alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Argentyt

Argentyt ( ‘srebro’) – rzadki minerał z grupy siarczków, rozpowszechniony tylko w niektórych rejonach Ziemi.

Właściwości 
Tworzy kryształy mające postać sześcianów, ośmiościanów i ich kombinacji. Występuje w skupieniach ziarnistych, skrytokrystalicznych i dendrycznych. Często tworzy wrostki w innych minerałach (takich jak: galena, piryt). Jest trwały, poniżej 179 °C przechodzi w modyfikację jednoskośną (akantyt). Jest izostrukturalny z kuprytem.
Jest kowalny, ciągliwy, strugalny – doskonale daje się kroić nożem – i plastyczny. Często zawiera domieszki miedzi, ołowiu, żelaza, antymonu.

Występowanie 
Spotykany w srebronośnych żyłach hydrotermalnych (niskotemperaturowych). Znany jest też ze stref wietrzejących złóż kruszcowych.

Miejsca występowania: Niemcy (Saksonia, Harz, Rudawy), USA (Nevada), Meksyk i Czechy (Jachymov), Norwegia, Wielka Brytania (Kornwalia), Peru, Chile.

W Polsce stanowi pospolity składnik wielu srebronośnych żył hydrotermalnych na Dolnym Śląsku. Występuje też w okolicach Lubina w łupkach miedzionośnych.

Zastosowanie 
Jest najważniejszą rudą srebra (zawiera 87% Ag).  Dobrze wykształcone kryształy osiągają wagę do 4 kg (pochodzenie: Niemcy).

Ponieważ był od starożytności wydobywany, aktualnie większość jego złóż jest wyeksploatowana.

Bibliografia 
 

Kruszce i rudy
Siarczki (minerały)
Srebro
Archipelag Bismarcka

Archipelag Bismarcka – grupa wysp w zachodniej części Oceanu Spokojnego, w Melanezji, na północny wschód od Nowej Gwinei, od której oddziela ją Morze Bismarcka (Nowogwinejskie) i Morze Salomona, administracyjnie część Papui-Nowej Gwinei.

Geografia 
Powierzchnia archipelagu wynosi 49,2 tys. km². Największym miastem jest Rabaul na Nowej Brytanii. Wyspy zamieszkuje głównie ludność melanezyjska, a także mniej liczni Polinezyjczycy i Papuasi. Mieszkańcy zajmują się głównie rolnictwem i rybołówstwem.

Największe wyspy to: Nowa Brytania i Nowa Irlandia, oprócz tego ważniejszymi są Wyspy Admiralicji, Nowy Hanower i Duke of York Islands. Większe wyspy mają pochodzenie kontynentalne, mniejsze – wulkaniczne albo koralowe.

Demografia 
Na obszarze Archipelagu Bismarcka znajdują się 4 prowincje: Nowa Brytania Wschodnia, Manus, Nowa Irlandia i Nowa Brytania Zachodnia. Według spisu powszechnego z roku 2011 i lat ubiegłych liczyły one odpowiednio daną liczbę mieszkańców:

Co daje łączną sumę 847 185 mieszkańców w roku 2011. W 1966 wyspy zamieszkiwało około 216 tysięcy osób.

Historia 

Archipelag Bismarcka w latach 1884–1919 był kolonią niemiecką jako część protektoratu Nowej Gwinei Niemieckiej, z tego okresu wzięła się nazwa, pochodząca od nazwiska niemieckiego kanclerza Ottona von Bismarcka. W 1920 roku jako terytorium mandatowe przeszedł pod administrację australijską. Podczas II wojny światowej od 1942 znajdował się pod okupacją japońską. Po wojnie stanowił część terytorium powierniczego Nowej Gwinei Australijskiej. Od 1975 roku jest częścią niepodległej Papui-Nowej Gwinei.

Awifauna 
Nowa Brytania, Nowa Irlandia, Nowy Hanower i okoliczne wyspy oraz Wyspy Admiralicji są uznane za Endemic Bird Areas. Przykładem gatunków występujących na tych wyspach jest zagrożony kurtaczek wspaniały (Pitta superba), narażone: pszczołojad ciemny (Henicopernis infuscatus), gołąb żółtonogi (Columba pallidiceps), cudolotka białogardła (Henicophaps foersteri), płomykówka złotawa (Tyto aurantia), sowica cynamonowa (Ninox odiosa), zimorodek atolowy (Ceyx websteri), kakadu niebieskooka (Cacatua ophthalmica) i wachlarzówka czerwonawa (Rhipidura semirubra). Z gatunków bliskich zagrożenia występują tu na przykład ogonówka biało-czarna (Reinwardtoena browni), muszkatela srokata (Ducula spilorrhoa), a z gatunków o statusie niedostateczna dane – salangana melanezyjska (Aerodramus orientalis).

Zobacz też 
 Kolonie niemieckie

Przypisy 

Bismarcka
Wyspy Papui-Nowej Gwinei
Alban Berg

Alban Maria Johannes Berg (ur. 9 lutego 1885 w Wiedniu, zm. 24 grudnia 1935 tamże) – austriacki kompozytor, jeden z prekursorów muzyki atonalnej. Jeden z trzech czołowych muzyków drugiej szkoły wiedeńskiej.

Życiorys 
Urodził się w średniozamożnej rodzinie mieszczańskiej. Otrzymał typowe dla epoki domowe wykształcenie muzyczne. Komponować zaczął jako nastolatek, nie posiadając formalnej wiedzy kompozytorskiej. Po skończeniu (nie bez trudności) szkoły średniej, w 1904 został zaakceptowany jako student wiedeńskiego konserwatorium w klasie Arnolda Schönberga, który w ten czas rozpoczął eksperymenty z muzyką dodekafoniczną. Innym uczniem Schönberga studiującym w tym samym czasie był Anton Webern. W swej twórczości Berg wykorzystywał zasady atonalności i serializm, lecz także wiele z jego kompozycji jest muzyką tonalną lub mieszaną, osadzoną w estetyce późnego romantyzmu.

Po zakończeniu studiów Berg rozpoczął pracę kompozytorską jednocześnie pracując zawodowo jako księgowy. W 1911 poślubił znaną śpiewaczkę Helenę Nahowską. W 1915 został powołany do służby wojskowej, z której został zwolniony w rok później z powodu słabego zdrowia (cierpiał na astmę). Jego wojskowe przeżycia skłoniły go do skomponowania opery Wozzeck bazującej na popularnym dramacie Büchnera (Woyzeck). Premiera opery miała miejsce w 1925 i spotkała się z dobrym przyjęciem. W 1919 wraz z Arnoldem Schönbergiem założył Towarzystwo Muzyczne, którego celem było wspieranie awangardowych eksperymentów muzycznych.

Do innych znanych dzieł Berga należą Koncert kameralny na fortepian, skrzypce i 13 instrumentów dętych (1925) oraz Suita liryczna na kwartet smyczkowy (1926). W obu Berg połączył tradycyjną tonalność z zasadami atonalności. Ostatnim dziełem opublikowanym za życia kompozytora był Koncert skrzypcowy „pamięci Anioła” dedykowany tragicznie zmarłej w wieku 19 lat Manon Gropius, córce Almy Mahler, wdowy po Gustavie Mahlerze i Waltera Gropiusa.

Umierając Berg pozostawił niedokończoną operę Lulu. Jest on także autorem libretta tego dzieła. Erotycznie skandalizująca opera opowiada o jego skrywanej miłości do Hanny Fuchs-Robettin. Opera, wystawiona po raz pierwszy w Zurychu w 1937, została ukończona przez Friedricha Cerhę i wystawiona po raz pierwszy w całości w 1979.

Twórczość 

Najważniejsze utwory:
 opery Wozzeck, Lulu
 Koncert skrzypcowy „pamięci Anioła”
 Suita liryczna na kwartet smyczkowy
 Siedem wczesnych pieśni

Zobacz też 
 Lista dzieł Albana Berga

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne 
 
 
 
 
 
 

Austriaccy kompozytorzy operowi
Urodzeni w 1885
Zmarli w 1935
Kompozytorzy XX wieku
Ludzie urodzeni w Wiedniu
Zabici przez zwierzęta
Aleksandr Borodin

Aleksandr Porfirjewicz Borodin (Алекса́ндр Порфи́рьевич Бороди́н ur.  w Petersburgu, zm.  tamże) – rosyjski chemik i kompozytor. Należał do grupy pięciu kompozytorów rosyjskich, która przeszła do historii muzyki pod nazwą „Potężna Gromadka”.

Dorobek naukowy (chemia) 
 jako pierwszy przeprowadził reakcję bromo-dekarboksylacji znanej pod nazwą reakcji Hunsdieckera-Borodina
 równolegle z Wurtzem odkrył reakcję kondensacji aldolowej

Dzieła muzyczne 
 polka d-moll Hélène
 concerto na flet i fortepian
 Fantazja na temat rosyjski na dwoje skrzypiec i wiolonczelę
 opera-farsa Bogatyri
 trzy symfonie: I Es-dur, II h-moll „Bohaterska”, III a-moll (nieukończona)
 opera Kniaź Igor, zawierająca sławną w pop-kulturze suitę Tańce połowieckie
 kwartety smyczkowe A-dur i D-dur
 poemat symfoniczny W stepach Azji Środkowej
 pieśni m.in. Zaczarowany ogród, Śpiąca królewna

Zobacz też 
 Cezar Cui
 Milij Bałakiriew
 Modest Musorgski
 Nikołaj Rimski-Korsakow
 Piotr Czajkowski
 Michaił Glinka

Bibliografia

Linki zewnętrzne 
 
 Twórczość Aleksandra Borodina w zbiorach Biblioteki Narodowej na portalu Polona

Ludzie urodzeni w Petersburgu
Pochowani na Cmentarzu Tichwińskim w Petersburgu
Potężna Gromadka
Rosyjscy chemicy
Rosyjscy kompozytorzy romantyzmu
Rosyjscy kompozytorzy operowi
Urodzeni w 1833
Zmarli w 1887
Action Internationale Contre la Faim

Action Internationale Contre la Faim (z fr., znana również pod angielską nazwą Action Against Hunger) – pozarządowa organizacja międzynarodowa mającą na celu walkę z głodem na świecie.

Historia 
Została założona w 1979 przez grupę francuskich lekarzy, naukowców, dziennikarzy i pisarzy, aby pomóc afgańskim uchodźcom z Pakistanu. W późniejszych latach zostały założone kolejne oddziały - amerykański w 1985, hiszpański w 1994, brytyjski w 1995, kanadyjski 2006.

AIClF w 2019 roku działało w 45 krajach na świecie i zatrudniało 7500 wolontariuszy i pracowników. Pomaga corocznie 4 milionom ludzi.

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 Action Contre la Faim (Francja)
  (USA)
  (Wielka Brytania)
  (Hiszpania)

Międzynarodowe organizacje pozarządowe
Akcydens (poligrafia)

Akcydens, druk akcydensowy ( „coś przypadkowego”) – wyrób poligraficzny niebędący ani książką, ani czasopismem, ani też zadrukowanym opakowaniem. Zasadniczo jest to wyrób jednoarkuszowy, występujący w postaci jednej kartki lub nierozciętej składki.

Akcydensy to samoistne druki o charakterze użytkowym lub okolicznościowym. Zaliczyć do nich można praktycznie wszystkie pozostałe druki, począwszy od znaczka pocztowego czy wizytówki aż po plakat.

Podział akcydensów 
 akcydensy informacyjne – druki służące do przekazywania informacji, np. afisze, cenniki, kalendarze, katalogi, obwieszczenia, plakaty, programy, prospekty, rozkłady jazdy, ulotki, wizytówki
 akcydensy manipulacyjne – druki przeznaczone do wypełniania lub wykorzystania w czynnościach urzędowych, handlowych itp., np. blankiety, bilety, banknoty, formularze, kwestionariusze, legitymacje, mandaty, świadectwa, znaczki pocztowe i skarbowe, zaświadczenia; wszelkiego rodzaju oficjalne dokumenty, jak i papiery wartościowe
 akcydensy opakowaniowe, np. etykiety, metki, obwoluty, banderole
 akcydensy przemysłowe, np. kalkomania
 akcydensy wydawnicze, np. mapy, nuty

Potocznie akcydensami nazywane są wszystkie drobne wyroby poligraficzne, nie tylko jednokartkowe, ale także te o niewielkiej liczbie kartek.

Przypisy

Bibliografia 
 J. Cygańska, Akcydensy, [w:] Encyklopedia współczesnego bibliotekarstwa polskiego, pod red. K. Głombiowskiego, B. Świderskiego, H. Więckowskiej, Wrocław – Warszawa – Kraków – Gdańsk 1976, s. 12.
 Akcydensy, [w:] Encyklopedia wiedzy o książce, pod red. A. Birkenmajera, B. Kocowskiego, J. Trzynadlowskiego, Wrocław – Warszawa – Kraków 1971, kol. 20.

Druki
Astrometria

Astrometria, astronomia pozycyjna – najstarszy dział astronomii zajmujący się pomiarami pozornych położeń i ruchów ciał niebieskich. Dzieli się na astronomię sferyczną, zawierającą matematyczną teorię potrzebną do opisywania ruchów ciał na sferze niebieskiej oraz astronomię praktyczną, obejmującą teorię przyrządów astrometrycznych, metody obserwacji i ich opracowywania.

Niemal do końca XX w. astrometria posługiwała się głównie instrumentami naziemnymi wykorzystującymi w swej konstrukcji obrót Ziemi wokół własnej osi, do dokładnego wyznaczania względnych położeń ciał na sferze niebieskiej. W ten sposób powstały liczne katalogi astrometryczne gwiazd, zawierające ich położenia i ruchy własne. Inną często stosowaną metodą pomiarową było użycie fotografii i wykonywanie pomiarów położeń obiektów na kliszy fotograficznej. W ten sposób powstał Hubble GSC (ang. Guide Stars Catalogue), wykorzystywany przy naprowadzaniu Kosmicznego Teleskopu Hubble'a na właściwe miejsce na niebie.

Obecnie do pomiarów pozycji wykorzystuje się także specjalnie w tym celu skonstruowane instrumenty orbitalne, jak na przykład satelita Hipparcos, przy pomocy którego powstały katalogi Hipparcos i Tycho.

Przypisy
Apsyda (architektura)

Apsyda (lub absyda) – pomieszczenie na rzucie półkola, półelipsy lub wieloboku, dostawione do bryły budynku, często świątyni i otwarte do jej wnętrza. Zazwyczaj zamyka prezbiterium, czasem nawy boczne i ramiona transeptu lub westwerk. Apsyda jest zwykle mniejsza lub równa bryle części budynku, która jest przez nią zamknięta. Występowała już w architekturze rzymskiej, stąd przejęta przez chrześcijaństwo.

Apsydy półkoliste występowały od wczesnego chrześcijaństwa do romanizmu. Gotyk stosował przeważnie wieloboczne zamknięcia naw, które czasem są też określane mianem apsyd.

Mała absyda, dostawiona do większej, zwana jest apsydiolą.

Zobacz też 

 kościół (budynek)
 ambit

Przypisy 

Części budynku
Architektura sakralna
Avarua

Avarua – stolica i największe miasto Wysp Cooka – terytorium stowarzyszonego z Nową Zelandią. Położona jest w północnej części wyspy Rarotonga – największej w archipelagu. Zamieszkuje je 13,6 tys. osób (2006), czyli blisko ⅔ wszystkich mieszkańców terytorium.

Bibliografia 
 

Stolice państw w Australii i Oceanii
Miejscowości na Wyspach Cooka
Avarua
Arytmometr

Arytmometr – mechaniczna lub cyfrowa maszyna licząca, poprzedniczka kalkulatora. Arytmometr najczęściej wykonywał jedynie dodawanie i odejmowanie, natomiast mnożenie i dzielenie przez liczby naturalne wykonywało się przez wielokrotne dodawanie lub odejmowanie. Napędzany był ręcznie (korbką lub dźwignią) lub elektrycznie. W końcowej fazie rozwoju arytmometry dokonywały już automatycznego pierwiastkowania. Innym kierunkiem rozwoju arytmometrów były maszyny do księgowania i fakturowania, będące połączeniem urządzeń liczących z maszyną do pisania. Był to wynalazek Charles'a Xaviera Thomasa. Przed Ch. X. Thomasem pierwszy arytmometr czterodziałaniowy skonstruował  w 1810 r. Abraham Stern z Hrubieszowa, a w 1817 r. przedstawił maszynę, która wykonywała pięć działań łącznie z pierwiastkowaniem. Innym polskim arytmometrem była zaprezentowana w 1845 roku w Warszawie maszyna licząca Staffela, którą zaprojektował i zbudował Izrael Abraham Staffel.

Współczesne znaczenie 
Arytmometr jest także określeniem części składowej (jednostki obliczeniowej) procesora komputera, zwanej także jednostką arytmetyczno-logiczną, która wykonuje operacje arytmetyczne (dodawanie, odejmowanie, dzielenie, mnożenie − najczęściej w systemie binarnym) oraz logiczne na liczbach pobieranych z pamięci operacyjnej. Podstawowymi elementami arytmometru są:
 sumator, który wykonuje operację dodawania oraz pozostałe operacje arytmetyczne przez sprowadzanie ich do dodawań i prostych operacji pomocniczych, takich jak przesunięcie liczby, przekształcenie z systemu zwykłego w system negacji lub uzupełnień;
 rejestry, w których przechowuje się liczby na czas wykonywania operacji oraz wyniki obliczeń;
 układ sterowania, który kieruje pracą sumatora i rejestrów, wymianą danych między rejestrami i innymi elementami procesora.

W komputerach o dużej szybkości obliczeń stosuje się odrębne układy do wykonywania poszczególnych operacji arytmetycznych. W przypadku obliczeń na liczbach zmiennoprzecinkowych, operacje arytmetyczne wykonuje się na drodze programowej, za pomocą makrorozkazów, bądź też arytmometr jest wyposażony w specjalnie do tego celu przeznaczone układy koprocesora.

Zobacz też 
 abakus
 liczydło

 Mechaniczne urządzenia liczące
 arytmometr Odhnera
 sumator
 suwak logarytmiczny

Przypisy 

Maszyny liczące
Architektura von Neumanna

Architektura von Neumanna – rodzaj architektury komputera będąca implementacją koncepcji The Stored-Program gdzie dane przechowywane są wraz z kodem programu. Opracowana została przez Johna von Neumanna, Johna W. Mauchly’ego oraz Johna Presper Eckerta w 1945 roku. Pierwszymi komputerami zbudowanymi w oparciu o tą architekturę były EDSAC oraz UNIVAC.

Opis architektury 

W architekturze tej komputer składa się z czterech ważnych komponentów:
 pamięci komputerowej przechowującej dane programu oraz instrukcje programu; każda komórka pamięci ma unikatowy identyfikator nazywany jej adresem
 jednostki sterującej odpowiedzialnej za pobieranie danych i instrukcji z pamięci oraz ich sekwencyjne przetwarzanie
 jednostki arytmetyczno-logicznej odpowiedzialnej za wykonywanie podstawowych operacji arytmetycznych.
 urządzeń wejścia/wyjścia służących do interakcji z operatorem

Jednostka sterująca wraz z jednostką arytmetyczno-logiczną tworzą procesor.

System komputerowy zbudowany w oparciu o architekturę von Neumanna powinien:

 mieć skończoną i funkcjonalnie pełną listę rozkazów
 mieć możliwość wprowadzenia programu do systemu komputerowego poprzez urządzenia zewnętrzne i jego przechowywanie w pamięci w sposób identyczny jak danych
 dane i instrukcje w takim systemie powinny być jednakowo dostępne dla procesora
 informacja jest tam przetwarzana dzięki sekwencyjnemu odczytywaniu instrukcji z pamięci komputera i wykonywaniu tych instrukcji w procesorze.

Podane warunki pozwalają przełączać system komputerowy z wykonania jednego zadania (programu) na inne bez fizycznej ingerencji w strukturę systemu, a tym samym gwarantują jego uniwersalność.

System komputerowy von Neumanna nie posiada oddzielnych pamięci do przechowywania danych i instrukcji. Instrukcje jak i dane są zakodowane w postaci liczb. Bez analizy programu trudno jest określić czy dany obszar pamięci zawiera dane czy instrukcje. Wykonywany program może się sam modyfikować traktując obszar instrukcji jako dane, a po przetworzeniu tych instrukcji – danych – zacząć je wykonywać.

Model komputera wykorzystującego architekturę von Neumanna jest często nazywany przykładową maszyną cyfrową (PMC).

Kontrowersje 
Mauchly i Eckert oskarżali von Neumanna o przywłaszczenie wspólnych wyników prac. Sam von Neumann uważał ich pracę za dzieło zbiorowe o licencji public domain (projekt był współfinansowany przez rząd amerykański).

Zobacz też 
 architektura harwardzka
 ENIAC, EDVAC

Przypisy

Bibliografia 
 

Architektura komputerów
Architektura harwardzka

Architektura harwardzka – rodzaj architektury komputera. W odróżnieniu od architektury von Neumanna, pamięć danych programu jest oddzielona od pamięci rozkazów. 

Podstawowa architektura komputerów zerowej generacji i początkowa komputerów pierwszej generacji.

Prostsza (w stosunku do architektury von Neumanna) budowa przekłada się na większą szybkość działania, ten typ architektury jest wykorzystywany w procesorach sygnałowych oraz przy dostępie procesora do pamięci cache.

Oddzielenie pamięci danych od pamięci rozkazów sprawia, że architektura harwardzka jest stosowana w mikrokomputerach jednoukładowych, w których dane programu są zapisane w nieulotnej pamięci ROM (EPROM/EEPROM), natomiast dla danych tymczasowych wykorzystana jest pamięć RAM (wewnętrzna lub zewnętrzna).

Zobacz też 
 zmodyfikowana architektura harwardzka
 architektura von Neumanna

Przypisy 

Architektura komputerów
Biedrzeniec anyż

Biedrzeniec anyż (anyż, anyżek) (Pimpinella anisum L.) – gatunek jednorocznej rośliny z rodziny selerowatych. Pochodzi, najprawdopodobniej, ze wschodnich obszarów basenu Morza Śródziemnego. Jego przodkiem, jako rośliny uprawnej, jest biedrzeniec kretycki (Pimpinella cretica Poir), pochodzący z wyżyn Iranu. Współcześnie biedrzeniec anyż występuje wyłącznie w uprawie; nie jest znany ze stanowisk naturalnych. W Polsce jest uprawiany (rzadko) i czasami, przejściowo, dziczejący (efemerofit).

Morfologia 

 Łodyga Do 50 cm wysokości. Dęta (pusta w środku, w międzywęźlach), okrągła, płytko bruzdkowana. Rozgałęziona na 2/3 wysokości.
 Liście Zmienne w zależności od umiejscowienia. Najniższe długoogonkowe, okrągławe, ząbkowane; środkowe również długoogonkowe, ale 3-5-sieczne, ząbkowane; górne liście siedzące, 2-3-krotnie pierzastosieczne lub niepodzielone.
 Kwiaty Białe, płatki owłosione, odpadające, zebrane w płaskie baldachy, złożone z 5-10 szypułek; baldaszki 4-9-kwiatowe. Kwitnie w czerwcu i lipcu. Obcopylne, miododajne.
 Owoc Rozłupnia jest jajowata lub gruszkowata o bokach lekko spłaszczonych, żółtawozielona lub zielonawoszara, 3–5 mm długa i do 3 mm szeroka. Zwieńczona jest stylopodium z dwoma krótkimi, odgiętymi ostrymi końcami. Rozłupki są na szczycie przyrośnięte do ośki i połączone z płaską płaszczyzną spojenia i wypukłą powierzchnią grzbietową. ta ostatnia pokryta jest krótkimi włoskami o brodaweczkowanym naskórku, widocznymi przy użyciu lupy. Każda rozłupka ma 5 pierwotnych, przebiegających podłużnie żeberek, w tym 3 grzbietowe i 2 boczne żeberka słabo wystające i jaśniejszej barwy.
 Korzeń Cienki, palowy.

Zastosowanie

Roślina lecznicza 
Najstarsze wzmianki o anyżu pochodzą z egipskiego papirusu Ebersa (1500 r. p.n.e.). W Polsce uprawiany jest od średniowiecza, kiedy to został sprowadzony przez benedyktynów.
 Surowiec zielarski Owoc anyżu (Anisi fructus) – cała, wysuszona rozłupnia, często z małym fragmentem cienkiej, sztywnej, lekko zgiętej szypułki. Surowiec zawiera nie mniej niż 2 ml/kg olejku eterycznego anyżowego.
 Działanie i zastosowanie Owoce działają wykrztuśnie (składnik syropów), rozkurczowo, moczo- i wiatropędnie, także pobudzają laktację. Działają także w niewielkim stopniu przeciwbakteryjnie. Olejek anyżowy jest środkiem smakowym i aromatycznym, wykorzystywanym w przemyśle spożywczym, perfumeryjnym i farmaceutycznym oraz spirytusowym (anyżówka). Działa: zewnętrznie odkażająco na skórę, toksycznie na pasożyty, odstraszająco na owady; wewnętrznie wykrztuśnie i rozkurczająco – do inhalacji, w pediatrii jako środek wiatropędny.

Roślina pastewna 
Wytłoki anyżowe oraz słoma stanowią cenny dodatek paszowy dla bydła zwiększający jego laktację.

Roślina uprawna 
Nasiona w kwietniu wysiewa się do gruntu, owoce zbiera się w końcu sierpnia. Osypują się. Nierównomierne dojrzewanie. Zbierany, gdy owoce głównych baldachów są twarde, szarobrunatne. Plon 1t/ha.

Zobacz też 
 anyż gwiazdkowy

Przypisy 

Selerowate
Rośliny przyprawowe
Rośliny lecznicze
Arkusz wydawniczy

Arkusz wydawniczy – jednostka obliczeniowa stosowana w wydawnictwie w celu określenia objętości zawartości treściowej (tekstowej i graficznej) publikacji. Wchodzi w to zarówno wkład autora (lub tłumacza) czyli tzw. arkusz autorski, jak i cały pozostały materiał stworzony lub nadzorowany przez redakcję, o ile nie pochodzi od autora (wstęp, komentarze, recenzje, przedmowy, posłowia, motta, cytaty, indeksy, skorowidze, spis treści, bibliografie, tytuły i śródtytuły, przypisy, paginy, dwójka lub czwórka tytułowa książki (i ew. inne strony metrykalne), zawartość okładki i obwoluty, itp.

Arkusz wydawniczy (tak samo, jak arkusz autorski) wynosi:

40 000 znaków typograficznych prozy (ze spacjami), lub
700 linijek poezji, lub
800 wierszy obliczeniowych (po 50 znaków), lub
30 dm² powierzchni ilustracji (także zapisu nutowego, wzorów matematycznych, wzorów chemicznych, diagramów...)

W skład arkusza wydawniczego wchodzą również wszelkie powtórzenia zawartości. W przypadku napisów ozdobnych lub tworzących kompozycję graficzną należy je traktować jako ilustracje, a w przypadku zastosowania ich na okładce lub obwolucie jako ilustrację należy traktować całą powierzchnię papieru. Paginę zwykłą (bieżącą) leżącą samotnie w wierszu liczy się za pół wiersza, jednak jeśli leży w jednym wierszu z paginą żywą liczy się całość jako jeden wiersz. Obwoluta, okładka, strona tytułowa itp. jeśli zawierają tylko napisy w postaci zwykłego tekstu, to liczy się je ryczałtem po 500 znaków. Strony metrykalne (np. z kolofonem, stopką itp.) również liczy się ryczałtowo jako 500 znaków, o ile faktyczna objętość nie jest większa. Ogłoszenia tekstowo-graficzne liczy się jako ilustracje, również tak można traktować ogłoszenia tekstowe w tzw. ramce. Wakatów oraz dużych pustych miejsc w kolumnach opuszczonych i szpicowych nie uwzględnia się. Rozbicia tekstu (np. między akapitami, tytułami, rozdziałami) do trzech wierszy zwykłego tekstu liczy się jako wiersze teoretyczne, czyli takie, jakby były pełnymi wierszami wypełnionymi znakami. Ilustracje obłamane tekstem (o nieregularnym kształcie) liczy się jak ilustracje o powierzchni najmniejszego prostokąta, w którym taką ilustrację można pomieścić.

Arkusz wydawniczy służy do obliczania kosztu własnego książki (czasami także innych wydawnictw) oraz wyprowadzania innych wskaźników ekonomicznych (np. rozliczeń ze studiem DTP lub z drukarnią).

Zobacz też 
 arkusz drukarski

DTP
Automatyczne dowodzenie twierdzeń

Automatyczne dowodzenie twierdzeń (ang. automated theorem proving) – proces, w którym komputer rozstrzyga czy dane twierdzenie jest dowodliwe w jakiejś teorii, często przy okazji generując jego dowód. Twierdzenia te należą zwykle do rachunku zdań lub rachunku predykatów pierwszego rzędu.

Dla komputera wygodniejsze jest zwykle wnioskowanie w tył, choć czasem stosuje się też wnioskowanie w przód.

Przykładem twierdzenia, które zostało dowiedzione dopiero przez ATP jest "Algebry Robbinsa są boolowskie".

Automatyczne dowodzenie twierdzeń rachunku zdań 
Chodzi o stwierdzenie czy dane twierdzenie jest tautologią, lub czy jest spełnialne. Oba przypadki są wzajemnie połączone: zaprzeczenie twierdzenia jest spełnialne wtedy i tylko wtedy, gdy twierdzenie to nie jest tautologią.

Twierdzenia rachunku zdań zawsze są rozstrzygalne – choćby metodą brute force, która polega na sprawdzeniu 2n kombinacji wartości prawda-fałsz dla n zmiennych zdaniowych występujących w twierdzeniu.

Istnieje wiele innych metod, które mają większą wydajność i generują bardziej czytelne dowody. Do najprostszych z nich należą sekwenty Gentzena, systemy Hilberta oraz dedukcja naturalna. W praktyce używa się zwykle metod bazowanych na procedurze Davisa-Putnama. Można też używać uproszczonych wersji metod dla rachunku predykatów pierwszego rzędu.

Problem spełnialności jest jednak w każdym systemie NP zupełny, zaś problem tautologii – CoNP zupełny.

Automatyczne dowodzenie twierdzeń rachunku predykatów 
Dominujące metody to tableau, a przede wszystkim różne wersje rezolucji. W systemach z równością używa się też paramodulacji. Warto zaznaczyć, że "ogólny" język I rzędu jest nierozstrzygalny. W szczególności nie istnieje algorytm, który dla ogólnego języka I rzędu może określić, czy dane zdanie jest w nim prawdziwe, czy nie. Istnieją jednak "szczególne" języki I rzędu, które są rozstrzygalne. Przykładem rozstrzygalnego języka I rzędu może być arytmetyka liczb rzeczywistych, co udowodnił Alfred Tarski. Do weryfikacji zdań o liczbach rzeczywistych służy metoda eliminacji kwantyfikatorów.

Zobacz też 
 rachunek lambda
 CADE
 CASC
 subsumpcja
 unifikacja
 term
 indeksowanie termów
 system wspomagający dowodzenie twierdzeń
 system Mizar

Przypisy

Linki zewnętrzne
Andrea del Verrocchio

Andrea del Verrocchio, właśc. Andrea di Michele di Francesco de’ Cioni (ur. 1435 we Florencji, zm. 7 października 1488 w Wenecji) – włoski rzeźbiarz, malarz i złotnik renesansowy, przedstawiciel quattrocenta florenckiego.

Życiorys 
Pochodził z rodziny złotników, sam zasłynął najbardziej z twórczości w brązie. Był uczniem Donatella, sam z kolei uczył jednego z największych humanistów odrodzenia, Leonarda da Vinci, którego autorstwa jest m.in. postać anioła w obrazie Verrocchia Chrzest Chrystusa (1473–1475, Galeria Uffizi we Florencji). Verrocchio pracował głównie dla Medyceuszów.

Twórczość 
Jego najbardziej znane rzeźby z brązu to Putto z delfinem, Dawid i konny posąg Bartolomeo Colleoniego w Wenecji; jego prace z terakoty obejmują piękne popiersie portretowe Wawrzyńca Wspaniałego (National Gallery of Art, Waszyngton). W warsztacie Verrocchio powstało wiele obrazów, takich jak np. Madonna z Dzieciątkiem i dwoma aniołami (National Gallery w Londynie), ale żaden z zachowanych obrazów nie jest samodzielnym dziełem Verrocchia i nie wiadomo jaki był udział jego uczniów w ich namalowaniu. Pozostało natomiast wiele mistrzowskich rysunków piórkiem i kredą, które z pewnością wyszły spod jego ręki.

Główne dzieła

Rzeźby 
 Putto z delfinem (ok. 1480, brąz, Palazzo Vecchio)
 Pomnik konny Bartolomeo Colleoniego w Wenecji (1481, ukończony po śmierci Verrocchia przez Alessandra Leopardiego w 1496)
 nagrobek kardynała Niccolò Fortiguerri w katedrze w Pistoi (1476-1488)
 Chrystus i niewierny Tomasz (1467–1483, brąz), z fasady florenckiego kościoła Orsanmichele
 Dawid (1473–1475, brąz, Museo Nazionale del Bargello we Florencji)
 nagrobki Piera i Giovanniego Medici w bazylice San Lorenzo we Florencji (1472)
 Portret kobiety (Dama z kwiatami, 1475–1480, marmur, Museo Nazionale del Bargello we Florencji)

Obrazy 
 Chrzest Chrystusa (1473–1475, Galeria Uffizi we Florencji)
 Św. Monika (Bazylika Santo Spirito we Florencji)
 Tobiasz i Anioł (National Gallery w Londynie)

Przypisy 

Malarze quattrocenta
Malarze szkoły florenckiej
Włoscy rzeźbiarze
Urodzeni w 1435
Zmarli w 1488
Ludzie urodzeni we Florencji
Arytmetyka w rachunku lambda

Arytmetyka w rachunku lambda – rodzaj arytmetyki związanej z rachunkiem lambda, opierającej się na liczbach naturalnych Churcha.

Następnik 
Funkcja  następnika jest zdefiniowana następująco:
 

Procedura ta nie robi nic innego jak „dodaje” jeszcze jedno wywołanie funkcji do pewnej liczby, przez co staje się ona liczbą o jeden większą.

Dodawanie 
Aby dodać dwie liczby naturalne Churcha  i  należy -krotnie zaaplikować funkcję następnika do liczby  (lub na odwrót, dodawanie jest przemienne):
 

Z definicji liczb naturalnych Churcha wiemy, że wywołując funkcję pewnej liczby  na dwóch argumentach – funkcji  i zmiennej  aplikujemy funkcję  -krotnie do zmiennej

Mnożenie 
Mnożenie w rachunku lambda zdefiniowane jest następująco:
 

Obliczając według tej funkcji iloczyn  -krotnie powielamy term  po czym podstawiając  przy każdym -owym powieleniu, dostajemy  wywołań – w sumie

Poprzednik 
Poprzednikiem liczby  nazywamy taką liczbę  że następnikiem liczby  jest  (liczba  nie ma poprzednika, przez co jest ona poprzednikiem siebie samej).
W zapisie matematycznym:
 

 

W rachunku lambda stworzenie takiej funkcji nie jest tak łatwe jak stworzenie funkcji następnika  Do tego posługujemy się strukturami danych opisanymi w artykule rachunek lambda.

Tworzymy funkcję  która z pary  tworzy parę 
 

Funkcja poprzednika  liczby  jest zdefiniowana jako -krotna aplikacja funkcji  do pary  a potem pobranie drugiego jej elementu:

Odejmowanie 
Odejmowanie, podobnie jak w przypadku dodawania, jest zdefiniowane jako wielokrotna aplikacja funkcji poprzednika (w tym wypadku pamiętając o przemienności – odejmowanie przemienne nie jest):

Potęgowanie 
Aby policzyć potęgę  należy wykorzystać to, że  jest naturalne. Wiadomo, że:
 

Tak więc na przykład  w rachunku lambda będzie zapisane jako:
 

Widzimy, że jest to parokrotna aplikacja funkcji  – można by posłużyć się podobnym algorytmem jak przy dodawaniu lub odejmowaniu, gdyby nie to, że  jest funkcją dwuargumentową.
W takim wypadku możemy zdefiniować funkcję  która pobiera parę  i zwraca parę 
 

Więc aplikując -krotnie funkcję  do pary  i zabierając jej pierwszy element otrzymamy 
 

Rachunek lambda
Antonim

Antonim (z gr.  „naprzeciw”,  „imię, wyraz, tytuł”) – termin oznaczający przeciwieństwo, odwrotność znaczeniową wyrazu; antonimy to określenia przeciwstawne. Dyscyplina zajmująca się m.in. antonimami to leksykologia.

Przykłady antonimów:
 ciepło – zimno,
 gruby – chudy,
 syty – głodny.

Termin „antonim” również ma swój antonim – jest nim „synonim”.

Rodzaje antonimów

Antonimy właściwe 
Antonimy właściwe podlegają stopniowaniu np.:
 młody – stary, młodszy – starszy;
 mądry – głupi, mądrzejszy – głupszy.
Nie oznaczają niezależnych przeciwstawnych jakości, lecz służą jako leksykalny środek wyrażania stopniowania, np.:
 wysoki – niższy – najniższy,
 młody – starszy – najstarszy.

Antonimy komplementarne 
Antonimy komplementarne to pary wyrazów, w których zaprzeczenie jednego powoduje stwierdzenie drugiego, np.:
 On jest żonaty – On nie jest kawalerem.

Konwersje 
Do antonimów zalicza się też tzw. konwersje, czyli pary wyrazowe typu:
 kupić – sprzedać,
 nauczyciel – uczeń
 ożenić się – wyjść za mąż.

Przypisy 

Semantyka
Leksykologia
Abraham Fornander

Abraham Fornander (ur. 1812 w Szwecji, zm. 1887) – redaktor dziennika "The Polynesian", miłośnik Hawajów, inspektor Departamentu Szkolnictwa Królestwa Hawajskiego. Polinezyjski Oskar Kolberg, zebrał ogromne materiały dotyczące kultury rdzennych mieszkańców tych wysp. Zaprosił do współpracy naukowców pochodzenia hawajskiego i w ten sposób zdołał zgromadzić informacje, które do dziś są skarbnicą wiedzy o ludach polinezyjskich. Jego prace były w posiadaniu arystokratycznego rodu hawajskiego, a z czasem przeszły na własność Bishop Muzeum, głównego muzeum Hawajów.

Zobacz też 
 kultura hawajska

Fornander Abraham
Fornander Abraham
Fornander Abraham
Akcent

akcent – sposób wymowy (artykulacji, intonacji)
 akcent wyrazowy
 akcent zdaniowy
 akcent muzyczny
 akcent diakrytyczny
 Akcent – polski zespół muzyczny
 Akcent – rumuński zespół muzyczny
 Akcent – czasopismo literacko-artystyczne

Zobacz też 
 Akcenty
Audiatur et altera pars

Audiatur et altera pars, znana też jako Audi alteram partem (łac. należy wysłuchać drugiej strony) – podstawowa zasada w prawie procesowym rzymskim. Mówi ona: Niechaj druga strona też zostanie wysłuchana. W szerszym rozumieniu oznacza zakaz wydawania wyroku bez wysłuchania wszystkich argumentów za i przeciw. W przypadku postępowania karnego daje stronie oskarżonej szansę na skuteczną obronę. Z zasady tej można też wywnioskować, że sędzia nie powinien wydawać bezwzględnego wyroku, jeśli argumenty stron go nie przekonały. Zasada ta leży także u podstaw wprowadzenia instytucji sprostowania i odpowiedzi prasowej.

Zobacz też: sentencje łacińskie w Wikisłowniku

Przypisy 

Łacińskie zwroty i paremie prawnicze
ALICE (sztuczna inteligencja)

ALICE (Artificial Linguistic Internet Computer Entity) – program komputerowy starający się naśladować ludzką konwersację i jednocześnie projekt Open Source mający na celu jego doskonalenie. ALICE nie zdołał jeszcze całkowicie spełnić testu Turinga, ale trzykrotnie wygrał oparte na tym teście zawody o Nagrodę Loebnera.

ALICE został zainspirowany programem ELIZA, lecz jest oparty na innych założeniach matematycznych i ogólnym podejściu do problemu. Stara się on wykorzystywać modele matematyczne, heurystyki naturalnej konwersacji.

ALICE to akronim od Artificial Linguistic Internet Computer Entity, w którym to projekcie uczestniczy ok. 300 programistów i tysiące wolontariuszy testujących ALICE przez Internet. Projekt ALICE ruszył w 1995 roku. Program jest rozwijany w języku Java, choć istnieją też źródła w C++. Program w obu wersjach językowych wykorzystuje specjalnie opracowaną dla niego aplikację XML o nazwie AIML.

Pomysłodawcą projektu ALICE był haker Richard Wallace.

Zobacz też 
 chatbot

Bibliografia

Linki zewnętrzne 
 Strona projektu ALICE

ALICE
Wolne i otwarte oprogramowanie
Asertywność

Asertywność – posiadanie i wyrażanie własnego zdania oraz bezpośrednie wyrażanie emocji i postaw w granicach nienaruszających praw i psychicznego terytorium innych osób oraz własnych, bez zachowań agresywnych, a także obrona własnych praw w sytuacjach społecznych. Jest to umiejętność nabyta.

Asertywność to:
 umiejętność wyrażania opinii, krytyki, potrzeb, życzeń, poczucia winy,
 umiejętność odmawiania w sposób nieuległy i nieraniący innych,
 umiejętność przyjmowania krytyki, ocen i pochwał,
 autentyczność,
 elastyczność zachowania,
 świadomość siebie (wad, zalet, opinii),
 empatia,
 stanowczość,
 umiejętność samooceny.

Osoba asertywna ma jasno określony cel i potrafi kontrolować własne emocje, nie poddaje się łatwo manipulacjom i naciskom emocjonalnym innych osób.

Osoba asertywna posiada umiejętność określania własnych oczekiwań i uczenia innych, jak chce być traktowana.

Asertywność nie oznacza ignorowania emocji i dążeń innych ludzi, lecz raczej zdolność do realizacji założonych celów mimo negatywnych nacisków otoczenia, racjonalną dbałość o własne interesy z uwzględnieniem interesów innych. Asertywność to obok empatii podstawowa umiejętność wchodząca w skład inteligencji emocjonalnej.

Diagnozy zachowań nieasertywnych dokonuje się na podstawie zablokowanych w autoprezentacji sfer komunikacji – blokady mówienia nie, wyrażania i przyjmowania opinii i krytyki, kontaktu z autorytetem i tłumem (trema), radzenia sobie z poczuciem winy.

Zachowanie asertywne 

Zachowanie asertywne polega na uznawaniu, że jest się tak samo ważnym, jak inni, na reprezentowaniu własnych interesów z uwzględnieniem interesów drugiej osoby. Zachowanie asertywne oznacza korzystanie z osobistych praw bez naruszania praw innych.

Charakteryzuje postawę akceptacji siebie, szacunku do siebie i innych.

Postawa asertywna towarzyszy ludziom, którzy mają adekwatny do rzeczywistości obraz własnej osoby. Stawiają sobie realistyczne cele, dzięki czemu w pełni wykorzystują swoje możliwości, a jednocześnie nie podejmują zbyt trudnych zadań, co ich chroni przed rozczarowaniem i krytyką otoczenia.

Człowiek asertywny swobodnie ujawnia innym siebie, wyraża otwarcie swoje myśli, uczucia, pragnienia. Czyni to w sposób uczciwy, bezpośredni, śmiało, bez paraliżującego lęku, akceptuje swoje ograniczenia, niezależnie od tego, czy w danej sytuacji udało mu się odnieść sukces, czy też nie. Potrafi odpowiedzieć nie, zażądać czegoś, co mu się należy, nie lęka się nadmiernie oceny, krytyki, odrzucenia. Pozwala sobie na błędy i potknięcia, dostrzegając swoje sukcesy i mocne strony. Gdy jest w centrum zainteresowania uwagi, potrafi działać bez niszczącego lęku. Akceptuje zmiany w sobie i innych. Potrafi się porozumieć z innymi, potrafi też dochodzić swych praw i egzekwować je.

Zobacz też 

 trening asertywności

Przypisy
Amfifilowość

Amfifilowość, amfipatyczność – właściwość niektórych związków chemicznych, polegająca na jednoczesnym wykazywaniu właściwości hydrofilowych (liofilowych) i hydrofobowych (liofobowych).

Związki amfifilowe są zwykle długimi cząsteczkami, które na jednym końcu posiadają grupy rozpuszczalne w jednym rozpuszczalniku, a na drugim grupy rozpuszczalne w drugim rozpuszczalniku. Powoduje to, że na granicy faz (w punkcie styku tych dwóch rozpuszczalników lub na powierzchni jednego z nich) cząsteczki takie samorzutnie tworzą monowarstwy, a w obrębie objętości jednego z rozpuszczalników tworzą sferyczne agregaty, w których jeden koniec cząsteczek (ten rozpuszczalny) jest skierowany na zewnątrz, a drugi do środka sfery. Agregaty te nazywają się micelami.

Większość związków amfifilowych stosowanych w praktyce ma końce hydrofobowe („nie lubiące wody”) i hydrofilowe („lubiące wodę”), ale zjawisko to nie ogranicza się tylko do układów, w których znajduje się woda.

Zjawisko amfifilowości jest bardzo ważne biologicznie i technologicznie.
 W biologii dzięki temu zjawisku lipidy tworzą błony komórkowe, a także możliwe są niektóre przemiany enzymatyczne.
 W technologii dzięki temu zjawisku można tworzyć stabilne emulsje, które są później wykorzystywane jako farby, kosmetyki, oraz lateksy. W technologii zjawisko to ma także duże znaczenie w środkach czystości, gdyż na powstawaniu emulsji mydło-tłuszcz oparte jest działanie większości tych produktów.

Zjawisko amfifilowości jest też odpowiedzialne za powstawanie liotropowych (rozpuszczalnikowych) faz ciekłokrystalicznych.

Przypisy 

Właściwości chemiczne
Advocaat

Advocaat [wym. adwokat], adwokat – holenderski likier o dużej lepkości, którego głównymi składnikami są jajka, cukier i brandy. Trunek został wynaleziony przez Holendra Eugena Verpoortena w Heinsbergu (dzisiejsza Nadrenia Północna-Westfalia). Produkowany z brandy o niskiej mocy (15-25%), cukru lub miodu, żółtek jaj, śmietany (lub skondensowanego mleka) oraz aromatu waniliowego. Najbardziej znanymi producentami advocaatu są Bols, DeKuyper i Verpoorten.

Trunek 
Sposób produkcji Advocaatu jest objęty tajemnicą handlową. Oryginalny Advocaat posiada „gładką” strukturę, która nie rozwarstwia się nawet przy długim przechowywaniu. Dobór składników powoduje, że nie posiada goryczki, nie jest przesadnie słodki, a pod słodyczą daje się wyczuć smak brandy. Zawartość alkoholu wynosi 17,5%.

Ajerkoniak 
Sposobem domowym można wyprodukować ajerkoniak (niem. Eier – jajka), kremowy napój alkoholowy sporządzony z żółtek jaj utartych z cukrem i spirytusem lub wódką. Dodatki wanilii, kakao, czekolady, czy mleczka kokosowego powodują uzyskanie określonego smaku.

W Polsce ajerkoniak potocznie nazywany jest jajecznikiem. Firma Polmos produkuje likier o nazwie „Adwokat”. Jest on wytwarzany ze spirytusu, jajek i cukru, i jest aromatyzowany waniliną.

Pochodzenie nazwy 
Według jednej z etymologii nazwa jest skrótem od holenderskiego wyrażenia advocaatenborrel (napój adwokatów). Podobno był to ulubiony napój holenderskich prawników, którzy odświeżali nim gardła zdarte długotrwałym przemawianiem w sądach. Według innej wersji nazwa pochodzi od jednego ze składników pierwotnej wersji advocaata, opracowanej w Surinamie i Recife – awokado.

Przypisy 

Likiery
Potrawy z jaj
Kuchnia holenderska
Algorytm rsync

Algorytm rsync – algorytm będący podstawą działania protokołu i narzędzia transferu plików rsync. Algorytm znajduje różnice między dwoma plikami umieszczonymi na dwóch różnych komputerach (czy bardziej ogólnie: urządzeniach) połączonych łączem o niskiej przepustowości; różnice dane są jako lista poleceń, które opisują w jaki sposób przekształcić jeden plik w drugi, bez konieczności transmisji wszystkich danych.

Założenia algorytmu są następujące: jeden plik jest w pełni dostępny na pierwszym komputerze (A), natomiast informacje o drugim pliku, znajdującym się na innym komputerze (B), są częściowe.

Pierwszy etap algorytmu wykonywany jest na komputerze B. Synchronizowany plik jest dzielony na bloki o rozmiarze kilkuset bajtów-kilku kilobajtów. Dla każdego z nich liczone są wartości dwóch funkcji mieszających – słabej 32-bitowej (ozn. ) oraz mocniejszej, wymagającej więcej obliczeń, 128-bitowej MD5 (w sumie 20 bajtów na blok). Te dane są transmitowane do komputera A.

Natomiast na komputerze A, w pliku wyszukiwane są wszystkie wystąpienia bloków, przy czym ich pozycje mogą być dowolne; jeśli plik ma rozmiar  bajtów, a blok  bajtów, to sprawdzane jest  bloków. Dla każdego rozpatrywanego bloku oblicza się wartość słabej 32-bitowej funkcji skrótu. Jeśli taki skrót został przesłany z komputera B, obliczany jest skrót MD5 i dopiero na jego podstawie określa się numer bloku.

Kluczowa dla wydajności wyszukiwania jest 32-bitowa funkcja mieszająca, o takiej własności, że znając   i  można łatwo wyliczyć  Oprócz tego funkcja używana w praktycznej implementacji powoduje relatywnie małą ilość kolizji.

Ostatecznie na podstawie pozycji bloków wysyłane są albo dane niewystępujące na komputerze B, albo numery znalezionych bloków, co pozwala na odtworzenie wszystkich informacji z komputera A.

Zobacz też 
 algorytm Karpa-Rabina
 diff
 najdłuższy wspólny podciąg

Linki zewnętrzne 
 Opis algorytmu w języku angielskim

rsync
Arkusz kalkulacyjny

Arkusz kalkulacyjny – program komputerowy przedstawiający dane, głównie liczbowe, w postaci zestawu kolumn i wierszy, pozwalający na automatyczną obróbkę tych danych oraz na prezentację ich w różny sposób.

Najważniejszym narzędziem arkusza kalkulacyjnego są funkcje (matematyczne, statystyczne, daty i czasu, finansowe, bazodanowe, logiczne), za pomocą których wprowadzone do arkusza dane są automatycznie przetwarzane. Możliwe jest także tworzenie różnego rodzaju symulacji.

Za pomocą arkusza kalkulacyjnego można także wizualizować dane, prezentując je w postaci wykresów (kolumnowych, słupkowych, kołowych, liniowych, warstwowych itd.), które pozwalają łatwiej zorientować się we wzajemnych zależnościach i tendencjach.

W zaawansowanych arkuszach kalkulacyjnych dostępne są również języki makropoleceń i języki programowania, przetwarzanie danych.

Popularnym narzędziem są tabele przestawne, pozwalające tworzyć rozmaite układy danych w oparciu o tabelę podstawową i wyświetlać te same dane co w tabeli podstawowej, ale odmiennie układając zakres i położenie wierszy i kolumn, co uwypukla zależności niewidoczne w pierwotnym układzie.

Pierwszą aplikacją tego rodzaju był VisiCalc. W środowisku Windows najbardziej znanym arkuszem kalkulacyjnym jest Microsoft Excel z pakietu Microsoft Office. Do najbardziej zaawansowanych produktów tej kategorii można także zaliczyć arkusze w pakietach biurowych WordPerfect Office (Quattro Pro), Apache OpenOffice (OpenOffice Calc) oraz LibreOffice (LibreOffice Calc).

Zobacz też 

 Gnumeric – arkusz kalkulacyjny dla środowiska GNOME
 KSpread – nieco mniej zaawansowany program dla KDE
 pakiet biurowy

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 Artykuł o 25-leciu arkuszy kalkulacyjnych
Aparat fotograficzny

Aparat fotograficzny (potocznie aparat) – urządzenie służące do wykonywania zdjęć fotograficznych. Pierwowzorem aparatu fotograficznego była camera obscura.

Klasyczny aparat fotograficzny jest urządzeniem przystosowanym do naświetlania materiału światłoczułego, umieszczanego we wnętrzu aparatu w postaci zwiniętej błony, wymiennej kasety z błonami ciętymi lub też kliszy szklanej. Obecnie aparaty fotograficzne na błony małoobrazkowe zostały prawie całkowicie wyparte przez aparaty cyfrowe, gdzie elementem światłoczułym jest matryca z elementami fotoelektrycznymi.

Najważniejsze etapy rozwoju 
 ok. 1020 – pierwszy naukowy opis ciemni optycznej (Alhazen z Basry) – camera obscura
 1550 – zastąpienie otworu pojedynczą soczewką skupiającą (Girolamo Cardano)
 1569 – opisanie zasady działania przysłony (Daniello Barbaro)
 1887–1889 – wprowadzenie błony zwojowej (H. Goodwin, G. Eastman)
 1925 – aparat małoobrazkowy na błonę 35 mm Leica (O. Barnack)
 1929 – lustrzanka dwuobiektywowa Rolleiflex (Rollei Werke, Franke und Heidecke)
 1936 – lustrzanka jednoobiektywowa małoobrazkowa (Exakta)
 1947 – pryzmat pentagonalny
 1965 – automatyzacja ekspozycji (Konica Auto-Reflex)
1977 – automatyzacja nastawiania ostrości

Podstawowe części składowe aparatu klasycznego 
 obiektyw fotograficzny
 migawka ze spustem
 przysłona fotograficzna
 wizjer
 korpus światłoszczelny
 układ celowniczy
 mechanizm do przesuwu i wymiany błony fotograficznej
 elementy dodatkowe:
 gniazdo synchronizacji lampy błyskowej
 lampa błyskowa
 dalmierz
 światłomierz
 samowyzwalacz

Podział aparatów fotograficznych 
Ze względu na przeznaczenie:
 amatorskie (ang. entry level)
 zaawansowane (ang. midrange)
 profesjonalne
Ze względu na rodzaj materiału światłoczułego:
 klasyczne – błędne nazywane analogowymi (zob. też fotografia tradycyjna)
 cyfrowe
Ze względu na budowę:
 aparat przeziernikowy
 aparat skrzynkowy
 aparat mieszkowy
 aparat dalmierzowy
 lustrzanka
 lustrzanka jednoobiektywowa
 lustrzanka dwuobiektywowa
 aparat studyjny
 lotniczy aparat fotograficzny
Ze względu na rozmiar klatki filmu:
 małoobrazkowe – 24×36 mm
 aparat średnioformatowy – 4,5×6, 6×6, 6×9 (6×7, 6×8) cm
 aparat wielkoformatowy – od 4×5 cala wzwyż
Ze względu na rodzaj sterowania:
 ręczne (manualne)
 z automatycznym ustawianiem ostrości
 automatyczne

Producenci aparatów fotograficznych

Królestwo Polskie 
 FOS

Polscy producenci 
 okres międzywojenny:
 produkowane przez zakłady Kamera Polska:
 mieszkowe: Druh, Lena, Ostrowid, Widok
 skrzynkowe: Boleś, Filma, Filma-2
 licencyjne: Korona, SIDA-OPTIKA
 po II wojnie światowej produkowane przez Warszawskie Zakłady Fotooptyczne: Alfa, Ami, Druh, Fenix, Start

Zagraniczni producenci

Galeria

Zobacz też 

 aparat kompaktowy
 lustrzanka cyfrowa
 cyfrowa lustrzanka pełnoklatkowa
 bezlusterkowiec
 SLT

Przypisy

Linki zewnętrzne
Brudnopis

Brudnopis, brulion – rodzaj notesu służący do zapisywania notatek „na brudno”, czyli w sposób nieoficjalny; również tekst napisany „na brudno”.

Notatki takie są przeznaczone tylko dla piszącego, więc nie są one zbyt rozbudowane. Często charakteryzują się prostym stylem. Niekiedy brudnopis jest stosowany do zapisywania tekstów przed ich przepisaniem „na czysto”. Bywa czasem zbiorem prostych rysunków i szkiców.

Najczęściej spotyka się bruliony 60, 86 i 96-kartkowe.

Zobacz też 
 Zeszyt

Przypisy 

Artykuły piśmienne