alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Engelbert

Engelbert – imię męskie pochodzenia germańskiego. Wywodzi się od nazwy jednego z plemion germańskich Angil (Anglowie) połączonego słowem beraht oznaczającym "jasny".

Engelbert imieniny obchodzi 10 lipca i 7 listopada.

Osoby noszące to imię:
 Engelbert I (ur. przed 1140, zm. latem 1189), hrabia Bergu
 Engelbert I z Kolonii (1185–1225) – biskup, męczennik i święty katolicki (wspomnienie 7 listopada)
 Engelbert I (ok. 1225 – 1277) – hrabia Mark
 Engelbert II (ok. 1275 – 1328) – hrabia Mark
 Engelbert III (ok. 1333 – 1391) – hrabia Mark
 Engelbert Humperdinck – kompozytor niemiecki (1854–1921); także pseudonim brytyjskiego piosenkarza (ur. 1936)
 Engelbert Jarek – polski piłkarz, napastnik Odry Opole, reprezentant Polski
 Engelbert Kolland (1827–1860) – święty katolicki, franciszkanin (wspomnienie 10 lipca)
 Engelbertus Sterckx (1792–1867) – belgijski duchowny katolicki.

Przypisy 

Męskie imiona germańskie
Enoch

Enoch (lub Henoch) – imię męskie pochodzenia biblijnego. Wywodzi się od hebrajskiego imienia Chanok, oznaczającego „pełny poświęcenia”.

Enoch imieniny obchodzi 3 stycznia.

Postacie biblijne o imieniu Enoch (Henoch) 
 Henoch – syn Jereda i ojciec Metuzelacha. Domniemany autor i bohater apokryficznej Księgi Henocha
 Henoch – syn Kaina i ojciec Irada
 Henoch – wnuk Abrahama i Ketury, syn Midiana
 Henoch – syn Rubena

Znane osoby o imieniu Enoch 
 Enoch Heinrich Kisch – austriacki lekarz balneolog

Postacie fikcyjne o imieniu Enoch 
 Enoch – jeden z wiecznych rycerzy z serii Ben 10
 Enoch – kapitan Gwardii sił Wielkiego Admirała Thrawna z uniwersum Star Wars

Zobacz też 

 Henoch – ujednoznacznienie

Męskie imiona semickie
Połączenie gwintowe

Połączenia gwintowe – połączenia rozłączne bezpośrednie kształtowo-cierne, gdyż łącznikami wiążącymi są występy i odpowiadające im wgłębienia, w postaci gwintów, są ukształtowane na elementach głównych. Połączenia gwintowe zwykle znajdują zastosowanie jako połączenia ruchowe w mechanizmach zamieniających ruch obrotowy na postępowy np. napędach obrabiarek, prasach czy podnośnikach. Połączeniami gwintowymi spoczynkowymi jest np. połączenie rurowe.

Wzory

Długość robocza gwintu 
Minimalna długość połączenia gwintowego gwarantująca przeniesienie zadanego obciążenia 
 

gdzie:
  – zadana siła rozciągająca połączenie,
  – przyjęty współczynnik bezpieczeństwa,
  – skok gwintu,
  – średnica nominalna gwintu zewnętrznego,
  – średnica nominalna gwintu wewnętrznego,
  – naprężenia dopuszczalne 
  – dopuszczalne naprężenia naciskające.

Zobacz też 
 połączenie śrubowe

Przypisy 

Gwintowe
Elementy sprężyste

Elementy sprężyste (często nazywane podatnymi) to części maszyn charakteryzujące się dużą odkształcalnością, którą osiąga się przez zastosowanie materiałów o małym module sprężystości lub przez odpowiednie kształtowanie elementów.

Elementy podatne spełniają ważne funkcje:
 umożliwiają ruch względny elementów maszyn
 usuwają luzy między elementami maszyn
 wywierają stały nacisk
 łagodzą uderzenia
 kumulują energię

W budowie maszyn najczęściej stosowanymi elementami sprężystymi są sprężyny i sprężniki.

Części maszyn
Renaissance

Renaissance – brytyjska progresywna grupa rockowa powstała w 1969 i aktywna do wczesnych lat osiemdziesiątych.

Jej cechą charakterystyczną był bardzo czysty kobiecy śpiew wokalistki Annie Haslam. Śpiewała ona sopranem o 5-oktawowym zasięgu. W muzyce Renaissance słychać wpływy muzyki poważnej, w szczególności romantycznej. Daje się też zauważyć pewne wpływy muzyki folkowej i jazzu. W latach osiemdziesiątych grupa próbowała wypracować łatwiejsze, popowe brzmienie, nie zdołała jednak zainteresować swą muzyką słuchaczy.

Skład 
W grupie Renaissance występowali następujący muzycy:
 Annie Haslam – śpiew, instrumenty perkusyjne
 Jim McCarty – perkusja
 Pete Baron – perkusja
 Jon Camp – gitara basowa
 Louis Cennamo – gitara basowa
 Peter Gosling – instrumenty klawiszowe
 John Hawken – instrumenty klawiszowe
 Keith Relf – śpiew
 Jane Relf – śpiew, instrumenty perkusyjne
 Terence Sullivan – perkusja, śpiew, instrumenty perkusyjne
 John Tout – instrumenty klawiszowe, śpiew
 Michael Dunford – gitara, śpiew

Dyskografia 
 Renaissance (1969)
 Illusion (1971)
 Prologue (1972)
 Ashes Are Burning (1973)
 Turn of the Cards (1974)
 Scheherazade & Other Stories (1975)
 Live at Carnegie Hall (1976)
 Novella (1977)
 In the Beginning (1978)
 A Song for All Seasons (1978)
 Azure d'Or (1979)
 Rock Galaxy (1980)
 Camera Camera (1981)
 Time-Line (1983)
 Tales of 1001 Nights, Vol. 1 (1990)
 Tales of 1001 Nights, Vol. 2 (1990)
 Other Woman (1995)
 Da Capo (1995)
 King Biscuit Flower Hour (album live) (1997)
 King Biscuit Flower Hour, Vol. 2 (album live) (1997)
 Day of the Dreamer (2000)
 Unplugged - Live at the Academy of Music... (2000)
 Tuscany (2001)
 Can You Hear Me (album live) (2002)
 Blessing in Disguise (2002)
 Renaissance (2002)
 Renaissance (Collectors' Choice) (2002)
 Grandine Il Vento (2013)

Bibliografia 
 
  [dostęp 2012-11-22]

Linki zewnętrzne 
 Oficjalna strona internetowa Renaissance

Brytyjskie zespoły rocka progresywnego
Sprężyna

Sprężyna – element sprężysty używany w budowie maszyn, głównie jako łącznik w połączeniach sprężystych.

Historia 
Zasadę sprężyny wykorzystano już kilkanaście tysięcy lat temu w łuku, w którym występuje nagłe wyładowanie się nagromadzonej energii mechanicznej, a także w niektórych pułapkach na zwierzęta (w postaci silnie napiętych prętów drewnianych). W okresie rzymskim do miotania pocisków podczas walk na morzu wykorzystywano sprężystość odgiętych desek (przykład sprężyny płaskiej).
Około 1485 roku projekt Leonarda da Vinci przewidywał, aby kuszę gigant, używaną dawniej do walk oblężniczych, zaopatrzyć w łuk z płaskowników metalowych (rodzaj resoru piórowego). Wypada wspomnieć również o miniaturowej kuszy ze stali, wynalazku hiszpańskich Maurów z XV w. Kuszę taką łatwo było ukryć nawet w rękawie. Około 1500 sprężyna występuje w nowej, ważnej postaci – sprężyny spiralnej, która zaczęła odgrywać rolę źródła energii w zegarach. W 1616 Veranzio Fausto, autor książki o maszynach, podaje rysunek powozu na resorach. Po 50 latach resory ze stali na pewno już były używane. Sprężyna śrubowa rozwinęła się prawdopodobnie ze spiralnej. Istniała już pod koniec XVIII w. Około 1800 J. Bramah zbudował maszynę do nawijania tego rodzaju sprężyn. Sprężyny tapicerskie natomiast wynaleziono w 1826 w Anglii.

Innym zastosowaniem sprężyny jest akumulacja energii mechanicznej, na przykład w napędzie tradycyjnych mechanizmów zegarowych. Sprężyny używane są też do amortyzowania uderzeń (np. zderzak kolejowy, resor) oraz do pomiaru siły (siłomierze).

Charakterystyka 

Charakterystyka sprężyny to podana w postaci graficznej zależność siły wywieranej na nią (lub momentu) od jej ugięcia (kąta obrotu). Charakterystykę sprężyn można podzielić na cztery grupy:
 progresywna (stożkowa),
 łamana,
 liniowa,
 degresywna.

W najprostszym przypadku dla sprężyn zakłada się liniową zależność siły sprężystości  od wychylenia sprężyny z położenia równowagi 
 

gdzie:  jest współczynnikiem sprężystości (stałą sprężyny), określającym przyrost siły sprężyny wraz z jej ugięciem.

Wówczas energia zgromadzona w odkształconej sprężynie wynosi:

Klasyfikacja sprężyn 
Ze względu na sposób obciążenia sprężyny można podzielić na:
 ściskane,
 rozciągane,
 skręcane,
 zginane.

Rodzaje sprężyn:
 sprężyna dociskowa
 sprężyna krążkowa
 sprężyna naciągowa
 sprężyna naciskowa
 sprężyna pierścieniowa
 sprężyna piórowa
 sprężyna płaska
 sprężyna spiralna
 sprężyna śrubowa
 sprężyna wielokrotna
 sprężyna zaworowa

.
Połączenie sprężyste

Połączenie sprężyste – połączenie rozłączne ruchowe, w którym łącznikiem jest element sprężysty. Stosuje się je ze względu na możliwość wzajemnych przesunięć części maszyn oraz równoczesne kumulowanie nadmiaru energii kinetycznej. Są najczęściej stosowane jako amortyzatory, elementy przeciążeniowe lub kompensatory przesunięć. Podstawowym parametrem części sprężystej jest sztywność łącznika.

sprężyste
Sprężnik

Sprężnik – element sprężysty używany w budowie maszyn jako łącznik w połączeniach sprężystych. Sprężniki wykonane są z materiałów podatnych, o małym współczynniku sprężystości takich jak guma. Buduje się z nich takie złączniki jak poduszki, amortyzatory, wkładki.

Elementy złączne
Części maszyn
ELP

ELP – trio rockowe Emerson, Lake and Palmer
 ELP – elastin-like polypeptides (polipeptydy elastynopodobne)
 ELP – kod IATA Portu lotniczego El Paso
Sedan

sedan – rodzaj zamkniętego nadwozia samochodu osobowego
 Sedan – test nuklearny dokonany na poligonie w Nevadzie w 1962 roku
 Sedan – krater w USA, w stanie Nevada

Miasta:
 Sedan – we Francji
 Sedan – w USA, w stanie Kansas, w hrabstwie Chautauqua
 Sedan – w USA, w stanie Minnesota, w hrabstwie Pope
 Sedan – jednostka osadnicza w USA, w stanie Montana, w hrabstwie Gallatin

 gmina Sedan – gmina w Ustanie Kansas, w hrabstwie Chautauqua

Zobacz też:
 Bitwa pod Sedanem – bitwa stoczona podczas wojny francusko-pruskiej 1 września 1870 roku
Kareta

kareta – bogato zdobiony pojazd konny.
 kareta – nazwa typu nadwozia samochodu osobowego, zobacz: Sedan (nadwozie)
 kareta – zestaw  czterech kart tej samej wartości, lecz w różnych kolorach; np.: kareta króli; zobacz: poker
 kareta (znak) – symbol ^, oznaczający np. potęgowanie (6^4 dla ), lub koniunkcję (pq).
Broń miotająca

Broń miotająca – broń wyrzucająca pocisk za pomocą energii mechanicznej lub chemicznej.

W zależności od rodzaju energii, jaka wykorzystywana jest przez broń miotającą, dzielimy ją na:
 neurobalistyczną – wykorzystanie sprężystości materiału użytego do budowy urządzeń miotających;
 barobalistyczną – wykorzystanie dźwigni i siły odśrodkowej;
 pneumatyczną – wykorzystanie energii sprężonego gazu (najczęściej powietrza atmosferycznego bądź dwutlenku węgla)
 pirobalistyczną – wykorzystanie energii gazów powstałych podczas spalania ładunku miotającego (najczęściej prochu), obecnie najpopularniejsza.

Przykłady:
 łuk
 kusza
 proca
 katapulta
 trebusz
 wiatrówka
 pistolet
 karabin
 działo

Bibliografia
Sedan (nadwozie)

Sedan, kareta, berlina, notchback ( „szczebel, stopień”;  „tył”) – rodzaj trójbryłowego, zamkniętego nadwozia samochodu osobowego, z wyraźnie oddzielonymi przedziałami: silnikowym i bagażowym. W okresie od lat 50. do 90. XX wieku był to najczęściej spotykany rodzaj nadwozi samochodowych. Nadwozie typu sedan nadal uważane jest za klasyczne i eleganckie.

 Sedan dwudrzwiowy (często nazywany Coupé) nadwozie zamknięte (4–6 miejsc siedzących), 4 okna boczne, szyby opuszczane tylko w drzwiach. Boczne okna rozdzielane są stałymi słupkami będącymi elementami nośnymi nadwozia.
 Sedan czterodrzwiowy obszerne nadwozie zamknięte, z 4–6 wygodnymi miejscami siedzącymi, boczne okna rozdzielone stałymi słupkami.
 Sedan hardtop Hard Top (ang. – twardy dach) oznacza sztywny, nakładany, bądź zamontowany na stałe dach, często odróżniający się fakturą (materiałem z jakiego jest wykonany) od reszty nadwozia. Charakteryzuje się ono brakiem słupków pomiędzy bocznymi oknami. Szyby w drzwiach opuszczają się w całości (jeśli występuje ramka dookoła szyby to opuszcza się razem z szybą). Rodzaj ten rozpowszechniony był głównie w USA w latach 60. Reszta nadwozia podobnie jak sedan 2- lub 4-drzwiowy.

Luksusowe, duże nadwozie tego typu nazywane jest limuzyną (nazwa stosowana bywa na określenie każdego 4-drzwiowego nadwozia typu sedan).

Podział ze względu na wielkość

Autosegment B 
Przykładowi reprezentanci:

 Chevrolet Aveo 
 Citroën C-Elysée
 Daewoo/FSO Lanos
 Dacia Logan
 Fiat Linea
 Peugeot 301
 Seat Córdoba
 Suzuki SX4 sedan

Autosegment C 
Przykładowi reprezentanci:

 Audi A3
 Chevrolet Cruze
 Fiat Tipo
 Mitsubishi Lancer
 Opel Astra
 Renault Mégane
 Toyota Corolla
 Volkswagen Jetta

Autosegment D 
Przykładowi reprezentanci:
 Fiat 125
 Alfa Romeo Giulia
 BMW serii 3
 Ford Mondeo
 Hyundai i40
 Mazda 6
 Mercedes-Benz klasa C
 Renault Talisman

Autosegment E 

Przykładowi reprezentanci:

 Audi A6
 BMW serii 5
 Cadillac XTS
 Chrysler 300
 Jaguar XF
 Mercedes-Benz klasa E
 Saab 9-5
 Toyota Camry
 Volvo S90

Autosegment F 
Przykładowi reprezentanci:

 Audi A8
 Bentley Continental
 BMW serii 7
 Jaguar XJ
 Lexus LS
 Maserati Quattroporte
 Mercedes-Benz klasa S
 Rolls-Royce Phantom

Typy nadwozi
Proca neurobalistyczna

Proca katapulta lub proca neurobalistyczna to rodzaj broni miotającej. Najprostsza ręczna proca katapulta zbudowana jest z patyka w kształcie litery „Y” oraz z kawałka gumy przymocowanego do górnych jego końców. Aby strzelić, najpierw należy naciągnąć gumę z pociskiem (np. kamieniem), a następnie ją puścić.

Spotykane w handlu proce są wykonane z metalu, bądź materiałów kompozytowych, często wyposażone w celowniki, a także ergonomiczne uchwyty z opieraną o przedramię przeciwwagą. Amunicją do tych proc są stalowe kulki.

Często używana przez dzieci jako zabawka. Różnego rodzaju specjalistyczne proce wykorzystywane są także w wędkarstwie do wyrzucania zanęty. 

Nie należy mylić procy katapulty z procą – historyczną bronią miotającą.

Zabawki
Broń neurobalistyczna
Cricetulus barabensis griseus

Cricetulus griseus – podgatunek chomiczaka pręgowanego, ssaka z podrodziny chomików (Cricetinae) w obrębie rodziny chomikowatych (Cricetidae). Zamieszkuje Azję. Gatunek hodowlany.

Systematyka 
Status taksonomiczny tego gatunku nie jest pewny. Został on opisany przez A. Milne-Edwardsa w 1867 roku jako gatunek, lecz później uznano go za podgatunek chomiczaka pręgowanego (Cricetulus barabensis), a następnie ponownie za odrębny gatunek. Współcześnie C. griseus jest najczęściej uznawany za synonim lub podgatunek C. barabensis .

Występowanie 
C. b. griseus zamieszkuje Mongolię i północne Chiny; środowisko życia stanowią skaliste równiny i stepy.

Wygląd 
C. b. griseus ma wiele cech wspólnych z chomiczkiem syryjskim. Cała sylwetka oraz sposób poruszania się są u obu gatunków bardzo podobne. C. b. griseus mierzy 8–12 cm (dla porównania u chomiczka syryjskiego jest to 15–18 cm), w tym na ogon przypadają 2–3 cm. Masa ciała wynosi 30-35 gramów. Samce są większe od samic. Posiada długą czarną pręgę, biegnącą wzdłuż grzbietu. Ciało C. b. griseus, w przeciwieństwie do innych chomików karłowatych, jest walcowate. Ma krótkie, silne i przystosowane do długich biegów łapy. Przednie mają 4 wykształcone palce i zredukowany kciuk, tylne mają 5 palców. Łapy są nieowłosione. Ssak ten ma najdłuższy ogon ze wszystkich chomików, który pomaga zwierzęciu we wspinaniu się. Ogon jest również nieowłosiony. U chomików karłowatych gruczoł zapachowy położony jest pośrodku brzucha. C. b. griseus mają duże wypukłe oczy, charakterystyczne dla zwierząt aktywnych nocą, choć chomik chiński bywa aktywny także w godzinach dziennych.

Rozród 
Przeciętna wielkość miotu wynosi 4 młode. Uzyskują dojrzałość płciową po 90 dniach i rozmnażają się do ukończenia 12-15 miesięcy.

Długość ciąży wynosi 18–21 dni. Przez kilka dni przed urodzeniem samica będzie przepędzać samca z gniazda. Młode przestają pić mleko matki w wieku około 21 dni.

Osobniki młode zaczynają pokrywać się sierścią po 5 dniach od urodzenia. Po 14 dniach są już w pełni owłosione; wtedy też są w stanie pożywiać się i pić samodzielnie. W wieku 8 tygodni można już pewnie odróżnić samca od samicy.

C. griseus osiąga wiek 2,5–3 lat.

Ekologia 
Chomiczak ten jest jedynym znanym żywicielem Demodex sinocricetuli z rodziny nużeńcowatych.

Przypisy 

Chomiki
Zwierzęta hodowlane
Taksony nieścisłe i przestarzałe – ssaki
Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1867 roku
Kanafas

Kanafas – etym. (prawdop.) fr. canevas); mocne pokryciowe płótno introligatorskie, lniane, o niejednorodnej powierzchni, stosowane przy ręcznym oprawianiu książek (np. księgi handlowe), oraz do opraw o ścisłej fakturze.

Przypisy 

Tkaniny introligatorskie
Takt

takt (muzyka)
 takt (obyczaje)
 takt (transport)
Chomicznik malutki

Chomicznik malutki, chomik Roborowskiego (Phodopus roborovskii) – gatunek ssaka z podrodziny chomików (Cricetinae) w obrębie rodziny chomikowatych (Cricetidae).

Zasięg występowania 
Chomicznik malutki występuje w środkowej Azji zamieszkując w zależności od podgatunku:
 P. roborovskii roborovskii – Rosja (południowa Tuwa), północno-zachodnia i południowa Mongolia oraz Chińska Republika Ludowa (północno-wschodni i południowy Sinciang, Gansu, Qinghai, Mongolia Wewnętrzna, Ningxia, północne Shaanxi, północne Shanxi i północna Hebei).
 P. roborovskii praedilectus – Chińska Republika Ludowa (wschodnia Mongolia Wewnętrzna, północno-zachodni Jilin i północne Liaoning).
 P. roborovskii przewalskii – Kazachstan (wschodnia część Kotliny Zajsańskiej w obwodzie wschodniokazachstańskim) i Chińska Republika Ludowa (północno-zachodni Sinciang).

Taksonomia 
Gatunek po raz pierwszy zgodnie z zasadami nazewnictwa binominalnego opisał w 1903 roku rosyjski zoolog Konstantin Satunin nadając mu nazwę Cricetulus roborovskii. Holotyp pochodził z obszaru górnego biegu rzeki Shargol Dzhin, w Nan Shan, w Qinghai, w Chińskiej Republice Ludowej.

Analiza mtDNA wykazała pozycję bazalną P. roborovskii w Phodopus. W obrębie P. roborovskii istnieją dwa odrębne klady mtDNA: klad główny w większości obszarów zasięgu i klad wschodni w Jilin w Chińskiej Republice Ludowej. Populacje kladu głównego charakteryzują się wysokim wewnątrzgatunkowym polimorfizmem genetycznym przy braku wyraźnej struktury geograficznej. Autorzy Illustrated Checklist of the Mammals of the World rozpoznają trzy podgatunki.

Etymologia 
 Phodopus:  phos, φωδος phodos „bąbel, pęcherz”; πους pous, ποδος podos stopa.
 roborovskii: kpt. Wsiewołod Iwanowicz Roborowski (1856–1910), rosyjski podróżnik po różnych częściach Chin i Tybetu.
 praedilectus:  „przed, z przodu”; dilectus „zachwycający, uroczy”, od deligo „cenić, doceniać”.
 przewalskii: gen. Nikołaj Michajłowicz Przewalski (1839–1888), rosyjski geograf, przyrodnik, badacz środkowej i wschodniej Azji.

Morfologia 
Długość ciała (bez ogona) 77–79 mm, długość ogona 9–11 mm, długość ucha 8–11 mm, długość tylnej stopy 11–12 mm; masa ciała 19–20 g. Najmniejszy przedstawiciel podrodziny chomików. Jego futro ma barwę piaskową z lekko czerwonawym odcieniem w lecie i szarym w zimie. Brak pręgi na grzbiecie i bocznych plam. Łapy ma porośnięte futrem.

Ekologia 
Porusza się jak chomicznik dżungarski, lecz jest bardziej zwinny. Nie kopie rozbudowanego systemu nor. Wygrzebuje wąski otwór w wydmie i tuż za nim wykopuje sobie sypialnię. Ciąża trwa średnio 18 dni, po czym rodzi się średnio 6,3–7,5 młodych.

Uwagi

Przypisy

Bibliografia 
 
 

malutki, chomicznik
Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1903 roku
August

August – imię męskie
 August – jeden z tytułów używanych przez rzymskich cesarzy
 Oktawian August – pierwszy cesarz rzymski
 August – jednostka osadnicza w USA, w stanie Kalifornia, w hrabstwie San Joaquin

zobacz też
August – w większości języków europejskich, nazwa miesiąca sierpień
August (tytuł)

Augustus (łac.) – tytuł nadany przez rzymski senat Gajuszowi Oktawianowi 16 stycznia 27 roku p.n.e. Młody wódz, wówczas już właściwie jedynowładca imperium rzymskiego, dołączył go do swego imienia jako przydomek i od tamtej pory nosił imię: Imperator Caesar Divi Filius Augustus. Samo słowo nie da się jednoznacznie przetłumaczyć, oznacza mniej więcej "wyniesiony dzięki boskiej mocy", "pełen boskiej mocy" i wcześniej było używane na określenie obiektów inauguracji, z których przyszłości odczytywali augurowie. Sam Oktawian nie uznawał ani tego tytułu, ani żadnego z imion jako oficjalnej nazwy sprawowanego przez się urzędu. W tym znaczeniu używał tytułu princeps senatus, przyjętego w tym samym roku, który był jedynie honorowym tytułem nadawanym jednemu z senatorów, który znajdował się na szczycie listy senackiej i miał prawo rozpoczynać obrady. Było to świadome działanie Oktawiana, który chciał być widziany jako odnowiciel republiki zaprowadzający pokój, stąd też unikał używania militarnego tytułu dux, który nosił w czasie wojen domowych, a także nie przyjął władzy królewskiej wiążącej się z tytułem rex, a powszechnie znienawidzonej w republikańskim Rzymie.

Naśladowali go w tym jego następcy, którzy również tytułowali się princeps a swą władzę nazywali principatus, stąd pierwszy okres istnienia cesarstwa nazywamy pryncypatem. Wraz z uzyskaniem władzy dodawali również imiona noszone przez Oktawiana Imperator Ceasar Augustus, wstawiając między nie swoje własne nazwisko rodzinne. Z biegiem czasu trzy te określenia przeobraziły się w faktyczne tytuły monarsze.

Przydomek ten był używany przez kolejnych cesarzy. W czasach tetrarchii jako tytułu używało go dwóch najważniejszych spośród czterech współwładców imperium. Jednakże wskutek zamętu politycznego po abdykacji Dioklecjana przez krótki czas rządziło jednocześnie aż pięciu augustów (w roku 310).

Greckim odpowiednikiem tytułu Augusta jest Sebastos.

Zobacz też 

 Cezar
 Imperator
 Augustalis
 Augusta

Przypisy 

Tytuły w starożytnym Rzymie
Awilum

Awilum (z akad. człowiek, obywatel, pełnoprawny obywatel) – wolny obywatel w Babilonii, posiadający ziemię i środki produkcyjne. Termin występuje w kodeksu Hammurabiego i oznacza klasę ludzi wolnych.

Zobacz też  
 Muszkenum
 Wardum

Bibliografia 
 

Babilonia
Słowa z języka akadyjskiego
Muszkenum

Muszkenum – klasa pośrednia społeczeństwa Babilonii czasów Hammurabiego (ok. XVIII wiek p.n.e.), niższa niż awilum (ludzie wolni, pełnoprawni obywatele) i wyższa niż wardum (niewolnicy). W piśmiennictwie nie zachowało się wiele wzmianek o muszkenach, co świadczy o tym, że najprawdopodobniej nie odgrywali istotnej roli w społeczeństwie.

Status muszkenów był niejasny, prawdopodobnie należący do nich ludzie byli zróżnicowani majątkowo i społecznie: od najbiedniejszych dzierżawców ziemi, którzy w zamian za przydziały dostarczali na dwór opłaty w naturze, do urzędników pełniących służbę przy królu, którzy za swoją pracę otrzymywali od władcy przydziały ziemi, ale nie mogli jej sprzedać. Nieznane są zapisy prawne, które zakazywałyby muszkenom bycia posiadaczami działek prywatnych (obok przydzielonych w ramach pełnionej służby), podobnie nie są znane regulacje, które by zakazywałyby awilom pełnienia służby na dworze i posiadania z tej racji królewszczyzny. W związku z tym przypuszcza się, że warstwy muszkenów i awilów mogły się przenikać. Wyjątkiem są niektóre paragrafy w Kodeksie Hammurabiego, które wyraźnie oddzielają muszkenów od awilów, jednak te regulacje wg Marka Stępnia dotyczyły najprawdopodobniej najbiedniejszych przedstawicieli muszkenów. W pozostałych przypadkach muszkeni w świetle prawa byli traktowani na równi z awilami.

Przypisy

Bibliografia 
 Contenau G., Życie codzienne w Babilonie i Asyrii, Warszawa 1963.
 Pędracki M., Przepisy prawne najstarszych „kodeksów” mezopotamskich ustanawiające kary dla ludzi wolnych, .„Analecta” 12 (1997) nr 6/2, s. 7–41.

Babilonia
Słowa z języka akadyjskiego
Wardum

Wardum (z akad. niewolnik) – członek najniżej postawionej warstwy społecznej w społeczeństwie Mezopotamii. Termin występuje m.in. w kodeksie Hammurabiego, gdzie oznaczał niewolnika króla, który mógł być sługą lub urzędnikiem.

Zobacz też  
 Awilum
 Muszkenum

Bibliografia 
 

Babilonia
Słowa z języka akadyjskiego
Odznaczenie

Odznaczenie – honorowe wyróżnienie o określonym znaku nadawane za szczególne zasługi lub wybitne osiągnięcia w różnych dziedzinach pracy zawodowej lub społecznej, za akty odwagi i poświęcenia, w celu upamiętnienia wydarzeń, udziału w wojnie itp.

Odznaczenia dzielą się na ogół na: ordery, krzyże, medale, gwiazdy i odznaki.

Najwyższym odznaczeniem jest zazwyczaj order, najniższym odznaka. Od tej reguły są wyjątki, zwykle w krajach nieposiadających orderów z różnych względów tradycyjnych, np. Szwajcaria ze względu na tradycję egalitaryzmu, Izrael ze względu na zakonne pochodzenie orderów lub wartości republikańskie jak Stany Zjednoczone Ameryki. W tych państwach najwyższymi odznaczeniami są medale (np. Prezydencki Medal Wolności).

Odznaczenia mogą być nadawane przez władze państwowe (zob. odznaczenie państwowe) lub inne organy, organizacje lub instytucje (np. polskie odznaczenia ministerialne). Istnieją także odznaczenia kościelne i prywatne, nadawane przez osoby fizyczne lub stowarzyszenia.

Bibliografia

Linki zewnętrzne 
 Akty prawne dotyczące orderów i odznaczeń

Falerystyka
Pole

pole fizyczne w fizyce i matematyce to przestrzenny rozkład pewnej wielkości
 ze względu na typ wielkości: pole skalarne, pole wektorowe, pole tensorowe
 ze względu na przestrzenny rozkład pola: pole centralne, pole jednorodne
 ze względu na opisywaną wielkość pole grawitacyjne, pole elektrostatyczne, pole magnetyczne, pole elektromagnetyczne
 pole górnicze
 pole naftowe
 pole powierzchni (pojęcia matematyczne)
 pole (informatyka) – zmienna, wchodząca w skład stanu obiektu
 pole znacznikowe – specjalny rodzaj pola w rekordach z wariantami
 pole widzenia
 pole firnowe
 pole - synonim "na zewnątrz"
 pole (rolnictwo) – powierzchnia uprawna gruntów rolnych
 pole (socjologia) – kategoria teorii Pierre'a Bourdieu

Miejscowości w Polsce 

 Wg TERYT jest ich 15, w tym 2 podstawowe
 Pole - część miasta Brzostek
 Pole – wieś w woj. lubuskim, w pow. krośnieńskim, w gminie Gubin
 Pole - część wsi Prusinowice w woj. łódzkim, w pow. pabianickim, w gminie Lutomiersk
 Pole - część wsi Kowalowa w woj. małopolskim, w pow. tarnowskim, w gminie Ryglice
 Pole - część wsi Bęczyn w  woj. małopolskim, w pow. wadowickim, w gminie Brzeźnica 
 Pole - część wsi Melanów w woj. mazowieckim, w pow. garwolińskim, w gminie Łaskarzew
 Pole – kolonia w woj. mazowieckim, w pow. lipskim, w gminie Rzeczniów 
 Pole - część wsi Głowienka w woj. podkarpackim, w powiecie krośnieńskim, w gminie Miejsce Piastowe
 Pole - część wsi Przybówka w woj. podkarpackim, w powiecie krośnieńskim, w gminie Wojaszówka
 Pole - część wsi Dulcza Mała w woj. podkarpackim, w pow. mieleckim, w gminie Radomyśl Wielki
 Pole - część wsi Zdziarzec w woj. podkarpackim, w pow. mieleckim, w gminie Radomyśl Wielki
 Pole - część wsi Wola Rafałowska w woj. podkarpackim, w pow. rzeszowskim, w gminie Chmielnik
 Pole - część wsi  Dębowiec w woj. śląskim, w pow. cieszyńskim, w gminie Dębowiec
 Pole - część wsi Konarskie w woj. wielkopolskim, w pow. poznańskim, w gminie Kórnik
 Pole - część wsi Skrzynki w woj. wielkopolskim, w pow. poznańskim, w gminie Kórnik

Inne 
 Pole – wieś na Białorusi, w obwodzie brzeskim, w rejonie łuninieckim, w sielsowiecie Dworzec
 Pole – wieś w Botswanie w dystrykcie North East
 Pole – zespół muzyczny
 Pole – brytyjsko-irlandzki dramat z 1990 roku

Zobacz też 
 Pola
Nakrętka

Nakrętka – łącznik w połączeniu śrubowym. Jest pierścieniem z naciętym na całej długości otworu gwintem. Nakręcana jest na wolny koniec trzonu śruby zgodnie z wymaganiami montażowymi.

Ze względu na kształt, wyróżnia się:
 nakrętki sześciokątne
 „zwykłe” (DIN 934)
 długie (PN/M-82157)
 do zgrzewania (PN/M-82169)
 niskie (PN/M-82153)
 o zmniejszonym wymiarze pod klucz (PN/M-82165)
 powiększone do połączeń sprężanych (PN/M-82171)
 samozabezpieczające z gwintem odkształconym (PN/M-82176)
 samozabezpieczające z wkładką poliamidowa (PN/M-82175)
 wysokie (PN/M-82155)
 z kołnierzem stożkowym (PN-EN 1661)
 nakrętki koronowe
 nakrętki czworokątne
 nakrętki okrągłe otworowe
 nakrętki okrągłe rowkowe
 nakrętki skrzydełkowe
 nakrętki radełkowe
 nakrętki ślepe (PN/M-82182)
 nakrętki teowe (PN/M-61275)
 nakrętki wieńcowe trójkątne (PN/M-82451)
 nakrętki z wkrętem zabezpieczającym.

Istnieją też nakrętki specjalne, np. kołpakowe (PN/M-82181), napinające i inne. Nakrętkę (jak i łeb śruby) można ukryć np. plastikową zaślepką (maskownicą).

Zobacz też 

 nitonakrętki
 podkładka
 połączenie śrubowe
 śruba rzymska

Linki zewnętrzne 
 Postacie konstrukcyjne nakrętek

Elementy złączne
Złącza budowlane
Fordon

fordon – dawniej podatek pobierany przy wpływaniu na Wisłę

 Fordon – dzielnica Bydgoszczy, do 1973 roku miasto
 Fordon – gromada
 Fordon – wieś w północno-wschodniej Anglii

 Zobacz też
 Bydgoszcz Fordon
 Stary Fordon
 Zakład Karny Bydgoszcz-Fordon
Psy

psy – niejednoznaczny termin teriologiczny, który oznacza:
 przedstawicieli rodziny psowatych (Canidae)
 przedstawicieli podrodziny Caninae (psowate właściwe)
 przedstawicieli gatunku pies domowy
 Psy – polski film z 1992
 Psy 2. Ostatnia krew – polski film z 1994
 Psy 3. W imię zasad – polski film z 2020
 Psy – południowokoreański raper

Przypisy
Antymon

Antymon (Sb, ) – pierwiastek chemiczny z grupy metaloidów.

Występuje w czterech odmianach alotropowych: żółtej, srebrzystobiałej (antymon metaliczny), czarnej i wybuchowej. Znany od starożytności.

Charakterystyka 

Antymon nie reaguje z kwasami nieutleniającymi. Gorący stężony kwas siarkowy wprowadza go do roztworu w postaci jonów , a gorący stężony kwas azotowy przeprowadza go w biały i trudno rozpuszczalny kwas antymonowy. Występuje w roztworze w postaci jonów ,  (antymoniny) oraz  (antymoniany).

Antymon tworzy trzy tlenki: ,  oraz mieszany . Antymonyl () tworzy rozpuszczalny kompleks z kwasem winowym, winian antymonylu i potasu , znany jako środek wymiotny „emetyk” (łac. emeticus – wymioty).

Izotop  emituje cząstki beta o energiach od 94 do 621 keV oraz promienie gamma o energiach od 35 do 671 keV. Gromadzi się w płucach i kościach.

Występowanie 
Przybliżona zawartość antymonu w skorupie ziemskiej wynosi od 0,2 do 0,5 ppm (ok. 0,000023% wagowo). Rudami antymonu są antymonit () i ulmanit (NiSbS).

Zastosowania 
Stosowany stopach drukarskich i łożyskowych oraz jako utwardzacz w stopach ołowiu.
Jest składnikiem masy pokrywającej główki zapałek.
Domieszkuje się nim półprzewodniki (na przykład antymonek indu tworzy półprzewodniki typu „n”).

W postaci antymonoglukonianu sodu stosowany w farmakoterapii lejszmaniozy.
Dawniej do wywoływania biegunki używano tzw. pigułki wieczystej – małej kulki antymonu, która po połknięciu powodowała „gwałtowne przeczyszczenie wnętrzności”, po czym mogła być użyta ponownie

Uwagi

Przypisy

Bibliografia 
 
 

 
Pierwiastki chemiczne
Wolfram

Wolfram (W, ) – pierwiastek chemiczny z grupy metali przejściowych w układzie okresowym. Nazwa pochodzi od wolframitu, minerału, z którego wolfram został wyodrębniony po raz pierwszy. Dawna nazwa polska tungsten pochodzi od szwedzkich słów tung – ‘ciężki’ i sten – ‘kamień’; nazwa o takiej etymologii używana jest współcześnie w języku angielskim, francuskim i kilku innych.

Odkrycie 
Istnienie tego pierwiastka zasugerował jako pierwszy w 1779 r. Peter Woulfe, który badał minerał wolframit. Analogiczne sugestie zostały w 1781 r. wysunięte przez Carla Scheelego. W stanie czystym pierwiastek ten jako pierwsi wyodrębnili w roku 1783 José i Fausto Elhuyarowie.

Występowanie 
Występuje w skorupie ziemskiej w ilości 1,25 ppm. Jego najważniejszymi minerałami są szelit  i wolframit , który ma skład pośredni pomiędzy hübnerytem , a ferberytem . Wolfram zawierają także stolzyt i raspit – oba .

Właściwości 
Wolfram jest ciemnoszarym metalem. Bardzo czysty wolfram jest ciągliwy i łatwy w obróbce, natomiast z niewielkimi domieszkami węgla jest twardy i kruchy. W temperaturze poniżej 0,0012 K (a w postaci cienkiej warstwy poniżej 4 K) jest nadprzewodnikiem. Dzięki pasywacji jest odporny na działanie tlenu, wody, zasad, kwasów, nawet wody królewskiej. Roztwarza się natomiast w stopionym azotanie potasu. W podwyższonej temperaturze utlenia się, reaguje z węglem i fluorowcami.

Zastosowanie 
Wolfram stosowany jest jako dodatek stopowy do wysokogatunkowej stali, z jego stopów sporządza się elektrody lamp elektronowych i rentgenowskich, włókna żarowe itp. Węglik wolframu dzięki dużej twardości służy do wyrobu materiałów ściernych i narzędzi – jest głównym składnikiem widii. Ze względu na wysoką twardość i gęstość jest używany do produkcji rdzeni podkalibrowych pocisków przeciwpancernych oraz kompozytowych pocisków pełnokalibrowych, rzutek do darta.

Przypisy 

Pierwiastki chemiczne
Optymalizacja

Optymalizacja – metoda wyznaczania najlepszego (optymalnego) rozwiązania (poszukiwanie ekstremum funkcji) z punktu widzenia określonego kryterium (wskaźnika) jakości (np. kosztu, drogi, wydajności). 

Stosuje się optymalizacje jedno i wielokryterialne. Optymalizacja wielokryterialna występuje  w wielu różnych dziedzinach np.: w projektowaniu produktu i procesu produkcji, finansów, projektowaniu samolotów, w przemyśle chemicznym, projektowaniu samochodów, wszędzie tam gdzie optymalne decyzje muszą być podjęte w obecności kompromisów pomiędzy dwoma lub więcej sprzecznymi celami. Przykładem wielokryterialnej optymalizacji jest maksymalizacja zysków i minimalizacji kosztów produktu, maksymalizacja wydajności przy ograniczaniu zużycia paliwa pojazdu, czy też obniżenie masy urządzenia przy jednoczesnej maksymalizacji wytrzymałości poszczególnych jego komponentów.

Optymalizacja jest także zdefiniowana w badaniach operacyjnych, gdzie wykorzystywana jest do rozwiązywania praktycznych problemów (np. ekonomicznych).

W programowaniu komputerowym optymalizacja oprogramowania oznacza działania mające na celu programu komputerowego, tak by czas jego działania oraz używane zasoby komputerowe takie jak pamięć, użycie procesora, ilość przesyłanych danych potrzebnych do jego uruchomienia i działania były jak najmniejsze. Działaniami w tym zakresie są optymalizacja kodu wynikowego, wybór wydajniejszych algorytmów i kodowania danych. 

Optymalizacja produkcji – Celem optymalizacji procesów produkcji jest osiągnięcie wymiernych efektów ekonomicznych i wytwórczych (np. podwyższenie sprawności procesów, poprawa terminowości, minimalizacja stanu magazynowego).

Zobacz też 
 optymalizacja (matematyka)
 programowanie liniowe
 badania operacyjne
 optymalizacja stron
 Optimum Pareta

Przypisy 

Ekonomia matematyczna
Teoria sterowania
Programowanie komputerów
Organizacja pracy
Badania operacyjne

Badania operacyjne – dyscyplina naukowa związana z teorią decyzji pozwalająca wyznaczyć metodę i rozwiązanie określonych problemów związanych z podjęciem optymalnych decyzji. Badania operacyjne to zbiór metod matematycznych i statystycznych, obejmujących m.in.:

 programowanie matematyczne
 programowanie liniowe
 programowanie całkowitoliczbowe
 programowanie zero-jedynkowe
 programowanie celowe
 programowanie kwadratowe
 programowanie nieliniowe
 programowanie dynamiczne
 zagadnienie transportowe
 algorytmy sieciowe
 zarządzanie projektem
 CPM
 PERT
 wykres Gantta
 teoria zapasów
 zagadnienie gazeciarza
 teoria kolejek
 łańcuch Markowa
 analiza szeregów czasowych
 metody gradientowe

Historycznie badania operacyjne wywodzą się z naukowego zarządzania, a obecnie przyjmuje się je za część teorii decyzji.

Badania operacyjne zostały zapoczątkowane w okresie II wojny światowej w Stanach Zjednoczonych i Wielkiej Brytanii jako metody pozwalające podejmować lepsze decyzje związane z logistyką i planowaniem szkoleń. Między innymi udowodniono, że duże konwoje są bezpieczniejsze, co było związane z mniejszym prawdopodobieństwem natrafienia na wrogiego u-boota. Po wojnie zaczęto z powodzeniem stosować metody badań operacyjnych do sprawnego zarządzania w przemyśle.

Zobacz 
 optymalizacja
 teoria decyzji

!
Teoria decyzji
Statystyka
Organizacja pracy
Parmezan

Parmezan (wł. Parmigiano Reggiano) – ser twardy typu podpuszczkowego, wytwarzany z krowiego mleka, leżakujący w solance.

Historia i produkcja 
Pochodzi z północnych Włoch, z regionu Emilia-Romania. Produkowany w: Parmie, Reggio nell’Emilia i okolicach. Po raz pierwszy wyprodukowali go zakonnicy benedyktyńscy i cystersi (XI-XIII wiek).

Obecnie ser produkują głównie niewielkie spółdzielnie zrzeszające drobnych producentów. Pozyskiwaniem mleka do wyrobu sera zajmuje się około 5000 gospodarstw utrzymujących około 250.000 krów, których mleko jest dostarczane do około 460 serowarni. Markowy ser produkowany jest wyłącznie na bazie mleka krów rasy reggiana. W związku z tym na płaskiej powierzchni kręgu sera umieszczany jest jeden z dwóch napisów (znaków):
 Vacche rosse, razza Reggiana, należący do Golden Grain i przyjęty przez konsorcjum Consorzio Valorizzazione Prodotti Antica Razza Reggiana (CVPARR), mający za zadanie promowanie rasy reggiana (ser tego typu produkuje tylko jedna mleczarnia od 1991),
 Razza Reggiana, należący do Associazione Nazionale Allevatori Bovini di Razza Reggiana (mogą go stosować wszystkie mleczarnie, które zastosują się do przepisów stowarzyszenia).

W żywieniu krów rasy reggiana panują surowe rygory. Stosowane są wyłącznie zielonki z naturalnych łąk o ściśle określonym składzie botanicznym, ewentualnie z udziałem koniczyny i lucerny, zielonki ze zbóż, groszku siewnego, bobiku i wyki, siano suszone naturalnie lub wymuszonym powietrzem. Zakazane jest karmienie kiszonkami, wysłodkami buraczanymi, burakami cukrowymi i innymi, rzepakiem, warzywami i owocami.

Parmezan jest jednym z najbardziej znanych na świecie włoskich serów. Nadaje się do konsumpcji w zestawie serów, a także utarty jako dodatek smakowy i dekoracyjny do różnych dań (pizza, zapiekanka, spaghetti, zupa cebulowa, sos Mornay).

Wartość odżywcza 
Ser ten zawiera bardzo duże ilości sodu, wapnia, fosforu, cynku i jodu. Spośród witamin posiada sporo witaminy A, 0,235 mg retinolu i 0,107 mg β-karotenu (w 100 g). Kwasy tłuszczowe najobficiej reprezentowane są przez nasycone kwasy tłuszczowe (20,65 g na 100 g), w tym: 9,26 g  kwasu palmitynowego, 3,26 g kwasu mirystynowego i 3,63 g kwasu stearynowego. Zawiera 6,87 g kwasu oleinowego. 

Zestaw aminokwasów jest bogaty i składają się na niego (dane na 100 g):

Przypisy

Zobacz też 
 Sztuka kulinarna

Włoskie sery
Włoskie produkty regionalne chronione prawem Unii Europejskiej
Sery z krowiego mleka
Parma
Sery podpuszczkowe
Gorgonzola (ser)

Gorgonzola – podpuszczkowy, miękki, dojrzewający, niebieski ser pleśniowy pochodzący z północnych Włoch, z regionu Lombardia. Jego nazwa pochodzi od miejscowości Gorgonzola, gdzie produkowany jest od roku 879 (istnieją jednak inne miasta, które domagają się przyznania im miana „ojczyzny” tego sera).

Produkowany jest z mleka krowiego i poprzerastany zielonkawymi żyłkami pleśni Penicillium glaucum. Dojrzewanie: 3 do 4 miesięcy.

Dostępne w sprzedaży są dwa rodzaje sera Gorgonzola: naturalny, bardziej suchy z zauważalnie większą ilością pleśni oraz śmietankowy, do produkcji którego używa się mleka wzbogaconego śmietanką.

Przypisy

Zobacz też 

 kulinaria
 ser

Włoskie sery
Włoskie produkty regionalne chronione prawem Unii Europejskiej
Sery z krowiego mleka
Sery pleśniowe
Lombardia
Mozzarella

Mozzarella – ser podpuszczkowy pochodzący z południowych Włoch, z regionu Kampania (miasto Aversa). Dobrze znany ze swojej ciągliwości po roztopieniu.

Ser ten wytwarzany jest ze świeżego mleka bawolic – samic z gatunku wół domowy (Bubalus bubalis), względnie z mleka krowiego bądź ich mieszanki. Sprzedawany jest w postaci niewielkich kawałków (kęsów) o obłym kształcie, zanurzonych w serwatce. Stanowi składnik wielu dań tradycyjnej kuchni włoskiej, m.in. lazanii, sałatki caprese i większości rodzajów pizzy.

Najbardziej cenioną odmianą mozzarelli jest mozzarella di bufala campana (popularna nazwa włoska bufala mozzarella), ser produkowany wyłącznie w regionie Kampania, według tradycyjnych historycznych receptur z miasta Aversa w prowincji Caserta. Ser ten znajduje się na liście produktów o Chronionej Nazwie Pochodzenia (PDO).

Przypisy 

Włoskie sery
Sery podpuszczkowe
Włoskie produkty regionalne chronione prawem Unii Europejskiej
Druk solwentowy

Druk solwentowy, wydruki solwentowe – sposób druku w ploterze atramentowym, w którym typowe atramenty na bazie wodnej zastąpiono pigmentowymi atramentami solwentowymi (na bazie rozpuszczalników organicznych). Druk solwentowy można stosować wobec wszystkich podłoży z zawartością PVC, a w szczególności stosuje się go wobec podłoży nieprzyczepnych dla atramentów wodnych.

Praktyczne zastosowania druku solwentowego to wszelkie wydruki wielkoformatowe oraz odporne na czynniki zewnętrzne w dłuższym czasie (do kilku lat). Atramenty solwentowe są odporne na wiele czynników łącznie z promieniowaniem ultrafioletowym i na ogół nie wymagają laminowania. Ich wadą jest mniejsza precyzja niż dla atramentów wodnych, co jednak przy druku wielkoformatowym nie stanowi przeszkody (dla druków średnioformatowych oglądanych z bliska stosuje się zamiast pigmentowych atramentów solwentowych wodne atramenty pigmentowe).

Media do druku: frontlit- frontlight (baner), mesh (siatka), backlit, blockout, flaga, folia, papier itp.

Atramenty solwentowe zawierają toksyczne rozpuszczalniki, z którymi kontakt może prowadzić do trwałego uszczerbku na zdrowiu. Atramenty eco-solwentowe są mniej toksyczne, jednocześnie znacznie mniej odporne na działanie warunków atmosferycznych i uszkodzenia mechaniczne. Wiele firm korzysta z druku solwentowego, pomimo jego średniej jakości i szkodliwości dla zdrowia i środowiska, z tej przyczyny, że jest wielokrotnie tańszy niż ekologiczne odpowiedniki, takie jak np. druk lateksowy.

Zobacz też 
 DTP
 Poligrafia

Przypisy 

Techniki druku
Kaliko

kaliko – rodzaj płótna introligatorskiego,
 kaliko (ang. calico) – pstrokate ubarwienie u zwierząt, zwykle trójkolorowe, z udziałem barwy białej, czarnej i pomarańczowej, rudej lub brązowej, np. pomarańczowo-czarno-białe, występuje m.in. u niektórych ras kota i u wielu odmian złotej rybki,  
 kaliko – niegdyś jeden z gatunków perkalu (od nazwy portu Kalikat na północy Indii na Wybrzeżu Malabarskim).

Zobacz też 
 Calico.
Płótno introligatorskie

Płótno introligatorskie – rodzaj tkaniny introligatorskiej, wyrób włókienniczy tkany, specjalnie przystosowany do czynności introligatorskich, wykorzystywany jako materiał pokryciowy ozdobny (a czasami jednocześnie usztywniający) lub jako materiał konstrukcyjny, stosowany do całości lub części okładki w dowolnej oprawie. Najczęściej stosowany w oprawie twardej.

Typowe płótno introligatorskie jest płótnem bawełnianym, rzadziej lnianym. Jest bardzo ścisłe, wysoce jednorodne, wytrzymałe mechanicznie, stabilne wymiarowo (także po zmoczeniu), a jedną z jego najważniejszych cech jest odporność na przesiąkanie kleju. Powierzchnia górna jest specjalnie formowana: od wygładzanej, a nawet nabłyszczanej, poprzez zmatowioną lub szorstką, aż do chropowatej, może mieć również wyciśnięte wzory lub specjalnie zachowany wygląd struktury surowej tkaniny. Powierzchnia dolna jest przystosowana do przyjmowania kleju.

W celu nadania płótnu introligatorskiemu odpowiednich właściwości, jest ono apreturowane (czasami mocno, a nawet obustronnie), oraz jest intensywnie zaprawiane substancjami barwiącymi, konserwującymi i innymi. Płótno introligatorskie można malować oraz tłoczyć. Czasami ma nadane również inne cechy, np. wodoodporność.

Rodzaje płótna introligatorskiego 
 bukram
 ekruda
 kaliko
 kanafas
 merla
 moleskin
 szare płótno

W celach wyłącznie ozdobnych można stosować również wiele innych wyrobów włókienniczych, niebędących typowymi płótnami introligatorskimi.

Zobacz też 
 kapitałka
 poligrafia
Pecorino

Pecorino – ser podpuszczkowy, otrzymywany z owczego mleka, dojrzewający, twardy, lekko pikantny, pochodzący z Włoch.

Dawniej warzony przez pasterzy, obecnie wytwarzany na większą skalę.

Istnieje 6 odmian tego sera oficjalnie zarejestrowanych w Unii Europejskiej jako CHNP – Chroniona nazwa pochodzenia (w języku włoskim: DOP Denominazione di origine protetta): 
 Pecorino Romano (o metodach produkcji pecorino romano pisali po raz pierwszy Marek Terencjusz Warron i Pliniusz Starszy ok. 2000 lat temu; został stworzony na obrzeżach Rzymu; produkowany od 1884 r. głównie na Sardynii, w Lacjum i prowincji Grosseto w Toskanii
 Pecorino Sardo (znany też jako Fiore Sardo) z Sardynii
 Pecorino Toscano, o którym wspomina m.in. Pliniusz Starszy w dziele Historia Naturalna oraz Francesco Molinelli w swoich pamiętnikach o serach toskańskich z XVII w.
 Pecorino Siciliano
 Pecorino di Filiano
 Pecorino di Picinisco (od 2013)

Przypisy 

Włoskie sery
Włoskie produkty regionalne chronione prawem Unii Europejskiej
Sery z owczego mleka
Analisi delle frequenze

Nella crittoanalisi, lanalisi delle frequenze è lo studio della frequenza di utilizzo delle lettere o gruppi di lettere in un testo cifrato. Questo metodo è utilizzato per violare i cifrari classici. Le indagini quantitative sui testi si servono spesso di qualche forma di analisi delle frequenze.

Possono essere interessanti le analisi delle frequenze di caratteri, di parole, di gruppi di parole che si possono assegnare a lemmi o significati definiti; queste analisi possono riguardare un singolo testo (da un frammento epigrafico, a un'opera come la Divina Commedia), un intero corpus letterario o un opportuno campione di un linguaggio specialistico o di un'intera lingua.

In particolare un primo metodo che si adotta in attività di crittanalisi si basa sul fatto che in ogni lingua la frequenza di uso di ogni lettera è piuttosto determinata; questo è vero in modo rigoroso solo per testi lunghi, ma spesso testi anche corti hanno frequenze non molto diverse da quelle previste.

Vediamo come riferimento le frequenze percentuali delle lettere più comuni di due lingue:

Si può notare quanto le prime lettere di queste lingue siano presenti in quantità molto maggiore delle altre, ad esempio da un testo in cui un certo simbolo appare oltre il 12% delle volte si può facilmente intuire che quel simbolo corrisponde alla lettera E (in inglese la distanza della E dalle altre lettere è ancora più marcata).

In particolare le varie lettere si trovano nelle frasi in Italiano con la frequenza

Bibliografia 
 

Linguistica computazionale
Metodi crittanalitici
Anni 1900



Eventi, invenzioni e scoperte

1900 
 Il 15 aprile apre l'Esposizione universale di Parigi
 Il 2 luglio vola il primo dirigibile moderno, lo Zeppelin.
 Il re d'Italia Umberto I viene assassinato dall'anarchico Gaetano Bresci in rappresaglia ai fatti di Milano di due anni prima. Gli succede al trono Vittorio Emanuele III.
 Viene fondata la Polisportiva S.S. Lazio.

1901 
 Nasce ufficialmente il Commonwealth Australiano.
 La Nigeria diventa protettorato britannico.
 Il presidente William McKinley viene assassinato. Gli succede il vicepresidente Theodore Roosevelt.
 Viene stroncata la rivolta dei Boxer.
 Guglielmo Marconi riceve la prima trasmissione radio transatlantica in Canada.
 Muore la Regina Vittoria.

1902 
 Si conclude la Seconda guerra boera con la vittoria sudafricana.

1903 
 Il 17 dicembre i fratelli Wright compiono il primo volo su un aeroplano portato a termine con successo.

1904 
 Scoppia la Guerra russo-giapponese.

1905 
 Albert Einstein pubblica la teoria della relatività ristretta.
Leo Baekeland crea la bachelite.
 Si conclude la Guerra russo-giapponese, per mediazione del Presidente degli Stati Uniti Theodore Roosevelt.
 Prima crisi marocchina (Crisi di Tangeri)

1906 
 Il 18 aprile all'alba, la città di San Francisco viene semidistrutta da un terremoto e dal successivo incendio; le vittime accertate sono 667, migliaia i dispersi.
 A Milano nasce la prima organizzazione sindacale italiana dei lavoratori, denominata Confederazione Generale del Lavoro.

1907 
 Robert Baden-Powell fonda lo scautismo.

1908 

 26 luglio: viene fondato l'FBI.
 28 dicembre: un terremoto di magnitudo 7,1 colpisce le città di Reggio Calabria, di Messina e la zona circostante, provocando un successivo maremoto. Le vittime furono fra 90.000 e 120.000.

1909 
 Il 20 febbraio sul quotidiano francese Le Figaro Filippo Tommaso Marinetti pubblica il Manifesto del futurismo.

Società 
 Aviazione
 Letteratura: Riviste letterarie

Personaggi

Altri progetti 

Filippo Tommaso Marinetti che pubblica nel "Le Figaro" un quotidiano francese il primo manifesto del futurismo

 01
Anni 1890



Eventi, invenzioni e scoperte 

 Ad Auvers-sur-Oise il 29 luglio 1890 muore suicida il grande pittore Vincent van Gogh.
 1891: Whitcomb Judson inventa la cerniera lampo.
 Decadentismo
2 giugno 1894: Fa la sua prima apparizione The Yellow Kid, considerato il primo fumetto della storia.
 19 marzo 1895: in Francia viene girata la prima pellicola cinematografica con il film intitolato L'uscita dalle officine Lumière, creata dai Fratelli Lumiére inventori del primo Proiettore cinematografico. Dando alla luce successivamente l'era del Cinema.
 A Londra nel 1897 il fisico italiano Guglielmo Marconi brevetta la radio.
 1898: Pierre Curie e Marie Curie scoprono il radio.
 Guerra di Abissinia.
 Affare Dreyfus
 Belle Époque
 1896: prime Olimpiadi dell'Era moderna ad Atene

Personaggi 
 Fratelli Lumiére
  Vincent van Gogh
 Alfred Dreyfus
 Pierre De Coubertin
 Benjammin Harrison
 Grover Cleveland
 William McKinley
 Papa Leone XIII
 Regina Vittoria
 Dīmītrios Vikelas
 Giorgio I di Grecia
 Alfonso XIII di spagna

Altri progetti 

 10