Molibden

Molibden (Mo, ) – pierwiastek chemiczny z grupy metali przejściowych. Nazwa pochodzi od greckiego  ‘ołów’, dosłownie oznaczając „podobny do ołowiu”.

Właściwości 

Czysty molibden jest srebrzystobiały, bardzo twardy i ma jedną z najwyższych temperatur topnienia spośród pierwiastków. W małych ilościach nadaje stali odporność chemiczną i twardość, zmniejszając przy tym jej kruchość.

Podobnie jak inne chromowce jest mało aktywny chemicznie. W temperaturze pokojowej jest odporny na warunki atmosferyczne, po podgrzaniu reaguje z wieloma niemetalami. Na zimno reaguje z fluorem i niektórymi kwasami, np. ze stężonym kwasem siarkowym, wodą królewską i rozcieńczonym kwasem azotowym, natomiast w stężonym kwasie azotowym ulega pasywacji. W związkach występuje na stopniach utlenienia od −IV do VI, z wyjątkiem −III, przy czym związki  są najtrwalsze. Z tlenem tworzy fioletowy , biały  i kilka tlenków, w których jego formalny stopień utlenienia przyjmuje wartości pośrednie między V a VI, np.  i .  jest bezwodnikiem kwasu molibdenowego  i szeregu kwasów polimolibdenowych, tworzących sole – molibdeniany.

Zastosowanie 
Ponad 2/3 produkcji molibdenu jest używane jako dodatek w stopach (w połączeniu z chromem stanowi materiał lekki i bardzo mocny). Zużycie molibdenu wzrosło w czasie II wojny światowej, z powodu niedostatku wolframu. Molibdenu używa się w stalach wysokoodpornych i wysokotemperaturowych. Niektóre stopy () są szczególnie odporne na wysoką temperaturę i korozję.

Molibden jest też używany w przemyśle lotniczym, zbrojeniowym, a także do produkcji elementów lamp żarowych, jako wspornik wolframowego żarnika. Kompleksy molibdenu są stosowane jako katalizator w przemyśle naftowym, szczególnie przy usuwaniu siarki z produktów naftowych.

Izotop molibdenu 99 znajduje zastosowanie w przemyśle nuklearnym.

Wiele kompleksów molibdenu jest stosowane jako barwniki o różnych odcieniach koloru pomarańczowego, używane do produkcji farb, tuszów, tworzyw sztucznych i produktów gumowych.

Szersze zastosowanie znalazły m.in. tlenek  (błękit molibdenowy), wykorzystywany jako barwnik w przemyśle włókienniczym,  – katalizator, disiarczek molibdenu () do produkcji smarów i heptamolibdenian amonu () stosowany w chemii analitycznej do strącania fosforanów.

Rudy molibdenu stosuje się do produkcji węglików spiekanych.

Występowanie 
W skorupie ziemskiej molibden występuje w ilości 1,5 ppm. Podstawowym źródłem tego pierwiastka jest molibdenit (), w mniejszym stopniu wulfenit () i powellit ().

Molibden jest mikroelementem, odgrywa ważną rolę w metabolizmie roślin; również w enzymach.

Światowe wydobycie 

W światowym wydobyciu rud molibdenu w przeliczeniu na czysty składnik, wynoszącym w 2002 roku ok. 135 tys. ton przodowały: Chiny (39 tys. ton), USA (32 tys. ton) i Chile (30 tys. ton). Pozostałe kraje w których wydobywa się molibden to: Kanada, Meksyk, Peru, Rosja, Iran, Mongolia, Namibia, Demokratyczna Republika Konga, Maroko, Algieria, Australia, Austria, Słowenia, Rumunia, Niemcy, Turcja, Norwegia.

Występowanie w organizmie 
Molibden wchodzi w skład niektórych metaloflawoprotein – oksydazy ksantynowej uczestniczącej w metabolizmie puryn oraz (obok żelaza) dehydrogenazy aldehydowej, katalizującej m.in. utlenianie aldehydu octowego do kwasu octowego.

Historia 
Ζwiązki molibdenu do końca XVIII wieku były mylone ze związkami innych pierwiastków, przede wszystkim węgla i ołowiu. W 1778 roku Carlowi Wilhelmowi Scheele udało się oddzielić molibden od grafitu i ołowiu oraz otrzymać tlenek z molibdenitu. W 1781 roku Peter Jacob Hjelm wyodrębnił metal,  redukując jego tlenek węglem. Molibden nie znalazł zastosowania poza laboratoriami do końca XIX wieku, gdy właściwości jego stopów zostały dostrzeżone przez Francuzów.

Uwagi

Przypisy 

Pierwiastki chemiczne