Rumia

Rumia (kaszb. Rëmiô, niem. Rahmel) – miasto w województwie pomorskim, w powiecie wejherowskim nad Zagórską Strugą. Z miastami Wejherowem i Redą tworzy zespół trzech miast zwany Małym Trójmiastem Kaszubskim.

Wieś duchowna położona była w II połowie XVI wieku w powiecie puckim województwa pomorskiego. W latach 1945–1975 miasto administracyjnie należało do tak zwanego dużego województwa gdańskiego, a w latach 1975–1998 do tak zwanego małego województwa gdańskiego.

Według danych z 31 grudnia 2022 Rumia liczyła 52 634 mieszkańców. Jest największym polskim miastem niebędącym siedzibą powiatu oraz największym miastem pod względem mieszkańców w powiecie wejherowskim.

Struktura powierzchni 
Według danych z 2002 Rumia ma obszar 32,86 km², w tym:
 użytki rolne: 26%
 użytki leśne: 44%

Miasto stanowi 2,35% powierzchni powiatu.

W 2021 ustalono, że na 32 km ulic w mieście znajduje się 4387 nośników reklamowych.

Sąsiednie gminy 
Gdynia, Kosakowo, Puck (gmina wiejska), Reda, Wejherowo.

Historia 
 VI–IV wiek p.n.e. – osada (wykopaliska) pochodząca z wczesnej epoki żelaza.
 1223/1224 – pierwsza wzmianka w bliżej niedatowanym dokumencie, w którym książę pomorski Świętopełk nadaje wieś Ruminę opactwu cystersów z Oliwy. Klasztor pozostaje w jego posiadaniu do 1772.
 1870 – doprowadzenie kolei.
 10 lutego 1920 – wkroczenie Wojska Polskiego.
 1939 – w walkach obronnych ginie 2 tys. żołnierzy polskich.
 1939–1945 – niemiecka okupacja Rumi.
 13–27 marca 1945 – niemiecka obrona Góry Markowca.
 1945 – w walkach z armią niemiecką ginie 4,5 tys. żołnierzy polskich i radzieckich.
 1954 – prawa miejskie – miasto powstało z połączenia wsi: Rumia, Zagórze, Biała Rzeka, Szmelta i Janowo.
 1 stycznia 2001 – przyłączenie do miasta wsi Kazimierz z gminy Kosakowo (decyzja cofnięta kilka miesięcy później).

Epizod lotniczy 

W latach 1928–1931 nastąpiła parcelacja majątku ziemskiego należącego do Dymitra Andault de Langeron, niegdyś folwarku cysterskiego. Tym samym władze gminne uzyskały 280 ha ziemi. Część przejęli lokalni rolnicy, pozostały teren przeznaczono na budowę lotniska. W sierpniu 1931 Aeroklub Gdański, niemogący korzystać z lotniska Gdańsk – Wrzeszcz, założył w Rumi ośrodek szkoleniowy i siedzibę klubu. W początkowym okresie wykorzystywano samoloty typu PZL.5. W 1932 zapadła decyzja o budowie lotniska w Rumi. 1 maja 1935, na przedłużeniu ul. Żwirki i Wigury uruchomiono lotnisko cywilne dla Gdyni („Port lotniczy Gdynia w Rumi-Zagórzu”), sukcesywnie je rozbudowując w kolejnych latach. Po wybudowaniu budynku dworca w 1936 (o kubaturze około 12 000 m³, wyłożonego różowym marmurem, z urzędem pocztowym Gdynia 1 – Port Lotniczy), obsługiwano połączenia z Warszawą, w początkowym okresie przez Gdańsk. Od 1939 istniały połączenia z Kopenhagą i Wenecją; wcześniej uruchomiono linie Gdynia – Rzym i Gdynia – Budapeszt – Belgrad. W 1937 lotnisko obsłużyło blisko 3 tysiące pasażerów. Utrzymywano też stałe połączenie z Gdańskiem samolotami typu Fokker F-VII/1M. Przed wybuchem wojny lotnisko dysponowało dwiema drogami startowymi o nawierzchni darniowej (o dług. około 1300 m każda) oraz dwoma hangarami konstrukcji łukowej (o wymiarach 40 x 50,6 m). Lotniskiem zapasowym było lądowisko w majątku Nowe Obłuże, obecnie Gdynia Babie Doły, dzisiejszy Port lotniczy Gdynia-Kosakowo. Na lotnisku montowano też sprowadzane z USA dla PLL LOT samoloty typów Lockheed L-10A Electra oraz L-14H Super Electra, również dla jugosłowiańskich linii lotniczych Aeroput i rumuńskich Lares. Od 1932 rumskie lotnisko stanowiło również zaplecze dla Morskiego Dywizjonu Lotniczego z Pucka. W 1939 podczas uroczystości patriotycznej gościem lotniska był płk Stanisław Dąbek.

W czasie okupacji niemieckiej w latach 1941–1942 Niemcy rozbudowali tutejsze lotnisko, które wraz z puckimi obiektami lotniczymi tworzyło Gdyński Zespół Lotniskowy. Obiekty pełniły funkcje pomocnicze oraz stanowiły zaplecze dla fabryk produkujących części samolotowe – Niemcy kontynuowali produkcję samolotów dla niemieckiej Luftwaffe, fabryka istniała w Zagórzu – Gemeinschaftslager-Flugzeugwerk-Kurt-Kannenberg (po 1945 teren pofabryczny zajmowany był przez Rumskie Zakłady Garbarskie, obecnie znajduje się tu Galeria Rumia), pozostałe zakłady rozlokowano w Gdyni. W zakładach tych pracowali jeńcy wojenni, na obszarze obecnej Rumi w okresie okupacji działało kilka obozów pracy, w tym wyżej wspomniana fabryka w Zagórzu. Produkowano tu myśliwce typu Focke-Wulf Fw 190, bombowce Heinkel He 111 oraz Junkers Ju 288. Na Górze Markowca Niemcy umieścili stanowisko radaru przeciwlotniczego Würzburg FuMG 62, baterię czterech dział przeciwlotniczych 105 mm, poczwórnie sprzężone działko 20 mm oraz dalmierz artyleryjski. Resztki tych instalacji są widoczne nadal. W marcu 1945 w wyniku niemieckich działań minerskich i późniejszych bombardowań alianckich lotnisko zostało zniszczone i w latach powojennych uległo likwidacji. Na jego miejscu powstało osiedle domów jednorodzinnych. W ostatnich latach niszczone są pozostałości rumskiego lotniska (przykładem jest schron-magazyn przy ul. Tysiąclecia), na skrzyżowaniu ulic Sędzickiego oraz Żwirki i Wigury zachował się jednoosobowy schron naziemny – stanowisko obserwacyjne, obecnie wykorzystywany jako słup ogłoszeniowy. Na przedłużeniu ul. I Dywizji Wojska Polskiego pod wsią Kazimierz znajduje się pozostałość drogowego odcinka lotniskowego (DOL) wraz ze stojanką. Obiekt związany z lotniskiem Marynarki Wojennej w Babich Dołach.

Dzielnice Rumi 

Rumia nie jest administracyjnie podzielona na dzielnice. Rumia powstała w wyniku połączenia kilku wsi i ich nazwy zwyczajowo funkcjonują jako nazwy dzielnic i osiedli miasta:
 Biała Rzeka
 Janowo
 Lotnisko
 Stara Piła
 Stara Rumia
 Szmelta
 Zagórze

Demografia 
Według danych GUS 31 grudnia 2022 miasto miało 52 634 mieszkańców.

Piramida wieku mieszkańców Rumi w 2021:

Struktura demograficzna mieszkańców Rumi według danych z 31 grudnia 2007:

Zmiana liczby ludności na przestrzeni lat 
Dane od 2007 według GUS, według faktycznego miejsca zamieszkania:

Według danych z 2019 dochód gminy na mieszkańca wynosił 4806 zł.

Zabytki 

Zabytkami prawnie chronionymi są:
 Cmentarz rzym.-kat., ul. Kościelna 19, 1538 / 2 poł. XIX w.,
 Ruiny kościoła Świętego Krzyża.
Poza rejestrem zabytków znajduje się natomiast 200-letni piętrowy dworek w stylu klasycystycznym z przełomu XVIII/XIX w., znajdujący się przy ul. Mickiewicza 19 w parku nad Zagórską Strugą – obecnie siedziba powstałego w 1963 miejskiego domu kultury (tzw. Dworek Pod Lipami).

Gospodarka 
Według danych z 31 grudnia 2022 Rumia miała 5,4% mieszkańców bezrobotnych.
Budżet miasta na 2022:

 Dochody: 228.239.272 zł
 Wydatki: 258.328.972 zł

Ważniejsze zakłady przemysłowe 
 Fabryka Kotłów FAKO SA w Janowie
 RLS w Zagórzu (wchodzi w skład grupy Stoczni Remontowej w Gdańsku)
 Fabryka Mebli Tapicerowanych „Meblomak” w Janowie
 Fabryka Nici „Amanda” w Janowie
 Grupa Kapitałowa „Rubo” w Janowie; produkcja i serwis rusztowań

Ważniejsze zakłady spożywcze i handlowe 
 Zakłady Mięsne „Kummer” w Rumi
 Palarnia Kawy „Darboven Poland” w Janowie
 Centra Handlowe „Port Rumia” w Białej Rzece, niedaleko granicy z Redą i „Galeria Rumia” w Zagórzu
 Restauracje sieciowe McDonald’s i KFC
 Castorama
 Leroy Merlin

Transport

Drogi krajowe i wojewódzkie 
Przez Rumię przebiegała droga krajowa nr 6 (dwupasmowe ulice Jana III Sobieskiego i Grunwaldzka), jednak po ukończeniu trasy kaszubskiej i jego odcinka od Gdyni do Bożepola Wielkiego, straciła miano drogi krajowej. Swoją trasę rozpoczyna również droga wojewódzka nr 100 (jednopasmowe ulice Starowiejska i I Dywizji Wojska Polskiego).

Transport zbiorowy

Pociągi 
Przez Rumię kursują pociągi na liniach kolejowych 202, 228 i 250. Pasażerowie mogą korzystać z 2 stacji:

Autobusy miejskie 
W Rumi komunikacja miejska jest obsługiwana przez MZK Wejherowo (trzy linie) i ZKM Gdynia (3 linie pośpieszne, 6 zwykłych i jedna nocna).

Autobusy regionalne 
Przez Rumię przejeżdżają obecnie 3 linie organizowane przez PKS Gdynia: 650 z Gdyni do Karwi, 651 z Gdańska do Karwi (nie zatrzymuje się jednak w Rumi) i 656 z Rumi do Pucka.

Media 
 Radio Kaszëbë
 „Goniec Rumski” – dodatek do „Polski – Dziennika Bałtyckiego”
 Portal „Rumia NaszeMiasto”
 „Gazeta Rumska”
 „Radio Norda FM”
 tymczasemwrumi.pl

Oświata 

Szkoły podstawowe:
 Szkoła Podstawowa nr 1 im. Józefa Wybickiego
 Szkoła Podstawowa nr 8 im. ks. Stanisława Ormińskiego
 Szkoła Podstawowa nr 6 im. Aleksandra Majkowskiego
 Szkoła Podstawowa nr 9 im. Kapitana żeglugi wielkiej Karola Olgierda Borchardta

 Szkoła Podstawowa nr 4 im. Janusza Korczaka
 Szkoła Podstawowa nr 10 im. Jana Brzechwy

 Szkoła Podstawowa nr 7 im. Karola Wojtyły
 Publiczna Szkoła Podstawowa Sióstr Salezjanek im. Świętej Rodziny w Rumi
 Ekologiczna Szkoła Społeczna
 Salezjańska Szkoła Podstawowa im. św. Dominika Savio
 Szkoła Podstawowa KREATYWNI

Szkoły średnie:
 II Liceum Ogólnokształcące im. Józefa Teodora Konrada Korzeniowskiego
 Salezjańskie Liceum Ogólnokształcące im. św. Jana Bosko
 Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych Nr 1
 I Liceum Ogólnokształcące im. Książąt Pomorskich
 Liceum Ogólnokształcące dla Dorosłych
 Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych Nr 2 im. Hipolita Roszczynialskiego
 Zasadnicza Szkoła Zawodowa

Sport 
 EDF Wybrzeże APS TPS Rumia – siatkówka kobiet
 „Siódemka” Rumia – Bieg na Orientację BnO
 Rugby Club Arka Rumia
 Orkan Rumia – piłka nożna mężczyzn
 OKS Janowo – piłka nożna mężczyzn
 R.F.T.R. (Rumski Freeridowy Team Rowerowy) klub kolarstwa ekstremalnego
 RKS Rumia (Rumski Klub Sportowy) – lekkoatletyka
 RKS Janowo (Rumski Klub Sportowy) – piłka nożna
 Tri-Team Rumia – triathlon i pływanie
 KJF Spin On Rolls Rumia – jazda figurowa na rolkach

Wspólnoty wyznaniowe

Kościół rzymskokatolicki 

Parafie:
Na terenie miasta jest 5 parafii, które wchodzą w skład dekanatu Reda:
 parafia pw. Bł. Edmunda Bojanowskiego i Antoniego Padewskiego w Białej Rzece. Trwa rozbudowa świątyni.
 parafia pw. św. Jana z Kęt w Janowie
 parafia pw. Najświętszej Maryi Panny Wspomożenia Wiernych
 parafia pw. Podwyższenia Krzyża Świętego w Starej Rumi
 parafia pw. św. Józefa i Św. Judy Tadeusza w Zagórzu

Domy zakonne:
 Dom zakonny Sióstr Zmartwychwstania Pańskiego
 Domy zakonne Towarzystwa Salezjańskiego (Salezjanie)
 Domy zakonne Córek Maryi Wspomożycielki (Salezjanki)

Kościoły protestanckie 
 Kościół Chrześcijańska Wspólnota Jordan

Świadkowie Jehowy 
 Świadkowie Jehowy:
 zbór Rumia (Sala Królestwa ul. Mickiewicza 33)

Buddyzm 
 Buddyjski Związek Diamentowej Drogi Linii Karma Kagyu

Kościół Ewangelicki 
Kościół Ewangelicki w Rumi – neogotycki kościół zbudowany w latach 1858–1859 w Rumi. Poświęcony 24 lipca 1859. W czasie II wojny światowej doznał znaczących uszkodzeń. Po wojnie kościół został rozebrany i częściowo zaadaptowany na salę gimnastyczną Szkoły Podstawowej nr 1. Przy kościele istniały cmentarz ewangelicki i szkoła.

Administracja 
Rumia jest gminą miejską. W tutejszej radzie miasta zasiada 21 radnych. Miasto jest członkiem następujących organizacji: Związek Miast Polskich, Komunalny Związek Gmin „Dolina Redy i Chylonki”, Metropolitalny Związek Komunikacyjny Zatoki Gdańskiej oraz Stowarzyszenie Turystyczne „Ziemia Wejherowska”.

Zarządzający Rumią 
 1920–1933 Izydor Wysiecki (wójt)
 1933–1934 Hilary Jarzębiński (wójt)
 1934–1939 Hipolit Roszczynialski (wójt)
 1939–1943 Max Hils (komisarz urzędowy)
 1943–1945 Paul Hoering (komisarz urzędowy)
 1945 Feliks Sobecki (wójt)
 1945–1946 Wojciech Marczyński (wójt)
 1946–1947 Klemens Literski (wójt)
 1947–1950 Marian Dudzik (wójt)
 1950–1952 Leon Kulling (przewodniczący Prezydium Gminnej Rady Narodowej (GRN))
 1950–1952 Władysław Lessnau, (przewodniczący Prezydium GRN)
 1952–1954 Roman Paszki (przewodniczący Prezydium GRN)
 1954–1962 Jan Kłosiński (przewodniczący Prezydium Miejskiej Rady Narodowej (MRN))
 1962–1965 Antoni Zelewski (przewodniczący Prezydium MRN)
 1965–1968 Wojciech Elke (przewodniczący Prezydium MRN)
 1968–1975 Jerzy Kijak (przewodniczący Prezydium MRN; od 1973 naczelnik)
 1975–1982 Apolinary Bittner (naczelnik)
 1982–1987 Zdzisław Kończyński (naczelnik)
 1987–1990 Seweryn Czoska (naczelnik)
 1990–1992 Tadeusz Wolski (burmistrz)
 1992–2002 Jan Klawiter (burmistrz)
 2002–2014 Elżbieta Rogala-Kończak (burmistrz)
 od 2014 Michał Pasieczny (burmistrz)

Honorowi obywatele miasta 
 Robert Korzeniowski
 Gunnar Legnegard
 Teresa Kulig-Viklund
 Edmund Wittbrodt
 Zygmunt Milczewski
 Katarzyna (Joanna) Kurowska
 Henryk Skorowski

Imię „Rumia” nosiły lub noszą 
 Drobnicowiec Polskich Linii Oceanicznych typu B-53/34 zbudowany w 1956 w Stoczni im. Komuny Paryskiej w Gdyni.
 Jacht szkolny Marynarki Wojennej RP typu Delphia 40 zbudowany w 2008 w Olecku.

Współpraca

Miasta siostrzane (zaprzyjaźnione) 
 , Dęblin
 , Le Creusot
 , gmina Hultsfred
 , Blieskastel

Miasta stowarzyszone 
 Reda (w ramach Małego Trójmiasta Kaszubskiego)
 Wejherowo (w ramach Małego Trójmiasta Kaszubskiego)

Zobacz też 

 Małe Trójmiasto Kaszubskie
 Ludność Rumi
 gmina Rumia
 gromada Rumia
 Kościół Podwyższenia Krzyża Świętego w Rumi
 Kościół Ewangelicki w Rumi

Przypisy

Bibliografia 
 Mikulski, Mieczysław: Port Lotniczy Gdynia-Rumia, [w:] Polski transport lotniczy 1918–1978, WKiŁ Warszawa 1980, s. 109
 Kazimierz Małkowski: Bedeker Gdyński, Polnord Wydawnictwo Oskar Gdańsk 2001, 394 s., .
 
 Hinc, Ryszard: Port lotniczy w Rumi, „Gazeta Rumska” nr 6/07 (16) z 13 września 2007,

Linki zewnętrzne 
 Galeria zdjęć historycznych
 strona miasta Rumi
 Historia Rumi w latach 1945–1990
 

Rumia
Miasta w województwie pomorskim
Miasta w Polsce, którym nadano prawa miejskie w XX wieku
Wsie duchowne I Rzeczypospolitej (województwo pomorskie)