Aleksander Zarzycki

Aleksander Zarzycki (ur. 26 lutego 1834 we Lwowie, zm. 1 listopada 1895 w Warszawie) – polski pianista, kompozytor, dyrygent i pedagog.

Życiorys 
Ukończył Gimnazjum w Samborze. Naukę gry na fortepianie rozpoczął we Lwowie, był uczniem m.in. Josepha Kesslera. Od ok. 1851 przez kilkanaście lat bywał w Miłosławiu w pow. wrzesińskim, w majątku hr. Seweryna Mielżyńskiego, którego dom był ważnym ośrodkiem życia artystycznego w Wielkopolsce. Zarzycki zawarł tam znajomość m.in. z Teofilem Lenartowiczem, Władysławem Syrokomlą, Józefem Ignacym Kraszewskim.

Prawdopodobnie ok. 1856 studiował grę fortepianową u Rudolfa Violego (ucznia Ferenca Liszta) w Berlinie. W 1856 koncertował z Nikodemem Biernackim w Krakowie i w Jassach w Rumunii, a na początku 1857 w Trzemesznie, Poznaniu, Śremie i Szamotułach. Od połowy 1857 studiował prywatnie kompozycję pod kierunkiem Napoléon-Henri Rebera w Paryżu i pozostał tam przez blisko 4 lata. Studia pianistyczne i kompozytorskie uzupełniał ok. 1860 u Carla Reineckego w konserwatorium w Lipsku.

30 marca 1860 debiutował w Paryżu w , w repertuarze chopinowskim oraz własnym. Zagrał wtedy po raz pierwszy swój Koncert fortepianowy As-dur i Grande polonaise z orkiestrą Théâtre Italien de Paris. W latach 1862–1868 koncertował m.in. w Koblencji, Wiesbaden, Dreźnie, Lipsku, Bonn, Kolonii, Wrocławiu, Poznaniu, Londynie i Wiedniu. Powracał też do Paryża, zwłaszcza w 1874, kiedy jego utwory grano w ramach Concerts Colonne. Były to najlepsze lata kariery pianistycznej Zarzyckiego. Na przełomie 1865 i 1866 zamieszkał na stałe w Warszawie, gdzie obok występów dawał także lekcje muzyki i kompozycji.

Był współzałożycielem i pierwszym dyrektorem artystycznym Warszawskiego Towarzystwa Muzycznego (1871–1875). W latach 1879–1892 dyrygował chórem i orkiestrą katedry św. Jana w Warszawie. Po śmierci Apolinarego Kątskiego w 1879 został powołany na dyrektora warszawskiego Instytutu Muzycznego, które to stanowisko piastował przez 9 lat. Pozyskał dla uczelni jako wykładowców Ignacego Jana Paderewskiego i Stanisława Barcewicza. Sam prowadził „ćwiczenia zbiorowe muzyki”, szkolną orkiestrę i krótko klasę wyższą fortepianu. Wobec restrykcyjnych działań władz rosyjskich zmierzających do rusyfikacji uczelni, w 1888 ustąpił ze stanowiska. Mimo poważnej choroby poświęcił się komponowaniu, nadal też koncertował, często przeznaczając dochód na cele dobroczynne. Ostatni koncert dał w sali Ratusza w Warszawie w marcu 1895. Pochowany został na cmentarzu Powązkowskim (kwatera Pod katakumbami-1-71/72).

Twórczość 
Jako kompozytor Zarzycki nie wniósł trwałych wartości do muzyki polskiej. Jego artystycznie nierówne kompozycje budziły sprzeczne opinie krytyków. W utworach instrumentalnych, będących w większości miniaturami w stylu salonowym, łatwo zauważyć wpływy Chopina, zwłaszcza w sposobie wykorzystania harmonii i faktury. Jego pieśni, stanowiące najbardziej wartościową część spuścizny, naśladują styl moniuszkowski, głównie w śpiewnikach op. 13 i op. 14, wzorowanych na Śpiewnikach domowych Moniuszki.

Wybrane kompozycje 
(na podstawie materiałów źródłowych)
 Grande polonaise Es-dur op. 7, na fortepian i orkiestrę (1860), wyd. Lipsk, ok. 1865
 Koncert fortepianowy As-dur op. 17 (1860), wyd. Berlin, ok. 1868
 Suita polska op. 37, wyd. Berlin, 1893
 Romance E-dur op. 16, na skrzypce i kwartet dęty, wyd. Berlin, 1875
 Polonez A-dur op. 23, na skrzypce i orkiestrę lub fortepian (1876), wyd. Berlin, ok. 1876
 Mazurek G-dur op. 26, na skrzypce i fortepian, wyd. Berlin, 1884
 Introdukcja i Krakowiak D-dur op. 35, na skrzypce i orkiestrę lub fortepian (1895) 
 Mazurek E-dur op. 39, na skrzypce i fortepian, wyd. Berlin, ok. 1895
 miniatury fortepianowe – Barkarola, mazurki, noktury, polonezy, walce
 pieśni

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne 
 
 
 
 
 Utwory Aleksandra Zarzyckiego w bibliotece Polona

Urodzeni w 1834
Ludzie urodzeni we Lwowie
Polscy kompozytorzy romantyzmu
Polscy pianiści klasyczni
Rektorzy Uniwersytetu Muzycznego Fryderyka Chopina
Pochowani na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie
Wykładowcy Instytutu Muzycznego w Warszawie
Zmarli w 1895