

Ook de beten van teken zijn een bekend verschijnsel, dit zijn echter geen insecten, maar spinachtigen.

Zie ook 
Spinnenbeet
Stalvlieg

Insecten
Woordblindheid

Dyslexie, een verzamelnaam voor een aantal aandoeningen die gepaard gaan met problemen met vooral geschreven taal
Alexie, de medische benaming voor het onvermogen tot (begrijpend) lezen
Songfestival

Eurovisiesongfestival
 Junior Eurovisiesongfestival
 Junior Songfestival, de benaming voor de Nederlandse preselectie voor het Junior Eurovisiesongfestival
 Nationaal Songfestival, de benaming voor de Nederlandse preselectie voor het Eurovisiesongfestival

Zie ook 
 Kdam Eurovision, de Israëlische voorronde voor het Eurovisiesongfestival
 Melodifestivalen, de Zweedse voorronde voor het Eurovisiesongfestival
 Bundesvision Song Contest, een Duits songfestival (2005-2015), waarin de zestien Duitse deelstaten het tegen elkaar opnamen
Tigris

De Tigris (Arabisch: نهر دجلة, Aramees: ܕܩܠܬ, Deqlath, Turks: Dicle) is een rivier in het Midden-Oosten, een van de twee grote rivieren van het oude tweestromenland Mesopotamië. In de Turkse provincie Diyarbakır is er een district vernoemd naar de rivier Dicle, de Turkse benaming voor de Tigris. De Tigris vormt samen met de rivierdalen de Nijl en de Eufraat de Vruchtbare Sikkel.

De rivier de Tigris is 1900 kilometer lang. De Tigris stroomt vanaf de bergen in Oost-Turkije en de Iraakse steden Mosoel, Tikrit, Samarra en Bagdad naar het zuidoosten. Bij Basra, op 150 kilometer van de monding, vloeit de Tigris samen met de Eufraat. Vanaf daar stroomt de verenigde rivier als Sjatt al-Arab door een groot moerasgebied waar de Moerasarabieren wonen via Abadan naar de Perzische Golf.

Het gebied tussen de Eufraat en de Tigris, dat bekendstaat als Mesopotamië of Tweestromenland, was de oorsprong van diverse oude beschavingen, zoals de Sumerische, de Akkadische, de Babylonische, Aramese en de Assyrische.

Op de vlag die in 2004 tevergeefs als vlag van Irak werd voorgesteld, staan twee blauwe lijnen die de Tigris en de Eufraat symboliseren. Deze vlag werd niet geaccepteerd. 

Rivier in Irak
Rivier in Syrië
Rivier in Turkije
Geografie van Zuidoost-Anatolië
Stroomgebied van de Perzische Golf
Schalmei

Een schalmei, een herdersfluit, is een houten blaasinstrument met een rechte conische boring. De toon wordt gevormd met een dubbelriet. Vanwege zijn harde, doordringende geluid werd de fluit voornamelijk buiten bespeeld. Onder schalmei dient men elk instrument dat met een riet wordt gespeeld te verstaan. Zowel conisch (hobo) als cilindrisch (klarinet). Het woord komt zoals hieronder vermeld van het Griekse kalamos = riet. Als men cilindrische instrumenten uitsluit is daar in het Nederlands dus geen naam voor. Voorbeelde zijn de Griekse aulos, vele doedelzakpijpen, kromhoorns. Het instrument als (herders)fluit aan te duiden is  onjuist, al is het niet ongebruikelijk. Bij een fluit wordt de trilling gegenereerd door tegen een scherpe rand (wig) te blazen. Dat heeft akoestisch nogal wat gevolgen. 'Chalumeau', de Franse vorm van schalmei, is de naam van de oerklarinet van voor 1700, een cilindrische schalmei dus. Hij klinkt bijvoorbeeld een octaaf lager dan een fluit van dezelfde lengte.

Het woord is ontleend aan het Middelhoogduitse schalmïe, dat teruggaat op het Middelfranse woord chalemie ('herdersfluit'). Dat woord is verwant aan het Middelfranse chalemel ('riethalm') en het Latijnse calamellus ('riet, riethalm rietfluit'), dat op zijn beurt teruggaat op het Griekse (καλαμος) kálamos ('riet, rietfluit').

Verspreiding 
In Aziatische culturen komen verschillende vormen voor die meest in de buitenlucht gebruikt worden voor dansmuziek. Ook in bijvoorbeeld Bretagne treft men nog een schalmei aan in de lokale volksmuziek: de bombarde. Op de Balkan is de zurna nog altijd in gebruik. In Catalonië kent men de 'schalmei-achtigen': de tible en de tenora.

In de Europese traditie was de schalmei samen met de grotere familieleden van de pommer een populair instrument in de Renaissance. De bas-vormen waren vaak erg zwaar en onhandelbaar en werden daarom verdrongen door een opgevouwen versie van de dulciaan, waaruit zich de moderne fagot ontwikkeld heeft.

Ook de speelpijp van een doedelzak wordt wel - enigszins ten onrechte - schalmei genoemd, hoewel men daar meestal van opgebonden dubbelrieten gebruikmaakt. Uit zo'n speelpijp heeft de hobo zich ontwikkeld.

In de cultuur 
In het traditionele kerstliedje ' 't Is geboren het godd'lijk kind' spelen de herders in het refrein op schalmeien: 'komt herders, speelt op uw feestschalmeien'.

De Nederlandse dichter J. Slauerhoff heeft een gedicht geschreven met de titel 'De Schalmei' (in: Serenade, 1930). Dit gedicht was geïnspireerd op een Duitstalig kozakkenlied, 'Ach du, meine Schalmei'.

In 1937 verscheen onder de titel Schalmei een 'Kultureel Maandblad voor het Zuiden'.

In 1963 verscheen de liedbundel De schalmei: een liederenbundel voor scouts en gidsen (uitgegeven door het Vlaams Verbond der Katholieke Scouts en de Katholieke Studentenactie), die voornamelijk gebruikt werd binnen de jeugdbeweging.

In 1997 publiceerde de Nederlandse dichter J. Bernlef een gedicht met de titel 'Chalumeau' (Frans equivalent voor en etymologisch identiek aan schalmei) in het tijdschrift Raster, Nieuwe reeks, Jaargang 1997 (nr. 77),  

Dubbelriet
Traverso

De traverso (volledige naam: flauto traverso; fr: flûte traversière) is de gebruikelijke benaming van de 18e-eeuwse voorloper van de moderne dwarsfluit en is doorgaans uit hout gemaakt, soms ook van ivoor en een enkele maal zelfs van glas. De uiteinden van de verschillende delen zijn vaak versterkt met ivoren ringen en het instrument is tot ca. 1750 van een enkele klep voorzien (de rechterpink produceert zo de es of dis). Er zijn zeven toongaten. De laagste toon is d', en de natuurlijke toonladder is D groot. Door middel van zogenaamde vorkgrepen zijn ook de tonen te produceren die buiten die natuurlijke toonladder liggen. De traverso werd voor het eerst tot volwaardig instrument ontwikkeld door Hotteterre, die eind 17e eeuw een driedelig instrument ontwierp in een toen gebruikelijke lage stemming (a=392 Herz). In de loop van de 18e eeuw werd het instrument steeds verder ontwikkeld, alnaargelang het klankideaal en de muziek veranderde. Een vierdelig instrument werd standaard, waarbij soms een aantal verwisselbare tussenstukken (corps de réchange) werd meegeleverd om het vaak aanzienlijke verschil in stemming te kunnen overbruggen (van a=390 tot a=440!). Er werden kleppen toegevoegd (aanvankelijk vier, later zes tot tien) om ook gemakkelijker en zuiverder te kunnen spelen in toonsoorten die verder weg lagen van D groot. De beroemde fluitist Johann Joachim Quantz, fluitleraar van Frederik de Grote en fluitenbouwer, ontwierp een instrument met twee pink-kleppen, waarbij onderscheid werd gemaakt tussen es en dis. De originele traverso, met de lage stemming, kan enkel gebruikt worden voor het spelen van barokmuziek. 
Uit de traverso werd door Theobald Böhm de moderne dwarsfluit ontwikkeld. Instrumenten met een bouw die sterk lijkt op die van de traverso's zijn de Ierse fluiten gebruikt in de volksmuziek.

Beroemde fluitenbouwers
J. Hotteterre (Parijs), J-J. Rippert (Parijs), J.H. en G.A. Rottenburgh (Brussel), P.J. Bressan (Londen), A. en H. Grenser (Dresden), J.J. Quantz (Berlijn), J.C. Denner en J. Denner (Neurenberg), J.H. Eichentopf (Leipzig), C. Palanca (Turijn) en J.G. Tromlitz (Leipzig). In Nederland zijn Richard Haka (Amsterdam), Willem Beukers (Amsterdam) en Rob(b)ert Wijne (Nijmegen) bekende namen.

Externe link 
 geschiedenis van de traverso

Dwarsfluit
Lijst van voorzitters van de Tweede Kamer

Hieronder een lijst van voorzitters van de Tweede Kamer in Nederland.

Zie ook
Lijst van voorzitters van de Eerste Kamer

Nederland, Tweede Kamer
Tweede Kamer
Schrijver

Een schrijver of schrijfster is iemand die een geschreven werk produceert zoals een boek, krantenartikel, script, liedtekst of een gedicht. Hoewel iedereen die een geschreven tekst produceert zich een "schrijver" kan noemen, verwijst de term vooral naar personen die (al dan niet beroepsmatig) literaire of wetenschappelijke teksten publiceren, tegenwoordig veelal journalisten en fictie- en non-fictie-schrijvers. De term auteur wordt vaak als synoniem gebruikt voor "schrijver"; het begrip 'auteur' is echter ruimer van betekenis, en kan ook slaan op vervaardigers van niet-geschreven werken zoals films.  

De populariteit van internet opende voor veel aspirant-schrijvers de mogelijkheid om hun werk publiekelijk aan te bieden. Voorbeelden hiervan zijn weblogs en fanfictie. 

In vroegere eeuwen, toen verreweg de meeste mensen analfabeet waren, waren er rondreizende schrijvers die voor een vergoeding, voor klanten die iets op schrift gesteld moesten hebben, brieven en andere correspondentie vervaardigden. Deze kan men als een soort vroege "freelance"-secretarissen beschouwen.

Zie ook 
Ghostwriter
Kopiist
Schrijven
Schrijverscollectief
Lijst van schrijvers

Beroep
Veelgestelde vragen

Het begrip veelgestelde vragen of frequently asked questions (FAQ) wordt gebruikt als benaming voor een lijst met vaak voorkomende vragen over een bepaald onderwerp, met het antwoord.

Sinds het begin van het internet is de FAQ een beproefd middel om de vele beginners op weg te helpen met het gebruik van de nieuwe technologieën, zonder dat de specialisten al hun tijd aan steeds dezelfde vragen moeten besteden. In sommige gevallen zijn de vragen niet werkelijk door gebruikers/klanten/bezoekers gesteld, maar zijn het vragen die verwacht worden; en in sommige gevallen is 'FAQ' een stijlfiguur om informatie of reclame onder de aandacht te brengen.

Voorbeeld
FAQ-lijsten hebben de volgende structuur: V/Q (vraag/question) - A/A (antwoord/answer). Bijvoorbeeld:
V. Hoe kan ik mijn e-mail inzien?
A. Dat kan op de volgende manieren: ...

V. Welke webbrowser kan ik het beste gebruiken?
A. Wij raden aan om gebruik te maken van ...
	
Internet
Wellington



Personen
 Hertog van Wellington, en in het bijzonder Arthur Wellesley, eerste hertog van Wellington (verscheidene plaatsen en zaken zijn naar hem vernoemd)
 Wellington Luís de Sousa (voetbalnaam Wellington), Braziliaans voetballer
 Wellington Nem, Braziliaans voetballer
 Wellington Sánchez (1974), Ecuadoraans voetballer

Plaatsen per continent

Afrika
 Wellington (Sierra Leone), woonwijk in Freetown
 Wellington (Zuid-Afrika), stad
 Wellington (wijndistrict), wijndistrict in de wijnregio Coastal Region

Europa
 Wellington (Shropshire), Engeland
 Wellington (Somerset), Engeland

Noord-Amerika

Canada
 Wellington (Manitoba) (provinciale electorale verdeeldheid in de provincie Manitoba)
 Wellington (Brits-Columbia)
 Wellington (Newfoundland en Labrador)
 Wellington (Halifax)
 Wellington (Yarmouth)
 Wellington (Queens)
 Wellington (Prince Edward Island)
 Wellington County (Ontario)
 Wellington (Ontario)
 Wellington (Edmonton)
 Wellington Bay
 Wellington Parish (New Brunswick)

Verenigde Staten
 Wellington (Colorado)
 Wellington (Florida)
 Wellington (Illinois)
 Wellington (Kansas)
 Wellington (Kentucky)
 Wellington (Missouri)
 Wellington (Ohio)
 Wellington (Texas)
 Wellington (Utah)

Oceanië

Australië
 Wellington (Nieuw-Zuid-Wales)
 Wellington (Victoria)
 Wellington (Zuid-Australië)

Nieuw-Zeeland
 Wellington (regio in Nieuw-Zeeland)
 Wellington (stad in Nieuw-Zeeland) (hoofdstad)
 Wellington (provincie), voormalige provincie

Overige
 Beef Wellington, een gerecht van biefstuk, paddenstoelen en bladerdeeg
 Royal Wellington, een Brits historisch motorfietsmerk
 Vickers Wellington, een middelzware bommenwerper gebruikt tijdens de Tweede Wereldoorlog
 Wellington (band), een boyband uit de Verenigde Staten
 Wellington (koekje), een amandelkoekje
 Wellington Cemetery, een Britse militaire begraafplaats in Frankrijk
 Wellingtons of wellies, Britse rubberen regenlaarzen, afkorting van Wellington boots genoemd naar Arthur Wellesley, eerste hertog van Wellington

Zie ook
 Mount Wellington, een berg in Tasmanië
 Wellington United, een voetbalclub uit Wellington, de hoofdstad van Nieuw-Zeeland
 Wellingtoneiland, een eiland behorend tot Chili
Polaroidcamera

Een polaroidcamera is een camera die direct na het maken van een opname een fotoafdruk levert, een zogenaamde instant camera. De camera maakt gebruik van het polaroidprocedé. Door het bedrijf Polaroid, opgericht door Edwin Land, zijn meerdere procedés ontwikkeld. Het originele stamt uit 1948. De meeste hiervan geven een afgewerkte foto binnen enkele minuten.

Het originele polaroidprocedé werkt als volgt: na de belichting van de film wordt er een stuk papier mee in contact gebracht. Tussen papier en film wordt een pasta uitgespreid van tegelijkertijd ontwikkelaar en een oplossing van zilverzout. De ontwikkelaar reduceert het belichte zilverzout tot zilver in de filmlaag. Het oplosmiddel diffundeert in de filmlaag en draagt de niet-gebruikte ontwikkelaar weg naar het papier. Het papier is geprepareerd met zilverkiemen en de ontwikkelaar zal nu de zilver-ionen in aanwezigheid van de kiemen ontwikkelen. Het resultaat is een positief beeld op het papier, naast het negatiefbeeld op de film. Om vervaging te voorkomen moesten de zwart/wit foto's aanvankelijk met een bij iedere film bijgeleverde in fixeer gedompelde brede stift gecoat worden. Bij de latere instant pack-films en bij de kleurenfilms was dit niet nodig.

Latere varianten maakten het ook mogelijk kleurenfoto's te maken. Hierbij wordt niet de ontwikkelaar maar worden kleurstofkoppelaars getransporteerd, die in het ontvangende papier reageren en daar met kleurstoffen een positief kleurenbeeld vormen.

Een variant hierop is het SX-70-procedé, waarbij geen extra papier gebruikt wordt, maar de ontwikkelpasta zelf een witte stof bevat die het uiteindelijke beeld draagt. De pasta bevindt zich in een capsule die geplet wordt als de foto na het maken van de opname tussen twee rollen uit de camera wordt getransporteerd. Het voordeel van het SX-70-procedé is, dat er na de opname niets weggegooid hoeft te worden. Omdat de film hier vanaf de voorkant belicht wordt, is in de camera altijd een spiegel nodig, die de SX-70-camera's hun kenmerkende vorm geeft. De oorspronkelijke SX-70 was zelfs opvouwbaar, had een reflexzoeker en was ingevouwen zo groot als een sigarendoos. Een verdere innovatie was dat iedere filmcassette van tien opnamen ook een eigen batterij bevatte, zodat de camera nooit met lege batterijen zat.

De houdbaarheid van de foto's hangt af van de omstandigheden waaronder ze bewaard worden. In het donker bewaard kunnen zowel zwart/wit als kleurenfoto's zelfs na 50 jaar nog zeer redelijk zijn. In daglicht ongeveer tien jaar.

Fotocamera
Polaroid Corporation
Eencellige

Eencelligen zijn organismen die overeenkomen in het kenmerk dat ze uit één cel bestaan. Eencelligen zijn individueel niet zichtbaar met het blote oog, ze behoren tot de micro-organismen. Er zijn prokaryote en eukaryote eencelligen.

Prokaryoten 
Prokaryoten zijn alle eencellig en hebben een eenvoudige celbouw, zonder organellen. Prokaryoten hebben ringvormig DNA dat los in het cytoplasma van de cel ligt, en geen echte celkern met daarin vervatte chromosomen. De groep van de eencellige prokaryoten vormt in de taxonomie twee verschillende domeinen: de bacteriën (bijvoorbeeld de blauwwieren, die tot fotosynthese in staat zijn), en de met de bacteriën evolutionair niet-verwante Archaea.

Eukaryoten 
Tot de eukaryoten behoren eencellige en alle meercellige organismen. Eukaryoten hebben een complexere, gecompartimenteerde celbouw met verschillende organellen, zoals een celkern, mitochondriën, een golgicomplex, endoplasmatisch reticulum, flagellen en cilia. Eencellige eukaryoten met chloroplasten worden tot de informele groep van de algen gerekend.

Eukaryote eencellige organismen hebben grotere cellen dan prokaryoten – het celvolume kan wel een factor 1000 groter zijn dan bij prokaryoten. Doordat eukaryote cellen gecompartimenteerd zijn in organellen, kunnen ze, via verschillende reactiepaden, meerdere soorten biochemische reacties tegelijk laten plaatsvinden in hun cytoplasma, en zijn die reacties efficiënter.

Tot de eencellige eukaryoten behoren de protozoa zoals amoeben, veel soorten schimmels, veel soorten algen (behorende tot de rood-, bruin- en groenwieren) en pantoffeldiertjes.

Veel eukaryote parasieten hebben een gereduceerde bouw en zijn eencellig. Niet altijd zijn alle organellen bij deze parasieten aanwezig.

Virussen 
Virussen bestaan niet uit cellen en worden niet tot de levende materie gerekend.

Evolutie 
De cel is de kleinste bouwsteen van al het aardse leven, van alle eencellige en meercellige organismen. De oudste levensvormen op aarde bestonden uit één cel: de evolutie van het leven op aarde begon met (nu uitgestorven) soorten eencelligen.

In een later stadium van de evolutie vormden sommige eencelligen van een zelfde soort kolonies van identieke eencelligen. Binnen sommige van dergelijke celkolonies ontstonden gedurende de evolutie samenwerkingsverbanden tussen cellen, waarbij verschillende cellen verschillende functies kregen: celspecialisatie of celdifferentiatie. Via celdifferentiatie evolueerden sommige van deze celkolonies tot de eerste meercellige organismen die zich als zodanig ook konden voortplanten.

Ontdekkingsgeschiedenis 
Louis Pasteur noemde de eencelligen die hij onder de microscoop waarnam infusoria, in zijn werk Animalcules infusoires vivant sans gaz oxygene libre et determinant des fermentations (Trilhaardiertjes die leven zonder vrije zuurstof en die fermentatieprocessen veroorzaken) uit 1861.

Zie ook 
 Coenobium
 Microbiologie
 LUCA (evolutie)
 Foraminiferen

Microbiologie
Organisme
Morfologie (biologie)
Virus

Virus (biologie), een submicroscopisch infectieus deeltje

Vernoemd 
 Computervirus, een vorm van besmettelijke software

Muziek 
 Virus (radioprogramma), een programma op Radio 4 (Nederland)
 Virus (Argentijnse band), een Argentijnse band
 Virus (Heavenly), een album van de Franse powermetalband Heavenly uit 2006
 Virus (Hypocrisy), een album van de Zweedse deathmetalband Hypocrisy uit 2005
 Virus (Iron Maiden), een single van de Engelse heavymetalband Iron Maiden uit 1996
 Virus (Noorse band), een Noorse band
 Virus (Russische band), een Russische band
 The Virus, een Amerikaanse punkband
 Access Virus, een synthesizer geproduceerd door het Duitse bedrijf Access Music GmbH
 4us (uitgesproken als "virus"), een album van de nederpopgroep Doe Maar uit 1983

Films 
 Virus (1980), een Japanse rampenfilm uit 1980
 Virus (1995), een Amerikaanse televisiefilm uit 1995
 Virus (1996), een Amerikaanse actiethriller uit 1996
 Virus (1999), een Amerikaanse sciencefiction-horrorfilm van regisseur John Bruno uit 1999
 Virus (2007), een Indische dramafilm van Shankar uit 2007

Overig 
 Virus (auto), een voormalig Frans automerk
 Virus (Dark Horse), een Canadese stripreeks
 Virus (strip), stripalbum nr. 33 uit de reeks Robbedoes en Kwabbernoot
 Virus (televisieprogramma), een televisieprogramma op Canvas

Zie ook 
 Virus Festival, een cultureel festival in Eindhoven sinds 1991
 The Ring: Virus, een Zuid-Koreaanse horrorfilm van regisseur Kim Dong-Bin uit 1999
 Flying Virus, een Braziliaans-Amerikaanse horrorfilm van regisseur Jeff Hare uit 2001
Paul Hester

Paul Newell Hester (Melbourne, 8 januari 1959 – aldaar, 26 maart 2005) was de Australische drummer in de Australisch/Nieuw-Zeelandse bands Split Enz en Crowded House. 

Zijn moeder werkte als jazzdrummer, en hij kreeg zo al op jonge leeftijd door zijn moeder de drumstokken in handen gedrukt. Hij had verschillende baantjes voordat hij in 1980 zijn eerste band oprichtte, met de naam Cheks. Deze groeide uit tot Deckchairs Overboard. 

Eind 1983 zat de Nieuw-Zeelandse groep Split Enz zonder drummer, en op advies van Rob Hirst van Midnight Oil werd Paul gevraagd voor een auditie. Hij kreeg de baan. Nadat Split Enz in 1984 uit elkaar ging vormde hij samen met Neil Finn een nieuwe band, Crowded House, die internationaal veel succes had. In 1994 stapte hij tijdens de Amerikaanse tournee uit de band. Hij noemde de druk van het toeren en zijn afnemende motivatie voor de band als zijn redenen. 

Sinds die tijd was hij druk met tv- en radiowerk, en opende hij een restaurant in Elwood Beach (deel van Melbourne), waar hij ook woonde. Hij heeft daarna in verschillende bands gespeeld, waaronder Largest Living Things, Tarmac Adam (met Nick Seymour) en McSweeney. 

Het kwam als een schok voor velen toen Paul op 26 maart 2005 dood werd aangetroffen in het Elsternwick park in Melbourne. De 46-jarige muzikant had zichzelf door ophanging van het leven beroofd.

Externe link 
 Artikel in "The Age" na zijn overlijden

Australisch drummer
Persoon overleden door zelfdoding
Nick Seymour

Nicholas More Seymour (Benalla (Victoria), 9 december 1958) is een Australisch bassist, schilder, tekenaar en platenproducer.

Biografie 
Seymour studeerde aan de Kunstacademie in Melbourne en leerde zichzelf basgitaar spelen. In zijn vrije tijd speelde hij in lokale bands, en werkte hij op de set voor films zoals The Leonski Incident. 

Eind 1984 zag hij een televisie-interview met Neil Finn en Paul Hester van de populaire Nieuw-Zeelandse groep Split Enz, die net uit elkaar was gevallen. Finn had het erover dat hij en Hester een nieuwe band wilden oprichten en dat ze nog een bassist zochten. Seymour ging naar een afscheidsfeestje van Split Enz en sprak met een licht aangeschoten Finn die hem een auditie aanbood. Dit bleek goed te gaan, want hij werd de nieuwe bassist, en bleef dit tot het eind van de band in 1996.

Naast zijn werk als basgitarist heeft hij ook alle ontwerpen gedaan voor de albums van Crowded House, en heeft ook zijn stem doen gelden in het maken van de video's en de aankleding van toneel en band.

Na het uiteenvallen van Crowded House heeft hij aan diverse projecten meegewerkt, waaronder de band Deadstar, en hij is naar Ierland verhuisd. Hier heeft hij onder andere het debuutalbum van Bell X 1 geproduceerd.

Trivia 
Nick Seymour is de broer van Mark Seymour, de leadzanger van Australische groep Hunters and Collectors.

Australisch bassist
Australisch kunstschilder
Australisch muziekproducent
Australisch tekenaar
Henri Arnoldus

Johannes Hendricus Willem (Henri) Arnoldus (Middelburg, 22 februari 1919 – aldaar, 19 december 2002) was een Nederlandse schoolmeester die bekend is geworden als auteur van een aantal kinderboeken. Hij studeerde in 1937 af aan de Rijkskweekschool in Middelburg. Van 1943 tot 1970 werkte hij als onderwijzer op een rooms-katholieke lagere school in Middelburg. Als schrijver richtte hij zich aanvankelijk op lesboeken, maar later schreef hij voornamelijk kinderboeken.

Bibliografie 
Zijn bekendste creatie is Pietje Puk. De avonturen van deze olijke postbode werden door vele kinderen in Nederland en Vlaanderen gelezen. Meer dan 50 verhalen zijn er verschenen van Pietje Puk, in 46 delen tussen 1958 en 2000. Er werden in totaal 3,5 miljoen exemplaren van de boeken verkocht.

Arnoldus schreef, naast Pietje Puk, ook de series:
Bollejan
Bonno de zwarte pony
Tup en Joep
Oki en Doki
Jokko
Pim en Pidoe
In Dierenland
Tillie en Tiffie
Pim en Kim
Klik en Klak
Leks en Reks
Jace Pearson's verhalen van de Texas Rangers
Veel boeken, met name voor de jongste leeftijdscategorie, uit de Veldboeket-serie, waarbij hij samenwerkte met Carel Beke.

Daarnaast was hij mede-auteur van lesboeken voor het r.k. lager onderwijs, zoals:
Aardrijkskundemethode Er op uit 
Geschiedenismethode Heden, verleden en toekomst

Nederlands kinderboekenschrijver
Aankoop van Louisiana

De aankoop van Louisiana (Engels: Louisiana Purchase; Frans: Vente de la Louisiane) is een transactie uit 1803, waarbij de Verenigde Staten een gebied van ongeveer 2,1 miljoen km² ten westen van de rivier de Mississippi van Frankrijk kochten voor een bedrag van 15 miljoen dollar (323 miljoen dollar omgerekend naar 2020). Deze aankoop verdubbelde ongeveer de oppervlakte van de Verenigde Staten, zij het dat het grotendeels om "indiaans" land ging dat nog effectief moest worden veroverd of verworven. De uiteindelijke kosten lagen dan ook vele malen hoger.

De Franse kolonie Louisiana was voor een eerste maal in Franse handen van 1682 tot 1763. Door het Verdrag van Fontainebleau in 1762 verwierf Spanje de controle over dit gebied, maar ingevolge het derde verdrag van San Ildefonso stonden ze het in 1801 weer af aan Napoleon Bonaparte. Grote delen van het achterland werden door de Fransen niet benut.

De onderhandelingen tussen de Verenigde Staten en Frankrijk over de aankoop hadden aanvankelijk slechts betrekking op de stad New Orleans. President Thomas Jefferson stuurde hiervoor de gezanten Robert Livingston en James Monroe naar Parijs. Napoleon Bonaparte was eigenlijk van plan om het Franse kolonialisme in Noord-Amerika nieuw leven in te blazen, maar de legermacht die hij daartoe had voorzien, was gedecimeerd in Saint-Domingue, het huidige Haïti, als gevolg van de Haïtiaanse Revolutie en malaria. Een verdere beweegreden was het vooruitzicht op hernieuwde oorlog met de Britten. Hij wenste hen te beletten het gebied te verkrijgen, en meende dat sterke Verenigde Staten een tegengewicht konden bieden aan de Britse koloniale aspiraties in Noord-Amerika. Zodoende werd uiteindelijk overeengekomen om het gehele Louisiana-territorium te verkopen. De overeengekomen prijs kwam neer op zo'n zeven dollar per km². Het verdrag werd ondertekend op 30 april 1803 en het gebied ging officieel over in Amerikaanse handen op 20 december van dat jaar. De Londense Barings Bank was betrokken bij de financiële transactie, met de Amsterdamse partnerbank Hope & Co, voorloper van het huidige MeesPierson.

Het verkochte territorium beslaat het gebied ten westen van de Mississippi en ten oosten van de Rocky Mountains en omvat (gedeelten van) de huidige staten Louisiana, Arkansas, Missouri, Iowa, Minnesota, North Dakota, South Dakota, Nebraska, Kansas, Oklahoma, Texas, New Mexico, Colorado, Wyoming en Montana. Een relatief klein deel van het oorspronkelijke gebied, gelegen ten noorden van de 49e breedtegraad, is thans Canadees grondgebied.

Tussen 1804 en 1806 werd het gebied verkend en in kaart gebracht tijdens de bekende expeditie van Lewis en Clark, en daarop aansluitend door de Expeditie van Pike in 1806-1807.

Externe links 
  Tekst van het verdrag van de aankoop van Louisiana, US National Archives
  Website nav 200 jaar Louisiana Purchase

Geschiedenis van Louisiana
Geschiedenis van Iowa
Geschiedenis van North Dakota
Geschiedenis van de Verenigde Staten (1789-1849)
Amerikaanse koloniale geschiedenis
1803
Beagle

beagle (hond), een hondenras
 HMS Beagle (1820), het schip waarmee Robert FitzRoy rond de wereld voer. Op deze reis voer Charles Darwin als natuuronderzoeker mee om specimina te verzamelen. Deze vondsten werden mede de aanleiding tot de evolutietheorie.
 Beagle: In het kielzog van Darwin, een VPRO-project, in samenwerking met Teleac en Canvas, op televisie, radio en internet, vernoemd naar dat schip.
 HMS Beagle (H30), Brits oorlogsschip tijdens de Tweede Wereldoorlog
 Beagle Aircraft, een voormalige Britse vliegtuigbouwer.
 Beagle 2, de naam van de lander van het ESA ruimtevaartproject Mars Express.
 Beagle 3, de naam van marslander die ontwikkeld gaat worden.
 Beagle (software), open-source zoeksoftware voor Unixachtige besturingssystemen.
 NAVO-Codenaam voor de Iljoesjin Il-28.

Zie ook
 HMS Beagle (doorverwijspagina)
PvdT

Partij van de Toekomst, een Nederlandse politieke partij opgericht door Johan Vlemmix
Partij voor de Toekomst, een Nederlandse politieke partij opgericht door Henk Krol en Femke Merel van Kooten-Arissen
Ulysses

De Latijnse naam van Odysseus (ook wel Ulixes)
 Ulysses (band), een Nederlandse metalband
 Ulysses (boek), een boek van James Joyce
 Ulysses (ruimtesonde)
 Ulysses (schip, 2001), een veerboot van Irish Ferries
 Ulysses (single), een nummer van de Schotse band Franz Ferdinand
 RKSV Ulysses, een voetbalclub uit de Nederlandse plaats Megen
 Ulisse, een Italiaanse spektakelfilm uit 1954

Plaatsen in de Verenigde Staten:
 Ulysses (Kansas)
 Ulysses (Nebraska)
 Ulysses (Pennsylvania)
Mersennepriemgetal

In de wiskunde is een mersennepriemgetal een priemgetal van de vorm , met  een natuurlijk getal.

Getallen  van de vorm

worden mersennegetallen genoemd. In sommige definities wordt geëist dat de exponent  een priemgetal is. Mersennegetallen zijn genoemd naar de Franse wiskundige Marin Mersenne, die deze getallen in de 17e eeuw voor het eerst onderzocht.

Als  een mersennepriemgetal is, is de exponent  zelf ook een priemgetal. Immers:

Geschiedenis 

Mersenne claimde in 1644 dat  priem is als , maar dat  een samengesteld getal is wanneer  een van de andere priemgetallen, kleiner dan 257, is. Mersenne zat er wat betreft bovenstaande rij vijf keer naast.  en  zijn geen priemgetallen, terwijl ,  en  dit juist wel zijn.

Het grootste bekende priemgetal is sinds 1952 een mersennepriemgetal, met uitzondering van de periode van 1989 tot 1992 toen een ander getal was gevonden. Er wordt met GIMPS door distributed computing, over internet, naar nieuwe priemgetallen gezocht. Het is in 1996 begonnen en sinds 2005 zijn alle nieuwe grootste priemgetallen, steeds mersennepriemgetallen, met GIMPS gevonden. Het grootst bekende priemgetal is in december 2018 gevonden: het is 282 589 933−1. Het was het 51e mersennepriemgetal dat is gevonden.

Theorie 

De drie kleinste mersennepriemgetallen zijn

Hoewel mersennegetallen  alleen priem kunnen zijn als  ook een priemgetal is, zijn er mersennegetallen  die geen priemgetal zijn, terwijl  dat wel is.
 
Het kleinste tegenvoorbeeld is het mersennegetal

Het ontbreken van een duidelijke regel om te bepalen of een gegeven mersennegetal een priemgetal is maakt de zoektocht naar mersennepriemgetallen een interessante taak, die, aangezien mersennegetallen zeer snel groeien, heel snel zeer moeilijk wordt. De Lucas-Lehmertest voor mersennegetallen is een efficiënte priemgetaltest, die wordt gebruikt om te bepalen of een mersennegetal ook een mersennepriemgetal is. Deze test is eenvoudiger uit te voeren dan testen voor andere typen van getallen. Het grootst bekende priemgetal is daarom vrijwel altijd een mersennepriemgetal.

Perfecte getallen en mersennepriemgetallen 
Er is een verband tussen mersennepriemgetallen en perfecte getallen. Perfecte getallen zijn getallen waarbij de som van de delers gelijk is aan het getal zelf. Als namelijk  een priemgetal is, dan is  een perfect getal. Het omgekeerde geldt ook: ieder, in ieder geval even, perfect getal kan worden geschreven als  waarbij  een priemgetal is en  een mersennepriemgetal.

Voorbeeld: voor  geldt dat  een priemgetal is, en  een perfect getal is.

Toepassingen van mersennepriemgetallen liggen in beveiliging van gegevens met behulp van encryptie en in het genereren van toevalsgetallen, dat gaat met de mersennetwister.

Bekende mersennepriemgetallen 
Er zijn op dit moment 51 mersennepriemgetallen bekend, het laatste en het grootste is in december 2018 gevonden.

Getaltheorie
Natuurlijk getal
Priemgetal
Lvov

Lvov, Russische naam voor Lviv, stad in Oekraïne
 Georgi Lvov (1861-1925), Russisch politicus