alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Politicus

Een politicus (meervoud: politici) of politica (vrouwelijk, meervoud: politica's) is een persoon die een ambt of functie in de politiek vervult. In figuurlijke zin is een politicus iemand die politiek handig, slim of met veel overleg te werk gaat.

Niet elk ambt of elke functie wordt hierbij als politieke functie gezien, dat is meestal het geval als de persoon beslissingen kan nemen of beïnvloeden.

In democratieën wordt de term meestal gehanteerd voor diegenen die een gekozen functie hebben of nastreven en de door hen gekozen dagelijkse bestuurders. De politicus wordt in het algemeen gekozen als lid van een politieke partij. Hij of zij dient dan de standpunten van de politieke partij uit te dragen, en de verwezenlijking van de doelstellingen van de partij na te streven. Hiernaast hebben politici soms binnen de partij de taak om mede de inhoud van het partijprogramma te bepalen. Behalve politici die vanuit een politieke partij gekozen worden, zijn er ook partijloze politici. In niet-democratische landen kan de functie verkregen zijn door een staatsgreep, verkiezingsfraude, verovering, of erfopvolging.

Sommige politici inspireren door hun uitgesproken stellingnames of door merkwaardigheden in hun media-optredens tot het bedenken van politieke bijnamen. Ook worden nieuwe maatschappelijke verschijnselen weleens genoemd naar de verantwoordelijke bestuurder. Voorbeelden hiervan zijn het tientje van Lieftinck, het kwartje van Kok, de zalmsnip, de zalmnorm, melkertbanen, vogelaarwijken en de balkenendenorm.

 
Beroep
Wereldkampioenschap wegrace 2003

In het wereldkampioenschap wegrace-seizoen 2003 werd gestreden om het FIM-wereldkampioenschap in de wegraceklassen MotoGP, 250 cc en 125 cc. Het was het 55e seizoen van deze kampioenschappen. In de 250cc- en 125cc-klassen werd voor de 55e keer om de titel gestreden, in de MotoGP voor 2e keer.

Kalender

MotoGP

250 cc

125 cc
Eekhoorns

Eekhoorns (Sciuridae) zijn een familie van knaagdieren met 51 geslachten en 278 soorten, waarvan er elf in Europa voorkomen (zie: Europese soorten). Bekende geslachten zijn de boomeekhoorns (Sciurus), de marmotten (Marmota) en de prairiehonden (Cynomys).

Kenmerken 
Eekhoorns hebben over het algemeen een lang, rond lichaam en een lange pluimstaart. Hun gezichtsvermogen is zeer goed ontwikkeld.

Verspreiding en leefgebied 
In Europa is de eekhoorn (S. vulgaris) het bekendst. In Noord-Amerika leeft een aantal soorten, waaronder de grijze eekhoorn (S. carolinensis). Deze soort is ook ingevoerd op Groot-Brittannië en in Italië en heeft daar als invasieve soort de inheemse, veel schuwere eekhoorn goeddeels verdrongen. Eekhoorns zijn gewoonlijk overdag actief, maar vliegende eekhoorns zijn nachtdieren. Laatstgenoemde groep komt voor tot in het noordelijke gedeelte van Rusland en Finland. Ze komen voor in verscheidene habitats, van halfwoestijnen tot regenwouden, en sommige soorten zijn uitstekende boombewoners.

Enkele invasieve eekhoornsoorten in Europa zijn op de in Europese Unie geldende Unielijst behorende bij de Exotenverordening geplaatst. Het doel hiervan is de verspreiding van uitheemse eekhoorns in Europa te matigen of zelfs te stoppen.

Taxonomie 
Onderfamilie Reuzeneekhoorns (Ratufinae)
Onderfamilie Sciurillinae
Onderfamilie Sciurinae
Geslachtengroep Echte boomeekhoorns (Sciurini)
Geslachtengroep Vliegende eekhoorns (Pteromyini)
Onderfamilie Callosciurinae
Onderfamilie Xerinae
Geslachtengroep Xerini
Geslachtengroep Palmeekhoorns (Protoxerini)
Geslachtengroep Grondeekhoorns (Marmotini)

Europese soorten 
De soorten die in Europa voorkomen, zijn:

 Kaukasuseekhoorn (Sciurus anomalus)
 Grijze eekhoorn (Sciurus carolinensis)
 Eekhoorn (Sciurus vulgaris)
 Roodbuikeekhoorn (Callosciurus erythraeus)
 Finlaysonklappereekhoorn(Callosciurus finlaysonii)
 Barbarijse grondeekhoorn (Atlantoxerus getulus)
 Alpenmarmot (Marmota marmota)
 Siesel (Spermophilus citellus)
 Gevlekte soeslik (Spermophilus suslicus)
 Siberische grondeekhoorn (Tamias sibiricus)
 Vliegende eekhoorn (Pteromys volans)

Literatuur
Marmotten

Marmotten (Marmota) zijn een geslacht uit de familie van de eekhoorns (Sciuridae). De naam marmot wordt ook wel gebruikt voor de als huisdier veel gebruikelijkere cavia, maar dit knaagdier is geen marmot. Marmotten komen voor in Azië, Europa en Noord-Amerika.

Soorten 
Tot het geslacht worden de volgende soorten gerekend:
 Alpenmarmot of mormeldier (Marmota marmota) - Komt voor in de Alpen, Zevenburgse Alpen, Jura, Vogezen, Centraal Massief, Zwarte Woud, Apennijnen en Hoge Tatra en is geïntroduceerd in de Pyreneeën.
 Bobakmarmot (Marmota bobak) - Komt voor in de steppegordel van Oekraïne tot Kazachstan.
 Tarbagan (Marmota sibirica) - Komt voor in het zuiden van Siberië in Transbaikalië en de republiek Toeva, delen van Mongolië en het noordoosten van China.
 Altaimarmot (Marmota baibacina) - Komt voor in het Altajgebergte en Tiensjangebergte.
 Menzbiermarmot (Marmota menzbieri) - Komt voor in het westen van het Tiensjangebergte.
 Himalayamarmot (Marmota himalayana) - Komt voor in de Himalaya en het Tibetaans Plateau.
 Langstaartmarmot (Marmota caudata) - Komt voor in het Pamirgebergte, Tibet, Hindoekoesj en Kasjmir.
 Kamtsjatkamarmot (Marmota camtschatica) - Komt voor op Kamtsjatka.
 Alaskamarmot (Marmota broweri) - Komt voor in het noorden van Alaska.
 Vancouvermarmot (Marmota vancouveriensis) - Komt voor op Vancouvereiland in de Canadese provincie Brits-Columbia.
 Mount-Olympusmarmot (Marmota olympus) - Komt voor op het schiereiland Olympic in de Amerikaanse staat Washington.
 Geelbuikmarmot (Marmota flaviventris) - Komt voor in de staten Oregon en Californië in de Verenigde Staten.
 Grijze marmot of ijsgrauwe marmot (Marmota caligata) - Komt voor in de Rocky Mountains.
 Bosmarmot (Marmota monax) - Komt voor van Alaska oostwaarts door Canada tot aan Labrador en in het oosten van Noord-Amerika zuidwaarts tot aan Georgia, Louisiana, Alabama en Arkansas. In het westen van de Verenigde Staten niet zuidelijker dan Idaho.

Uitgestorven soorten
 Marmota arizonae †
 Marmota minor †
 Marmota robusta †
 Marmota vetus †

Eekhoorns
Saruskraanvogel

De saruskraanvogel (Antigone antigone) is een vogel uit defamilie van de  kraanvogels (Gruidae). De wetenschappelijke naam van de soort werd in 1758 als Ardea antigone gepubliceerd door Carl Linnaeus. Het is een kwetsbare vogelsoort in Zuidoost-Azië en Australazië.

Kenmerken 
De vogel is 172–180 cm lang. Het is de grootste soort van alle kraanvogels. Volwassen vogels zijn overwegend licht grijs van kleur, midden op de lange hals meer wit en een kop die opvallend rood gekleurd is. In de broedtijd zijn de poten roodachtige en buiten het broedseizoen bleker van kleur.

Verspreiding. leefwijze en leefgebied 
De saruskraan komt voor in noordelijk India, zuidoostelijk Azië en noordelijk Australië. In India liggen de leefgebieden in graslanden, landbouwgebieden en moerassig terrein met poelen. Daar voelt hij zich thuis in rijstvelden of tussen vee, waar hij op kikkers en andere kleine dieren jaagt die door het vee opgejaagd worden. In Zuidoost-Azië hebben de vogels meer de voorkeur voor drogere gebieden zoals savanne. De vogel voedt zich met planten, maar ook insecten, hagedissen en weekdieren. Anders dan de meeste kraanvogelsoorten heeft deze soort zich vrij goed aan de mens aangepast.

De vogels hebben een uitgebreid baltsritueel met een sierlijke dans. Het wijfje legt 1-3 eieren.

Ondersoorten 
De volgende drie ondersoorten worden onderscheiden:
 A. a. antigone: noordelijk India, Nepal en Bangladesh
 A. a. gillae (Schodde, Blackman & Haffenden, 1989); noordelijk Australië
 A. a. sharpii (Blanford, 1895): Cambodja en zuidelijk Laos

Status 
De grootte van de populatie werd in 2016 door BirdLife International geschat op 13 tot 15 duizend volwassen individuen en de populatie-aantallen namen af door habitatverlies. Het leefgebied wordt aangetast door drooglegging van natte gebieden waarbij natuurlijk graslanden en moerassen worden omgezet in gebied voor intensief agrarisch gebruik en menselijke bewoning. In sommige delen van het verspreidingsgebied wordt jacht op de vogels gemaakt. Om deze redenen staat deze soort als kwetsbaar op de Rode Lijst van de IUCN.

Beeldmateriaal 

Kraanvogels
IUCN-status kwetsbaar
Dier uit het Oriëntaals gebied
Dier uit het Australaziatisch gebied
Pijlstaart (vogel)

De pijlstaarteend (Anas acuta) is een vogel uit de familie van de eendachtigen (Anatidae). De wetenschappelijke naam van de soort werd in 1758 gepubliceerd door Carl Linnaeus.

Veldkenmerken 
De pijlstaart is een uitgesproken trekvogel die 's winters ver naar het zuiden trekt, tot aan de evenaar. Buiten het broedseizoen komt de pijlstaart vaak voor in grote gemengde groepen met andere eenden. De mannetjes zijn in het broedseizoen duidelijk te herkennen. Hij heeft een bleekgrijs lichaam en een witte borst, een streep aan de zijkant van de nek en een donkerbruin hoofd. De achterkant is geel en zwart en heeft een lange puntige staart, waarnaar de eend vernoemd is. De vrouwtjes zijn lichtbruin met een wittere keel en een kortere staart en kunnen worden herkend aan hun vorm en lange nek. Buiten het broedseizoen lijkt het mannetje meer op het vrouwtje. De soort is relatief groot voor een eend, maar het is een lichte eend; mannetjes variëren van 65 tot 75 cm in lengte en vrouwtjes zijn kleiner en variëren van 50 tot 55 cm.

Leefwijze 
Hun voedsel is voornamelijk plantaardig.

Voortplanting 
Het nest bevindt zich niet in de nabijheid van water en is niet altijd goed verborgen. Het legsel bestaat uit zes tot tien groenachtig grijze eieren, die in ongeveer 23 dagen worden uitgebroed.

Verspreiding en leefgebied 
De soort is wijdverspreid en komt in het noorden van Europa, Azië, Canada, Alaska en het midwesten van de Verenigde Staten algemeen voor (zie kaartje).

Status in Nederland en Vlaanderen 
De pijlstaart is in Nederland het hele jaar te zien. Als broedvogel is hij echter uiterst schaars en bovendien is het een lastig te inventariseren eend. Een bekende broedlocatie in Nederland is het Verdronken Land van Saeftinghe. Veel vaker is de pijlstaart waar te nemen buiten de broedtijd en dan vooral in het Waddengebied en het deltagebied in Zuid-Holland en Zeeland. Er zijn wel grote jaar op jaar verschillen, maar een duidelijke trend ontbreekt. SOVON schat het aantal broedparen in de periode 1990–2007 op circa 25; ook hier is geen sprake van een duidelijke trend. Deze eend staat als niet bedreigd op de internationale Rode Lijst van de IUCN, maar valt wel onder het AEWA-verdrag. De soort is in 2004 als bedreigd op de  Nederlandse Rode Lijst gezet, vanwege het geringe aantal broedvogels. De soort staat als zeldzaam op de Vlaamse Rode Lijst.

Video

Zie ook 
 Eenden
 Anatinae (Grondeleenden en duikeenden)

Externe links 
 SoortenBank.nl beschrijving, afbeeldingen en geluid
 

Anas
Dier uit het Palearctisch gebied
Dier uit het Oriëntaals gebied
Dier uit het Afrotropisch gebied
Dier uit het Nearctisch gebied
Dier uit het Neotropisch gebied
IUCN-status niet bedreigd
Neurolinguïstiek

Neurolinguïstiek is de wetenschap die de relatie tussen taal en de menselijke hersenen bestudeert.

Algemeen 
De neurolinguïstiek houdt zich bezig met de verwerking en verwerving van taal in de hersenen en de cognitieve processen die hieraan ten grondslag liggen. De neurolinguïstiek onderzoekt zowel (de ontwikkeling van) natuurlijke taal in de gezonde als in de gestoorde hersenen. Ook het onderzoek naar taalstoornissen behoort tot het onderzoeksdomein. Daarbij gaat het zowel om aangeboren stoornissen (dyslexie, specific language impairment en bijvoorbeeld verstandelijke handicaps, slechthorendheid en ADHD) als om verworven stoornissen als afasie.

Methoden 
De neurolinguïstiek vormt een onderdeel van cognitieve neurowetenschappen. In de laatste decennia heeft het onderzoek een vlucht genomen onder invloed van nieuwe ontwikkelingen op het gebied van hersenbeeldvormende technieken (zoals MRI, EEG, MEG, PET, ERP en fMRI).

Thema's 
Het algemene onderzoeksthema van de neurolinguïstiek is de neurale basis van woordverwerking en zinsverwerking, dus hoe deze processen in de hersenen plaatsvinden. Hierbij kan een onderscheid worden gemaakt tussen geschreven en gesproken woorden (of zinnen). Centraal is de vraag welke circuits, netwerken en mechanismen in de hersenen betrokken zijn bij het begrijpen en produceren van woorden en zinnen. Meer fundamentele onderzoeksthema's betreffen de rol van betekenis (semantiek) en grammatica (syntaxis) bij taalverwerking, en de vraag in hoeverre taalprocessen specifiek zijn, of manifestaties van andere meer algemene psychische functies als geheugen, waarneming en aandacht.

Johannes Schenck von Grafenberg 
De Duitse arts Johannes Schenck von Grafenberg publiceerde tussen 1584 en 1597 zeven boeken met zeldzame medische observaties (Observationum medicarum rariorium libri VII) en wordt  beschouwd als de pionier van deze wetenschap.

Neurolinguïstisch Programmeren

Neurolinguïstisch programmeren (NLP), een alternatieve vorm van psychotherapie, heeft geen noemenswaardig verband met neurolinguïstiek.

Interdiscipline
Psychologie
Toegepaste taalkunde
Psycholinguïstiek

Psycholinguïstiek of Taalpsychologie is het wetenschapsgebied dat zich bezighoudt met de cognitieve en taalkundige processen die ten grondslag liggen aan natuurlijke taal en taalgedrag. De psycholinguïstiek onderzoekt onder andere hoe gesproken, geschreven, of gebaarde taal wordt begrepen, hoe taal wordt geproduceerd, hoe kinderen hun eerste taal verwerven en hoe een tweede taal wordt geleerd. Daarbij worden verschillende methoden gebruikt, zoals het meten van leestijden, het meten van oogbewegingen, EEG en fMRI.

Achtergrond 
Psycholinguïstiek is een interdisciplinair vak dat gebruik maakt van methoden en paradigma's uit met name de taalwetenschap en de psychologie. Het is ontstaan vanuit de theoretische taalwetenschap die de methodologie van de experimentele psychologie is gaan toepassen. In de psycholinguïstiek wordt onder andere onderzocht hoe mensen taaluitingen begrijpen en produceren, hoe de structuur (syntaxis) en betekenis (semantiek) van taal mentaal worden gerepresenteerd, hoe een (eerste of vreemde) taal wordt geleerd en hoe taal en andere aspecten van cognitie elkaar beïnvloeden. Het feitelijke proces in de hersenen valt hier meestal buiten; dit laatste is iets waar de neurolinguïstiek zich in specialiseert. 

Wat onderzoeksparadigma's betreft is er een tweedeling te maken tussen de generatieve linguïstiek en de cognitieve psychologie. De generatieve linguïsten gaan uit van diverse theorieën van met name Noam Chomsky, die aannemen dat taalcognitie onafhankelijk functioneert van mentale concepten; oftewel: taal is een aparte module. Die onafhankelijkheid wordt betwist door de cognitieve psychologie. Er bestaat ook een vakgebied genaamd cognitieve taalkunde dat ook uitgaat van afhankelijkheid tussen taalcognitie en mentale concepten, maar die onderzoekt niet de psychologische processen die aan taalgedrag ten grondslag liggen. Cognitieve taalkunde moet dus niet verward worden met psycholinguïstiek.

Geschiedenis
De psycholinguïstiek ontstond in de jaren zestig en zeventig van de 20e eeuw als een afzonderlijke discipline binnen de theoretische taalkunde. Daarvoor was taalgedrag alleen het onderwerp van studie geweest binnen het behaviorisme, dat zich echter geenszins bezighield met de psychologische processen die zich in het hoofd van de taalgebruiker zelf afspelen. De met name door Noam Chomsky uitgewerkte transformationele taalkunde – met begrippen als dieptestructuur – zorgde voor een reeks nieuwe theorieën waarin taalkundige begrippen in een psychologisch kader werden geplaatst.

Onderwerpen 
Onderwerpen die door de psycholinguïstiek worden bestudeerd, zijn onder meer:
 Afasie
 Eerste en tweede taalverwerving
 Oogmotoriek bij het lezen
 Taalverwerking en -productie
 Activatie en structuur van mentale concepten
 Meertaligheid en het effect op taalcognitie
 Begrip van dubbelzinnige taaluitingen
Geslacht (biologie)

In de taxonomie, de indelingsleer van de biologie, is een geslacht of genus (meervoud genera) een taxonomische rang boven de rang van soort. De wetenschappelijke naam van een soort bestaat altijd uit de geslachtsnaam, beginnend met een hoofdletter, met daarop volgend de soortaanduiding (epitheton), die altijd met kleine letters wordt geschreven. Boven een geslacht is de rang van onderfamilie en bij grote onderfamilie eerst nog een geslachtengroep. Geslachten kunnen soms worden onderverdeeld in ondergeslachten. 

Soorten binnen eenzelfde geslacht zijn nauwer aan elkaar verwant dan aan soorten in andere geslachten. Dat de tijger (Panthera tigris) en de leeuw (Panthera leo) in hetzelfde geslacht Panthera geplaatst worden, geeft een dergelijke verwantschap aan.

Wetenschappelijke geslachtsnamen behoren in gedrukte tekst cursief weergegeven te worden en altijd met een hoofdletter: Panthera. Dat geldt ook voor de volledige naam van een soort, bestaande uit de geslachtsnaam plus de soortaanduiding: Panthera leo. Nederlandstalige namen worden juist niet cursief weergegeven. Als uit de context duidelijk is om welk geslacht het gaat (bijvoorbeeld omdat dit eerder in een publicatie al genoemd is), wordt dit deel van een soortnaam in biologische publicaties vaak afgekort: D. melanogaster in plaats van Drosophila melanogaster.

Van sommige geslachten is de wetenschappelijke naam overgenomen in het algemeen spraakgebruik, zoals "aster" (Aster) en "dahlia" (Dahlia), maar daarbij is het niet vanzelfsprekend dat wat in de volksmond met die naam wordt aangeduid ook overeenkomt met wat bedoeld wordt met de wetenschappelijke naam. Zo is een "rododendron" wel altijd een Rhododendron-soort, maar het omgekeerde is niet waar, want planten die vaak met "azalea" worden aangeduid, behoren ook tot het geslacht Rhododendron. Kamerplanten van het geslacht Pelargonium worden gewoonlijk "geranium" genoemd. De tot de Vlinderbloemenfamilie behorende "acacia" (Robinia pseudoacacia) en "mimosa" (Acacia sp.) hebben ook misleidende namen. Kruidje-roer-mij-niet behoort weer tot het geslacht Mimosa.

Een groot aantal fossiele soorten, zoals van de dinosauriërs, worden met alleen de geslachtsnaam aangeduid. Een verklaring daarvoor is, dat dergelijke geslachten monotypisch zijn: ze tellen maar één soort.

Andere geslachtsnamen klinken bekend vanwege het product dat door leden van het geslacht geleverd wordt: zo klinkt Nicotiana bekend vanwege de nicotine, uit de tabaksplant (Nicotiana tabacum). Sommige geslachtsnamen zijn overgenomen in termen met een ongunstige klank: fytoftora (van Phytophtora) of bacil van Bacillus.

 rang17
 rang17
 rang17
 rang17
Kalenjin (taal)

Het Kalenjin is een Nilotische taalgroep gesproken door rond de 5 miljoen mensen in Kenia. De talen werden vroeger vaak de Nanditalen genoemd; sommige van de meer bekende talen uit de groep zijn het Nandi, Terik, het Keiyo en het Kipsigiis. De Kalenjintalen worden geschreven in een licht aangepaste versie van het Latijnse alfabet.

Zie ook
Kalenjin (volk)

Externe link
Ethnologue.com

Taal in Kenia
Nilotische taal
Nenets

Het Nenets (ненэцяʼ вада) (ook: Joeraaks) is een taal in het noorden van Rusland, gesproken door circa 25.000 mensen en behorend tot de Samojeedse tak van de Oeraalse taalfamilie. Het is de moedertaal van de Nenetsen. Het Nenets heeft een officiële status in twee autonome districten: Nenetsië in het oblast Archangelsk in Europa en Jamalo-Nenets in de oblast Tjoemen in Azië. De taal heeft in het tweede gebied een aanzienlijk sterkere positie dan in de eerste.

Het is de grootste taal van de Samojeedse talen en behoort binnen deze familie tot de noordelijke groep, die ook het Enets en het Nganasan omvat. Het Nenets zelf valt uiteen in twee talen: het Toendra-Nenets en het Woud-Nenets. Het Toendra-Nenets telt verreweg de meeste sprekers.

Alfabet 
Het Nenets wordt geschreven in een aangepaste vorm van het cyrillische alfabet, met de extra letters Ӈ, ', en ".

Zie ook 
 Joeratsisch (uitgestorven taal die historisch werd gezien als dialect van het Nenets)

Externe links 
  ethnologue

Natuurlijke taal
Oeraalse taalfamilie
Nenetsië
Oblast Archangelsk
Jamalië
Taal in Rusland
Nepalees

Nepalees is een taal uit de Pahari-groep van de Indo-Arische talen. Het wordt gesproken door 11,8 miljoen mensen (2011) in Nepal en door ongeveer een miljoen mensen in delen van India. Het Nepalees wordt ook weleens Gurkhali genoemd, naar de bezetters van de Gurkha-stam, die Nepal veroverde vanaf de 16e eeuw. Het Nepalees wordt geschreven in het Devanagari-schriftsysteem.

Natuurlijke taal
Taal in India
Taal in Nepal
Sikkim
Nyanja (taal)

Het Nyanja, Cinyanja, Chichewa of Chewa is een taal in de Bantoegroep van de Niger-Congotalen, voornamelijk gesproken in Malawi en daarnaast in delen van Mozambique, Zimbabwe en Zambia. In totaal spreken ruim 9,5 miljoen mensen de taal. Het Nyanja wordt geschreven in het Latijnse alfabet.

In Malawi, waar het onder de naam Chichewa een van beide officiële talen is, heeft de taal ongeveer 6,5 miljoen sprekers. In Zambia is het onder de naam Nyanja een van de zeven regionale talen die sinds 1977 erkenning genieten als national language  Bij de volkstelling van 2000 gaf 30,2 % van de Zambianen het als eerste of tweede taal op, waarmee het daar na het Bemba op de tweede plaats komt. De sprekers wonen in de Eastern Province. Daarnaast fungeert het er, in een vorm die sterk door het Engels, het Bemba en andere talen beïnvloed is, als de lingua franca van de hoofdstad Lusaka. In Mozambique is het onder de naam Cinyanja een van de 23 nationale talen (línguas nacionais). Het wordt er gesproken in het noordoosten van de provincie Tete en in het westen van de provincie Niassa. In Zimbabwe wordt de taal Chewa genoemd en heeft de status van officiële taal, naast vijftien andere talen.

Externe link 
Online Chichewa Engels woordenboek

Natuurlijke taal
Taal in Malawi
Taal in Zambia
Taal in Mozambique
Taal in Zimbabwe
Bantoe-taalfamilie
Drikus Veer

Drikus Veer (9 juli 1918 - 21 oktober 2011) was een Nederlands motorcoureur in de periode 1936 tot 1957, bijgenaamd "de tijger van Borculo".

Drikus Veer won zijn eerste wedstrijd in Ell-Hunsel in 1936. Het was zijn debuut als wegracer en hij reed een 125 cc Francis-Barnett. In 1937 won hij dezelfde race met een 250 cc Triumph. Na de Tweede Wereldoorlog nam hij deel aan terreinritten. In het Nederlands kampioenschap werd hij in 1946 eerste en in 1947 tweede in de 350 cc klasse. In 1947 ging hij terug naar de wegrace. In het Nederlands kampioenschap werd hij tweede achter Piet Knijnenburg. In 1949 werd hij Nederlands kampioen 500 cc met een Triumph. In 1954 werd hij gevraagd als fabrieksrijder voor Gilera voor de TT. Hij kreeg de reservemotor toebedeeld, en uiteraard moest hij de teamgenoten Geoff Duke en Reg Armstrong in de race voor laten gaan (hoewel Armstrong uitviel). Veer eindigde op de achtste plaats. Het jaar daarna was Veer de eerste Nederlander die punten scoorde in de 500 cc toen hij de vierde plaats behaalde tijdens de TT na een flinke strijd met Umberto Masetti (MV Agusta). Volgens eigen zeggen had hij de toenmalige vedetten Geoff Duke en Reg Armstrong makkelijk kunnen verslaan maar moest letterlijk gas terug nemen omdat hij gastrijder was, maar feit is ook dat hij in de Bedeldijk een fout maakte waardoor Masetti derde kon worden. Duke won, Armstrong was tweede. Deze Dutch TT was toch Nederlands gekleurd met Piet Bakker (Norton) als 7e, Priem Rozenberg (BMW) als 9e, Piet Knijnenburg (Matchless) als 12e, Cas Swart (Norton) als 13e en Gerrit ten Kate (Norton) als 15e. In 1956 moest hij aantreden met een oude 500 cc Jawa, maar in 1957 werd hij 8e in de 250 cc klasse met een NSU. In dat jaar werd hij Nederlands kampioen 250 cc en maakte hij bekend dat hij zijn raceloopbaan beëindigde. Hj had al vóór de oorlog de bijnaam "Tijger van Borculo" verworven.

Bronnen
"Drikus Veer, de motor-tijger van Borculo" op mijngelderland.nl
 Frans Geurts: Drikus Veer overleden, Het Motorrijwiel nr. 115, 2011

Veer
Alex Barros

Alex Barros (São Paulo, 18 oktober 1970) is een Braziliaans motorcoureur.

Na het behalen van het Braziliaans kampioenschap in de 125 cc en 250 cc
vertrok Barros in 1986 naar Spanje en debuteerde op 15-jarige leeftijd in het 80 cc
WK.

In 1988 keerde hij terug naar zijn geboorteland om deel te nemen aan het nationaal 250 cc-kampioenschap maar het seizoen daarna keerde hij terug naar de Grands Prix.

Na zijn optreden in de 250 cc werd hij in 1991 door Cagiva aangetrokken om op een 500 cc te racen en in 1993 kwam hij met Suzuki tot zijn eerste vier GP-zeges. Na vier seizoenen op Honda bij de Pons racestal accepteerde Barros voor 2003 een aanbod om voor Yamaha op een YZR-M1 in de MotoGP te berijden.

In het seizoen 2006 stapte hij over naar de Superbike-klasse voor het team van Oostenrijker Klaus Klaffenböck (Klaffi Honda).

Carrière

* Gegevens bijgewerkt t/m seizoen 2007) 

Braziliaans motorcoureur
MotoGP-coureur
Lijst van wereldkampioenen wegrace

In de wereldkampioenschap wegrace-seizoenen wordt sinds 1949 jaarlijks gestreden om de wereldtitel in verschillende klassen. De wedstrijden worden georganiseerd door de FIM.

Vanaf 2012 wordt er in het WK in drie klassen gestreden: MotoGP, Moto 2 en Moto 3. Het wereldkampioenschap in de zijspanklasse wordt sinds 1997 buiten het wereldkampioenschap wegraceprogramma om verreden.

Overzicht klassen

Wereldkampioenen

350 cc

MotoE

Zijspan

Titels per merk en land
Bijgewerkt tot en met 31 december 2011.

Wereldkampioenschap wegrace
Jonge Woudlopers

In de Disneystrips rond Donald Duck is de Jonge Woudlopers een vereniging van jongens, die van alles voor de natuur doen. Ze lijken enigszins op een scoutingclub. Ook Kwik, Kwek en Kwak zitten bij de Jonge Woudlopers. Ze zijn er zeer goed in, want ze zijn generaals met veel sterren en hebben de leiding over de Woudlopergroepen A, B en C. De hopman van Kwik, Kwek en Kwak heet Breedborst.

Er is in Duckstad eenzelfde soort scoutingclub voor meisjes, de Roodkapje Patrouille. Van deze vereniging zijn onder andere Lizzy, Juultje en Babetje lid. Tussen de twee verenigingen heerst een grote rivaliteit.

De Jonge Woudlopers (of The Junior Woodchucks) zijn in 1951 door Carl Barks bedacht voor het verhaal Operation St. Bernard.

Geschiedenis 
De voorloper van de Jonge Woudlopers was de volwassen "Woudloperswacht", die bijeen werd geroepen door Cornelis Prul om het fort Duckburg te verdedigen.

De Jonge Woudlopers zijn rond 1901 opgericht door Theodoor Prul (de zoon van Cornelis Prul) om "de jeugd de oude idealen van broederschap, natuurbeheer en een gezond verstand bij te brengen!" Theodoor leverde ook het eerste ruwe materiaal van wat later het Grote Woudlopershandboek zou worden. Toen de volwassen wacht niet meer nodig was, werd het fort het hoofdkwartier van de Jonge Woudlopers, tot Dagobert Duck de grond opkocht. Hij bouwde op de heuvel het Geldpakhuis. De resten van fort Duckburg werden jaren later door Kwik, Kwek en Kwak gevonden en het fort werd op een andere heuvel herbouwd.

Woudlopershandboek 
Het 'Handboek van de Jonge Woudlopers', ook wel (Grote) Woudlopershandboek,  is samengesteld door Theodoor Prul, met de informatie die in de boeken stond in een bibliotheek, onder het fort. Deze bibliotheek is door Cornelis Prul ontdekt nadat hij de Spanjaarden had weggejaagd. In het Woudlopershandboek staat bijzonder veel informatie over de meest uiteenlopende onderwerpen. Geregeld verschijnt er een pagina uit het handboek op de op een na laatste pagina van het weekblad Donald Duck. Op deze pagina staan veel tekeningen van de stripfiguren en niet zoveel informatie, dus waarschijnlijk is het een aangepaste pagina.

Het Grote Woudlopershandboek blijkt steevast op elke vraag een antwoord te hebben. Dit komt onder andere doordat iedere generatie woudlopers weer nieuwe wijze lessen toevoegt aan dit handboek. Het boek bevat echter ook veel informatie uit verloren gewaande bibliotheken.

Buitenlandse namen 
De Jonge Woudlopers heten in andere talen:
 Deens: Grønspætterne
 Duits: Fähnlein Fieselschweif
 Engels: The Junior Woodchucks
 Fins: Sudenpennut
 Frans: Castors Juniors
 Italiaans: Giovani Marmotte
 Noors: Hakkespettrørsla
 Spaans: Los Jóvenes Castores
 Zweeds: Gröngölingarna
 Pools: Młodzi Skauci

Externe links 
Jonge Woudlopers, Duckipedia

Donald Duck
Fictieve organisatie
Dick Willems

Dick L. Willems (1954) is een Nederlandse arts en wijsgeer. Sinds 1 januari 2003 hoogleraar medische ethiek aan de Universiteit van Amsterdam.

Willems studeerde in 1981 af in de geneeskunde aan de Rijksuniversiteit Groningen (RUG) en haalde een jaar later een diploma in de geschiedenis en filosofie van de geneeskunde aan de Sorbonne.

Tussen 1984 en 1998 beoefende hij ook het vak van huisarts. In 1986 studeerde hij af in wijsbegeerte aan de RUG. Hij promoveerde in 1995 aan de Universiteit Maastricht.

Sinds 2001 was  hij universitair hoofddocent Huisartsengeneeskunde bij het AMC-UvA.
Op 26 juni 2003 ving Willems zijn ambt als hoogleraar aan met een inaugurele rede getiteld Een wereld van verschil: pluralisme in de medische ethiek.

Publicaties
Willems DL,Tools of Care? Explorations into the Semiotics of Medical Technology. Proefschrift, Maastricht 1995.
Willems DL, Hak A, Visser F, Van der Wal G. Thoughts of patients with advanced heart failure on dying. Palliat Med. 2004 Sep;18(6):564-72. 
Francke AL, Willems DL. Terminal patients' awareness of impending death: the impact upon requesting adequate care. Cancer Nurs. 2005 May-Jun;28(3):241-7. 
Willems DL, Hak A, Visser FC, Cornel J, van der Wal G. Patient work in end-stage heart failure: a prospective longitudinal multiple case study. Palliat Med. 2006 Jan;20(1):25-33. 
Westra AE, Smit BJ, Willems DL. Withholding treatment in terminally-ill newborns with Islamic parents. Ned Tijdschr Geneeskd. 2007 Feb 24;151(8):449-52.
Palmboom GG, Willems DL, Janssen NB, de Haes JC. Doctor's views on disclosing or withholding information on low risks of complication. J Med Ethics. 2007 Feb;33(2):67-70.
Willems DL, de Vries JN, Isarin J, Reinders JS. Parenting by persons with intellectual disability: an explorative study in the Netherlands. J Intellect Disabil Res. 2007 Jul;51(Pt 7):537-44.

Externe link
Inaugurele rede

Nederlands ethicus
Nederlands filosoof
Hoogleraar aan de Universiteit van Amsterdam
Nederlands medicus
Heleen Dupuis

Heleen Margriet Dupuis (Rotterdam, 30 mei 1945) is een Nederlands ethicus en een voormalig politicus, oorspronkelijk namens D'66 en later namens de VVD. 

Dupuis studeerde in Leiden theologie en rechten (kandidaats). Zij promoveerde in 1976 bij H.J. Heering op een proefschrift, getiteld Medische ethiek in perspectief.

Van 1981 tot 1985 was Dupuis voorzitter van de Nederlandse Vereniging voor Vrijwillige Euthanasie (NVVE) en maakte naam in het publieke debat met haar aanhoudende pleidooi voor de mogelijkheid van euthanasie.

Van 1986 tot 1991 was Dupuis bijzonder hoogleraar geneeskunde en wijsbegeerte vanwege het Leids Universiteits Fonds, en van 1991 tot 2003 gewoon hoogleraar medische ethiek aan de Universiteit Leiden.

Dupuis was vanaf 1977 lid van D'66. In 1995 werd ze lid van de VVD. Van 8 juni 1999 tot 9 juni 2015 was Dupuis lid van de Eerste Kamer der Staten-Generaal. In de Eerste Kamer hield zij zich bezig met financiën, volksgezondheid, welzijn, sport, onderwijs, wetenschapsbeleid en hoger onderwijs. Van juni 2007 tot juni 2011 was zij eerste ondervoorzitter van de Eerste Kamer. Zij was vicevoorzitter van de commissie medische ethiek van het Leids Universitair Medisch Centrum.

Dupuis was vanaf 2009 ook voorzitter van de Vereniging Gehandicaptenzorg Nederland (VGN).

Eerste Kamerlid
Ethicus
Pro-euthanasieactivist
Hoogleraar aan de Universiteit Leiden
Nederlands theoloog
VVD-politicus
Ambo (preekstoel)

Een ambo is een benaming voor een kleine stenen preekstoel in oudchristelijke basilieken.

Vaak waren er twee ambo's aan de uiteinden van de afsluiting van het koor en het schip van de kerk. Zij waren bestemd voor de lezing van het epistel en het evangelie. Onder invloed van de vernieuwing van de liturgie sinds het Tweede Vaticaans Concilie is de ambo weer in gebruik geraakt. Net als in de vroegchristelijke tijden worden tijdens de Dienst van het Woord de eerste lezing, de antwoordpsalm, het alleluiavers en het evangelie vanaf de ambo gelezen of gezongen. Ook de homilie en de voorbede gebeuren aan de ambo.

Onderdeel van een kerkgebouw
Sorbitol

D-Sorbitol of D-glucitol (E420) is een suikervervanger, waarbij de aldehydegroep vervangen is door een hydroxylgroep. Het is eigenlijk geen sacharide maar een polyalcohol: de gehydrogeneerde versie van sorbose.

Voorkomen 
D-sorbitol komt onder meer voor in de bessen van de wilde lijsterbes, waaruit het voor het eerst geïsoleerd werd. Het komt ook voor in andere bessen (maar niet in druiven), kersen, pruimen, peren, appels, zeewier en algen.

Synthese 
Sorbitol wordt bereid uit glucose via hydrogenering onder hoge druk of elektrolytische reductie of via katalytische hydrogenering.

Toepassingen 
Sorbitol wordt veel gebruikt als zoetstof in lightproducten, suikervrije diëten en kauwgom. Het heeft een energetische waarde die een derde minder is dan gewone suiker, terwijl het de helft minder zoet is. Omwille van dit laag zoetend vermogen wordt er relatief veel toegevoegd om eenzelfde zoetkracht als 'normaal' te verkrijgen (bijvoorbeeld vergeleken met sacharose). Door deze grote hoeveelheden is het niet aangewezen voor diabetici, in tegenstelling tot wat men jarenlang verondersteld heeft. Een alternatief kan xylitol zijn, wat een groter zoetend vermogen heeft, maar in hoge doses aanleiding kan geven tot diarree en winderigheid.

Druiven bevatten geen sorbitol. Dit kenmerk van druiven kan worden gebruikt om wijn te onderscheiden van cider en andere vruchtenwijnen.

Sorbitol wordt ook gebruikt als vochtvasthoudend middel in tandpasta en cosmetica. Sorbitol heeft in bepaalde hoeveelheden een laxerend effect.

Sorbitol wordt beschouwd als een potentieel sleutelintermediair voor de synthese van alkanen uit biomassa. Volledige reductie van sorbitol kan leiden tot alkanen zoals hexaan, die gebruikt kunnen worden als biobrandstof. De waterstof die nodig is voor deze transformatie komt grotendeels van sorbitol zelf, maar er komt dan wel CO2 vrij :

19 C6H14O6 -> 13 C6H14 + 36 CO2 + 42 H2O

Deze reactie is exotherm en levert 1 mol hexaan uit 1,5 mol sorbitol. Bij toevoeging van waterstofgas komt geen koolstofdioxide vrij.

De dehydratie van sorbitol levert sorbitaan, waarmee niet-ionische oppervlakte-actieve stoffen gevormd worden door verestering met vetzuren, en emulgatoren zoals Polysorbaat 20, die ook in voedingsmiddelen mogen gebruikt worden.

Plantenstof
Polyol
Alkanol
Chirale verbinding
Zoetstof
Stabilisator in voeding
Stabilisator
Bauxiet

Bauxiet is een sedimentair gesteente dat een belangrijk erts van aluminium vormt. Bauxiet bestaat voor een groot deel uit aluminiumoxide; daarnaast bevat het, afhankelijk van de oorsprong, ook verbindingen van titanium, ijzer, vanadium en silicium.

Bauxiet is genoemd naar het dorp Les Baux-de-Provence in het zuiden van Frankrijk, waar het in 1821 werd ontdekt door de Franse geoloog Pierre Berthier. In 1991 is de winning van bauxiet in Frankrijk gestaakt.

Bauxiet wordt verwerkt tot aluminium door het eerst om te zetten in het oxide (dit is het Bayerproces), en daaruit door elektrolyse van de smelt het metaal te maken. Dit laatste is het Hall-Héroult-proces en het is een zeer energie-intensief proces; daarom worden aluminiumfabrieken vaak naast elektriciteitscentrales gebouwd.

In 1915 werd in Suriname bauxiet ontdekt. De opbrengst uit bauxiet was vele jaren een van de belangrijkste inkomstenbronnen voor de Surinaamse staat. Tijdens de Tweede Wereldoorlog was de vraag naar aluminium groot; de geallieerde luchtvloot werd grotendeels gebouwd van uit Surinaams erts gewonnen aluminium. In 1950 had Suriname een aandeel van ruim 25% in de wereldwijde bauxietproductie. Omstreeks 2015 werd de winning van bauxiet in het land gestaakt.

In de Europese Unie is Griekenland de enige staat met economisch winbare bauxiet in de bodem. In 1924 werd er 'arm ijzererts' gevonden dat enkele jaren later werd herkend als bauxiet. In 1934 begon de industriële verwerking.

Anno 2020 is Australië de grootste leverancier van het mineraal.

Winning 
In de periode 2000 tot en met 2020 is de winning van bauxiet jaarlijks gemiddeld met 5,2% gegroeid. Australië heeft de leidende positie vast kunnen houden, maar er was sprake van een bijzonder hoge groei in Guinee en de Volksrepubliek China. In Indonesië heeft de bauxietwinning recent ook een hoge vlucht genomen, in 2015 was de productie met 202.000 ton marginaal en in 2020 was dit 23 miljoen ton. Guinee had de grootste bauxietreserves in 2020.

De Volksrepubliek China is veruit de grootste verwerker van bauxiet en heeft een wereldwijd marktaandeel van zo'n 50% in de productie van aluminiumoxide.

Oxide (mineraal)
Aluminiumhoudend mineraal
Erts
Scramjet

Een supersonic combustion ramjet of kortweg scramjet is een straalmotor die specifiek is ontworpen voor snelheden die hoger liggen dan circa mach 5.

Het inlaatkanaal van een ramjet is ontworpen om lucht af te remmen. Maar als het vliegtuig sneller gaat dan vijf keer de snelheid van het geluid helpt dat niet meer en beweegt de lucht in de motor zich sneller voort dan het geluid. Normale verbranding werkt niet meer in deze omstandigheden en als er nog sneller gevlogen wordt, moet er worden overgestapt op een scramjet.

In een scramjet is de inlaat veel groter. Meestal beslaat de inlaat de hele onderkant van het vliegtuig, zodat er minder compressie optreedt en de luchtstroming door de motor overal supersonisch is. Conventionele brandstoffen zijn onbruikbaar bij deze snelheden, dus reactieve chemicaliën, gassen, verhitting met lasers of andere methodes zijn dan nodig. Het ontwerp van de motor en het hele vliegtuig wordt daardoor veel gecompliceerder. Net als een ramjet moet ook de scramjet al met hoge snelheid bewegen voordat hij in werking treedt, maar theoretisch zijn hiermee snelheden tot 20 keer de geluidssnelheid mogelijk.

Met behulp van een scramjet wist de NASA op 15 november 2004 een nieuw snelheidsrecord te vestigen. Een onbemande vlucht realiseerde een snelheid van tien maal de geluidssnelheid (mach 10).

Vliegtuigmotor
Elektromagnetisch spectrum

Elektromagnetisch spectrum is de verzamelnaam voor alle mogelijke frequenties van de elektromagnetische straling. Het spectrum laat zich van lage naar hoge frequentie (maar ook energieniveau per foton en daarmee van grote naar kleine golflengte) als volgt in een tabel zetten. Merk op dat frequentie-intervallen elkaar soms overlappen.

Radiotechniek
Slowaaks

Het Slowaaks (gebruikelijk in Nederland) of Slovaaks (gebruikelijk in België) (slovenčina of slovenský jazyk) is een lid van de West-Slavische taalgroep. Het wordt gesproken door ongeveer zes miljoen mensen, voornamelijk in Slowakije, waar het de officiële taal is. Het wordt geschreven in het Latijnse alfabet en is nauw verwant aan het Tsjechisch en het Pools.

Verspreiding 
Het Slowaaks was volgens de laatste officiële volkstelling van 2021 de moedertaal van 4.456.102 van de 5.449.270 inwoners van Slowakije, oftewel 81,77% van de totale bevolking. In alle Regio's van Slowakije vormen de sprekers van het Slowaaks een meerderheid, maar het aandeel varieert van minimaal 68,28% in Nitra tot maximaal 94,57% in Žilina. In de hoofdstad Bratislava werd het Slowaaks door 403.043 (van de 475.503) personen gesproken, oftewel 84,76% van de bevolking. In het zuiden van het huidige Slowakije ligt een deel van het Hongaars taalgebied; in veel gemeenten vormen de sprekers van het Slowaaks een minderheid. Daarnaast ligt in het noorden van het huidige Slowakije een Roetheens taalgebied, ook hier vormen sprekers van het Slowaaks in sommige gemeenten een minderheid.

Het Slowaaks wordt ook gesproken in delen van Slavonië (een regio in Kroatië), Hongarije, Oekraïne en Servië (Vojvodina). Er zijn ook veel immigranten in o.a. de Verenigde Staten en Canada.
De Slowaakse minderheden in het Karpatenbekken ontstonden in de 17e eeuw toen veel Slowaken als kolonisten werden uitgenodigd zich te vestigen in het zuiden van het toenmalige Hongarije.

Geschiedenis 
Het Slowaaks ontstond in de tiende eeuw na de val van het Groot-Moravische Rijk. Het was eeuwenlang een verzameling ongeschreven dialecten; schrijftalen waren Latijn, Hongaars, Duits en later ook Tsjechisch. Na enige pogingen hiertoe in de zestiende eeuw introduceerde Anton Bernolák in 1787 een Slowaakse schrijftaal, gebaseerd op westelijke dialecten. De huidige schrijftaal werd in de jaren 1840 gelanceerd door Ľudovít Štúr en is gebaseerd op het centrale dialect.

Naamvallen 
In het Slowaaks zijn er 7 naamvallen:

 nominatief
 genitief
 datief
 accusatief
 vocatief
 locatief
 instrumentalis

Zie ook 
 Lijst van cijfers in slavische talen
 Slowaaks braille

Externe links 

 Korpus.juls.savba.sk
 Beperkt online vertalen
Grieken

Grieken (Grieks: ‚ Ellines; Oudgrieks: , Hellènes) zijn de hedendaagse inwoners van Griekenland en de Republiek Cyprus, alsook de oude Grieken in de Griekse oudheid. Een andere naam voor de laatsten is Hellenen. Het aantal Grieken in de wereld wordt geschat tussen de veertien en zeventien miljoen.

De Grieken zijn een Indo-Europees volk dat in het tweede millennium v.Chr. vanuit Midden-Europa naar het Helleense schiereiland trok. In verschillende migratiegolven bezetten de Myceners, Ioniërs en Doriërs, deze streek waarbij ze de oorspronkelijke bevolking gedeeltelijk opnamen in hun stammen. 
De oude Grieken waren onderling zeer verdeeld op het vlak van de politiek, maar religie, kunst, taal en traditie waren bindende factoren.

De naam 'Grieken' komt uit het Latijn, van de naam Magna Graecia uit de  voor het zuiden van Italië en voor Sicilië, waar toentertijd het Oudgrieks werd gesproken.

Op Cyprus en in de Verenigde Staten, Australië, Duitsland, Chili, Groot-Brittannië en Canada wonen ook veel (etnische) Grieken.

Grieken spreken Grieks, een Indo-Europese taal. Het Griekse alfabet wordt al sinds de 9e eeuw v.Chr. gebruikt. De meeste Grieken zijn Grieks-Orthodox of in de diaspora Grieks-orthodox onder Constantinopel.

Onder de Grieken tellen ook de Griekse Macedoniërs, die in het deel van Griekenland wonen in het noorden dat Macedonië heet. Er zijn ook de Slavische Macedoniërs.

Volk in Europa
Griekenland
Fysische geografie

Fysische geografie of natuurkundige aardrijkskunde is de richting van de geografie die zich bezighoudt met de bestudering van de fysische of natuurkundige processen die het landschap vormen en hebben gevormd. Het is een onderdeel van de aardwetenschappen.

Kenmerken
Fysische geografie bestudeert voornamelijk het natuurlijk milieu terwijl de sociale geografie vooral het bewoonde deel van het aardoppervlak bestudeert. Fysische geografie is een interdisciplinaire studie op het grensvlak van de hydrologie, bodemkunde, geomorfologie, kustmorfologie, sedimentologie, geologie, paleogeografie, ecologie, biologie en klimatologie. Terwijl de klassieke geomorfologie de vormen in het landschap beschrijft en hun ontstaansgeschiedenis documenteert, bestudeert de fysische geografie de processen in het landschap en ontwikkelt numerieke computermodellen om die processen te simuleren en voorspellingen te kunnen doen over het effect van menselijk ingrijpen in het landschap of de gevolgen van klimaatverandering op het landschap en ons leefmilieu. De fysische geografie maakt veelvuldig gebruik van methoden en technieken zoals geostatistiek, geografische informatiesystemen (GIS), exploratieve data analyse en aardobservatie (remote sensing) en verricht experimenteel werk in het laboratorium en in het veld.

Bodemkunde
Leningrad

de vroegere naam (1924-1991) van Sint-Petersburg
 Oblast Leningrad
 Leningrad (film), een Russische film uit 2009
 Leningrad (lied), een lied van Billy Joel
 Leningrad (oorlogsschip), een Russisch oorlogsschip uit de Tweede Wereldoorlog
 Leningrad (band), een Russische punkrockband opgericht in 1997

Zie ook 
 Beleg van Leningrad
 Symfonie nr. 7 (Sjostakovitsj), ook wel bekend als de Leningrad-symfonie
Evolutie

Evolutie is, via het Frans, afgeleid van het Latijnse werkwoord evolvere: "zich ontrollen". Vooral de figuurlijke betekenis "ontwikkeling" wordt in het Nederlands binnen verschillende contexten gebruikt:

Biologie 
 
Evolutie is in de biologie de geleidelijke verandering in populaties door overerving met variatie en natuurlijke selectie. Verwante artikelen zijn:
 Evolutietheorie, over de kennis over evolutie van het leven en de achtergronden en gevolgen van die kennis;
 Geschiedenis van de evolutietheorie, over de ontwikkeling van die kennis;
 Lamarckisme, een vroege evolutieleer voor Darwin door Lamarck;
 Evolutiebiologie, de wetenschappelijke discipline die evolutie bestudeert;
 Evolutie van de mens;
 Evolutionisme, het idee dat er wetmatigheden te ontdekken zijn in de evolutie van historische ontwikkelingen die zou verlopen van eenvoudige, primitieve tot steeds ingewikkelder en complexere vorm. 
 Wetenschappelijke argumenten voor evolutie

Kosmologie 
Evolutie is in de kosmologie en astronomie de ontwikkeling van de kosmos. Verwante onderwerpen zijn:
Het ontstaan en evolutie van het zonnestelsel, zie ook de Kant-Laplace-hypothese;
Bij sterevolutie gaat het over de levenscyclus van sterren;
Het ontstaan en evolutie van sterrenstelsels.

Aardwetenschappen 
Evolutie kan in de aardwetenschappen ook de geschiedenis van de Aarde betekenen, naast de biologische evolutie.

Religie en filosofie 
Emanationisme is een ontologische opvatting binnen sommige religies, die ervan uitgaat dat een wezen "evolueert" (zijn aardse, stoffelijke vorm aanneemt) vanuit zijn geestelijke essentie.

Fictie 
Evolutie is ook een begrip in het spel Pokémon, als het wezen waarmee je speelt evolueert, veranderen zijn uiterlijk en naam en hij wordt sterker.

Techniek  
In de techniek ten slotte, wordt "evolutie" (in de letterlijke betekenis) gebruikt als constructiemethode om de perfecte vorm van de tanden van tandwielen te bepalen. Bij het afrollen wordt een omwenteling gemaakt en tegelijkertijd de afstand tot het middelpunt veranderd. Deze constructie heeft een evolvente tot resultaat: de wiskundige baan van een ontrold punt.

Zie ook 
 Involutie: letterlijk zich inrollen, het tegenovergestelde van evolutie
 Revolutie: een sprongsgewijze omwenteling in betrekkelijk korte tijd
 Kosmische kalender

Wetenschap