alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Pegasus (mythologie)

Pegasus of Pegasos (Oudgrieks: ), in ouder Nederlands ook Pegaas, is een figuur uit de Griekse mythologie. Pegasus, het gevleugelde paard, ontstond uit een liefde tussen de gorgo Medusa en de zeegod Poseidon. Hij kwam ter wereld uit Medusa's bloed toen de held Perseus haar doodde.

Rol in de mythologie 
Zijn bekendste optreden is wellicht in de mythe van Bellerophon, waarin Bellerophon het dier vangt en temt zodat deze van dienst kan zijn in de strijd tegen de Chimaera en tegen de Amazonen. Bellerophon probeerde op Pegasus naar de Olympus te vliegen, maar de goden doorzagen de hoogmoedige daad van Bellerophon en stuurden een steekvlieg, die Pegasus onder de staart beet. Pegasus steigerde en Bellerophon viel eraf en stierf een gruwelijke dood (hoewel hij volgens sommige bronnen door de godin Athena werd gered).

Pegasus kwam wel op de Olympus aan en werd 'drager' van de bliksemschichten van Zeus.

De hoefslag van Pegasus schiep de bron Hippocrene.

Overige religies 
Ook buiten de Griekse mythologie bestaan verhalen over een gevleugeld en vliegend paard, onder meer Buraq, in de islam,

Naam 
Pegasus heeft zijn naam gegeven aan een van de sterrenbeelden aan het noordelijk halfrond Pegasus (sterrenbeeld). Hij is ook het dichterspaard, het rijdier van de dichters.

Afbeeldingen

Zie ook
Hippogrief
Bellerophon en Pegasus als symbool

Dier in de Griekse mythologie
Fictieve hybride
Mythisch paard
Kruidachtig

Een kruidachtige plant of kruid is een vaatplant die niet of in zeer geringe mate verhout is en geen (of nauwelijks) secundaire diktegroei kent. Kruidachtige planten hebben dus geen stam, stengels of takken die jaarlijks dikker worden.

Kruidachtige planten worden in flora's kruiden genoemd, zoals in de 22ste druk van Heukels' Flora van Nederland. Een kruidachtige plant kan eenjarig, tweejarig, meerjarig of vast (overblijvend kruid) zijn. Onder de landbouwgewassen bevinden zich veelal kruidachtige planten zoals de tomaat en komkommer en verschillende groenten.

Het begrip kruidachtige plant is een ander begrip dan "kruid", zoals het gebruikt wordt voor planten of een delen daarvan, die voor een bepaald doel gebruikt worden zoals medicinaal (medicinale kruiden), of specerijen, keukenkruiden en tuinkruiden om gerechten van een bepaalde smaak te voorzien. De meeste kruidachtige planten zijn geen "kruid" in deze zin van het woord. Specerijen die in de keuken gebruikt worden, zijn niet altijd afkomstig van kruidachtige planten; rozemarijn heeft houtige stengels, kaneel is de binnenbast van enkele boomsoorten en laurierbladeren groeien aan een boom (Laurus nobilis). 

Onkruiden zijn planten die, afhankelijk van het grondgebruik op de plaats ze groeien, lokaal ongewenst zijn. De term "onkruid" wordt met name gebruikt door hoveniers, groenbeheerders, tuinliefhebbers, landbouwers en in de bestrijdingsmiddelenhandel.

Zie ook 
 Heksenkruid

Plantenmorfologie
Plant naar groeivorm
IJsduiker

De ijsduiker (Gavia immer) is een vogel uit het geslacht der zeeduikers (Gavia). Dit is het enige geslacht in de familie Gaviidae en de orde Gaviiformes.

Kenmerken 
De ijsduiker is een vrij grote trekvogel van ongeveer 70-80 centimeter in lengte en een gewicht van 3 tot 4,5 kg. Hij houdt zijn nek gestrekt tijdens de vlucht. In de broedtijd is de ijsduiker de enige vogel met een volledig zwarte kop en een lichte, zwart-wit gestreepte hals. De zwarte snavel onderscheidt hem van de geelsnavelduiker (Gavia adamsii). De rug heeft een zwart-wit dambord patroon, de onderkant is wit.

Buiten de broedtijd is de vogel minder opvallend getekend, van boven is hij dan donkerbruin tot zwart. De onderdelen, de keel en zijkanten van de kop zijn wit.

In de broedtijd maakt de vogel een merkwaardig klagend geluid met een vibrato erin. Het geluid is typerend voor de Canadese wildernis en wordt wel met het gelach van een geestesgestoorde vergeleken, vandaar de Noord-Amerikaanse naam: loon (van loony: gek).

De ijsduiker is erg territoriaal ten opzichte van soortgenoten, maar kan ook stevig uit de hoek komen tegen andere watervogels. In 2020 werd een geval waargenomen waarbij de ijsduiker een Amerikaanse zeearend had gespiest met zijn snavel.

Leefwijze 
Als alle leden van de duikerfamilie leeft de ijsduiker van de visvangst, maar ook kreeftachtigen en soms zelf waterplanten staan op het menu. De vogel duikt meestal zo'n 2-4 meter diep maar is ook wel op 60 m diepte aangetroffen. Een voorwaarde is dat het water helder is, want de vogel jaagt op zicht.

Voortplanting
Beide partners zorgen voor de jongen, die bij hun ouders blijven tot ze 10 tot 11 weken oud zijn en kunnen vliegen. De jongen liften soms mee op de rug van de ouders.

Verspreiding en leefgebied 
De ijsduiker broedt aan binnenwateren van Alaska, Canada, Groenland en IJsland. 's Winters trekt hij ver naar het zuiden en is hij te vinden aan de kusten van Europa - van Noorwegen tot Portugal - en Noord-Amerika -Californië en de Golfkust.

Voorkomen in Nederland 
De ijsduiker is in Nederland een zeldzame gast met slechts enkele tientallen die elk jaar gezien worden. Voornamelijk tijdens zeetrektellingen (systematische tellingen op een vast punt langs de kust) en bij bekende plekken als de Brouwersdam en de havenpieren van IJmuiden. Enkele malen worden ook vogels in het binnenland gezien, onder andere op de grote rivieren, de Maasplassen in Limburg en de randmeren zijn diverse waarnemingen in de periode 1990-2010 gedaan.

Trivia 
De ijsduiker (common loon) is de nationale vogel van Canada en staat afgebeeld op de Canadese eendollarmunt die dan ook een loonie genoemd wordt.

Zie ook 
 Parelduiker
 Geelsnavelduiker
 Pacifische parelduiker
 Roodkeelduiker

Canadees symbool
Duikers
IUCN-status niet bedreigd
Dier uit het Palearctisch gebied
Dier uit het Nearctisch gebied
Grote zilverreiger

De grote zilverreiger (Ardea alba) is een witte vogel uit de familie van de reigers. Voorheen stond de vogel ook bekend als Egretta alba (Linnaeus, 1758) of Casmerodius albus.

Uiterlijke kenmerken 
Met zijn lengte van 85-100 cm is de grote zilverreiger even groot als de blauwe reiger. De spanwijdte is 1,45 tot 1,70 m, het gewicht 1 tot 1,5 kg.

Voortplanting 
De grote zilverreiger nestelt in bomen, vaak in kolonies met andere in kolonies broedende watervogels.

Voedsel 
De grote zilverreiger leeft van vis, amfibieën, kleine zoogdieren en soms ook reptielen en vogels. Hij foerageert meestal in ondiep water, maar ook op het land. Zijn jachttechniek is eenvoudig: langdurig roerloos staan tot een prooidier in de buurt komt of heel rustig wadend zijn prooi achtervolgen. Eenmaal dichtbij spietst ("rijgt") hij zijn prooi aan zijn dolkvormige snavel.

Verspreiding en status
De grote zilverreiger komt onder meer voor in Italië, op de Balkan en in Turkije. Hij is bezig aan een opmars in Europa en broedt nu ook in België, Nederland, Duitsland, Slowakije, Polen, Wit-Rusland en Litouwen. Het eerste broedgeval in Nederland vond plaats in 1978 (Oostvaardersplassen). Het aantal broedparen in Nederland steeg geleidelijk tussen 1978 en 2007 naar 150 per jaar. Omdat het in het begin niet duidelijk was dat deze vogel als broedvogel zich zou handhaven, werd hij in 2004 als gevoelig op de Nederlandse rode lijst gezet. Op de internationale IUCN-lijst (vermeld als Casmerodius albus) staat hij als niet bedreigd, maar hij valt wel onder het AEWA-verdrag.

Ook buiten de broedtijd wordt de grote zilverreiger in Nederland en België steeds vaker waargenomen.

Ondersoorten 
Er zijn vier ondersoorten die onderling nauwelijks verschillen. Ardea alba modesta wordt door sommige taxonomen ook wel beschouwd als een soort (oosterse grote zilverreiger).
 A. a. alba: van Europa tot centraal Azië.
 A. a. egretta: Noord- en Zuid-Amerika.
 A. a. melanorhynchos: Afrika ten zuiden van de Sahara.
 A. a. modesta: Indië, Zuidoost-Azië en Oceanië.

Status wereldwijd 
De grootte van de totale populatie wordt geschat op 0,6-2,2 miljoen volwassen vogels. Op de Rode lijst van de IUCN heeft deze soort de status niet bedreigd.

Video

Externe link 
 SoortenBank.nl beschrijving, afbeeldingen en geluid

Reigers
IUCN-status niet bedreigd
Dier uit het Palearctisch gebied
Dier uit het Nearctisch gebied
Dier uit het Neotropisch gebied
Dier uit het Oriëntaals gebied
Dier uit het Afrotropisch gebied
Patricia Hearst

Patricia Campbell (Patty) Hearst (San Francisco, 20 februari 1954) is een Amerikaanse miljonairsdochter, die op jonge leeftijd werd ontvoerd en tijdens haar ontvoering meewerkte aan een bankoverval.

Patty Hearst is de kleindochter van miljonair William Randolph Hearst. Op 4 februari 1974 werd zij door een linkse splintergroepering, het Symbionese Liberation Army, uit haar appartement ontvoerd. In ruil voor de vrijheid van Hearst moest de Amerikaanse regering twee SLA-leden vrijlaten, maar dat deed de regering niet. De volgende eis was dat de familie Hearst 70 dollar aan elke arme inwoner van de Bay Area moest geven (ongeveer 400 miljoen dollar). Daarop doneerde de familie zes miljoen dollar aan eten voor de armen in de Bay Area. Na deze donatie weigerde het SLA hun dochter echter vrij te laten, omdat het voedsel volgens het SLA slecht was.

Kort daarna, op 15 april 1974, werd Hearst gefotografeerd met een M1 Carbine, terwijl ze samen met vier andere leden van het SLA een overval pleegde op een filiaal van de Hibernia Bank. Hierna liet ze weten dat ze haar naam had veranderd naar Tania (naar medestrijdster Tamara Bunke van Ernesto "Che" Guevara) en dat ze nu het SLA steunde. Er werd een arrestatiebevel voor haar uitgevaardigd en op 18 september 1975 werd ze samen met twee andere leden van het SLA gearresteerd. Nog zes andere SLA-leden werden gedood tijdens een belegering door een groep van 500 politieagenten van het huis waarin ze ondergedoken zaten. Vier van hen stierven aan verwondingen door de politie, de twee anderen verstikten in de rook, ontstaan doordat de politie het huis in brand had gezet om de SLA-leden eruit te drijven. Dit alles werd rechtstreeks uitgezonden door de media.

Tijdens haar rechtszaak, die begon op 4 februari 1976 (toevallig precies 2 jaar na haar ontvoering), vertelde Hearst dat ze geblinddoekt was opgesloten in een kast, dat ze was mishandeld en seksueel misbruikt en dat ze hierdoor sympathie had ontwikkeld voor de ideologieën van het SLA in een extreem geval van stockholmsyndroom. De periode van haar ontvoering tot haar arrestatie ervoer ze naar eigen zeggen in een "waas". Haar verdediging bleek niet succesvol; ze werd op 20 maart 1976 schuldig bevonden en veroordeeld tot 35 jaar cel en in hoger beroep tot 7 jaar cel. Na 22 maanden werd haar door president Jimmy Carter gratie verleend (hij zette de straf om in voorwaardelijk) en ze kwam op 1 februari 1979 uit de gevangenis. President Bill Clinton verleende haar op de laatste dag van zijn presidentschap (20 januari 2001) algehele amnestie.

Hearst heeft een biografie geschreven, Every Secret Thing, met daarin haar kant van het verhaal. Het boek werd een bestseller. Ook verscheen er een zesdelige documentaireserie over de zaak, The Radical Story of Patty Hearst.

Amerikaans crimineel
Ontvoeringsslachtoffer
Lijst van luchtvaartpioniers

Dit is een lijst van bekende luchtvaartpioniers.

Clément Ader (1841-1926)
Oleg Antonov (1906-1984)
Albert Gillis von Baumhauer (1891-1939)
Louis Blériot (1872-1936)
William Edward Boeing (1881-1956)
Milo Burcham (1903-1944)
Giovanni Battista Caproni (1886-1957)
Pierre de Caters (1875-1944)
George Cayley (1773-1857)
Clyde Cessna (1879–1954)
Octave Chanute (1832-1910)
Glenn Curtiss (1878-1930)
Émile Dewoitine (1892-1979)
Claude Dornier (1884-1969)
Donald Wills Douglas (1892-1981)
Amelia Earhart (1897-1937)
Henri Farman (1874-1958)
Anthony Fokker (1890-1939)
Hugo Adrianus Vreeburg (1889–1973)
Steve Fossett (1944-2007)
Roland Garros (1888-1918)
Gaston Génin (1901-1936)
Henri Giraud (1879-1949)
Pieter Guilonard (1895-1939)
Geoffrey de Havilland (1882-1965)
Johan Hilgers (1886-1945)
Howard Hughes (1905-1976)
Sergej Iljoesjin (1894-1977)
Amy Johnson (1903-1941)
Hugo Junkers (1859-1935)
Daniel Kinet (1884-1910)
Charles Kingsford Smith (1897-1935)
Hermann Köhl (1888-1938)
Frits Koolhoven (1886-1946)
Samuel Pierpont Langley (1834-1906)
Léon Levavasseur (1863-1922)
Otto Lilienthal (1848-1896)
Charles Lindbergh (1902-1974)
Clément van Maasdijk (1885-1910)
Marinus van Meel (1880-1958)
Jean Mermoz (1901-1936)
Willy Messerschmitt (1898-1978)
Jacques Étienne Montgolfier (1745-1799)
Joseph Michel Montgolfier (1740-1810)
Georges Nélis (1886-1929)
Frederick Handley Page (1885-1962)
Albert Plesman (1889-1953)
Antoine de Saint-Exupéry (1900-1944)
Gustavo Salinas (1893-1964)
Alberto Santos-Dumont (1873-1932)
Bob Schreiner (1915-1994)
Nevil Shute (1899-1960)
Igor Sikorsky (1889-1972)
Elinor Smith (1911-2010)
Charles Stewart Rolls (1877-1910)
Andrej Toepolev (1888-1972)
Alliot Verdon-Roe (1877-1958)
Orville Wright (1871-1948)
Wilbur Wright (1867-1912)

 
Luchtvaartpioniers
Luchtvaartpioniers
Vera Beths

Vera Beths (Haarlem, 1 juni 1946) is een Nederlandse violiste.

Levensloop 
Beths kreeg haar eerste vioollessen van haar vader Gijs Beths. Zij studeerde verder bij Herman Krebbers aan het toenmalige Muzieklyceum, later het Sweelinck Conservatorium in Amsterdam. In 1969 won ze de eerste prijs van het Nationaal Vioolconcours Oskar Back. Daarna kreeg ze vioollessen in New York bij Ivan Galamian.

Vera Beths treedt op met Nederlandse symfonieorkesten, waarbij ze een viool bespeelt uit 1727, gebouwd door Stradivarius. Vera Beths speelt graag kamermuziek. Diverse componisten, onder wie Peter Schat, Louis Andriessen, Misha Mengelberg, Geert van Keulen, John Adams en Philip Glass schreven werken voor haar. Met haar echtgenoot, de cellist Anner Bijlsma, en de altviolist Jürgen Kussmaul richtte ze het ensemble Archibudelli op, dat zich specialiseerde in oude muziek.  Ze speelde ook geïmproviseerde muziek met Willem Breuker. Het album Hoe sterk is de eenzame fietser van Boudewijn de Groot uit 1973 bevat een gastbijdrage van Beths op viool (De Reiziger).

Vera Beths geeft les aan het Conservatorium van Amsterdam en het Koninklijk Conservatorium in Den Haag. Onder anderen Heleen Hulst, Colin Jacobsen, Rosanne Philippens, Matthew Truscott en Noa Wildschut behoren tot haar leerlingen.

Vera Beths heeft twee dochters: de actrice Katja Herbers uit haar relatie met hoboïst Werner Herbers en de documentairemaakster Carine Bijlsma, uit haar huwelijk met Anner Bijlsma.

Externe links 
 Vera Beths bij Sony Music
 Vera Beths in een online muziekencyclopedie 
 Informatie van Vera Beths op de webpagina discogs.com 

Nederlands violist
Saale (rivier)

De Saale is een zijrivier van de Elbe in Duitsland. Ze stroomt over het grondgebied van Beieren, Saksen-Anhalt en Thüringen en heeft een lengte van 427 km. De rivier wordt ook wel de Saksische Saale (Sächsische Saale) genoemd ter onderscheiding van de Frankische Saale, die eveneens in Beieren begint. Langs de rivier staat een groot aantal burchten en burchtruïnes die dateren uit de tijd dat men zich moest verdedigen tegen invallen van Slavische stammen vanuit het oosten. Halle en Jena zijn de grootste steden aan de rivier.

De Saale begint, evenals de Main, in het Fichtelgebergte tussen Bayreuth en Hof. De bron bevindt zich op een hoogte van 707 m boven Normalnull op de flanken van de Waldstein. De rivier stroomt vervolgens door het gebied Opper-Franken in noordelijke richting.

De eerste grotere stad aan de Saale is Hof. Via het Vogtland bereikt de rivier al spoedig Thüringen, waar de rivier door het Thüringer Woud loopt. Hier bevinden zich de twee grootste stuwmeren van de rivier: Bleiloch en Hohenwarte. Via Saalfeld, Rudolstadt, Kahla en Jena doorkruist de Saale Thüringen om ten zuiden van het historische stadje Naumburg Saksen-Anhalt te bereiken. Verder noordelijk volgt de stad Halle, de oude zoutstad. Vanaf hier is de rivier bevaarbaar.

De monding in de Elbe bevindt zich bij het stadje Barby, halverwege Dessau en Maagdenburg.

Langs de Saale bevindt zich het wijnbouwgebied Saale-Unstrut, het noordelijkste van Duitsland.

Afbeeldingen

Niet te verwarren met 
 Zie voor de zijrivier van de Main: Fränkische Saale.
 De Leine heeft in de omgeving van Elze een zijriviertje, dat ook Saale heet.

Rivier in Beieren
Rivier in Saksen-Anhalt
Rivier in Thüringen
Zijrivier van de Elbe
Entomologie

Entomologie is de tak van de zoölogie (dierkunde) die zich bezighoudt met de studie van insecten.

De meeste professionele entomologen houden zich om voor de hand liggende redenen vooral bezig met de bestudering en de bestrijding van plaaginsecten, die economische schade aan oogsten of andere voor de mens belangrijke producten veroorzaken. Veel observaties en onderzoek aan economisch niet of minder belangrijke soorten worden, buiten universitaire instituten, nog steeds door liefhebbers gedaan.

Geschiedenis
De vroegste schrijvers die zich met insecten bezighielden (Aristoteles en de 16e-eeuwers Albertus Magnus, Conrad Geszner en Moffett) beschreven van een reeks insecten alles wat ze ervan wisten. Sperling (1603-1658) was de eerste die onderscheid maakte tussen 'algemene' en 'bijzondere' (d.i. systematische) zoölogie en zich waagde aan de insectensystematiek. In de 17e eeuw kwam met de uitvinding van lenzen ook de mogelijkheid tot meer gedetailleerd anatomisch onderzoek en in dit verband moet, naast Malpighi en Leeuwenhoek, vooral Swammerdam genoemd worden, wiens werk grotendeels pas in 1737 door Boerhaave werd uitgegeven. Een waardig opvolger van Swammerdam was Lyonet (1706-1789), vooral beroemd door zijn anatomisch werk over de wilgenhoutrups. Intussen waren er ook heel wat onderzoekers gekomen die zich in het bijzonder in de levenswijze van de insecten verdiepten. Bekende voorbeelden zijn onder andere de Nederlander Johannes Goedaert (1620-1668), die de gedaanteverwisseling onderzocht, Maria Sibylla Merian (1647-1717), die ook in Suriname vele waarnemingen verricht heeft, en vooral de Fransman Réaumur.

Ook nu nog is entomologie een actieve tak van de biologie omdat er bijzonder veel soorten insecten zijn (letterlijk miljoenen) en vele daarvan nog op beschrijving wachten. Naar schatting 1 miljoen soorten insecten zijn al beschreven.

Belangrijke deelgebieden 
 Coleopterologie (studie van de kevers)
 Lepidopterologie (studie van de vlinders)
 Myrmecologie (studie van de mieren)
 Dipterologie (studie van de tweevleugeligen)

Een specialisme in de entomologie is de forensische entomologie, waarin men zich onder andere bezighoudt met het schatten van de tijdsduur sinds overlijden aan de hand van aangetroffen larven.

Zie ook 

 Entomoloog
 Entomologische woordenlijst

Literatuur 
 Bellmann H.: Tirion Insectengids, Baarn: Tirion, z.j.
 Chinery M.: Nieuwe Insectengids, 4e druk, Baarn: Tirion, 1998
 Gullan P.J., Cranston P.S.: The Insects, an outline of entomology. 2nd ed. Oxford: Blackwell, 2000
Kluten

De kluten (Recurvirostridae) zijn een familie van waadvogels.

Kenmerken 
Deze vogels hebben een snavel (rostrum) die in plaats van naar beneden juist naar boven gebogen is (recurvi-). Ze hebben heel lange poten, waarvan de voorste tenen gedeeltelijk zijn gelobd. De achterteen is afwezig of rudimentair. De familie telt drie geslachten met in totaal 10 soorten.

Leefwijze 
Hun voedsel bestaat uit kleine schaaldieren. Deze vangen ze door met hun enigszins geopende snavel een heen en weer gaande beweging te maken.

Verspreiding en leefgebied 
Deze vogels leven in de buurt van meren, moerassen en moddervlakten, maar hebben een voorkeur voor zout en brak water.

Geslachten 
 Geslacht Cladorhynchus (1 soort: Bandsteltkluut)
 Geslacht Himantopus (5 soorten, waaronder Steltkluut)
 Geslacht Recurvirostra (4 soorten, waaronder Kluut)
Amerikaanse kluut

De Amerikaanse kluut (Recurvirostra americana), een vogel uit de familie van de Recurvirostrais net als de Europese kluut een steltloper.

Kenmerken 
Deze soort heeft lange, dunne, grijze poten en een dunne snavel die duidelijk naar boven gebogen is. Hij heeft echter een lichtbruine kop.

Verspreiding en leefgebied 
De Amerikaanse kluut broedt in de staten van de Rocky Mountains en trekt 's winters naar de Golfkust en naar Mexico.

Status 
De grootte van de populatie is in 2020 geschat op 460 duizend volwassen vogels. Op de Rode lijst van de IUCN heeft deze soort de status niet bedreigd.

Afbeeldingen

Kluten
Dier uit het Nearctisch gebied
IUCN-status niet bedreigd
Roodkopspecht

De roodkopspecht (Melanerpes erythrocephalus) is een vogel uit de familie van de spechten (Picidae). De wetenschappelijke naam van de soort werd in 1758 als Picus erythrocephalus gepubliceerd door Carl Linnaeus. Hij baseerde de soort op een beschrijving die Mark Catesby ervan gaf. De soort werd door William Swainson in 1832 als typesoort in het geslacht Melanerpes geplaatst.

Kenmerken 
De vogel heeft een lengte van 23 cm, en een roestbruine kop en hals. Het verenkleed is aan de onderzijde wit.

Leefwijze 
Het voedsel bestaat uit insecten en voor een groot deel uit boomzaden, waaronder die van esdoorns en eiken.

Voortplanting 
Het nest is vrij eenvoudig en wordt gebouwd in een boomholte.

Verspreiding en leefgebied 
Deze soort komt voor in de gehele VS ten oosten van de Rocky Mountains en in het aangrenzende zuiden van Canada. Uit het noordelijk deel van dit verspreidingsgebied trekt hij weg, anderszins is hij een standvogel. Het is een vogel van open bosland of boomgaarden en 's winters verblijft hij graag in gebieden waar veel boomzaden te vinden zijn.

Spechten
Dier uit het Nearctisch gebied
IUCN-status niet bedreigd
Verdelingsvrije statistiek

Onder verdelingsvrije statistiek verstaat men een deelgebied van de statistiek dat zich bezighoudt met zogeheten verdelingsvrije modellen en verdelingsvrije toetsen. De aanduiding 'verdelingsvrij' houdt in dat geen veronderstellingen over de onderhavige verdeling gemaakt worden. Bij veel statistische methoden wordt ervan uitgegaan dat de gemeten waarden afkomstig zijn uit een verdeling die op een of meer parameters na bekend is, zoals een normale verdeling met onbekende verwachtingswaarde. Een verdelingsvrije methode maakt zulke veronderstellingen niet.

Verdelingsvrije toets
Een verdelingsvrije toets wordt ook wel een parametervrije toets genoemd, maar die naam is verwarrend. Het is namelijk een methode waar best parameters in mogen voorkomen. Een betere vertaling van het Engelse non parametric test zou niet-parametrische toets zijn: het is namelijk niet een parametrische toets. In het Nederlands is de officiële aanduiding beduidend accurater: verdelingsvrije toets.

Verdelingsvrij model
In tegenstelling tot parametrische modellen wordt bij verdelingsvrije modellen niet tevoren de modelstructuur vastgelegd, maar aan de hand van de waarnemingen bepaald. Weliswaar bezitten zulke modellen parameters, maar hun aard en aantal worden niet vooraf vastgelegd.

Voor- en nadelen
Het voordeel van verdelingsvrije methoden is, dat ze breder toepasbaar zijn dan parametrische methoden. Parametrische methoden zijn alleen toepasbaar als men de verdeling van de waargenomen grootheid kent op een of meer parameters na.

Een nadeel van verdelingsvrije methoden is dat deze minder efficiënt zijn (een lager onderscheidingsvermogen hebben), omdat ze geen gebruik kunnen maken van de informatie van de onderliggende verdeling.

Kenmerk van verdelingsvrije methoden
Kenmerkend voor verdelingsvrije methoden is dat niet de meetwaarden zelf worden gebruikt maar daarvan afgeleide grootheden, zoals de rangnummers. Een voorbeeld is het bepalen van de correlatie tussen paren van gemeten grootheden. Een verdelingsvrije methode is de rangcorrelatietoets van Spearman. Hierbij worden de gemeten waarden omgezet naar rangnummers waarna wordt getoetst of die rangnummers correleren. De feitelijke meetwaarden, en dus ook hun kansverdeling, hebben daarom geen invloed op de uitkomst van de toets.

Voorbeelden
Voorbeelden van verdelingsvrije methoden zijn:
 Spearmans rangcorrelatiecoëfficiënt
 de kolmogorov-smirnovtoets
 de wilcoxontoets
 de runstoets
 de tekentoets
 de rangtekentoets
 de kruskal-wallistoets
 de chi-kwadraattoets

 Verdelingsvrije toets
1172

Het jaar 1172 is het 72e jaar in de 12e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen 
 De Venetiaanse vloot die onder doge Vitale II Michiel en Enrico Dandolo tegen Byzantium is opgetrokken wordt bij Chios getroffen door de pest.
 De gezanten naar Constantinopel keren onverrichter zake terug. Keizer Manuel I Komnenos was niet bereid tot onderhandelen, en slechts belust op tijdwinst om de verdediging te versterken.
 mei - Bij terugkeer in Venetië wordt de doge door de woedende burgerij vermoord
 2 februari - De Ierse bisschoppen accepteren op de Synode van Cashel de pauselijke bul Laudabiliter. Dit maakt een einde aan het Keltische christendom en brengt de Ierse kerk geheel onder Rome.
 Keizer Manuel I Komnenos trekt ten strijde tegen Servië, en neemt grootžupan Stefan Nemanja gevangen. Stefan komt weer vrij, maar moet de Byzantijnse opperheerschappij erkennen.
 Bohemund III van Alexandrië valt Armenië binnen. Hij valt Harim aan, maar weet het niet in te nemen.
 27 augustus het huwelijk tussen Hendrik de Jonge, kroonprins van Engeland, en Margaretha, dochter van Lodewijk VII van Frankrijk, wordt voltrokken.
 Béla III van Hongarije trouwt met Agnes van Châtillon.
 Begin van de bouw van de dom van Schwerin.
 Voor het eerst vermeld: Linschoten, Membach, Stans

Opvolging 
 Aquitanië - Hendrik II van Engeland opgevolgd door zijn zoon Richard Leeuwenhart
 Bohemen - Wladislaus II opgevolgd door zijn zoon Frederik
 Hongarije - Stefanus III opgevolgd door zijn broer Béla III
 Kleef - Diederik IV opgevolgd door zijn zoon Diederik V
 Orde van Sint Jan van Jeruzalem (grootmeester) - Gaston de Murols opgevolgd door Gilbert van Syrië
 Thüringen - Lodewijk II opgevolgd door zijn zoon Lodewijk III
 Venetië (doge) - Vitale II Michiel opgevolgd door Sebastian Ziani

Geboren 
 Koenraad II, hertog van Zwaben (1191-1196)
 Bohemund IV, prins van Antiochië (1201-1216, 1219-1233) (jaartal bij benadering)
 Isabella, koningin van Jeruzalem (1192-1205) (jaartal bij benadering)
 Llywellyn ap Iorwerth, prins van Gwynedd (1195-1240) (jaartal bij benadering)
 Sjota Roestaveli, Georgisch dichter (jaartal bij benadering)

Overleden 
 4 maart - Stefanus III, koning van Hongarije (1162, 1163-1172)
 27 april - Diederik IV, graaf van Kleef
 8 augustus - Hendrik van Blois (~74), bisschop van Winchester
 14 oktober - Lodewijk II (~44), landgraaf van Thüringen (1140-1172)
 Dulcia II (~10), gravin van Provence
 Gaston de Murols, grootmeester van de Orde van Sint Jan van Jeruzalem
 Margaretha van Limburg, echtgenote van godfried III van Leuven
 Vitale II Michiel, doge van Venetië

Jaar
1171

Het jaar 1171 is het 71e jaar in de 12e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen 
 De Genuese nederzetting in Galata wordt door onbekenden aangevallen en verwoest. Keizer Manuel I van Byzantium geeft de schuld aan de Venetianen, hoewel de Genuezen dit ontkennen.
 12 maart - Alle Venetiaanse burgers op Byzantijns grondgebied worden gearresteerd en hun bezittingen verbeurd verklaard.
 Doge Vitale Michiel trekt met een vloot van 120 schepen naar Constantinopel voor een strafexpeditie.
 Bij Euboea ontmoet Vitale Michiel gezanten van keizer Manuel die hem vredesonderhandelingen voorstellen. Michiel besluit gezanten naar Constantinopel te sturen en bij Chios te overwinteren.
 mei De Anglo-Normandische graaf van Pembroke verovert de Noors-Ierse stadstaten Dublin, Waterford en Wexford.
 oktober - Hendrik II van Engeland, gesteund door de pauselijke bul Laudabiliter, vormt het veroverde Ierse gebied om tot de Heerlijkheid Ierland met Hendriks zoon Jan zonder Land als heerser.
zonder datum
 Na de dood van de Fatimidische kalief al-Adid komt er geen nieuwe kalief, maar grijpt grootvizier Saladin de macht. Hij erkent de Abbasidische kalief in Baghdad, en is formeel onderworpen aan Nur ad-Din, de heerser over Syrië. Begin van de dynastie der Ajjoebiden.
 Vladimir III wordt tot grootvorst van Kiev gekozen, maar moet enkele maanden later de stad alweer verlaten.
 Willem II van Sicilië wordt meerderjarig en neemt zelf de regeringstaken ter hand.
 Stadsbrand in Norwich.
 Stadsbrand in Valenciennes.
 Voor het eerst vermeld: Bassevelde, Mannekensvere, Marchipont, Narva

Opvolging 
 Alençon - Willem I van Ponthieu opgevolgd door zijn zoon Jan
 patriarch van Alexandrië (Grieks) - Sofronius III opgevolgd door Elias II
 Béarn - Maria opgevolgd door haar zoon Gaston VI
 Bourbon - Archimbald VII opgevolgd door zijn kleindochter Mathilde I
 Henegouwen - Boudewijn IV opgevolgd door zijn zoon Boudewijn V
 Loon - Lodewijk I opgevolgd door zijn zoon Gerard.
 Ponthieu - Willem I opgevolgd door zijn zoon Gwijde II
 Rethel - Ithier opgevolgd door zijn zoon Manasses III
 Tempeliers (grootmeester) - Filips van Milly opgevolgd door Odo van Saint-Amand

Bouwkunst

Geboren 
 juli - Boudewijn I, Latijns keizer van Constantinopel (1204-1205), graaf van Vlaanderen en Henegouwen
 15 augustus - Alfons IX, koning van Leon (1188-1230)
 Agnes van Frankrijk, echtgenote van keizer Alexios II Komnenos

Overleden 
 20 februari - Conan IV (~32), hertog van Bretagne (1156-1166)
 23 februari - Otto van Cappenberg, Duits monnik
 3 april - Filips van Milly, grootmeester der Tempeliers
 30 juni - Willem I (~75), graaf van Ponthieu en Alençon
 11 augustus - Lodewijk I, graaf van Loon
 2 november - Boudewijn IV, graaf van Henegouwen
 2 november - Dionysius Bar Salibi, Syrisch theoloog
 al-Adid (~22), kalief van Egypte (1160-1171)
 Ithier, graaf van Rethel
 Maria, burggravin van Béarn
 Yesükhei, Mongools clanhoofd, vader van Dzjengis Khan
 Archimbald VII van Bourbon, Frans edelman (jaartal bij benadering)
 Hugo VIII van Lusignan, Frans edelman en kruisvaarder (jaartal bij benadering)
 Nicolaas van Avesnes, Frans edelman (jaartal bij benadering)

Jaar
Natuurkundige constante

In de wetenschap is een natuurkundige constante een fysische grootheid waarvan de waarde niet verandert. Dit in tegenstelling tot andere fysische grootheden, zoals de variabelen temperatuur, druk, elektrische veldsterkte, die in tijd en plaats kunnen variëren.

Een natuurkundige constante is dimensieloos of heeft een 'dimensie', dat wil zeggen zij wordt uitgedrukt in een of meer fysische grootheden. Zo stelt de plancklengte een afstand voor en is de lichtsnelheid in vacuüm een verhouding tussen een afstand en de tijd die licht nodig heeft om die afstand af te leggen.

Overzicht van natuurkundige constanten
Onderstaand een overzicht van natuurkundige constanten. De datum in de kolom Bron refereert aan de laatste datum dat deze referentie gecontroleerd is. Over een aantal constanten zijn in november 2018, tijdens de 26e Conférence Générale des Poids et Mesures, nieuwe afspraken gemaakt, die ingaan op 20 mei 2019. In die gevallen staan twee waarden vermeld: de waarde tot 20 mei 2019 en de waarde vanaf die datum.

Externe links 
 Reviews, Tables, and Plots 2005
 NIST constanten

 Natuurkundige constante
Constante
Amber (potvis)

Amber, ook wel ambergris, is een overwegend grijskleurig, hard wasachtig product uit het darmstelsel van potvissen. Het woord is afgeleid van het Arabische anbar (عنبر).

Een theorie is dat amber wordt gevormd uit de verteerde rugschilden van inktvissen, het hoofdvoedsel van potvissen. Omdat soms delen van de harde, snavelachtige bek van inktvissen in amberklompen worden gevonden, is een verklaring dat amber wordt gevormd om deze harde onverteerbare delen makkelijker het darmstelsel van de potvis te laten passeren. Ambergris spoelt aan op stranden en drijft soms in klompen tot 45 kg op zee rond, en wordt dan weleens door vissers opgepikt. Daarnaast wordt bij het slachten van potvissen de eventueel aanwezige amber gewonnen.

De grootste klomp ooit gevonden, woog 455 kg en werd in 1914 in Londen verkocht voor 23.000 pond, wat in april 2013 (gezien de inflatie) ongeveer 1,6 miljoen pond zou zijn.

Ambergris wordt gebruikt als geurstof bij de productie van parfum. Door de hoge prijs en de onzekere aanvoer en kwaliteit wordt het weinig gebruikt. Om de geur van ambergris na te bootsen zijn er diverse synthetische geurstoffen ontwikkeld, zoals Grisalva, Ambreine en Ambroxan.

Als plantaardig alternatief kan de geurstof labdanum worden gebruikt, de hars van de cistusroos (Cistus ladanifer), deze komt in bepaalde geuraspecten overeen. Ook ambrettezaad en engelwortelextracten worden hiervoor gebruikt.

Benamingen
De naam ambergris betekent: grijze amber. Er zijn namelijk andere stoffen die (ten onrechte) ook amber worden genoemd:
 Spermaceti (een ander kostbaar product van de potvis), wordt soms witte amber genoemd
 Barnsteen (een plantaardig product, dat evenals de echte amber voornamelijk aangespoeld op stranden wordt aangetroffen), wordt soms gele amber genoemd.

Het woord amber voor barnsteen bestaat sinds de 16e eeuw en staat in de Van Dale als gangbaar synoniem. In het Engels is amber het gewone woord voor barnsteen en het komt dan ook veel voor in vertalingen uit het Engels.

Potvissen
Parfum
54

Het jaar 54 is het 54e jaar in de 1e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Italië
 13 oktober - Keizer Claudius wordt vermoord door zijn echtgenote Agrippina de Jongere. Ze schotelt hem zijn lievelingsgerecht (paddenstoelen) voor, waarna Claudius last krijgt van buikloop en overlijdt aan vergiftiging. Nero Claudius Caesar Augustus Germanicus (r. 54-68) een stiefzoon van Claudius, wordt door de pretoriaanse garde uitgeroepen tot keizer van het Romeinse Keizerrijk.
De 13-jarige Tiberius Claudius Caesar Britannicus, de rechtmatige troonopvolger en rivaal van Nero, wordt door de filosoof Lucius Annaeus Seneca onderdrukt.
De Senaat verklaart Claudius tot godheid, het rijksbestuur van het Imperium wordt voor een periode van 5 jaar geleid door Seneca en Sextus Afranius Burrus.

Romeinse Keizerrijk
 Nero weigert de Friezen vestiging in de onbewoonde bufferzone ten noorden van de Rijn, na een vergeefse tocht van twee Friese aanvoerders naar Rome.

Parthië
 Vologases I bezet na de dood van Claudius Armenië en stelt Tiridates I aan als koning over Armenië. Hierdoor ontstaat er een oorlogsdreiging met Rome.
 Gnaius Domitius Corbulo wordt benoemd tot proconsul van Asia en vertrekt naar het Oosten om te onderhandelen met de Parthen over de twistappel Armenië.

Klein-Azië
 Paulus vertrekt voor een zendingsreis naar Efeze, onderweg schrijft hij zijn brieven die deel uitmaken van het Nieuwe Testament.

Geboren

Overleden 

 13 oktober - Tiberius Claudius Drusus Nero Germanicus (64), keizer van het Romeinse Keizerrijk
 Gaius Stertinius Xenophon, Grieks lijfarts van Claudius

00
Gemeente

gemeente (bestuur), een bestuurlijke eenheid, doorgaans de laagste bestuurlijke eenheid in een land
gemeente (kerk), plaatselijke geloofsgemeenschap eventueel aangesloten bij een kerkgenootschap
gemeente (Mali), de derde bestuurslaag in het Malinese staatsbestel
kadastrale gemeente, een administratieve aanduiding bij de kadastrale aanduiding
Belgische gemeente, de vijfde bestuurslaag in het Belgische staatsbestel
Nederlandse gemeente, de derde bestuurslaag in het Nederlandse staatsbestel
François Van Campenhout

François Van Campenhout (Brussel, 5 februari 1779 - aldaar, 24 april 1848) was een Belgisch operazanger, dirigent en componist, vooral bekend door het componeren van de muziek voor het Belgisch volkslied, de Brabançonne. 

Van Campenhout studeerde viool. Hij werkte aanvankelijk op een kantoor, maar koos al gauw voor een loopbaan als musicus. Na een tijd violist in de Brusselse Muntschouwburg te zijn geweest, begon hij als tenor aan de opera in Gent. Dat was het begin van een succesvolle operacarrière, die hem voerde op de planken van onder andere Brussel, Antwerpen, Parijs, Amsterdam, Den Haag, Lyon en Bordeaux.

In 1828 sloot hij zijn carrière als zanger af en werd dirigent in Brussel.

Van Campenhout schreef een groot aantal werken: opera's als Grotius ou le Château de Lovesteyn en Passe-Partout, die nogal wat succes hadden, en ook balletmuziek, symfonieën en koormuziek. 

De muziek van de Brabançonne schreef hij in september 1830 op een tekst die enkele dagen eerder door de operazanger Jenneval was geschreven.

Hij was ridder in de Leopoldsorde.

Literatuur 
 VERGAUWEN (David), "Frans Van Campenhout als patriot en vrijmetselaar. Episodes uit het leven van de auteur van de Brabançonne", in: Belgisch Tijdschrift voor Muziekwetenschap, Vol. LXVII, 2013, pp. 115-134.

Externe link 
La Brabançonne Oorspronkelijke tekst van het Belgisch volkslied, verschenen op 7 september 1830 in de Courrier des Pays-Bas, enkele dagen na de opvoering van "De Stomme van Portici" en enkele dagen vóór de eerste opvoering van de Brabançonne in de Muntschouwburg. Bijhorende muziek was de Air des Lanciers Polonais.

Belgisch componist
Muntschouwburg
He

He (achternaam)
He, symbool van het scheikundige element helium
He (kort verhaal), horror/kort verhaal door de Amerikaanse schrijver H.P. Lovecraft uit 1925
he, ISO 639-taalcode van het Hebreeuws
Helium (Haskell), software
Am

Amplitudemodulatie, een vorm van modulatie gebruikt op de midden-, lange en korte golf
 AM of A.M., oftewel Anno Mundi, een tijdsaanduiding
 AM, voormalige havencode voor vissersschepen met als thuishaven Amsterdam
 Abeille-De Mesmay, een Frans automerk (A.M.)
 Les Ateliers Métallurgiques de Nivelles, een Belgisch autobusmerk (A.M.)
 assetmanagement, een synoniem van vermogensbeheer
 de ISO-landcode van Armenië
 de IATA-code van Aeroméxico
 African Memories, een Nederlandse reisorganisatie
 AM (Arctic Monkeys), een muziekalbum van Arctic Monkeys
 AM (Maan), een muziekalbum van Maan
 Automutilatie, zelfbeschadiging
 het monogram voor Ave Maria (onder meer gebruikt door de Paters Maristen)
 A.M. (Wilco), een album uit 1995 van de Amerikaanse band Wilco

 Americium, een scheikundig element

 attometer, een SI-eenheid voor lengte, 10−18 meter, zie Atto en Meter
 ante meridiem, "vóór de middag" in de 12-uursnotatie
 Amhaars, een taal (ISO 639 alpha-2-code: am)
 a-mineur, een muziekakkoord, zie Mineur (muziek) en Akkoord (muziek)
 .am, het achtervoegsel van domeinnamen in Armenië
Al

Alles
 Afkorting voor aluminium
 -al, een suffix in de organische chemie die aangeeft dat een verbinding een aldehydegroep bevat
 al- of al, een Arabisch lidwoord
 .al, het achtervoegsel van domeinnamen in Albanië
 American League, een onderdeel van Major League Baseball
 TransAVIAexport Airlines, een luchtvaartmaatschappij uit Minsk met IATA-code AL
 Arabische Liga, een organisatie van 22 Arabische staten
 Alternative Liste, een linkse Zwitserse politieke partij
 Anno Lucis, een Maçonnieke jaarrekening, een jaartelling van de vrijmetselarij
 Al (mythologie), een geest in de Perzische en Armeense mythologie
 American Life (album), een cd van Madonna
 Afkorting voor de Amerikaanse staat Alabama
 AL (programmeertaal)

Zie ook 
 Ål (doorverwijspagina), een plaats in Noorwegen
 All (doorverwijspagina)
Ar

.ar, het achtervoegsel van domeinnamen in Argentinië
 Argon, een kleurloos edelgas
 Arylgroep, een functionele groep in de organische chemie
 arrenslee, een soort slee die getrokken wordt door een of meer trekdieren

 Aangevulde realiteit (augmented reality), het vakgebied dat zich hoofdzakelijk bezighoudt met het zo realistisch mogelijk toevoegen van computergemaakte beelden aan rechtstreekse, reële beelden
 Anti-Revolutionairen; zie Anti-Revolutionaire Partij
 adventureracen, een multisportdiscipline waarbij een route wordt afgelegd met een combinatie van buitensportdisciplines
 Activated Radical Combustion, de verbranding bij een tweetaktmotor die gedeeltelijk gestuurd wordt door radicalen (atomen) die de verbranding bevorderen
 AR, de ISO-landcode van Argentinië
 Aerolíneas Argentinas, de nationale luchtvaartmaatschappij van Argentinië
 Société Anonyme des chemins de fer d'Anvers à Rotterdam, een Belgische voormalige spoorwegmaatschappij
As



Draaiing 
as (mechanica), een cilinder en een lager die kunnen draaien ten opzichte van elkaar
omwentelingsas (of rotatie-as), een vaak denkbeeldige lijn waarom iets draait
aardas, idem, maar specifiek voor de aarde

Lijn, verbinding 
as (meetkunde), een lijn of lijnstuk binnen een meetkundige figuur, bijvoorbeeld de as van een cirkel, van een driehoek, van een cilinder of van een kegel
 de as of de centraal van een cirkelbundel
coördinaatas, een rechte lijn met een markering ten behoeve van een coördinatenstelsel
 getallenas (getallenlijn)
as Rome-Berlijn, een bondgenootschap uit 1936 tussen Duitsland en Italië
Asmogendheden, de alliantie tijdens de Tweede Wereldoorlog tussen Duitsland, Italië en Japan
As van het kwaad, landen die zich in de ogen van de VS (regering-Bush) schuldig maakten aan terrorisme
symmetrieas (2D spiegelsymmetrie of 3D rotatiesymmetrie):
symmetrieas (meetkunde), spiegelas
optische as, symmetrieas van een optisch element
as van een weg: denkbeeldige lijn midden op de weg, in de lengterichting (vaak ook daadwerkelijk een lijn, of een middenberm)
zichtas, een vrije, uitzicht gevende lijn in de landschapsarchitectuur en architectuur

Verbrandingsrest 
as (verbranding), overblijfsel na de verbranding van vaste stoffen
as (vulkaan), stof uitgeworpen door een vulkaan

Plaatsaanduidingen 
As (België), gemeente in de Belgische provincie Limburg
Cité Cockerill, wijk in de Belgische gemeente As
Station As, een voormalig spoorwegstation in die gemeente
As (Frankrijk), Nederlandstalige naam voor de plaats Acq in het departement Nauw van Calais
Aš, gemeente in de Tsjechische regio Karlsbad
As (parochie), een parochie in de Deense gemeente Hedensted
Ås (gemeente), een gemeente in de Noorse provincie Akershus

Afkortingen en symbolen 
ampèreseconde (As)
 anorganische stof (AS), zie anorganische chemie
Assamees (as), taal in India met taalcode as volgens ISO 639-1
attoseconde (as), een tijdseenheid
Arseen (As), een chemisch element
AS, landcode voor Amerikaans-Samoa volgens ISO 3166-1
.as, op  internet het achtervoegsel van domeinnamen in Amerikaans-Samoa
syndroom van Asperger

Personen 
Dineke van As-Kleijwegt (1942), een Nederlandse oud-politica en oud-burgemeester
Filip van As, ChristenUnie-politicus
Gerard van As, LPF-politicus
Gerrit van As, verzetsstrijder
Leendert van As, CHU/CDA-politicus
Naomi van As, hockeyster
Pieter van As, verzetsstrijder

Diversen 
 per as, per wagen
as (muziek), een toonsoort, een van de tonen op de chromatische toonladder
As (single), de single van Stevie Wonder en de coverversies van George Michael en Mary J. Blige
As (film), een Poolse film uit 1965, geregisseerd door Andrzej Wajda.
As (taal), Austronesische taal, gesproken in Indonesië
as (munteenheid), een Romeinse munteenheid
De AS (Anarcho-Socialist), een Nederlands anarchistisch kwartaalblad
AS (Pools automerk), een automerk van 1927 tot 1930

Zie ook 
Ås (doorverwijspagina), plaatsen in Zweden en Noorwegen
Äs, Zweden
AS (doorverwijspagina)
Au

een uitroep van pijn
 de Standaardkantonese HK-romanisatie van de Chinese achternaam Ou (區) of Ou (歐)
 goud, een scheikundig element met symbool Au
 Au (film), een Nederlandse film uit 1997
 AU (bestandsindeling), de AU-indeling voor geluidsbestanden
 Audio Units, een standaard voor audio-invoegtoepassingen van Apple
 astronomische eenheid (Engels: astronomical unit), een astronomische afstandsmaat, t.w.v. ongeveer 150 miljoen km
 Afrikaanse Unie (AU), een Afrikaanse internationale organisatie
 American University (AU), een universiteit in Washington, D.C.
 AU, ISO-landcode voor Australië (land)
 .au, het topleveldomein voor Australië (op grond van de landcode)
 Franse samentrekking van à + le
au (digraaf), de lettercombinatie 'au' zoals die onder meer in het Duits voorkomt
 Americans United for Separation of Church and State of kortweg Americans United (AU), een Amerikaanse organisatie

Geografie (plaatsen)
Duitsland:
Au in der Hallertau
Au am Rhein
Au (Breisgau)
Au (Griesstätt)
Au-Haidhausen, voormalige voorstad, thans wijk in München

Oostenrijk:
Au am Leithaberge
Au (Vorarlberg)

Zwitserland:
Au (Aargau)
Au (Sankt Gallen)
Au (Thurgau)
Au (Zürich)
Halbinsel Au
B

B (letter) is de tweede letter van het moderne Latijns alfabet. De letter kan verwijzen naar:

In de biologie
 Bloedgroep B

In de scheikunde en materiaalkunde
 b, aanduiding voor molaliteit (hiervoor wordt ook wel de m gebruikt)
 B, het chemisch element boor
 B, aanduiding voor de potloodhardheid (eigenlijk zachtheid) van een potlood (B, 1B, 2B t/m 9B, 9B is het zachtst)

In de economie
 b, in koersnoteringen een aanduiding voor bieden
 B-status, als beoordeling (obligatierating) van banken en financiële instellingen

In de heraldiek
 B of b, aanduiding voor de kleur blauw

In de informatica
 b, symbool van bit
 B, symbool van byte
 B, een programmeertaal (de voorloper van de bekendere taal C)
 <b>, in HTML de code om het begin van vet weergegeven tekst aan te geven (<Engels: bold); wordt afgesloten met </b>
 B, de aanduiding voor 11 in het hexadecimale talstelsel 

In de muziek
 B (muziek), een toon in de muziek
 B, in Duitsland een aanduiding voor de toon Bes in de muziek
 B-majeur, een akkoord en toonsoort in de muziek
 b-mineur, een akkoord en toonsoort in de muziek
 B-kant, de achterkant van een grammofoonplaat
 B, afkorting van basso of bassus
 B, code voor het cijfer 1 in de kleurcodering in de Nederlandse bibliotheek

In de natuurkunde
 b, aanduiding voor impulsmoment
 b, symbool voor barn
 , aanduiding voor magnetische fluxdichtheid
 B, symbool voor bel; zie Decibel (eenheid)
 b, coëfficiënt (covolume) in de Van der Waalsvergelijking
 B, symbool voor de grootheid susceptantie
 b, constante van Wien

In het openbaar vervoer
 type B, naam van de 5300-serie (metrostellen) van de Rotterdamse metro
 B, aanduiding voor de 2e klasse in een trein

In de wiskunde
 b, symbool voor de tweede van de bekende grootheden
 b, aanduiding voor de breedte van een object

Overig
 B, als afkorting voor bulb op een fotocamera
 B, de landcode op motorvoertuigen uit België
 B, kwaliteitsaanduiding voor tweede keus (B-kwaliteit, B-film, B-locatie)
 B, afkorting van Beatus of Beata (Zalige)
 B-status, als status van een Nederlandse omroep
 B-status, als status van een vluchteling
 B (afkorting van bèta), aanduiding voor de afstudeerrichting met een vakkenpakket met de nadruk op de exacte wetenschappen op het vwo en zijn voorlopers
 B (schip uit 1929), een Nederlandse mijnenveger van de A-klasse
 B, een cupmaat van een beha
 B, aanduiding voor de loper (Bishop) in Engelse notatie van schaakpartijen
 B, in de Bijbelwetenschap een aanduiding voor de Codex Vaticanus
Ba

Ba (Egyptische mythologie), de ziel van de mens
 Ba (woontent), een woontent voor de Sengonomaden op de Tibetaanse Hoogvlakte 
 Ba (provincie), een provincie in Fiji
 Ba (stad), een stad in de provincie Ba, Fiji
 Ba FA (Ba Football Association), een voetbalclub uit de stad Ba
 Ba (Ljig), een plaats in de Servische gemeente Ljig
 Ba (staat), een historische staat in China
 Ba (Arabische letter), de tweede letter van het Arabische alfabet
 Ba, afkorting van barye, een eenheid voor druk in het cgs-eenhedenstelsel
 Ba, symbool voor barium, een scheikundig element 
 Demba Ba, een Frans voetballer
 Ba (Vietnam), een xa in Vietnam

 BA, landcode van 
 Bachelor of Arts, afkorting BA, een universitaire graad
 British Airways, een Britse luchtvaartmaatschappij
 .ba, het internetlandcode topleveldomein van Bosnië en Herzegovina
 Basic Rate Access, afgekort tot BA of BRA

 Een coöperatie met Beperkte Aansprakelijkheid
 B.A. Baracus, een personage uit The A-Team
Be

Badminton Engeland, de Engelse badmintonbond
 Beryllium, een chemisch element met symbool Be
 Be Incorporated - voormalig softwarebedrijf, vooral bekend van BeOS
 Wit-Russisch, met taalcode be
 België, met ISO-landcode BE
 .be, op internet het achtervoegsel van Belgische domeinnamen
 Bern (kanton), een Zwitsers kanton, met afkorting en autokenteken BE
 BE (album van Pain of Salvation) en BE (dvd van Pain of Salvation), materiaal van de groep Pain of Salvation
 BE (BTS), album van K-popgroep BTS
 BE, spoorwegonderneming gevestigd te Nordhorn in Kreis Grafschaft Bentheim
 Bé, een Vietnamees eiland
 Be, een Tai-Kadai gesproken in China
 graden Baumé °Bé, eenheid voor vloeistofdichtheid
 Bijstandseenheid (BE), een soort oproerpolitie in Nederland
 B, de letter
 Het Engelse woord voor zijn:
 To be, or not to be, een versregel uit Shakespeares Hamlet
 Let It Be (doorverwijspagina)
 Be Quick (doorverwijspagina)
 Be-In, gratis straatfestivals in San Francisco in de jaren 1960