alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Wyspy Dziewicze

Wyspy Dziewicze (ang. Virgin Islands) – grupa wysp w północnej części Morza Karaibskiego, w archipelagu Małych Antyli (Wyspy Nawietrzne).

Geografia 
W sumie archipelag ten obejmuje ponad 100 wysp i wysepek o łącznej powierzchni 506 km², które zamieszkuje 138,1 tys. osób (2009). Gęstość zaludnienia wynosi 272,9 os./1 km². Leżą one na wschód od wyspy Puerto Rico. Część wysp jest pochodzenia wulkanicznego, a część – koralowego. Naturalną szatą roślinną wysp jest sawanna z niewielkimi płatami roślinności tropikalnej. Najwyższy szczyt – Mount Sage na wyspie Tortola – osiąga 533,4 m n.p.m. (521 m według innych źródeł).

Największymi zamieszkanymi wyspami (9) są:
 Saint Croix – pow. 214,66 km²; dł. 45,1 km; szer. 11,3 km; Mount Eagle 355 m n.p.m.; 55,49 tys. mieszk.
 Saint Thomas – pow. 80,91 km²; Crown Mountain 474 m n.p.m.; 53,72 tys. mieszk.
 Tortola – pow. 55,7 km²; dł. 21,7 km; szer. 5 km; Mount Sage 533,4 m n.p.m.; 19,4 tys. mieszk.
 Saint John – pow. 50,79 km²; Bordeaux Mountain 389 m n.p.m.; 4,97 tys. mieszk.
 Anegada – pow. 38,6 km²; dł. 19 km; szer. 5 km; 8,5 m n.p.m.; 206 mieszk.
 Virgin Gorda – pow. 21,2 km²; dł. 11 km; szer. 2 km; Pic Gorda 457 m n.p.m.; 3,65 tys. mieszk.
 Jost Van Dyke – pow. 8 km²; Roach Hill 321 m n.p.m.; 297 mieszk.
 Beef Island – pow. 2 km²; dł. 2,5 km; szer. 500 m; 150 mieszk.
 Water Island – pow. 1,99 km²; 161 mieszk.

Spośród niezamieszkanych wysp do największych (7) należą:
 Peter Island – pow. 7,0 km²
 Guana Island – pow. 3,44 km²; The Pyramid 242 m n.p.m.
 Great Camanoe – pow. 3,2 km²; dł. 4 km; szer. 800 m; 213 m n.p.m.
 Norman Island – pow. 2,43 km²; dł. 4 km; szer. 600 m; Norman Hill 130 m n.p.m.
 Great Thatch – pow. 2,0 km²; dł. 2,5 km; szer. 800 m
 Cooper Island – pow. 2,0 km²; dł. 2,4 km; szer. 800 m; 520 m n.p.m.
 Ginger Island – pow. 2,0 km²; 350 m n.p.m.

Historia 
Wyspy zostały odkryte w 1493 przez Krzysztofa Kolumba, który nazwał je Archipelagiem Świętej Urszuli i Jedenastu Tysięcy Dziewic. W latach 1648–1672 znajdowały się we władaniu Holenderskiej Kompanii Zachodnioindyjskiej. Później północną część opanowali Brytyjczycy – obecnie jest to kolonia Brytyjskie Wyspy Dziewicze; natomiast część południową zajęli Duńczycy (Duńska Kompania Zachodnioindyjska), którzy sprzedali ją w 1917 Stanom Zjednoczonym – obecnie terytorium Wyspy Dziewicze Stanów Zjednoczonych.

Religia 
 Protestantyzm: 60,1%:
 Kościół Episkopalny: 12,7%
 Zielonoświątkowcy: 11,8% (gł. Zbory Boże: 2,4%, Kościół Boży: 1,8%, Kościół Bożych Proroctw: 1,6%)
 Kościół Adwentystów Dnia Siódmego: 8,7%
 Bracia morawscy: 4,8%
 Kościół Metodystyczny: 4,1%
 Niezależny Kościół Baptystyczny: 3,0%
 Kościół Luterański: 2,5%
 Katolicyzm: 25,8%
 Świadkowie Jehowy: 0,65%
 Bahaizm: 0,6%
 Judaizm: 0,3%
 pozostali: 12,55%, gł. bezwyznaniowi

Przypisy

Linki zewnętrzne 

 Fotografia podróżnicza – Wyspy Dziewicze – galerie zdjęć i informacje

Wyspy Brytyjskich Wysp Dziewiczych
Wyspy Wysp Dziewiczych Stanów Zjednoczonych
Wyspa wulkaniczna

Wyspa wulkaniczna – wyspa, która powstała przez wynurzenie się wzniesienia wulkanicznego ponad powierzchnię morza. Wyspy takie występują zwłaszcza w łukach wyspowych za strefą subdukcji lub w miejscach, gdzie pod skorupą ziemską znajdują się plamy gorąca. Są to wystające ponad powierzchnię wody fragmenty podwodnych wulkanów, np. Hawaje.

Zobacz też 
 wyspa kontynentalna
 wyspa koralowa
 atol
 archipelag
 wulkan
 wulkanizm
Wakat (poligrafia)

Wakat ( „jest puste”, od  „być wolnym, pustym”) – strona publikacji poligraficznej niepokryta w ogóle drukiem. Jeśli na stronie znajduje się choćby pagina lub tinta, to nie jest już ona wakatem. Wakatami są często drugie strony czwórki tytułowej książki oraz strony przedtytułowe rozdziałów. W zecerstwie była to forma drukowa kolumny wypełniona jedynie justunkiem.

Zobacz też  
arkusz wydawniczy
DTP

Budowa książki
Wydma

Wydma – piaszczyste wzniesienie usypane przez wiatr. Warunki środowiska wpływają na różny kształt i rozmiar wydm. Powstawanie wydmy jest ściśle związane z transportem materiału piaszczystego: piasek pędzony wiatrem blisko powierzchni lub wleczony po niej zatrzymuje się za takimi przeszkodami jak głazy, zarośla czy nierówności gruntu – gromadząc się wówczas tworzy wydmę. 

Pojedyncza wydma składa się ze stoku dowietrznego i zawietrznego, które rozdziela grzbiet wydmy. Stoki te są zazwyczaj asymetryczne. Nakładające się wydmy tworzą nieregularne, rozległe formy poprzeczne do kierunku wiatru – pola wydmowe.

Rodzaje wydm 
Rozróżnia się następujące rodzaje wydm, w zależności od:
 położenia
 wydma nadmorska
 wydma śródlądowa
 dynamiki
 wydma ruchoma – ruchoma, tworząca się
 wydma ustalona – nieruchoma, porośnięta przez roślinność
 wydma ustalana – w trakcie zatrzymywania i porastania przez roślinność
 kształtu
 wydma paraboliczna
 barchan
 wydma poprzeczna
 wydma podłużna
 wydma gwiaździsta
 wał wydmowy
 pole wydmowe
 pokrywy roślinnej oraz gleby
 wydma biała – ruchoma, inicjalne stadium zarastania psammofitami, brak gleby
 wydma szara – ustalana lub ustalona, porośnięta trawą lub wrzosowiskiem, powstawanie arenosoli
 wydma brunatna – ustalona, porośnięta lasem (bór bażynowy) lub wrzosowiskiem, arenosole i regosole.

Wydmy poza Ziemią 

Wydmy mogą występować na wszystkich ciałach niebieskich, na których występuje atmosfera i skały okruchowe o dostatecznie małych ziarnach, aby mogły być poruszane przez wiatr. Pole wydm na obiekcie innym niż Ziemia określa się formalnie nazwą unda.

Poza Ziemią wydmy zaobserwowano na Marsie, Wenus i Tytanie, księżycu Saturna. Wydmy na Marsie występują we wnętrzach kraterów (np. krateru Victoria, odwiedzonego przez łazik Opportunity), gdzie piasek gromadzi się dzięki burzom piaskowym, a także tworzą rozległe pola wydm w północnych okolicach podbiegunowych; największe z nich, Olympia Undae, ma ponad 1500 km średnicy. Na Tytanie ciemne wydmy występują w pasie równikowym, uważa się, że tworzą je ziarna węglowodorów, wytrącających się z bogatej w związki organiczne atmosfery księżyca.

Galeria

Zobacz też 
 Góra Lubek
 pustynia
 Indiana Dunes
 rewa
 ławica skalna
 wybrzeże wydmowe
 procesy eoliczne

Przypisy 

 
Ekosystemy, biomy i formacje roślinne
Wydma nadmorska

Wydma nadmorska – typ wydmy, która rozwija się na wybrzeżach piaszczystych. Przeważnie wydmy nadmorskie mają paraboliczny kształt.

Zwykle wydmy tego typu poprzedzielane są obniżeniami i nieckami deflacyjnymi. Cechuje je, podobnie jak większość wydm, asymetria stoków: stoki dowietrzne, po których wiatr przesuwa piasek w górę, są łagodne (3 do 12°) i twarde; stoki odwietrzne, ze szczytu których ziarna piasku staczają się pod wpływem grawitacji, są strome (30 do 33°) i mniej ubite.

Starsze, dobrze ustabilizowane wydmy, są siedliskami nadmorskiego boru sosnowego.

W wyniku silnych procesów eolicznych wydmy przemieszczające się z prędkością 1–20 m/rok są bardzo poważnym zagrożeniem dla zabudowy zlokalizowanej w ich otoczeniu. W celu jej ochrony prowadzi się sztuczne utrwalanie roślinnością w celu stabilizacji położenia wydmy nadmorskiej.

Zobacz też 
 wybrzeże wydmowe

Przypisy 

Ekosystemy, biomy i formacje roślinne
Wydmy
WP

Wojsko Polskie – polskie siły militarne stanowiące formacje zbrojne państwa polskiego
 Wirtualna Polska – polski portal internetowy wchodzący w skład Wirtualna Polska Holding 
 WP – polska stacja telewizyjna wchodząca w skład Grupy Wirtualna Polska
 Wikipedia – wielojęzyczna encyklopedia internetowa
 Wydawnictwo „Wiedza Powszechna” – polskie wydawnictwo z siedzibą w Warszawie
 KS Warta Poznań – wielosekcyjny klub sportowy, trzeci pod względem wieku w Poznaniu
 Wybór Polska – koło poselskie
 WordPress – system zarządzania treścią zaprojektowany pierwotnie do obsługi blogów
Wanda (imię)

Wanda – imię żeńskie zapisane po raz pierwszy przez Wincentego Kadłubka, wcześniej nieznane. Według Kadłubka było to imię legendarnej władczyni Krakowa, córki Kraka. Początkowo, w XII–XIV w. zapisywane jako Węda lub Wanda. Stało się popularne w XIX wieku, w związku z romantyczną modą na średniowiecze.

Etymologia imienia Wanda nie została dotychczas jednoznacznie wyjaśniona. Może ono pochodzić od starosłowiańskiego słowa węda (czyli "wędka"; wymawianego w dawnej polszczyźnie z a nosowym: wanda; wedle Kroniki wielkopolskiej "uroda Wandy łowiła rycerzy"),  („rusałka”) lub vanduo („woda, fala”),  („Wenedyjka, Słowianka”) lub skrótu niemieckich imion typu Wendelburg, Wendelgard. Jeszcze inna hipoteza mówi, że imię to powstało od nazwy etnicznej Wenedów, lub wodza Chorwatów Awandzy wzmiankowanego przez X-wiecznego arabskiego kronikarza Al-Masudiego.

Imię Wanda pojawiło się najpierw w średniowiecznej literaturze polskiej (los księżniczki Wandy oprócz Kadłubka i Kroniki wielkopolskiej opisywał także Długosz). W XVII wieku trafiło wraz z legendą o Wandzie do literatury francuskiej i niemieckiej. Występowało w operach Kurpińskiego (Zamek na Czorsztynie, czyli Bojomir i Wanda, 1819) i Dvořáka (Vanda, 1875) oraz w misterium Wanda Norwida (1851). Mityczna Wanda była uwieczniana przez malarzy, np. Piotrowskiego i Lessera. Imię to pojawiło się też wśród postaci literatury: Zawiszy Czarnego Słowackiego (1844–1845), Legendy Wyspiańskiego (1897), Oziminy Berenta (1911), Przedwiośnia Żeromskiego (1925), W dniu urodzin Wandy June Vonneguta (1970), Szatana z VII klasy Kornela Makuszyńskiego. Tytuł Wanda nosiło pierwsze polskie czasopismo kobiece (założone w 1818 r.). Imię to pojawiało się też w filmach, np. w Rybce zwanej Wandą, amerykańskiej komedii filmowej z 1988. Wanda Kraków (piłka siatkowa) to nazwa klubu sportowego założonego w tym mieście w 1949.

Jako imię chrzestne do przełomu XVIII/XIX stulecia na obszarze Polski i Niemiec było praktycznie niespotykane; zaczęto je częściej nadawać w XIX wieku. W drugiej połowie XIX i w pierwszej XX wieku należało do imion popularnych w Polsce. Nadawane było i jest też w innych krajach, np. w Stanach Zjednoczonych cieszyło się popularnością w latach 1930–1959 (należy do 60 imion kobiecych najczęściej nadawanych w tym czasie).
W 2004 imię Wanda nosiło 154 998 kobiet w Polsce (39. miejsce wśród imion kobiecych pod względem popularności), niemniej jednak obecnie nadawane jest rzadko (kilkadziesiąt nadań rocznie).

Wanda imieniny obchodzi 26 stycznia, 23 czerwca.

 Odpowiedniki w innych językach
 ang. – Wanda
 czeski – Vanda
 franc. – Wanda, Vanda
 hiszp. – Vanda
 łac. – Wanda, Vanda
 niem. – Wanda
 ros. – Ванда (Wanda)
 węg. – Vanda
 wł. – Vanda

 Znane osoby o tym imieniu

Zobacz też 
 (1057) Wanda
 Wanda (roślina)
 Rybka zwana Wandą – film

Przypisy

Bibliografia 
 

Żeńskie imiona słowiańskie
Wartość logiczna

Wartość logiczna – podstawowa cecha zdania określająca jego stosunek do faktów.

W logice klasycznej każde zdanie może przyjąć tylko jedną z dwóch wartości logicznych:
 prawda – czyli zgodność zdania ze zbiorem faktów, oznaczana tradycyjnie znakiem „1”,
 fałsz – czyli niezgodność zdania ze zbiorem faktów, oznaczana tradycyjnie znakiem „0”.
Jednak w rozmaitych systemach logiki nieklasycznej pojawią się też inne wartości.

W logice rozmytej (Fuzzy Logic) będącej próbą sformalizowania matematycznego rozumowania indukcyjnego zamiast prostego „prawda i fałsz” występuje następujący zbiór wartości zdań określających stosunek podmiotu zdania do zbioru faktów:
 zdanie nie odnosi się do posiadanych faktów (brak danych o podmiocie zdania) (oznaczany przez znak zbioru pustego ),
 podmiot zdania odnosi się do posiadanych faktów, ale nie można określić czy jest z nimi zgodny (zdanie niekonkluzywne) (oznaczany przez ),
 zdanie jest zgodne ze zbiorem faktów (tradycyjna prawda) (oznaczana przez ),
 zdanie nie jest zgodne ze zbiorem faktów (tradycyjny fałsz) (oznaczane przez ),
 zdanie nie jest do końca prawdziwe.

W rozmaitych innych wielowartościowych systemach logicznych przyjmuje się zwykle szereg wartości pośrednich między fałszem i prawdą będących symbolicznym oznaczeniem rozmaitych stopni niepewności. Logiki wielowartościowe oparte na zbiorach takich wartości nie różnią się jednak istotnie od logiki klasycznej (oprócz stopnia ich skomplikowania).

Najbardziej złożone podejście do wartości logicznej prezentuje logika modalna, w której wartość logiczna zdania nie jest wartością stałą, lecz zmienia się w zależności od tego, jaki jest stosunek podmiotu zdania do zbioru faktów.

Linki zewnętrzne 
 

Logika matematyczna
Wzbudnica

Wzbudnica – niewielka prądnica prądu stałego zasilająca uzwojenie wzbudzenia prądnicy głównej. W systemach elektroenergetycznych zasilanych z generatorów synchronicznych prądem wzbudzenia stabilizowane jest napięcie i regulowany jest rozpływ (kompensacja) mocy biernej w systemie.

W elektrowniach zdarzają się sytuacje wykorzystania generatora synchronicznego wyłącznie do kompensacji mocy biernej w systemie. W takiej sytuacji cały układ turbina-generator biegnie „na luzie”, a współczynnik mocy reguluje się wzbudnicą. Tak pracujący generator nazywany jest kompensatorem synchronicznym. Utrzymanie odpowiedniego współczynnika mocy ma wpływ na stabilność napięcia w systemie, dlatego maszyny elektryczne synchroniczne i współpracujące z nimi wzbudnice mają duży wpływ na stabilność zasilania w energię elektryczną odbiorców sieci elektroenergetycznych.

Zobacz też 

 blok energetyczny
 elektrownia
 kompensator synchroniczny
 regulator napięcia
 turbogenerator

Przypisy 

Prądnice
XFree86

XFree86 – darmowa i wolna (na licencji MIT X11) implementacja X Window System, działająca na systemach GNU/Linux, FreeBSD, NetBSD, OpenBSD, macOS, Solarisie i kilku innych Uniksach.

Obecnie XFree86 opiera się na wersji 11, wydaniu 6, podwersji 5.1 X Window System.

Historia 
W okolicach maja 1992 wystartował projekt o nazwie X386, którego celem było dostosowanie kodu X11R5 dla System V R3 i R4 na tych pecetach, na których oryginalny kod nie chciał jeszcze działać. Kilka miesięcy później X386 objęło także implementację protokołu X Window System dla systemów 386BSD oraz rozwijającego się GNU/Linuksa.

Z czasem ta gałąź stała się faktycznym standardem X dla GNU/Linuksa, choć jednocześnie istniały także inne implementacje dla różnych systemów, np. AcceleratedX czy X Server autorstwa Metrowerks. Po drodze projekt X386 zmienił swoją nazwę na XFree86 i doszedł do serii 4.x, a GNU/Linux systematycznie zyskiwał na znaczeniu.

Taka sytuacja utrzymywała się mniej więcej do wiosny 2003 r., kiedy o XFree86 stało się głośno dzięki wysiłkom Keitha Packarda włożonym w unowocześnienie kodu. Tymczasem dowodzony przez Davida Dawesa projekt przyjmował łatki do oficjalnych wydań niezwykle opornie, i to nie tylko od Packarda: zdarzało się, że sterowniki dostarczone przez producentów kart graficznych czekały na włączenie po kilka miesięcy. W obliczu kryzysu Packard nie zamierzał tworzyć nowego odgałęzienia, tylko tchnąć nowe życie w zastany projekt, mimo to po kilku miesiącach został wykluczony z zespołu. Swoją pracę kontynuuje w ramach X.Org, które przejęło rolę standardowej implementacji X dla GNU/Linuksa.

Zdecydowana większość znanych dystrybucji zmieniła lub zamierza wymienić XFree86 na X.Org. Bezpośrednim tego powodem stała się niewielka, ale kontrowersyjna zmiana licencji części kodu na XFree86 License 1.1. Nowa wersja licencji została uznana przez projekt GNU za niezgodną z GNU GPL z powodów praktycznych, podobnie jak kiedyś licencja BSD z tzw. klauzulą ogłoszeniową. Twórcy XFree86 nie zgadzają się z taką interpretacją i uważają, że zmiana treści licencji nie wpłynęła na zgodność z GPL.

Zobacz też 
 X.Org
 GUI

Linki zewnętrzne 
 Strona domowa XFree86
 Wywiad o historii i znaczeniu XFree86 z D. Dawesem z 1999 r.

Otwarte oprogramowanie
X Window System
X11

Licencja X11 – licencja
 X Window System – graficzny system komputerowy
X2 (protokół)

X2 – protokół transmisji modemowej dla linii telefonicznej analogowej, stworzony przez firmę US Robotics (obecnie 3Com) umożliwiający połączenie z maksymalną prędkością 56000 b/s. Konkurował on z podobnym protokołem k56Flex, a oba zostały zastąpione protokołem V.90.

Zobacz też 
 K56Flex

Modemy
Protokoły sieciowe
Yukihiro Matsumoto

– programista wolnego oprogramowania z Japonii. Znany głównie jako autor języka programowania Ruby.

Autor książek:
 Ruby in a Nutshell ()
 The Ruby Programming Language ()

Przypisy 

Japońscy informatycy
Urodzeni w 1965
Twórcy języków programowania
Yasunari Kawabata

– prozaik i poeta japoński, laureat Nagrody Nobla w dziedzinie literatury za 1968 rok jako pierwszy pisarz japoński.

Życiorys 
Urodził się w Osace w bogatej i wykształconej rodzinie. Jego rodzice zmarli, kiedy miał 3 lata, parę lat później zmarła jego babcia, a tuż po niej jedyna siostra, co wywarło wielkie piętno na jego życiu i twórczości.

W latach 1920–1924 studiował literaturę japońską na Tokijskim Uniwersytecie Cesarskim. Poznał tam Kana Kikuchiego (dziennikarz, dramaturg, pisarz), który zaprosił go do pracy w redakcji Bungei Shunjū, a po studiach w 1924 r. wraz z pisarzem Riichi Yokomitsu (1898–1947) założył pismo Bungei Jidai. Stało się ono ośrodkiem nowej orientacji literackiej, nazwanej neosensualizmem. W swoim eseju programowym Kankaku katsudō – kaikyū bungakusha shokui (Działalność zmysłów – klasowi panowie literaci, 1925) Yokomitsu zaliczył do niego: futuryzm, ekspresjonizm, kubizm, dadaizm, symbolizm, a przede wszystkim te ich aspekty, które służyły odnowie widzenia świata i zmianie środków artystycznych.

Pierwszy sukces pisarski odniósł w 1925 r. autobiograficznym opowiadaniem .

W 1931 r. ożenił się i zamieszkał w Tokio.

W czasie II wojny światowej zajmował się pracą naukową i podróżował po Mandżurii.

W latach 1948-1965 był prezesem japońskiego PEN Clubu. Wtedy też opublikował swoje najsłynniejsze powieści –  i , które przyniosły mu w 1959 r. prestiżowy Medal Goethego we Frankfurcie, a w 1968 r. Nagrodę Nobla w dziedzinie literatury.

Pod koniec życia był bardzo schorowany. W 1972 r. – dwa lata po samobójstwie swojego przyjaciela, Yukio Mishimy – również odebrał sobie życie.

Twórczość 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
  – powieść opowiadająca o ostatniej grze wielkiego mistrza w go

Przypisy

Bibliografia 
 
 W kręgu «Yukiguni». Język i sztuka pisarska Kawabaty Yasunariego, red. Romuald Huszcza, Katarzyna Sonnenberg-Musiał, Aleksandra Szczechla, WUJ, Kraków 2020, str. 327, .

Linki zewnętrzne 
  w witrynie Tazoe Masanori Office ] (zarchiwizowano = 2014-10-06) 
 Yasunari Kawabata w bazie authorscalendar.info 

Autorzy literatury erotycznej
Członkowie japońskiego PEN Clubu
Japońscy poeci
Japońscy prozaicy
Japońscy samobójcy
Ludzie urodzeni w Osace
Poeci XX wieku
Prozaicy XX wieku
Nobliści – literatura
Urodzeni w 1899
Zmarli w 1972
Yiquan

Yiquan (I-ch’uan) oznacza boks mentalny, znany jest też jako dachengquan (Ta Ch’eng Ch’uan), czyli styl wielkiego osiągnięcia. Jest jedną z dynamicznie rozwijających się i zdobywających sobie coraz większą popularność w Chinach i poza nimi odmian kung-fu/wushu. Yiquan jest sztuką walki, w której szczególny nacisk kładzie się na zaangażowanie psychiki w procesie treningowym oraz doskonalenie wyczucia ciała, ruchu i siły. Słynie jako skuteczny, nowoczesny styl kung-fu/wushu należący do rodziny Neijia (stylów wewnętrznych).

Powstał na bazie klasycznego stylu wewnętrznego xingyiquan (hsing-i ch’uan). Wpłynęły na niego jednak także inne systemy wewnętrzne: baguazhang (pakua chang) i taijiquan (t’ai chi ch’uan). Niekiedy mówi się, że yiquan dysponuje eksplozywną siłą jak xingyiquan, dynamicznym, zwinnym poruszaniem się jak baguazhang i miękką neutralizacją akcji przeciwnika jak taijiquan. Yiquan nie powstał jednak przez dodanie elementów tych sztuk walki, ale raczej poprzez wydobycie ich "esencji".

Także inne systemy chińskie miały pewien wpływ na ukształtowanie się yiquan. Nie bez znaczenia były również kontakty twórcy yiquan – mistrza Wang Xiangzhai (1885-1963) z europejskimi bokserami i japońskimi judokami. Yiquan, jak wskazuje sama nazwa systemu, ogromną uwagę poświęca wykorzystaniu pracy mentalnej w treningu.

W odróżnieniu od większości klasycznych chińskich systemów nie stosuje się tu natomiast ćwiczenia form. Nacisk położony jest nie na opanowanie dużej liczby technik, ale na rozwinięcie specyficznej percepcji ciała i siły, osiągnięcie specyficznej koordynacji oraz "jedności umysłu i ciała", poznanie i zrozumienie zasad i prostych, a także dających się elastycznie dostosować do sytuacji metod. Opiera się na "naturalnych zdolnościach" (benneng) i rozwija spontaniczność.

Trening składa się z dwóch głównych elementów: metody podstawowe i trening walki. Na metody podstawowe składają się: ćwiczenia pozycyjne zhan zhuang, ćwiczenia w powolnym ruchu shi li i moca bu, ćwiczenia dynamiczne fa li i praca z oddechem shi sheng. Trening walki dzieli się na dwie grupy: tui shou (przepychanie rąk) i san shou (wolna walka). Wykorzystuje się głównie uderzenia pięścią, dłonią, przedramieniem, łokciem, barkiem, głową, biodrem, kolanem i kopnięcia, a także odrzucenia i obalenia przeciwnika.

Niektóre z podstawowych zasad walki w yiquan:

 Zdecydowany ciągły atak przy pomocy różnorodnych akcji, połączony z równoczesną obroną – "atak i obrona są jednym", "wchodzenie" w przeciwnika
 Zwinna praca stóp, umożliwiająca uniki i sprawną obronę w trakcie ataku – wykorzystanie poruszania po trójkącie i po łuku
 Wykorzystanie siły przeciwnika – jej neutralizowanie i przekierowanie
 Niskie kopnięcia, bezpośrednio wynikające z kroków, wykonywane równocześnie z akcjami ręcznymi.

Zobacz też 
 wushu
 xingyiquan
 taijiquan

Linki zewnętrzne 
 Artykuł o yiquan  
 strona polskiej szkoły yiquan

Chińskie sztuki walki
Yen

Jen – jednostka walutowa Japonii a także:
 jen koreański
 jen tajwański
 jen wojskowy
 Yennefer z Vengerbergu – bohaterka cyklu opowieści Andrzeja Sapkowskiego
 Yen Chia-kan – tajwański polityk
 Donnie Yen – chiński aktor
 Sheng-Yen – chiński mnich buddyjski
 Jen () – najwyższy bóg (demiurg) w mitologii Komiaków

Zobacz też 
 Jen (ujednoznacznienie)
Y (ujednoznacznienie)

Y jest dwudziestą piątą literą alfabetu łacińskiego, dwudziestą dziewiątą literą alfabetu polskiego.

Y 
 admitancja (przewodność elektryczna pozorna) – wielkość fizyczna (elektryczność)
 itr – symbol chemiczny pierwiastka
 yellow – kolor żółty, symbol jednej z czterech podstawowych farb CMYK stosowanych w poligrafii
 jotta – nazwa przedrostka w układzie SI oznaczającego mnożnik 1024
 Y – gmina we Francji
 chromosom Y – jeden z chromosomów płciowych
 Linia kolei dużych prędkości Y – planowana linia kolei dużych prędkości w Polsce
 Düwag Y – spalinowe zespoły trakcyjne produkowane przez Düwag

y 
 standardowe oznaczenie drugiej ze współrzędnych w układzie kartezjańskim, tzw. rzędnej
 jokto – nazwa przedrostka w układzie SI oznaczającego mnożnik 10-24
  – symbol IPA samogłoski

Zobacz też 
 skrót jednoliterowy
Yb

Yb – symbol chemiczny iterbu
 Yb – wieś w Republice Komi
 Yb – jottabit, jednostka wielkości w informatyce
 Yb - Ypatingasis būrys – litewska kolaboracyjna formacja policyjna
Yacc

YACC – standardowy program w systemach uniksowych służący do generowania analizatorów składniowych (parserów). Nazwa programu to akronim słów Yet Another Compiler Compiler. Program generuje kod wyjściowy w języku C zgodnym ze standardem ISO na podstawie plików wejściowych zapisanych w notacji podobnej do BNF. YACC potrafi tworzyć parsery dla gramatyk klasy LALR(1).

Parser wygenerowany przez YACC sprawdza zgodność strumienia symboli leksykalnych, produkowanych przez analizator leksykalny (np. wygenerowany przez program lex), z gramatyką języka. Dokładne wymagania dotyczące programów lex oraz YACC jak i ich funkcjonalność są opisane w standardzie IEEE POSIX P1003.2.

Opis składni (gramatyki) jest przeplatany z kodem w języku C i znajduje się najczęściej w pliku z rozszerzeniem .y. Pliki z gramatyką są to pliki tekstowe, które składają się z trzech części oddzielonych od siebie podwójnym znakiem procentu ("%%") w kolejności: deklaracje, reguły gramatyczne, kod w języku C. Zarówno pierwsza jak i ostatnia sekcja mogą zostać pominięte.

Powstało wiele programów podobnych do yacca, takich jak GNU Bison, ocamlyacc (dla Ocamla), perl-byacc (generujący parsery w Perlu).

Zobacz też 
 Bison (program)
 Lex (informatyka)
 Flex

Linki zewnętrzne 
 Lex and YACC primer/HOWTO  - wprowadzenie do używania programów lex i yacc
 A Compact Guide to Lex & Yacc  - podręcznik zawierający instrukcje jak napisać kompilator używając programów Lex i Yacc
 The Lex & Yacc Page  - przykłady i podręczniki

Generatory parserów
Zsh

zsh (Z shell) – uniksowa powłoka () nadająca się zarówno do interaktywnej pracy z systemem, jak i do wykonywania skryptów. Spośród standardowych powłok zsh najbardziej przypomina Korn shell, ale zawiera wiele ulepszeń. Zsh posiada edycję wiersza poleceń, wbudowaną korekcję pisowni, programowalne dopełnianie poleceń, funkcje (z automatycznym ładowaniem), historię poleceń i mnóstwo innych cech.

Pierwotnie zsh został napisany przez Paula Falstada. Obecnie zsh jest utrzymywany przez członków listy dyskusyjnej zsh-workers. Koordynatorem projektu jest obecnie Andrew Main (Zefram).

Listy dyskusyjne 
Istnieją trzy listy dyskusyjne poświęcone zsh:
 <zsh-announce@math.gatech.edu> – informacje o nowych wersjach, większych zmianach oraz comiesięcznym FAQ – lista moderowana;
 <zsh-users@math.gatech.edu> – dyskusje użytkowników;
 <zsh-workers@math.gatech.edu>.

Parametry startowe 
Jeżeli flaga -s nie została podana, a został podany jakiś argument to pierwszy argument uznawany jest za ścieżkę skryptu, który ma zostać wykonany. Pozostałe argumenty są traktowane jako parametry pozycyjne. Następujące flagi są interpretowane przez zsh przy starcie:
 -c ciąg poleceń – wykonaj ciąg poleceń,
 -i – wymuś na powłoce interaktywność,
 -s – wczytuj polecenia ze standardowego wejścia.

Pliki startowe/końcowe 
Polecenia są najpierw czytane z /etc/zshenv. Jeżeli opcja RCS nie jest ustawiona w /etc/zshenv, wszystkie pozostałe pliki startowe są pomijane. W przeciwnym wypadku polecenia są czytane z $ZDOTDIR/.zshenv. Jeżeli powłoka jest powłoką zameldowania (loginową), polecenia są czytane z /etc/zprofile, a następnie z $ZDOTDIR/.zprofile. Następnie, jeżeli powłoka jest interaktywna, polecenia są czytane z /etc/zshrc i $ZDOTDIR/.zshrc. Na koniec, jeżeli powłoka jest powłoką zameldowania, czytane są pliki /etc/zlogin i $ZDOTDIR/.zlogin.

Jeżeli zmienna $ZDOTDIR nie jest ustawiona, używana jest zmienna $HOME. Wymienione powyżej pliki z katalogu /etc, w zależności od systemu, mogą znajdować się w innym katalogu.

Zobacz też 
 Powłoka Bash (bash)
  Powłoka Fish
 Powłoka Bourne’a (Sh)
 Powłoka C (Csh)
 Powłoka Korna (Ksh)

Linki zewnętrzne 
 Strona domowa zsh

Powłoki systemowe
Oprogramowanie na licencji MIT
Otwarte oprogramowanie
Zintegrowane środowisko programistyczne

Zintegrowane środowisko programistyczne, IDE (od ) – program lub zespół programów (środowisko) służących do tworzenia, modyfikowania, testowania i konserwacji oprogramowania.

Programy będące zintegrowanymi środowiskami programistycznymi charakteryzują się tym, że udostępniają złożoną, wieloraką funkcjonalność obejmującą edycję kodu źródłowego, kompilowanie kodu źródłowego, tworzenie zasobów programu (tzn. szablonów/ekranów/okien dialogowych, menu, raportów, elementów graficznych jak ikony, obrazy), tworzenie baz danych, komponentów i innych.

Koncepcje środowiska programistycznego 
Istnieją różne koncepcje tego, jak powinno wyglądać środowisko programistyczne.

Środowisko jako osobny pakiet oprogramowania 
Przykłady:
 pakiet Microsoft Visual Studio (popularny na systemach rodziny Windows)
 narzędzia firmy Embarcadero
 CodeWarrior
 Eclipse i NetBeans (domyślnie stworzone dla Javy; posiadają możliwość rozszerzenia, w celu obsługi innych języków)
 IDE oparte na Eclipse, takie jak Cedevelop dla C++ czy PyDev dla pythona
 Zend Studio (rozwiązanie dla języka PHP)
 TheIDE (główna platforma programistyczna rozwijana w ramach projektu Ultimate++)
 programy JetBrains – IntelliJ IDEA, WebStorm, PyCharm i inne

Przykłady innych środowisk, w różnym stopniu wzorowanych na powyższych:

Środowisko zintegrowane z systemem 
W takiej koncepcji, system operacyjny sam w sobie jest środowiskiem programistycznym, a wszystkie funkcje są z nim zintegrowane.

Przykłady:
 Unix
 maszyny lispowe

Rozwiązania pośrednie 
Przykłady:
 Emacs – tekstowy edytor, zintegrowany z Uniksem, maszyna lispowa i system graficzny udostępniający funkcjonalność podobną do tradycyjnych, graficznych IDE

Zobacz też 
 platforma programistyczna
 język programowania
 kompilator
Zmienna związana

Zmienna związana – w odróżnieniu od zmiennej wolnej taka zmienna, która znajduje się w zasięgu operatora. Za zmienne związane nie można podstawiać innych wyrażeń.

Przykładem zmiennych związanych mogą być zmienne związane przez kwantyfikatory.

Logika
Zasady

Zasady – jedna z podstawowych obok kwasów i soli grup związków chemicznych. Wodne roztwory silnych zasad nieorganicznych są nazywane ługami (np. ług sodowy). Istnieją trzy różne definicje tej grupy związków:

Zasada Arrheniusa 

Według klasycznej, jonowej teorii Arrheniusa, zasada to związek chemiczny, który po wprowadzeniu do roztworu wodnego, na skutek dysocjacji z wydzieleniem anionów wodorotlenowych, zwiększa stężenie jonów  i zmniejsza stężenie jonów oksoniowych  (zwiększa pH roztworu). Zasadą w rozszerzonej teorii Arrheniusa jest też amoniak, mimo że nie zawiera w swoich cząsteczkach jonów wodorotlenowych. Wiąże on jednak atom wodoru z wody wiązaniem koordynacyjnym wolną parą elektronową atomu azotu, co prowadzi do wzrostu stężenia jonów :

Zasada Brønsteda-Lowry’ego 

Zasada według definicji Brønsteda-Lowry’ego to każdy związek chemiczny, który w warunkach danej reakcji jest akceptorem (czyli inaczej przyjmującym) kationu wodorowego (), czyli protonu.

Z drugiej strony kwas to każdy związek, który może być donorem, czyli inaczej dostarczycielem protonu (kationu wodorowego). Np. w reakcji:

związek HA jest kwasem, a związek B – zasadą.

Związki chemiczne (z wyjątkiem niektórych bardzo mocnych zasad i kwasów) mogą w zależności od warunków pełnić rolę kwasu lub zasady – związki takie nazywa się związkami amfiprotycznymi.

Zasada Lewisa 

Inną, bardziej ogólną definicję zasady podał Lewis: Zasada to związek, który jest donorem (dostarczycielem) w warunkach danej reakcji pary elektronowej (więc kwas jest akceptorem pary elektronowej).

W przypadku zasad definicja ta jest praktycznie jednoznaczna z definicją klasyczną, gdyż przyjęcie jonu wodorowego wiąże się z utworzeniem wiązania z atomem wodoru, przy czym oba elektrony tworzące to wiązanie muszą być dostarczone przez zasadę. Każda zasada będąca nią według definicji klasycznej musi być więc też zasadą według definicji Lewisa i vice versa.

Nie jest tak jednak w przypadku kwasów, gdyż definicja Lewisa obejmuje też związki, które zachowują się jak kwasy, bo mają silny deficyt elektronów, mimo że w ogóle nie posiadają w swojej strukturze atomu wodoru (np. chlorek glinu(III) ).

Jeszcze bardziej ogólnym od kwasów i zasad Lewisa podziałem związków chemicznych pod kątem nadmiaru lub deficytu elektronów są pojęcia: elektrofil i nukleofil.

Zobacz też 

 moc zasady
Zdjęcie fotograficzne

Zdjęcie fotograficzne, zdjęcie, fotografia – ogólna nazwa czegoś, co zostało sfotografowane, czyli sam obraz zapisany dowolną techniką fotograficzną.

Fizycznie obraz ten może występować w kilku postaciach – negatyw, slajd (diapozytyw, przezrocze), odbitka fotograficzna, a także obraz utrwalony bezpośrednio w postaci cyfrowej. To, co w potocznym języku nazywa się zdjęciem, czyli obraz oglądany na papierze fotograficznym (odbitka), to tylko jedno z zastosowań tego terminu.

Istnieją dwie zasadnicze techniki zapisu fotografii. W przypadku techniki srebrowej (czyli fotografii tradycyjnej) zdjęcie fotograficzne po naświetleniu na filmie przyjmuje postać obrazu utajonego, po czym w procesie wywoływania zmienia się w obraz jawny. W technice cyfrowej podziału takiego nie ma, a obraz przyjmuje od razu „jawną” postać cyfrową.

Fakty 
 . Sfotografował go Jacques Daguerre metodą dagerotypu. Naświetlanie trwało 30 minut, przez które Werbowski nie mógł się ruszać.
 Pierwsze zdjęcie, jakie zostało wykonane na świecie, zrobione było przez Nicéphore’a Niépcego i było naświetlane około 8 godzin. Zdjęcie przedstawia widok z jego okna.
 Pierwszy autoportret wykonał Robert Cornelius w 1839 r., siadając na fotelu przed obiektywem na nieco ponad minutę, a następnie samemu zakrywając obiektyw. Zdjęcie to można uznać za pierwsze wykonane kiedykolwiek selfie.
 codziennie przesyłanych jest 500 mln zdjęć do internetowych portali społecznościowych takich jak Facebook, Instagram, Snapchat.

Zobacz też 

 fotografia barwna
 fotografia monochromatyczna
 fotografia cyfrowa
 sepia
 kinografika

Przypisy
Związki metaloorganiczne

Związki metaloorganiczne – organiczne związki chemiczne, zawierające przynajmniej jedno wiązanie kowalencyjne pomiędzy atomem metalu i atomem węgla grupy organicznej. Do związków metaloorganicznych nie zalicza się związków zawierających wyłącznie ligandy nieorganiczne (np. CO i CN), ani związków, w których nie występuje wyraźne wiązanie metal-węgiel. Np. tetraetyloołów Pb(C2H5)4 i dimetylortęć Hg(CH3)2 są związkami metaloorganicznymi, natomiast nie są nimi np. etanolan sodu C2H5ONa (brak wiązania Na−C), hem (zawiera wiązanie  Fe−N, a nie Fe−C) i pentakarbonylek żelaza Fe(CO)5 (brak grupy organicznej). Do pierwiastków tworzących związki metaloorganiczne zalicza się oprócz typowych metali także półmetale i niemetale o niskiej elektroujemności (np. bor, krzem, arsen itp.).

Związki metaloorganiczne składają się z centrum metalicznego, którym może być jeden bądź kilka atomów metalu, oraz z otaczających to centrum ligandów, którymi mogą być pojedyncze atomy niemetalu oraz rozmaite grupy organiczne i nieorganiczne.

Związki metaloorganiczne niezwykle rzadko występują w naturze. Jedyny związek metaloorganiczny występujący w organizmie człowieka to pochodna witaminy B12, metylokobalamina (MeCbl) zawierająca wiązanie Co−CH3.

Związki metaloorganiczne są wykorzystywane jako efektywne katalizatory wielu reakcji organicznych – ich szczególna geometria i struktura elektronowa umożliwia m.in. syntezę związków o pożądanej konfiguracji stereochemicznej i jest podstawą syntezy asymetrycznej.

 Najważniejsze grupy związków metaloorganicznych

 związki pierwiastków grup głównych: silany, aluminoksany, związki cynoorganiczne, związki litoorganiczne, związki Grignarda;
 związki metali przejściowych:
 σ-kompleksy: karbonylki, kompleksy alkilowe, karbeny;
 π-kompleksy: kompleksy alkenowe,  kompleksy acetylenowe, kompleksy arenowe, metaloceny i inne cyklopentadienylowe.

Przypisy

Linki zewnętrzne
Zerowa zasada termodynamiki

Zerowa zasada termodynamiki głosi, że:

 Jeśli układy A i B mogące ze sobą wymieniać ciepło są ze sobą w równowadze termicznej, i to samo jest prawdą dla układów B i C, to układy A i C również są ze sobą w równowadze termicznej.

Z zerowej zasady wynika istnienie temperatury empirycznej. Istnieje mianowicie taka wielkość fizyczna  która jest równa dla układów A i B, będących ze sobą w równowadze termicznej. W rzeczywistości takie określenie nie oznacza jeszcze znanej temperatury  ponieważ  może być dowolną funkcją 

Zerowa zasada termodynamiki stwierdza także, że ciało w równowadze termodynamicznej ma wszędzie tę samą temperaturę.

Zobacz też 
 termodynamika
 zasady termodynamiki
 pierwsza zasada termodynamiki
 druga zasada termodynamiki
 trzecia zasada termodynamiki
 czwarta zasada termodynamiki

Przypisy

Linki zewnętrzne 
  Carlo Rovelli, Death and Resurrection of the Zero-th Principle of Thermodynamics, kanał FQxI na YouTube, 26 lutego 2014 [dostęp 2023-05-21].

Prawa i równania termodynamiki
Zarodziowce

Zarodziowce (zarodziowe, pełzaki, sarkodowe, Sarcodina) - grupa jednokomórkowych protistów zwierzęcych wyróżniona na podstawie kilku wspólnych cech morfologicznych, a zwłaszcza nibinóżek oraz braku pellikuli przynajmniej w pewnym okresie cyklu życiowego. 

Prawdopodobnie nie jest to grupa monofiletyczna, aczkolwiek kiedyś zaliczane były do jednego taksonu.  Bywają jedno- lub wielojądrowe. Zalicza się do nich ameby, obecnie włączane do supergrupy Amoebozoa oraz otwornice i promienice (radiolarie), tworzące supergrupę Rhizaria.

Przypisy 

Protisty
Taksony nieścisłe i przestarzałe
Zasady (ujednoznacznienie)

Zasady – jedna z podstawowych grup związków chemicznych
 zasady – zbiór reguł etycznych, do których społeczeństwo albo dana grupa ludzi powinna się stosować

2 miejscowości w Polsce:
 Zasady – wieś w województwie kujawsko-pomorskim, w powiecie brodnickim, w gminie Świedziebnia
 Zasady – wieś w województwie podlaskim, w powiecie białostockim, w gminie Gródek

Zobacz też 
 Zasady Nowe
 Zasada
Zupa błyskawiczna

Zupa błyskawiczna, także zupa instant; potocznie zupka chińska – produkt spożywczy typu instant, występujący w postaci zupy z makaronem błyskawicznym, nadający się do konsumpcji w kilka minut po zalaniu gorącą wodą i wymieszaniu w naczyniu.

Historia 
Twórcą zupy błyskawicznej był Japończyk Momofuku Andō (1910–2007), który chciał stworzyć produkt łatwo dostępny i pozwalający zwalczyć niedobór żywności. Pierwowzorem był japoński ramen. Wynalazek pojawił się na rynku w 1958 roku – była to zupa ramen z kurczaka w opakowaniu do zalania wrzątkiem. Wcześniej Andō opracował technologię odwodnienia smażonego makaronu. W latach 70. XX wieku opracował kubek do zalewania wrzątkiem. W Rosji zupy instant stały się bardzo popularne w pociągach dalekobieżnych.

Składniki 
Zupy błyskawiczne zwykle składają się z makaronu i jednej lub więcej torebek z przyprawami i tłuszczami, które nadają zupie smak. Produkty te zazwyczaj zawierają duże ilości soli oraz glutaminian sodu stosowany jako wzmacniacz smaku i zapachu, czasem dodatkowo inne substancje o podobnym działaniu.

Zupki chińskie występują w wielu wariantach smakowych (m.in. kurczaka, wołowiny, krewetek, krabowym, curry). Polscy producenci oferują swoim konsumentom także opcje nawiązujące do tradycyjnych polskich zup. Firma Amino nazywa takie produkty „tradycyjnym polskim smakiem”.

Danie to wymaga niewielkiego nakładu pracy potrzebnego do przygotowania ciepłego posiłku, choć niezbilansowanego pod względem zawartości witamin i minerałów.

Nazewnictwo 
Polskie określenie zupka chińska sugeruje chińskie pochodzenie tego typu produktów, tymczasem do Polski przywożone są głównie z Wietnamu. Na szeroką skalę na polski rynek wprowadził je w latach 90. XX wieku wietnamski przedsiębiorca Tao Ngoc Tu – założyciel firmy Tan-Viet, będącej właścicielem marek Vifon i Tao-Tao.

Zobacz też 
 kawa rozpuszczalna
 mleko w proszku
 koncentrat zupy

Przypisy 

błyskawiczna, zupa
Przemysł spożywczy
Zderzenie kultur

Zderzenie kultur – stosunki kulturowe, które zawiązują się między dwiema kulturami na skutek ich zetknięcia się w sposób bezpośredni lub pośredni. Do takich interakcji dochodzi w obszarach stykowych pogranicza dwóch kultur bądź na skutek migracji przedstawicieli danej kultury. Zderzenie dwóch odmiennych kultur może wywołać tzw. szok kulturowy. Sprzeczności wartości reprezentowanych przez obie grupy może doprowadzić do konfliktu między nimi.

Zobacz też 
 zderzenie cywilizacji

Zmiana kulturowa
Zachodni Brzeg

Zachodni Brzeg (arab. الضفة الغربية, trb. ad-Diffa al-Gharbija; hebr. הגדה המערבית, trb. ha-Gada ha-Ma’arawit), zwany także Zachodnim Brzegiem Jordanu i Cisjordanią – część Palestyny, kontrolowana przez Izrael i stanowiąca jego jednostkę administracyjną o nazwie Judea i Samaria na zachód od doliny rzeki Jordan.

Geografia 
Powierzchnia: 5800 km². Ludność: 2,3 miliona Palestyńczyków i ponad 700 tysięcy Żydów zamieszkujących 279 osiedli zbudowanych z inicjatywy władz Izraela po wojnie sześciodniowej w 1967 roku.

Najważniejsze miasta: Jerycho, Betlejem, Dżanin, Nablus, Ramallah i Hebron.

Historia 
Obszar Zachodniego Brzegu Jordanu w latach 1920–1947 stanowił część brytyjskiego mandatu Palestyny. W wyniku działań zbrojnych podczas pierwszej wojny izraelsko-arabskiej (1948) został włączony do Jordanii. 24 kwietnia 1950 roku Jordania ogłosiła jego aneksję, którą uznały Pakistan i Wielka Brytania. Podczas wojny sześciodniowej (1967) został zajęty przez wojska izraelskie i odtąd jest okupowany przez Izrael. W 1972 roku Jordania zaproponowała stworzenie federacji Zachodniego Brzegu i Jordanii, co zostało odrzucone przez Federację Państw Arabskich. W 1988 roku król Husajn I formalnie zrzekł się praw do tego terytorium.

W 1994 roku Palestyńczycy z Jerycha i otaczającego je obszaru (ok. 60 km²) uzyskali autonomię (w ramach palestyńskiej autonomii w Strefie Gazy i mieście Jerycho). W 1995 roku nastąpiło rozszerzenie autonomii na dalsze obszary Zachodniego Brzegu Jordanu.

Na tych obszarach obecnie trwają zamieszki i walki (intifada) między nieregularnymi, często uznawanymi za terrorystyczne, organizacjami palestyńskimi a armią izraelską.

Zobacz też 
 Jerozolima
 Autonomia Palestyńska
 Transjordania

Przypisy

Bibliografia 

 
 
 

Zachodni Brzeg Jordanu
Geografia Izraela
Regiony Palestyny
Historia Izraela
Zięby Darwina

Zięby Darwina – grupa kilkunastu niewielkich, bardzo podobnych do siebie gatunków ptaków odkrytych przez Karola Darwina podczas wyprawy HMS Beagle (zob. też John Gould). Początkowo zaliczono je jako podrodzinę Geospizinae z rodziny łuszczakowatych (Fringillidae). Później rodzaje uprzednio do niej zaliczane zaklasyfikowano do rodziny trznadli (Emberizidae). Obecnie wszystkie zięby Darwina zaliczane są do tanagrowatych (Thraupidae). 

Nazwa zięby Darwina zachowała się jako potoczne określenie tej grupy gatunków ptaków śpiewających, które wywodzą się od wspólnego przodka przybyłego przed wiekami na Wyspy Galapagos i które na skutek radiacji adaptacyjnej przystosowały się do różnych nisz ekologicznych.

Charakterystyka 
Obejmuje gatunki o zróżnicowanym trybie życia, zamieszkujące archipelag Galapagos (13 gatunków) i Wyspę Kokosową (1 gatunek – kokośnik). Ptaki te charakteryzują się:
 mało kontrastowym upierzeniem (zasadniczo brązowoszare, samce niektórych gatunków czarne).
 gniazdo zamknięte
 zazwyczaj 4 jaja w lęgu (białe z różowymi plamkami) wysiadywane przez okres 12 dni przez samicę
 pisklęta pozostają w gnieździe około 14 dni.
 odżywiają się różnorodnym pokarmem, w zależności od zajmowanej niszy ekologicznej.

Historia odkrycia 
Weszły do historii jako zięby Darwina, choć właściwie sam Darwin nie dostrzegł w nich wielu niezwykłych cech (pierwszy ich opis z roku 1798 zawdzięczamy kapitanowi Jamesowi Colnettowi).

Darwin pisał o ich zachowaniach:

O zróżnicowaniu ich preferencji pokarmowych i budowy napisał:

Frank J. Sulloway uważa, że Darwin nie uznawał tych ptaków za coś szczególnego, a nawet nie był pewien, jak należy je sklasyfikować; mimo różnorodności wyglądu i przystosowań, która dziś czyni je tak atrakcyjnymi dla ewolucjonistów, wrzucił wszystkie zebrane okazy do jednego worka, nawet nie zaznaczając, z której wyspy pochodzą – uznał je za niezbyt interesujące odmiany jednego gatunku, a nie samodzielne gatunki (zob. John Gould – praca z Darwinem przy opracowaniu eksponatów z podróży HMS Beagle). Nazwa zięby Darwina po raz pierwszy pojawiła się w roku 1936, i została spopularyzowana przez ornitologa Davida Lacka w 1947. D. Lack opublikował pierwszą nowoczesną pracę poświęconą ekologii i ewolucji tych ptaków.
Tak więc to nie Darwin, ale inni uczeni, badający przywiezione przez niego eksponaty, odkryli klasyczny już dziś przykład radiacji adaptacyjnej.

Podział 
Do grupy zięb Darwina należą następujące rodzaje:
 Geospiza
 Camarhynchus
 Certhidea
 Pinaroloxias
 Platyspiza

Przypisy

Linki zewnętrzne 

 

Tanagrowate
Charles Darwin
Fauna Galapagos
Złożoność Kołmogorowa

Złożoność Kołmogorowa – długość najkrótszego programu, który generuje dany łańcuch. Nazwa pojęcia pochodzi od nazwiska Andrieja Kołmogorowa.

Rozwinięcie dziesiętne liczby pi, choć nieskończone, ma bardzo niską złożoność Kołmogorowa, ponieważ istnieje bardzo prosty program, który generuje dowolną liczbę jej cyfr. Złożoność Kołmogorowa jest różna dla różnych komputerów (ściślej – maszyn Turinga lub obiektów izomorficznych z nimi). Ze względu na nierozstrzygalność problemu stopu nie może istnieć algorytm obliczający złożoność Kołmogorowa z gwarancją sukcesu.

Teoria obliczeń
Kompresja
Zdarzenie losowe

zdarzenie losowe w teorii prawdopodobieństwa
 zdarzenie losowe w prawie ubezpieczeń gospodarczych
Zegar (ujednoznacznienie)

zegar (czasomierz)
 zegar (generator)
 Zegar (gwiazdozbiór)
 Zegar – jaskinia w Dolinie Wodącej na Wyżynie Częstochowskiej
 Zegar (strongman) – konkurencja w zawodach strongman
 Zegar – obraz autorstwa Paola Uccella
Zakład przemysłowy

Zakład przemysłowy – zespół budynków i urządzeń wraz z terenem, na którym prowadzi się działalność wytwórczą polegającą na przekształcaniu mechanicznym, fizycznym lub chemicznym materiału, substancji lub ich części składowych w nowy produkt.

Może on stanowić samodzielne przedsiębiorstwo lub też być częścią większego przedsiębiorstwa.

Zobacz też 

 fabryka
 zakład produkcyjny

Przypisy 

Przemysł
Gospodarka
Znaki diakrytyczne

Znaki diakrytyczne, diakrytyki (  „odróżniający”) – znaki graficzne używane w alfabetach i innych systemach pisma, umieszczane nad, pod literą, obok lub wewnątrz niej, zmieniające sposób odczytu tej litery i tworzące przez to nową literę. W alfabetach sylabowych mogą zmienić znaczenie całej sylaby.

W alfabecie polskim jest dziewięć liter tworzonych za pomocą znaków diakrytycznych (litery diakrytyzowane, litery diakrytyczne): ą, ć, ę, ł, ń, ó, ś, ź, ż.

W obiegu potocznym jako „znaki diakrytyczne” określa się również litery diakrytyzowane, czyli tworzone poprzez dodanie znaków diakrytycznych.

W składzie komputerowym często do sprawdzania, czy dany font zawiera polskie litery diakrytyzowane, używa się zdania: „Zażółć gęślą jaźń”. Jest to najkrótsze znane zdanie, które zawiera wszystkie polskie litery diakrytyzowane; choć poprawne gramatycznie, nie przekazuje ono sensownej treści.

Rodzaje 
Wyróżnić można takie znaki diakrytyczne, jak:

 ◌́ – akut
 ◌̀ – grawis
 ◌̂ – cyrkumfleks
 ◌̌ – haczek
 ◌̋ – podwójny akut
 ◌̏ – podwójny grawis
 ◌̃ – tylda
 ◌̇ – kropka górna
 ◌̣ – kropka dolna
 ◌·◌ – kropka środkowa
 ◌̈ – diereza/umlaut
 ◌̆ – brewis
 ◌̑ – odwrócony brewis
 ◌̄ – makron
 ◌̊ – kółko
 ◌̛ – róg
 ◌̉ – hak
 ◌̦ – przecinek
 ◌̧ – cedylla
 ◌̨ – ogonek
 ◌̔ – dasja
 ◌̓ – psili

Przypisy
Zenobia (imię)

Zenobia – imię żeńskie pochodzenia greckiego, żeński odpowiednik imienia Zenobiusz, złożonego z członów Dzeno- (homerycka forma imienia Zeusa) i bios („życie”). Zenobia jest zatem imieniem teoforycznym. Patronką tego imienia jest św. Zenobia, siostra św. Zenobiusza, żyjąca w czasach cesarza Dioklecjana.

Zenobia imieniny obchodzi 20 lutego, 30 października, 24 grudnia.

Osoby noszące to imię:
 Zenobia – królowa Palmyry
 Zenobia z Iberii – gruzińska księżniczka
 Zenobia Gregorczyk – polska agronom
 Zenobia Jelińska – urzędniczka, członek ZWZ-AK
 Zenobia – postać fikcyjna z serii książek Kroniki wampirów napisanej przez Anne Rice

Przypisy

Bibliografia 
 

Żeńskie imiona greckie