alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Tkanka zwierzęca

Tkanki zwierzęce – ogół tkanek występujących u zwierząt tkankowych. Tkanki różnicują się z listków zarodkowych (ektodermy, endodermy i mezodermy, przy czym ta trzecia występuje tylko u zwierząt trójwarstwowych). Tworzy pokrycie ciała, wyściela narządy wewnętrzne.

Ogólnie rzecz biorąc, z ektodermy powstają:
 naskórek
 nabłonek przedniego i tylnego odcinka układu pokarmowego
 tkanka nerwowa.

Z endodermy rozwija się głównie nabłonek środkowej części układu pokarmowego. Z mezodermy powstaje większość tkanek łącznych i tkanka mięśniowa.

Podział tkanek zwierzęcych 
Histologia zwierząt wyróżnia kilka podstawowych grup (rodzajów) tkanek, ale w ich obrębie od kilkudziesięciu do stu kilkudziesięciu (a nawet więcej w niektórych źródłach) typów szczegółowych.

 tkanka nabłonkowa
 nabłonek jednowarstwowy
 płaski
 sześcienny (brukowy, kostkowy)
 cylindryczny (walcowaty)
 wielorzędowy
 nabłonek wielowarstwowy
 płaski
 przejściowy
 tkanka łączna
właściwa
siateczkowa
 włóknista
luźna
 zbita
 ukształtowana
 nieukształtowana
 zarodkowa
 tłuszczowa
 oporowa
 tkanka chrzęstna
 szklista
 sprężysta
 włóknista
 tkanka kostna
 gąbczasta
 zbita
 krew, chłonka i hemolimfa
 tkanka mięśniowa
 poprzecznie prążkowana
 mięśnie szkieletowe
 tkanka mięśniowa poprzecznie prążkowana typu sercowego
 gładka
 tkanka nerwowa

Uwagi

Bibliografia
TRNA

tRNA, transportujący (transferowy) RNA (ang. transfer RNA) − stosunkowo nieduże, składające się z kilkudziesięciu nukleotydów, cząsteczki kwasu rybonukleinowego (RNA), których zadaniem jest przyłączanie wolnych aminokwasów w cytoplazmie i transportowanie ich do rybosomów, gdzie w trakcie procesu translacji zostają włączone do powstającego łańcucha polipeptydowego. tRNA cechuje wysoka specyficzność w stosunku do aminokwasów. Każdy z aminokwasów syntetyzowanego białka może być transportowany przez jeden, a niektóre przez kilka różnych tRNA. Cząsteczki tRNA występują w komór­kach w stanie wolnym bądź też związane ze specyficznym aminokwasem. Kompleks tRNA-aminokwas nosi nazwę aminoacylo-tRNA.

W każdej komórce organizmu znajduje się przynajmniej 20 rodzajów cząsteczek tRNA i przynajmniej jedna odpowiada swoistemu aminokwasowi. U człowieka są 22 geny mitochondrialne kodujące tRNA  i około 500 funkcjonalnych genów tRNA w genomie jądrowym. U organizmów eukariotycznych za transkrypcję genów kodujących tRNA odpowiada polimeraza RNA III.

Cząsteczki tRNA zbudowane są z ok. 74 do 95 nukleotydów. W skład cząsteczki wchodzą również zmodyfikowane nukleozydy (pseudourydyna – chroniąca przed reakcją z toll like-receptors 7/8. i dihydrourydyna).

Wzór strukturalny tRNA ma budowę palczastą i przyjmuje kształt czterolistnej koniczyny w którym można wyróżnić 4 ramiona. Każde z tych ramion pełni inną funkcję:
 ramię DHU – struktura spinki z dihydroksyuracylem (nukleotyd nietypowy dla RNA), zawiera informację jaki rodzaj aminokwasu może być przyłączony do danego tRNA, 
 ramię akceptorowe – sparowane zasady końców 3' i 5', oprócz końca CCA-3' niesparowanego, do którego przyłączają się chemicznie aktywowane aminokwasy za pomocą wiązania estrowego,
 ramię zmienne – tylko w niektórych tRNA,
 ramię Tψc – rybotymidowe, psi to modyfikowana zasada zwana pseudouracylem. Ramię służy do łączenia się z rybosomem i umocowania tRNA na matrycy,
 pętla antykodonowa – odpowiedzialna za rozpoznanie i związanie z kodonem w mRNA. Sekwencja antykodonowa rozpoznaje komplementarny tryplet nukleotydów tworzących kodon, na cząsteczce mRNA (w taki sposób następuje odczyt informacji genetycznej).

tRNA stanowi 10—12% ogólnej ilości kwasów rybonukleinowych w komórce 
i charakteryzuje się wśród innych rodzajów RNA najmniejszą masą cząsteczkową, zawartą w granicach od 25 do 30 kDa.

Przypisy 

RNA
Tokyo

Tokio – stolica Japonii

Przedsiębiorstwa 
 Tokyo Marui – japońskie przedsiębiorstwo produkujące repliki broni
 Tōkyō Tsūshin Kōgyō K.K. – pierwsza nazwa korporacji Sony

Kluby sportowe 
 Tokyo Verdy – japoński klub piłkarski
 F.C. Tokyo – japoński klub piłkarski

Lokalizacje 
 Little Tokyo – dzielnica w śródmieściu (downtown) Los Angeles w Kalifornii w Stanach Zjednoczonych
 (498) Tokio – planetoida z pasa głównego asteroid

Budowle i obiekty 
 Dworzec Tōkyō – jeden z ważniejszych dworców kolejowych na terenie aglomeracji tokijskiej
 Tōkyō Tawā – jeden z symboli Tokio
 Tokyo Mid-Town Tower – wieżowiec w Tokio
 Tokyo Opera City Tower – wieżowiec w Tokio
 Tokyo Wan Aqua-Line – płatna droga ekspresowa o długości 15,1 km, przecinająca w poprzek Zatokę Tokijską
 Tokyo Dome – tokijski stadion

Manga 
 Tokyo Babylon – manga stworzona przez grupę CLAMP
 Tokyo Mew Mew – manga
 Tokyo Ghoul – manga

Muzyka

Zespoły 
 Tokyo Ska Paradise Orchestra – japoński zespół ska
 Tokyo Yankees – japoński zespół speedmetalowy

Piosenki i albumy muzyczne 
 Tokyo – singel szwedzkiego wokalisty Danny'ego
 Live in Tokyo – ujednoznacznienie
 The Tokyo Showdown – album koncertowy szwedzkiej grupy wykonującej melodic death metal, In Flames
 Tokyo I'm on My Way! – singel J-popowej grupy muzycznej Puffy AmiYumi
 Tokyo Road: Best of Bon Jovi – kompilacja zespołu Bon Jovi
 Tokyo Tales – płyta heavymetalowego zespołu Blind Guardian
 Tokyo Tapes – pierwszy album koncertowy Scorpions
 Welcome to Tokyo – pierwszy studyjny album japońskiego zespołu muzycznego Shanadoo

Wystawy 
 Tokyo Game Show – tokijska ekspozycja gier komputerowych
 Tokyo Motor Show – wystawa samochodów

Pozostałe 
 Tokyo Disney Resort – park tematyczny
 Tokyo-Ga – film dokumentalny Wima Wendersa
 Tōkyō Metro – jedna z dwóch sieci metra tokijskiego
 Tokyo Sexwale – południowoafrykański biznesmen i polityk, działacz przeciw apartheidowi i więzień polityczny
 TV Tokyo – japońska stacja telewizyjna, działająca od 1964 roku

Zobacz też 
 Metro w Tokio
 Tokijska Giełda Papierów Wartościowych
 Tokijska Róża
Tlenek magnezu

Tlenek magnezu (magnezja palona), MgO – nieorganiczny związek chemiczny z grupy tlenków zasadowych zawierający magnez na II stopniu utlenienia.

Związek ten w temperaturze pokojowej jest białą substancją krystaliczną. Otrzymany w temperaturze do 900 °C nazywany jest magnezją kaustyczną kalcynowaną i łatwo ulega reakcjom, np. roztwarza się w kwasach. W przeciwieństwie do  z zimną wodą reaguje bardzo powoli, jednak po podgrzaniu reakcja staje się szybka. Produktem jest wodorotlenek magnezu, . Po wyprażeniu w temp.  lub wyższej tworzy tzw. magnezję spiekaną (znaną też jako magnezja całkowicie wypalona), która ze względu na bardzo małą powierzchnię właściwą jest niereaktywna. Po stopieniu magnezji (tt. ) w łuku elektrycznym i zestaleniu otrzymuje się magnezję topioną, o jeszcze mniejszej reaktywności; jest ona praktycznie odporna na warunki atmosferyczne.

Tlenek magnezu występuje w przyrodzie jako minerał peryklaz. 

Stosowany jest do wyrobu cementów, odlewów, naczyń ognioodpornych, tygli. Ma również zastosowanie w medycynie jako lek na nadkwasotę i zatrucia. W fotografii służy do zobojętniania emulsji fotograficznej.

Otrzymywanie 
Tlenek magnezu na skalę przemysłową otrzymuje się:
 Z magnezytu (). Minerał poddaje się obróbce wstępnej w celu usunięcia zanieczyszczeń, a następnie praży w temperaturze :

 Z wody morskiej.
W pierwszym etapie strąca się wodorotlenek magnezu za pomocą wapna:

Wykorzystuje się tu fakt, że  jest ok. 200× słabiej rozpuszczalny w wodzie niż . Następnie do zawiesiny bardzo drobnego osadu  dodaje się większe kryształy tego związku, indukując powiększenie ziaren osadu, który filtruje się i przemywa, uzyskując syropowaty produkt zawierający <50% wody. Praży się go w temp. ok. :

 Z solanek o różnym pochodzeniu:
 otrzymanych przez wymywanie podziemnych złóż soli magnezu, takich jak biszofit  lub karnalit 
 pozostałości po produkcji soli (NaCl) z naturalnych solanek, np. z wód Morza Martwego
 pozostałości po produkcji soli ze złoży halitu
W procesach tych MgO wytwarza się podobnie jak z wody morskiej. Chlorek magnezu można poddać też pirohydrolizie, umieszczając go w strumieniu przegrzanej pary wodnej o temp. :

 MgO otrzymuje się też z dolomitu, czyli węglanu magnezu wapnia, . Minerał poddaje się kalcynacji:

Z powstałej mieszaniny tlenek wapnia usuwa się metodami chemicznymi. Można też wykorzystać fakt, że  ulega rozkładowi już w temp. , podczas gdy  jest trwały do temp. .

Na skalę laboratoryjną MgO można otrzymać poprzez utlenianie lub spalanie magnezu:
 
Inne metody to rozkład termiczny  lub niektórych soli magnezu (, , ).

Zobacz też 
 spoiwo magnezjowe

Przypisy

Bibliografia 
 

ATC-A02
ATC-A06
ATC-A12
Magnezu, tlenek
Związki magnezu
Środki suszące
Tlenek wapnia

Tlenek wapnia (wapno palone), CaO – nieorganiczny związek chemiczny z grupy tlenków zasadowych zawierający wapń na II stopniu utlenienia.

W temperaturze pokojowej związek ten jest białym ciałem drobnokrystalicznym. Tlenek wapnia posiada własności higroskopijne. Łączy się gwałtownie z wodą tworząc wodorotlenek wapnia, przy czym wydziela się ciepło.

Tlenek wapnia jest otrzymywany technicznie na wielką skalę przez prażenie (tzw. kalcynowanie) kamienia wapiennego w temperaturze 900–1000 °C w piecach zwanych wapiennikami.

  → CaO + 

Ma zastosowanie w budownictwie (jako zaprawa murarska oraz w przemysłowej produkcji silikatów), w metalurgii, w przemyśle szklarskim i ceramicznym. Jest używany również jako środek owadobójczy (insektycyd), jako nawóz sztuczny w rolnictwie (podwyższa pH gleby) oraz do otrzymywania karbidu.  Na skalę laboratoryjną wykorzystywany jest m.in. do otrzymywania amoniaku oraz jako środek odwadniający.

Przypisy 

Wapnia, tlenek
Związki wapnia
Urologia

Urologia – gałąź chirurgii zajmująca się budową, fizjologią i schorzeniami układu moczowo-płciowego u mężczyzn oraz układu moczowego u kobiet, a częściowo również żeńskim układem płciowym (uroginekologia).

Zobacz też 
 Andrologia
 Ginekologia
 Seksuologia

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 Polskie Towarzystwo Urologiczne

 
Specjalności lekarskie
URL

Ukraińska Republika Ludowa
w informatyce – URL (ang. Uniform Resource Locator). Standard URL opisany jest w dokumencie .

Linki zewnętrzne
Uran (ujednoznacznienie)

Uran – siódma planeta Układu Słonecznego
 uran (łac. uranium) – pierwiastek chemiczny z grupy aktynowców (symbol U)
 Uran (Uranos, Uranus) – w mitologii greckiej bóg i uosobienie nieba

Zobacz też 

 Ch-35 Uran – radziecki pocisk przeciwokrętowy
 Operacja Uran – okrążenie wojsk niemieckich podczas Bitwy stalingradzkiej
 Rigoberto Urán – kolumbijski kolarz szosowy
 Urania – strona ujednoznaczniająca
 uraninit – minerał z gromady tlenków (tlenek uranu)
Użytek (poligrafia)

Użytek – jedna kopia pracy przygotowanej do druku (lub jej fragment mieszczący się na arkuszu druku).

W przypadku pracy lub jej fragmentu – kilkakrotnie mniejszych od stosowanego arkusza drukarskiego – należy przygotować kilka użytków, czyli na jednym arkuszu będzie drukowanych od razu kilka kopii. Np. ulotka formatu A5 drukowana na maszynie A3 wymaga przygotowania pracy w 4 użytkach.

W przypadku tradycyjnej techniki przygotowania druku (CtF) użytkiem będzie jeden komplet klisz (w przypadku druku kolorowego) lub jedna klisza (w przypadku druku czarno-białego lub innego jednokolorowego) – zawierająca tylko jedną kopię pracy. Jeśli druk odbywać się będzie na wielokrotnie większym arkuszu papieru, to należy dla drukarni przygotować odpowiednio większą ilość użytków. Można wtedy przygotować kilka kompletów klisz lub naświetlić klisze w impozycji, czyli naświetlić jedną wspólną kliszę (lub zestaw wspólnych klisz w druku wielobarwnym) wielkości docelowego formatu zadrukowywanego w maszynie papieru z kilkoma kopiami pracy. Wtedy na jednej zbiorczej kliszy będziemy mieli rozmieszczone kilka użytków.

W nowszych technikach przygotowania druku (np. CtP, CtPress), przy wielu użytkach, są one nanoszone na jedną wspólną formę drukową (lub ich zestaw w przypadku wielu kolorów).

Zobacz też 
 druk
 DTP
 poligrafia
DTP
Układ termodynamicznie zamknięty

Układ termodynamicznie zamknięty (układ termodynamiczny półzamknięty) – taki układ termodynamiczny, który nie wymienia z otoczeniem masy  natomiast może wymieniać energię.

Z punktu widzenia wymiany energii układ może być zamknięty:
 adiabatycznie – nie wymienia energii na sposób ciepła (jest izolowany termicznie), ale może wymieniać energię na sposób pracy (np. ruch tłoka, czyli praca zmiany objętości, praca elektryczna),
 diatermicznie – energia jest wymieniana na sposób ciepła i na sposób pracy.

Zobacz też 
 układ termodynamiczny otwarty
 układ termodynamiczny izolowany

Uwagi

Przypisy 

Termodynamika
Układy fizyczne
Układ termodynamicznie otwarty

Układ termodynamicznie otwarty – układ termodynamiczny, który może wymieniać z otoczeniem materię i energię.

Zobacz też 
 układ termodynamiczny
 układ termodynamicznie zamknięty
 układ termodynamicznie izolowany

Termodynamika
Układy fizyczne
Układ termodynamicznie izolowany

Układ termodynamicznie izolowany (układ termodynamiczny odosobniony) –  układ termodynamiczny, który nie wymienia z otoczeniem ani materii, ani energii.

Z zasady zachowania energii wynika, że suma wszystkich rodzajów energii układu jest stała. W szczególności nie zmienia się energia wewnętrzna układu, co jest ujęte w pierwszej zasadzie termodynamiki. Jego poszczególne elementy mogą wymieniać między sobą energię oraz masę, ale suma energii wszystkich przemian w układzie izolowanym musi być równa 0.

Zobacz też 
 układ termodynamiczny otwarty
 układ termodynamiczny zamknięty (półzamknięty)

Przypisy 

Termodynamika
Układy fizyczne
Międzynarodowa Unia Kolarska

Międzynarodowa Unia Kolarska (, UCI) – międzynarodowa instytucja zajmująca się propagowaniem kolarstwa, organizowaniem zawodów, ustanawianiem standardów sprzętowych, kontrolowaniem zawodników oraz ustalaniem ich list rankingowych w sportach kolarskich. Siedziba Unii znajduje się w Aigle w południowo-zachodniej Szwajcarii.

UCI dość długo było nastawione na propagowanie prawie wyłącznie tradycyjnych sportów kolarskich, a więc kolarstwa szosowego oraz kolarstwa torowego i kolarstwa przełajowego. W 1989 roku UCI zdecydowała się jednak „dostrzec” także kolarstwo górskie, BMX oraz trial rowerowy. Wszystkie te dziedziny UCI stara się obecnie „obsługiwać” na równych zasadach, tj. organizować mistrzostwa świata, puchar świata, ustalać reguły sprzętowe oraz udzielać licencji zawodniczych i prowadzić ranking zawodników zawodowych.

Jak dotąd spośród sportów kolarskich UCI nie zajęło się jeszcze sportami uprawianymi na rowerach poziomych i eksperymentalnych.

Historia 
UCI zostało założone 14 kwietnia 1900 r. w Paryżu przez organizatorów wyścigów kolarskich z Belgii, Stanów Zjednoczonych, Francji, Włoch i Szwajcarii.

Prezesi

Zobacz też 

 Europejska Federacja Cyklistów
 kod UCI
 kolarstwo na letnich igrzyskach olimpijskich
 kolarstwo szosowe
 kolarstwo torowe
 kolarstwo przełajowe
 kolarstwo górskie
 BMX
 Polski Związek Kolarski

Linki zewnętrzne 
 Oficjalna strona 

Kolarstwo
Międzynarodowe organizacje sportowe
UseModWiki

UseModWiki – oprogramowanie wiki stworzone w latach 1999-2000 przez Clifforda Adamsa w języku Perl. Oprogramowanie udostępniane jest na licencji GNU General Public License. Strony w UseModWiki zapisywane są w postaci prostej bazy danych opartej na plikach tekstowych, a nie na serwerze baz danych.

Od początku istnienia (15 stycznia 2001) do początku 2002 r. oprogramowanie UseModWiki używano we
wszystkich wersjach językowych Wikipedii. 28 listopada 2002 r. polska Wikipedia zmieniła silnik na MediaWiki.

Linki zewnętrzne 
 Oficjalna strona UseModWiki
 Lista stron używających UseModWiki

Wiki
Wolne oprogramowanie napisane w Perlu
Urządzenie wejścia-wyjścia

Urządzenie wejścia-wyjścia, urządzenie we-wy, urządzenie we/wy, urządzenie I/O – urządzenie do komunikacji systemu komputerowego z jego użytkownikiem lub innym systemem przetwarzania danych. Często służy ono do zamiany wielkości fizycznych na dane przetwarzane przez system lub odwrotnie. Na przykład mysz komputerowa przetwarza kierunek i prędkość ruchu po powierzchni, odbiornik GPS aktualne położenie geograficzne, a monitor komputera przetwarza dane komputerowe na obraz przedstawiany na wyświetlaczu.

Dane wejściowe to te informacje, które przekazywane są do systemu komputerowego, natomiast dane wyjściowe to informacje wysyłane z systemu do urządzeń zewnętrznych (zwykle urządzeń peryferyjnych).

Rozróżnia się trzy typy urządzeń wejścia-wyjścia:

 urządzenia wejścia to: klawiatura, mysz, skaner, joystick, mikrofon, odbiornik GPS, czytnik linii papilarnych, kamera internetowa;
 urządzenia wyjścia to: monitor, drukarka, głośniki, słuchawki, brzęczyk, ploter;
 urządzenia wejścia i wyjścia to: karta sieciowa, modem, ekran dotykowy, moduł Bluetooth, moduł IrDA, urządzenie USB oraz wszelkie inne nośniki danych z możliwością zapisu i odczytu.

W konstrukcjach z XXI w. część urządzeń wejścia-wyjścia znajduje się wewnątrz obudowy systemu (np. jednostki centralnej komputera), często nawet bezpośrednio na płycie głównej. Natomiast te urządzenia wejścia-wyjścia dołączone do systemu za pomocą kabli lub komunikujące się w inny sposób (np. za pomocą fali radiowych lub podczerwieni), zwane są urządzeniami peryferyjnymi (pojęcie to może być różnie rozumiane, zob. urządzenia peryferyjne).

Interfejs 
Wszystkie urządzenia wejścia-wyjścia są wyposażone w interfejs, który pozwala na komunikację z systemem oraz jednoznaczne adresowanie urządzenia. Interfejs charakteryzuje odpowiednia specyfikacja elektryczna i logiczna, pozwalającą na komunikację z systemem, do którego jest dołączone. Najpopularniejsze interfejsy urządzeń wejścia-wyjścia to USB, PCI Express i SATA, a dawniej RS-232 i IDE.

Obsługa 
Obsługa urządzenia wejścia-wyjścia jest realizowana przez system, do którego jest podłączone. System przetwarza otrzymane dane lub wysyła odpowiednio przetworzone dane do urządzenia wejścia-wyjścia. Funkcjonalność takiego urządzenia jest silnie uzależniona od aplikacji działającej w systemie, która obsługuje dane urządzenie. Przykładowo obsługa tabletu graficznego przez komputer może się sprowadzać do podstawowej funkcjonalności myszy komputerowej, ale specjalizowana aplikacja może np. rozpoznawać siłę nacisku i odpowiednio do niej dobierać grubość kreski rysowanej w programie graficznym.

Zobacz też 

 układ wejścia-wyjścia

Interakcja człowieka z komputerem
Sprzęt komputerowy
Układ jednostek miar MKS

Układ jednostek miar MKS (Metr Kilogram Sekunda) – układ jednostek miar, którego jednostkami podstawowymi są: metr (m), kilogram (kg) i sekunda (s), pozwalający na pomiar wielkości mechanicznych i dynamicznych.

System został utworzony w 1889 roku, a w 1960 roku został zastąpiony przez układ SI.

Zobacz też 
 jednostka miary
 przedrostek dwójkowy w informatyce
 Inne układy jednostek miar
 SI
 CGS
 MKSA
 MTS
 MKGS

Przypisy 

MKS

es:Sistema Técnico de Unidades
tr:Elektromanyetik birimler
Układ jednostek miar MKSA

Układ jednostek miar MKSA (skrót od „metr kilogram sekunda amper”) – układ jednostek miar wielkości elektromagnetycznych. Został zastąpiony przez układ SI, który jednak posiada wszystkie jednoski wcześniej wchodzące w skład MKSA. Jest rozszerzeniem układu MKS o wielkości elektryczne.

Został on oficjalnie zatwierdzony przez Międzynarodowy Komitet Miar w 1946 roku i był w użyciu do 1960.

Jednostki podstawowe: metr (m), kilogram (kg), sekunda (s), amper (A).

Zobacz też 
 jednostka miary

Przypisy 

MKSA
Układ jednostek miar CGS

Układ jednostek miar CGS (Centymetr Gram Sekunda) nazywany bezwzględnym układem jednostek. Zastąpiony przez układ SI. Stosowano różne układy oparte na CGS m.in. es CGS czy em CGS.

Jednostki 
Jednostki podstawowe: centymetr (cm), gram (g), sekunda (s).

Jednostki pochodne:
 prędkości – cm na sekundę
 przyśpieszenia – gal
 ciśnienia – baria
 siły – dyna
 energii i pracy – erg
 mocy – erg na sekundę
 lepkości dynamicznej – puaz
 lepkości kinetycznej – stokes
 częstotliwości – herc

Przypisy

Bibliografia 

 
CGS
U (ujednoznacznienie)

U jest dwudziestą pierwszą literą alfabetu łacińskiego, dwudziestą siódmą literą alfabetu polskiego.

U 
 U – litera używana do oznaczenia napięcia elektrycznego
 U – symbol pierwiastka chemicznego, uranu
 U – jednostka długości używana w przemyśle elektronicznym i komputerowym
 U – unit, jednostka aktywności enzymów
 U – W angielskim języku używany jako skrót od "You", na przeróżnych chatach, IRC itp.

u 
 u – jednostka masy atomowej
 u – oznaczenie jednego z kwarków, kwarku górnego
 – symbol IPA samogłoski

Zobacz też 
 ’u’ – opera w języku klingońskim
 µ – litera alfabetu greckiego "my"
 lista jednoliterowych skrótów i symboli
USS

USS to skrótowiec, który może oznaczać:
 United States Ship – Okręt Stanów Zjednoczonych (zobacz też: lista skrótowców przed nazwami okrętów)
 Ukierunkowane szczelinowanie skał metodą strzelniczą – jedna z metod aktywnej profilaktyki tąpań
 Ukraińscy Strzelcy Siczowi
UW

Układ Warszawski
 Unia Wolności
 Uniwersytet Warszawski
 Uniwersytet Wileński
 Uniwersytet Wrocławski
Urząd Wojewódzki – aparat wojewody
Uranius Antoninus

Uranius (Lucius Iulius Aurelius Sulpicius Uranius Antoninus, zm. po 254) – dziedziczny kapłan Afrodyty i El Gabala w Emesie w Syrii. W 253 r. odparł najazd Persów na Emesę i ogłosił się cesarzem. Po zwycięstwie Waleriana nad Emilianem w tym samym roku zawarł ugodę z Walerianem i zrzekł się pretensji do tytułu cesarskiego. Jego dalsze losy są nieznane, aczkolwiek przypuszcza się, że po przybyciu Waleriana do Syrii w 254 r. mógł zostać zamordowany.

Przypisy 

Rzymianie
ULF

ULF (ang. ultra low frequency – „częstotliwość ultraniska”), fale ultradługie – zakres fal radiowych o częstotliwości: 300–3000 Hz i długości 100–1000 km.

Zastosowanie 
Pasmo wykorzystywane do komunikacji w kopalniach, ponieważ potrafi przeniknąć przez warstwy ziemi o znacznej grubości.

Trzęsienia ziemi 
W stacjach sejsmologicznych zaobserwowano wzmożoną aktywność w paśmie ULF podczas niektórych trzęsień ziemi (np. w Kalifornii w 1989). Podejmuje się badania w celu wykrycia związku fal tej częstotliwości z aktywnością sejsmiczną, co być może pozwoli na zbudowanie systemu wczesnego ostrzegania.

Zobacz też 
 Voice frequency
 Rezonans Schumanna
 Skrajnie niska częstotliwość, ELF

Przypisy 

Promieniowanie elektromagnetyczne
Międzynarodowa Unia Chemii Czystej i Stosowanej

Międzynarodowa Unia Chemii Czystej i Stosowanej (ang. International Union of Pure and Applied Chemistry, w skrócie IUPAC [aj-ju-pak]) – międzynarodowa organizacja zajmująca się przede wszystkim standaryzacją symboliki, nazewnictwa i wzorców wielkości fizycznych stosowanych przez chemików na całym świecie. Oprócz tego IUPAC zajmuje się koordynacją badań naukowych oraz organizacją międzynarodowych kongresów i konferencji o tematyce chemicznej.

IUPAC powstał w 1919 w Londynie z inicjatywy towarzystw chemicznych z Niemiec, Francji i Wielkiej Brytanii. Siedzibą organizacji jest Zurych.

Struktura 
Jego członkami (po jednym z danego kraju) są albo narodowe towarzystwa chemiczne, albo narodowe komitety IUPAC (w krajach, gdzie nie ma narodowych towarzystw chemicznych lub gdzie zdecydowano, aby zamiast towarzystwa kraj był reprezentowany przez osobny komitet).

Polskę (która należy do tej organizacji od 1919 roku) reprezentuje właśnie taki odrębny od Polskiego Towarzystwa Chemicznego narodowy komitet IUPAC.

Przedstawiciele organizacji członkowskich tworzą Radę IUPAC, która podejmuje większość wiążących decyzji normalizacyjnych. Propozycje tych decyzji są ustalane przez komisje, w których zasiadają zwykle najlepsi specjaliści z danej dziedziny.

Publikacje 
Oficjalnymi czasopismami IUPAC, w których publikowane są wszystkie nowe ustalenia normalizacyjne, a także dyskusje i polemiki na ich temat, są Pure and Applied Chemistry i Chemistry International.

Oprócz tego IUPAC wydaje zeszyty terminologiczne (ostatnie pochodzą z 2003 roku), dokładnie wyjaśniające zasady nomenklatury związków chemicznych, zwane „kolorowymi księgami” oraz Solubility Data Series – zbiory danych fizykochemicznych związków i pierwiastków chemicznych, które są podstawą międzynarodowych norm analitycznych.

Kolorowe księgi IUPAC 
 Księga Złota – Kompendium terminologii chemicznej
 Księga Zielona – Wielkości, jednostki i symbole w chemii fizycznej
 Księga Czerwona – Nomenklatura w chemii nieorganicznej
 Księga Niebieska – Nomenklatura w chemii organicznej
 Księga Purpurowa – Nomenklatura makromolekularna
 Księga Pomarańczowa – Nomenklatura w chemii analitycznej
 Księga Srebrna – Nomenklatura w naukach klinicznych
 Księga Biała – Nomenklatura biochemiczna

Konferencje IUPAC w Polsce 
 14th International Symposium on the Chemistry of Natural Products, Poznań, 9–14 lipca 1984.

Zobacz też 
 Międzynarodowa Unia Farmaceutyczna (IUPHAR)

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 Oficjalna strona IUPAC

Międzynarodowe organizacje naukowe
Międzynarodowe organizacje pozarządowe
Organizacje chemiczne
Organizacje standaryzacyjne
Organizacje w Szwajcarii
Uprawa

uprawa roli
 uprawa roślin
 uprawa leśna
 uprawa bezpłużna
 uprawa energetyczna
 uprawa hydroponiczna
 uprawa konserwująca
 uprawa kopieniacza
 uprawa współrzędna
 uprawa zachowawcza
 uprawa zerowa
Unia celna

Unia celna – porozumienie handlowe, w ramach którego kraje członkowskie znoszą cła i inne taryfy w obrotach handlowych oraz ustalają wspólną zewnętrzną politykę handlową.

Niższym stadium integracji jest strefa wolnego handlu, w której nie obowiązuje wspólna polityka wobec państw trzecich. Wyższym stadium jest wspólny rynek, a więc dodatkowo swobodny przepływ czynników produkcji.

Krótkookresowymi efektami utworzenia unii celnej są efekt kreacji handlu oraz efekt przesunięcia handlu. W dłuższym okresie można zaobserwować zmianę skali produkcji, związaną z powiększeniem się rynku. Są to tak zwane korzyści ze skali produkcji. Innym skutkiem jest wzrost konkurencji, który wymaga wzrostu efektywności gospodarowania przedsiębiorstw. W nowo zaistniałej sytuacji przedsiębiorstwa muszą podejmować odpowiednie kroki, aby stać się konkurencyjnymi w porównaniu z zagranicznymi przedsiębiorstwami.

Przykładami unii celnej są:
 Niemiecki Związek Celny, powołany w 1834 przez państwa niemieckie,
 unia celna krajów Beneluksu, powołana w 1948,
 Europejska Wspólnota Gospodarcza, utworzona w 1957, jako unia celna działała od 1968, w 1992 przekształcona w Unię Europejską; do wspólnego obszaru celnego w latach 1991-2001 dopuszczono trzy nie należące do EWG/WE/UE państwa: Andorę, San Marino i Turcję.

Przypisy

Bibliografia
Unia wileńsko-radomska

Unia wileńsko-radomska (1401) – porozumienie oddające dożywotnio rządy na Litwie Witoldowi Kiejstutowiczowi jako wielkiemu księciu z zachowaniem dla Władysława Jagiełły władzy zwierzchniej.

Przyczyny 
Po klęsce w bitwie z Tatarami nad rzeką Worsklą w 1399 r. książę Witold postanowił zwrócić swoją ekspansję przeciwko Krzyżakom, z którymi był w sojuszu od 1398 roku. Jednak z braku środków i z powodu obaw przed roszczącym sobie prawa do tronu książęcego Świdrygiełłą potrzebował sojusznika, dlatego postanowił szukać zbliżenia z Polską, która także była skłonna do kompromisu, mimo prób prowadzenia przez Witolda polityki niezależnej od Korony i woli Władysława Jagiełły.

Postanowienia 
 W 1401 roku w Wilnie wielki książę Witold Kiejstutowicz wystawił dokument uznający zwierzchnictwo Jagiełły i Korony oraz zobowiązywał się wraz z bojarami litewskimi do przyłączenia ziem litewskich do Królestwa Polskiego.
 Witold Kiejstutowicz otrzymał dożywotnie rządy na Litwie jako wielki książę litewski (Magnus Dux Lithuaniae) z zachowaniem władzy zwierzchniej nad nim dla króla Władysława Jagiełły, uznanym najwyższym księciem Litwy (Supremus Dux Lithuaniae).
 Biorąc pod uwagę śmierć w 1399 roku królowej Jadwigi Andegaweńskiej i brak potomstwa z Władysławem II Jagiełłą, bojarzy litewscy zastrzegli, że w przypadku bezpotomnej śmierci króla wspólnie z panami polskimi wybiorą nowego monarchę. Tym samym unia nabierała charakteru unii personalnej, przy zachowaniu odrębności obydwu państw.
 Obie strony zobowiązały się do pomocy przy odpieraniu ataków wrogów. Inaczej niż w polityce zagranicznej, w sferze stosunków wewnętrznych pozostały niezależne.
 Potwierdzono postanowienia Unii z Krewa z 1385 roku.
Ustępstwo Polaków miało polegać na rezygnacji z aktu inkorporacji Wielkiego Księstwa na czas życia Witolda. Po raz pierwszy akty unii zostały wystawione nie tylko przez monarchów i panów polskich, lecz także przez bojarów litewskich.

Akt podpisania 
Negocjowanie warunków porozumienia rozpoczęto w grudniu 1400 roku w Grodnie, gdzie król Władysław podpisał pierwszy akt Unii, podpisanej następnie przez Witolda oraz osobno przez bojarów litewskich w Wilnie w styczniu 1401 roku i przez 49 panów polskich w Radomiu w dniu 18 marca 1401 roku.

Skutki 
Na mocy postanowień sojuszniczych wojska polskie wzięły udział po stronie litewskiej w walce z Krzyżakami w trakcie powstania na Żmudzi w latach 1401–1404 i prowadzonych w tym czasie najazdów na Litwę. Starcia te zakończył pokój w Raciążku z 1404 roku.

Zobacz też 
 unia polsko-litewska
 stosunki polsko-litewskie

Bibliografia 
 Henryk Łowmiański, Polityka Jagiellonów, Wydawnictwo Poznańskie, 2006, .
 Sebastian Piątkowski, Radom – zarys dziejów miasta, Radom 2000, .
 Jerzy Lukowski, Hubert Zawadzki, A Concise History of Poland, page 44, Cambridge University Press, 2006, .

 
Wydarzenia 1401
Unifikacja (informatyka)

Unifikacja () – operacja na dwóch lub więcej drzewach, która znajduje takie przyporządkowanie zmiennych, że drzewa te są równe. Np. (w notacji lispowej): (+ x 2) i (+ (+ z 7) y) są unifikowalne dla y=2 i x=(+ z 7). (+ x 2) i (+ y 3) nie są unifikowalne. Podobnie unifikowalne nie są (* x 2) i (+ x x) ani (+ 2 3) i (+ 3 2) – unifikacja dotyczy tylko symboli, a nie ich znaczenia.

Unifikator to wygenerowany w ten sposób zbiór przyporządkowań.

Algorytm wygląda tak:
 jeśli po jednej stronie jest zmienna, dorzucamy ją do unifikatora i zamieniamy wszystkie jej wystąpienia na to co występuje po drugiej stronie. Należy zająć się też przypadkiem szczególnym, kiedy druga strona zawiera wystąpienie tej zmiennej – zależnie od implementacji x i (+ x 1) mogą się unifikować, nie unifikować, bądź też powodować niezamierzone zapętlenie.
 jeśli po obu stronach są te same stałe, unifikacja się powiodła
 jeśli po obu stronach są te same relacje n-arne, unifikacja się powiodła o ile powiodła się unifikacja wszystkich n-poddrzew, przy czym unifikator dotyczy wszystkich poddrzew.
 jeśli po obu stronach są różne stałe bądź relacje, unifikacja się nie powiodła.

Kod 
Kod dla prostoty prezentacji nie zajmuje się w sposób szczególny przypadkiem, kiedy po jednej stronie występuje ta sama zmienna co po drugiej.

type utree = 
    Var of string
  | Const of string
  | Unary of string * utree
  | Binary of string * utree * utree
;;

let rec find_var sv = function
    Var v -> if v = sv then true else false
  | Const c -> false
  | Unary (op,a) -> find_var sv a
  | Binary (op,a,b) -> (find_var sv a) or (find_var sv b)
;;

exception NotUnificable
;;

let ureplace sv rt t =
  let rec ureplace_aux = function
      Var v -> if sv = v then rt else Var v
    | Const c -> Const c
    | Unary (op,a) -> Unary (op,ureplace_aux a)
    | Binary (op,a,b) -> Binary (op,ureplace_aux a,ureplace_aux b)
  in List.map (function (a,b) -> ureplace_aux a, ureplace_aux b) t
;;

let rec unify = function
    [] -> []
  | (Var v, rt)::t -> (v,rt)::unify (ureplace v rt t)
  | (rt, Var v)::t -> (v,rt)::unify (ureplace v rt t)
  | (Unary (op1,a1),Unary (op2,a2))::t -> if op1 = op2
    then unify ((a1,a2)::t)
    else raise NotUnificable
  | (Binary (op1,a1,b1), Binary (op2,a2,b2))::t -> if op1 = op2
    then unify ((a1,a2)::(b1,b2)::t)
    else raise NotUnificable
  | _ -> raise NotUnificable
;;

unify [Binary ("+", Var "x", Const "2"), Var "y"]
;;

unify [(Binary ("+", Var "x", Const "2"), Binary ("+", Binary ("+", Var "z", Const "7"), Var "y"))]
;;

AC-unifikacja 
Unifikację można zmodyfikować włączając do niej reguły łączności (Associativity) i przemienności (Commutativity) niektórych symboli. Jeśli uznamy łączność i przemienność plusa (+ 2 3) i (+ 3 2) się unifikują, podobnie (+ 2 (+ 3 4)) i (+ (+ 4 2) 3).
W takim wypadku zamiast drzew używa się w praktyce multizbiorów: (+ {2, 3, 4}) i (+ {4, 2, 3}) są oczywiście unifikowalne.

AC-unifikacja nie jest jednak jednoznaczna, np. (+ x (+ 2 y)) i (+ 2 (+ 3 4)) można unifikować równie dobrze przez x=3 y=4 jak przez x=4 y=3.

Zobacz też 
 unifikacja w znaczeniu technicznym.
 rezolucja

Programowanie komputerów
Uniwersum

uniwersum – synonim pojęcia „wszechświat”
 uniwersum – w matematyce
 uniwersum Herbranda – w logice matematycznej
 uniwersum języka – w logice matematycznej 
 uniwersum – wykreowany świat przedstawiony w danym utworze literackim, filmowym itp.
 uniwersum symboliczne – w filozofii społecznej i politycznej

Zobacz też 

 zbiór (ujednoznacznienie)
Użytkownik końcowy

Użytkownik końcowy (ang. end user; również końcowy odbiorca) – w ekonomii użytkownik, który konsumuje dostarczony mu produkt lub usługę. W odróżnieniu od pośredników końcowy odbiorca nie odsprzedaje produktu dalej. Przykładowo: końcowy odbiorca ponosi ostateczne koszty podatku VAT, czy jest odbiorcą licencji końcowego użytkownika.

Według polskiej ustawy Prawo telekomunikacyjne użytkownik końcowy to podmiot korzystający z publicznie dostępnej usługi telekomunikacyjnej lub żądający świadczenia takiej usługi, dla zaspokojenia własnych potrzeb (art. 2 pkt 50).

Według europejskiego kodeksu łączności elektronicznej oznacza użytkownika, który nie udostępnia publicznych sieci łączności elektronicznej ani publicznie dostępnych usług łączności elektronicznej.

Przypisy

Bibliografia 
 Ustawa z dnia 16 lipca 2004 r. Prawo telekomunikacyjne ()

Prawo telekomunikacyjne
Ekonomia
Verlan

Verlan – przestawianie sylab lub czytanie wyrazów od tyłu, tak by utworzyć nowe słowa slangu, występuje w języku francuskim.

Sama nazwa verlan utworzona jest właśnie w ten sposób: verlan ⇐ lanver ⇐ l'envers (na odwrót).

Verlan jest najczęściej używany w języku mówionym, dlatego pojawiają się spory, jak zapisywać utworzone w ten sposób słowa. Najczęściej, jeżeli słowo trudno wymówić, lekko się je zmienia, ułatwiając wymowę. Zapisuje się je najczęściej zgodnie z zasadami pisowni francuskiej.
Niektóre wyrażenia na stałe weszły do użytku codziennego (np.  – „To coś niesamowitego!”).

Przykładowe słowa w verlanie 
 cimer ⇐ merci (dziękuję)
 relou ⇐ lourd (dosł. ciężki, potocznie: męczący, nużący)
 ouf ⇐ fou (dosł. szalony, potocznie: niesamowity)
 fait ièche ⇐ fait chier (wkurza)
 keuf ⇐ flic (glina)
 keum ⇐ mec (facet)
 laisse béton ⇐ laisse tomber (daj spokój) – spopularyzowane przez piosenkę piosenkarza Renaud
 meuf ⇐ femme (kobieta)
 teuf ⇐ fête (impreza)
 reum ⇐ mère (matka)
 beur ⇐ arabe (Arab)
 reubeu ⇐ beur (Francuz pochodzący z Maghrebu; podwójne przestawienie: arabe → beur → reubeu)
 tromé ⇐ metro
 zyva ⇐ vas-y (dosł. idź tam, potocznie: no dalej!)

Zobacz też 
 louchébem

Języki sztuczne
Język francuski
Vicente Aleixandre

Vicente Pío Marcelino Cirilo Aleixandre y Merlo (ur. 26 kwietnia 1898 w Sewilli, zm. 14 grudnia 1984 w Madrycie) – poeta hiszpański, przedstawiciel Pokolenia 27, laureat Nagrody Nobla w dziedzinie literatury za rok 1977.

Życiorys 

Vicente Aleixandre urodził się 26 kwietnia 1898 r. w Sewilli. Wczesne lata spędził w pobliskim mieście Maladze. Gdy miał jedenaście lat, przeniósł się z rodziną do Madrytu. Ukończył prawo i ekonomię na Uniwersytecie Madryckim. W 1917 r. poznał Dámaso Alonso, dyrektora Hiszpańskiej Akademii Królewskiej, który wprowadził go w świat poezji. W latach 1920-1922 pracował jako profesor prawa handlowego w Escuela de Comercio w Madrycie. W 1925 r. zachorował na gruźlicze zapalenie nerek. Zły stan zdrowia ostatecznie zmusił go do porzucenia kariery w dziedzinie prawa gospodarczego i skoncentrowania się na pisaniu poezji.

Pierwszą książkę, Obszar (Ámbito), wydał w 1928 r. Tomik wierszy nasiał w tradycji poésie pure, charakterystycznej dla poezji hiszpańskiej w latach 20. Mniej więcej w tym samym czasie Aleixandre zaczął współpracować z Pedro Salinasem, Federico Garcíą Lorcą, Jorge Guillénem i innymi poetami mieszkającymi w Madrycie, czego kulminacją był innowacyjny ruch literacki Pokolenie 27. Pisarze z tej grupy opowiadali się za poezją jako środkiem do odkrywania i zgłębiania relacji między rzeczywistością zewnętrzną a światem wewnętrznym poety i chociaż odrzucali sentymentalizm, w ich twórczości dominowała miłość.

W przeciwieństwie do większości pisarzy swojego pokolenia, Aleixandre pozostał w Hiszpanii podczas wojny domowej i późniejszego panowania dyktatora Francisco Franco. Chociaż nigdy nie był poetą politycznym, jego prace zostały zakazane w latach powojennych ze względu na antyfaszystowskie przekonania i niezależność od oficjalnego reżimu. Prace Aleixandre zostały przywrócone w latach 40. XX wieku. Od 1949 r. był członkiem Hiszpańskiej Akademii Królewskiej.

Aleixandre był inspiracją dla młodszych pokoleń hiszpańskich poetów, którzy widzieli w nim wielkiego mistrza. Wydał kilkanście tomów poezji a także prace krytyczne Poematy spełnienia (Poemas de la consumación, 1968) i Dialogi o poznaniu (Diálogos del conocimiento, 1974). Zmarł w 1984 r. w Madrycie.

Nagroda Nobla 
W 1977 r. otrzymał Nagrodę Nobla w dziedzinie literatury za „wybijającą się twórczość poetycką, która odzwierciedla sytuację człowieka w kosmosie i we współczesnym społeczeństwie i stanowi świadectwo odrodzenia hiszpańskiej poezji w okresie międzywojennym”.

Wybrane dzieła 
 Obszar (1928)
 Namiętności ziemskie (1935)
 Miecze jak wargi (1932)
 Zniszczenie albo śmierć
 Świat sam ze sobą (1950)
 Cień raju (1944)
 Historia serca (1954)
 W rozległej krainie (1962)
 Poematy spełnienia (1968)
 Dialogi o poznaniu (1974)

Przypisy

Bibliografia 
 Leksykon pisarzy świata XX wiek (autor hasła Krystyna Rodowska), Fundacja "Literatura Światowa" Warszawa 1993 s. 14-15 

Nobliści – literatura
Hiszpańscy poeci XX wieku
Pisarze związani z Sewillą
Zmarli w 1984
Urodzeni w 1898
Członkowie Hiszpańskiej Akademii Królewskiej
Ludzie urodzeni w Sewilli
Wiktoryn (uzurpator)

Wiktoryn (Wiktorynus), Marcus Piavonius Victorinus lub Marcus Piavvonius Victorinus (zm. pocz. 270 lub wiosną 271) – uzurpator w zachodniej części rzymskiego cesarstwa, następca Postumusa.

Mógł pochodzić z Trewiru, być może z galijskiej arystokracji municypalnej; jego matką była niejaka Wiktoria (Witruwia). Uważany za zdolnego dowódcę i najprawdopodobniej jako prefekt pretorianów galijskiego uzurpatora Postumusa miał decydujący wkład w odparcie napaści Galiena, który pod koniec 264 lub na początku 265 próbował odzyskać zachodnie prowincje cesarstwa. Został ustanowiony współwładcą w ramach tzw. cesarstwa galijskiego, gdy w 269 Postumus zmuszony był podjąć walkę ze zbuntowanym namiestnikiem w Germanii – Lelianem. Po śmierci Leliana pojawił się w Kolonii jego następca Mariusz, którego rebelię musiał stłumić Wiktoryn. W Kolonii został też obwołany augustem przez wojska stacjonujące w Germanii Dolnej.

W trakcie swych rządów zmagał się z naporem plemion germańskich, być może odzyskując nawet pewne tereny nadreńskie. W swej politycznej propagandzie przedstawiał się jako obrońca całego imperium (Defensor Orbis) i odnowiciel prowincji galijskich (Restitutor Galliarum). Źródła epigraficzne z dedykacjami dla Wiktoryna potwierdzają jego władzę nad Galią i Brytanią. Odpadła natomiast Hiszpania, która przeszła pod władzę prawowitych cesarzy (Klaudiusza II i Aureliana). Przeciwko Wiktorynowi zbuntowało się Augustodunum), które zwróciło się o pomoc do Klaudiusza. Jednak cesarska pomoc z Italii nie dotarła, a rebelia została krwawo stłumiona przez uzurpatora. Po siedmiu miesiącach oblężenia miasto padło i wskutek splądrowania nie odzyskało swej świetności. Wiktoryn po tym sukcesie odbył triumf w Trewirze, który uczynił swą rezydencją i gdzie prawdopodobnie przeniósł też cesarską mennicę.

Uzurpator padł ofiarą osobistej zemsty, zamordowany na początku 270 lub wiosną 271 w Kolonii przez swego podwładnego Attycjana, któremu miał uwieść żonę (por. Aureliusz Wiktor, Księga o cezarach 33,12). Jego następcą został namiestnik Akwitanii Tetrykus, który przeprowadził jego konsekrację; tym samym Wiktoryn został jedynym ubóstwionym władcą Imperium Galliarum obdarzonym tytułem Divus.

Według Historia Augusta (Trzydziestu pretendentów 7) miał syna o tym samym imieniu, którego tuż przed swą śmiercią ogłosił cezarem (również zgładzonego wraz z ojcem).

Przypisy

Bibliografia 
 
 
 
 

Uzurpatorzy i samozwańczy cesarze rzymscy
Cesarze galijscy
Zmarli w 270
Zamordowani monarchowie
Waballat

Lucius Iulius Aurelius Septimius Vaballathus Athenodorus – samozwańczy władca na rzymskim Wschodzie od 271 do 272 roku, syn władców Palmyry – Zenobii i Septimiusa Odenathusa.

Uzurpatorzy i samozwańczy cesarze rzymscy
Wetranion

Wetranion, Vetranio (zm. 356) – cesarz rzymski krótkotrwale panujący w 350 roku.

Służył za Konstantyna II, za czasów Konstansa został magister militum. Walczył z buntem Magnecjusza. Żądał pieniędzy na wojnę z buntownikami. Gdy ich nie dostał, zawarł sojusz z Magnencjuszem. Został ogłoszony cesarzem rzymskim w 350 roku. 25 grudnia 350 roku jego wojska spotkały się z wojskami Konstancjusza II w miejscowości Naissus w dzisiejszej Serbii. W obecności wojska Konstancjusz II został uznany za jedynego prawowitego cesarza. Konstancjusz darował życie Wetranionowi i pozwolił mu żyć, dając mu wysoką pensję przez 6 lat, do jego śmierci.

Cesarze rzymscy
Zmarli w 356
Via Sacra

Via Sacra – główna ulica w starożytnym Rzymie, która prowadziła od wzgórza Velia przez Forum Romanum i kończyła się na Kapitolu. Drogą tą przechodziły uroczyste procesje i orszaki (triumfalne).

Przypisy 

Sacra
Forum Romanum
V

V (minuskuła: v) (fał) – dwudziesta druga litera alfabetu łacińskiego. W ortografii polskiej używana przy zapisywaniu części zapożyczeń z innych języków, a także jako symbol lub skrót oraz w tak nietypowych zastosowaniach jak tablice rejestracyjne pojazdów. W dawnym języku polskim stosowana była niekiedy do zapisywania samogłoski u. Litera ta występuje w etnolekcie słowińskim, przez niektórych językoznawców uważanym za dialekt języka polskiego.

Litera V oznacza zwykle spółgłoskę wargową [], [] lub []. Nazwę tej litery w języku polskim wymawia się (z niemieckiego) fał, rzadziej spotyka się wymowę we.

Inne reprezentacje litery V

Przypisy 

Litery alfabetu łacińskiego
VF (fale)

VF (ang. Voice Frequency, pol. pasmo telefoniczne) – zakres częstotliwości fal akustycznych od 300 do 3000 Hz, wykorzystywany w telefonii do przekazywania informacji głosowych.

Zobacz też 
 ULF – Ultra Low Frequency

Przypisy 

Głos ludzki
Telefonia
Valerian

Valerian – francuska seria komiksowa
 fr. Valérian et Laureline, po polsku W pułapce czasu – francusko-japoński serial animowany, na podstawie komiksu Valerian
 Valerian Okeke – nigeryjski duchowny katolicki
 Valerian Gracias – hinduski duchowny katolicki
 Valerian Mikulicz-Radecki – austriacki generał i pisarz
 Valerian von Magnis – właśc. Maximilian Magnis, prowincjał austriacko-czeskiej prowincji zakonu kapucynów
 Walerian I – cesarz rzymski 
 Walerian II – cesarz rzymski
 Lars Valerian Ahlfors – amerykański matematyk pochodzenia fińskiego
 Arthur Valerian Wellesley, 8. książę Wellington – 8 Książę Wellington
Vi

Vi – miejscowość w Szwecji (Gävleborgs län)
 Vi – miejscowość w Szwecji w gminie Sundsvall
 Vi – miejscowość w Albanii w gminie Vig-Mnelë
 Vi – (pol. My) – miesięcznik wychodzący w Szwecji od 1913 roku
 VI – cyfra 6 w rzymskim systemie liczbowym
 VI – kod ISO 3166 oznaczający Wyspy Dziewicze Stanów Zjednoczonych
 VI – album studyjny niemieckiego rapera Sido
 vi – edytor tekstu dla systemów zgodnych z Unix specyfikowany przez Single UNIX Specification oraz POSIX,
 vi – kod ISO 639-1 oznaczający język wietnamski

Zobacz też 
 „Vi sitter i Ventrilo och spelar DotA” (także „DotA” lub w odniesieniu do wersji z 2007 roku) – singel Basshuntera
 „Vi kommer alltid ha Paris” – utwór Veroniki Maggio
 Vị Thanh – miasto w Wietnamie
V.17

ITU-T Recommendation V.17 – rekomendowany przez ITU-T standard wysyłania i odbierania transmisji faksowych z prędkością 14400 bitów na sekundę, stosując modulację TCM (Trellis Coded Modulation). Rekomendacja została zatwierdzona w lutym 1991 roku.

Linki zewnętrzne 
 Rekomendacja na stronach ITU-T

Standardy telekomunikacyjne
VRAM

VRAM (Video RAM) – jest to dwu-portowa odmiana pamięci DRAM, kiedyś używana do przechowywania danych ramki obrazu w niektórych kartach graficznych.

Została wynaleziona przez F. Dilla, D, Linga, i R. Maticka w laboratoriach IBM w roku 1980. Patent na to rozwiązanie został wydany w 1985 roku (US Patent 4,541,075). Przed opracowaniem VRAM, dwu-portowe pamięci były droższe, przez co skutecznie ograniczały zastosowanie grafiki rastrowej do wysoko-wydajnych stacji roboczych. Na PC używano wtedy głównie znakowego trybu wyświetlania, który wymagał znacznie mniej pamięci. Pojawienie się VRAM zmieniło zaistniałą sytuację, pamięć ta pozwalała na produkcję tanich, kolorowych adapterów wideo cechujących się także wysoką rozdzielczością i jak na tamte czasy wysoką prędkością.

VRAM posiada dwa zestawy kontaktów do przesyłu danych. Pierwszy port (zestaw), jest portem DRAM, dostęp do niego posiada system PC, poprzez magistralę (PCI, ISA). Drugi port, zwany portem wideo jest najczęściej tylko do odczytu i przeznaczony dla układu graficznego (czasem dla samego układu RAMDAC), cechuje go duża wydajność.

Cykl dostępu do pamięci DRAM na ogół obejmuje cały wiersz do 1024 bitów. Najczęściej tylko mała porcja tych danych jest w praktyce potrzebna, reszta jest odrzucana. VRAM działa trochę inaczej, przy odczycie nie odrzuca informacji, lecz kopiuje je do dodatkowego bufora linii, skąd mogą zostać przesłane do układu graficznego, pozostawiając przy okazji samą pamięć niezajętą.

W późnych latach 90 ubiegłego stulecia pamięć SDRAM została na tyle unowocześniona, że zaczęła powoli wypierać VRAM z rynku. Pamięć SDRAM jest jedno-portowa, toteż teoretycznie wolniejsza od VRAM. Jednak z uwagi na to, że wraz z jej wprowadzeniem, dużą część technik związanych z VRAM przeniesiono do chipsetu oraz to, iż kontroler pamięci graficznej jest obecnie wbudowany w układ wideo, jej teoretyczne słabości nie mają praktycznego znaczenia.

Przypisy 

Karty graficzne
Pamięci RAM
Wielokąt

Wielokąt (albo wielobok) – figura płaska ograniczona linią łamaną zamkniętą, zazwyczaj jest to łamana zwyczajna. Boki tej łamanej nazywamy bokami wielokąta, zaś jej wierzchołki nazywamy wierzchołkami wielokąta. Suma kątów wewnętrznych wielokąta płaskiego o  bokach:  radianów = .

Wielokąty można także definiować na innych powierzchniach. Bokiem łamanej (i wielokąta) jest wówczas najkrótsza w sensie obowiązującej na danej powierzchni metryki krzywa, zawierająca się w danej powierzchni i łącząca zadane dwa punkty tej powierzchni (geodezyjna). Przykładowo dla sfery odcinkiem jest łuk koła wielkiego przechodzącego przez dane dwa punkty sfery. Wielokąty sferyczne mają ciekawe własności, na przykład suma kątów wewnętrznych trójkąta sferycznego jest zawsze większa od  i ściśle związana z jego powierzchnią.

Odpowiednikiem wielokąta w przestrzeni trójwymiarowej  i ogólnie w przestrzeniach liniowych jest wielościan lub wielotop.

Wychodząc z topologicznej definicji wielościanu, wielokąt można też ogólnie zdefiniować jako spójny zbiór stanowiący sumę skończonej liczby trójkątów, gdzie trójkąt definiujemy jako simpleks danej przestrzeni dwuwymiarowej.

Wielokąt (ang. polygon) – także pojęcie w grafice komputerowej określające część siatki trójwymiarowej.

Zobacz też 
 wielokąt foremny
 trójkąt
 czworokąt
 pięciokąt
 sześciokąt
 wielokąt gwiaździsty
 wzór Picka
 przekątna wielokąta

Przypisy