alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Narzecze

Narzecze – odmiana językowa właściwa dla danej grupy użytkowników języka. Może to być synonim terminu dialekt, czyli określenie na różne niestandardowe, inne niż ogólnonarodowe formy języka,  czy też ogólne określenie na każdą wyodrębnioną odmianę języka (o standardzie mowa wówczas jako o narzeczu ogólnym/kulturalnym).

W literaturze spotyka się również ujęcie, zgodnie z którym narzecze to odmiana języka o zasięgu szerszym niż dialekt i gwara. Niektórzy autorzy traktują to pojęcie jako jednostkę pośrednią między dialektem a gwarą, dialekt ujmując jako zespół narzeczy, a narzecze – jako zespół gwar.

We współczesnym językoznawstwie polskim termin „narzecze” znajduje stosunkowo wąskie zastosowanie, spotykany jest głównie w opisie języków egzotycznych. Częściej jest spotykany w kontekście nienaukowym aniżeli w lingwistyce, np. w opowieściach podróżniczych. W dialektologii serbsko-chorwackiej termin  pozostaje w powszechnym użyciu, jako nadrzędny wobec terminu . W słowackiej tradycji lingwistycznej określenia  i  traktowane są jako równoważne, choć niektórzy badacze jako  rozumieją jednostkę większą niż .

W ogólniejszym, potocznym znaczeniu termin „narzecze” funkcjonuje również jako synonim określeń „język” i „mowa”. Bywa traktowany jako neutralny zamiennik określeń „dialekt” i „język”.

Zobacz też 

 regiolekt
 etnolekt

Przypisy

Bibliografia 
 

Dialektologia
Odmiany i style językowe

cs:Nářečí
sk:Nárečie
Normanowie

Normanowie (/Normanz, liczba mnoga od Normant, fr. współcz. Normand, starofrankoński Northman, staronordycki Norðmaðr, zlatynizowane w IX wieku jako Nortmannus, Normannus, lub Nordmannus "człowiek północy, wiking")  – potomkowie zromanizowanych najemników z północy, osiadłych w północnej części Królestwa Zachodnich Franków, od nich nazwanej Normandią.

Historia 
W dawnych kronikach terminu tego używano do określenia wszystkich Skandynawów, głównie wikingów wybierających się na łupieżcze rajdy. Część z nich osiedlała się na terytoriach, które udało im się wciągnąć pod swoje zwierzchnictwo. Począwszy od X wieku znaczenie terminu Normanowie zostało praktycznie ograniczone do powstałej w Normandii silnej grupy feudalnych rycerzy rządzących tym państwem, będących potomkami wikingów, nawróconych na chrześcijaństwo i zasymilowanych z Francuzami. Normanowie w tym sensie stali się integralną częścią rycerstwa zachodniej Europy, osiągając wiele sukcesów w licznych podbojach. Do najbardziej znanych zalicza się zdobycie Anglii pod wodzą Wilhelma Zdobywcy w 1066 roku, zdobycie przez Roberta Guiscarda najpierw Sycylii, a potem także południowych Włoch, prowadzona przez Roberta Guiscarda wojna z Bizancjum, która doprowadziła do całkowitego wyparcia Bizantyjczyków z Włoch, oraz udział w pierwszej i trzeciej wyprawie krzyżowej silnych kontyngentów normańskich z Anglii, Normandii i Włoch. W Normandii, Anglii, Włoszech i Grecji rycerstwo normandzkie powoli wtopiło się w miejscową ludność, choć do dziś w tych krajach wiele rodów arystokratycznych wywodzi swoje początki od normańskich przodków. Na części greckich wysp do dziś funkcjonują parafie katolickie, a ich wierni nazywani są Frankami (greckie określenie Normanów). W zamieszkiwanym przez potomków Spartan okręgu Mani, wciąż widoczny jest dominujący wpływ średniowiecznej normańskiej architektury obronnej.

Przypisy

Bibliografia 

 Brown R. Allen, Historia Normanów, tłum. Jerzy Jarniewicz, Marabut, 1996
Norbert Wiener

Norbert Wiener (ur. 26 listopada 1894 w Columbii, zm. 18 marca 1964 w Sztokholmie) – amerykański matematyk i filozof pochodzenia żydowskiego, twórca cybernetyki, cudowne dziecko.

Wykładał na uniwersytetach Columbia, Harvard i Maine oraz na Massachusetts Institute of Technology. Prace Wienera dotyczą podstaw matematyki, rachunku prawdopodobieństwa i analizy funkcjonalnej. W swoich pracach opisał między innymi filtr stosowany w cyfrowym przetwarzaniu sygnałów, nazwany filtrem Wienera. W teorii procesów stochastycznych znane jest pojęcie procesu Wienera.

Publikacje 
 Cybernetics or Control and Communication in the Animal and the Machine. New York 1948.
 Cybernetyka i społeczeństwo. Wyd. KiW, Warszawa 1960, s. 236.
 Cybernetyka a społeczeństwo. Wyd. 2 popr., KiW, Warszawa 1961, s. 217.
 Cybernetyka, czyli sterowanie i komunikacja w zwierzęciu i maszynie. PWN, Warszawa 1971, s. 261. Seria: Informacja i Sterowanie.

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne 
 
 God & Golem, Inc. 

Amerykańscy matematycy XX wieku
Probabiliści
Amerykańscy teoretycy sterowania
Cybernetycy
Urodzeni w 1894
Wykładowcy Massachusetts Institute of Technology
Zmarli w 1964
Laureaci National Medal of Science
Nowy Świat (ujednoznacznienie)

Nowy Świat – określenie obu Ameryk, Australii i Oceanii

Miejscowości i ich części w Polsce 

 Wg TERYT jest ich 59, w tym 16 podstawowych

Nazwa ulic w Polsce

Inne

Zobacz też 
 Nowy Świat-Uniwersytet – stacja metra w Warszawie
 Radio Nowy Świat – internetowa stacja radiowa nadawana z Warszawy
 Nový Svět – dzielnica Ołomuńca
Nomic Game

Nomic Game – eksperymentalna gra, której głównym założeniem jest możliwość zmiany reguł w trakcie gry. Początkowe reguły normują tylko sposób, w jaki powinny być dokonywane kolejne zmiany, ale same mogą zostać zniesione lub zmienione w drodze głosowania.

Pomysłodawcą gry był Peter Suber, pracownik naukowy wydziału filozofii Earlham College w USA, który użył jej w 1982 jako ilustracji do opracowywanej przez siebie książki o systemach politycznych. Od tego czasu gra zyskała niewielkie, ale oddane grono fanów.

Linki zewnętrzne 
 

Gry
Niuton

Niuton (N) – jednostka siły w układzie SI (jednostka pochodna układu SI).

1 N to siła, z jaką trzeba działać na ciało o masie 1 kg, aby nadać mu przyspieszenie równe 1 m/s²

 

Nazwa niuton upamiętnia angielskiego uczonego Isaaca Newtona.

Przykłady 
 1 N to siła z jaką ziemska grawitacja oddziałuje na ciało o masie około 0,10198 kg ≈ 102 g (np. małe jabłko).
 Na powierzchni Ziemi na ciało o masie 1 kg działa siła skierowana w dół o wartości około 9,81 N (czyli 1 kgf. W inżynierii i w codziennym życiu często stosuje się przybliżenie:
 9,81 N = 1 kgf ≈ 10 N.
 Dekaniuton (daN) = 10 N jest używany do określenia wytrzymałości np. lin jako przybliżenie 1 kgf.
 Siła przyciągania Ziemi działająca na człowieka o masie 75 kg wynosi około 736 N.

Przedrostki SI 
Wielokrotności i podwielokrotności jednostki (wyróżniono najczęściej używane):

Zobacz też 

 kilogram-siła (kilopond)
 dyna

Przypisy 

Jednostki pochodne SI
Jednostki SI pochodzące od nazwisk
Netta

W Polsce
 Netta Pierwsza – wieś w woj. podlaskim
 Netta Druga – wieś w woj. podlaskim
 Netta-Folwark – wieś w woj. podlaskim
 Netta – dawna gromada

 Osoby
 Netta Skog – fiński muzyk
 Netta Garti – izraelska aktorka

 Netta – pseudonim Ignacego Oziewicza
 Netta – pseudonim izraelskiej piosenkarki Nety Barzilaj

 Inne
 Netta – rzeka, dopływ Biebrzy
 Netta – rodzaj ptaków z rodziny kaczkowatych
 Netta – sieć rybacka
 Netta – dramat
Nawa

Nawa – część kościoła położona między prezbiterium a kruchtą, przeznaczona dla wiernych.

Oprócz świątyń jednonawowych występują dwu-, trzy-, pięcio- oraz siedmionawowe. Nawy są zazwyczaj rozdzielone rzędem podpór – słupów, filarów lub kolumn. Średniowieczne kościoły bazylikowe były trój- lub pięcionawowe, o nawie głównej dwa razy szerszej i dwa razy wyższej od naw bocznych (trójnawowe – katedra w Chartres, katedra w Reims; pięcionawowe – kościół St. Sernin w Tuluzie, katedra w Paryżu). Późnogotyckie kościoły dwunawowe mogły mieć symetryczne nawy równej szerokości (kościół NMP w Wiślicy) i prezbiterium umieszczone na osi filarów międzynawowych lub niesymetryczne nawy różnej szerokości (układ spotykany w budownictwie zakonów żebraczych – dominikanów i franciszkanów).

W okresie nowożytnym, szczególnie w baroku, można obserwować zacieranie się podziałów na nawy – często trudno orzec, czy mamy do czynienia z nawami bocznymi, czy tylko z ciągiem kaplic przyległych do nawy głównej. W kościołach jednonawowych komplikacji i zróżnicowaniu uległ kształt naw – stosowano koło, elipsę, trójliść i pięcioliść, a także różnego rodzaju elipsy i owale z aneksami.

Bardziej ogólnie można mówić o nawach w każdym podłużnym budynku (np. w świątyni antycznej), jeśli jest on podzielony wzdłuż rzędami podpór (filarów lub kolumn).

W budownictwie przemysłowym pojęcie „nawa” używane jest dla określenia części hali oddzielonej rzędem słupów. Mamy zatem hale jedno- i wielonawowe.

Zobacz też 

 korpus nawowy
 pseudobazylika
 transept
 lista najwyższych naw kościelnych

Bibliografia 
 

Części budynku
Architektura sakralna
Nowela

Nowela (wł. novella – nowość) – krótki utwór literacki, pisany prozą, charakteryzujący się wyraźnie zarysowaną i sprawnie skrojoną akcją główną, mocno udramatyzowaną, która zmierza do punktu kulminacyjnego. Fabuła noweli jest zazwyczaj jednowątkowa, pozbawiona epizodów, rozbudowanych opisów przyrody oraz szczegółowej charakterystyki postaci. Jest to jedna z odmian epiki. Jej treść dotyczy pewnego zdarzenia, opartego na wyrazistym motywie, z pozoru nieistotnym (np. kamizelka, sokół), ale często nabierającym znaczeń symbolicznych. Niemiecki pisarz Paul Heyse określił ów motyw mianem „sokoła”. Stworzył on teorię sokoła, opartą na wnikliwej analizie noweli Giovanniego Boccaccia pt. „Sokół”.

W noweli akcja toczy się w określonym czasie i miejscu, a osobą opowiadającą jej przebieg, zazwyczaj w sposób „obiektywny”, jest narrator. Ukazywane przez niego wydarzenia mają swoje przyczyny i skutki.

Geneza 
Początków noweli należy upatrywać w tradycji ustnej. Gatunek ten narodził się w Jonii (położonej w Azji Mniejszej), jednak rozwinęli go i upowszechnili Grecy, którzy przejmowali wiele wątków z tradycji kultury wschodniej, ubierając je później w greckie realia. Utwory te opowiadały głównie o przygodach i przeżyciach miłosnych. Najsłynniejszy zbiór nowel w starożytnej Grecji to Milesiaka Arystyda z Miletu, który nie zachował się do czasów obecnych, jednak liczne wzmianki o nim świadczą o popularności dzieła w świecie antycznym.

Klasyczny model noweli nowożytnej ukształtował się we Włoszech w okresie renesansu, a jego najdoskonalszym przedstawicielem był Giovanni Boccaccio – autor Dekameronu. Do klasyki nowelistyki europejskiej zaliczają się także Nowele przykładne Miguela de Cervantesa.

Typologia nowel 
Pozytywizm jest okresem rozwoju nowelistyki polskiej. Pisarze chętnie wykorzystywali formę noweli, tworząc ponadczasowe arcydzieła gatunku. Typologia nowel:
 Nowele konkretu codzienności
 Społeczne i środowiskowe
 Portrety i biografie
 Nowele paraboliczne.

Okres drugiej połowy XIX wieku określany jest jako „złoty okres nowelistyki polskiej”.

Niektóre polskie utwory nowelistyczne 
 Henryka Sienkiewicza: Latarnik, Janko Muzykant, Z pamiętnika poznańskiego nauczyciela, Szkice węglem, Sachem
 Bolesława Prusa: Kamizelka, Katarynka, Z legend dawnego Egiptu
 Marii Konopnickiej: Dym, Nasza szkapa, Miłosierdzie gminy, Mendel Gdański
 Stefana Żeromskiego: Doktor Piotr, Siłaczka, Zmierzch

Zobacz też 
 opowiadanie
 powieść

Przypisy

Bibliografia 
 Bernacki M., Pawlus M., Słownik gatunków literackich, Bielsko-Biała 2006.
 Literatura polska – sztuka, muzyka, teatr, nauka. Pozytywizm, pod red. M. Szulca, Kraków 2006.
 Słownik terminów literackich, pod red. L. Durskiej i A. Nawrot, Kraków 2004.

Gatunki literackie
Nyasaland

Niasa – brytyjska kolonia w latach 1907–1953, położona w południowej Afryce, nad jeziorem Niasa. W latach 1953–1963 wchodziła w skład posiadłości brytyjskiej pod nazwą Federacja Rodezji i Niasy. W roku 1963 ponownie uzyskała status samodzielnego terytorium o ograniczonej autonomii, tym razem pod nazwą Malawi. Taką też nazwę nosi to państwo po uzyskaniu niepodległości w 1964.

Według spisu z roku 1911 na terytorium Niasy żyło 969 183 Negroidów, 766 Europejczyków i 481 Azjatów. W marcu 1920 białych było 1015, a Azjatów 515, zaś szacunki dotyczące czarnoskórych mówiły o 1 216 000 ludzi.

Władze 
 Gubernatorzy Niasy

Przypisy

Bibliografia 
 

Historia Malawi
Dawne terytoria zależne Wielkiej Brytanii
Największe jeziora Polski

Największe jeziora Polski – artykuł przedstawia listę jezior naturalnych w Polsce według powierzchni. Tabela zbiera dane na temat jezior o powierzchni powyżej 1000 hektarów.

Lista największych jezior w Polsce

Zobacz też 
 Najgłębsze jeziora Polski
 Sztuczne zbiorniki wodne w Polsce

Przypisy 

Listy jezior w Polsce
Najgłębsze jeziora Polski

Tabela zbiera dane na temat naturalnych jezior o głębokości powyżej 50 metrów.

Zobacz też 
 Największe jeziora Polski

Przypisy 

Listy jezior w Polsce
Natura

Przyroda, in. natura ( ‘przyroda’) – w najszerszym znaczeniu wszechświat, rzeczywistość. Termin ten obejmuje także zjawiska fizyczne oraz życie – bez uwzględnienia wytworów i oddziaływania ludzi.

Wszechświat 

Wszechświat w kosmologii to nazwa oznaczająca czasoprzestrzeń, która zawiera wszystkie obiekty materialne i energię, dostępne do obserwacji metodami bezpośrednimi lub pośrednimi poprzez teleskopy i inne przyrządy obserwacyjne. Według stanu wiedzy na 2008 słowo wszechświat jest dla naukowców dwuznaczne. Zgodnie z ogólnie przyjętą teorią względności i opartej na niej teorii Wielkiego Wybuchu wiek Wszechświata szacuje się na 13,7 mld lat. Dla niektórych kosmologów obserwacyjnych, jest to sfera o promieniu około 4 × 1026 m (50 mld lat świetlnych), z nami w centrum, a pojęcie ogólnej czasoprzestrzeni nie ma sensu. Dla niektórych fizyków teoretycznych, Wszechświat jest czasoprzestrzenią według modelu Wielkiego Wybuchu w małej skali (8 × 1026 m). Obecne pomiary jednorodności promieniowania tła wskazują, że Wszechświat jest prawdopodobnie płaski i będzie rozprzestrzeniał się w nieskończoność.
Powszechnie dziś przyjętym modelem powstania i ewolucji Wszechświata jest model Wielkiego Wybuchu.

Ziemia 

Ziemia – trzecia w kolejności, licząc od Słońca, piąta co do wielkości planeta Układu Słonecznego. Jest największą z planet skalistych w Układzie Słonecznym, a także jak dotychczas jedynym znanym miejscem występowania życia. Wokół Ziemi krąży jeden naturalny satelita – Księżyc oraz prawdopodobnie dwa księżyce pyłowe (księżyce Kordylewskiego) i znaczna liczba sztucznych satelitów. Stałą, stabilną orbitę posiada także planetoida (3753) Cruithne, która pozostając w rezonansie z orbitą Ziemi przez niektórych jest uważana za drugi księżyc Ziemi.

Ziemia posiada masę i grawitację odpowiednią dla utrzymania atmosfery, chroniącej przed promieniowaniem jonizującym oraz własne pole magnetyczne chroniące przed wiatrem słonecznym. Oddalenie od Słońca jest właściwe dla utrzymania odpowiedniej temperatury. Uważa się, że czynniki te sprzyjały powstaniu życia na ziemi.

Zobacz też 
 filozofia przyrody
 nauki przyrodnicze

Przypisy 

Nauki przyrodnicze
Filozofia przyrody
Nicolas-Louis de Lacaille

Nicolas Louis de Lacaille (ur. 15 marca 1713 w Rumigny, Francja, zm. 21 marca 1762 w Paryżu) – francuski astronom, który jako pierwszy podjął próbę zrobienia mapy obejmującej całe niebo południowe. Członek Francuskiej Akademii Nauk, Królewskiej Szwedzkiej Akademii Nauk oraz Royal Society.

Działalność naukowa 
W latach 1750–1754 dowodził wyprawą Francuskiej Akademii Nauk na Przylądek Dobrej Nadziei, gdzie systematycznie zbadał południową półkulę nieba, katalogując ponad 10 000 gwiazd, z których wiele nosi nadal nadane przez niego numery katalogowe. Gdy Lacaille prowadził swe obserwacje, w pobliżu południowego bieguna znajdowały się jedynie gwiazdozbiory wprowadzone 150 lat wcześniej przez Johanna Bayera w oparciu o relacje żeglarzy. Dokładne pozycje 2000 spośród nich, razem z mapą nieba zostały opublikowane pośmiertnie w 1763 w książce „Coelum Australe Stelliferum”. Przed opuszczeniem Przylądka Dobrej Nadziei zmierzył pierwszy łuk południka w Afryce Południowej. Po powrocie odmówił przyjęcia gratyfikacji 100 000 liwrów i dalej zajmował się astronomią. Ogłosił: „Lecons d'astronomie” (1746, 1780), „Elemens d'optique” (1750), „Observations sur 515 etoiles du zodiaque” (wyd. Bailly'ego, 1763), „Astronomiae fundamenta” (1757), „Tables de logarithmes” (1760).

Lacaille jest twórcą 14 nowych konstelacji o nazwach nawiązujących do instrumentów naukowych i sztuk pięknych: Cyrkiel, Góra Stołowa, Kompas, Malarz, Mikroskop, Oktant, Piec, Pompa, Rylec, Rzeźbiarz, Sieć, Luneta, Węgielnica i Zegar. Lacaille zlikwidował konstelację Dąb Karola (Robur Carolinum), utworzoną w 1679 przez Edmonda Halleya z gwiazd Statku Argonautów, aby upamiętnić dąb, w którym jego patron, król Karol II ukrył się po przegranej z Oliverem Cromwellem bitwie pod Worcester. Dąb został włączony z powrotem do gwiazdozbioru Argo. W swoim katalogu gwiazdowym napisał: Aby wypełnić wielkie puste przestrzenie nieba między starymi gwiazdozbiorami, umieściłem w nich nowe. Ich nazwy powiązałem z najważniejszymi urządzeniami i instrumentami, których istnienie zawdzięczamy sztuce inżynierskiej.

Zobacz też 
 Gwiazdozbiory

Przypisy

Bibliografia 
 Encyklopedia Audiowizualna Britannica, Praca zbiorowa, Kurpisz S.A. Poznań 2006, 
 Encyklopedia Wszechświata, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2006,

Linki zewnętrzne 
 

Francuscy astronomowie XVIII wieku
Członkowie Francuskiej Akademii Nauk
Członkowie Królewskiej Szwedzkiej Akademii Nauk
Członkowie Royal Society
Urodzeni w 1713
Zmarli w 1762
Lista laureatów Nagrody Nobla związanych z Polską

Lista prezentuje laureatów Nagrody Nobla związanych z Polską. Ich związki z Polską definiowane są poprzez narodowość polską, urodzenie się na terytorium Polski, posiadanie obywatelstwa Polski lub posługiwanie się językiem polskim jako ojczystym (lub jednym z ojczystych).

Polscy laureaci Nagrody Nobla

Pozostali laureaci mający znaczące związki z Polską

Nominowani do Nagrody Nobla (lista niepełna) 
Lista obejmuje związane z Polską osoby nominowane do Nagrody Nobla wraz z rokiem nominacji w oparciu o oficjalne dane publikowane przez Komitet Noblowski. Na liście wyróżniono także nominacje dla osób, które w innych latach zostały zdobywcami nagrody Nobla (lista nagród w tabeli powyżej).

Komitet Noblowski może ujawnić nazwiska nominowanych po 50 latach od ich zgłoszenia. W 2022 r. udostępniono informacje o nominacjach w dziedzinie chemii i fizyki do 1970 r., w dziedzinie medycyny/fizjologii do 1953 r., w dziedzinie literatury do 1971 r., a w przypadku nagrody pokojowej do 1967 r.

Ponadto, 26 stycznia 2006 Sejm RP V kadencji przez aklamację przyjął uchwałę popierającą kandydaturę ks. Zdzisława Peszkowskiego do pokojowej Nagrody Nobla.

Uwagi

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 
 Rękopisy polskich laureatów Nagrody Nobla – kolekcja w bibliotece Polona

Nobliści
Ludzie związani z Polską
Nobel
Nobla
Listy związane z nauką
Listy związane z kulturą
Problem NP-zupełny

Problem NP-zupełny (NPC, ) – problem zupełny w klasie NP, ze względu na redukcje wielomianowe, to problem, który należy do klasy NP oraz dowolny problem należący do NP może być do niego zredukowany w czasie wielomianowym. Czasami zamiast redukcji w czasie wielomianowym używa się redukcji w pamięci logarytmicznej. Pytanie, czy są to definicje równoważne pozostaje pytaniem otwartym. Taka definicja problemów NP-zupełnych implikuje fakt, że jeśli tylko potrafimy rozwiązać jakikolwiek problem NP-zupełny w czasie wielomianowym, to potrafimy rozwiązać w takim czasie wszystkie problemy NP. Problemy NP-zupełne można więc traktować jako najtrudniejsze problemy klasy NP (z punktu widzenia wielomianowej rozwiązywalności).

Pierwszym problemem, którego NP-zupełność wykazano, był problem SAT, czyli problem spełnialności formuł zdaniowych. Udowodnił to w 1971 roku Stephen Cook.

Pytanie, czy problemy NP-zupełne można rozwiązywać w czasie wielomianowym, jest największą zagadką informatyki teoretycznej. Ciągle nie udowodniono tego, iż  (nie udowodniono także przeciwnie, że ), która jednoznacznie stwierdzałaby, że jest to niemożliwe. Rozwiązanie tego problemu znalazło się na liście problemów milenijnych. Mimo ufundowania miliona dolarów za rozwiązanie tak postawionego problemu, nikomu się to nie udało.

Problem nie może być jednocześnie NP-zupełny i CoNP-zupełny, chyba że

Przykłady 
Przykłady problemów NP-zupełnych:
 problem cyklu Hamiltona
 cykliczne pokrycie krawędziowe
 decyzyjna wersja problemu plecakowego
 kolorowanie grafu
 problem kliki
 decyzyjna wersja problemu komiwojażera (COMI)
 pokrycie wierzchołkowe
 problem spełnialności (SAT)
 problem trójkolorowalności (3COL)

Zobacz też 
 lista problemów NP-zupełnych
 problem NP-pośredni
 problem NP-trudny
 problem obliczeniowy
 problem silnie NP-zupełny

Przypisy 

Teoria obliczeń
Nagroda Loebnera

Nagroda Loebnera – coroczny konkurs polegający na napisaniu chatbota, z którym rozmowa zostanie przez sędziów uznana za najbardziej podobną do rozmowy z człowiekiem. Konkurs do 2018 roku włącznie wzorowany był na teście Turinga – sędziowie posiadali zbiór pytań, które zadawali przez terminal programowi lub człowiekowi, nie wiedząc, kto znajduje się po drugiej stronie. Na podstawie udzielanych odpowiedzi musieli zdecydować, czy rozmawiali ze stworzonym programem, czy z człowiekiem. W 2019 roku sędziowie po raz pierwszy rozmawiali tylko z maszynami. Ich zadaniem było wskazanie systemu konwersacyjnego, z którym rozmawia się najlepiej.

Pierwsza edycja konkursu została zorganizowana w 1990 roku przez Hugh Loebnera oraz Cambridge Center for Behavioral Studies. Jednorazową nagrodę główną, 18-karatowy złoty medal oraz 100000 dolarów, planowano przyznać osobie, której program przejdzie test Turinga – czyli będzie tak dobrze naśladował rozmowę, że niemożliwe będzie odróżnienie programu od człowieka. Program będzie rozumiał zadawane pytania. Przyznanie głównej nagrody zakończy definitywnie konkurs – do dzisiaj jednak nikt jej nie zdobył.
Poza tym corocznie przyznawany jest pozłacany, brązowy medal oraz 3000 dolarów osobie, której program, w danym roku, będzie najskuteczniej imitował ludzką konwersację.

Zawody odbywają się co roku, początkowo w The Cambridge Center of Behavioral Studies. Sędziowie byli losowani spośród pracowników tego instytutu. Obecnie pieczę nad konkursem sprawuje AISB i odbywa się na Swansea University (UK).

Przebieg konkursu 
Programiści muszą dostarczyć program, który działa pod Linuksem, MS Windows lub na Macintoshach lub alternatywnie dostarczyć swój własny komputer z programem, przy czym komputer musi się dać podłączyć do standardowego terminala DEC 100. Dostarczone programy mają generować na tym terminalu ekran, na którym od góry do dołu pojawia się tekst konwersacji pisany standardową czcionką i nie formatowany w żaden szczególny sposób. Tradycyjnie sędziowie mieli przez jeden dzień wolny dostęp do dwukrotnie większej liczby terminali niż liczba dostarczonych programów. Co drugi terminal był obsługiwany przez prosty program komunikacyjny, który generuje na ekranie taki sam tekst jak testowane programy, ale jest obsługiwany przez człowieka. Do co drugiego terminala był natomiast przyłączony testowany program. Sędziowie po całym dniu „konwersowania” ze wszystkimi terminalami decydują, które z terminali obsługiwał człowiek, a które program, oraz który z terminali obsługiwanych ich zdaniem przez programy zachowywał się „najbardziej po ludzku”. Sędziowie mają prawa zadawać terminalom dowolne pytania, oprócz takich, które w oczywisty sposób zdemaskowałyby programy, takie jak „jaki jest numer twojego buta”, albo „jak ma na imię twoja dziewczyna”.

Linki zewnętrzne 
 
 Wyniki konkursu w roku 2019 na stronie organizatora: https://aisb.org.uk/new_site/?p=350

Loebnera Nagroda
Sztuczna inteligencja
Network News Transfer Protocol

NNTP () – protokół komunikacyjny używany do obsługi grup dyskusyjnych, w szczególności Usenetu, używający obecnie raczej strumienia TCP/IP niż historycznego UUCP.

Jest używany zarówno do przesyłania tekstów między serwerami, jak również do czytania i wysyłania artykułów. Standard NNTP zdefiniowany w  w roku 1986 od początku nie zawierał formalnych ograniczeń do 7-bitowych kanałów ASCII, co doprowadziło m.in. do powstania kodowania yEnc stosowanego na binarnych grupach dyskusyjnych. Obecnie protokół jest opisywany przez  i domyślnie używa zestawu znaków i kodowania UTF-8.

W roku 2000 w  opisano powszechnie używane rozszerzenia standardu NNTP, obecnie te rozszerzenia zostały opisane w standardach  i .

Format wiadomości opisuje , w powszechnym użyciu są też rozszerzenia opisane w propozycji standardu znanej jako son-of-1036, zaś obecnie dobiegają końca prace nad gruntowną aktualizacją standardu.

NNTP działa standardowo na porcie 119. Przy połączeniu szyfrowanym z użyciem protokołu SSL używany jest port 563, przy czym zwykle następuje bezpośrednie połączenie na tym porcie, co jest czasem określane jako NNTPS. Obecnie  definiuje standard używania w połączeniu z NNTP protokołu TLS (następcy SSL), co oznacza, że możliwość skorzystania z portu połączenia bezpiecznego powinna zostać uzgodniona na początku po nawiązaniu połączenia niezabezpieczonego.

Zobacz też 
 Internet
 Protokoły internetowe
 RFC

Linki zewnętrzne 
 
 
 
 
 
 
 
 son-of-1036
 http://www.usenet.pl/doc/news-pl-faq.htpl

Protokoły warstwy aplikacji
Usenet
Lista najczęściej używanych języków świata

Najczęściej używane języki świata – lista największych języków świata pod względem liczby użytkowników. Ze względu na trudności w wyznaczeniu dokładnej liczby użytkowników danego języka poniższe dane mają jedynie charakter szacunkowy.

Klasyfikacja według portalu Ethnologue (wydanie 2017)

Klasyfikacja według encyklopedii Encarta i portalu Ethnologue (wydanie 2011)

Zobacz też 
 klasyfikacja języków

Przypisy

Bibliografia 
 
 Lewis, M. Paul (ed.), 2009. Ethnologue: Languages of the World, Sixteenth edition. Dallas, Tex.: SIL International
 List of languages by number of native speakers
 E.V. Gunnemark, Countries, peoples and their languages, 1992
Nihil novi

Nihil novi (łac. „nic nowego”) – potoczna nazwa konstytucji sejmowej z 1505, poważnie ograniczającej kompetencje prawodawcze monarchy I Rzeczypospolitej. Pełna formuła łacińska brzmiała Nihil novi [...] sine communi Consiliorum et Nuntiorum Terresterium consensu” (nic nowego bez zgody Panów Rady i posłów ziemskich).

Konstytucja ta została uchwalona przez sejm radomski 1505 roku w kościele farnym pw. św. Jana Chrzciciela. Jej nazwę (Nihil Novi sine communi consensu, łac. „nic nowego bez zgody ogółu”) potocznie tłumaczy się jako „nic o nas bez nas”. Zakazywała ona królowi wydawania ustaw bez uzyskania zgody szlachty, reprezentowanej przez Senat i izbę poselską; król mógł wydawać samodzielne edykty tylko w sprawach miast królewskich, edukacyjnych, wyznaniowych, Żydów, lenn, chłopów w królewszczyznach i w sprawach górniczych (przykładem późniejszym było rozporządzenie z 2 października 1535 uznające Zwierciadło saskie za prawo obowiązujące w sądach miejskich i wiejskich).

Konstytucja Nihil novi unieważniała przywilej mielnicki i w znaczny sposób umacniała pozycję szlacheckiej izby poselskiej. Jej wejście w życie, obok wejścia w życie statutów nieszawskich, często uważa się za początek wprowadzenia demokracji szlacheckiej w Rzeczypospolitej.

Zobacz też 
 Statut Łaskiego

Bibliografia 
 
 Mariusz Markiewicz, Historia Polski 1492–1795, Kraków 2002 .

Linki zewnętrzne 

 Oryginał Konstytucji Nihil Novi
 Sejm w Radomiu i Konstytucja „Nihil Novi’ z 1505 roku
 Volumina Legum I ustawa De non faciendis constitutionibus sine consensu Consiliarum et Nuntiorum Terrestriarum (O niestanowieniu ustaw bez zgody Senatu i posłów ziemskich, s. 137 f. 300)
 Pomniki praw człowieka w historii Konstytucja Sejmu Radomskiego 1505 roku (s. 91–98)

Konstytucje sejmowe I Rzeczypospolitej
Sejm radomski 1505
Zwroty łacińskie
Okulistyka

Okulistyka (łac. oculus – oko), oftalmologia (gr. ophthalmos – oko) – dziedzina medycyny zajmująca się diagnostyką, leczeniem i profilaktyką chorób oczu. W Polsce konsultantem krajowym okulistyki od 1 czerwca 2017 jest prof. dr hab. n. med. Marek Rękas.

Historia 
Według historyków indyjskich pierwsze operacje okulistyczne wykonywano już 4,5 tys. lat p.n.e. Jest to teza sporna, z uwagi na brak źródeł. Pierwszą pisemną wzmiankę o operacji okulistycznej zawiera Kodeks Hammurabiego (spisany ok. 1772 p.n.e.), w którym paragraf 215 opisuje operację usunięcia ropnia worka łzowego.

Pionierem operacji na oku w medycynie współczesnej był XVI-wieczny Niemiec Georg Bartisch (1536–1606), który w 1583 roku usunął gałkę pacjentowi z powodu raka. W 1709 roku Michel Brisseau odkrył, że przyczyną zaćmy jest zmętnienie soczewki w oku. Pierwsze szpitale okulistyczne powstawały kolejno w Wiedniu (1786), Londynie (1804, Moorfields Eye Hospital) i Petersburgu (1806).

Pierwszy polski ośrodek okulistyki (Instytut Oftalmiczny) założył w 1823 roku Wiktor Feliks Szokalski, uznawany za ojca polskiej okulistyki.

Zobacz też 
 optyka
 wykaz chorób i zaburzeń oczu
 Polskie Towarzystwo Okulistyczne

Przypisy

Linki zewnętrzne 

 Polskie Towarzystwo Okulistyczne

 
Specjalności lekarskie
Onkologia

Onkologia (z gr. όγκος = gruda, masa, nadęcie + λόγος = nauka) – dziedzina medycyny zajmująca się schorzeniami nowotworowymi, ich rozpoznawaniem oraz leczeniem.

Problematyka tej interdyscyplinarnej dziedziny medycyny dotyczy promocji zdrowia, poprawy jakości życia pacjentów onkologicznych oraz wsparcia duchowego i emocjonalnego w chorobie nowotworowej. 

Według profesora Tadeusza Koszarowskiego, uznawanego za ojca współczesnej onkologii w Polsce: onkologia jest nauką o etiologii, patologii, epidemiologii, zapobieganiu, rozpoznawaniu, wielospecjalistycznym leczeniu chorych na nowotwory i ich dalszej kontroli, opiece nad nieuleczalnie chorymi oraz o organizowaniu walki z tymi chorobami.

Zobacz też 
 onkologia kliniczna
 chemioterapia nowotworów
 chirurgia onkologiczna
 radioterapia

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 Polskie Towarzystwo Onkologiczne

 
Specjalności lekarskie
Ortopedia

Ortopedia – jedna z podstawowych specjalności lekarskich. Skupia się na diagnostyce i leczeniu operacyjnym i zachowawczym schorzeń, wad wrodzonych i nabytych, zapaleń, zakażeń, nowotworów oraz uszkodzeń i zmian pourazowych narządu ruchu: szkieletu (z wyjątkiem kości czaszki), układu więzadłowo-stawowego oraz mięśni, nerwów i naczyń.

Etymologia nazwy 

Ortopedia (gr. orthos – prosty, prawidłowy oraz paidia – dzieci). Początkowo byli to lekarze zajmujący się "prostowaniem dzieci", leczyli skrzywienia kręgosłupa. Z czasem dziedzina została rozszerzona na cały narząd ruchu.

Historia ortopedii 
W Polsce do rozwoju nowoczesnej ortopedii przyczynili się m.in. Ireneusz Wierzejewski, Adam Gruca, Wiktor Dega, Adolf Wojciechowski — autorzy licznych prac naukowych i twórcy nowych metod operacyjnych. Pierwsza klinika ortopedyczna powstała w 1923 Poznaniu, zaś Polskie Towarzystwo Ortopedyczne i Traumatologiczne założono w 1928 w Poznaniu.

Działy ogólne współczesnej ortopedii 
 Zmiany zwyrodnieniowe
 Nowotwory narządu ruchu
 Zapalenia i zakażenia kości i stawów
 Choroby nerwowo-mięśniowe
 Uszkodzenia nerwów obwodowych
 Reumoortopedia
 Jałowe martwice kości i osteochondrozy
 Choroby metaboliczne, endokrynologiczne i uwarunkowane genetycznie
 Zaopatrzenie ortopedyczne, protezowanie i amputacje kończyn
 Złamania patologiczne i zmęczeniowe

Ortopedia i traumatologia regionalna 
 Kręgosłup, miednica, klatka piersiowa
 Bark i ramię
 Łokieć i przedramię
 Nadgarstek i ręka
 Biodro i udo
 Kolano i goleń
 Staw skokowy i stopa

Szkolenie specjalizacyjne w Polsce 
W Polsce lekarz może rozpocząć szkolenie w dziedzinie ortopedii i traumatologii narządu ruchu bezpośrednio po odbyciu lekarskiego stażu podyplomowego.

Zobacz też 
 inżynieria ortopedyczna

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 Chirurgia Narządów Ruchu i Ortopedia Polska - oficjalne czasopismo Polskiego Towarzystwa Ortopedycznego i Traumatologicznego

Bibliografia 
 

 
Specjalności lekarskie
Otorynolaryngologia

Otorynolaryngologia (z gr. otos: „ucho”; rhinos, rynos: „nos”; laryngos: „krtań”), dawniej otolaryngologia – dziedzina medycyny zajmująca się rozpoznawaniem i leczeniem chorób jamy ustnej, gardła, krtani, nosa i zatok przynosowych, ucha, szyi i twarzoczaszki, a także zaburzeń głosu, mowy, słuchu i równowagi. Lekarz zajmujący się otorynolaryngologią to otorynolaryngolog. Potocznie używana jest nazwa laryngologia, która w ścisłym znaczeniu odnosi się do działu otorynolaryngologii zajmującego się chorobami gardła i krtani. W Polsce lekarze otorynolaryngolodzy są szkoleni w ramach dwóch specjalizacji: otorynolaryngologia i otorynolaryngologia dziecięca. Konsultantem krajowym otorynolaryngologii od 18 października 2016 jest prof. dr hab. Henryk Skarżyński, a otorynolaryngologii dziecięcej  prof. dr hab. Grażyna Mielnik-Niedzielska (od 20 października 2016).

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 Polskie Towarzystwo Otorynolaryngologów Chirurgów Głowy i Szyi

 
Specjalności lekarskie
Obiekt

Obiekt – wyodrębniony element rzeczywistości, mający znaczenie w rozpatrywanym modelu. Obiekt – element – może być materialny lub abstrakcyjny.

Termin ten ma różne znaczenia w różnych dziedzinach, z uwagi na wielość użytych kontekstów. Wyróżnić można następujące rodzaje obiektów:

nauki ścisłe
 obiekt w matematycznej teorii kategorii,
 obiekt fizyczny:
 obiekt astronomiczny – w megaskali,
 obiekt kwantowy – w mikroskali,
 obiekt techniczny,
 w informatyce:
 obiekt – abstrakcja programistyczna posiadająca tożsamość, stan i zdefiniowany sposób zachowania,
 obiekt (grafika 3D) – wirtualny twór zbudowany z wielokątów lub SubPatches. Posiada swoje właściwości optyczne (kolor, przezroczystość, połysk, itd.), jak i czasem fizyczne (ciężar, gęstość, twardość, itd.). Do tworzenia obiektów stosuje się programy graficzne;
 w automatyce
 obiekt sterowania,

nauki humanistyczne
 przedmiot – pojęcie metafizyczne,
 w psychoanalizie:
 obiekt,
 obiekt przejściowy;

architektura
 obiekt budowlany, obiekt małej architektury,
 obiekt zabytkowy.

sztuki plastyczne
 Obiekt (Śniadanie w futrze) - praca Meret Oppenheim

Zobacz też 
 mapowanie obiektowo-relacyjne,
 UFO – Niezidentyfikowany Obiekt Latający,
 obiektowość.
Opium

Opium − substancja otrzymywana przez wysuszenie soku mlecznego z niedojrzałych makówek maku lekarskiego (Papaver somniferum). Zawiera około 20 alkaloidów (według niektórych źródeł znacznie więcej), które można podzielić na dwa rodzaje:
 pochodne fenantrenu (morfina, kodeina)
 pochodne izochinoliny (papaweryna).

Opium było w przeszłości używane głównie jako środek przeciwbólowy, uspokajający, środek nasenny i odurzający, głównie w postaci nalewki alkoholowej, zwanej laudanum, lub palone. Od początku naszej ery do XIX w. wchodziło w skład teriaku, specyfiku mającego być uniwersalną odtrutką, czy wręcz panaceum. Szczególnie szeroko opium stosowano w Europie i Stanach Zjednoczonych w XIX wieku. Próby ograniczenia przywozu brytyjskiego opium do Chin doprowadziły do wojen opiumowych. Alkaloidy zawarte w tej substancji, między innymi morfinę, kodeinę, narkotynę, papawerynę, wykorzystuje się w lecznictwie. Również makowiny, czyli suche, dojrzałe i opróżnione z nasion torebki maku (wraz z szypułkami) oraz wymłócona słoma makowa, są źródłem tych samych alkaloidów. Kodeina stosowana jest jako lek znoszący odruch kaszlu. Przeciwkaszlowe działanie ma także narkotyna, która jednocześnie pobudza ośrodek oddechowy. Papaweryna używana jest przy kolce jelitowej, wątrobowej i innych narządów, gdyż blokuje bodźce nerwowe powodujące skurcz mięśni gładkich układu pokarmowego.

Obecnie 90% światowej (85% na rynku europejskim) produkcji opium pochodzi z Afganistanu, gdzie jest ono głównym źródłem utrzymania miejscowej ludności.

Zobacz też 

 opiaty

Przypisy 

ATC-A07
Opioidy
Original Chip Set

Original Chip Set (OCS) – chipset montowany w pierwszych modelach komputerów Amiga. Składał się z kilku czipów, mianowicie:
 Agnus (address generator) 8370 (Fat Agnus 8372A, Super Agnus 8372B) – serce OCS, układ odpowiadający za multimedia:
 pełnił funkcję kontrolera DMA dla całej architektury (25 kanałów DMA)
 zajmował się obsługą pamięci Chip RAM (8370 do 512kB, 8372A do 1MB, 8372B do 2MB)
 zawierał w sobie koprocesory graficzne Blitter i Copper
 Paula 8364 – niezmieniony od 1984 chip odpowiadający za fenomenalne w swym czasie możliwości dźwiękowe Amigi:
 bezpośredni dostęp do pamięci
 cztery 8-bitowe przetworniki cyfrowo-analogowe (po 2 na każdy kanał stereo), poprzez obniżenie głośności w jednym z 8-bitowych przetworników na kanał można było zasymulować dodatkowe 6 młodszych bitów – co dawało w sumie 14 bitowy dźwięk stereo
 format próbki: PCM 8-bit, ze znakiem, kod uzupełnień do dwóch
 różna częstotliwość próbkowania w zależności od trybu graficznego (grafika i dźwięk korzystały ze wspólnej pamięci)
 dynamika dźwięku – 48dB
 kontroler obsługi joysticka i myszki
 filtr dolnoprzepustowy – działający globalnie na wszystkie kanały
 wspomagał układ Gary w obsłudze stacji dyskietek
 Denise (Display Enable) 8362 – kontroler obrazu
 zajmował się wyświetlaniem obrazu
 potrafił zsynchronizować własny sygnał video z zewnętrznym źródłem sygnału
 zajmował się obsługą duszków (sprites).

Do architektury OCS zaliczały się także:
 CIA (complex interface adapters)
 kontroler portów wejścia/wyjścia
 kontroler klawiatury
 Gary 5719
 kontroler szyny
 kontroler stacji dyskietek
 autodiagnostyka
 chip RAM – pamięć, do której dostęp miały wszystkie układy (DMA)
 fast RAM – pamięć, do której dostęp miał tylko procesor (pamięć instalowana opcjonalnie jako karta rozszerzeń)
 slow RAM – (tylko w OCS) pamięć, do której dostęp miał tylko procesor, ale korzystał z niej przez wspólną z chipsetem szynę, co obniżało jej wydajność.

Zobacz też 
 Enhanced Chip Set
 Advanced Graphics Architecture

Amiga
Objętość (ujednoznacznienie)

Objętość to miara przestrzeni, która zajmuje dane ciało w przestrzeni trójwymiarowej. Z tej definicji wywodzą się:

Fizjologia 
 Natężona objętość wydechowa pierwszosekundowa
 objętość oddechowa
 objętość zalegająca – objętość gazu oddechowego jaka pozostaje w płucach po wykonaniu maksymalnego wydechu
 objętość zapasowa wdechowa
 objętość zapasowa wydechowa

Fizyka i chemia 
 objętość aktywacji
 objętość atomowa
 objętość cząstkowa
 objętość molowa
 objętość właściwa
 objętość właściwa gazów wybuchowych

Matematyka 
 objętość (matematyka) – objętość w geometrii trójwymiarowej

Medycyna 
 objętość końcoworozkurczowa – objętość krwi w komorach serca
 objętość wyrzutowa – objętość krwi wtłaczanej przez jedną z komór serca
 objętość dystrybucji – parametr farmakokinetyczny charakteryzujący dystrybucję leku w organizmie

Poligrafia 
 objętość dzieła drukiem

Technika 
 objętość skokowa (motoryzacja) – inna nazwa pojemności skokowej
Omasztowanie

Omasztowanie – część osprzętu żaglowego służąca do podnoszenia, rozpinania i ustawiania żagli. Przez całe wieki drzewca były wykonywane z drewna. Obecnie produkowane są ze stopów metali lekkich (głównie glinu), oraz (rzadziej) materiałów kompozytowych, takich jak laminaty i włókna węglowe, oferujące dużą wytrzymałość przy jednoczesnej redukcji masy. Początkowo przekrój masztu był okrągły, obecnie stosuje się przekroje obłe, przypominające symetryczne profile lotnicze, które zapewniają większą sprawność układu maszt-żagiel. Z tego powodu w żeglarstwie regatowym używa się także masztów obrotowych.

Omasztowanie dzieli się na stałe i ruchome.

Omasztowanie stałe jest związane z kadłubem za pomocą olinowania stałego. Do drzewc stałych zaliczamy: zbliżone do pionu maszty składające się z kolumny i steng, zbliżone do poziomu bukszpryty i wystrzały.

Drzewca ruchome są przymocowane do drzewc stałych w sposób umożliwiający ich odpowiednie ustawianie w stosunku do kierunku wiatru. Ustawianie to jest realizowanie za pomocą olinowania ruchomego. Drzewcami ruchomymi są: bomy, gafle, wytyki, reje, rejki i rozprze.

Do omasztowania zalicza się też drzewca służące do usztywniania drzewc stałych poprzez napięcie podtrzymujących je lin (lub łańcuchów): delfiniaki, jumpsalingi i salingi.

Zobacz też 
 ożaglowanie
Oberkommando des Heeres

Oberkommando des Heeres (skrót OKH) – niemieckie Naczelne Dowództwo Wojsk Lądowych od 1935 do 1945. W trakcie wojny, szczególnie po przejęciu dowództwa nad Wehrmachtem przez Adolfa Hitlera, kompetencje OKH uległy ograniczeniu i OKH głównie odpowiadało za prowadzenie wojny na froncie wschodnim.

Do roku 1918 i następnie w czasach Republiki Weimarskiej siły lądowe miały czołową pozycję w armii niemieckiej i podlegały Dowództwu Sił Lądowych (niem. Heeresleitung). Pozycja ta została zagrożona w drugiej połowie lat 30. przez utworzenie przez Adolfa Hitlera dekretem z 4 lutego 1938 Naczelnego Dowództwa Wehrmachtu – sił zbrojnych III Rzeszy (niem. Oberkommando der Wehrmacht), w skrócie OKW. Podlegały mu dowództwa wszystkich trzech rodzajów broni Wehrmachtu. Szefem OKW został Wilhelm Keitel, jeden z bardzo oddanych Hitlerowi generałów.

Naczelni dowódcy wojsk lądowych 
 od 13 września 1919 – Generalmajor Walther Reinhardt
 marzec 1920 – Generalmajor Hans von Seeckt
 październik 1926 – Generalleutnant Wilhelm Heye
 1 listopada 1930 – General der Infanterie Kurt von Hammerstein-Equord
 1935 – General der Artillerie Werner von Fritsch
 1938 do 19 grudnia 1941 – Feldmarschall Walther von Brauchitsch
 od 19 grudnia 1941 do 30 kwietnia 1945 – Adolf Hitler
 od 30 kwietnia 1945 do 8 maja 1945 – Feldmarschall Ferdinand Schörner

Szefowie Sztabu Generalnego wojsk lądowych 
 od 1935 do 1938 – Ludwig Beck
 od 1938 do września 1942 – Franz Halder
 od września 1942 do lipca 1944 – Kurt Zeitzler
 od lipca 1944 do 28 marca 1945 – Heinz Guderian
 od 28 marca 1945 do 1 maja 1945 – Hans Krebs

Pozostałe funkcje w OKH 
 Szefowie Wydziału Operacyjnego: gen. Adolf Heusinger, płk Bogislav von Bonin, gen. Walther Wenck
 I Zastępca Szefa Wydziału Operacyjnego: Friedrich Paulus (do 4.02.1942 r.), gen. Günther Blumentritt
 Główny Kwatermistrz: gen. Eduard Wagner, gen. Alfred Toppe
 Szef Wydziału Organizacyjnego: gen. Hellmuth Stieff, gen. Walther Buhle, płk Wendland
 Szef Wydziału Łączności: gen. Erich Fellgiebel, gen. Albert Braun
 Szef Wydziału Obce Armie Zachód: gen. Ulrich Liß
 Szef Wydziału Obce Armie Wschód: gen. Reinhard Gehlen
 Szef Wydziału Transportu: gen. Rudolf Gercke
 Szef Wydziału Personalnego: gen. Bodewin Keitel (do dymisji Haldera w 1942 r.), gen. Rudolf Schmundt, gen. Wilhelm Burgdorf (od 1 października 1944 r.)

Zobacz też 

 Oberkommando der Wehrmacht
 Oberkommando der Luftwaffe
 Kwatera Naczelnego Dowództwa Wojsk Lądowych (OKH) w Mamerkach

Przypisy

Bibliografia 
 Czerwony Szturm na Rzeszę, Christopher Duffy, wyd. Książka i Wiedza, Warszawa 2007, , s. 58

Heer (Wehrmacht)
Orogeneza alpejska

Orogeneza alpejska lub fałdowania alpejskie – ostatni okres globalnych fałdowań górotwórczych, w czasie którego doszło do powstania górotworu alpejskiego. 

Orogenezę alpejską pośrednio wywołał rozpad superkontynentu Gondwany. Po oderwaniu się płyt afrykańskiej, arabskiej i indoaustralijskiej podryfowały one na północ i zderzyły się z płytą eurazjatycką, powodując intensywne fałdowanie. Większość gór powstałych w trakcie tej orogenezy – alpidów – rozciąga się wzdłuż krawędzi tych płyt. 

Orogeneza alpejska zaczęła się w triasie, a największe nasilenie nastąpiło w trzeciorzędzie. Trwała przez cały paleogen, na który przypadła główna faza fałdowań, i trwa nadal. 

W jej ramach wyróżnia się 3 etapy:
wczesnoalpejski (trias–kreda)
środkowoalpejski (paleogen)
późnoalpejski (neogen)

A także bardziej szczegółowe fazy orogeniczne:
eokimeryjska (koniec triasu)
neokimeryjska (koniec jury)
laramijska (koniec kredy)
walahijsko-wołowska (pliocen–plejstocen)
rodańska (miocen–pliocen) – została wyniesiona wtedy południowa Europa
attycka (miocen–pliocen) – zostały wyniesione Hellenidy
styryjska (późny miocen) – wyniesione Karpaty oraz Alpy
sawska (paleogen–neogen)
helwecka (oligocen)
pirenejska (eocen)

Skutki orogenezy alpejskiej 
W toku orogenezy alpejskiej zostały wypiętrzone w szczególności łańcuchy górskie łańcucha alpejsko-himalajskiego:
 Europa:
 Pireneje
 Góry Betyckie
 Apeniny 
 Alpy 
 Karpaty 
 Bałkan
 Góry Dynarskie 
 Hellenidy (m.in. Pindos) 
 Góry Krymskie
 Azja:
 Kaukaz
 Góry Pontyjskie  
 Elburs 
 Kopet-dag 
 Taurus 
 Zagros 
 Mekran 
 Kunlun 
 Hindukusz 
 Karakorum 
 Pamir 
 Himalaje 
 Góry Arakańskie
 Afryka:
 Atlas

a także 
 Andy w Ameryce Południowej
 Kordyliery w Ameryce Północnej 
 Góry Koriackie i Góry Środkowe w Azji. 

W czasie orogenezy alpejskiej sąsiadujące ze strefą fałdowań górskie masywy hercyńskie często uległy odmłodzeniu bądź, przeciwnie, zniszczeniu i zapadnięciu.

Zobacz też 
 tabela stratygraficzna.

alpejska
Orogeneza kaledońska

Orogeneza kaledońska  – ruchy górotwórcze trwające od późnego kambru po wczesny dewon. Największe nasilenie w Ameryce Północnej osiągnęły u schyłku ordowiku i na początku syluru (faza takońska), a w Europie na przełomie kambru i ordowiku oraz pod koniec syluru. W wyniku fałdowania kaledońskiego powstały góry zwane kaledonidami.

Fazy orogeniczne:
 finmark          (kambr - ordowik) – powstały Góry Skandynawskie
 grampian         (kambr - ordowik) – powstała Szkocja i Szwecja; morze wycofało się
 sardyńska        (kambr - ordowik) – przerwa w sedymentacji; regresja morza w Ameryce Północnej
 sandomierska     (wczesny ordowik po wczesnym tremadoku) – wypiętrzenie Gór Świętokrzyskich
 takońska         (ordowik - sylur) – w Europie następuje zmiana facji (spłycenie)
 ardeńska/eryjska (koniec syluru) – wypiętrzenie Ardenów oraz Irlandii
 orkadyjska       (ems) – wypiętrzenie Orkadów, Reńskich Gór Łupkowych, Spitsbergenu
 akadyjska        (środkowy dewon) – wypiętrzenie Appalachów, Kanady oraz pogłębienie bruzdy środkowo-polskiej, powstanie północnej Anglii

Powstały wówczas:
 Góry Kaledońskie, Grampiany i Góry Skandynawskie
 północno-wschodnia część Appalachów (Ameryka Północna)
 góry zachodniego Kazachstanu 
 północny Tienszan (Azja)
 Sajany (Azja)
 Ałtaj (Azja)
 Góry Jabłonowe (Azja)
 Góry Świętokrzyskie (Polska)
 góry Flinders (Australia)
 Wyspy Brytyjskie
 Grenlandia

Nazwa orogenezy pochodzi od słowa Caledonia, oznaczającego po łacinie Szkocję.

Według teorii tektoniki płyt orogen kaledoński powstał w wyniku zamknięcia hipotetycznego oceanu Iapetus. W sylurze doszło do kolizji kontynentu Baltiki z Laurencją i Avalonią w wyniku czego powstał superkontynent Laurosja (Eurameryka), wchodzący obecnie w skład Ameryki Północnej, Europy i Grenlandii. 

Na terenie dzisiejszej Polski podczas orogenezy kaledońskiej dość intensywne ruchy działały na terenie dzisiejszych Gór Świętokrzyskich, gdzie doszło do częściowych fałdowań i wypiętrzania niektórych rejonów. W znacznie mniejszym stopniu ruchy kaledońskie wpłynęły na warunki sedymentacji w obszarze dzisiejszych Sudetów, choć również tu obserwuje się zmiany facjalne, bardzo ograniczony przestrzennie metamorfizm i fałdowania związane z niewielkimi ruchami tektonicznymi. Obszary dzisiejszych Gór Świętokrzyskich, a zwłaszcza Sudetów zostały geologicznie ukształtowane przede wszystkim w wyniku działania orogenezy hercyńskiej.

kaledońska
Era paleozoiczna
Oscar (ujednoznacznienie)

Nagroda Akademii Filmowej o nazwie Oscar
 Oscar – typ radzieckich okrętów podwodnych
 OSCAR – pierwszy amatorski sztuczny satelita Ziemi
 Oscar – kot, maskotka okrętowa z czasów II wojny światowej
 Oscar (kot)
 OSCAR (protokół komunikacyjny)
 OScar (Open Source car) – projekt samochodu oparty na zasadach open source
 Oscar – film francuski
 Oscar szachowy
 Oscar (ur. 1991) – brazylijski piłkarz

Zobacz też 
 Oskar
Ojczyzna

Ojczyzna – termin o dwojakim znaczeniu, odnoszącym się do przestrzeni istotnej dla pojedynczego człowieka (jednostki) bądź zbiorowości (narodu), wyznaczone zwłaszcza miejscem urodzenia tych osób, ich zamieszkiwaniem przez istotną część życia, czy miejscem pochodzenia ich przodków bądź rodziny. Na podstawie teorii Stanisława Ossowskiego wyróżnia się ojczyznę prywatną i ojczyznę ideologiczną. Pierwszą z nich jest przestrzeń wyznaczona miejscem urodzenia czy zamieszkiwania pojedynczego człowieka, druga – wspólnym terytorium narodowym. W myśl tych założeń ludzie należący do jednego narodu mogą mieć różne ojczyzny prywatne, wspólna jest dla nich natomiast ojczyzna ideologiczna. Członkowie danego narodu mogą mieć jednak różne koncepcje ojczyzny ideologicznej oraz w różnoraki sposób artykułować swą przynależność do danej wspólnoty narodowej.

Jednostkę i naród łączy z ojczyzną często pozytywna więź emocjonalna, wówczas w piśmie wyraz ten pisany jest wielką literą: Ojczyzna, co podkreśla czyjś szacunek wobec jego ojczyzny. Pojęciem korelującym z ojczyzną prywatną jest termin mała ojczyzna.

Pojęcie ojczyzny nie jest pojęciem prawnym i poczucie tożsamości czyjejś ojczyzny jako własnej przynależy wyłącznie do człowieka. Osobnymi pojęciami są natomiast narodowość i obywatelstwo, jak i wymienione miejsce urodzenia, miejsce zamieszkania oraz zameldowanie.

Zobacz też 

 patriotyzm
 patriotyzm lokalny

Przypisy 

Filozofia społeczna i polityczna
Socjologia narodu
Teoria polityki