بطليموس التامن (قبل 145 ق.م)

بطليموس التامن يورجيتس 2 ( الخير 2 ) - باليونانى : Πτολεμαῖος Εὐεργέτης . لقبته العامه بـ فيسكون ( ابو كرش ) - باليونانى : Φύσκων - ،( اتولد ح 184 قبل الميلاد - إتوفى 116 قبل الميلاد ). قعد على عرش مصر سنة 145 ق.م بعد ما مات اخوه بطليموس الساتت فيلوميتور فى انطاكيه. مع انه اشتهر بالتعسف و الاستبداد لكن كان بيحب العلم و الادب و الف كتب واحد منهم كان كتاب نقدى عن الشاعر هوميروس من المحتمل بمشاركة اريستارخوس Aristarchos of Samothrake و 24 كتاب عن مواضيع مختلفه.

بطليموس الخامس ابيفانيس خلف ولدين و بنت ، بطليموس (الساتت) و بطليموس (التامن ) و كليوباترا التانيه. لما مات اتنصب بطليموس (التامن) ملك على مصر تحت وصاية امهم كليوباترا الأولى سيرا و اتلقب فيلوميتور ( محب امه ) ، و لما بلغ السن القانونى بعد ما تم الاربعتاشر سنه اتعملت له " الاناكليتيريا " Anacleteria يعنى طقوس التنصيب ، و اتعمل له احتفال كبير حضره مبعوثين من بلاد كتيره راحو مصر عشان يهنو ملكها الجديد و عشان يجددو المعاهدات اللى بين بلادهم و مصر. روما بعتت وفد ضم كايوس فاليريوس Caius Valerius.

الصراع على الحكم 

فى سنة 170 ق.م قامت الحرب اللى اتعرفت بإسم الحرب السوريه الساته بين مصر و انتيوخوس الرابع ملك السيلوقيين و دخل الاخير مصر سنة 169 ق.م ، و اسر بطليموس فيلوميتور. لما سمع بطليموس ( التامن )، اللى كان عنده وقتها خمستاشر سنه ، باللى حصل ، و كان ساعتها فى اسكندريه مع اختهم كليوباترا راح منصب نفسه ملك على مصر ، و بعت رسل على روما يطلب مساعدتها ضد انتيوخوس اللى كان خالهم. اتدخلو و بعتو قوات على اسكندريه و اجبروا انتيوخوس على الانسحاب من مصر. فيلوميتور سامح اخواته بطليموس التامن و كليوباترا التانيه اللى استولو على الحكم فى اسكندريه ، و اتصالحو و اتفقو على ان الاخين يحكموا سوا و يتحدوا ضد عدوهم المشترك خالهم انتيوخوس ، و اتجوز فيلوميتور اخته كليوباترا عشان تبقى ملكه و ده كان مصرح بيه اياميها تبعاً للقوانين و العادات المصريه. فى المعاهده اللى اتعملت بين الاخوه المتصارعين اتكتب " فى السنه الاتناشر من حكم بطليموس فيلوميتور و السنه الاولى من حكم بطليموس يورجيتيس ". بكده قام نظام حكم ثلاثى مشترك بين الإخوه فيلوميتور و بطليموس التامن و كليوباترا التانيه. لكن ده ما انهاش المشاكل بينهم و فضلو برضه يتصارعو لغاية ما فيلوميتور فى خريف سنة 164 ساب مصر و راح على روما كمواطن عادى و من هناك طلع على قبرص اللى كانت قاعده فيها وقتها مراته/اخته كليوباترا و بكده بقى بطليموس التامن بيحكم لوحده فى اسكندريه. لغاية الوقت ده كان بطليموس التامن ضمن نظام عبادات الاسره البطالميه " ثيوى فيلوميتوريس " Theoi Philometores ( الالهه محبة امها ) فعشان يفصل نفسه عن اخوه الكبير فيلوميتور و يربط نفسه بجد من اجداده الكبار اخد لقب يورجيتيس على اسم بطليموس التالت يورجيتيس و احتفظ بيه لغاية وفاته سنة 116 ق.م. لكن سياسة يورجيتيس القاسيه و استبداده خلو الناس تكرهه فطالبو برجوع اخوه فيلوميتور من قبرص. فرجع الاخير على اسكندريه و اتفقو الاتنين - من المحتمل بتدخل مبعوث الرومان - على إن يورجيتيس يحكم قورنيه ( فى ليبيا دلوقتى ) و فيلوميتور يحكم مصر و بقية ممتلكاتها بره مصر. من ساعتها حكم فيلوميتور مصر مع اخته كليوباترا التانيه لغاية وفاته سنة145 ق.م.

الصراع على قبرص 
بعد شويه ابتدا يورجيتيس يحس ان حكم قورنيه اقل من طموحاته فسافر على روما ( 162-163 ) و قال لمجلس الشيوخ الرومانى ان المعاهده اللى عملها مع اخوه فيلوميتور ما كانتش عادلة خاصة انه اجبر عليها من غير رضاه بسبب الظروف وقتها و ان المفروض انهم يدوه قبرص. مندوب فيلوميتور راح هو كمان روما و عرض وجهة نظر فيلوميتور ، لكن معظم اعضاءالمجلس ايدو طلب يورجيتيس و قرر المجلس تسليم قبرص ليه بس بشرط من غير استخدام العنف. المؤرخ بوليبيوس Polybius ذكر ان مجلس الشيوخ الرومانىاشتغل ده لإضعاف و تقليص حجم الامبراطوريه البطلميه لخدمة الاهاداف التوسعيه الرومانيه ، لكن ما وضحش ان كان تفسيره قام على معرفه بالموضوع و لا كان مجرد استنتاج منه. بالرغم من الشرط الرومانى يورجيتيس و هو رايح على قبرص اتوقف بمراكبه فى اليونان و لم محاربين مرتزقه. فأتدخل الرومان وقالوا له يرجع المرتزقه و يروح يستنى نتايج المفاوضات جنب المنطقه المعروفه بليبيا دلوقتى لكن برغم كده و هو راجع اتوقف فى جزيرة كريت و ضم 1000 مرتزق لقواته و راح بيهم على ابيس ( دلوقتى ام الرحام على بعد 30 كم من مرسى مطروح ) بعد ما استنى هناك اربعين يوم قامت فجاءه ثوره فى قورينه بقيادة نايبه بطليموس سيمبتيسيس و انهزم يورجيتيس برغم المرتزقه اللى كانو معاه لان القورينيين وقفوا ضده بسبب استبداده. لما فيلوميتور فى اسكندريه سمع باللى حصل ليورجيتيس و انه مش قادر يحافظ على ملكه فى قورنيه اطمن و بلغ الرومان انه موافق على المعاهده الاصليه بس.

هزيمته فى قبرص 
بعد ما الامور استقرت فى قورنيه بعت يورجيتيس لروما و اشتكى للرومان مر الشكوى و اتهم فيلوميتور بإنه كان ورا التمرد اللى حصل. و بعد محادثات و اجتماعات طرد الرومان مينيلوس Menyllos مندوب فيلوميتور و قطعو علاقتهم بفيلوميتور. بناء على كده يورجيتيس جهز عساكره عشان يغزى قبرص. فى سنة 155/156 حاول واحد من المحتمل قورينى اغتيال يورجيتيس و جرحه ، فاستغل الاخير الفرصه و اتهم اخوه فيلوميتور بتدبير المحاوله ، و ابتدى يناور الرومان عشان يساعدوه و كتب لهم وصيه جه من ضمنها انه مستعد يديهم مملكته فى حالة لو مات من غير وريث قانونى لعرشه ، من غير ما يوضح مملكته دى فين بالظبط. برغم ان الرومان ما اهتموش بالوصيه دى لكن دى كانت اول مره تحصل ان ملك هيلينستى يكتب حاجه زى دى للرومان و يعملهم حراسه ، و بتوضح ازاى العلاقه بين الممالك الهيلينستيه و الرومان اتطورت فى الفتره دى. يورجيتيس بوصيته دى كان بيحاول يخوف و يضغط على مناوئيه بإن ممكن يخلى الرومان يتدخلو عسكرى فى صفه. الرومان طلعو قوه صغيره راحت مع يورجيتيس على قبرص و طلبو من حلفائهم فى اليونان و اسيا انه يساعدوه. لما وصل يورجيتيس قبرص لقى فيلوميتور مستنيه بالجيش المصرى. انهزم يورجيتيس و اتأسر و انسحب الرومان لكن فيلوميتور اللى كان ممكن يقتله و يخلص منه سامحه و عفا عنه و سمح له انه يحكم قورنيه و وعده بإنه حايجوزه بنته الصغيره كليوباترا ( التالته كوكى ) و كان عندها وقتها عشر سنين لكن الجوازه ما تمتش وقتها ، و احتفظ فيلوميتور بقبرص و بقى يبعت قمح ليورجيتيس كهديه من مصر كل سنه. من الوقت ده رضى يورجيتيس بقسمته و استقر فى قورينه لغاية ما فيلوميتور اتوفى سنة 145 ق.م.

 شوف: بطليموس التامن (بعد 145 ق.م)
 شوف كمان: لستة ملوك مصر البطلميه

فهرست

المراجع 
Holbl, Gunther, A History of The Patolemaic Empire , Routledge, London & New York 2007, ISBN 978-0-415-23489-4
 Sharpe, Samuel, The History of Egypt Under the Ptolemies, Edward Moxon, London 1838, Kessinger Publishing's Reprints, USA 2007, ISBN 1-4325-4859-X
 The New Encyclopædia Britannica, Micropædia,H.H. Berton Publisher,1973-1974
 The New Encyclopædia Britannica, Macropædia,H.H. Berton Publisher,1973-1974
 الموسوعة الثقافية، مؤسسة فرانكلين للطباعة والنشر، القاهرة - نيو يورك

الرومان
بطالمة
تاريخ مصر البطلميه
حكام مصر