Inulina

Inulina () – polisacharyd zbudowany z około 30–35 cząsteczek monocukrów połączonych wiązaniami β-2,1-glikozydowymi w nierozgałęziony łańcuch. Łańcuch ten, zbudowany z reszt β-D-fruktofuranozy, zawiera jedną terminalnie umieszczoną cząsteczkę D-glukozy (na końcu redukującym) oraz drugą, w środku łańcucha, połączoną wiązaniem 1,3-glikozydowym. Masa cząsteczkowa inuliny to ok. 5000 Da. Należy do fruktanów, jest prebiotykiem.

Człowiek nie trawi inuliny. Jej rozkładu dokonują bakterie w okrężnicy. Spożywanie dużych ilości inuliny (ponad 20 - 30 g/ doba) może powodować wzdęcie, ból brzucha, w skrajnym przypadku biegunkę.

Właściwości fizyczne i chemiczne 
Jest białym proszkiem o łagodnym słodkim smaku, w konsystencji przypomina skrobię (nazywano ją „skrobią georginiową”).

Inulina jest rozpuszczalna w ciepłej wodzie, nie rozpuszcza się w etanolu. Nie daje zabarwienia z jodem, wytrąca się z roztworu w niskich temperaturach (0 °C), co ułatwia jej otrzymywanie. Roztwory wodne inuliny skręcają płaszczyznę światła spolaryzowanego w lewo. Inulina w przeciwieństwie do skrobi ma wyraźnie zaznaczoną siłę redukcyjną; pod działaniem kwasów lub enzymu inulinazy zostaje rozłożona całkowicie do fruktozy.

Występowanie i rola biologiczna 
Jest materiałem zapasowym, gromadzonym w wakuolach.

Rośliny wytwarzające inulinę to:
 rodzina Asteraceae (dawniej Compositae)
 łopian większy (Arctium lappa)
 cykoria podróżnik (Cichorium intybus)
 karczoch hiszpański (Cynara cardunculus)
 dalia (Dahlia spp.)
 słonecznik bulwiasty (Helianthus tuberosus)
 oman wielki (Inula helenium)
 wężymord czarny korzeń (Scorzonera hispanica)
 mniszek lekarski (Taraxacum officinale)
  Silphium trifoliatum
 rodzina Campanulaceae
 dzwonek kropkowany (Campanula punktata)
 Codonopsis lanceolata
 rozwar (Platycodon grandiflorum)
 rodzina Iridaceae
 kosaciec bródkowy (Iris germanica)
 rodzina Dioscoreaceae
 pochrzyn Dioscorea spp.
 rodzina Alliaceae
 cebula zwyczajna (Allium cepa)
 czosnek pospolity (Allium sativum)
 Rodzina Agavaceae
 agawa (Agave spp.)

W mniejszych ilościach występuje w wielu roślinach jednoliściennych, np. w niektórych trawach – w rozłogach perzu.

W roślinach inulina magazynowana jest przede wszystkim w bulwach, kłączach i dolnych częściach łodyg oraz w mniejszych ilościach w liściach.
Średnia zawartość inuliny w surowcach roślinnych:
 korzenie Silphium trifoliatum – 38%
 korzenie mniszka lekarskiego – 34%
 korzenie cykorii – 44%
 korzenie omanu – 34%
 kłącza słonecznika bulwiastego – 52%.

Zastosowanie 

 prebiotyk – stymuluje wzrost korzystnej mikroflory przewodu pokarmowego (Bifidobacterium), powoduje obniżenie poziomu cholesterolu i lipidów w surowicy krwi, usprawnia pracę przewodu pokarmowego zapobiegając zaparciom, redukuje toksyczne metabolity, poprawia wchłanianie wapnia z układu pokarmowego
 w lecznictwie oraz dietetyce (preparaty wspomagające odchudzanie)
wykazuje działanie przeciwcukrzycowe
wykazuje działanie przeciwmiażdżycowe - obniża poziom cholesterolu we krwi
 dodatek do żywności w jogurtach, serkach, deserach mlecznych, piankach, lodach, margarynach, czekoladach
 w technologii żywności stosowana jako środek zastępujący tłuszcz w produktach cukierniczych (produkcja lukrów, beztłuszczowych dekoracji na produktach)
 może obniżać ryzyko raka jelita grubego
wpływa na wzrost przyswajalności mikro- i makroelementów
w diagnostyce chorób nerek (określanie szybkości filtracji w kłębuszkach nerkowych)
wykorzystywana jest do produkcji syropu wysokofruktozowego

Pochodzenie nazwy 
Nazwa „inulina” wywodzi się od łacińskiego słowa Inula, oznaczającego rodzaj roślin, w których stwierdzono ją po raz pierwszy. Termin ten wprowadził Thomson w 1811 roku.

Przypisy

Bibliografia 
 Pałczyński A., Podbielkowski Z., Polakowski B., Botanika, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1994.
 Broda Bolesław, Zarys Botaniki Farmaceutycznej.

ATC-V04
Polisacharydy
Substancje słodzące
Prebiotyki