Łańcut

Łańcut – miasto w Polsce położone w województwie podkarpackim, na granicy Podgórza Rzeszowskiego i Pradoliny Podkarpackiej. Siedziba powiatu łańcuckiego oraz gminy wiejskiej Łańcut. Leży w dawnej ziemi przemyskiej.

Łańcut należy do województwa podkarpackiego, leżąc 16 km na wschód od jego stolicy – Rzeszowa. Przez tereny miasta przebiega autostrada A4, która łączy zachód Europy z Ukrainą.

Według danych z 1 stycznia 2018 Łańcut liczył 17 777 mieszkańców.

Historia 

Miasto założone zostało przez króla Kazimierza Wielkiego. Lokacja miasta na prawie magdeburskim nastąpiła w roku 1349 z nadania księcia Władysława Opolczyka w dolinie rzeki Wisłok.

Król sprowadził kolonistów niemieckich (zob. Głuchoniemcy) z miasta Landshut (‘strażnica kraju’) w Bawarii. Jest to zatem nazwa przeniesiona (ponowiona) przez kolonistów na nowo założone miasto, a następnie adaptowana fonetycznie z języka niemieckiego do polskiego. W pobliżu Łańcuta założono w roku 1450 niemiecką wieś Helwigau. Ludność niemiecka z okolic Łańcuta zachowała swoją odrębność językową do pierwszej połowy XVIII wieku.

Nazwa miasta notowana była w formach: Landshut, Lanczuth (1375), Landssuth (1381), Lanchth (1384), Lanczuth (1494), jeszcze w roku 1650 Landshut.

W XV wieku wybudowano zamek początkowo drewniany, który do XVI wieku dawał odpór najazdom tatarskim.

W 1635 roku Łańcut uzyskał prawo składu.

W wyniku I rozbioru Polski w 1772 r. miasto stało się częścią Austrii, wchodząc w skład Galicji.

W latach 1918–1921, podczas wojny polsko–bolszewickiej, Łańcut był miejscem przetrzymywania jeńców z Ukraińskiej Armii Halickiej (powstał w nim pierwszy obóz w Polsce).

Podczas okupacji niemieckiej administracja tzw. Generalnego Gubernatorstwa wprowadziła dla miasta w 1941 roku nazwę Landshut.

W czerwcu 1942 roku Niemcy utworzyli getto dla żydowskich mieszkańców. Przebywało w nim około 1500 Żydów. 19 sierpnia 1942 roku zostali wywiezieni do obozu w Pełkiniach, a część do obozu zagłady Bełżcu i tam zamordowani.

Struktura powierzchni 
Łańcut ma obszar 19,43 km² (2002), w tym:
 użytki rolne: 59%
 użytki leśne: 2%

Miasto zajmuje 4,3% powierzchni powiatu.

Demografia 

Miasto liczyło w 2008 roku 18025 mieszkańców (31 grudnia 2008).
Dane z 31 grudnia 2008 r.:

 Piramida wieku mieszkańców Łańcuta (2014).

Zabytki i atrakcje turystyczne

Gospodarka

Przemysł 
 Fabryka śrub „Śrubex” SA obecnie „Koelner” SA
 Łańcucka Fabryka Wódek „Polmos Łańcut”
 Zakład Poligraficzny „Techgraf”
 Zakłady odzieżowe „Vipo”
 Lancerto S.A.

Handel 
Łańcut jest ośrodkiem usługowym dla mieszkańców regionu.
 Sieci sklepów, supermarkety: Delikatesy Asia (PASSA), Biedronka, Delikatesy Centrum, Lidl, Rossmann
 Centra Handlowe: „STILEX”, „Kapitol”

Transport 

Przez Łańcut przebiega linia kolejowa Kraków – Medyka o znaczeniu międzynarodowym ze stacją kolejową.

Oświata 

Obecnie w Łańcucie działają 4 szkoły podstawowe, 2 gimnazja, 4 licea ogólnokształcące oraz 4 profilowane, 6 szkół zawodowych i technicznych. Działają również szkoła artystyczna oraz szkoła policealna. Od roku 2007 funkcjonuje Powiatowe Centrum Kształcenia Praktycznego i Edukacji Zawodowej.
W Łańcucie istnieje również Uniwersytet Trzeciego Wieku.

Szkoły podstawowe 
 Szkoła Podstawowa nr 1 im. Kardynała Stefana Wyszyńskiego (ul. Piłsudskiego 7)
 Szkoła Podstawowa nr 2 im. ks. Jana Twardowskiego (ul. Kościuszki 17)
 Szkoła Podstawowa nr 3 im. 10 Pułku Strzelców Konnych (ul. 29 Listopada 21)
 Szkoła Podstawowa nr 4 im. Jana Pawła II w Łancucie (ul. Kochanowskiego 6)

Szkoły ponadgimnazjalne 
 I Liceum Ogólnokształcące im. Henryka Sienkiewicza
 Zespół Szkół Nr 1 im. Janusza Korczaka (ul. Grunwaldzka 11)
 Medyczna Szkoła Policealna (ul. Grunwaldzka 11)
 Zespół Szkół Nr 2 im. Jana Kochanowskiego (ul. Podzwierzyniec 41)
 Zespół Szkół nr 3 im. M. Kopernika
 Zespół Szkół Technicznych (ul. Armii Krajowej 51A)
 Centrum Kształcenia Praktycznego i Edukacji Zawodowej im.Felicjana Dzierżanowskiego (ul. Armii Krajowej 51)

Szkoły artystyczne 
 Państwowa Szkoła Muzyczna I stopnia im. T. Leszetyckiego w Łańcucie (ul. 3 Maja 19)
 Szkoła Muzyczna I i II st. Łańcuckiego Towarzystwa Muzycznego (z uprawnieniami szkoły publicznej) (ul. 3 Maja 19)

Religia

Kościół katolicki 
W Łańcucie mają swoją siedzibę dwa dekanaty należące do archidiecezji przemyskiej:
 Dekanat Łańcut I z parafiami:
 Parafia św. Stanisława Biskupa i Męczennika (Parafia Farna) z kościołem farnym
 Parafia św. Michała Archanioła
 Dekanat Łańcut II – parafie:
 Parafia Chrystusa Króla
 Parafia św. Józefa – Podzwierzyniec

Kościół Adwentystów Dnia Siódmego 
 zbór w Łańcucie, ul. Konopnickiej 7

Świecki Ruch Misyjny „Epifania” 
 Zbór w Łańcucie, ul. Czarnieckiego 22

Świadkowie Jehowy 
 Sala Królestwa, ul. Kopernika 4a

Sport 
 PTG Sokół Łańcut – koszykówka mężczyzn
 UMKS Łańcut – siatkówka kobiet
 Stal Łańcut – piłka nożna mężczyzn (w sezonie 2019/2020 w występuje w klasie okręgowej w grupie Rzeszów)

Przypisy

Linki zewnętrzne 

 Portal informacyjny miasta oraz powiatu łańcuckiego
 
 Archiwalne widoki i publikacje związane z miejscowością w bibliotece Polona

 
Miasta posiadające prawo składu
Miasta w Polsce lokowane w XIV wieku
Miasta w województwie podkarpackim