Oscar Niemeyer

Oscar Niemeyer, właśc. Oscar Ribeiro de Almeida Niemeyer Soares Filho (ur. 15 grudnia 1907 w Rio de Janeiro, zm. 5 grudnia 2012 tamże) – brazylijski architekt, przedstawiciel światowej architektury modernistycznej; zaprojektował około 200 budynków i budowli.

Życiorys 
Niemeyer, wywodzący się z rodziny żydowskiego pochodzenia, dorastał w środowisku artystycznym. W 1934 ukończył studia na Narodowej Akademii Sztuk Pięknych (Escola Nacional de Belas Artes) w Rio de Janeiro, po czym mimo trudnych warunków materialnych zrezygnował z wynagrodzenia, praktykując w biurze renomowanych architektów nowoczesnych Lúcio Costy i Carlosa Leão. W 1936 Lúcio Costa został wybrany przez ministra edukacji Gustavo Capanemę na projektanta zespołu gmachów ministerstwa oświaty i zdrowia w Rio de Janeiro. W 1939 kierownictwo projektu przejął Niemeyer, współpracując z Lúcio Costą, Carlosem Leão, Affonso Eduardo Reidym, Jorge Moreirą oraz Ernanim Vasconcellosem. Konsultantem projektu był sławny już wówczas francuski architekt Le Corbusier. Niemeyer znalazł się pod silnym wpływem jego architektury. Szybko wytworzył jednak swój osobisty skulpturalny i abstrakcyjny styl, osadzający modernizm w miejscowym klimacie kulturowym.

W 1945 wstąpił do Brazylijskiej Partii Komunistycznej, której członkiem pozostał do roku 1990. Poglądy polityczne Niemeyera – zaangażowanego komunisty – mają duży wpływ na jego twórczość, lecz były również powodem poważnych perturbacji w życiu architekta. Niemeyer był aktywnym działaczem lewicowym. Po przejęciu władzy w Brazylii przez wojskową juntę został zmuszony do emigracji, którą spędził głównie we Francji. Przyjaźnił się z wieloma komunistycznymi liderami, m.in. z Fidelem Castro. Zaprojektował także siedzibę Francuskiej Partii Komunistycznej.

Po przejęciu w 1964 władzy w Brazylii przez juntę zakazano mu wykonywania zawodu, a w 1966 zmuszono do opuszczenia kraju, sugerując wyjazd do ZSRR. Architekt osiedlił się wówczas we Francji, odwiedził jednak ZSRR i wiele krajów bloku wschodniego. Stał się zaufanym przyjacielem wielu lewicowych polityków, w tym m.in. przywódcy Kuby Fidela Castro, który odwiedzał go później w jego atelier.

W latach 1947–1953 był delegatem do zespołu konsultantów projektu kwatery głównej ONZ. Początkowo zaaprobowano projekt urbanistyczny zasugerowany przez Niemeyera (nr 32), później jednak ugięto się pod presją zwolenników Le Corbusiera. Kompromisowy projekt 32/23 opracowany przez architektów Władimira Bodianskiego i Weissmanna włączał elementy koncepcji Le Corbusiera w projekt Niemeyera i cieszył się poparciem obu architektów. Ostatecznie zlecenie rozwinięcia koncepcji w projekt zespołu gmachów otrzymali Amerykanie Wallace Harrison i Max Abramovitz, Le Corbusier i Niemeyer zostali wyłączeni z dalszych prac. Niemeyera zaproszono jako wykładowcę na Uniwersytet Yale, jednak władze nie przyznały mu wizy. W 1953 został wybrany na dziekana wydziału projektowania na, uznawanym za lewicujący, Uniwersytecie Harvarda. Ze względu na działalność w Partii Komunistycznej amerykańskie władze ponownie odmówiły mu prawa do wjazdu.

Zaprojektował wiele budynków użyteczności publicznych i mieszkalnych. Najsłynniejszymi z jego projektów są budynki w nowej stolicy Brazylii – miasta Brasília (jedno z nielicznych nowych miast modernizmu XX wieku, inauguracja w 1960) z lat 1957–1964. Wszystkie projekty tamtejszych gmachów użyteczności publicznej pochodzą z pracowni Niemeyera, zaś projekt urbanistyczny miasta został opracowany przez jego mentora Lúcio Costę. W 1987 Brasília została przez UNESCO wprowadzona na listę dziedzictwa ludzkości.

W 1928 Niemeyer ożenił się z Annitą Baldo. Małżeństwo przetrwało 76 lat do jej śmierci w roku 2004, a Niemeyer ma z niego córkę Anę Marię. 16 listopada 2006 prawie 99-letni, owdowiały architekt ożenił się ponownie ze swoją młodszą o 38 lat sekretarką Verą Lucią.

Większość realizacji Niemeyera znajduje się w jego ojczyźnie. Do września 2003 w Londynie znajdował się zbudowany na podstawie projektu Niemeyera tymczasowy Pawilon Galerii Serpentine (Serpentine Gallery Pavillion) na styku Hyde Parku i Ogrodów Kensington. W początku XXI w. Niemeyer pracował m.in. nad kąpieliskiem dla Poczdamu, z którego jednak ze względów finansowych zrezygnowano.

Był laureatem wielu nagród, m.in. Leninowskiej Nagrody Pokoju (Związek Radziecki, 1963), złotego medalu American Institute of Architects (Stany Zjednoczone, 1970), Legii Honorowej (Francja, 1979), Nagrody Księcia Asturii (1989), Orderu Świętego Grzegorza Wielkiego (Watykan, 1990), Praemium Imperiale (Japonia, 2004) czy Nagrody Pritzkera (Stany Zjednoczone, 1988).

Główne dzieła 
 Palácio Gustavo Capanema (Ministerstwo Oświaty i Zdrowia) w Rio de Janeiro, przeszklony gmach unoszący się nad ziemią na słupach (fr. pilotis) aby nie zaburzać zastanego krajobrazu bogatego w palmy i oszczędzić miejsce w zatłoczonym centrum miasta, z dwoma ogrodami na dachach płaskich z widokiem na Atlantyk – z Le Corbusierem, Luciem Costą, Jorge Machado Moreirą i Afonso Eduardo Reidym, 1936–1945
 dom Oswalda de Andrade w São Paulo, 1938
 pawilon brazylijski na Wystawie Światowej w Nowym Jorku, 1939
 restauracja i sala taneczna Casa do Baile w Pampulha koło Belo Horizonte, 1940
 Stadion Narodowy w Rio de Janeiro, 1941
 kościół São Francisco (św. Franciszka) w Pampulha, 1943
 teatr miejski w Belo Horizonte, 1946
 pawilon biennale w parku Ibirapuera w São Paulo, 1951
 gmach ONZ w Nowym Jorku (w komitecie doradczym), 1952
 własny dom Casa das Canoas, 1953
 budynek wielorodzinny na wystawie Interbau w Berlinie, 1957
 budynki użyteczności publicznej w Brasílii, 1957–1964
 katedra Matki Bożej z Aparecidy (uk. 1970)
 parlament
 Palácio da Alvorada (rezydencja prezydenta ze stawem, boiskiem i basenem nad jeziorem) z 1958
 Palácio Itamaraty (MSZ)
 Ministerstwo Obrony
 Ministerstwo Sprawiedliwości
 Palácio do Planalto (oficjalna siedziba prezydenta, z mównicą i efektowną kładką nad stawem przy placu Trzech Władz) z 1960
 plac Trzech Władz
 sąd najwyższy
 Siedziba Francuskiej Partii Komunistycznej – biurowiec i sala zebrań w Paryżu, 1967–1972
 wydawnictwo Mondadori-Segrate koło Mediolanu, 1968
 Uniwersytet w Constantine, 1968
 Hotel Narodowy w Rio de Janeiro, 1968
 centrum kultury w Hawrze, 1972
 wieża Eszkol w Hajfie, 1976
 biurowiec Sede Fata w Pianezzy koło Turynu, 1977–1979
 stadion Samba w Rio de Janeiro, 1983
 Tancredo – Nowy Panteon Wolności i Demokracji w Brasílii, 1985
 Pomnik Ameryki Łacińskiej w São Paulo, 1987
 Muzeum Sztuki Współczesnej w Niterói (Niterói Contemporary Art Museum), 1996
 Muzeum Sztuki w Kurytybie, 2002
 kasyno, Casino Park Hotel oraz centrum kongresowe w Funchal
 Serpentine Gallery Pavilion 2003 w Londynie, 2003
 hala koncertowa w São Paulo, 2004
 kąpielisko w Poczdamie, 2007 (projektowane)
 zaprojektował trofea wręczone na podium zwycięzcom wyścigu o Grand Prix Brazylii Formuły 1 na torze Interlagos w 2008 roku. Kształt trofeum nawiązuje do herbu Brasilii, stolicy Brazylii. Trofea zostały wykonane z ekologicznego materiału.
 Oscar Niemeyer International Cultural Centre w Avilés, 2010

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne 
 Nagroda Pritzkera – Oscar Niemeyer
 

 

Absolwenci uczelni w Brazylii
Architekci modernizmu
Brazylijscy architekci
Komuniści
Brazylijczycy odznaczeni Orderem Sztuki i Literatury
Doktorzy honoris causa uczelni w Brazylii
Doktorzy honoris causa uczelni w Portugalii
Kawalerowie Legii Honorowej
Oficerowie Legii Honorowej
Komandorzy Legii Honorowej
Komandorzy Orderu Sztuki i Literatury
Laureaci Nagrody Pritzkera
Laureaci Międzynarodowej Leninowskiej Nagrody Pokoju
Laureaci Praemium Imperiale
Odznaczeni Odznaką Honorową za Naukę i Sztukę (Austria)
Odznaczeni Orderem Infanta Henryka
Odznaczeni Orderem Rio Branco
Odznaczeni Orderem Świętego Grzegorza Wielkiego
Odznaczeni Orderem Zasługi Kulturalnej (Brazylia)
Odznaczeni Orderem Zasługi Naukowej i Kulturalnej Gabrieli Mistral
Odznaczeni Orderem Zasługi Naukowej (Brazylia)
Brazylijscy Żydzi
Brazylijscy stulatkowie
Ludzie urodzeni w Rio de Janeiro
Urodzeni w 1907
Zmarli w 2012