alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Dodawanie macierzy

Dodawanie macierzy – działanie dwuargumentowe w zbiorze macierzy  o ustalonych wymiarach  które elementowi o współrzędnych  wynikowej macierzy  przypisuje sumę elementów macierzy  i  o tych samych współrzędnych 
 

Symbolicznie można to zapisać:
 

Jeśli elementy macierzy należą do pewnej grupy abelowej, to zbiór macierzy o tych samych wymiarach z działaniem dodawania tworzy grupę abelową.

Zgodnie z definicją, aby dodać dwie macierze, dodaje się do siebie elementy o tych samych współrzędnych:
 

W analogiczny sposób odejmuje się macierze.

Przykłady 
 suma i różnica dwóch macierzy stopnia  o wyrazach rzeczywistych:
 

 

 suma dwóch macierzy  o wyrazach z ciała :
 

 (Informacje o ciele  można znaleźć w tym artykule.)

 Suma macierzy
  oraz 

 nie istnieje, gdyż macierze  i  mają różne wymiary.

Zobacz też 
 mnożenie macierzy
 potęgowanie macierzy

Przypisy 

Działania na macierzach
Diagonalizacja

Diagonalizacja – sprowadzenie macierzy kwadratowej do postaci diagonalnej, a konkretniej rozkład macierzy  na iloczyn macierzy 
 

gdzie  jest macierzą diagonalną.

Macierz  jest nazywana macierzą przejścia.

Współczynniki na głównej przekątnej macierzy diagonalnej  są równe kolejnym wartościom własnym macierzy  z kolei kolumny macierzy  stanowią kolejne wektory własne macierzy 

Macierze kwadratowe, które można przedstawić w postaci diagonalnej, nazywamy diagonalizowalnymi.

Rozkład Jordana i rozkład wartości osobliwych to dwa różne uogólnienia diagonalizacji, działające dla dowolnych macierzy.

Zastosowanie 
Diagonalizacja ułatwia potęgowanie macierzy:
 

gdzie:
  gdzie  jest macierzą jednostkową stopnia 
  są wartościami własnymi macierzy 
  jest macierzą diagonalną o współczynnikach będących potęgami kolejnych wartości własnych.

Własności 
Macierze symetryczne i hermitowskie są diagonalizowalne. Ogólniej, macierze normalne są diagonalizowalne unitarnie – tzn. istnieje dla nich unitarna macierz przejścia dla rozkładu diagonalnego.

W szczególności:
 jeśli  jest macierzą symetryczną, to ma rozkład diagonalny  w którym  jest pewną macierzą ortogonalną,
 jeśli  jest macierzą hermitowską, to ma rozkład diagonalny  w którym  jest pewną macierzą unitarną, a wartości własne są rzeczywiste,

Jeśli dla pewnej macierzy  mamy rozkład diagonalny
 

wówczas:
 macierze  i  są podobne,
 iloczyn wszystkich wartości własnych macierzy  jest równy jej wyznacznikowi,
 jeśli  jest macierzą dodatnio określoną, wartości własne są nieujemne.

Diagonalizacja Jacobiego 
Załóżmy, że  jest przestrzenią ortogonalną oraz  jest bazą  taką, że dla każdego  zachodzi  (wyznacznik Grama). Wtedy istnieje baza prostopadła 
przestrzeni  w której  ma macierz:
  gdzie  dla

Zobacz też 
 postać Jordana

Przypisy 

Macierze kwadratowe
Endomorfizmy liniowe
Rozkłady macierzy
DVD-Video

DVD-Video – standard definiujący zawartość dysków DVD przeznaczonych wyłącznie do odtwarzania filmów.

Definicja standardu 
Standard DVD-Video definiuje następujące elementy:
 system plików na płycie DVD – najczęściej UDF 1.02 lub UDF/ISO Bridge UDF 1.02;
 rozmieszczenie plików na płycie i ich nazewnictwo;
 format zapisu wideo – algorytm kompresji stratnej MPEG-2,(najczęściej stosowane rozdzielczości to:
720×576 dla systemu PAL
720×480 dla NTSC),
 format zapisu dźwięku – standardowo każda ścieżka musi być zapisana w jednym z poniższych formatów:
 MPEG-1 Audio Layer-2 (MP2)
 Dolby Digital (AC-3)
 zwykłe nieskompresowane PCM, rzadko LPCM
 opcjonalnie:
DTS
SDDS
 powiązanie ze sobą strumieni (tj. audio, wideo, napisy dialogowe itp.) – w plikach VOB.

Możliwości 
Możliwości jakie oferuje DVD-Video:
 maksymalny bitrate dla płyt DVD wynosi – 1,2 MB/s (9800 kb/s);
 ponad 2 godziny filmu w wysokiej jakości, maksymalnie 8 do 30 godzin filmu w jakości VHS;
 skalowanie 4:3 lub 16:9;
 osiem wysokiej jakości ścieżek audio, każda z maks. 8 kanałami;
 do 32 zestawów napisów;
 do 9 ustawień kamery do wyboru podczas odtwarzania;
 menu startowe i możliwość tworzenia prostych programów interaktywnych (gry itp.);
 brak konieczności przewijania, bezpośredni dostęp do wybranego momentu filmu poprzez wybór predefiniowanej sceny (ang. chapters), tytułu (ang. titles) lub podanie dokładnej lokalizacji (godzina/minuta/sekunda).

Większość odtwarzaczy DVD oferuje dodatkowo opcje takie jak:
 zoom ×2, ×4;
 zwalnianie i przyśpieszanie tempa odtwarzania filmu;
 możliwość odtwarzania płyt CD-Audio, niektóre radzą sobie też z muzyką w formacie MP3 i WMA oraz filmami w formatach DivX / XviD.

Zobacz też 
 region DVD
 Content Scramble System

V

bg:DVD#DVD-Video
Digital Theatre System

Digital Theatre Systems (DTS) Digital Surround – system kompresji dźwięku, opcjonalnie stosowany w płytach DVD.
Technologia DTS pozwala zapisać sześć ścieżek dźwiękowych. DTS zostało wprowadzone do specyfikacji DVD w 1996.

System DTS oferuje lepszą jakość dźwięku w porównaniu z Dolby Digital dzięki wyższej prędkości przesyłu danych (maksymalnie 1,5 Mb/s; Dolby Digital – 640 kb/s), a także z powodu mniejszego stopnia kompresji (4:1 w stosunku do ok. 11:1 dla Dolby Digital).

W oparciu o DTS w 1999 roku powstał nowy format DTS-ES, który umożliwia rozszerzenia planu lokalizacji dźwięków do 360 stopni poprzez tylne głośniki efektowe. Jest on kompatybilny z konwencjonalnym formatem DTS.

Zobacz też 
 ProLogic
 AC3
 kino domowe
 kompresja

Kodeki dźwięku
Dalriada

Dalriada (Dál Riata) – królestwo celtyckie (szkockie), rozciągające się na wybrzeżach Irlandii i dzisiejszej Szkocji, a właściwie Hebrydów Wewnętrznych i Argyll. 

Istniało już w V w n.e., pierwotnie jako podkrólestwo irlandzkie należące do królestwa Ulaid, a następnie rozprzestrzeniło się na Argyll i Hebrydy Wewnętrzne. Do Dalriady należała wyspa Iona. Dalriada walczyła z Piktami i Nortumbrią, a od VIII wieku broniła się też przed wikingami. Od najazdu Normanów na Irlandię (IX w n.e.) irlandzka część królestwa utraciła znaczenie, natomiast część szkocka rozwijała się, by w 843 roku, połączyć się (za sprawą króla Kennetha I) z Piktami tworząc królestwo Alby i dać podwaliny dzisiejszej Szkocji.

Zobacz też 
 kalendarium historii Szkocji
 lista królów Dalriady

Przypisy 

Historia Szkocji
Państwa historyczne na terenie Wysp Brytyjskich
Hebrydy Wewnętrzne
Argyll and Bute
Dramat

Dramat (z gr.  drâma, czyli „działanie, akcja”) – jeden z trzech rodzajów literackich (obok liryki i epiki). Jest to właściwie rodzaj sztuki na granicy teatru i literatury.

Charakterystyka 
Dzieło dramatyczne zaliczane jest do literatury jedynie w warstwie słownej, natomiast w swojej realizacji widowiskowej należy do wielotworzywowej sztuki teatru. W dziele dramatycznym nie występuje podmiot literacki lub jego rola jest ograniczona do minimum, świat przedstawiony jest opisywany poprzez działania i wypowiedzi w pełni usamodzielnionych postaci. Akcja w klasycznych formach dramatu jest wyraźnie zarysowana i ma ustalony tok przebiegu (od przedstawienia, poprzez rozwinięcie, perypetię, punkt kulminacyjny, a skończywszy na rozwiązaniu).

Postacie występujące w dramacie są charakteryzowane poprzez czyny i słowa, które wypowiadają (charakterystyka pośrednia), a ich wzajemne relacje ustalane są poprzez ich udział w akcji. Obok tekstu głównego (dialogi i monologi dominujące w dramacie) mogą występować didaskalia (tekst poboczny), które wprowadzają różnego rodzaju uwagi odautorskie, dotyczące głównie sposobu inscenizacji dzieła.

Jako utwór literacki dramat charakteryzuje się przede wszystkim tym, że jest tworzony w celu realizacji scenicznej. Wyróżnia się przy tym również dramaty niesceniczne, nieprzeznaczone do wystawiania (np. ze względu na ograniczenia techniczne lub kompozycję utworu). Granice między dramatami scenicznymi i niescenicznymi są jednak płynne: pierwotnie uważano dramaty romantyczne za niesceniczne, podczas gdy dziś Dziady Adama Mickiewicza są jednym z najczęściej wystawianych dramatów.

Współczesny dramat zbudowany jest z aktów, które dzielą się na sceny i odsłony.

Dramaturdzy

Zobacz też 

 dramat polski – kolekcja utworów dostępna w Wikiźródłach
 dramat powszechny – kolekcja utworów dostępna w Wikiźródłach
 dramat współczesny
 dramat filmowy

Przypisy

Bibliografia 
 Głowiński M., Kostkiewiczowa T., Okopień-Sławińska A., Sławiński J., Podręczny słownik terminów literackich, Warszawa, 1996, s. 47.

 
Genologia
Dyskryminacja

dyskryminacja (prawo)
 dyskryminacja (psychologia społeczna)
 dyskryminacja (psychoakustyka)
 dyskryminacja czuciowa (neurologia)
 dyskryminacja metalu
Dystans etniczny

Dystans etniczny – stopień izolowania się społeczeństwa czy tolerowanie przez nie grup mniejszościowych. Określa się go za pomocą skali dystansu społecznego stworzonej przez amerykańskiego psychologa Emory’ego Bogardusa, na której badana osoba może wyrazić opinię, czy zgodzi się:
 pozbawić ich prawa do zamieszkania w swoim kraju,
 tylko odwiedzić swój kraj,
 udzielić im prawa obywatelstwa w swoim kraju,
 by osoby te pracowały w kraju w zawodzie, który ona wykonuje,
 by uczęszczały wraz z nią (lub jej dziećmi) do szkoły i były szkolnymi kolegami,
 by osoby te mieszkały na tej samej ulicy i były jej sąsiadami,
 by byli jej przyjaciółmi,
 by stali się członkami jej rodziny poprzez małżeństwo.

Linki zewnętrzne 
 Rodzaje skal stosowanych w badaniach społecznych, m.in. skala Bogardusa na stronach 23-26 

Socjologia narodu
Doktryna religijna

Doktryna religijna – poglądy dotyczące natury i cech charakterystycznych sfery sacrum. Jeden z elementów systemu religijnego. Można je podzielić na kilka aspektów:
 bogowie – ilu ich jest, skąd pochodzą, jak powstali, jakie są ich cechy i zależności pomiędzy nimi,
 wszechświat – jak powstał, jaki jest jego obecny kształt, a jak będzie wyglądał w przyszłości, czy nastąpi koniec świata (eschatologia),
 człowiek – jak powstał, dlaczego istnieje, cel i sens życia ludzkiego, jakie są związki pomiędzy ciałem a duszą człowieka, co będzie po śmierci.

Doktryny religijne przekazywane są przez mity, święte księgi, dogmaty, kapłanów, wyznawców.

Religioznawstwo
Doba

Doba – astronomiczna jednostka miary upływu czasu związana z obrotem Ziemi wokół własnej osi (ale nie jest równa jednemu pełnemu obrotowi, który trwa 23 h 56 min 4,091 s). Jako urzędowa jednostka czasu zdefiniowana jest jako czas trwania 24 godzin = 1440 minut = 86 400 sekund. Początek doby astronomicznej może wypadać, w zależności od przyjętego założenia, w różnych porach ziemskiego dnia:
 Doba słoneczna – okres pomiędzy dwoma kolejnymi górowaniami Słońca. Początek doby słonecznej wypada w tym samym momencie dla wszystkich miejsc leżących na tej samej długości geograficznej (długość doby słonecznej zmienia się w ciągu roku, średnia długość, przyjęta umownie za wartość stałą, wynosi 24 godziny). Z uwagi na hamowanie obrotu Ziemi wskutek pływów średnia doba słoneczna jest coraz dłuższa i wydłuża się średnio o około 16 μs rocznie.
 Doba gwiazdowa – okres między dwoma kolejnymi górowaniami punktu Barana (23 h 56 min 4,091 s = 86 164,09 s).
 Doba księżycowa – okres między dwoma kolejnymi górowaniami Księżyca (24h 50min 28s = 89 428 s).
 Doba cywilna – okres między godziną 00:00 jednego dnia i godziną 00:00 dnia następnego w danej strefie czasowej. Z powodów praktycznych jej początek w stosunku do początku doby słonecznej jest przesunięty w każdym miejscu na Ziemi o mniej więcej (zależy to od momentu górowania Słońca na danej długości geograficznej) 12 godzin – teoretycznie, natomiast w rzeczywistości od 10 do 14 godzin (wynika to z podziału kuli ziemskiej na strefy czasowe, istnienia czasu letniego i innych przyczyn).
 Doba pokładowa – czas odmierzany na obiekcie przemieszczającym się przez strefy czasowe (statku, samolocie, stacji kosmicznej) liczony od momentu rozpoczęcia podróży.
 Doba pracownicza – kolejne 24 godziny, poczynając od godziny, w której pracownik rozpoczyna pracę zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy (art. 128 § 3 Kodeksu pracy). Definicja została wprowadzona nowelizacją ustawy Kodeks pracy z 14 listopada 2003 roku.
 Doba – pozaukładowa jednostka miary, czyli jednostka nienależąca do układu SI.

Inne znaczenie 

 Doba hotelowa – czas przydziału apartamentu dla klienta, liczony od określonej pory doby cywilnej, wyznaczonej w sposób umowny, mający być wygodny zarówno dla klienta, jak i obsługi hotelu, wynikający z najczęstszych pór wprowadzania się lub wyprowadzania gości z hotelu.

Przypisy 

Jednostki czasu
Mechanika nieba
Dzień

Dzień – czas między wschodem a zachodem Słońca. Określenie to utożsamia się z dobą (np. jaki jest dzisiaj dzień? – pytanie to jest zadawane bez względu na to, czy czas jest dzienny, czy nocny).

Długość dnia różni się w zależności od szerokości geograficznej oraz deklinacji słońca.

Podział dnia 
Grecy i Rzymianie liczyli czas dzienny długością cienia ludzkiego. Do określania części dnia, odpowiadających zjawiskom przyrody, należały takie jak: północ "media nox", południe "meridies", zachód słońca "occasus solis", brzask "ante lucem", zmierzch "crepusculum", rano "mane", wieczór "vespera". Zjawiska życiowe zależnie od tych pór dnia i nocy mają też swoje określenia, np. pierwsze pianie koguta, zapalenie światła.
W średniowieczu powstał podział dnia na 7 godzin kanonicznych:
 Matutina – od rannej mszy, która przypadała w klasztorach w trzeciej ćwierci nocy
 Prima – rozpoczynająca właściwy dzień o wschodzie słońca, czyli między godz. 4 a 8 zależnie od pory roku
 Tertia – przypada na połowę przedpołudnia, czyli kiedy zaczyna się ruch w życiu publicznym
 Sexta – przypada na południe, moment najwyższego wzniesienia słońca o godz. 12 i trwa aż do nony
 Nona – przypada na połowę popołudnia (w marcu lub wrześniu ok. godz. 15)
 Vespera – na chwilę przed zachodem słońca
 Completorium – na chwilę po zachodzie słońca.
Po wieloletnich przekształceniach ustaliły się główne pory dnia o nazwach prima, terti, nona i vespera.
Rzymianie dzielili także noc na cztery 3-godzinne wigilie do odbywania straży nocnych, co zostało przyjęte przez średniowieczne zakony dla odprawiania nabożeństw. Noc dzielono na 4 równe wigilie: 1) od 6 wieczór do 9, 2) 9-12, 3) 12-3, 4) 3-6.

Galeria

Zobacz też 

 tydzień
 miesiąc
 noc

Przypisy 

Chronologia
Światło
Dialekty judeo-romańskie

Dialekty judeo-romańskie – dialekty lub języki, którymi posługują lub posługiwali się Żydzi wywodzący się z krajów romańskich - przede wszystkim Żydzi sefardyjscy wywodzący się z Półwyspu Iberyjskiego, ale także Żydzi włoscy i francuscy. Powstały one na bazie romańskiej z dodatkiem elementów hebrajskich i aramejskich. Najstarsze zabytki literatury w tych dialektach, zapisywane alfabetem hebrajskim pochodzą z XI wieku. 

Poza językiem ladino (judeohiszpańskim) dialekty judeo-romańskie są etnolektami wymarłymi lub na krawędzi wymarcia.

Najważniejsze języki judeo-romańskie to:
 ladino (judeohiszpański),
 judeowłoski,
 laaz,
 zafratit,
 szuadit,
 judeoportugalski,

Judeo-romańskie dialekty
Dorzecze

Dorzecze – obszar lądu, z którego wody powierzchniowe spływają do jednej rzeki i ostatecznie do jej ujścia.

W skład dorzecza wchodzą: rzeka, dla której określane jest dorzecze, jej przyrzecze (obszar wzdłuż rzeki) oraz jej dopływy wraz z ich dorzeczami. Dorzecze rzeki uchodzącej do morza lub innego akwenu określa się mianem dorzecza I rzędu. Dorzecza dopływów takiej rzeki – dorzeczami II rzędu, ich dopływów – dorzeczami III rzędu, itd.

Pojęcie „dorzecza” wprowadzone zostało w 1851 roku przez Wincentego Pola w podręczniku Hydrografia. Podobnym choć szerszym znaczeniowo pojęciem jest zlewnia, która definiowana może być także dla innych obiektów hydrologicznych, np. dla jeziora lub bagna.

Znaczenie terminu „dorzecze” bywa zawężane do zlewni rzek głównych (tj. uchodzących do morza i innych dużych akwenów). Zdefiniowany jest on w ten sposób w prawodawstwie polskim i europejskim. Rzadziej pojęcie dorzecza stosowane jest także w odniesieniu do obszaru, z którego wody spływają do danego odcinka rzeki (np. „dorzecze górnej Wisły”).

Granicę między dwoma sąsiednimi dorzeczami nazywa się działem wodnym. Zbiór dorzeczy rzek uchodzących do jednego morza lub innego akwenu nazywa się zlewiskiem.

Dorzecza I rzędu w Polsce 
Na terytorium Polski znajdują się w całości lub w części dorzecza I rzędu:
 Wisły,
 Odry,
 Niemna,
 Łaby,
 Dniestru,
 Dunaju
oraz mniejszych rzek wpadających do Bałtyku, takich jak Pregoła, Wkra, Parsęta, Rega i inne.

Uwagi

Przypisy 

Potamologia
Dobór grupowy

Dobór grupowy – mechanizm ewolucji biologicznej, w którym dobór naturalny oddziałuje na całe grupy osobników, a nie wyłącznie na pojedyncze osobniki lub geny.

Mechanizm 
Polega on na faworyzacji (a co za tym idzie – rozpowszechnianiu) alleli korzystnych dla populacji, pomimo ich szkodliwości dla osobnika (tzw. altruizm genetyczny) na skutek międzypopulacyjnej konkurencji wewnątrzgatunkowej.

Historia 
Koncepcja spopularyzowane m.in. przez Vero C. Wynne-Edwardsa.
Przez długi czas odrzucana w biologii ewolucyjnej, szukającej wyjaśnień w doborze osobniczym. Koncepcja zyskała na popularności w ostatnich dekadach w postaci wielopoziomowego doboru grupowego.

Wielopoziomowy dobór grupowy 
Rozwinięciem koncepcji doboru grupowego jest wielopoziomowy dobór grupowy. Zakłada on wielopoziomowość ewolucji - osobniki konkurują między sobą w ramach grup, a grupy konkurują między sobą w ramach większych grup. Zgodnie z nim grupy złożone z altruistycznych osobników mogą być preferowane przez dobór przy istnieniu konkurencji między grupami, prowadząc do wzrostu częstości altruistycznych osobników w populacji. Analogiczny proces może zachodzić na wyższych szczeblach organizacyjnych (grupy grup). Koncepcja ta stosowana jest do wyjaśnienia ewolucji kulturowej zachowań sprzyjających spójności grupowej (religia, muzyka) i różnic międzygrupowych, a także formowania się państw i imperiów.

Zobacz też 
 dobór krewniaczy
 Samolubny gen

Przypisy 

Ewolucja
Device Filesystem

Device Filesystem (devfs) – wirtualny system plików stworzony dla Linuksa, zajmujący się tzw. plikami urządzeń znajdującymi się – jak w każdym Uniksie – w katalogu /dev.

Głównym powodem wprowadzenia devfs było ograniczenie liczby urządzeń w poprzednich wersjach jądra, a także uporządkowanie spraw związanych z nazewnictwem, położeniem itd.

Devfs umożliwia dynamiczne tworzenie plików urządzeń – plik jest tworzony wtedy, kiedy moduł je obsługujący sobie tego zażyczy. Oprócz tego autor kodu może ustalić z góry uprawnienia i nazwę dla pliku swego urządzenia. Dodatkowym plusem jest pogrupowanie plików w podkatalogach /dev oraz tworzenie symbolicznych linków, aczkolwiek tym dokładnie zajmuje się Devfsd.

Devfs jest używany od jąder 2.4 i nowszych, ale istnieją backporty dla linii 2.2. Devfs od jąder serii 2.6 został oznaczony jako przestarzały, zastąpił go udev.

Zobacz też 
 udev

Unix
Wirtualne systemy plików
Device Filesystem Daemon

Device Filesystem Daemon – proces o nazwie devfsd pracujący jako demon.

W systemach Linux zajmuje się obsługą Device Filesystem i zarządzaniem (poprzez mechanizm dynamicznej alokacji) symbolicznymi linkami w katalogu /dev.

Uruchamianie devfsd jest opcjonalne, aczkolwiek tworzy on wiele linków niezbędnych dla działania programów korzystających ze starej "nomenklatury". Jest on przeważnie uruchamiany przez skrypty startowe.

Informacje na temat devfsd znajdują się w podręczniku systemowym w sekcji 8, a dodatkowe  informacje zawiera opis devfsd.conf w sekcji 5.

Zobacz też 
 Device Filesystem
 udev

Unix
Wirtualne systemy plików
Dag Hammarskjöld

Dag Hjalmar Agne Carl Hammarskjöld () (ur. 29 lipca 1905, zm. 18 września 1961) – szwedzki polityk, dyplomata, ekonomista i prawnik, od 10 kwietnia 1953 do 18 września 1961 sekretarz generalny Organizacji Narodów Zjednoczonych, przyczynił się do rozwiązania kryzysu sueskiego 1956.

Życiorys 
W czerwcu 1956 roku był gościem Międzynarodowych Targów Poznańskich, w czasie trwania których doszło do strajków robotniczych i krwawych starć ulicznych. Jako sekretarz ONZ zaprotestował przeciwko użyciu siły przez władze państwowe, które jednak nie wzięły pod uwagę jego protestu.

Zginął w katastrofie lotniczej w dżungli pod Ndola w Rodezji Północnej razem z 15 pasażerami. Oficjalną przyczyną katastrofy miał być błąd pilota. Istnieje jednak wiele hipotez przeczących oficjalnej wersji – najbardziej rozpowszechniona z nich, mówi, że samolot został zestrzelony przez rebeliantów Katangi, jako że celem misji, z jaką leciała delegacja Hammarskjölda było rozstrzygnięcie wojny domowej w Kongu, a tym samym ponowne zjednoczenie kraju. W latach 90. XX wieku do spowodowania katastrofy przyznał się południowoafrykański tzw. Instytut Morski, stanowiący ukrytą agendę tajnych służb Południowej Afryki – samolot z Hammarskjöldem został ostrzelany i strącony przez samolot myśliwski.

Po śmierci Daga Hammarskjölda znaleziono w jego nowojorskim mieszkaniu rękopis Vägmärken (Drogowskazy). Wydano go w 1963 (wydanie polskie w tłumaczeniu ks. Jana Ziei w 1967).

Odznaczenia i wyróżnienia 
Ordery:
 Krzyż Wielki Orderu Gwiazdy Polarnej (Szwecja)
 Krzyż Wielki Orderu Zasługi (Chile)
 Krzyż Wielki Orderu Danebroga (Dania)
 Krzyż Wielki Orderu Oranje-Nassau (Holandia)
 Krzyż Wielki Orderu Świętego Olafa (Norwegia)
 Medal Wolności Króla Chrystiana X (Dania)

W 1961 został pośmiertnie uhonorowany Pokojową Nagrodą Nobla.

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne 
 
 
 
 
 
 
 

Członkowie Akademii Szwedzkiej
Nobliści – nagroda pokojowa
Odznaczeni Medalem Wyzwolenia (Dania)
Odznaczeni Orderem Danebroga
Odznaczeni Orderem Oranje-Nassau
Odznaczeni Orderem Gwiazdy Polarnej (Szwecja)
Odznaczeni Orderem Świętego Olafa
Odznaczeni Orderem Zasługi (Chile)
Ofiary katastrof lotniczych w Zambii
Sekretarze generalni ONZ
Szwedzcy politycy
Szwedzcy wolnomularze
Urodzeni w 1905
Zmarli w 1961
Absolwenci Uniwersytetu w Uppsali
Ludzie urodzeni w Jönköping
Dobra prywatne

Dobra prywatne – każde dobro, które nie jest dobrem publicznym, tzn. które może nie być konsumowane przez wielu konsumentów bez uszczerbku dla któregokolwiek z nich.
Przykładem dobra prywatnego może być np. odzież, żywność.

Podział dóbr 

Dobra
Dobra normalne

Dobra normalne – w ekonomii dobra, na które popyt rośnie pod wpływem wzrostu dochodów nabywców.

Zobacz też 
 dobra niższego rzędu
 dobra luksusowe

Przypisy 

Dobra
Teoria wyboru konsumenta
Dochód

Dochód – wpływy osiągnięte w określonym czasie po potrąceniu kosztów ich uzyskania.

Stanowi podstawową kategorię ekonomiczną, wyrażającą dodatni efekt zastosowania czynników wytwórczych: ziemi, pracy, kapitału rzeczowego, kapitału finansowego w procesie gospodarowania. Dochód jest rezultatem połączenia wymienionych czynników wytwórczych oraz przedsiębiorczości człowieka. Dochód w formie pieniężnej jest wyrazem towarów i usług, które podmioty go posiadające mogą za niego nabyć.

W podejściu makroekonomicznym dochód społeczeństwa jest nadwyżką ekonomiczną, która może zostać wykorzystana do zaspokojenia potrzeb indywidualnych i zbiorowych, celów bieżących (konsumpcja) i celów rozwojowych (inwestycje).

Dochód w sensie ekonomicznym nie jest tożsamy z dochodem w sensie podatkowym, który w tym aspekcie definiuje się jako różnicę pomiędzy przychodami a kosztami ich uzyskania.

W praktyce różne podmioty w różny sposób określają swój dochód. Ponadto wobec niektórych grup podmiotów obowiązują definicje dochodu określone przepisami prawa (np. dochód osobisty do opodatkowania albo dochody obliczane dla potrzeb np. ustalenia zasiłków itp.).

Osoby fizyczne 
Dla celów podatkowych w przypadku osób fizycznych, co do zasady, dochodem ze źródła przychodów jest nadwyżka sumy przychodów z tego źródła nad kosztami ich uzyskania w roku podatkowym.

Osoby prawne 
W przypadku osób prawnych nie występuje kategoria źródeł przychodów. Zatem dochodem jest nadwyżka przychodów nad kosztami ich uzyskania osiągnięta z całej prowadzonej przez osobę prawną działalności w roku podatkowym.

Gospodarstwo rolne 
W rachunkowości pełnej gospodarstwa rolnego występują cztery różne miary mające w nazwie słowo dochód. Są to: dochód rolniczy, dochód ogólny, dochód gospodarstwa i dochód osobisty rolnika.

Jednostki administracji publicznej 
W przypadku jednostek administracji publicznej dochód jest w praktyce równy sumie wpływów (przychodów) z różnych tytułów, np. w budżecie gminy znajdujemy takie pozycje jak czynsze dzierżawne, opłaty za świadectwa, zaświadczenia i inne dokumenty, opłaty za zarząd, użytkowanie i użytkowanie wieczyste, wpływy z tytułu sprzedaży mienia komunalnego, odsetki za nieterminowe regulowanie należności, prowizje, wpływy z mandatów wystawionych przez straż miejską, z podatków, z opłat skarbowych, z opłat koncesyjnych, z subwencji i dotacji, z rekompensat, z opłat za niektóre usługi.

Zobacz też 

 Dochód pasywny
 Dochody gminy
 Dochód publiczny
 Dochody budżetowe
 Dochód całkowity
 Przychód

Przypisy 

Dochód
Podatki
Prawo finansowe
Dolar

Dolar () – waluta wielu krajów świata. Dzieli się na 100 centów. Nazwa dolara – podobnie jak nazwa waluty Słowenii sprzed 1 stycznia 2007, tolar – pochodzi od dawnej srebrnej monety, talara. Dolar został oficjalną jednostką monetarną Stanów Zjednoczonych w 1785 roku. Jednak zarówno samo słowo angielskie, jak i pieniądze o takiej nazwie istniały już wcześniej.

Istniejące waluty 
 dolar amerykański (USD) - , , , ,  (od 2000),  (od 2001), ,  (od 2009)
 dolar australijski (AUD) - , , , 
 dolar kanadyjski (CAD) - 
 dolar wschodniokaraibski (XCD) - , , , , , 
 dolar bahamski (BSD) - 
 dolar Barbadosu (BBD) - 
 dolar Belize (BZD) - 
 dolar Brunei (BND) -  Brunei Darussalam
 dolar Fidżi (FJD) - 
 dolar gujański (GYD) - 
 dolar Hongkongu (HKD) - 
 dolar jamajski (JMD) - 
 dolar kajmański (KYD) - 
 dolar Kiribati (KBD) - 
 dolar liberyjski (LRD) - 
 dolar namibijski (NAD) - 
 dolar nowozelandzki (NZD) - 
 dolar singapurski (SGD) - 
 dolar surinamski (SRD) - 
 dolar tajwański (TWD) -  (Tajwan)
 dolar Tuvalu (TVD) - 
 dolar Trynidadu i Tobago (TTD) - 
 dolar Wysp Cooka (COK) - 
 dolar Wysp Salomona (SBD) - 

 dolar Zimbabwe (ZWD) -

Waluty historyczne 
Dolar Skonfederowanych Stanów Ameryki -

Historia nazwy i symbolu 
Na przełomie XV i XVI wieku w Europie nie było waluty mogącej pełnić funkcję pieniądza światowego. W I połowie XVI wieku w Czechach, koło miejscowości Jachymów, odkryto duże złoża srebra, z których zaczęto bić nowe monety. Ze względu na silną germanizację czeskich terenów, na monetach wybijano nazwę mennicy w języku niemieckim – Jachimstaler Münze. Od końcówki taler przyjęto nazwę monety, przekształcaną przez różne narodowości, na przykład w Polsce moneta nazywała się talar, a w Hiszpanii dollaro.

Po odkryciu pierwszych złóż srebra i złota w Ameryce, Hiszpania przeniosła część mennic na nowy kontynent, gdzie moneta stała się walutą podstawową w obu Amerykach. Walutę oznaczało się symbolem 8, ze względu na wartość monety – 1 dollaro było warte 8 reali. Ze względu na możliwość pomyłki z cyfrą 8, symbol zaczęto stylizować. Korzystano z zawijasa przypominającego literę S, z końcami połączonymi linią prostą. Symbol ten, pisany w sposób niedbały, wyewoluował w dzisiejszy znak dolara – $.

Zobacz też 

 jednostka monetarna
 tolar

Bibliografia 
 Historia nazwy i symbolu – A. Mikołajczyk: Monety stare i nowe (Wydawnictwo Arkady 1988), Leksykon numizmatyczny (PWN 1994)

Dolar (waluta)
Dc (informatyka)

dc – uniksowe narzędzie służące do wykonywania prostych obliczeń według poleceń podanych przy użyciu odwrotnej notacji polskiej. Jest to jedno ze starszych narzędzi napisanych dla tego systemu, obecnie nie jest już szerzej używane.

Działanie:
 każda liczba jest odkładana na stos;
 operatory pobierają ze stosu określoną liczbę elementów (0 lub więcej), wykonują nad nimi jakąś operację i odkładają określoną (0 lub więcej) liczbę wartości na stos, ewentualnie mają jakieś efekty uboczne;
 wszystko między „[” a „]” (z uwzględnieniem zagnieżdżania), jest traktowane jako tekst i odkładane na stos w całości.

Programy można uruchamiać komendą: dc -e "program".

Przykłady programów:
 2 3 4 * + p
 odkłada na stosie wartość 2 – stos po operacji: 2
 odkłada na stosie wartość 3 – stos po operacji: 2, 3
 odkłada na stosie wartość 4 – stos po operacji: 2, 3, 4
 pobiera dwie wartości w góry stosu i wrzuca na stos wynik ich mnożenia – stos po operacji: 2, 12
 pobiera dwie wartości w góry stosu i wrzuca na stos wynik ich dodawania – stos po operacji: 14
 drukuje wartość ze szczytu stosu, po czym dodaje znak nowej linii – stos po operacji nadal zawiera wartość 14
 [Hello, world !] p
 odkłada na stosie tekst „Hello, world!”
 drukuje ten tekst
 [[Hello, world !] p] x
 umieszcza na stosie tekst [Hello, world !] p
 pobiera wartość ze szczytu stosu i ją ewaluuje
 2 sa 3 sb la la * sa lb lb * sb la lb + p
 uwaga: ten program jest napisany w wyjątkowo mało efektywny sposób
 zapisuje wartość 2 na stosie
 przenosi wartość z góry stosu do rejestru a
 zapisuje wartość 3 na stosie
 przenosi wartość z góry stosu do rejestru b
 kopiuje dwukrotnie wartość z rejestru a na stos
 zdejmuje i mnoży dwie najwyższe wartości na stosie, wynik umieszczając na stosie
 umieszcza wynik w rejestrze a
 to samo robi z b
 wczytuje wartości rejestrów a i b ze stosu
 dodaje je
 drukuje wynik operacji 2*2 + 3*3
 2 3 d * r d * + p
 Program robi to samo co powyżej z wykorzystaniem dwóch nowych operacji:
 d – umieść wartość z góry stosu jeszcze raz (czyli jeśli stos zawierał dane 2, 3 to po tej operacji będzie zawierał 2,3,3)
 r – zamień dwie wartości na górze stosu (czyli jeśli stos zawierał dane 2,9, to po tej operacji będzie zawierał 9,2)

dc
Oprogramowanie matematyczne
Języki skryptowe
DC

D.C. (District of Columbia), Waszyngton stolica Stanów Zjednoczonych.
 DC – skrót od Direct Current, oznaczenie prądu stałego
 DC – liczba 600 w rzymskim systemie liczbowym
 DC – skrót od Direct Connect, metody wymiany plików w sieciach komputerowych
 dc – program matematyczny
 DC – Distance Coder (kodowanie odległości)
 skrót nazwy programu Dos Commander
 DC. – skrót nazwiska botanika Augustina Pyramusa de Candolle
 DC – skrót od konsoli Dreamcast
 DC Shoes – amerykańska firma odzieżowa
 DC Comics – amerykańskie wydawnictwo komiksowe
Dywizorek

Dywizorek – przyrząd w kształcie długich, wąskich widełek, przytrzymujący kartkę z rękopisem, maszynopisem lub wydrukiem na tenaklu (podstawce, utrzymującej kartkę w pozycji dogodnej do czytania przez zecera, tj. osobę zajmującą się składem tekstu). Czasem nazwą tą obejmowano zestaw obu przyrządów, tj. tenakiel wraz z dywizorkiem.

Oprócz przytrzymywania kartki na tenaklu dywizorek służył również do zaznaczania czytanego miejsca. Funkcję tę realizowano przesuwając dywizorek z biegiem pracy do kolejnych wierszy tekstu. W tej roli przyrząd oddziela w składanym tekście część już złożoną i część czekającą na złożenie, stąd jego nazwa ( – ten, który dzieli).

Przypisy 

Zecerstwo
Druzus

Druzus Starszy
 Druzus Młodszy – (Druzus II Kastor)
 Druzus III – syn Germanika
 Druzus IV syn Klaudiusza
 Druzus – imię męskie
 Drusus – owad wodny z rzędu Trichoptera
Domicjan

Domicjan, Domitianus, Titus Flavius Domitianus, Imperator Caesar Domitianus Augustus (ur. 24 października 51, Rzym; zm. 18 września 96 tamże) – syn Wespazjana i Domitilli Starszej, brat Tytusa Flawiusza i Domitilli Młodszej, cesarz rzymski z dynastii Flawiuszy panujący od 14 września 81 do 18 września 96 roku n.e.

Życiorys 
W początkach swojego panowania w roku 82 osobiście poprowadził siłami 9 legionów wyprawę wojenną przeciwko germańskim plemionom Chattów, których pokonał i odepchnął w głąb Germanii, rozszerzając Agri Decumates, odbył z tego tytułu uroczysty triumf i przyjął przydomek Germanicus w roku 85. 

Także w tym roku Dakowie najechali na prowincję Mezję. Po sprowadzeniu posiłków, w tym jednego legionu z Brytanii, Rzymianie ruszyli do kontrnatarcia zakończonego klęską (zniszczony cały legion V Alaude). Na teren wojny przybył osobiście Domicjan (rok 88), lecz wobec groźby najazdu plemion Jazygów, Markomanów, Kwadów oraz buntu, który wzniecił Saturninus, namiestnik Górnej Germanii, został zmuszony do zawarcia pokoju z władcą Daków w roku 89. Uznał go za króla, obiecał coroczne subsydia pieniężne, specjalistów od fortyfikacji obronnych, licząc na nich jako sojuszników przeciwko innym agresywnym plemionom. Decebal miał zwrócić jeńców wojennych oraz wydać część broni, czego nie uczynił. 

W roku 92 cesarz przeprowadził wyprawę przeciwko Jazygom, Kwadom i Markomanom. 

Przeprowadził reformy w administracji państwa, na wysokie stanowiska w kancelariach cesarskich powołując zamiast wyzwoleńców ekwitów, do pobierania podatków wyznaczył państwową służbę z prokuratorami do ich pilnowania i zakończył działalność prywatnych spółek publikanów pobierających podatki. Wyższe stanowiska w armii powierzał również ekwitom, pomijając senatorów. Dokończył budowę Koloseum.

Był dwukrotnie żonaty z Domicją Longiną. Został zamordowany w pałacu cesarskim w Rzymie, w wyniku spisku pretorianów, cesarskiego szambelana i cesarzowej Domicji.

Bibliografia

Źródła 
 Swetoniusz, Żywoty cezarów, Ossolineum, Wrocław 1987.
 Tacyt, Dzieła t. I–II, Warszawa 1957, 2004.

Opracowania 
 Boruch W., Aspekty polityczne i ideologiczne panowania cesarza Domicjana (81–96 r. po Chr.) w świetle mennictwa imperialnego, Poznań 2002.
 Cary M., Scullard H. H., Dzieje Rzymu. Od czasów najdawniejszych do Konstantyna. t. I, Warszawa 1992.
 Krawczuk A, Poczet cesarzowych Rzymu, Iskry, Warszawa 2006.
 Krawczuk A., Poczet cesarzy rzymskich, ISKRY, Warszawa 2006.
 Słownik cesarzy rzymskich, red. J. Prostko-Prostyński, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 2001.
 Władcy i wodzowie starożytności. Słownik, pod red. P. Iwaszkiewicz, W. Łoś, M. Stępień, Warszawa 1998.

Linki zewnętrzne 
 De Imperatoribus Romanis

Cesarze rzymscy
Dynastia flawijska
Konsulowie Cesarstwa Rzymskiego
Urodzeni w 51
Zmarli w 96
Zamordowani monarchowie
Ludzie urodzeni w Rzymie
Domitilla Starsza

Flavia Domitilla, Domitylla Starsza (ur. przed 20, zm. przed 69) – córka Flawiusza Liberalisa, skryby kwestorskiego z Ferentium. Była oficjalną kochanką jednego z afrykańskich książąt, a od ok. 38 żoną cesarza rzymskiego Wespazjana. Była matką Tytusa Flawiusza, Domicjana i Domitilli Młodszej.

Zmarła zanim jej mąż został cesarzem rzymskim.

Bibliografia 
 Krawczuk A., Poczet cesarzowych Rzymu, Warszawa 1998, s. 80-82.

Członkowie rodzin władców starożytnego Rzymu
Dynastia flawijska
Urodzeni w I wieku
Zmarli w I wieku
Domitianus

Domitianus (Domicjan II) – uzurpator galijski z 3 ćwierci III w. n.e. Znany jedynie z dwóch odnalezionych przypadkowo monet wybitych w jego imieniu. Utożsamiany ze wspomnianym przez starożytnych autorów wodzem Domitianusem, który za rządów cesarza Galiena (253-268 n.e.) pokonał syryjskich uzurpatorów Makrianów.

Do niedawna dyskutowano jego istnienie jako wątpliwe, kwestionując autentyczność unikatowej monety znalezionej (1900) w skarbie z Cléons (Francja). Znalezienie w Anglii (2003) drugiego egzemplarza w tzw. II skarbie z Chalgrove potwierdziło nie tylko autentyczność pierwszego, lecz pozwoliło też na uściślenie chronologii tych numizmatów obejmującej lata 269-272 n.e.
Prawdopodobne, iż wówczas Domicjan II mógł mieć udział w usunięciu uzurpatora Wiktoryna (269-271) i tym samym stał się rywalem Tetryka (271-274), z którym widocznie przegrał walkę o panowanie w Imperium Galliarum. Buntownicze obwołanie go przez wojska cesarzem mogło nastąpić w przymusowej sytuacji zagrożenia najazdami barbarzyńskimi w początkach rządów Aureliana.

Historia Augusta trzykrotnie wspomina Domicjana, który pokonał obu Makrianów, jako „najdzielniejszego i najenergiczniejszego” z wodzów Aureolusa (zbuntowanego później przeciw Galienowi), i wywodzącego swe pochodzenie od cesarza Domicjana i Domitylli (Tir. trig. 12, 13 ; 13, 3 ). Jest to zapewne ten sam dowódca, o którym w innym miejscu mowa, iż „ogłosił się cesarzem jako przeciwnik Galiena” (Vit. Gal. 2, 6). Zosimos wymienia go wśród planujących bunt przeciw Aurelianowi (Historia nova I 49,2), co byłoby zgodne z datowaniem obu monet na początek 271 r., tj. czas kampanii Aureliana przeciw germańskim Alamanom i Jutungom po klęsce pod Placentią.

Niekiedy mylony z uzurpatorem Domicjanem (Lucius Domitius Domitianus), który krótkotrwale (296-297 n.e.) przejął władzę w Egipcie.

Uwagi

Przypisy

Bibliografia 
 S. Estiot, G. Salaoün: L'usurpeur Domitianus. „Revue Numismatique” 160, s. 201-218, 2004
 A.H.M. Jones, J.R. Martindale, J. Morris: Prosopography of the Later Roman Empire, t. I: AD 260-395. Cambridge: Cambridge University Press, 1971, s. 262.
 D. Kienast: Römische Kaisertabelle. Grundzüge einer römischen Kaiserchronologie. Darmstadt: Wissenschaftliche Buchgesellschaft, 1996, s. 237.
 P.H. Webb: Roman Imperial Coinage, t. V, cz. 2. London: Spink & Son, 2003, s. 578, 590, tab. XX.12.

Uzurpatorzy i samozwańczy cesarze rzymscy
Cesarze galijscy
Zmarli w III wieku
Domicjusz Domicjan

Domitius Domitianus (Lucius Domitius Domitianus) – rzymski uzurpator, wywołał powstanie przeciwko Dioklecjanowi w czerwcu/lipcu 297 (296?) roku w Egipcie. Zmarł w grudniu 297 roku.

Przypisy 

Uzurpatorzy i samozwańczy cesarze rzymscy
Zmarli w 297
Nieznana data urodzenia
Decencjusz

Decencjusz, [Flavius] Magnus Decentius (? – 18 sierpnia 353) – cezar i współrządca Magnencjusza w zachodniej części cesarstwa.

W 351 roku został mianowany cezarem przez swego brata Magnencjusza, który powierzył mu namiestnictwo Galii dla obrony jej terytorium oraz linii Renu. Klęska w wojnie z Konstancjuszem II skłoniła go do samobójstwa, wskutek czego powiesił się w sierpniu 353 roku.

Linki zewnętrzne 
 Michael DiMaio Jr.: Magnentius & Decentius w De Imperatoribus Romanis  [dostęp 2022-01-13]

Cesarze rzymscy
Konsulowie Cesarstwa Rzymskiego
Rzymscy samobójcy
Zmarli w 353
Diduch

Diduch (dosł. dziad), okłót – w tradycji wschodniosłowiańskiej i góralskiej pierwszy skoszony podczas żniw snop pszenicy i owsa lub niemłóconego żyta, ustawiany kłosem do góry w kącie izby na Szczodre Gody, a obecnie na Boże Narodzenie. Uważany był za wróżbę urodzaju w następnym roku i traktowany jako swego rodzaju talizman przeciw złym mocom.

Trzymano go w domu do Trzech Króli, a następnie rytualnie palono. W niektórych tradycjach (por. informacje w artykule Święto Godowe) trzymano go do wiosny, młócono i z jego ziaren dokonywano pierwszego wiosennego zasiewu.

Na Lubelszczyźnie zwany też królem. Na południu Małopolski w Gorcach i okolicy zwany w gwarze Białych Górali łokótem (staropolski okłót/okłot).

Zwyczaj ustawiania snopa w chacie na Święto Godowe wywodzi się jeszcze z czasów przedchrześcijańskich i związany był z kultem przodków. Symbolizował ducha opiekuńczego domu. Został zaadaptowany przez chrześcijaństwo na terenie Ukrainy jako zwyczaj bożonarodzeniowy.

Przypisy

Bibliografia 
 

Zwyczaje słowiańskie
Wróżenie
Rolnictwo w kulturze
Dziwożona

Dziwożona (także boginka, mamuna) — demon żeński z wierzeń dawnych Słowian.

Etymologia i regionalizmy 
Wyraz „dziwożona” (dzika żona/kobieta) jest w języku polskim pożyczką z języka słowackiego: „diva lena”/ „divá žena” oznaczała „dziką kobietę”, a polski odpowiednik spopularyzowany został przez wydaną w 1855 powieść „Dziwożona” autorstwa Zygmunta Kaczkowskiego.

W języku czeskim wyraz ten występuje jako diva żena, u Hucułów istniała dykaja żena, u Łużyczan wódna żona. Z kolei na terenach Rusi Czerwonej do opisu dziwożon pasuje wyraz bohynie („boginie”).

W źródłach dziwożona jest często wymiennie stosowana z mamuną i — przede wszystkim — z boginką. Wyraz „dziwożona” szczególnie stosowany był u górali tatrzańskich, z kolei wyraz diva lena, ale też runa (nawiązanie do mamuna) był w użytku u górali słowackich.

Wygląd i działanie 
Dziwożony przedstawiane były jako szkaradne, garbate kobiety, o długich splątanych włosach, czasem z ozdobioną paprocią czerwoną czapeczką na głowie oraz z długimi piersiami lub patologicznie wydłużonymi sutkami, które zarzucały sobie na plecy i którymi nawet prały bieliznę. Mieszkały w osypiskach skalnych, w jeziorach (np. Jezioro Żabie) lub w pieczarach górskich (np. pieczara w okolicach wsi Łopuszna). Żywiły się zielem „słodyczką”.

Wierzono, że dziwożony porywały młode dziewczęta i młode mężatki. Poza tym porywały dzieci z kołysek, podmieniając je na własne: brzydkie odmieńce, z widocznymi ułomnościami lub niepełnosprawnością umysłową/rozwojową. Sposobem na odzyskanie dziecka miało być wyniesienie odmieńca na pole/granicę lub śmietnik, tam obicie dziecka rózgą, dodatkowo oblewając je lub pojąc wodą ze skorupki jajka i wypowiadając słowa: Odbierz swoje, oddaj moje. Wtedy dziwożona, poruszona płaczem własnego dziecka, wracała po nie, oddając porwanego noworodka.

Od dziwożon można było się uwolnić albo je odstraszyć, używając kwiatu dziurawca (popul. „dzwonek”, reg. „zwonka”). Ten opis zachowań dziwożon i metod ochrony przed nimi jest tożsamy z zapisami wierzeń z różnych terenów odnoszącymi się do boginek.

Regionalne warianty opowieści o dziwożonach, oprócz typowych sytuacji podmiany dziecka lub porwania młodej mężatki/matki, zawierają także opowieści w rodzaju:
 uratowanie porwanej kobiety z rąk dziwożon (kobieta zaczepia napotkanego na brzegu mężczyznę i opowiada mu o swoim losie, następnie razem planują ucieczkę, wykorzystując w ostatnim momencie ochronną moc dziurawca),
 złapanie dziwożony (np. w rzepie), która następnie ucieka, zostawiając swoją czerwoną czapeczkę. Następnie istota przychodzi regularnie pod okno, prosząc o zwrot czapeczki.

Przypisy

Bibliografia 
 B. i A. Podgórscy: Wielka Księga Demonów Polskich — leksykon i antologia demonologii ludowej, Wydawnictwo KOS, Katowice 2005, .

Demony słowiańskie
DivX

DivX – stratna metoda kompresji obrazu filmowego, w nowszych wersjach zgodna z MPEG-4 część 2, pozwalającą zapisać na zwykłej płycie kompaktowej filmy o długości ok. 90 min i jakości niewiele ustępującej DVD-Video. Wykorzystywana także do przesyłania filmów przez Internet.

Do odtwarzania wymagany jest układ komputerowy posiadający odpowiednio wydajny procesor do dekodowania programowego (np. komputer osobisty lub konsola) lub dekoder sprzętowy (np. w niektórych odtwarzaczach DVD).

Pierwotnie pod nazwą "DivX ;-)" występowała nielegalnie udostępniona, zmodyfikowana wersja kodeka MPEG 4 autorstwa Microsoftu. Dokonał tego francuski haker Jérôme Rota (ur. 1973 w Montpellier). Warto jednak zauważyć, że kodek ten, pomimo sugerującej to nazwy, nie jest zgodny ze standardem MPEG-4 (tak samo DivX 3) – Microsoft nazwał go tak, ponieważ myślał, że zostanie on właśnie wybrany jako ten standard. Ponieważ tak się nie stało, kolejne wersje tego kodeka nosiły już nazwę Windows Media Video. Autorzy DivX-a postanowili jednak stworzyć własną implementację kodeka MPEG-4. W ten sposób powstał Project Mayo, z którego następnie wykształcił się obecny, komercyjny DivX oraz otwarty XviD. Wersje DivX od 4 do 6.x są zgodne ze standardem MPEG-4 ASP. Wersja 7 jest zgodna ze standardem MPEG-4 AVC.

Zobacz też 
 3ivx
 Qpel
 Global Motion Compensation (GMC)
 N-VOP
 AVI

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 Oficjalna strona kodeka DivX 

Kodeki obrazu
Druzus Młodszy

Druzus Młodszy (Tiberius Claudius Drusus Castor; Drusus Iulius Caesar) (ur. 13 p.n.e. – zm. 14 września 23 n.e.) – syn cesarza rzymskiego Tyberiusza i Wipsanii Agrypiny. 

Sprawował urząd konsula w 15 i 21 r. Od 22 roku posiadał władzę trybuńską. Został otruty  przez swoją żonę Liwillę w wyniku intrygi prefekta pretorianów Lucjusza Sejana. Pochowano go w Mauzoleum Augusta.

Wywód przodków:

Tablica potomków:
1x Klaudia Julia Liwilla (od 4 n.e.)
Julia Helena
Rubeliusz Plaut
Rubelia
Tyberiusz Klaudiusz Gemellus
Klaudiusz Germanikus

Członkowie rodzin władców starożytnego Rzymu
Dynastia julijsko-klaudyjska
Klaudiusze
Konsulowie Cesarstwa Rzymskiego
Urodzeni w I wieku p.n.e.
Zmarli w 23
Działo samobieżne

Działo samobieżne – działo umieszczone na podwoziu wyposażonym w napęd (podwoziu czołgu lub innego pojazdu mechanicznego), w odróżnieniu od działa holowanego. Pierwszym gąsienicowym działem samobieżnym była powstała w 1917 angielska konstrukcja o nazwie Gun Carrier Mark I.

Ze względu na rodzaj podwozia działa samobieżne zazwyczaj dzieli się na gąsienicowe, półgąsienicowe (w przedniej części pojazdu są zainstalowane koła, w tylnej są zainstalowane gąsienice) i kołowe. Ze względu na stopień opancerzenia zazwyczaj dzieli się na odkryte (uzbrojenie nie jest osłonięte pancerzem, półodkryte (uzbrojenie jest osłonięte jedynie pancerzem bocznym) i zakryte (uzbrojenie jest całkowicie osłonięte pancerzem).

Historia 

Wraz z wprowadzeniem do uzbrojenia czołgów i wyposażeniem piechoty w transportery opancerzone pojawiła się konieczność dostosowania artylerii do zwiększonych szybkości przemieszczania się oraz możliwości pokonywania trudnego terenu, tak aby artyleria mogła wspierać mobilne wojsko. Najprostszą koncepcją było osadzenie typowego wyposażenia artyleryjskiego na podwoziu, najczęściej gąsienicowym lub kołowym, czasami półgąsienicowym. Opancerzenie chroniło przed odłamkami pocisków artyleryjskich, bomb lotniczych, jak też ostrzałem ręcznej broni piechoty.

Głównym uzbrojeniem działa samobieżnego mogła być zarówno armata, jak i haubica, czasami nawet moździerz. W takiej roli działo samobieżne podążało za jednostkami czołowymi, wspierając je w razie potrzeby ogniem artyleryjskim. Znaczna część dział samobieżnych nie posiadała obrotowej wieży i zmiana kierunku prowadzenia ognia wymagała przestawiania całego działa.

Początkowo działa samobieżne występowały głównie jako samobieżne działa polowe, wspierając własne jednostki ogniem artyleryjskim z pewnej odległości, czasami znacznej, za pierwszą linią. Z tej koncepcji wyewoluowało też działo pancerne, silnie opancerzona odmiana działa samobieżnego przeznaczona do bezpośredniego wsparcia jednostek na pierwszej linii, np. do towarzyszenia piechocie w trakcie szturmu. Znakomicie radziło sobie z małymi celami punktowymi, takimi jak silnie okopane karabiny maszynowe, działa przeciwnika czy schrony bojowe, które niszczyło strzałami bezpośrednimi z małej odległości. Inną specjalistyczną odmianą działa samobieżnego był niszczyciel czołgów (działo przeciwpancerne), uzbrojony w działo przeciwpancerne. Różnica między działem samobieżnym, działem pancernym a niszczycielem czołgów bywa często umowna, gdyż decydują tu nie cechy konstrukcyjne, a sposób użycia.

Ważną odmianą działa samobieżnego jest samobieżne działo przeciwlotnicze, przeznaczone do osłony przeciwlotniczej własnych jednostek. Ze względu na specyfikę obrony przeciwlotniczej miało obrotowo osadzone działka.

Przypisy

Linki zewnętrzne 

 http://armor.kiev.ua/Tanks/WWII/destroers/mk1_02.php 
 http://armor.kiev.ua/Tanks/WWII/sau/
 http://armor.kiev.ua/Tanks/WWII/tm7_81/
 http://armor.kiev.ua/Tanks/BeforeWWII/tm8_80/
 http://armor.kiev.ua/Tanks/BeforeWWII/mk9_93/
Działo

Działo – lufowa artyleryjska broń palna o kalibrze co najmniej 20 mm. Dawniej ogólna nazwa machin miotających używanych od XIV wieku.

Podział 
Współczesne działa dzieli się ze względu na:
 tor lotu pocisku:
 armata
 haubica
 armatohaubica
 moździerz

 funkcję, przeznaczenie i specyficzną budowę:
 działa polowe – ogólnego przeznaczenia
 działa specjalne:
 bezodrzutowe
 czołgowe
 forteczne
 górskie
 lotnicze
 oblężnicze
 okrętowe
 piechoty
 przeciwlotnicze
 przeciwpancerne
 sposób transportu:
 holowane
 kolejowe
 samobieżne
 stopień automatyki:
 nieautomatyczne
 półautomatyczne
 automatyczne

Historia

Zobacz też 

 bombarda
 działko
 działon
 działobitnia
 działoczyny

Przypisy

Bibliografia 
 
 
 

Broń artyleryjska