alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Gerhard Nicolaas Heerkens

Gerhard Nicolaas Heerkens (Kleinemeer, 8 juli 1726 - 1801) was een Groningens hekeldichter.

Al op twaalfjarige leeftijd werd hij door zijn ouders naar het Duitse Meppen gestuurd om daar in het College der Jezuïeten Latijn te leren. In 1743 keerde hij terug in Kleinemeer (een veenkolonie in de buurt van Sappemeer), waar hij de bibliotheek van zijn vader "verslond".

Heerkens begon in Groningen aan een rechtenstudie, omdat zijn vader hem dat gebood. Hij deed er een medicijnenstudie naast die hij later voortzette in Leiden en Parijs. Daar maakte hij persoonlijk kennis met de schrijver en filosoof Voltaire, een van de belangrijkste vertegenwoordigers van de Verlichting. Ondertussen bouwde Heerkens aan een omvangrijk oeuvre.

In 1749 keerde de hekeldichter in Groningen terug, als kosmopoliet met connecties in heel West-Europa. Lang bleef hij daar niet: het grootste deel van zijn leven bracht hij door met reizen. Bekend is de gedrukte beschrijving van zijn reis naar Italië tussen 1759 en 1761, zijn enige prozawerk.

Een opmerkelijk door hem nagelaten voorwerp is te vinden in het Groninger museum. Het betreft een grafzerk die Heerkens in 1758 liet plaatsen op het graf van zijn overleden hond. Het verhaal wil dat het beest hem ooit het leven redde tijdens een vechtpartij in een Italiaanse kroeg. De grafzerk wordt door sommige historici om die reden gezien als een oprecht eerbetoon aan de viervoeter, maar het is niet uit te sluiten dat Heerkens de zijns inziens overdreven grafschriften van onbeduidende mensen op de hak wilde nemen.

De inscriptie is in het Latijn en luidt vrij vertaald: Ik, die de wateren van de Tiber, de Lyris, de Rhône en de Maas heb gedronken, die per schip, per wagen en op het snelle paard heb gereisd, die in Calabrië mijn meester voor den dolk van een dief beschermde, die met dien meester in de Corsicaanse wateren schipbreuk leed, van mij, den in de Alpen geboren hond, vermoeid van het reizen en door vele levenservaringen beproefd, rust hier het laatste overschot, 11 juli 1758.

Gerhard Nicolaas Heerkens werd begraven in Hoogezand. In 1891 werd de steen door ene C. de Boer uit Groningen geschonken aan het Groninger museum.

Externe link 
 

Nederlands dichter
Persoon in de Nederlanden in de 18e eeuw
Rijksgrens

Rijksgrens van België;
 Rijksgrens van Nederland.
Assimilatie (psychologie)

Assimilatie is een begrip uit de ontwikkelingspsychologie van de Zwitserse psycholoog Jean Piaget. Assimilatie staat voor het incorporeren van wat waargenomen wordt in een bestaand handelingsschema.

Voorbeeld: een kind heeft geleerd dat een hond een dier is, als hij ontdekt dat ook katten dieren zijn, wordt "kat" ondergebracht in het schema "dier". Kat wordt dus geassimileerd in het schema dier.

Assimilatie en accommodatie zijn adaptieve processen.

Zie ook
Culturele assimilatie

Psychologie
Prognose

Een prognose is een uitspraak omtrent het vermoedelijk verloop van een gebeurtenis.

Het woord prognose is ontleend aan het Griekse prognosis (voorkennis). "Prognosticeren" is standaardtaal in Nederland. "Pronostikeren"  is standaardtaal in België. Geen van beide is standaardtaal voor het hele taalgebied. In Vlaanderen gebruikt men weleens het woord "pronostiek", als men het heeft over een voorspelling maken of een gokje wagen op een toekomstige gebeurtenis. 

In de medische wetenschap is de prognose de uitspraak van de arts over het vermoedelijke verloop en uitkomst van een ziekte. Dit kan dus variëren van een gunstige prognose (volledige genezing) tot een ongunstige prognose (sterfte, soms verder aangeduid met een bepaalde verwachte termijn). 
De arts baseert zich hierbij zo veel mogelijk op wetenschappelijke kennis, het waargenomen verloop van de ziekte bij een zo groot mogelijke groep patiënten met dezelfde ziekte in hetzelfde stadium. De uitspraak van de arts blijft echter altijd een onzekere: een patiënt kan onverwachts tóch overlijden, of juist onverwachts lang blijven leven. 

De term prognose wordt ook in andere, niet-medische contexten gebruikt zoals in de economie of in de astrologie, waarin eveneens getracht wordt om op basis van bepaalde gegevens uitspraken te doen over toekomstige ontwikkelingen.

Afbreken
Volgens het Groene Boekje moet het woord worden afgebroken als prog-nose. Dat is in strijd met de etymologie (pro-gnose, voor-kennis).

Formele wetenschap
Onderzoek
Wetenschapsfilosofie
Zeekat

zeekatten (inktvissen)
 gewone zeekat (Sepia officinalis)
 holocephali, een onderorde van vissen
Paclitaxel

Paclitaxel met als merknaam Taxol® is een van de vele cytostatica.

In de jaren zestig werd een screeningsprogramma voor plant-extracten opgezet door het National Cancer Institute (NCI) in de Verenigde Staten. In 1962 vond men dat een extract van de Taxus brevifolia actief was tegen een aantal muizentumoren. Vijf jaar later werd taxol, het actieve bestanddeel in het extract, door Monroe Wall en Mansukh Wani van het Research Triangle Institute in North Carolina geïsoleerd. Oorspronkelijk werd dit geneesmiddel geïsoleerd uit de schors van Taxus brevifolia, maar de concentratie ervan is zeer laag (0,01-0,04%) zodat voor 1 kg paclitaxel 9000 kg schors nodig is. Door de trage groei van Taxus brevifolia werd gezocht naar een alternatieve methode. De totaalsynthese was geen optie want deze vergt meer dan 50 stappen. Paclitaxel bleek wel aanwezig te zijn in de naalden van diverse Taxus-soorten (tot 0,1%) samen met 10-deacetylbaccatine III dat via semisynthese kan worden omgezet tot paclitaxel-analoga.

Paclitaxel wordt gebruikt bij chemotherapie en is werkzaam vanwege zijn stabiliserende effect op microtubuli. Hierdoor kunnen cellen niet meer delen en kun je de groei van bepaalde carcinomen remmen. Dit cytostaticum wordt onder andere ingezet bij de behandeling van ovariumcarcinoom.

De stof is opgenomen in de lijst van essentiële geneesmiddelen van de WHO.

Externe link
 Molecule of the Month: TAXOL 

Antitumoraal middel
Plantentoxine
Benzeenderivaat
Polycyclische verbinding
Benzoaatester
Acetaatester
Triol
Cyclisch alcohol
Benzeencarbonzuuramide
Keton
Cyclische ether
Cycloalkeen
Chirale verbinding
15 v.Chr.

15 v.Chr. is een jaartal volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Italië
 In Rome sticht Marcus Antistius Labeo een school voor juristen.
 Marcus Vipsanius Agrippa laat een wegenkaart tekenen van het Romeinse Keizerrijk.

Europa
 Keizer Augustus sticht in Beieren een Romeinse kolonie: Augusta Vindelicorum (Augsburg) en vestigt er een garnizoen.
 Tiberius en Nero Claudius Drusus, stiefzonen van Augustus, onderwerpen in Vorarlberg de Briganti en veroveren Bregenz. Ook voegen zij Raetia als provincia aan het rijk toe.
 De Romeinen vestigen op de plaats van de huidige Weense binnenstad (Vindobona) een legerkamp tegen de Germanen.
 Drusus laat de Via Claudia Augusta uitbreiden door de Alpen en vernoemt de Heerweg (± 600 kilometer) naar Augustus.

Nederlanden  
 Drusus vestigt op de Hunnerberg aan de Waal bij Nijmegen een Romeins grensfort castrum Noviomagus Batavorum voor 12.000 man (vermeld door Tacitus in Historiae) .
 In Belgica wordt Atuatuca Tungrorum (Tongeren) gesticht door de Romeinen.

Syrië
Baalbek wordt een nieuwe hoofdstad in de Romeinse provincie Syria.

Geboren 

Germanicus Julius Caesar, Romeins veldheer en zoon van Nero Claudius Drusus (overleden 19)
Phaedrus, Romeins fabeldichter (overleden 51)

Overleden 

Jaar in de 1e eeuw v.Chr.
Witvleugeltreurduif

De witvleugeltreurduif (Zenaida asiatica) leeft in het woestijnachtige zuidwesten van de Verenigde Staten tot in het noorden van Chili.

Verspreiding en leefgebied
Duiven die in de VS in de staten Californië, Nevada, Arizona en New Mexico broeden, trekken in de winter naar Mexico en Midden-Amerika. Een deel van de populatie, vooral die in  Florida overwintert in de Verenigde Staten.

De soort telt drie ondersoorten:
 Z. a. mearnsi: de zuidwestelijke Verenigde Staten en westelijk Mexico.
 Z. a. asiatica: van de zuidelijke Verenigde Staten tot Nicaragua en West-Indië.
 Z. a. australis: westelijk Costa Rica en westelijk Panama.

Status 
De grootte van de populatie wordt geschat op 19 miljoen volwassen vogels. Op de Rode lijst van de IUCN heeft deze soort de status niet bedreigd. 

Duiven en tortelduiven
Dier uit het Neotropisch gebied
Dier uit het Nearctisch gebied
IUCN-status niet bedreigd
Duif

Een duif is een vogel die in meerdere kleuren kan voorkomen.

 Duiven (vogels), een familie van vogels
 Rotsduif
 Huisduif, een gedomesticeerde rotsduif
 Postduif
 Stadsduif
 Houtduif
 Vredesduif, een symbool van vrede afgebeeld als een witte duif met een olijftakje in zijn bek
 Duif (sterrenbeeld), een klein sterrenbeeld aan de zuidelijke hemelkoepel
 Duif (politiek), een politicus die om zijn milde of verzoenende beleid of standpunten bekendstaat 
 Project Duif, poging om duiven te gebruiken als doelgeleiding van geleide wapens (VS, Tweede Wereldoorlog).

Personen en personages
Nederlanders
 Jan Ariens Duif, kunstschilder
 Gert-Jan Duif, voetballer
fictie
 Gerrit de Postduif, figuur in de Fabeltjeskrant

Zie ook
De Duif (doorverwijspagina)
Lijst van duivenrassen
Duifachtigen

Duifachtigen (Columbiformes) zijn een orde van vogels met meer dan 300 soorten.

De orde omvat volgens een inmiddels verouderde indeling twee families:
 Duiven (Columbidae)
 Dodo's (Raphidae).

Van laatstgenoemde familie zijn alle soorten uitgestorven: de dodo, een niet-vliegende vogel van het eiland Mauritius is het bekendst. De Rodriguezsolitaire, een vogel verwant aan de dodo, leefde op het eiland Rodriguez.

Op basis van DNA-onderzoek worden de duifachtigen in drie verschillende takken onderverdeeld.

Duiven en tortelduiven
De familie Columbidae, de duiven en tortelduiven, is zeer succesvol en alom aanwezig; in het wild, als tamme stadsduif en als pluimvee, duiven die worden vetgemest om op te eten, lokduiven, sierduiven en postduiven. De rotsduif is de voorouder van de stadsduif en van de postduif.

Externe links 
 Aviornis: Werkgroep Wilde Duiven
 Aviornis: Informatie over het houden en kweken van wilde duiven
Dodo's

De dodo's (Raphinae) zijn een uitgestorven onderfamilie van vogels, die behoren tot de familie van de duiven (Columbidae).

De dodo's kwamen voor op een aantal eilanden in de Indische Oceaan, waaronder Mauritius. Het waren vrij grote loopvogels, die het vliegen niet meer machtig waren. De bekendste soort was de Dodo.

Taxonomie 
De volgende geslachten zijn bij de onderfamilie ingedeeld:
 Raphus, bevat de Dodo (Raphus cucullatus) van Mauritius
 Pezophaps, bevat de Rodriguezsolitaire (Pezophaps solitarius) van Rodriguez
Windstoot

Een windstoot is een plotselinge harde wind.

Zware windstoten zijn rukwinden van meer  75 km/h en bij zeer zware windstoten zijn windsnelheden mogelijk van meer dan 100 km/h. Windstoten kunnen het hele jaar voorkomen, 's winters zeker bij storm en 's zomers vooral tijdens onweersbuien. Windstoten tijdens buien zijn de verraderlijkste, omdat de wind dan ineens enorm toeneemt tot ver boven het gemiddelde.

Slagregens tijdens buien gaan soms samen met windstoten.

In de afgelopen ruim honderd jaar kwamen in Nederland zeker tien stormen voor met windstoten van rond de 150 km/h, meestal in de winter, maar soms ook midden in de zomer. Op 27 augustus 1912 woedde langs onze kust de zwaarste zomerstorm met van windkracht 10 en windstoten tot 148 km/h.

In de zeer zware storm van 25 januari 1990 is op Schiphol een vlaag van 163 km/h gemeten. Landinwaarts zijn toen windstoten van 145 km/h voorgekomen. De hoogste windstoot die ooit tijdens een storm op een KNMI-weerstation is gemeten bedraagt 162 km/h op 6 november 1921 in Hoek van Holland. Op 5 november 1948 trok een windhoos toevallig precies over de windmeter op Vlieland: resultaat was een windstoot van 202 km/h, de hevigste windstoot ooit in Nederland gemeten. Opmerkelijk is ook een unieke windstoot van 158 km/h in een storm op 28 december 2001 op de pier in IJmuiden, die misschien verband hield met een valwind uit een buienwolk of een windhoos.

De laatste keer dat er in Nederland een extreme windstoot gemeten werd was op 25 november 2005 toen er in Hoek van Holland een stoot van 173 km/h geregistreerd werd.

Top 10 hardste windstoten in Nederland 

1. 5 november 1948 - 202 km/h (Vlieland)

2. 25 november 2005 - 173 km/h (Hoek van Holland) 

3. 3 januari 2012 - 173 km/h (IJmuiden) 

4. 25 januari 1990 - 159 km/h (IJmuiden) 

5. 28 december 2001 - 158 km/h (IJmuiden)

6. 28 oktober 2013 - 151 km/h (Lauwersoog) 

7. 28 oktober 2013 - 151 km/h (Vlieland) 

8. 25 januari 1990 - 150 km/h (Rotterdam) 

9. 25 januari 1990 - 148 km/h (Vlissingen) 

10. 25 januari 1990 - 148 km/h (Schiphol)

Dit zijn de 10 hardste windstoten ooit gemeten bij een officiële KNMI meetstation.

Zie ook 
 Windschering
 Valwind
 Popcornbui

Wind
Zeewind

Zeewind is een wind die op een zonnige warme dag met in het algemeen weinig wind, vlak in de kuststreken vanuit zee plotseling kan opsteken. Door de zeewind ontstaat een enorme afkoeling die afhankelijk van de windsnelheid 20 tot 40 km landinwaarts invloed kan hebben. Het verschijnsel doet zich voor wanneer de temperatuur landinwaarts overdag sterk oploopt. Het zeewater wordt daarentegen niet zo snel warm, waardoor een groot temperatuurverschil tussen land en zee ontstaat. Op gematigde en hogere breedten komt het voor tijdens mooi weer in de warmere jaargetijden, maar in equatoriale streken komt het veel frequenter voor, afhankelijk van de dagelijkse gang. In de poolstreken komt het slechts voor tijdens zeer heldere dagen.

Tussen de lucht boven de koude zee en het veel warmere land ontstaan vervolgens kleine luchtdrukverschillen. De luchtkolom zet door een grotere verwarming boven land namelijk meer uit dan boven zee (zie schematische voorstelling). Door de drukverschillen gaat er een zwakke bovenstroming waaien van land naar zee. Boven zee daalt de lucht geleidelijk waardoor de druk daar relatief gezien toeneemt. Ook aan de grond ontstaat hieruit volgend een stroming die van zee naar land is gericht om de drukverschillen proberen op te heffen. De zeewind is dan een feit waarmee veel koudere en vochtigere lucht binnenstroomt waarin ook mist kan voorkomen. De onder deze omstandigheden van zee aangevoerde mist wordt ook wel zeemist of zeevlam genoemd.

Het invallen van zeewind gebeurt meestal pas in de loop van de middag, wanneer de temperatuur boven land voldoende is opgelopen. In de avond valt de wind weer weg, tenzij het weer totaal is omgeslagen. De zeewind kan onder bepaalde omstandigheden soms ver landinwaarts doordringen tot zelfs voorbij het midden van Nederland. Wanneer er een sterke aflandige wind staat (uit oostelijke richtingen) kan de zeelucht niet landinwaarts komen en kan het ook aan het strand warm blijven.

Er zijn twee types zeewind. Bij een zuidelijke achtergrondwind gaat de zeewind aan de Hollandse kust gepaard met een windsprong. Bij een noordelijke achtergrondwind vindt aan de Hollandse kust geleidelijke draaiing van de wind plaats. Het heersend windveld krijgt dan een westcomponent.

In incidentele gevallen kan het zeewindfront gepaard gaan met onweer. Het onweer ontstaat dan in de loop van de middag op zo'n 20 km landinwaarts. Incidenteel is in dit geval één keer in de tien jaar ergens in Noord of Zuid-Holland.

Ook aan de oevers van grote meren en waterplassen kunnen temperatuurverschillen tussen water en land optreden, waardoor ook daar de wind plotseling vanaf het water kan gaan waaien. Op rustige warme zomerdagen staat het daardoor langs de oevers in de regel iets meer wind dan midden op het meer. Bekend voorbeeld is de IJsselmeerwind.

Zie ook 
 landwind

Meteorologie
Wind
Domein

een gebied (in figuurlijke zin) dat als een geheel beheerd of beheerst wordt
 domein (biologie), in de taxonomie de hoogste indelingsrang van levensvormen
 domeinen, een geheel van eigendommen dat gezamenlijk beheerd wordt
 domeingoed, in het Belgisch recht een goed dat toebehoort aan de overheid
 domein (landgoed), een specifiek gebied dat iemand in eigendom heeft
 zie ook: kroondomein, gebied in privébezit van de monarch; tegenwoordig ook wel: gebied waarover deze het beheer of waarvan deze het gebruiksrecht heeft
 domein (logica), het domein van constanten en variabelen in de logica
 domeinnaam, een groep internetadressen onder gezamenlijk beheersregime, zie ook Domain Name System (DNS)
 domein (netwerk), een groep computers die met speciale software vanaf een centraal punt beheerd kan worden
 domein (wiskunde), de verzameling van mogelijke invoerwaarden van een wiskundige functie
 eiwitdomein, een onderdeel van een eiwit
 integriteitsdomein, in de wiskunde een commutatieve ring zonder nuldelers
 Museum Het Domein, een museum in Sittard voor hedendaagse kunst, stedelijke historie en archeologie

Zie ook 
 Hofstelsel of domeinstelsel
Topleveldomein

Een topleveldomein of TLD (letterlijk hoogste-niveaudomein) is het meest rechtse gedeelte in een internetdomeinnaam. Het wordt door de ICANN onder andere toegekend aan onafhankelijke landen. Er wordt ook wel extensie of internetextensie gebruikt, maar dat is een verwarrende term omdat domeinnamen van rechts naar links uitgebreid worden en het woord extensie "uitbreiding" impliceert, en omdat er ook bestandsextensies zijn.

De meeste Belgische sites hebben .be als laatste deel van hun domeinnaam, terwijl dat bij Surinaamse domeinen .sr is en bij Nederlandse websites .nl. Dit type TLD bestaat uit 2 letters en is ontleend aan ISO 3166-1.

Door een beslissing van ICANN in 2011 wordt het mogelijk om een eigen, generiek TLD aan te vragen en de domeinnamen daarop zelf te verdelen. Het new gTLD-programma is begin 2012 gestart. Hiermee zijn honderden nieuwe topleveldomeinen beschikbaar gekomen voor registratie. Voorbeelden hiervan zijn .online, .shop, .app, .vlaanderen, .brussels, .frl (Friesland). Sinds 27 maart 2015 ook .amsterdam. Het heeft de voor- en nadelen daarvan laten onderzoeken; de conclusie van de verkenning was dat het al met al niet beter of slechter is dan het gebruik van .nl, waaronder .overheid.nl. Ook de Nederlandse politie heeft een gTLD aangevraagd en .politie is sinds 23 juni 2016 in de lucht. Vanaf kwartaal 3 van 2023 kunnen meer nieuwe topleveldomeinen worden aangevraagd bij het ICANN.

Soorten TLD's 
Er zijn diverse soorten TLD's:
 gTLD's: generieke TLD's, deze hebben meestal drie of meer tekens. Deze kan men onderverdelen in:
 sTLD's: sponsored Top-Level Domains - gesponsorde TLD's
 uTLD's: unsponsored TLDs - niet-gesponsorde TLD's
 ccTLD's: Country-Code Top-Level Domains, voorbehouden voor landen, overzeese gebieden en supranationale structuren zoals de Europese Unie
 Een speciale TLD is .arpa (Address and Routing Parameter Area domain), deze is voorbehouden voor internet-infrastructuurdoeleinden.

Generieke TLD's 

Generieke TLD's behoren niet aan één bepaald land toe, maar kunnen verschillende categorieën websites bedienen. Zie de navigatie onder de bronvermelding.

Nationale TLD's 

Zie hiervoor de lijst van topleveldomeinen op het internet. Zie ook de navigatie onder de bronvermelding.

Zie ook 
 ISO 3166
 Secondleveldomein

Externe links 
 Internet Corporation for Assigned Names and Numbers (ICANN)
 Alle topdomeinen en links naar de beherende organisaties

Domain Name System
 
Computerstandaard
Klondike

Klondike is  een regio in Yukon in Noordwest-Canada, vlak bij de grens met Alaska. Het ligt rond de Klondike, een klein riviertje dat bij Dawson City uitmondt in de rivier de Yukon.

In 1896 werd er in de omgeving goud gevonden. Dit nieuws bereikte in 1897 de Verenigde Staten, en dat leidde tot de Goldrush van Klondike. Het inwonertal van Dawson en Klondike steeg in 1898 tot 30.000 inwoners, waardoor er zelfs hongersnood dreigde.

Jules Verne schreef in 1899 een roman, getiteld Le Volcan d'or (De Goudschat van Klondike), over de goldrush.
Klondike is ook bekend dankzij stripverhalen. In de verhalen van Donald Duck vergaarde Oom Dagobert er zijn eerste fortuin. Ook stripheld Lucky Luke is tijdens zijn avonturen in Klondike geweest.

Streek in Canada
Geografie van Yukon
BRD

De afkorting BRD kan betrekking hebben tot:

 de Blu-raydisk (opvolger van de dvd)
 de Bijzondere Radio Dienst van de Nederlandse PTT
 de Bondsrepubliek Duitsland, waarmee zowel het huidige Duitsland als het voormalige West-Duitsland kan worden bedoeld. De afkorting BRD werd in Duitsland alleen door de DDR en door de Rote Armee Fraktion gebruikt.
Wia Buze

Wia Buze (Termunterzijl, 2 januari 1970) is een Gronings zangeres.

Buze heeft een uitgebreid repertoire van originele Groningse streektaalmuziek. Daarnaast zingt ze ook Nederlands en Engels.

Biografie
Toen Wia Buze in Termunterzijl opgroeide, wist zij al dat ze zangeres wilde worden. Op de mavo zong ze voor de eerste keer in het openbaar, samen met de North Star Showband. Haar leraar Duits was de toetsenist. Ze deed op haar 15e mee aan Henny Huismans Soundmixshow. Daarna volgde er nog meer talentenjachten, waarvan zij er in Nederland meer dan 200 won.

Carrière 
1985 - Buze begint met deelname aan talentenjachten
1989 - Buze studeert af aan de Academie voor Lichte Muziek (AVLM) te Hilversum. Ze krijgt als eerste in Nederland dit diploma
1989 - Eerste Groningstalig liedje
1991 - Winnares Jordaantrofee in Amsterdams Concertgebouw
1995 - Winnares Nederlands songfestival
1996 - Eerste theaterconcert
1996 - Buze treedt op 15 november in het huwelijk met Hans Hauer
1997 - Buze treedt op verzoek van Robert Long op in televisieprogramma van de NCRV
1998 - Parttime docente Nederlands
1998 - Gala van de Roos in een uitverkochte Martinihal
2000 - Lied van Bolland & Bolland voor de Special Olympics 2000 European Games
2001 - Theaterconcerttour "Songs, liedjes en laidjes"
2002 - Lied voor de Giro d'Italia (Gironingen)
2004 - Robert Long krijgt eerste exemplaar van de cd 'Ik bin ik'
2005 - Wia krijgt de K. ter Laan Prijs 2004 van de Stichting 't Grunneger Bouk uit handen van gedeputeerde Hans Gerritsen
2007 - Buze speelt Knier in muziektheater "Op hoop van zegen" in Delfzijl
2008 - Fuchsia vernoemd naar Buze. Deze fuchsia is gekweekt door Piet Scheper uit Hoogezand-Sappemeer
2009 - Wia maakt haar eerste videoclip van het nummer "Ik mag die aibels geern" (Make you feel my love) met Martijn Pot, Germt Gringhuis en Joris Kammenga
2010 - Theatertour "Ofschaaid zunder woorden" met Klaas Spekken en de Zuid-Afrikaanse Karla du Plessis met nummers van hand van Koos du Plessis (vader van)
2011 - Wia viert haar 25-jarig artiestenjubileum (een jaar te laat) met een concert in een uitverkocht (1600 man) Martiniplaza in Groningen
2015 - Wia ontvangt tijdens een concert t.g.v. haar 30-jarig jubileum, op 31 oktober in De Molenberg te Delfzijl een Koninklijke onderscheiding. Ze is benoemd tot Ridder in de Orde van Oranje Nassau, vanwege o.a. haar bijdrage aan het behoud van de Groningse Streektaal en het Gronings cultureel erfgoed.

Albums 
1991 - Ik kom van Ziel
1993 - Makkelk zat
1995 - Wia Buze (Nederlandstalig)
1997 - Ik heb de tied
1999 - Van alle maarten thoes
2001 - n Muzikoal Petret
2004 - Ik bin ik
2009 - Mien wad, mien stilte
2010 - Ofschaaid zunder woorden (Groningse vertalingen van het werk van Koos du Plessis, samen met Klaas Spekken)
2012 - Wia Buze Live in MartiniPlaza (DVD+CD van jubileumconcert)
2016 - Thoes
2020 - Lös!

Hitlijsten

Albums 

|- align=center
|align=left|Mien wad, mien stilte||2009||31-10-2009||60||3||
|}

Externe link 
 Officiële website

Nederlands zanger
Cultuur in Groningen (provincie)
Lijst van landen naar inwonertal

Deze lijst van landen naar inwonertal is gebaseerd op gegevens uit het CIA World Factbook van 2020. Alleen onafhankelijke landen, landen die deels door de internationale gemeenschap als onafhankelijk zijn erkend* en afhankelijke landen worden getoond. Overzeese gebieden die integraal deel uitmaken van een land worden bij het desbetreffende land gerekend. De 27 lidstaten van de Europese Unie (EU) hadden een totale bevolking van 453.007.803 inwoners (2020). Gezamenlijk zouden ze dus een derde plaats innemen, na China en India, en voor de Verenigde Staten. De totale wereldbevolking bedraagt naar een schatting van de Verenigde Naties uit 2022 al 8 miljard inwoners (8.000.000.000).

Zie ook 
 Lijsten van landen (doorverwijspagina)
 Lijst van landen naar oppervlakte
 Lijst van landen naar bevolkingsdichtheid

Inwonertal
Demografie naar land
Wereldbevolking
Levi Strauss

Oskar Levi Strauss (geboren als Oskar Löb Strauß) (Buttenheim, Beieren, 26 februari 1829 - San Francisco, 26 september 1902) was, van Duits-Joodse afkomst, een Amerikaans kledingfabrikant. Strauss is bekend geworden door zijn spijkerbroeken die de naam dragen van zijn roepnaam Levi.

Strauss emigreerde in 1847 met zijn moeder en zijn twee zussen naar de Verenigde Staten. In New York begon hij met twee anderen een fabriek. In 1853 werd Strauss Amerikaans staatsburger. Hij vestigt in 1853 in San Francisco een handelsfirma voor stoffen, kleding en alle andere dingen, die goudzoekers, mijnwerkers en pioniers in het Westen nodig hadden.

Kleermaker Jacob Davis uit Reno verstevigde de broeken die hij maakte van denim met klinknagels. Deze uitvinding liet hij registreren, samen met Strauss - zijn leverancier van denim en financier van het patent. De spijkerbroek was geboren.

Levi Strauss & Co., de indertijd door Strauss opgerichte spijkerbroekenfabriek bestaat nog steeds. Behalve spijkerbroeken fabriceert zij ook andersoortige broeken plus overige kleding. Haar omzet loopt in de miljarden.

Amerikaans ondernemer
Jacob Davis

Jacob Davis (Riga, Letland, 1834 - San Francisco, 1908) was een Amerikaans kleermaker.

Biografie 
Davis emigreerde rond 1850 naar de omgeving van San Francisco. Daar reisde hij rond in een poging inkomsten te verwerven voor zijn broodwinning. In 1870 was Jacob Davis in Reno in Nevada neergestreken alwaar hij kleermaker was. Ook maakte hij accessoires voor cowboys, zoals tenten en paardendekens. Het materiaal was duck, een taai soort katoen, dat versterkt werd met koperen klinknagels.

Hem werd het verzoek voorgelegd een goedkope, stevige broek te maken voor een gezet iemand die telkens uit zijn broek scheurde. Deze broek werd uiteindelijk op dezelfde manier versterkt: met klinknagels. In 1871 was dit zijn standaardmanier om broeken te versterken, iets wat snel door de concurrentie werd overgenomen. Jacob Davis nam daarop contact op met de broekenfabrikant Levi Strauss om een patent aan te vragen, de kosten van 68 dollar kon hij namelijk niet zelf opbrengen. Levi Strauss was zijn stofleverancier van duck en denim. Het patent op de spijkerbroek werd in 1873 verleend. Levi Strauss is daarmee, in tegenstelling tot Jacob Davis, beroemd geworden.

Op verzoek is Jacob Davis voor de Levi Strauss Company gaan werken om overzeese productie van de spijkerbroeken te coördineren. Hij deed dat tot aan zijn dood in 1908, hetzelfde jaar waarin het patent op de spijkerbroek verliep.

Zijn kleinzoon Ben Davis heeft in 1935 het broekenmerk Ben Davis opgericht.

Zie ook 
 Levi Strauss
 Levi Strauss & Co.

Davis, Jacob
Davis, Jacob
Kleermaker
1209-1200 v.Chr.

De jaren 1209-1200 v.Chr. (van de christelijke jaartelling) zijn een decennium in de 13e eeuw v.Chr..

Gebeurtenissen

Klein-Azië
1209 v.Chr. - Koning Arnuwanda III (1209 - 1207 v.Chr.) regeert over het Hettitische Rijk.
1208 v.Chr. - Troje, wordt door een Griekse list met het "Houten Paard" ingenomen.
1207 v.Chr. - Koning Suppiluliuma II (1207 - 1187 v.Chr.) de laatste heerser van de Hettieten.
1200 v.Chr. - De ineenstorting van het Hettitische Rijk, Hattusa wordt vernietigd door de Phrygiërs.

Griekenland
1208 v.Chr. - Koning Agamemnon keert terug naar Mycene en wordt vermoord door zijn vrouw Clytaemnestra.
1201 v.Chr. - Koning Orestes (1201 - 1150 v.Chr.) bestijgt de Myceense troon.
Clytaemnestra en haar minnaar Aegisthus worden uit wraak gedood door Orestes.
1200 v.Chr. - In Athene wordt een citadel gebouwd: de Acropolis.

Egypte
1208 v.Chr. - Farao Seti II weet Amenmesses van de troon te verdringen. Hij laat alles wat aan hem herinnert verwijderen.
1205 v.Chr. - Seti II stuurt graan naar het door honger getroffen Hettitische Rijk.
1204 v.Chr. - Koning Siptah (1204 - 1198 v.Chr.) de zevende farao van de 19e dynastie van Egypte.
Koningin Tawosret treedt op als regentes voor Siptah die lijdt aan kinderverlamming.
1200 v.Chr. - De stad Ugarit in Syrië wordt door de "Zeevolken" geplunderd en verwoest.

Mesopotamië
1207 v.Chr. - Koning Shutruk-Nakhhunte (1207 - 1168 v.Chr.) heerser van het koninkrijk Elam.

Libanon
1200 v.Chr. - Begin van de bloeitijd van Fenicië als zeemacht, de Feniciërs stichten handelssteden langs de Middellandse Zee.

Mexico
1200 v.Chr. - Het ontstaan van de Olmeekse beschaving, er ontwikkelt zich een religieus-politieke machtsstructuur.
De eerste nederzettingen en ceremoniële centra (stenen piramides) worden gebouwd langs de Golf van Mexico.

Nederland
1200 v.Chr in Zutphen werd een urnenveld aangelegd voor de gecremeerde resten van overledenen.

Decennium
13e eeuw v.Chr.
1219-1210 v.Chr.

De jaren 1219-1210 v.Chr. (van de christelijke jaartelling) zijn een decennium in de 13e eeuw v.Chr..

Gebeurtenissen

Assyrië
1218 v.Chr. - Koning Tukulti-Ninurta I verovert Babylon en laat het beeld van de oppergod Marduk wegslepen naar Assur.

Egypte
1214 v.Chr. - Koning Amenmesses (1214 - 1204 v.Chr.) de vijfde farao van de 19e dynastie van Egypte.
1212 v.Chr. - Amenmesses regeert over Thebe en Opper-Egypte, zijn broer Seti II over Neder-Egypte.

Decennium
13e eeuw v.Chr.
1239-1230 v.Chr.

De jaren 1239-1230 v.Chr. (van de christelijke jaartelling) zijn een decennium in de 13e eeuw v.Chr..

Gebeurtenissen

Griekenland
1237 v.Chr. - Atreus wordt vermoord en koning Thyestes (1237 - 1235 v.Chr.) heerst over Mycene.
1235 v.Chr. - Koning Agamemnon (1235 - 1209 v.Chr.) maakt zich meester van de Myceense troon.
De Spartanen plegen een staatsgreep en zetten Thyestes af.
1230 v.Chr. - Koning Menelaos bestijgt de troon van Sparta.

Klein-Azië
1237 v.Chr. - Koning Tudhaliya IV (1237 - 1209 v.Chr.) regeert over het Hettitische Rijk.
1235 v.Chr. - De vazalstaten Assuwa en Arzawa komen in opstand tegen de Hettieten.
~1230 v.Chr. - De slag bij Nihriya. Assyrië brengt Tudhaliya IV van Hatti een zware nederlaag toe. Isuwa gaat verloren.

Assyrië
1235 v.Chr. - Koning Tukulti-Ninurta I verslaat de Kassitische koning Kashtiliash IV en verovert Babylon.
1233 v.Chr. - Tukulti-Ninurta I zet zijn veroveringspolitiek voort tegen de Kassieten en herenigt het Tweestromenland.
1230 v.Chr. - De Assyrische steden Assur en Ninive breiden zich door de welvaart verder uit.

Mesopotamië
1232 v.Chr. - De Kassieten komen in opstand en heroveren Babylon.

Decennium
13e eeuw v.Chr.
624

Het jaar 624 is het 24e jaar in de 7e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Byzantijnse Rijk 
 Byzantijns-Perzische Oorlog: Keizer Herakleios steekt bij Erzurum (huidige Turkije) met een expeditieleger (40.000 man) de rivier de Araxes over. Hij valt Armenië binnen en verovert een aantal steden die door de Perzen zijn bezet.
 Winter - Koning Khusro II trekt een gedeelte van het Perzische leger terug uit Anatolië en verzamelt een troepenmacht in Kaukasisch Albanië. Herakleios zet onverwachts een tegenoffensief in en verslaat de Perzen bij Tigranakert.

Europa 
 De Visigoten heroveren de Byzantijnse provincie Spania (Andalusië) na een bezetting van ruim 70 jaar. Alleen de eilandengroep de Balearen blijven een deel van het Byzantijnse Rijk.

Arabië 
 17 maart - Slag bij Badr: Mohammed en 300 van zijn volgelingen overvallen een handelskaravaan van de Qoeraisj in de buurt van Medina. Hij lokt de karavaan in een hinderlaag en verslaat de gewapende escorte (ca. 950 krijgers).

Azië 
 Brahmagupta, Indiase wiskundige, schrijft zijn "Cadamekela". Een 4-delig boekwerk over wiskunde en astronomie.

Religie 
 Sulpicius wordt benoemd tot aartsbisschop van Bourges. Hij sticht in de streek van Berry vele kerken en kloosters.
 De kerk van Hoornaar wordt gesticht. Het gebouw bestaat uit een eenbeukig schip in gotische stijl. (waarschijnlijke datum)

Geboren

Overleden 
 24 april - Mellitus, aartsbisschop van Canterbury
 Abu Lahab ibn abd al-Muttalib, oom van Mohammed
 Raedwald, koning (bretwalda) van East Anglia (waarschijnlijke datum)
 Roekajja, (stief)dochter van Mohammed (waarschijnlijke datum)

000
623

Het jaar 623 is het 23e jaar in de 7e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Byzantijnse Rijk 
 5 juni - Keizer Herakleios wordt tijdens vredesonderhandelingen met de Avaren, buiten de stadsmuren van Constantinopel in een hinderlaag gelokt. Hij weet echter te ontsnappen en trekt zich veilig terug achter de Lange Muren.

Europa 
 Koning Chlotharius II laat zijn zoon Dagobert I (onder druk van de Austrasische adel) uitroepen tot (deel)koning van Austrasië. Hij wordt geadviseerd door bisschop Arnulf van Metz en de hofmeier van het paleis, Pepijn van Landen.
 Samo (623-658) wordt na een opstand tegen de Avaren tot koning gekroond. Hij verenigt de Slavische stammen in Bohemen, Moravië, Neder-Oostenrijk en Karinthië. Tevens sticht hij een Slavische staatsvorm (Rijk van Samo).

Religie 
 Mohammed bekeert in Medina steeds meer volgelingen tot de islam.

Verschenen 
 Isidorus van Sevilla schrijft zijn "Etymologiae". Een 20-delige encyclopedie die handelt over zowel theologische als profane kennis. (waarschijnlijke datum)

Geboren 
 Marwan I, Arabisch kalief (overleden 685)

Overleden 
 Finbarr, Iers bisschop (waarschijnlijke datum)

000
620

Het jaar 620 is het 20e jaar in de 7e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Byzantijnse Rijk 
 Byzantijns-Perzische Oorlog: Koning Khusro II verovert Ancyra, een belangrijke Byzantijnse militaire basis in Centraal-Anatolië. Hij herstelt de oude rijksgrenzen (sinds 490 v.Chr. onder het bewind van koning Darius I) en lijft Egypte na een moeizame campagne in bij het Perzische Rijk.

Europa 
 De Visigoten onder leiding van koning Sisebut heroveren grotendeels de kuststrook van Spania (Zuid-Spanje) en belegeren Cartagena. De Byzantijnse heerschappij op het vasteland raakt verzwakt. Sommige garnizoenen (met name op de Balearen) proberen wanhopig stand te houden.
 Vlissingen wordt voor het eerst vermeld. In het gebied stichten mensen een dorpskern met een bloeiende akkerbouw, veeteelt en vishandel. (waarschijnlijke datum)

Literatuur 
 De geschiedenis van Japan wordt opgetekend in de "Tennōki" en "Kokki". (waarschijnlijke datum)

Geboren 
 Cedd, Angelsaksisch bisschop (waarschijnlijke datum)

Overleden 
 Finbarr, Iers bisschop (waarschijnlijke datum)
 Gallus, Iers monnik en missionaris (of 640)
 Machutus, Welsh bisschop (waarschijnlijke datum)
 Merinus, Iers abt en heilige (waarschijnlijke datum)
 Sisebut, koning van de Visigoten (of 621)

000
619

Het jaar 619 is het 19e jaar in de 7e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Byzantijnse Rijk 
 Byzantijns-Perzische Oorlog: Het Perzische leger verovert na een beleg van één jaar Alexandrië. Koning Khusro II bezet in Egypte het gebied zuidwaarts langs de oevers van de Nijl. De meeste Byzantijnse garnizoenen in de Nijldelta worden tot overgave gedwongen.
 Keizer Herakleios overweegt Constantinopel te verlaten en de hoofdstad te vestigen in Carthago. Op aandringen van Sergius I, patriarch van Constantinopel, ziet hij van dit plan af. Met financiële steun van de kerk wordt het Byzantijnse leger gereorganiseerd.
 De Avaren belegeren tevergeefs Constantinopel en plunderen de buitenwijken. Verscheidene Slavische stammen komen op de Balkan in opstand tegen de Avaarse heerschappij en vestigen zich in het huidige Moravië en Neder-Oostenrijk. (waarschijnlijke datum)

Azië 
 Songtsen Gampo (619 - 650) volgt zijn vader Namri Songtsen op als koning van Tibet. Hij moet tijdens zijn bewind vele opstanden en intriges onderdrukken.
 Silameghavanna (619 - 628) bestijgt de troon als koning van Ceylon. Tijdens zijn regering begint de Pallava-overheersing.

Religie 
 Arabische leiders van de Hasjim-clan in Mekka beëindigen de boycot tegen Mohammed en zijn volgelingen.
 23 december - Paus Bonifatius V (619 - 625) wordt benoemd tot de 69e paus van de Katholieke Kerk.

Geboren 
 Disibod, Iers bisschop (overleden 700)

Overleden 
 3 februari - Laurentius, aartsbisschop van Canterbury
 1 april - Walricus (54), Frankisch monnik en heilige
 Aboe Talib ibn Abdul Muttalib, oom van Mohammed
 Khadija, echtgenote van Mohammed
 Namri Songtsen, koning van Tibet

000
617

Het jaar 617 is het 17e jaar in de 7e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Europa 
 Koning Chlotharius II benoemt Hugo (617-623) tot hofmeier van Austrasië. Hij is belast met de taak van de hofhouding en het beheer van de koninklijke goederen.
 Sigebert I (617-653) volgt zijn vader Saeward op die is gesneuveld tegen de West-Saksen. Sigebert bestijgt als koning de troon van Essex (Oost-Engeland).

Azië 
 De rebellen onder leiding van Li Yuān verslaan het Sui leger (30.000 man) in een vallei van de Gele Rivier en veroveren de Chinese hoofdstad Chang'an.

Religie 
 De heidenen komen in Kent in opstand en keren zich tegen het katholieke geloof. De bisschoppen van Londen en Rochester vluchten naar Gallië.

Geboren 
 Hadelinus van Celles, Frankisch abt (waarschijnlijke datum)
 Wonhyo, Koreaans boeddhistisch monnik (overleden 686)

Overleden 
 Namri Songtsen, koning van Tibet (waarschijnlijke datum)
 Wendelinus, Schots monnik

000
614

Het jaar 614 is het 14e jaar in de 7e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Europa 
 18 oktober - Koning Chlotharius II vaardigt in Parijs het Edictum Chlotharii uit. Hij kiest de koninklijke beambten uit de grootgrondbezitters van de graafschappen. De Frankische deelkoninkrijken (Austrasië, Neustrië en Bourgondië) krijgen een vorm van onafhankelijkheid en worden geleid door een hofmeier. De positie van de adel en de Kerk worden versterkt, waardoor families hun lokale machtsbasis kunnen uitbreiden. Joden worden uitgesloten van overheidsdiensten.

Midden-Oosten 
 5 mei - Byzantijns-Perzische Oorlog: Het Perzische leger (26.000 man) onder bevel van generaal Shahrbaraz verovert met joodse steun Jeruzalem na een belegering van 20 dagen. Tijdens het beleg wordt de Heilig Grafkerk zwaar beschadigd, de Perzen doden 60.000 christenen en laten 35.000 anderen deporteren en nemen de relikwieën, het Heilige Kruis en de Heilige Lans triomfantelijk mee als oorlogsbuit naar de Perzische hoofdstad Ctesiphon. Ze dragen Jeruzalem over aan de jood Nehemiah ben Hushiel.

Byzantijnse Rijk 
 Illyrische vluchtelingen verdreven uit Dalmatia (Kroatië) door de invallen van de Avaren en de Slavische volkeren, stichten Ragusa (huidige Dubrovnik).

Brittannië 
 Koning Cynegils van Wessex (Engeland) verslaat de binnendringende Britten in Dumnonia bij Beandune (mogelijk Bampton).

Religie 
 Columbanus, Iers missionaris, sticht de abdij van Bobbio (Lombardije). Het klooster bezit een van de grootste bibliotheken van de Middeleeuwen.
 Het Zweetdoek van Oviedo wordt na de invasie van de Perzen in Palestina verhuisd naar Afrika en daarna overgebracht naar Visigotisch Spanje.
 Arnulf, Frankisch edelman, wordt door Chlotharius II benoemd tot bisschop van Metz (Lotharingen).

Geboren 
 (of 605) Aïsja, echtgenote van Mohammed (overleden 678)
 Fujiwara no Kamatari, stichter van de Fujiwara-clan (overleden 669)
 Hilda van Whitby, Brits abdis en heilige (waarschijnlijk geboortejaar - overleden 680)

Overleden 

000
611

Het jaar 611 is het 11e jaar in de 7e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Brittannië 
 Cynegils (r. 611-643) volgt zijn oom Ceolwulf op als koning (bretwalda) van Wessex (Zuidwest-Engeland).

Meso-Amerika 
 De Maya-stad Palenque (Mexico) wordt opnieuw door de rivaal Calakmul verslagen en geplunderd.

Geboren

Overleden 
 Arnoald, bisschop van Metz (waarschijnlijke datum)
 Smaragdus, gouverneur (exarch) van Ravenna

000
608

Het jaar 608 is het 8e jaar in de 7e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Byzantijnse Rijk 
 1 augustus - Wijding van een zuil met standbeeld op het Forum Romanum aan keizer Phocas.
 Herakleios komt samen met zijn vader Herakleios de Oudere, gouverneur (exarch) van het Exarchaat van Afrika, in opstand tegen keizer Phocas. Ze benoemen zichzelf tot consul en leggen een verbod op het uitvaren van de vloot die zorgt voor het vervoer van Afrikaans graan van Carthago naar Constantinopel.
 Byzantijns-Perzische Oorlog: Koning Khusro II valt Armenië binnen en voert een plunderveldtocht door Anatolië (huidige Turkije). Hij verwoest de Byzantijnse provincies Cappadocië, Frygië, Galatië en Bithynië. Het Perzische leger rukt op tot aan de Bosporus en belegert de havenstad Chalcedon.

Europa 
 In Rome wordt op het Forum Romanum de Zuil van Phocas opgericht. De marmeren erezuil (Korinthische orde) is 13,6 meter hoog en het laatste bouwwerk dat aan het oude Forum wordt toegevoegd.
Keizer Phocas schenkt het Pantheon in Rome aan paus Bonifatius IV.

Religie 
 Het patriarchaat Grado beëindigt het geschil met Rome. Hiermee komt voor Venetië het Schisma van de Drie Hoofdstukken ten einde. De aartsbisschop in Aquileia zal het conflict nog bijna een eeuw voortzetten.
 Bonifatius IV (r. 608-615) wordt benoemd tot de 67e paus van de Katholieke Kerk.

Geboren 
 Charibert II, koning van Aquitanië (waarschijnlijke datum)

Overleden 

000
607

Het jaar 607 is het 7e jaar in de 7e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Azië 
 Keizerin Suiko stuurt een Japanse delegatie naar het hof van de Sui-dynastie. De gezanten overhandigen keizer Yang Di een schatting en verstevigen de diplomatieke betrekkingen met het Chinese Keizerrijk.
 Prins-regent Shotoku geeft opdracht voor de bouw van het Horyu-ji tempelcomplex in Nara (Japan). De boeddhistische gebouwen (o.a. de kondō) bestaan hoofdzakelijk uit hout. (waarschijnlijke datum)

Religie 
 12 november - Bonifatius III wordt benoemd tot de 66e paus van de Katholieke Kerk. Hij overlijdt na een pontificaat van negen maanden en wordt begraven in de Sint-Pieter (Rome).

Geboren 
 Ildefonsus, aartsbisschop van Toledo (waarschijnlijke datum)
 Vincentius Madelgarius, Frankisch graaf en monnik (overleden 677)

Overleden 
 12 november - Bonifatius III, paus van de Katholieke Kerk

000
606

Het jaar 606 is het 6e jaar in de 7e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Byzantijnse Rijk 
 De Slaven voeren een plunderveldtocht op de Balkan en verwoesten vele Byzantijnse steden langs de rivier de Donau. Keizer Phocas wordt gedwongen door de oorlog met de Perzen in het Oosten, het Byzantijnse leger te verplaatsen naar Constantinopel. Hij laat garnizoenen achter om de Avaren en de Slavische volkeren weerstand te bieden.

Brittannië 
 Cearl (r. 606-626) volgt zijn broer (of neef) Pybba op als koning van Mercia (Engeland).

Azië 
 Keizer (chakravartin) Harsha van Thanesar verovert de onafhankelijke koninkrijkjes in de Indus-Gangesvlakte en sticht het Indische Rijk. Tijdens zijn bewind onderwerpt hij de Bengalen en bekeert zich tot het boeddhisme.

Religie 
 22 februari - Paus Sabinianus overlijdt in Rome na een 2-jarig pontificaat. De pauselijke zetel blijft gedurende één jaar onbezet (sedisvacatie).

Geboren 
 Fatima Zahra, dochter van Mohammed (overleden 632)
 Rothari, koning van de Longobarden (overleden 652)

Overleden 
 22 februari - Sabinianus, paus van de Katholieke Kerk

000
605

Het jaar 605 is het 5e jaar in de 7e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Byzantijnse Rijk 
 Keizer Phocas erkent Agilulf als koning van de Longobarden in Italië en sluit een vredesverdrag. Hij betaalt een schatting en draagt volgens de overeenkomst de stad Orvieto in Umbrië over. (waarschijnlijke datum)

Europa 
 Protadius, hofmeier van Bourgondië, adviseert (onder invloed van Brunhilde) koning Theuderic II om zijn broer Theudebert II de oorlog te verklaren. De Bourgondische adel komt in opstand en laat hem vermoorden.
 Een coalitie van Saksen en Friezen onder leiding van koning Audulf verslaat de Franken. Hij consolideert zijn heerschappij over de delta van de Rijn. (waarschijnlijke datum)

Azië 
 Keizer Yang Di versterkt de noordelijke rijksgrens van de Grote Muur en verdeelt grote sommen geld onder de nomadische stammen om de trans-Aziatische handelsroutes veilig te stellen.
 Yang Di voert het Chinees examenstelsel in om de beste administratieve ambtenaren te selecteren voor hoge functies in het Chinese Keizerrijk.
 De Zhaozhou-brug in de provincie Hebei wordt tijdens de Sui-dynastie voltooid. Het is een van de eerste stenen boogbruggen in China.

Geboren 
 26 maart - Pacal de Grote, koning van Palenque (overleden 683)
 (of 614) Aïsja, echtgenote van Mohammed (overleden 678)
 Chlodulf, bisschop van Metz
 Songtsen Gampo, koning van Tibet (overleden 650)
 Thonmi Sambhota, ontwerper van het Tibetaans schrift (overleden 650)

Overleden 
 26 mei - Augustinus van Canterbury, aartsbisschop (of 604)
 Protadius, hofmeier van Bourgondië

000
604

Het jaar 604 is het 4e jaar in de 7e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Europa 
 Koningin Brunhilde stuurt haar hofmeier Bertoald op een inspectiereis langs de Seine om belasting te innen voor Bourgondië. Koning Chlotharius II probeert dit te verhinderen en stuurt een Frankisch leger onder aanvoering van Landericus om de binnendringende Bourgondiërs te verslaan. Bertoald moet zich terugtrekken naar Orléans.
 11 november - Koning Theudebert II van Austrasië en zijn jongere broer Theuderik II verslaan bij Étampes de troepen van Chlotharius II. Hij voert vredesonderhandelingen en moet vrijwel het gehele gebied van Neustrië afstaan. Brunhilde, die haar kleinzoon Theuderik volledig domineert, zet de rivaliserende broers tegen elkaar op.
 Koning Aethelfrith van Bernicia verovert Deira (Engeland) en verenigt beide landen samen tot het koninkrijk Northumbria. Prins Edwin, rechtmatig troonopvolger van Deira, vlucht naar het hof van koning Iago van Gwynedd (Wales).
 Saebert (r. 604-616) volgt zijn vader Sledda op als koning van Essex. Volgens een beschrijving van Mellitus wordt het Angelsaksische koninkrijk voor het eerst genoemd.
 Koning Agilulf laat zijn 2-jarige zoon Adoald tot mede-koning benoemen. Hij wordt volgens de traditie van de Longobarden op het schild gehesen.

Azië 
 Yang Di (r. 604-618) volgt zijn vader Wen Di op als keizer van de Sui-dynastie. Hij vestigt zijn residentie in Luoyang en bouwt in Yangzhou een tweede keizerlijk paleis. Hiervoor worden twee miljoen arbeiders ingezet. Verder laat Yang Di het geplande systeem van kanalen tussen Beijing en Hangzhou aanleggen, waardoor de Noordchinese vlakte wordt verbonden met de Yangtze-vallei door waterwegen.
 Prins-regent Shotoku vaardigt de "Constitutie van de Zeventien Artikelen" (Jūshichijō no Kenpō 十七条憲法) uit, een document dat bekendstaat als de eerste Japanse grondwet – een verzameling van boeddhistische en confucianistische uitspraken. De adel wordt gedwongen een ethische gedragscode te volgen.

Religie 
 Sabinianus (r. 604-606) volgt Gregorius I ("de Grote") op na een 14-jarig pontificaat en wordt de 65e paus van Rome.
 Koning Ethelbert van Kent geeft opdracht voor de bouw van de St. Paul's Cathedral in Londen. (waarschijnlijke datum)

Geboren 
 Oswald, koning van Northumbria (waarschijnlijk geboortejaar - overleden 642)

Overleden 
 12 maart - Gregorius I (64), paus van de Katholieke Kerk
 26 mei - Augustinus van Canterbury, aartsbisschop (of 605)
 4 november - Yohl Ik'nal, ahau (koningin) van de Maya-stadstaat Palenque
 Bertoald, hofmeier van Bourgondië
 Wen Di (63), keizer van het Chinese Keizerrijk

000