Zbigniew Cybulski

Zbigniew Hubert Cybulski (ur. 3 listopada 1927 w Kniażu, zm. 8 stycznia 1967 we Wrocławiu) – polski aktor teatralny i filmowy, uznawany za jednego z najwybitniejszych i najpopularniejszych polskich aktorów.

Ukończył Państwową Wyższą Szkołę Aktorską w Krakowie, występując następnie m.in. w gdańskim Teatrze Wybrzeże czy warszawskim Teatrze Ateneum. Współtworzył wraz z Bogumiłem Kobielą teatr studencki Bim-Bom. Grał postacie młodych buntowników w takich filmach, jak m.in. Koniec nocy, Pociąg czy Niewinni czarodzieje. Za największe osiągnięcie aktora uznawana jest rola w filmie Popiół i diament z 1958 w reżyserii Andrzeja Wajdy, która skłaniała krytyków do porównywania go z amerykańskim aktorem Jamesem Deanem.

W późniejszych swoich rolach starał się unikać identyfikowania z filmową postacią Popiołu i diamentu, proponując odmienne typy grając w filmach takich jak m.in.: Jak być kochaną, Giuseppe w Warszawie, Rękopis znaleziony w Saragossie czy Salto. Uległ poważnemu wypadkowi, kiedy dostał się pod koła pociągu na terenie wrocławskiego dworca kolejowego, skąd został przewieziony do szpitala, gdzie zmarł. Do legendy Cybulskiego nawiązał zarówno Wajda w filmie Wszystko na sprzedaż, jak i Jan Laskowski w montażu sekwencji filmowych Zbyszek.

Kariera aktorska 
Zbigniew Cybulski urodził się 3 listopada 1927 na Pokuciu, gdzie mieli majątek jego dziadkowie – Józef Jaruzelski (1871–1939), podpułkownik Wojska Polskiego oraz Izabela z domu Krzysztofowicz, jedyna córka bogatego ormiańskiego ziemianina Mikołaja Krzysztofowicza. Przed II wojną światową mieszkał z rodzicami i bratem na nowo wybudowanym osiedlu na Żoliborzu, ale wszystkie wakacje i ferie spędzał w rodzinnym dworze w Kniażu. W czerwcu 1939 r. skończył szkołę powszechną i zdał, wraz ze swoim kuzynem Andrzejem Jaruzelskim, egzamin do szkoły kadetów we Lwowie. Nauki nie podjął ze względu na wybuch wojny.

Czas okupacji spędził bez rodziców. Ojciec, który jako urzędnik MSZ towarzyszył wraz z korpusem dyplomatycznym ministrowi Józefowi Beckowi, przedostał się przez Rumunię do Francji. Matka, wraz z dwiema siostrami, również starała się przedostać do Rumunii, ale w Pistuniu została aresztowana przez Sowietów i wywieziona do Kazachstanu. Granicę tę próbował przekroczyć także dziadek, Józef Jaruzelski, ale zaginął, najprawdopodobniej zastrzelony przez żołnierzy sowieckich. Zbigniew wraz z bratem Antkiem trafił do babci w Kołomyi, a stamtąd do Grójca, gdzie mieszkał do końca wojny. Po wojnie rodzice wrócili do kraju i osiedli najpierw w Dzierżoniowie, a następnie Katowicach.

Dyplom absolwenta gimnazjum im. Jędrzeja Śniadeckiego (obecnie I Liceum Ogólnokształcące im. Jędrzeja Śniadeckiego) w Dzierżoniowie Zbigniew Cybulski uzyskał w 1947. Potem rozpoczął studia na Wydziale Konsularnym krakowskiej Akademii Handlowej, by przenieść się potem na Wydział Dziennikarski Wyższej Szkoły Nauk Społecznych w Krakowie. Ostatecznie ukończył w 1953 studia aktorskie w Państwowej Wyższej Szkole Aktorskiej w Krakowie. W tym samym roku zadebiutował w Teatrze Wybrzeże w Gdańsku w sztuce Intryga i miłość Friedricha Schillera.

Pierwsze role filmowe 
Pierwsza jego rola filmowa przypadła na 1954, kiedy wystąpił w Pokoleniu Andrzeja Wajdy. Zagrał w nim niewielką rolę Kostka, chłopaka z Woli, który gra w pikuty z kolegami oraz biegnącego z nimi w stronę nasypu kolejowego. Jak pisał krytyk filmowy Konrad Eberhardt, już w tym filmie dała się zauważyć jego naturalność i spontaniczność, chłopca „sprężonego w sobie, a zarazem swobodnego”. W tym samym roku wystąpił w innym filmie Kariera Jana Koechera, jednak jego nazwisko zostało usunięte z czołówki. Wówczas, razem z Bogumiłem Kobielą, założył artystyczny teatrzyk studencki Bim-Bom w Gdańsku, którego został dyrektorem.

Po rolach w takich filmach, jak Trzy starty (Nowela kolarska) w reżyserii Stanisława Lenartowicza oraz Tajemnica dzikiego szybu Wadima Berestowskiego, otrzymał szansę zagrania głównej roli w dziele Juliana Dziedziny, Pawła Komorowskiego i Walentyny Uszyckiej, Koniec nocy z 1956. Fabularny reprezentant tzw. „czarnej serii” według scenariusza Marka Hłaski, portretował zachowanie ludzi warszawskiego marginesu. Grając skonfliktowanego z prawem kierowcę ciężarówki, wystąpił obok takich młodych aktorów, jak Ryszard Filipski, Adam Fiut czy Roman Polański. W 1958 wystąpił w innym filmie według scenariusza Hłaski, Ósmy dzień tygodnia Aleksandra Forda, otrzymując główną rolę męską – chłopaka wegetującego w zrujnowanym mieszkaniu u boku swojej dziewczyny (Sonja Ziemann). Film podejmował jednak kontrowersyjny temat, co spowodowało wydanie zakazu jego rozpowszechniania.

Film Popiół i diament 
Przełomem dla niego okazała się rola w filmie Popiół i diament, który zdaniem Iwony Kurz wzbudził niespotykaną do tej pory dyskusję w polskiej prasie. Do głównej roli Maćka Chełmickiego, członka podziemia antykomunistycznego, który ma wykonać wyrok śmierci na lokalnym sekretarzu partii komunistycznej Szczuce, reżyser Andrzej Wajda chciał początkowo wybrać innego aktora Tadeusza Janczara, jednak za namową drugiego reżysera Janusza Morgensterna obsadził w tej roli Cybulskiego. Wbrew intencji kostiumolog, Katarzyny Chodorowicz, która zamierzała go ucharakteryzować, odtwórca głównej roli zdecydował się grać w swoim ubraniu: kurtce, dżinsach i pionierkach. Cybulski dokonał kolejnego wyboru: mimo protestów reżysera zagrał w czarnych okularach. Eberhardt tak scharakteryzował jego grę w tym filmie:

Demonstracyjna współczesność roli granej wówczas przez niego przywoływała krytykom kreacje grane przez innego aktora Jamesa Deana, również noszącego przyciemnione okulary. Cybulski przyznawał, że obaj posługiwali się podobną metodą, lecz o ile Dean przedstawiał „ludzi zwichniętych”, o tyle on – „ludzi, którzy nie potrafili dorównać kroku naszym przemianom”.

Rola Cybulskiego wywołała ożywioną reakcję dziennikarzy, krytyków i widzów. Niewielu, jak np. Zygmunt Kałużyński, ironicznie postrzegało go jako „jazzowego egzystencjalistę”. Większość odczytała postać Maćka jako osobę przewyższającą moralnie Szczukę, do czego przyczyniła się scena, w której Maciek i jego kompan Andrzej (Adam Pawlikowski) wspominają poległych przyjaciół z użyciem zapalonych lampek spirytusu. Pomimo że Cybulski ukrywał swój wzrok za ciemnymi okularami, Stanisław Grochowiak w recenzji filmu tak konstatował:

Pozostałe role filmowe 
Rola Maćka Chełmickiego odbiła się na karierze Cybulskiego, który był kojarzony z jedną kreacją. Aktor próbował zerwać z wizerunkiem romantycznego utracjusza jeszcze w 1959, kiedy w filmie Krzyż Walecznych Kazimierza Kutza wcielił się w rolę zootechnika Więcka, przeciwnego podporządkowaniu życia mieszkańców powojennego miasteczka na Ziemiach Odzyskanych, wojskowym rygorom. W tym samym roku wystąpił w dziele Jerzego Kawalerowicza Pociąg, gdzie grał byłego kochanka bohaterki (Lucyna Winnicka).

Okazją do zerwania z wizerunkiem znanym z Popiołu i diamentu stał się liryczno-sentymentalny film Janusza Morgensterna Do widzenia, do jutra. Cybulski wraz z Kobielą napisał dialogi do tego filmu, w którym zagrał główną rolę – studenta Jacka, próbującego zdobyć sympatię córki francuskiego dyplomaty Margueritte (Teresa Tuszyńska). Cybulski pragnął bronić swojego lirycznego wizerunku z teatrzyku „Bim-Bom”, jednak ta rola była postrzegana jako nadmiernie sentymentalna. W tym samym roku Cybulski zagrał epizodyczne role, w filmach: Niewinni czarodzieje oraz Rozstanie (w tym ostatnim grał autoironicznie „znanego aktora”).

Autoironiczny ton znalazł odpowiedni wyraz w filmie Jak być kochaną. W tym filmie aktor zagrał ukrywanego przez główną bohaterkę (Barbara Krafftówna) aktora teatralnego Wiktora Rawicza, który jak napisał krytyk Mirosław Przylipiak:

Sekwencja w barze okazywała się parodią analogicznej sceny z Popiołu i diamentu; nieogolony, brudny Rawicz opowiada swoim słuchaczom historię swojego rzekomego bohaterskiego wyczynu, spotkawszy się z racji swojego wyglądu z drwiną. Również epizod w filmie Miłość dwudziestolatków, w którym odtwarzał rolę zdobywającego się na dyskretny heroizm Polaka, upokorzonego później przez okazałą studentkę i jej kolegów, obalał mit Popiołu i diamentu. Bohater dręczony był bowiem koszmarami z powodu niedokończonej egzekucji.

Chłodno przez krytykę filmową została przyjęta natomiast seria filmów reżyserów Jerzego Stefana Stawińskiego oraz Aleksandra Ścibora-Rylskiego. W filmach obyczajowych takich jak: Rozwodów nie będzie czy Pingwin, Stawińskiego oraz Ich dzień powszedni Ścibora-Rylskiego – zaproponował on szereg kreacji negatywnych. W filmie Rozwodów nie będzie – uosabiał natrętnego klienta biura matrymonialnego, w Pingwinie – podstarzałego, odizolowanego od otoczenia studenta, natomiast w Ich dniu powszednim – parodystyczną kreację nieudolnego męża i kochanka, a w filmie Zbrodniarz i panna zagrał odmienną postać – milicjanta eskortującego kasjerkę zdolną rozpoznać niebezpiecznego bandytę.

W Rękopisie znalezionym w Saragossie aktor zagrał jedyną swoją rolę filmową (Alfons van Worden) w kostiumie historycznym, występując zarazem bez swoich charakterystycznych okularów. W filmie Giuseppe w Warszawie natomiast wcielił się w bohatera tragicznego, kreując tchórza niepotrafiącego odnaleźć się w konspiracji, podczas hitlerowskiej okupacji Warszawy. Jego kreacja, nieprzystająca do tradycyjnie pojmowanych męskich ról społecznych, została przeciwstawiona roli jego siostry, którą uosabiała Elżbieta Czyżewska. Kolejną rolę aktor zagrał w filmie Salto. Jako uciekający przed pościgiem Kowalski-Malinowski wkraczał w życie społeczności miasteczka, zwodząc otoczenie swym strachem, by zostać zdekonspirowanym przez żonę jako „dziwkarz i łazęga”. Natomiast w filmie Szyfry wcielił się w rolę starszego syna repatrianta Tadeusza granego przez Jana Kreczmara. Obaj nie znajdują – przynajmniej początkowo – porozumienia. Cybulski, noszący w Szyfrach imię Maciek, opowiada ojcu historię zmarłego dziecka zabitego na rozkaz działaczy podziemia, konkludując to słowami:

Zdaniem krytyka Tadeusza Lubelskiego trafnie podsumowywało to degradację aktora skazanego na bycie człowiekiem jednej roli.

Dzięki zdobytemu uznaniu otrzymywał role także w produkcjach zagranicznych: np. francuskich filmach Herbata z miętą oraz Lalka, a także w szwedzkim filmie Kochać. Wystąpił również w filmie Mistrz jako reżyser spektaklu, a także w filmie Jowita, gdzie zagrał trenera sportowca, którego grał Daniel Olbrychski; głos zmarłego podczas opracowania tego filmu Cybulskiego dubbingował w sekwencji, w filharmonii Stanisław Wyszyński. Ostatnią jego rolą była epizodyczna kreacja w filmie Morderca zostawia ślad, gdzie jego głos dubbingował z kolei Tadeusz Łomnicki. Miał także zagrać w filmie z Marleną Dietrich, lecz realizacja tego projektu okazała się niemożliwa z powodu jego śmierci.

Role teatralne 
Udzielał się również jako aktor teatralny. W 1953 nawiązał współpracę z Teatrem Wybrzeże w Gdańsku, gdzie grał w takich sztukach jak: Poszukiwacze w reżyserii Łazarza Kobryńskiego, Mazepa w reżyserii Zdzisława Karczewskiego, Tragedia Optymistyczna w reżyserii Lidii Zamkow, Grzech w reżyserii Juliusza Lubicza-Lisowskiego, Ballady i romanse w reżyserii Irmy Czajkowskiej, Jonasz i Błazen, którą sam reżyserował, Kapelusz pełen deszczu w reżyserii Andrzeja Wajdy, Król we własnej reżyserii, wreszcie Pierwszy dzień wolności.

Na początku lat 60. aktor przeniósł się do Warszawy, gdzie występował w Kabarecie Wagabunda oraz Teatrze Ateneum. Grał tam w takich sztukach, jak: Dwoje na huśtawce w reżyserii Andrzeja Wajdy, Kram z piosenkami w reżyserii Barbary Fijewskiej, Requiem dla zakonnicy w reżyserii Jerzego Markuszewskiego oraz Inkarno w reżyserii Wandy Laskowskiej. W ramach szczecińskich Teatrów Dramatycznych wystawił również w 1963 Piątą kolumnę. Występował również w spektaklach Teatru Telewizji, m.in. w sztukach Murowane alibi, Podwórko, Romans prowincjonalny czy Zatrzaśnij ostatnie drzwi. Miał wystąpić w telewizyjnej wersji sztuki Tramwaj zwany pożądaniem Tennessee Williamsa w Stanach Zjednoczonych, jednak jego śmierć uniemożliwiła realizację tego planu.

Rodzina i życie osobiste 
30 sierpnia 1960 roku w Sopocie zawarł związek małżeński z Elżbietą Chwalibóg, studentką Akademii Sztuk Pięknych i koleżanką z kabaretu Bim-Bom, siostrą aktorki Marii Chwalibóg. Elżbieta, tak jak Zbigniew, pochodziła z rodziny ziemiańskiej. Dzieciństwo wraz z rodzeństwem spędziła w majątku rodziców w Mysłowie, w powiecie łukowskim. Wesele odbyło się w kaszubskiej wsi Chmielno. Wzięło w nim udział wielu artystów z całej Polski. Z małżeństwa z Elżbietą Chwalibóg miał syna, Macieja (ur. 30 stycznia 1961, zm. 19 lutego 2016).

Zbigniew Cybulski był kuzynem Wojciecha Jaruzelskiego. Matka aktora, Ewa (1903–1987), nosiła nazwisko rodowe Jaruzelska i była córką Izabeli z Krzysztofowiczów (rodzina polskich Ormian) i Józefa Jaruzelskiego. Niektórzy spośród biografów Cybulskiego z powodu zbieżności imion i nazwisk mylnie utożsamiają pedagoga Wojciecha Jaruzelskiego z Dzierżoniowa z generałem Wojciechem Jaruzelskim (chociaż był on także daleko spokrewniony z Cybulskim). Ojcem aktora był Aleksander Cybulski (1896–1965), przed wojną urzędnik Ministerstwa Spraw Zagranicznych. Cybulski miał jednego młodszego brata Antoniego (1931–2009), który z zawodu był prawnikiem.

Jak wynika ze wspomnień księdza Stanisława Sierli oraz reżysera Tadeusza Jurasza, Cybulski był człowiekiem religijnym.

Śmierć 

Zbigniew Cybulski prowadził bardzo intensywny tryb życia. Przemieszczał się po całym kraju jeżdżąc pociągami, do których zazwyczaj wskakiwał w ostatnim momencie. Podobne sceny pojawiają się w wielu filmach, w których zagrał, np. w filmie Pociąg konduktor parokrotnie zwraca mu uwagę, kończąc kwestią w 77. minucie filmu:

Film Salto rozpoczyna się sceną, w której Cybulski wyskakuje z pociągu, a kończy sceną, w której wskakuje do pociągu, w filmie Pokolenie Cybulski w jednej z pierwszych scen wskakuje z kolegami na pociąg towarowy wiozący węgiel w celu jego kradzieży, a w filmie Ich dzień powszedni biegnąc w stronę odjeżdżającego pociągu z żoną, zostaje powstrzymany przez kolejarza, który mu mówi:

8 stycznia 1967 Cybulski był w towarzystwie Alfreda Andrysa na dworcu Wrocław Główny, wracając z kręconych dzień wcześniej zdjęć do filmu Morderca zostawia ślad. Próbując wskoczyć do rozpędzającego się pociągu ekspresowego „Odra” odjeżdżającego z 3. peronu o godz. 4:20 do Warszawy, Cybulski wpadł między wagon i peron oraz został uderzony schodami kolejnego wagonu. Po wypadku był przytomny, ale doznał ciężkich obrażeń ciała (głowy, klatki piersiowej oraz pęknięcia wątroby). Zmarł w Szpitalu Specjalistycznym im. Ludwika Rydygiera we Wrocławiu po trwającej godzinę walce o życie, około godz. 5:25 przy ratującym go dr. Zygmuncie Sicińskim. Przyczyną jego pośpiechu była próba sztuki „Tajemnica starego domu” Pancza Panczewa w Teatrze Telewizji, której premiera miała się odbyć 23 stycznia.

Pogrzeb 

Ceremonia pogrzebowa odbyła się 12 stycznia, zgodnie z wolą jego najbliższej rodziny w Katowicach. Między władzami państwowymi (które nie chciały zezwolić na katolicki pogrzeb) i rodziną miał miejsce spór o sposób pochówku. Porozumieniem obu stron sporu było rozwiązanie kompromisowe, w postaci dwóch ceremonii kościelnej i świeckiej. Zanim przewieziono ciało Zbigniewa Cybulskiego do Radiowego Domu Muzyki im. Grzegorza Fitelberga (ul. Plebiscytowa 3), odbyły się wcześniej uroczystości kościelne. W Katedrze Chrystusa Króla w Katowicach, celebrowano mszę świętą żałobną przez proboszcza Rudolfa Adamczyka, w asyście kapłanów. Po mszy świętej przemówił biskup Herbert Bednorz, który w serdecznych słowach pożegnał aktora, stwierdzając:

Następnie trumna okryta biało-czerwoną flagą była wystawiona w sali koncertowej Radiowego Domu Muzyki im. Grzegorza Fitelberga, przy której warty honorowe pełnili m.in. wybitni aktorzy i reżyserzy. W dalszej części ceremonii pogrzebowych trumnę z jego ciałem w orszaku odprowadzono na miejsce pochówku, przy udziale najbliższej jego rodziny (żony z synem, matki i brata) oraz licznym udziale wybitnych aktorów i reżyserów, takich jak m.in. Gustaw Holoubek, Aleksandra Śląska, Alina Janowska, Elżbieta Kępińska, Bogumił Kobiela, Jacek Fedorowicz, Daniel Olbrychski, Kalina Jędrusik, Lucyna Winnicka, Jerzy Kawalerowicz czy Stanisław Lenartowicz oraz szeregu jego wielbicieli. Zmarłego pożegnał w imieniu twórców filmowych Gustaw Holoubek i Jerzy Afanasjew. Pożegnalne przemówienie nad otwartą mogiłą wygłosił Tadeusz Zaorski, który m.in. powiedział:

Przy dźwiękach Marszu żałobnego Fryderyka Chopina, został pochowany na cmentarzu przy ul. Henryka Sienkiewicza w Katowicach w grobowcu rodzinnym.

W 2007 na grobowcu tym postawiono głaz z krzyżem i płaskorzeźbą przedstawiającą aktora. W grobowcu tym pochowano również jego rodziców oraz brata.

Filmografia

Teatr

Wizerunek 
Wyrazistość kreowanych przez niego postaci, charakterystyczny ubiór i swoista gra, a także śmierć przyczyniły się do powstania wokół jego osoby pewnej legendy (mitu), nadając mu rangę postaci tzw. „kultowej” w polskim kinie powojennym. Aktor nosił zwykle amerykańską, wojskową kurtkę, dżinsy, chlebak oraz charakterystyczne przyciemniane okulary. Jego sposób ubierania się był obiektem podziwu ówczesnej młodzieży. Wiele osób naśladowało jego styl.

Prowadził nonkonformistyczne życie, na jakie tylko pozwalały polskie realia tamtych lat. Sprawiał wrażenie osoby łamiącej wszelkie konwenanse. Wydawał się ciągle gdzieś spieszyć i nie zwracał uwagi na to, co go nie interesowało. Taka postawa budziła porównania do Jamesa Deana, uważanego za kreatora wizerunku „buntownika bez powodu”, „żyjącego na krawędzi”.

Upamiętnienie 
W miejscu tragicznego wypadku, na posadzce peronu 3. dworca Wrocław Główny, została wmurowana tablica pamiątkowa, którą odsłonił w 1997 Andrzej Wajda w 30. rocznicę śmierci aktora. Również w tym mieście w Parku Szczytnickim znajduje się skwer jego imienia. Ponadto jednej z ulic w Bielsku-Białej, Dzierżoniowie, Gdańsku, Katowicach, Lesznie, Tarnowie czy Warszawie nadano jego imię.

Od 1969 przyznawana jest nagroda im. Zbyszka Cybulskiego, którą otrzymują młodzi aktorzy „wyróżniający się wybitną indywidualnością”. Zespół 2 plus 1 nagrał w 1977 płytę Aktor, będącą hołdem złożonym zmarłemu artyście. W Dzierżoniowie, gdzie mieszkał, istnieje kinoteatr „Zbyszek” imienia Zbigniewa Cybulskiego. Ponadto w Olkuszu, przy ul. Francesco Nullo 29, działa od 1969 Kino o nazwie „Zbyszek”.

W 2004 postawiono w utworzonej, w Katowicach na placu Grunwaldzkim, Galerii Artystów jako pierwszą płaskorzeźbę z jego wizerunkiem. Ponadto w Kinoteatrze Rialto, w Katowicach, w 2006 umieszczono rzeźbę z jego popiersiem wraz z popiersiem Bogumiła Kobieli.

Odznaczenia, nagrody i wyróżnienia 
Pośmiertnie został uhonorowany dwoma odznaczeniami, o czym poinformowano podczas uroczystości pogrzebowych 12 stycznia 1967 w Katowicach, a odznaczenia na trumnie zmarłego złożył Tadeusz Zaorski:
 Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski, przyznanym przez Radę Państwa, w uznaniu jego zasług w dziedzinie sztuki aktorskiej;
 Złotym Odznaczeniem im. Janka Krasickiego, przyznanym przez Zarząd Główny Związku Młodzieży Socjalistycznej, za jego działalność w środowisku młodzieżowym.

 W 1984 zajął 1. miejsce w rankingu aktorów 40-lecia PRL zorganizowanym przez Wydział Kultury i Sztuki UM w Łodzi.
 Otrzymał Super Złotą Kaczkę magazynu „Film” w 1996 dla najlepszego aktora w historii polskiego kina.
 W zorganizowanym przez tygodnik „Polityka” plebiscycie w 1998, na najwybitniejszego aktora przypadło mu 4. miejsce.
 Zajął 1. miejsce w rankingu magazynu Newsweek na najlepszego polskiego aktora, opublikowanym w 2009.

Wpływ na kulturę 
Jan Laskowski stworzył w 1967 film dokumentalny Zbyszek, w którym nawiązał do jego tragicznej śmierci. Laskowski włączył w swój montaż wszystkie sceny, w których aktor wskakiwał do pociągu – od Pokolenia po Salto. Jednocześnie sytuował aktora w kontekście odgrywanych przez niego ról, np. zderzając sceny z Szyfrów z Popiołem i diamentem.

Również Wajda w filmie Wszystko na sprzedaż próbował rozliczyć się z mitem Cybulskiego. W tym filmie główną rolę reżysera, który podczas kręcenia filmu staje w obliczu śmierci, zagrał Andrzej Łapicki. W żonę „Aktora” (nazwisko Cybulskiego w filmie nie pada) wcieliła się Elżbieta Czyżewska. Rolę młodego aktora Daniela, zapatrzonego w „Aktora”, zagrał Daniel Olbrychski. Jak wykazała to Marta Bryś, Wajda symbolicznie rzutował legendę Cybulskiego na Olbrychskiego, o czym świadczyły symboliczne sceny – podpalenie w barze przez Olbrychskiego szklanki ze spirytusem i obecność w tym samym barze Adama Pawlikowskiego, który wystąpił w scenie ze spirytusami z Popiołu i diamentu.

O śmierci Zbigniewa Cybulskiego rozmawiają pasażerowie pociągu, którym jedzie główny bohater powieści Edwarda Stachury Siekierezada albo Zima leśnych ludzi na samym początku tej książki. W serialu Osiecka w postać Cybulskiego wcielił się Oskar Borkowski.

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne 
 
 
 
 Zbigniew Cybulski w bazie Filmweb
  w bazie stopklatka.pl
 
 
 
 
 Wspomnienie pośmiertne o Zbigniewie Cybulskim w PKF na stronie KronikaRP
 Zbigniew Cybulski w bazie Akademii Polskiego Filmu
 
 
 

Absolwenci Akademii Sztuk Teatralnych im. Stanisława Wyspiańskiego w Krakowie
Aktorzy związani z Gdańskiem
Artyści Teatru Wybrzeże w Gdańsku
Artyści związani z Sopotem
Biografie kanonu polskiej Wikipedii
Ludzie związani z Dzierżoniowem
Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa)
Odznaczeni odznaczeniem im. Janka Krasickiego
Pochowani na cmentarzu przy ul. Sienkiewicza w Katowicach
Polacy pochodzenia ormiańskiego
Polacy upamiętnieni nazwami nagród
Polscy aktorzy filmowi
Polscy aktorzy teatralni
Polskie ofiary wypadków kolejowych
Urodzeni w 1927
Zmarli w 1967