alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Telekonwerter

Telekonwerter – zespół soczewek mocowany pomiędzy aparatem fotograficznym a obiektywem lub na obiektywie, w celu powiększenia centralnej części obrazu podawanego przez obiektyw fotograficzny. Zestawienie telekonwertera i obiektywu podstawowego ma działanie podobne do obiektywu długoogniskowego, od którego często jest tańsze i lżejsze, ale wprowadza dodatkowe aberracje optyczne, a czasem także winietowanie.

Obraz na matówce aparatu fotograficznego:

Telekonwerter klasyczny 

Klasyczny telekonwerter montuje się pomiędzy aparatem fotograficznym a obiektywem. Jest on zbudowany z grupy soczewek, które razem działają jak soczewka rozpraszająca. Położenie obiektywu względem telekonwertera jest takie, aby obraz podawany przez sam obiektyw powstawał pomiędzy soczewkami telekonwertera a jego ogniskiem pierwszym (przedmiotowym). W ten sposób obraz ten stanowi obiekt pozorny dla telekonwertera, który z kolei przekształca go w obraz rzeczywisty, powiększony. Jeśli na przykład obraz tworzony przez sam obiektyw powstaje w połowie odległości między soczewką rozpraszającą a jej ogniskiem, to obraz wynikowy powstanie w jej odległości ogniskowej (w ognisku przedmiotowym soczewki) z czego wynika, że będzie powiększony dwukrotnie. Otrzyma się w ten sposób telekonwerter 2×. Najczęściej spotykanymi telekonwerterami są 1,4× i 2×, rzadziej 3×.

Telekonwerter 2× zwiększa w przybliżeniu dwukrotnie ogniskową obiektywu, zmniejszając jednocześnie 4 razy jasność (co odpowiada dwukrotnemu zwiększeniu liczby przesłony) i zmniejsza około 2 razy rozdzielczość obiektywu. Np. telekonwerter 2× z obiektywem 2,8/135 mm o rozdzielczości 100 lpmm będzie odpowiednikiem obiektywu 5,6/270 mm o rozdzielczości 50 lpmm.

Telekonwerter nasadkowy 

Telekonwerter nasadkowy jest afokalnym (nie ogniskującym) układem optycznym podobnym do niewielkiej lunety Galileusza. Taki konwerter nie zmniejsza jasności obiektywu, zmniejsza natomiast rozdzielczość i może powodować winietowanie. Jest dużo większy i cięższy od telekonwertera montowanego między aparatem i obiektywem.

Telekonwerter nasadkowy został wynaleziony w roku 1899 i przez Dallmeyera. Aktualnie stosowany jest głównie w aparatach z niewymiennymi obiektywami. W 1935 r. Gramatzki wynalazł konwerter o zmiennym stopniu powiększenia (transfokator). Znalazł on zastosowanie głównie w kinematografii.

Działanie przeciwne do telekonwertera nasadkowego (skracające ogniskową) ma konwerter szerokokątny.

Zobacz też 

 obiektyw lustrzany
 teleobiektyw

Przypisy 

Sprzęt fotograficzny
Parowóz pancerny

Parowóz pancerny – opancerzona lokomotywa parowa (parowóz) używana w pociągach pancernych. Parowozy pancerne były budowane na bazie zwykłych parowozów, całkowicie obudowanych pancerzem. W zależności od potrzeb i dostępnych materiałów budowano też improwizowane parowozy pancerne, jedynie częściowo opancerzone płytami pancernymi lub stalowymi.

Jako parowozy pancerne przebudowywano zarówno parowozy z tendrem (częściej) jak i tendrzaki. Część typów parowozów pancernych miała nad tendrem wieżyczkę obserwacyjną dowódcy pociągu pancernego i stanowisko dowodzenia, wyposażone w środki komunikacji.

Bardziej znane typy parowozów pancernych (w nawiasach - polskie oznaczenia serii stosowane na PKP po 1923):
 austro-węgierskie (I wojna światowa): seria 377 (TKh103)
 niemieckie (II wojna światowa): seria 93 (Br.93), seria 57 (Br.57) (Tw1), seria 52 (Br.52) (Ty2)
 rosyjskie / radzieckie: seria O (I i II wojna światowa)
 polskie:
 okres 1918-30: seria 229 (OKl12), seria 73 (Tp15),
 1939: seria Ti3

Zobacz też 
 pociąg pancerny

Linki zewnętrzne 
 

Lokomotywy parowe
Pociągi pancerne
Bitynia

Bitynia () − kraina historyczna, górzysta lecz urodzajna, znajdująca się w Azji Mniejszej nad Morzem Czarnym, na obszarze dzisiejszej Turcji. 

Głównym miastem (stolicą) była pierwotnie Nikomedia, a następnie Nicea (Nikaia, obecnie İznik).

W historii 
Od VII wieku p.n.e. zamieszkiwana przez Traków. Podbita przez Lidię około roku 550 p.n.e., przyłączona do Persji w 334 p.n.e. Od II do I wieku p.n.e. uzależniana od Rzymu − przekształcona w prowincję rzymską. W XI wieku podbita przez Turków seldżuckich i włączona do ich państwa w Azji Mniejszej, nazywanego Sułtanatem Rumu. 

Bitynia leżała na trasie przemarszu I wyprawy krzyżowej po opuszczeniu przez nią Konstantynopola. Oblężenie Nicei przez krzyżowców w 1097 przywróciło tam na pewien czas władzę cesarza bizantyńskiego.

W źródłach 
Głównym źródłem wiadomości o rzymskiej Bitynii są listy Pliniusza Młodszego do cesarza Trajana.

Według Dziejów Apostolskich Paweł z Tarsu i Tymoteusz „próbowali przejść do Bitynii, ale Duch Jezusa nie pozwolił im”. Bitynia nie została jednak pominięta w działalności misyjnej wczesnych chrześcijan, gdyż w 1 Liście Piotra wymieniona jest wśród adresatów.

Zobacz też 
 Królowie Bitynii

Przypisy 

 
Krainy historyczne Azji Mniejszej
Dynastia Antoninów

Antoninowie – to dynastia panująca w latach 96–192 w cesarstwie rzymskim. Panowali zwykle w wyniku adopcji przez swojego poprzednika. Na panowanie tej dynastii przypada apogeum potęgi Rzymu, który objął swoim panowaniem tak dalekie terytoria jak Dacja (dzisiejsza Rumunia), Mezopotamia i Armenia.

Do dynastii tej należeli:
 Nerwa (96–98 r. n.e.)
 Trajan (98–117 r. n.e.)
 Hadrian (117–138 r. n.e.)
 Antoninus Pius (138–161 r. n.e.)
 Marek Aureliusz (161–180 r. n.e.)
 Werus (161–169 r. n.e.)
 Kommodus (177–192 r. n.e.)

Czas panowania dynastii Antoninów często nazywa się tzw. „złotym wiekiem cesarstwa”.
Zakończył się on na panowaniu syna Marka Aureliusza – Kommodusa.

Pierwszych pięciu władców tej dynastii to tzw. dobrzy cesarze.

Drzewo genealogiczne

Zobacz też 
 cesarz

Przypisy 

Trajan
Akwarystyka

Akwarystyka – dziedzina wiedzy dotycząca hodowli wodnych zwierząt i roślin w akwarium, amatorskie lub zawodowe zajmowanie się hodowlą organizmów wodnych w akwariach. Ze względu na środowisko, z którego pochodzą hodowane organizmy, wyróżnia się akwarystykę słodkowodną oraz morską. Osoba zajmująca się akwarystyką to akwarysta.

Historia 
Początki akwarystyki sięgają co najmniej lat 2500 p.n.e. Pierwsze hodowle ryb w celach rozrywkowych i konsumpcyjnych prowadzili Sumerowie. W starożytnych Chinach, w glinianych i porcelanowych wazach oraz w ogrodowych oczkach wodnych hodowano karasie złociste (Carasius auratus), z których wywodzą się różne ich odmiany hodowlane, np. popularne welonki. Rzymianie budowali baseny, nierzadko połączone z morzem, w których trzymali gatunki ryb morskich.

W Europie początki akwarystyki przypadają na XIX w., kiedy to badacze zaczęli sprowadzać egzotyczne gatunki ryb i podjęli próbę ich hodowli. Na początku akwaria znajdowały się głównie u ludzi zamożnych. Dziś są one coraz popularniejsze i grupa miłośników tego hobby powiększa się, zwłaszcza wśród młodzieży.

Początki akwarystyki w Polsce datuje się na 1886 rok, wtedy na łamach czasopisma przyrodniczego „Wszechświat” rozpoczęto publikację cyklu artykułów na temat akwarystyki. 2 sierpnia 1909 roku w Królewskiej Hucie (dziś Chorzów) powstało pierwsze na ziemiach polskich towarzystwo pod nazwą „Verein für Aquarien und Terrarienkunde und Naturdenkmalspflege - Agrion” („Stowarzyszenie Lubowników Akwariów i Terrariów i Pielęgnowania Pomników Natury – Agrion”).

Zalety akwarystyki 
 dekoracyjność
 możliwość hodowli różnorodnych gatunków
 niewielkie nakłady czasu i pracy w porównaniu z trzymaniem w domu wielu innych zwierząt egzotycznych
 walory edukacyjne (nauka odpowiedzialności i systematyczności)
 możliwość stworzenia biotopu i obserwacja jego rozwoju

Zwierzęta akwariowe 
 słodkowodne ryby akwariowe
 inne zwierzęta akwariowe (słodkowodne)
 morskie ryby akwariowe
 morskie bezkręgowce akwariowe

Rośliny 
W akwariach hoduje się setki gatunków roślin i ich odmian hodowlanych.

Zobacz też 

 choroby ryb akwariowych
 hobby
 wiwarium

Przypisy
Abrewiatura

Abrewiatura, abrewiacja (śrdw.-łac. abbreviatura, abbreviatio; od łac. brevis – krótki) – umowny skrót używany w starożytnych i średniowiecznych tekstach w celu skrócenia ich zapisu.

Historia 
Abrewiatury były wykorzystywane od III wieku p.n.e.

W starożytności powstał pierwszy system stenografii – noty tyrońskie, będące najbardziej radykalnym sposobem skracania wyrazów. W dziełach prawniczych na oznaczenie najczęściej powtarzających się terminów stosowano kontrakcje – notae iuris. Noty tyrońskie były stosowane prawdopodobnie już od II w. n.e., natomiast w 438 cesarz Teodozjusz II zabronił ich używania.

Wyżej wymienione sposoby skracania wyrazów stały się źródłami systemu abrewiacji, jaki rozwinął się w wiekach średnich. Przed reformą karolińską, która zredukowała i ujednoliciła symbole abrewiacyjne, różne szkoły pisarskie używały własnych sposobów skracania. System wypracowany za czasów Karola Wielkiego obowiązywała do XIII w. Wraz z upowszechnieniem się pisma w XIV-XV w., abrewiacje rozmnożyły się. To zjawisko szczególnie miało miejsce w rękopisach filozoficznych i prawniczych, co utrudniało ich lekturę. Powtórnie system abrewiacji został zredukowany w czasach oświecenia.

 Rodzaje abrewiatur

Stosowano głównie dwie metody abrewiacji:
 suspensja (łac. abbreviatio per suspensionem, dosł. zawieszenie, tj. obcięcie) – zachowanie początkowej lub kilku pierwszych liter wyrazu. Znakiem skrócenia przez odcięcie była kreska.
 kontrakcja (łac. abbreviatio per contractionem, ściągnięcie) – w przypadku kontrakcji czystej pozostawiano pierwszą i ostatnią literę, w przypadku kontrakcji mieszanej lub zgłoskowej również litery ze środka wyrazu.

Poza tym istniały również signum abbreviationis – znaki, które zastępowały sylaby wyrazu.

Współczesność 
Współcześnie abrewiaturą jest nazywany umowny pojedynczy znak pisarski o stałym znaczeniu, który zastępuje słowo lub frazę. Znak abrewiacyjny można stosować w ramach tekstu lub podobnej formy zapisu (zapis stenograficzny, nutowy itp.).

Przykłady współczesnych abrewiatur: %, $, €, §, ©, ®.

Zobacz też 

 abbrewiator
 DTP
 ligatura
 siglum
 skrót, skrótowiec, zrost, złożenie
 ∴

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 
 

DTP
Paleografia
Grom

Grzmot
 grom dźwiękowy
 Grom – pociąg pancerny

 Grom – wieś w woj. warmińsko-mazurskim, w powiecie szczycieńskim, w gminie Pasym
 Grom – gromada
 Grom – przystanek kolejowy w Gromie

 Jednostka Wojskowa GROM
 okręty ORP „Grom” (ujednoznacznienie)
 Grom – przeciwlotniczy zestaw rakietowy
 Grom – album grupy muzycznej Behemoth
 Grom Hellscream – postać ze świata Warcraft
 Polski Fiat 618 Grom – lekki samochód ciężarowy
 Wiktor Konopko ps. Grom (1913-1944) – rotmistrz Wojska Polskiego, komendant Obwodu Grajewskiego AK
Hipoteza continuum

Hipoteza continuum (CH, ang. continuum hypothesis) – hipoteza teorii mnogości dotycząca mocy zbiorów liczb naturalnych i liczb rzeczywistych. Mówi ona, że pomiędzy nimi nie ma żadnej wielkości pośredniej; innymi słowy – continuum to najmniejsza liczba nieprzeliczalna, co formułuje się równaniem: 

Hipotezę tę sformułował w XIX wieku Georg Cantor; znalazła się ona wśród problemów Hilberta, jako pierwsza na liście. W XX wieku udowodniono, że problem ten jest nierozstrzygalny dla standardowej teorii mnogości, tj. niezależny od aksjomatów Zermela-Fraenkla.

Ewolucja problemu 
Hipoteza ta została postawiona w roku 1878 przez Georga Cantora. Posługując się rozumowaniem przekątniowym, Cantor wykazał, że moce powyższych zbiorów nie są równe. W jego dalszych rozważaniach pojawiło się następujące, naturalne pytanie: „czy istnieje zbiór, którego moc jest większa od mocy zbioru liczb naturalnych, a zarazem mniejsza od mocy zbioru liczb rzeczywistych?”, jednakże odpowiedź na nie okazała się być daleko nieoczywista. Cantor wysunął hipotezę – zwaną właśnie hipotezą continuum – że takiego zbioru nie ma. Fakt, że nie potrafił on jej udowodnić, sprawił, że Cantor zwątpił w sensowność stworzonej przez siebie teorii mnogości.

W 1940 roku ukazała się praca Kurta Gödla, w której autor dowiódł, że hipoteza continuum jest niesprzeczna z aksjomatami ogólnie przyjętej teorii mnogości Zermela-Fraenkla. W 1963 roku Paul Cohen udowodnił niezależność hipotezy continuum od wspomnianych aksjomatów, co oznacza, że nie popadając w sprzeczność, można do nich dołączyć zarówno zdanie stwierdzające prawdziwość hipotezy, jak i jego zaprzeczenie.

Uogólnienie 
Uogólniona hipoteza continuum (GCH, ang. generalized continuum hypothesis) to zdanie mówiące, że dla żadnego zbioru nieskończonego  nie istnieje zbiór  którego moc byłaby większa od mocy zbioru  ale mniejsza od mocy zbioru potęgowego  Uogólniona hipoteza continuum pociąga aksjomat wyboru. Jednym z jej następstw jest następujące twierdzenie Jesienina-Wolpina:

Pod założeniem GCH dla każdej nieprzeliczalnej liczby kardynalnej  istnieje zwarta przestrzeń Hausdorffa  ciężaru  o tej własności, że każda przestrzeń Banacha ciężaru  jest izometrycznie izomorficzna z podprzestrzenią liniową przestrzeni  tj. przestrzeni Banacha funkcji ciągłych na  z normą supremum.

Zobacz też 
 skala alefów
 skala betów

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne 
  [dostęp 2023-06-18].
  Continuum hypothesis , Encyclopedia of Mathematics, encyclopediaofmath.org, [dostęp 2023-06-18].
 
  Continuum hypothesis , Routledge Encyclopedia of Philosophy, rep.routledge.com [dostęp 2023-05-10].

Liczby kardynalne
Aksjomaty teorii mnogości
C
Problemy Hilberta
Znaki pisarskie

Znaki pisarskie – znaki graficzne stanowiące pismo oraz symbole graficzne oznaczające dźwięki mowy, znaczenia myślowe. Ciąg znaków pisarskich nazywany jest tekstem.

Rodzaje znaków pisarskich 
Znaki pisarskie dzieli się na:
 cyfry
 litery
 diakrytyki
 interpunkcyjne
 matematyczne
 szachowe
 abrewiatury
 muzyczne
 ideogramy, np.
 hànzì
 kanji+kana
 piktogramy, np.
 hieroglify
 inne, tj:
 chemiczne
 fizyczne
 astronomiczne
 kartograficzne
 techniczne

Do znaków pisarskich nie są zaliczane: loga, logotypy, znaki drogowe, legendy map i planów, czy też inne elementy graficzne systemów informacji wizualnej.

Znaki pisarskie a znaki typograficzne 
Cechą wspólną stosowania wszystkich znaków pisarskich jest respektowanie ich użycia dla danego języka, w jakim jest pisany tekst, czyli zasad pisowni w danym języku.

Istotne jest jednak odróżnianie pojęcia znaków pisarskich od pojęcia znaków typograficznych będących określoną graficzną reprezentacją znaków pisarskich. I tak:

 gramatyka jest domeną samego języka, niezależną od używanych znaków;
 ortografia i interpunkcja natomiast ustanawiają pewien ujednolicony sposób używania znaków pisarskich;
 typografia zaś zajmuje się graficzną reprezentacją tych znaków, zwłaszcza podczas użycia pisma drukiem (ale w ograniczonym stopniu również w kaligrafii, liternictwie i logotypach).

Różnica pomiędzy znakami pisarskimi a typograficznymi jest taka, że o znakach pisarskich mówi się, jak ich użyć (np. małą lub wielką literą), gdzie należy ich użyć, kiedy, w jakiej kolejności i jak one funkcjonują w otoczeniu innych znaków, natomiast typografia mówi o ich wyglądzie. Faktem jest, że większość znaków pisarskich posiada funkcjonalnie tylko jeden swój odpowiednik wśród znaków typograficznych, nazywany zresztą tak samo, a który jedynie ze względu na wygląd estetyczny (krój pisma wraz z odmianą i stopniem) może przybierać wiele postaci. Do tego typu pojedynczych odpowiedników należą przede wszystkim litery i cyfry. Jednak szereg innych znaków pisarskich posiada więcej niż jeden odpowiednik funkcjonalny wśród znaków typograficznych.

Przykładem jest znak pisarski myślnik, który spełnia określoną rolę interpunkcyjną w piśmie, przez co mają do niego zastosowanie określone zasady pisowni, a który w druku reprezentowany jest głównie przez dwa charakterystyczne dla niego znaki typograficzne – półpauzę lub pauzę.

Czasami jednak pojęcia znaków pisarskich i typograficznych zazębiają się, np. gdy zasady pisowni określające użycie cudzysłowu wypowiadają się również nad graficznym rozróżnianiem pary znaków tworzących cudzysłów w przypadku jego hierarchicznego użycia w wypowiedzi (cudzysłów w cudzysłowie).

Znaki pisarskie na klawiaturze komputerowej 
Schemat przedstawia typowy układ klawiszy na klawiaturze. Aby dowiedzieć się więcej o którymś ze znaków, należy nacisnąć go na schemacie.

Zobacz też 
 znaki drukowalne
 znaki niedrukowalne
Boże, zachowaj Cara!

Boże, zachowaj Cara! ( w transkrypcji: ) – hymn Imperium Rosyjskiego w latach 1833–1917. Słowa napisał poeta Wasilij Żukowski, a muzykę skomponował Aleksiej Lwow.

Pieśń ta została wybrana w 1833 roku na hymn Rosji w następstwie konkursu. Pierwszy raz hymn został wykonany 18 grudnia 1833 (według innej wersji 25 grudnia). Zniesiony po rewolucji lutowej i obaleniu caratu w marcu 1917 i zastąpiony najpierw przez Marsyliankę ze słowami Piotra Ławrowa z 1875 , zaś później po przewrocie przez Międzynarodówkę.

Wielu kompozytorów, zwłaszcza pochodzenia słowiańskiego, wplotło motyw carskiego hymnu w swoje utwory. Najbardziej znany przypadek to użycie fragmentów hymnu przez Piotra Czajkowskiego w uwerturze „Rok 1812” (użycie w uwerturze Rok 1812 hymnu Boże, Caria chrani! w kontraście z Marsylianką było anachronizmem, ponieważ w 1812 hymnu jeszcze nie skomponowano) i w Marszu słowiańskim. Motyw ten pojawił się również w muzyce do filmu Doktor Żywago.

Słowa hymnu 

Ortografia sprzed reformy 1918.

Zobacz też 
 Modlitwa Rosjan
 Wielki duet na temat rosyjskiego hymnu A. Lwowa
Boże, coś Polskę

Przypisy

Linki zewnętrzne 
  

Historyczne hymny państwowe
Imperium Rosyjskie
Kultura w Rosji
Polska Biblioteka Internetowa

Polska Biblioteka Internetowa – fundacja i biblioteka cyfrowa utworzona przez Departament Promocji Społeczeństwa Informacyjnego KBN Ministerstwa Nauki.

PBI miała w zamierzeniu gromadzić i udostępniać różnorodne publikacje w języku polskim poprzez internet. Jej zasoby miały m.in. ułatwiać edukację głównie osobom pochodzącym z małych miast, wsi czy innych regionów oddalonych od ośrodków akademickich i kulturalnych. Przewidywano płatny dostęp do niektórych materiałów w celu przestrzegania  praw autorskich.

W chwili otwarcia znalazło się w niej ok. 130 książek w wersji elektronicznej (HTML, plik tekstowy i plik PDF). Stan na marzec 2010 roku to ponad 32 tysiące pozycji.

Za bibliotekę odpowiadało Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji. 21 grudnia 2002 Polska Biblioteka Internetowa rozpoczęła działanie w sieci. W czerwcu 2008 r. została przekazana z MSWiA w gestię Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Na zlecenie MKiDN prace nad jej rozbudową prowadziła Biblioteka Narodowa. W 2012 rozpoczęto migrację zbiorów do biblioteki Polona, zakończoną w 2016.

Krytyka 
Polska Biblioteka Internetowa była wielokrotnie krytykowana, zarzucano jej między innymi:
 nadmierny koszt inwestycji (3,5 mln zł) w porównaniu do niewielkiej liczby proponowanych pozycji (szczególnie tych możliwych do łatwego ściągnięcia offline),
 katalog jedynie po tytule książki bądź autorze
 błędy literowe w plikach PDF.
Zarzuty potwierdziła Najwyższa Izba Kontroli .

Strona pojawiła się również w Osiołkach (serwis piętnujący i zarazem pomagający stronom napisanym niezgodnie ze standardami i przez to niedostępnym dla użytkowników niektórych przeglądarek, głównie innych niż Internet Explorer).

Zobacz też 
 biblioteka cyfrowa
 Projekt Gutenberg
 Projekt Runeberg
 Projekt ben Jehuda
 Biblioteki cyfrowe dLibra

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 

Fundacje w Polsce
Polskie biblioteki cyfrowe
Biblioteki w Warszawie
Proksemika

Proksemika – nauka zajmująca się badaniem wzajemnego wpływu relacji przestrzennych między osobami (zobacz: dystanse personalne) oraz między osobami a otoczeniem materialnym (zobacz: terytorialność) na relacje psychologiczne, sposób komunikacji, itp. Zajmuje się też wpływem odwrotnym, a także badaniem różnic pomiędzy tymi relacjami w różnych kulturach (wpływ sposobu budowania miast, mieszkań, osiedli, parków, oświetlenia ulic itp. na zachowania).
Uznawana jest za naukę leżącą na pograniczu psychologii i antropologii.

Rodzaje przestrzeni interpersonalnej:
 dystans intymny
 dystans osobisty
 dystans społeczny
 dystans publiczny

Znani proksemicy:
 Edward Hall, autor Ukrytego wymiaru (The Hidden Dimension)

Zobacz też 
 geografia osadnictwa

Komunikacja niewerbalna
Dyscypliny socjologii
Specjalizacje i nauki pomocnicze antropologii
Amunicja dum-dum

Amunicja dum-dum – odmiana amunicji wykorzystująca pociski o wierzchołku pozbawionym płaszcza, ściętym płasko, rozciętym wzdłuż lub wydrążonym, który deformuje się podczas penetracji celu. Fala uderzeniowa takiego pocisku jest wielokrotnie większa niż w pociskach z płaszczem.

Amunicja dum-dum została wyprodukowana po raz pierwszy przez Brytyjczyków we wczesnych latach 90. XIX wieku w zbrojowni Dum Dum koło Kalkuty w Indiach. Zakazana do zastosowań wojskowych przez II Konwencję haską z 1899 roku o zasadach wojny lądowej (zakaz powtórzyła IV Konwencja haska z 1907 roku) – było to rozszerzenie zakazu używania małokalibrowej amunicji eksplodującej ustanowionego wcześniej przez Deklarację petersburską z 1868 roku i powtórzonego później jako zakaz używania amunicji mogącej powodować zbyteczne cierpienia w Deklaracji brukselskiej z 1874 roku. Amunicja dum-dum jest jednak nadal używana do polowań w celu zatrzymania zwierzyny i skrócenia agonii, przez policję oraz między innymi na amerykańskim rynku cywilnym z powodu bardzo silnego rażenia obalającego prowadzącego do natychmiastowego przerwania działań prowadzących przez osobę postrzeloną. Amunicja typu dum-dum wykazuje również pożądane właściwości w przypadku wymiany ognia na pokładzie samolotów, ponieważ pocisk zatrzymuje się w ciele ofiary co redukuje ryzyko przestrzelenia kadłuba.

Zobacz też 
 Brenneke

Przypisy 

Amunicja strzelecka
Organki (broń)

Organki (piekielna machina, organki śmierci, śmigownica, soroka) – wielolufowa broń palna używana w XVI– XVII wieku, będąca pierwowzorem broni wielostrzałowej. 

Składała się z wielu (od kilku-kilkunastu do 40) gładkościennych luf mniejszego kalibru zamontowanych równolegle na wspólnym łożu kołowym, a niekiedy na obrotowym bębnie wokół wału. Była ładowana odprzodowo, a strzelano z niej na ogół salwą, rzadziej ogniem ciągłym. Z luf osadzonych szeregowo ładunki odpalano kolejno rzędami, z bębnowych – obrotowo po kolei z każdej lufy.       

Organki wynaleziono w XVI wieku (choć m.in. ze źródeł ikonograficznych wiadomo, że w prymitywnej postaci znane były już w końcu XV stulecia) i używano przez cały wiek XVII. Zbyt duża masa tej broni przesądziła o wycofaniu jej z użycia do końca tego stulecia.

XIX-wiecznym rozwinięciem pomysłu wielolufowej broni strzeleckiej były kartaczownice (mitraliezy) konstruowane według projektów Gatlinga, Reffye, Nordenfelta i innych. Ładowane odtylcowo nabojami zespolonymi, stanowiły udoskonaloną broń do masowego zwalczania siły żywej przeciwnika w okresie przed wynalezieniem i upowszechnieniem karabinu maszynowego przez Maxima.

Przypisy

Bibliografia 
 Włodzimierz Kwaśniewicz: Leksykon dawnej broni palnej. Warszawa: Bellona, 2004, , s. 145-146 
 Michał Gradowski, Zdzisław Żygulski jun.: Słownik uzbrojenia historycznego. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2010, , s. 110
 Włodzimierz Kwaśniewicz: 1000 słów o dawnej broni palnej. Warszawa: Wydawnictwo MON, 1987, , s. 115

Historyczna broń palna
Pancerz

Pancerz może oznaczać:
 zbroja
 osłona w fortyfikacjach
 pancerz – twarda ochronna okrywa ciała zwierząt
 pancerz ceramiczny
 pancerz reaktywny
 pancerz wspomagany
 opancerzenie okrętu, samolotu, wozu bojowego m.in. czołgu i samochodu pancernego
Senat

Senat – jedna z najczęściej spotykanych nazw izb wyższych parlamentów.

Historyczny pierwowzór:
 Senat rzymski – organ w systemie politycznym starożytnego Rzymu

W Polsce:
 Senat – izba wyższa parlamentu I Rzeczypospolitej
 Senat – jedna z izb sejmu Księstwa Warszawskiego (1807–1815)
 Senat – jedna z izb Sejmu Królestwa Polskiego (kongresowego) (1815–1831)
 Senat RP – druga obok Sejmu RP izba polskiego parlamentu w latach 1921–1946 i ponownie od 1989

W innych państwach:
 Senat - izba wyższa parlamentu Antigui i Barbudy
 Senat – izba wyższa parlamentu Argentyny
 Senat – izba wyższa parlamentu Australii
 Senat – izba wyższa parlamentu Bahamów
 Senat – izba wyższa parlamentu Barbadosu
 Senat – izba wyższa parlamentu Belgii
 Senat – izba wyższa parlamentu Belize
 Senat – izba wyższa parlamentu Boliwii
 Senat – izba wyższa parlamentu Brazylii
 Senat – izba wyższa parlamentu Burundi
 Senat – izba wyższa parlamentu Chile
 Senat – izba wyższa parlamentu Czech
 Senat – izba wyższa parlamentu Demokratycznej Republiki Konga
 Senat – izba wyższa parlamentu Dominikany
 Senat – izba wyższa parlamentu Fidżi
 Senat – izba wyższa parlamentu Filipin
 Senat – izba wyższa parlamentu Francji
 Senat – izba wyższa parlamentu Gabonu
 Senat – izba wyższa parlamentu Grenady
 Senat – izba wyższa parlamentu Gwinei Równikowej
 Senat – izba wyższa parlamentu Haiti
 Senat – izba wyższa parlamentu Hiszpanii
 Senat – izba wyższa parlamentu Irlandii
 Senat – izba wyższa parlamentu Jamajki
 Senat – izba wyższa parlamentu Jordanii
 Senat – izba wyższa parlamentu Kambodży
 Senat – izba wyższa parlamentu Kanady
 Senat – izba wyższa parlamentu Kazachstanu
 Senat – izba wyższa parlamentu Kenii
 Senat – izba wyższa parlamentu Kolumbii
 Senat – izba wyższa parlamentu Konga
 Senat – wyższa izba organu ustawodawczego Księstwa Warszawskiego
 Senat – izba wyższa parlamentu Lesotho
 Senat – izba wyższa parlamentu Liberii
 Senat – izba wyższa parlament Madagaskaru
 Senat – izba wyższa parlamentu Malezji
 Senat – izba wyższa parlamentu Mauretanii
 Senat – izba wyższa parlamentu Meksyku
 Senat – izba wyższa parlamentu Nigerii
 Senat – izba wyższa parlamentu Pakistanu
 Senat – izba wyższa parlamentu Palau
 Senat – izba wyższa parlamentu Paragwaju
 Senat Rządzący – w Rosji, powołany w 1711 roku przez Piotra I. Senat ten zastępował monarchę podczas jego nieobecności, ale posiadał również szerokie uprawnienia podczas kiedy władca przebywał na miejscu.
 Senat – zlikwidowana izba wyższa parlamentu Południowej Afryki
 Senat – izba wyższa parlamentu Rumunii
 Senat – izba wyższa parlamentu Rwandy
 Senat – izba wyższa parlamentu Urugwaju
 Senat – izba wyższa parlamentu Saint Lucia
 Senat – izba wyższa parlamentu Senegalu
 Senat – izba wyższa parlamentu Stanów Zjednoczonych
 Senat – izba wyższa parlamentu Suazi
 Senat – izba wyższa parlamentu Tajlandii
 Senat – izba wyższa parlamentu Trynidadu i Tobago
 Senat – izba wyższa parlamentu Urugwaju
 Senat – izba wyższa parlamentu Włoch
 Senat – izba wyższa parlamentu Wybrzeża Kości Słoniowej
 Senat – izba wyższa parlamentu Zimbabwe

Inne senaty:
 Senat szkoły wyższej
 Senat stanu Vermont
 Senat Wolnego Miasta Gdańska
 Eerste Kamer – senat Holandii
967



Wydarzenia w Polsce 

 22 września – bitwa Mieszka I z Wichmanem i Wolinianami zakończona zwycięstwem Polan.
 Mieszko I zdobył Szczecin, Kołobrzeg i Pomorze Gdańskie, pokonując Wolinian i Redarów oraz współdziałającego z nimi Wichmana.
 Mieszko I został zobowiązany do płacenia trybutu z części swego państwa.

Wydarzenia na świecie 

 Europa
 Bolesław II został księciem Czech.

Urodzili się 
 Bolesław Chrobry – król  Polski, najstarszy syn Mieszka I i Dobrawy (zm. 1025)
 Ludwik V Gnuśny – król zachodniofrankijski, ostatni z dynastii Karolingów (data sporna lub przybliżona) (ur. ok. 967) (zm. 987)

Zmarli 
 22 września – Wichman Młodszy, przywódca Redarów i Wolinian,  zginął w bitwie z Mieszkiem I (ur. ?)
 Bolesław I – książę czeski, ojciec Dobrawy (inne źródła podają datę śmierci jako 972) (ur. po 903)
 al-Isfahani – arabski historyk, literat.
 Murakami – cesarz Japonii (ur. 926)
 Sajf ad-Daula – władca Aleppo i Hims

0967
968



Wydarzenia w Polsce 

 Jordan został  pierwszym biskupem Polski (biskupstwo misyjne  w Poznaniu).
 W Annales Bohemici zapisano pod tym rokiem nazwę Polonia.

Wydarzenia na świecie 

 Europa
 Liutprand z Cremony – włoski dyplomata i kronikarz – wyruszył z polecenia Ottona I z poselstwem  do Bizancjum.
 Odbył się synod w Rawennie, na którym utworzono arcybiskupstwo w Magdeburgu. Poza tym powstało wiele innych diecezji i archidiecezji.
 Książę kijowski Światosław I wyprawił się do Bułgarii, którą czasowo podbił.
 Azja
 Đinh Bộ Lĩnh jako pierwszy władca w historii Wietnamu został cesarzem.

Urodzili się 
 29 listopada – Kazan cesarz Japonii (zm. 1008)
 Al-Hamadani – pisarz arabski (zm. 1007)
 Ethelred II – król Anglii (978-1013 i 1014-1016) (data sporna lub przybliżona) (zm. 1016)
 Olaf I Tryggvason – król Norwegii (data sporna lub przybliżona) (ur. w latach 963-968; zm. 1000)

Zmarli 
 `14 marca - Matylda von Ringelheim, święta kościoła katolickiego, żona Henryka I Ptasznika (ur. ok. 895)

Przypisy 

0968
Jordan (rzeka)

Jordan (, nahar ha-jarden; , nahr al-urdun) – rzeka w Azji, na Bliskim Wschodzie, przepływająca przez Liban, Syrię, Izrael, Palestynę i Jordanię, na kilku odcinkach będąc rzeką graniczną. Długość rzeki to 251 km, a powierzchnia dorzecza 18 000 km².

Wody Jordanu wykorzystywane są do celów irygacyjnych i energetycznych, ale ich podział i wykorzystanie jest przyczyną wielu sporów wśród państw, przez które przepływa. W 2010 roku media donosiły o skutkach nadmiernej eksploatacji Jordanu, w wyniku której obniżył się poziom wody w rzece oraz zasilanym przez nią Morzu Martwym.

Przebieg 
Jej początkiem, na terytorium Libanu, są cztery rzeki (potoki) źródłowe spływające z południowych stoków gór Antyliban.
Rzekami tymi są:
 Hasbani (hebr. שניר, senir; arab. الحاصباني, al-hasbani).
 Banias (hebr. חרמון, hermon; arab. بانياس, banias), która jako potoki spływa z góry Hermon.
 Dan (hebr. דן, dan; arab. اللدان, leddan), również spływa ze zboczy góry Hermon.
 Ajun (hebr. עיון, ajoun; arab. عيون, ajoun).
Łączą się w dolinie Hula.

Płynie na południe dnem tektonicznego rowu Jordanu w górnym biegu tworząc liczne progi. Przepływa przez Jezioro Hula, następnie przez Jezioro Tyberiadzkie. W dolnym biegu meandruje. Uchodzi deltą do Morza Martwego na wysokości 396 m poniżej poziomu morza.

Większymi dopływami (lewymi, wschodnimi) są Jarmuk i Nahr al-Szewka.

Jordan w Biblii 
W Starym Testamencie wymieniona jako główna rzeka Ziemi Obiecanej. Biblia wymienia rzekę między innymi przy okazji opisu przejścia przez niego suchą nogą przez Izraelitów pod wodzą Jozuego; osuszania go przez Eliasza i dwukrotnie przez Elizeusza (osuszenia te nie miały trwałego charakteru). Jordan odegrał też ważną rolę w cudownym uzdrowieniu Naamana.

W Nowym Testamencie Jordan wymieniony został jako miejsce chrztu Jezusa i Żydów dokonywanego przez Jana Chrzciciela. Według tradycji za miejsce, w którym chrzcił Jan Chrzciciel uznaje się Kasr al-Jahud.

Zobacz też 
 Geografia Izraela
 Forteca Krzyżowców Belvoir
 Rzeki Azji

Przypisy

Bibliografia 
 Encyklopedia Geograficzna Świata t. VI Azja, AW Opres i PPWK, Kraków 1997, .

Rzeki w Izraelu
Hierotopografia
Rzeki w Jordanii
Rzeki w Libanie
Rzeki Palestyny
Rzeki w Syrii
Rzeki i potoki biblijne
Rzeki graniczne
Kazan (cesarz)

– 65. cesarz Japonii, według tradycyjnego porządku dziedziczenia.

Kazan panował od 5 listopada 984 do 31 lipca 986.

Mauzoleum cesarza Kazan znajduje się w Kioto. Nazywa się Kamiya-gawa-no hotori-no misasagi.

Przypisy

Bibliografia 
 Alexandrowicz, Jerzy and Jan Banzemer. (1902). Wielka encyklopedya powszechna ilustrowana, Vols. 31-32. 	Warszawa: Druk. Jezierski. OCLC 255159704
 Titsingh, Isaac. (1834). Nihon Ōdai Ichiran; ou, Annales des empereurs du Japon. Paris: Royal Asiatic Society, Oriental Translation Fund of Great Britain and Ireland. OCLC 5850691

Cesarze Japonii
Urodzeni w 968
Zmarli w 1008
Jan I

Władcy
 Jan I – książę Neapolu 711-719
 Jan I Tzimiskes (925-976) – cesarz bizantyjski 969-976
 Jan I Sverkersson (1201-1222) – król Szwecji 1216-1222
 Jan I Wielki Komnen (zm. 1238) – cesarz Trapezuntu 1235-1238
 Jan I (przed 1211-1264) – książę Meklemburgii 1227–1264
 Jan I (1213-1266) – margrabia Brandenburgii 1220–1266
 Jan I Rudy (1217-1286) – książę Bretanii 1221-1286
 Jan I (1250-1285) – książę Saksonii-Lauenburg 1261-1285
 Jan I Zwycięski (1252/3-1294) – książę Brabancji 1267-1294
 Jan I (1259-1285) – król Cypru 1284-1285; król Jerozolimy jako Jan II
 Jan I z Hainaut (1247-1304) – hrabia Hainaut 1280-1304
 Jan I Holenderski (1283/4-1299) – hrabia Holandii 1296-1299
 Jan I (1275-1305) – markiz Montferratu od 1292-1305
 Jan I Scholastyk (1308/10-1372) – książę oświęcimski 1321/24-1372
 Jan I Pogrobowiec (1316-1316) – król Francji i Nawarry 1316
 Jan I Dobry (1319-1364) – książę Burgundii 1361-1363; król Francji jako Jan II
 Jan I (ok. 1321-1392/93) – książę Meklemburgii 1329-1392/93
 Jan I Dziecię (1329-1340) – książę Dolnej Bawarii 1339-1340
 Jan I Raciborski (ok. 1322-1380/82) – książę raciborski 1365-1380/82
 Jan I Burbon (1344-1393) – hrabia La Marche 1362-1393
 Jan I Myśliwy (1350-1396) – król Aragonii 1387-1396
 Jan I Dobry / Wielki (1357-1433) – król Portugalii 1385-1433
 Jan I (1358-1390) – król Kastylii-Leónu 1379-1390
 Jan I de Burbon (1381-1434) – książę Burbonii 1410-1434
 Jan I (ok. 1385-1439) – książę żagański 1403-1439
 Jan I (1410/13-1439) – książę opolski 1437-1439
 Jan I (1419-1481) – książę Kleve 1448-1481, hrabia Mark 1461-1481
 Jan I Olbracht (1459-1501) – król Polski 1492-1501
 Jan I właśc. Nzinga Nkuwu (zm. 1509) – król (manikongo) Kongo ok. 1470-1509
 Jan I Wittelsbach (1550-1604) – książę Palatynatu-Zweibrücken 1596-1604
 Jan I (około 1640-1682) – cesarz Etiopii w latach 1667–1682
 Jan I Liechtenstein (1760-1836) – książę Liechtensteinu 1806-1806, 1813-1836

 Duchowni
 Jan I Chryzostom (ok. 350-407) – patriarcha Konstantynopola 398-404
 Jan I (zm. 526) – święty, papież 523-526
 Jan I (koptyjski patriarcha Aleksandrii) (zm. 505), Patriarcha Koptyjskiego Kościoła Ortodoksyjnego w latach 496-505
 Jan I – patriarcha Antiochii w latach 428–442
 Jan I – chalcedoński patriarcha Aleksandrii w 482 r.
 Jan I – metropolita kijowski, najprawdopodobniej od ok. 1018 do połowy lat 30. XI stulecia
 Jan I (zm. 1072) – biskup wrocławski 1062-1072
 Jan I (?-1139) – duchowny katolicki, biskup praski od 1134 r.
 Jan I (zm. przed 1370) – rzymskokatolicki duchowny, biskup kamieński od 1343

Zobacz też 
 Jan i Paweł
 święty Jan
969



Wydarzenia na świecie 

 8 sierpnia – Dżawhar as-Sikilli założył Kair.
 28 października – wojska bizantyjskie zdobyły Antiochię.
 11 grudnia – Jan I Tzimiskes został cesarzem Bizancjum.
 Fatymidzi przenieśli stolicę z Kairouan do Fustat (obecnie dzielnica  Kairu).
 Fatymidzi zdobyli Palestynę; nie przeszkadzali chrześcijanom odwiedzać miejsca święte.
 Koniec rządów cesarza Reizei w  Japonii, jego następcą został En’yū.
 .
 Początek panowania  Borysa II w Bułgarii.

Zmarli 
 11 grudnia – Nicefor II Fokas, cesarz bizantyński (ur. ok. 912)
 data dzienna nieznana:
 Harald II Szara Opończa, król Norwegii (ur. ?)
 Michał Krzesimir II, król Chorwacji (ur. ?)
 Olga,  wielka księżna kijowska, święta prawosławna (ur. ok. 923/927)
 Piotr I, car Bułgarii (ur. ?)

Zobacz też 
 Ruch 969

0969
Tyr

Tyr – miasto w starożytnej Fenicji, obecnie w Libanie,
 Tyr – bóg nordycki,
 Tyr – album zespołu Black Sabbath z 1990 roku,
 Tyr – nazwa skrótowa tyrozyny,
 Týr – grupa muzyczna z Wysp Owczych,
 Týr – album grupy Týr.
Paradoks Epimenidesa

Paradoks Epimenidesa – paradoks samoodniesienia (pokrewny paradoksowi kłamcy), nazwany imieniem na wpół legendarnego greckiego filozofa i poety Epimenidesa z Krety.

Brzmienie paradoksu 
Epimenides z Krety mówi "wszyscy Kreteńczycy to kłamcy", ale sam Epimenides także jest Kreteńczykiem, więc i on jest kłamcą. Ale jeśli jest kłamcą, to mówi nieprawdę, więc Kreteńczycy są prawdomówni; ale Epimenides jest Kreteńczykiem, więc mówi prawdę; dlatego Kreteńczycy są kłamcami, podobnie jak Epimenides i w konsekwencji jego słowa są kłamstwem. W ten sposób możemy na zmianę udowadniać, że Epimenides i Kreteńczycy są prawdomówni lub nie.

Pochodzenie frazy 
W starożytności utrzymywano, że na Krecie znajduje się grób Zeusa. Idea grobu boga wydawała się Grekom wewnętrznie sprzeczna, co przyczyniło się do złej opinii o prawdomówności Kreteńczyków.

Opinię tę wyraził w jednym ze swoich utworów Epimenides, wkładając ją w usta mitycznego władcy Krety, Minosa:Ukształtowany został grobowiec dla Ciebie, jedyny święty i potężny.

Kreteńczycy zawsze kłamcy, wstrętne bestie, brzuchy bezczynne.

Ale nie jesteś martwy: żyjesz i będziesz trwać na zawsze,

W tobie żyjemy, poruszamy się i jesteśmy.Stwierdzenie Epimenidesa znalazło się także w hymnie Kallimacha z III w. p.n.e., poświęconym Zeusowi:Zeusie, jedni wszak twierdzą, żeś zrodził się w Górach Idajskich

inni znów, że w Arkadii. Którzy z nich, ojcze, są w błędzie?

„Zawsze kłamią na Krecie!” I grób twój wznieśli, o panie

Kreteńczycy, a ty nie umarłeś, ty zawsze żyć będziesz.

Przypisy 

Epimenidesa

ru:Эпименид#Парадокс Эпименида
Fortyfikacja

Fortyfikacja (z łac. fortificatio – umocnienie, od fors dpn. fortis siła i ficatio od facere robić, czynić, działać) – zespół obiektów wojskowych w postaci odpowiednich budowli i urządzeń, przeznaczonych do prowadzenia działań obronnych.

Ponadto jest to dziedzina inżynierii wojskowej, która zajmuje się przygotowywaniem terenu do walki przez opracowanie, zaprojektowanie i zorganizowanie prac mających na celu wykonanie obiektów i zespołów fortyfikacyjnych służących do osłony wojsk i obszaru terytorium podczas działań bojowych.

Jest to także nauka wojskowo-techniczna (dziedzina inżynierii wojskowej), opracowująca podstawy teoretyczne i sposoby praktyczne ochrony i obrony wojsk, ludności, obiektów tyłowych wojsk i gospodarki od działania środków napadu środkami rażenia, metodą budowy lub wykorzystania umocnień.

Podział fortyfikacji 
Obiekty fortyfikacyjne dzieli się na:
 fortyfikację polową – umocnienia terenu w procesie bezpośredniego przygotowania i prowadzenia walki (operacji), których przykładem są obozy warowne czy szańce
 fortyfikację półstałą – wznoszona jako miejsce przygotowane zawczasu do obrony na wypadek zagrożenia i wtedy dopiero wymagające dalszej rozbudowy
 fortyfikację stałą – obiekty zbudowane na stałe, a nie na potrzeby bieżących działań wojennych
 budownictwo podziemne.

Typy fortyfikacji 
Wyróżnia się następujące typy fortyfikacji:
 obóz warowny
 gród obronny
 zamek
 twierdza
 cytadela
 reduta
 fort
 rejon umocniony
 szaniec
 mur obronny
 mur kazamatowy.

Elementy fortyfikacji 
Elementami obiektów fortyfikacyjnych są:
 agger
 barykada
 basteja
 bastion
 baszta
 barbakan
 bateria
 beluarda
 chodnik minowy
 chodnik obronny
 chodnik przeciwminowy
 czoło
 działobitnia
 dzieło koronowe
 dzieło rogowe
 esplanada
 fosa
 kaponiera
 kawalier
 kawaliera
 kleszcze
 kojec
 kurtyna
 luneta
 mur Carnota
 mur obronny
 okop
 pole minowe
 poprzecznica
 poterna
 przeciwstraż
 przedmoście
 przedmurze
 przedpole
 przelotnia
 rawelin
 redita
 schron (potocznie bunkier)
 szyja
 śródszaniec
 szaniec
 tradytor
 trawers
 wał
 wieża
 wilcze doły
 zasieki.

Znani twórcy fortyfikacji 
Do znanych twórców specjalizujących się w budowaniu obiektów fortyfikacyjnych należą:
 Krzysztof Arciszewski (1592–1656)
Krzysztof Mieroszewski (1600-1679) 
 Hans Alexis von Biehler (1818-1886)
 Nestor Bujnicki (1863–1914)
 Menno van Coehoorn (1641–1704)
 Adam Freytag (1608–1650)
 Tadeusz Kościuszko (1746–1817)
 Dmitrij Karbyszew (1880–1945)
 Marc René de Montalembert (1714–1800)
 Gustav von Rauch (1774–1841)
 Simon Stevin (1548–1620)
 Arkadiusz Tielakowski (1806–1891)
 Eduard Iwanowicz Totleben (1818–1884)
 Konstanty Wieliczko (1856–1927)
 Sebastian Vauban (1633–1707)
 Gerhard Cornelius van Wallrawe (1692–1773).

Zobacz też 

 narys fortyfikacyjny
 dzieło fortyfikacyjne
 warownia
 fortalicja

Bibliografia 
 Mała Encyklopedia Wojskowa t. 1, MON: Warszawa 1967
 Bolszaja Sowietskaja Encykłopedia t. 28, Moskwa 1978
Bar

Czarnogóra:
 Bar – miasto 
 Bar – stacja kolejowa w Bar 
 Bar – gmina  

Francja:
 Bar – miejscowość  
 Bar – rzeka przepływająca przez teren departamentu Ardeny, lewy dopływ rzeki Mozy

Hiszpania:
 Bar – miejscowość

Polska:
 Bar – potok, dopływ Dunajca

Ukraina:
 Bar – miasto w obwodzie winnickim
 Bar – wieś w obwodzie lwowskim
 Bar – przystanek kolejowy w Bar
 Bar – osada
 Bar – stacja kolejowa w Bar
 Bar – rzeka w obwodzie lwowskim

Osoby:
 Bar Refa’eli (1985-) – izraelska modelka

 Adam Bar (1895–1955) – polski historyk
 Joachim Roman Bar (1912–1997) – polski duchowny katolicki, franciszkanin, profesor
 Ludwik Bar (1906–1999) – polski prawnik
 Michał Bar (1989-) – polski waterpolista

Inne:
 bar – pierwiastek chemiczny z grupy metali ziem alkalicznych
 bar – jednostka miary ciśnienia
 bar – w informatyce, zmienna metasyntaktyczna
 bar – lokal gastronomiczny
 bar – mebel gastronomiczny
 Bar – program telewizyjny typu reality show
 Bar – polska wersja programu telewizyjnego Bar
 Bar – herb szlachecki
 Bar – księstwo Rzeszy we władaniu Francji
 Bar – stacje kolejowe

Zobacz też:

 Baar
 Bahr
 BAR
Rakuszanka

Rakuszanka – po staropolsku Austriaczka (jak podaje Zygmunt Gloger w Encyklopedii staropolskiej, nazwą Rakusy określano w dawnej Polsce Austrię. Porównaj czeskie: Horní Rakousy – Górna Austria, Dolní Rakousy – Dolna Austria, czy współczesną nazwę państwa Rakousko – Austria).

Przydomek Rakuszanki nadawano często w Polsce habsburskim księżniczkom, które wychodziły za mąż za polskich królów:

 Elżbieta Rakuszanka – (1436-1505) żona Kazimierza Jagiellończyka, zwana matką królów lub matką Jagiellonów
 żony Zygmunta II Augusta:
 Elżbieta Habsburżanka – (1526-1545) I żona
 Katarzyna Habsburżanka – siostra Elżbiety, II żona od 1553
 żony Zygmunta III Wazy:
 Anna Habsburżanka – I żona  od 1592 do śmierci w 1598
 Konstancja Habsburżanka – siostra Anny, II żona po śmierci siostry od 1605
 Cecylia Renata – żona Władysława IV Wazy od 1637 do śmierci w 1645
 Eleonora Habsburg – żona Michała Korybuta Wiśniowieckiego, siostra cesarza Leopolda I
 Maria Józefa – żona Augusta III Sasa

Przypisy 

Habsburgowie
Polskie królowe
Mm

Informatyka:
 MM – Might and Magic – seria gier komputerowych  
 MM – MM Moje Miasto – sieć portali społecznościowych
 .mm – domena internetowa przypisana do Mjanmy (Birmy)

Jednostki:
 mm – milimetr – 1 mm = 0,001 metra
 Mm – mila morska – jednostka odległości
 MM – rok 2000 w rzymskim systemie liczbowym
 MM – oznaczenie miesiąca w standardzie ISO 8601

Medycyna:
 MM – szpiczak mnogi – nowotwór układu krwiotwórczego
 mm. – skrót od mięśnie lub łac. musculi (l. mnoga w obu przypadkach)

Osoby:
 MM – Marilyn Manson, wokalista i lider amerykańskiej grupy muzycznej Marilyn Manson
 MM – Marilyn Monroe – amerykańska modelka i aktorka filmowa
 MM – Mystery Man, postać grana przez Roberta Blake'a w Zagubionej Autostradzie

Technologie i produkty:
 MM – oznaczenie IATA EuroAtlantic Airways
 MM – Siatka MM – rodzaj siatki budowlanej
 MM – Mangamix – polskie czasopismo publikujące manga w odcinkach

Inne:
 Mm – mistrz międzynarodowy – tytuł nadawany szachistom (zob. mistrz międzynarodowy) oraz brydżystom (zob. tytuły klasyfikacyjne w brydżu sportowym)
 MM – Military Medal – brytyjskie wojskowe odznaczenie; odznaczeni byli uprawnieni do posługiwania się literami MM za nazwiskiem
 MM – w gospodarce magazynowej skrót stosowany do oznaczenia przesunięcia między magazynami
Obiektyw lustrzany

Obiektyw katadioptryjny – rodzaj teleobiektywu, w którym oprócz zwierciadeł wykorzystano także elementy refrakcyjne (takie jak np. soczewki). Budowa obiektywu katadioptryjnego może być zbliżona do teleskopu zwierciadlanego, np. w układzie Maksutova-Cassegraina.

Drogę promieni w obiektywie lustrzanym schematycznie przedstawia poniższy rysunek:

Obiektywy zwierciadlane dają specyficzny bokeh (jasne punkty poza płaszczyzną ostrości) w postaci ciemnych krążków z jasnym brzegiem.

 Zalety

 Zasadnicze skrócenie długości obudowy (przy jednoczesnym wzroście średnicy) oraz zmniejszenie jej masy.

 Wady
 Brak możliwości zmiany przysłony.
 Bardzo duża wrażliwość pierścienia nastawiania ostrości.
 Ostrość jest zazwyczaj ustawiana ręcznie, choć są nieliczne wyjątki, np. obiektyw Minolta AF 500mm f/8 Reflex.

Zobacz też 
 obiektyw długoogniskowy
 telekonwerter

Typy obiektywów fotograficznych

fr:Catadioptre
ru:Зеркально-линзовый телескоп
Negatyw

Negatyw – odwrotność pozytywu, czyli oryginału. Popularna nazwa błony fotograficznej negatywowej.

 W kopiowaniu brył negatyw jest symetrycznym odciśnięciem oryginału, czyli matrycą.
 W fotografii monochromatycznej jest przeciwieństwem jasności tonów z uwzględnieniem pełnej skali dynamiki nośnika (np. dla jasnego obrazu negatyw będzie ciemny).
 W fotografii kolorowej jest tym samym, co w monochromatycznej, lecz dodatkowo barwy są zamienione na barwy dopełniające.

Negatyw to także nazwa naświetlonej taśmy filmowej po nakręceniu na niej obrazów filmowych w kamerze. Negatyw jest najważniejszym spośród wszystkich tzw. materiałów wyjściowych filmu, służących do wyprodukowania kopii pokazowych filmu. Obok niego jest jeszcze negatyw tonu z naświetloną ścieżką dźwiękową. Oryginalne negatywy przechowuje się w archiwach a kopie eksploatacyjne do kin są wykonywane z duplikatów tzw. dupnegatywów. W przypadku zniszczenia oryginału wykonuje się tzw. kontrnegatyw z zachowanej kopii pozytywowej.

Zobacz też 

 diapozytyw
 patryca

Technika filmowa
Materiały światłoczułe
Rybie oko

Rybie oko – obiektyw fotograficzny, zwany również z , o nieskorygowanej dystorsji objawiającej się w tym przypadku beczkowatymi zniekształceniami obrazu. Obiektywy te posiadają kąt widzenia 180 stopni lub więcej.

Ze względu na pokrycie kadru wyróżniane są dwa rodzaje tego typu obiektywów:

 kołowe – obraz stanowi koło w kadrze,
 pełnoklatkowe – obraz zajmuje całą powierzchnię kadru.

Ze względu na rodzaj zniekształcenia wyróżnia się odwzorowania:

  – zachowujące odległości kątowe (nazywane równoodstępnym),
  – zachowuje stosunki powierzchni,
  – zachowujące jasność powierzchniową, nazywane projekcją ortograficzną,
  – zachowujące kąty, nazywaną projekcją stereograficzna.

Nazwę rybiego oka nosi także typ „judasza” do drzwi, zapewniający szerokie pole widzenia oraz niektóre .

Przykładowe obiektywy "fisheye"

Zobacz też 

 obiektyw szerokokątny
 Obiektyw ultra szerokokątny
 obiektyw stałoogniskowy
 konwerter szerokokątny
 obiektyw panoramiczny Suttona

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 Fotopolis.pl: Obiektywy typu "rybie oko"

Obiektywy fotograficzne
1076



Wydarzenia w Polsce 

 Najazd Bolesława Szczodrego na czeskie pogranicze.
 Powołanie mennicy państwowej w Krakowie.
 Poparcie papieża przez Bolesława Szczodrego.
 25 grudnia – w Gnieźnie odbyła się koronacja Bolesława II Szczodrego zwanego Śmiałym na króla Polski.
 Przywrócenie arcybiskupstwa gnieźnieńskiego wraz z biskupstwem poznańskim, utworzenie nowego biskupstwa w Płocku.

Wydarzenia na świecie 

 24 stycznia – synod biskupów w Wormacji na żądanie cesarza Henryka IV Salickiego wypowiedział posłuszeństwo papieżowi Grzegorzowi VII.
 14 lutego – synod rzymski: papież Grzegorz VII nałożył klątwę na króla Niemiec Henryka IV Salickiego.
 Październik – zjazd w Treburze: książęta niemieccy zdecydowali, że Henryk IV Salicki zostanie usunięty z tronu, jeśli w ciągu roku nie oczyści się z klątwy i wezwie papieża Grzegorza VII do rozstrzygnięcia sporu między książętami a królem.

Urodzili się 
 1 czerwca – Mścisław I Harald, wielki książę kijowski (zm. 1132)

Zmarli 
 21 marca – Robert I Burgundzki, książę Burgundii i hrabia Auxerre (ur. 1011)
 27 grudnia – Światosław II, wielki książę kijowski (ur. 1027)

1076
Peryskop

peryskop (obiektyw fotograficzny)
 peryskop (przyrząd optyczny)
 peryskop odwracalny
 Peryskop – Stronniczy Miesięcznik Elektroniczny
Peryskop (obiektyw fotograficzny)

Peryskop – typ dwusoczewkowego obiektywu fotograficznego, składającego się z dwóch identycznych soczewek umieszczonych symetrycznie po przeciwnych stronach przysłony. Jak inne symetryczne układy optyczne, rozwiązanie takie pozwala wyeliminować dystorsję i komę. Obiektyw charakteryzuje brak krzywizny pola, ale nie eliminuje aberracji chromatycznej i sferycznej.

Pierwszym obiektywem tego typu był Steinheil Periskop o otworze względnym 15 zaprojektowany w 1865 r. przez Carla von Steinheila. Późniejsze obiektywy tego typu to na przykład Goerz Hypergon (1900) i Kodak Bimat oraz Kodak Twindar (1933).

Peryskopem był również Bilar (8, ogniskowa 65 mm), obiektyw stosowany w polskim aparacie fotograficznym 6×6 cm Druh.

Zobacz też 
 aplanat
 anastygmat
 dublet

Przypisy

Bibliografia 

 
 

Typy obiektywów fotograficznych