Artemis (mythologie)

Artemis (Oudgrieks: ) is een godin uit de Griekse mythologie. Zij behoorde daarna tot de twaalf goden van het Griekse Pantheon en is daar een dochter van de oppergod Zeus en Leto en tweelingzus van Apollo. Artemis werd door de Romeinen gelijkgesteld met hun godin Diana.

Geboorte 
Toen Hera, de vrouw van Zeus, ontdekte dat Leto zwanger was van haar man verbande Hera Leto naar het drijvende eiland Delos. Het eiland was omringd door zwanen. Artemis werd het eerst geboren en hielp daarna haar moeder bij de geboorte van Apollo.

De wraak van Hera was zoet. Ze liet Leto negen dagen en negen nachten lijden bij de geboorte van Apollo. Er zijn meerdere versies van dit verhaal. Zo zwierf volgens de Homerische hymne aan Apollo (3) Leto langs allerlei streken en eilanden, die haar echter niet durfden te ontvangen. Uiteindelijk kwam zij bij Delos aan, waaraan zij voorspiegelde dat een tempel van Apollo het eiland rijkdom zou brengen. Hierop stond Delos Leto toe haar kinderen daar ter wereld te brengen.

Jachtgodin 
Artemis is de godin van de jacht, de vrouwen en ook godin van de maan. Haar oudste functie was die van heerseres over het wild, een godentype dat vooral in de gebieden van het Midden-Oosten zeer verbreid was, maar reeds Homerus beschrijft haar als de jachtgodin. Zij wordt afgebeeld met een zilveren pijl-en-boog (gemaakt door Hephaistos), met een hinde naast zich, en ook vaak met de maan. Soms is de maan op haar voorhoofd afgebeeld met twee kleine puntjes (de punten van de net nieuwe maan, die er ook uitziet als een boog). Vergezeld van haar nimfen doorkruiste zij de bergen en wouden van Arcadië en Lacedaemonië; van de dieren waren vooral de hinde en de beer haar geliefd. Andere attributen die bij Artemis horen zijn de gans, wilde honden en vooral op Delos ook de olijfboom. De bijnaam van Artemis is Dhelia, genoemd naar het eiland Delos.

Artemis is ook de godin voor de zwangere vrouw, hoewel zijzelf altijd maagd is gebleven. Maagd bleef zij uit vrije wil, waarvoor haar vader Zeus bovendien toestemming gaf. Haar priesteressen zijn dan ook ongehuwde vrouwen. Artemis werd vooral vereerd in het bosrijke Arcadia. Als maagd was ze ook de beschermgodin van de kuisheid.

Trojaanse oorlog 
Artemis heeft aan het begin gestaan van de Trojaanse oorlog, omdat zij ervoor zorgde dat er geen wind was toen Agamemnon wilde uitvaren om naar Troje te gaan. Dit kwam omdat zijn mannen een hinde die aan Artemis gewijd was gedood hadden. Artemis dwong Agamemnon om zijn dochter Iphigenia te offeren om een gunstige wind te krijgen. Odysseus kwam op het idee een brief te sturen naar Klytaimnestra en haar kinderen dat Iphigenia met Achilles zou mogen trouwen. De familie kwam meteen en moest daar het nieuws aanhoren dat er iemand geofferd moest worden. Dit wekte natuurlijk de woede op van zijn vrouw Klytaimnestra. Dit gegeven stond weer aan het begin van de legendes rond Orestes. Op het laatste moment redde Artemis echter het meisje en in haar plaats werd een hert geofferd. Iphigenia werd door Artemis weggevoerd naar een plaats ver weg van haar familie (die ondertussen ook dacht dat hun dochter dood was) en werd priesteres van Artemis. Na de Trojaanse oorlog vermoordde Klytaimnestra Agamemnon in zijn bad omdat ze het hem nooit had vergeven.

Attributen 
Artemis lijkt in vele opzichten op haar jongere tweelingbroer Apollo. Ze hadden allebei een pijl en boog met pijlen die nooit misten. Ze wordt ook vaak afgebeeld met een hert.

Wraakzucht

Niobe 
Naast jageres was Artemis in vele opzichten het evenbeeld van haar broer Apollo: ook zij trad straffend op tegen wetsovertreders en doodde hen met haar pijlen. Bekend is het verhaal hoe ze met haar tweelingbroer Apollo de kinderen van Niobe doodde, omdat deze opschepte dat ze meer kinderen had dan Artemis' moeder Leto. Apollo doodde Niobes zeven zonen, en Artemis haar zeven dochters

Aktaion 
De jager Aktaion had vijftig jachthonden. Op een dag ging hij jagen met zijn honden. Toen hij dorst had ging hij drinken uit een stroom, en daarbij zag hij Artemis die daar naakt aan het baden was, omringd door haar nimfen. Artemis zag dat Aktaion haar bespiedde en veranderde hem in een hert. Het hert Aktaion rende weg, maar het lukte hem niet te ontsnappen aan zijn eigen jachthonden en hij stierf een afgrijselijke dood.

Orion 
De jager Orion schoot ze dood met haar pijl. Het meest voorkomende verhaal vertelt dat Artemis en Orion elkaar liefhadden. Haar jaloerse tweelingbroer Apollo kon het niet verkroppen dat zijn maagdelijke zus een geliefde had en misleidde haar, zodat ze Orion doodde in de veronderstelling dat hij een of ander jachtdier was. Later gaf ze Orion een plaats tussen de sterren en gaf hem haar favoriete jachthond Sirius mee.

Volgens een ander verhaal doodde Artemis Orion toen hij trachtte haar te verkrachten. Ze doodde vele anderen die probeerden haar of andere vrouwen te verkrachten.

Volgens weer een ander verhaal stuurde Artemis hem een giftige schorpioen, nadat Orion erover opschepte dat hij alle dieren op de aarde zou vernietigen.

De Bibliotheca van pseudo-Apollodorus van Athene zegt over de affaire met Orion:

Stamboom

Zie ook 
 Tempel van Artemis in Efeze
 Tempel van Artemis in Jerash
 Tempel van Artemis Brauronia
 Lijst van goden en godinnen

Olympische god
Armeense god
Griekse mythologie