alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Rachunek kombinatorów

Rachunek kombinatorów (ang. Combinatory Calculi) to jeden z najprostszych możliwych uniwersalnych systemów formalnych.

Na język rachunku kombinatorów składają się kombinator stały K, kombinator rozdzielonej aplikacji S, oraz kombinatory aplikacji złożone z pary dowolnych kombinatorów - funkcji i argumentu:
 σ = S | K | (σ σ)

Derywacją rządzą dwie reguły:
 ((K α) β) → α
 (((S α) β) γ) → ((α γ) (β γ))

Gdzie α, β i γ to dowolne kombinatory.

Tak prosty system jest w stanie wyrazić wszystko, co jest w stanie wyrazić rachunek lambda, dowolna maszyna Turinga czy w ogóle dowolny algorytm.

Kombinatory mają prostą interpretację w rachunku lambda:
 K = λ x . λ y . x
 S = λ x . λ y . λ z . (x z) (y z)

Często wprowadza się też kombinator identyczności I z regułą:
 (I α) → α

Ponieważ system SK już jest kompletny, kombinator ten można przepisać jako (SK)K:
 (((S K) K) α) → ((K α) (K α)) → α

Podobnie jak w rachunku lambda zwykle pomija się nadmiarowe nawiasy, zakładając wiązanie w lewo: α β γ to więc ((α β) γ).

Ponieważ każdy kombinator ma bardzo prostą interpretację w rachunku lambda, badania rachunku kombinatorów są zwykle częścią badań nad rachunkiem lambda.

Z zupełności systemu SK wynika, że każde λ wyrażenie bez zmiennych wolnych (w terminologii rachunku lambda również zwane kombinatorem) można zapisać za pomocą S i K, jednak ze względu na uboższy język, takie wyrażenia mają tendencję do przybierania bardzo dużych rozmiarów.

Przykłady 
 Prawda - K
 Fałsz - KI = K(SKK)
 0 - KI
 1 - I = SKK
 Następnik - S(S(KS)K)
 Operator paradoksalny - S(S(S(KS)K)(K(SII)))(S(S(KS)K)(K(SII))) = S(S(S(KS)K)(K(S(SKK)(SKK))))(S(S(KS)K)(K(S(SKK)(SKK)))) − Jak widać po przykładzie operatora paradoksalnego, rachunek kombinatorów może być i jest prostszy, jest jednak o wiele mniej czytelny od rachunku lambda.

Teoria obliczeń
Yasumasa Fukushima

– generał Cesarskiej Armii Japońskiej, oficer wywiadu wojskowego.

Zarys biografii 
Był potomkiem znanej rodziny samurajskiej z klanu Matsumoto, zamieszkałej w prowincji Shinano (obecnie prefektura Nagano). Od młodości służył w wojsku japońskim, szybko otrzymując przydział do Sztabu Generalnego. W późniejszych latach był attaché wojskowym w Chinach i Niemczech.

Będąc w Niemczech, oświadczył tamtejszym oficerom, że zamierza przejechać konno z Berlina do Władywostoku. Swoją zapowiedź spełnił. Podróż trwała od 11 lutego 1892 do 12 czerwca 1893. Pokonał 15 tys. km samotnie w siodle, przejeżdżając m.in. przez: Kostrzyn, Poznań, Koło, Kutno, Łowicz, Warszawę, Ostrołękę, Łomżę, Augustów, Suwałki, Mariampol, Kowno, Wiłkomierz, Dyneburg, Petersburg, Moskwę i Kazań. Był wówczas majorem. Z polecenia Sztabu Generalnego zbierał po drodze informacje o stanie wojsk, głównie rosyjskich, ówcześnie głównego rywala Japonii. Informacje wywiadowcze zbierał również w trakcie późniejszej podróży po Mongolii, Mandżurii i Korei. 

Pod wrażeniem jego wyczynu, poeta  napisał poemat , którego części jest wiersz . Utwór ten stał się następnie znany jako pieśń wojskowa.

W ramach swoich działań nawiązał także kontakty z przedstawicielami polskich ruchów narodowo-wyzwoleńczych. Uważany jest za pierwszego Japończyka, który odwiedził Polskę.

Przypisy

Bibliografia 
 
 Norman Polmar, Thomas B. Allen, Księga szpiegów 
 

Japońscy attachés wojskowi
Japońscy generałowie
Japońscy politycy
Japońscy podróżnicy i odkrywcy
Japońscy szpiedzy
Odznaczeni Orderem Alberta
Odznaczeni Orderem Daniły I
Odznaczeni Orderem Korony Żelaznej
Odznaczeni Orderem Leopolda (Belgia)
Odznaczeni Orderem Łaźni
Odznaczeni Orderem Orła Czerwonego
Odznaczeni Orderem Świętego Skarbu
Odznaczeni Orderem Wschodzącego Słońca
Odznaczeni Orderem Złotej Kani
Oficerowie Legii Honorowej
Uczestnicy wojny rosyjsko-japońskiej
Urodzeni w 1851
Zmarli w 1919
Języki drawidyjskie

Języki drawidyjskie – rodzina językowa, obejmująca 85 języków południowych Indii i Sri Lanki. Współcześnie posługuje się nimi ponad 200 mln mówiących. Języki te prawdopodobnie miały historycznie większy zasięg, ale wraz z przybyciem Ariów zostały zepchnięte na południe.

Pod względem typologicznym języki drawidyjskie zaliczane są do języków aglutynacyjnych. Mają szyk zdania SOV (podmiot-dopełnienie-orzeczenie).

System pisma 
Do zapisu języków południowodrawidyjskich używa się różnych rodzajów pism południowoindyjskich: tamilskiego, malajalam, kannada, telugu, natomiast języki kurukh i gondi zapisuje się pismem dewanagari, zaś brahui – alfabetem arabskim.

Klasyfikacja języków drawidyjskich 
Języki drawidyjskie dzieli się na trzy główne grupy: środkową, północną i południową. Do najczęściej używanych należą języki południowodrawidyjskie: tamilski i telugu (po ok. 65 mln mówiących) oraz kannada i malajalam (po ok. 30 mln).

Pogrubione zostały języki, które mają status urzędowych.

Zobacz też 
 Drawidowie

Przypisy 

drawidyjskie
Język kannada

Język kannada (kannara) – język należący do południowej grupy języków drawidyjskich. Posługuje się nim ponad 35 mln osób zamieszkujących głównie indyjski stan Karnataka, gdzie jest językiem urzędowym, a także w stanach Tamil Nadu, Maharashtra i Andhra Pradesh.

Literatura w tym języku istnieje już od IX w. Do zapisu używane jest jedno z pism południowoindyjskich – kannada.

Zobacz też 

 języki Indii
 języki urzędowe Indii

Bibliografia 
 
 Hans Jensen: Grammatik der Kanaresichen Schriftsprache, Leipzig 1969 .

Linki zewnętrzne 
 Wikipedia w języku kannada
 Alfabet kannada
 Pliki audio na portalu Global Recordings Network
 Minirozmówki kannada (audio)

Języki drawidyjskie
Języki Indii
Język tulu

Język tulu – jeden z języków używanych w regionie Tulu Nadu w południowo-zachodnich Indiach. Należy do rodziny języków drawidyjskich. Mówi nim 2–2,5 milionów ludzi. Używany głównie w południowo-zachodniej części  stanu Karnataka, a także w stanie Kerala. Oryginalne pismo tulu (podobne do pisma malajalam) obecnie rzadko używane. Czasami nadal zapisuje się w nim dzieła filozoficzne. Współcześnie język tulu zapisuje się zazwyczaj w  południowoindyjskim piśmie  kannada.

Zobacz też 
Wikipedia w języku tulu

Bibliografia

Linki zewnętrzne 
 Dane Ethnologue dla języka tulu
 
 

Języki drawidyjskie
Języki Indii
Język bretoński

Język bretoński (Brezhoneg) – język z grupy brytańskiej języków celtyckich. Posługuje się nim ponad 200 tys. Bretończyków, zamieszkujących dolną (zachodnią) Bretanię (północno-zachodnia Francja). Bretoński jest językiem p-celtyckim, podobnie jak pozostałe języki brytańskie, a także język galijski.

Uznany został przez państwo francuskie za tzw. język regionalny. Posiada cztery główne dialekty: kornwelski, leoński, treguirski i wanetejski. Najstarsze zabytki literatury w języku bretońskim pochodzą z IX wieku.

Celtowie, z których języka rozwinął się później bretoński, przybyli do Bretanii w V–VI wieku n.e. z południowo-zachodniej Brytanii. Ich migracja była wymuszona najazdem germańskich Sasów. Język bretoński jest blisko spokrewniony z językiem kornijskim (kornickim), który rozwijał się w Kornwalii. Jeszcze w XII wieku mówiący tymi językami mogli się swobodnie porozumieć.

W historii języka bretońskiego postacią wybitną był Jean-François Le Gonidec (1775–1838), tłumacz Ewangelii, autor gramatyki bretońskiej i słownika bretońsko-francuskiego.

Według sondażu z kwietnia 1997, określano liczbę britofonów (osób mówiących po bretońsku) jako 240 tys. osób, co stanowiło 20% populacji na zachód od linii Paimpol-Vannes. Te statystyki nie zmieniały się od 1991 roku co tłumaczyło się postarzeniem populacji oraz wydłużeniem życia wśród osób starszych. Tylko 6% Bretończyków w wieku 40 lat mówi po bretońsku, a jeśli bada się młodzież poniżej 20 roku życia, jest ich tylko 1%. Środowisko aktywistów bretońskich oraz osób mieszkających na wschód od linii Paimpol-Vanne w ogóle nie pojawia się w statystykach.

Sondaż (z 2007 roku) określa ich liczbę na 206 tys. osób.

Ze względu na niewielką liczbę dzieci mówiących w tym języku, raport UNESCO z 1993 roku zaklasyfikował bretoński jako język poważnie zagrożony.

Zobacz też 
 alfabet bretoński

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne 

 Ofis ar brezhoneg

Język bretoński
Języki celtyckie
Języki Francji
Języki zagrożone w Europie
Bilon

bilon – pieniądz zdawkowy w postaci monet
 bilon – stop miedzi i srebra
 Bilon – polski raper
 Billon – standard obrotu cyfrową gotówką typu blockchain
Język scots

Język scots (lallans, lowland scots) – język zachodniogermański (rodzina indoeuropejska), którym posługuje się prawdopodobnie około 1,5 mln mieszkańców Szkocji.

Wywodzi się on z dialektów północnoangielskich, jest zatem bardzo blisko spokrewniony z angielskim. Pojawiają się jednak rozbieżne głosy co do tego, czy jest to rzeczywiście odrębny język, czy też dialekt języka angielskiego. Za jego odrębnością socjolingwistyczną przemawia fakt, że w mowie tej powstała bogata literatura szkocka. Ponadto w wiekach XIV–XVI język scots był oficjalnym językiem Królestwa Szkocji.

Połączenie Szkocji z Anglią unią personalną, a później realną, doprowadziło do anglicyzacji regionu i umniejszenia roli języka szkockiego. Prawdopodobnie, gdyby Szkocja zachowała swoją niezależność, można by z większą pewnością mówić o „języku szkockim”, tak jak to się stało z norweskim, który uważano w XIX wieku za dialekt języka duńskiego. Świadczy to o roli utrzymania państwowości w rozwoju i statusie języka. Współcześnie wielu językoznawców skłania się ku stanowisku, że „język szkocki” jest raczej grupą powiązanych ze sobą dialektów języka angielskiego.

W ostatnich latach, w związku z utworzeniem Parlamentu Szkocji, zwiększa się rola języka szkockiego.

Można wyróżnić 4 główne dialekty szkockiego:
 lallans – dialekt regionu Central Lowlands, najczęściej używany w literaturze,
 dorycki (Doric) – dialekt Aberdeen i północnowschodniej Szkocji,
 dialekt Orkadów i Szetlandów,
 ulsterski – dialekt potomków szkockich osadników w Irlandii Północnej.

Ponadto można wyróżnić kilka lokalnych odmian tych dialektów, najczęściej zanglicyzowanych form dialektu lallans, którymi mówi się w Edynburgu, Glasgow czy Dundee.

Obecnie z ponad 1,5 mln posługujących się tym językiem, tylko nieliczni posługują się czystym szkockim; pozostali mówią raczej formami mieszanymi szkockiego i angielskiego.

Przykłady wyrażeń w języku szkockim:

Wiesz, kobieto?
 D'ye ken, hen? (dialekt z Glasgow)
 Div ye ken, quine? (dialekt dorycki)

W języku szkockim powstała powieść Irvine'a Welsha Trainspotting, na podstawie której nakręcono film pod tym samym tytułem (tam jednak bohaterowie posługiwali się językiem bardziej zbliżonym do angielskiego).

Zobacz też 

 język gaelicki szkocki (highland scots)
 szkocka odmiana języka angielskiego

Scots
Scots język
Scots
Akcja

akcja (literatura)
 akcja (finanse)
 akcja (film)
 film akcji
 akcja (gry fabularne)
 akcja zbrojna
 akcja strun

Zobacz też 
 Akcjonizm
Język vagla

Język vagla – jeden z języków używanych w Ghanie w Afryce Zachodniej, klasyfikowany w obrębie języków woltyjskich z wielkiej grupy nigero-kongijskiej. Liczba osób posługująca się tym językiem w 2003 roku wynosiła .

 Alternatywne określenia języka: Vagala, Siti, Sitigo, Kira, Konosarola, Paxala;
 Dialekty: Bole, Buge;
 Strona kodowa: ISO 639-2

Bibliografia 
 

Vagla język
Vagla język
Barter

Barter – wymiana towaru lub usługi na inny towar lub usługę. 

Barter wykorzystywany jest w wymianie handlowej w celu obejścia restrykcji walutowych lub z państwami cierpiącymi na brak zasobów walut wymienialnych. Strony uzgadniają wartość towarów lub usług i dążą do tego, żeby bilans był zerowy.

Barter wielostronny 
Barter wielostronny umożliwia wymianę dóbr i usług w ramach społeczności barterowej, niekoniecznie w ramach jednej transakcji. W odróżnieniu od pierwotnej formy, gdzie dokonywana była wymiana dóbr uznanych przez obie strony transakcji za równowartościowe, barter wielostronny polega na rejestrowaniu kolejnych transakcji kupna/sprzedaży barterowej pomiędzy uczestnikami. Każdy uczestnik społeczności barterowej powinien dbać o to, aby dokonywać transakcji zarówno kupna jak i sprzedaży w sposób zrównoważony i dążyć do tego, aby przy możliwie dużych obrotach zachowywać saldo swoich transakcji w ramach przyznanego mu limitu barterowego. Jest to współczesna forma zaspokajania potrzeb bez użycia gotówki. Rozliczenia barterowe w żaden sposób nie naruszają przepisów prawa podatkowego. Każda transakcja barterowa powinna być rejestrowana w systemie ksiąg rachunkowych tak samo, jak transakcje gotówkowe i powodować identyczne skutki podatkowe. Jedynie rozliczenia pomiędzy kontrahentami odbywają się bez użycia gotówki, co ułatwia wzrost skali działalności bez angażowania środków finansowych – gotówki czy kredytu bankowego.

Umowa barterowa 
Umowa barterowa (umowa barteru) to umowa należąca do katalogu umów nienazwanych. Nie wymaga ona zachowania żadnej określonej formy, jednak dla celów dowodowych powinna być zawarta na piśmie. Nie została uregulowana w Kodeksie cywilnym, jednak zawiera podobieństwa do umowy zamiany, z tym, że zamiana polega na zobowiązaniu się stron umowy do przeniesienia między sobą własności rzeczy, a przedmiotem barteru mogą być również usługi. Pomimo tego, że w jej ramach nie zachodzą transakcje gotówkowe, to nie ma ona charakteru nieodpłatnego, a do świadczeń każdej ze stron należy doliczyć podatek VAT.

Zobacz też 

 handel wymienny

 Lokalny System Wymiany i Handlu

Przypisy 

Teoria ekonomii
Handel
Aukcja (ujednoznacznienie)

Aukcja – forma zawierania transakcji
 Aukcja internetowa
 Aukcja holenderska
 Aukcja – dawna nazwa akcji
Ekonomista

Ekonomista – osoba zajmująca się ekonomią, termin ma dwa znaczenia.

W węższym sensie ekonomista to osoba (możliwie ekspert) zajmująca się ściśle pojętą ekonomią teoretyczną, zazwyczaj makroekonomią, często przy tym także narzędziami prognostycznymi, takimi jak ekonometria czy ekonomia matematyczna, a nawet finansami czy teorią wyboru publicznego. Do tej kategorii zalicza się nielicznych naukowców i analityków; kryteria uznania za „prawdziwego” ekonomistę są rozmyte.

W szerszym sensie, potocznie – ekonomista to człowiek pracujący na polu szeroko pojętych nauk ekonomicznych, bardzo rzadko łącznie z naukami o zarządzaniu. Wówczas do tej kategorii zalicza się zarówno ekonomistów w znaczeniu ścisłym, jak i bankowców, rachunkowców (księgowych), finansistów, aktuariuszy, towaroznawców, różnych praktyków gospodarczych i przedstawicieli wielu innych ekonomicznych zawodów. Zazwyczaj nie włącza się tu osób zajmujących się szeroko pojętym zarządzaniem – menedżerów, konsultantów, badaczy rynku.

Zobacz też 

 Laureaci Nagrody Banku Szwecji im. Alfreda Nobla w dziedzinie ekonomii
 Polskie Towarzystwo Ekonomiczne
 publiczne uczelnie ekonomiczne w Polsce

 
Zawody związane z ekonomią i finansami
Papier wartościowy

Papier wartościowy (finanse) 
 papier wartościowy (poligrafia)
Aukcja

Aukcja – forma sprzedaży, w której nabywcą zostaje osoba oferująca najwyższą cenę.

Opis 
Powodem popularności instytucji aukcji jest możliwość uzyskania najlepszej ceny. 

Zazwyczaj aukcje przeprowadza się wtedy, gdy istnieje wielu potencjalnych nabywców na jeden towar (produkt). Mogą się one odbywać na targach bądź w wyspecjalizowanych domach aukcyjnych. Istnieją także aukcje internetowe. W polskim prawie cywilnym aukcja stanowi odrębną od przetargu formę zawarcia umowy. W przeciwieństwie do przetargu, charakteryzuje się ustnością i bezpośredniością składania ofert. Kodeks cywilny reguluje zagadnienie aukcji w art. 701, 70², 704 i 705.

Charakterystyczną cechą aukcji jest czasowe powierzenie towaru przez sprzedającego pośrednikowi, prowadzącemu aukcję. Umowa między pośrednikiem i sprzedającym zawiera zazwyczaj punkt zakazujący sprzedającemu wycofanie się z transakcji niezależnie od wylicytowanej ceny. Punktem wyjścia jest zwykle cena minimalna, od której zaczyna się licytacja, czyli zgłaszanie przez potencjalnych nabywców coraz wyższej ceny za oferowany towar. Zakupu dokonuje ostatni uczestnik, który w ramach licytacji zaproponuje najwyższą cenę. Taki sposób przeprowadzania aukcji nazywany jest aukcją angielską. Natomiast w przypadku aukcji holenderskiej wysoka cena wyjściowa jest stopniowo obniżana, a nabywcą staje się ten, kto pierwszy zaakceptuje proponowaną cenę. Istnieje także aukcja Vickreya, w której potencjalni nabywcy składają pisemne, zapieczętowane oferty, a zwycięzcą zostaje ten, kto złożył najwyższą ofertę, jednak płaci on cenę z drugiej pod względem wysokości oferty.

Jedną z form aukcji są aukcje statyczne polegające na jednokrotnej możliwości złożenia oferty handlowej, co zbliża takie rozwiązanie do przetargów bez dogrywki. Aukcje statyczne wykorzystują mechanizm konkurencji oraz elementy psychologii w celu wywołania określonych rezultatów gry rynkowej. Przykładem aukcji statycznej może być również zapytanie ofertowe skierowane do dostawców lub opcja kup teraz w sprzedaży.

Aukcje stosuje się m.in. przy sprzedaży dóbr wartościowych m.in. dzieł sztuki, numizmatów, antyków, nieruchomości, koni rasowych i innych zwierząt hodowlanych. Oprócz tego aukcje stosuje się często przy zbywaniu majątku zadłużonych osób i zbankrutowanych przedsiębiorstw. Formę ciągłej aukcji ma także handel papierami wartościowymi i walutami na giełdach.

Zobacz też 
 Licytacja

Przypisy 

Teoria aukcji
Prawo cywilne
Uniemyśl (województwo dolnośląskie)

Uniemyśl (przed 1945 niem. Berthelsdorf) – wieś w Polsce położona w województwie dolnośląskim, w powiecie kamiennogórskim, w gminie Lubawka, nad potokiem Szkło, na granicy Gór Kruczych i Zaworów.

Podział administracyjny 
W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa jeleniogórskiego.

Położenie 
Uniemyśl leży w Sudetach Środkowych, w Kotlinie Kamiennogórskiej, w obniżeniu pomiędzy Górami Kruczymi a Zaworami. Jedyne połączenie z resztą kraju wiedzie przez Chełmsko Śląskie.  Na południu leży Okrzeszyn, a jeszcze dalej, po stronie czeskiej leżą Petříkovice.

Historia 
Na tym terenie najprawdopodobniej w X wieku dominowali Bobrzanie – jedno z polskich plemion.
Uniemyśl został założony przez Czechów, bowiem do 1289 r. południowa część Kotliny Kamiennogórskiej wchodziła w obręb Czech, następnie zaś wskutek sojuszu jaworsko-czeskiego Bolko I Surowy przejmuje od Wacława II Chełmsko Śląskie wraz z okolicznymi ziemiami. Wieś lokowana w dokumencie z 1367 r., w którym mowa jest o nabyciu przez Bolka I Surowego wsi od Wacława Il, tym samym Uniemyśl staje się częścią księstwa jaworskiego, które w okresie rozbicia dzielnicowego stanowiło część Królestwa Polskiego.

Zabytki 

Do wojewódzkiego rejestru zabytków wpisane są obiekty:
 kościół filialny pw. św. Mateusza, ruiny, położony na wzniesieniu w centrum wsi, barokowy, wybudowany w latach 1748-1750 - w XVIII w., spłonął doszczętnie w 1972 r. Jego twórcą był J. A. Jentsch, jeden z wybitniejszych budowniczych barokowych na Śląsku, pracujący na potrzeby cystersów z Krzeszowa.
 karczma sądowa, obecnie dom nr 18 (decyzja nr 60), drewniano-murowana, przysłupowy, z XVIII-XX w.

Klub Przyrodników 
Niszczejącą karczmę kupił w 2008 r. Klub Przyrodników, planujący zorganizowanie tutaj stacji terenowej, prowadzącej działania z zakresu ochrony przyrody na obszarze Sudetów i Dolnego Śląska oraz edukacji przyrodniczej skierowanej zwłaszcza do dzieci i młodzieży. W przyszłości powstanie tutaj biuro, biblioteka przyrodnicza oraz ekspozycja muzealna, będą prowadzone warsztaty, konferencje i różnorodne wydarzenia. Podobnie jak wiele innych domów przysłupowych w regionie, budynek przez wiele lat popadał w ruinę i obecnie wymaga generalnego remontu oraz przystosowania do pełnienia nowych funkcji. W pierwszej kolejności, pod okiem konserwatora zabytków z Jeleniej Góry, karczma została zabezpieczona przed dalszą dewastacją, a obecnie trwają prace nad pozyskaniem funduszy i opracowaniem dokumentacji niezbędnej do realizacji dalszych prac. 

Do Uniemyśla coraz częściej zaglądają również sympatycy Klubu Przyrodników z innych części kraju i Europy, co przyczynia się do promocji Uniemyśla oraz sąsiednich miejscowości.

Zobacz też 
 Uniemyśl
 Parafia Świętej Rodziny w Chełmsku Śląskim

Przypisy

Bibliografia 
 Góry Kamienne, T. 9, pod red. M. Staffy, Wrocław, Wydawnictwo I-BIS, 1996, s. 229-233

Linki zewnętrzne 
 Strona informacyjna z regionu powiatu kamiennogórskiego powiatowa.info
 Strona Sudeckiej Stacji Terenowej Klubu Przyrodników w Uniemyślu

Uniemyśl (województwo dolnośląskie)
Królestwo Polskie

Monarchia wczesnopiastowska w latach 966–1138
 Królestwo Polskie w latach 1295–1296 – państwo za rządów króla Przemysła II
 zjednoczone Królestwo Polskie w latach 1320–1386
 Korona Królestwa Polskiego w latach 1386–1795, od 1569 część Rzeczypospolitej
 Rzeczpospolita Obojga Narodów – Korona Królestwa Polskiego i Wielkie Księstwo Litewskie w latach 1569–1795
 Królestwo Polskie, tzw. „kongresowe” – państwo polskie istniejące w latach 1815–1918
 Królestwo Polskie w latach 1830–1831 – w czasie powstania listopadowego
 Królestwo Polskie w latach 1917–1918 (tzw. „aktu 5 listopada”) – fragmentaryczna państwowość wykreowana przez Niemcy i Austro-Węgry

Zobacz też 

 Konfederacja Generalna Królestwa Polskiego – skonfederowany nadzwyczajny Sejm Księstwa Warszawskiego, który w 1812 proklamował przywrócenie Królestwa Polskiego
 Polska w okresie rozbicia dzielnicowego
Gnuplot

gnuplot – program do tworzenia dwu i trójwymiarowych wykresów funkcji i graficznej reprezentacji danych. Umożliwia również dopasowanie parametrów zdefiniowanej funkcji do danych pomiarowych. Wykorzystywana jest do tego metoda najmniejszych kwadratów.

Rozprowadzany jest na licencji, która zezwala na kopiowanie i modyfikowanie kodu źródłowego, choć zmodyfikowane wersje mogą być rozprowadzane wyłącznie jako łaty. Jako taki, jest wolnym oprogramowaniem w rozumieniu FSF oraz DFSG. Zbieżność nazwy z projektem GNU jest przypadkowa.

Praca z programem odbywa się w wierszu poleceń lub trybie wsadowym. Domyślnie ustawiony jest terminal x11.

gnuplot generuje bezpośrednio pliki wyjściowe w formatach: EPS, SVG, PNG, JPEG i innych. Jest wykorzystywany jako program rysujący przez programy: GNU Octave, Maxima, gretl oraz MPSolve.

Przypisy

Linki zewnętrzne 

 Oficjalna strona projektu gnuplot

Oprogramowanie graficzne
Oprogramowanie matematyczne
Wolne i otwarte oprogramowanie
Wolne oprogramowanie napisane w C
Logika rozmyta

Logika rozmyta (ang. fuzzy logic) – jedna z logik wielowartościowych, stanowi uogólnienie klasycznej dwuwartościowej logiki. Została zaproponowana przez Lotfi Zadeha, jest ściśle powiązana z jego teorią zbiorów rozmytych. W logice rozmytej między stanem 0 (fałsz) a stanem 1 (prawda) rozciąga się szereg wartości pośrednich, które określają stopień przynależności elementu do zbioru.

Logika rozmyta okazała się bardzo przydatna w zastosowaniach inżynierskich, gdzie klasyczna logika klasyfikująca jedynie według kryterium prawda/fałsz nie potrafi skutecznie poradzić sobie z wieloma niejednoznacznościami i sprzecznościami. Znajduje wiele zastosowań, między innymi w elektronicznych systemach sterowania (maszynami, pojazdami i automatami), zadaniach eksploracji danych czy też w budowie systemów ekspertowych.

Metody logiki rozmytej wraz z algorytmami ewolucyjnymi i sieciami neuronowymi stanowią nowoczesne narzędzia do budowy inteligentnych systemów mających zdolności uogólniania wiedzy. 

Zbiór klasyczny – opiera się na dwóch wartościach logicznych:prawda i fałsz (1 lub 0). Pomiędzy tymi wartościami istnieje zawsze jasno określona granica – coś może przyjmować tylko wartość 1 lub tylko wartość 0.

Zobacz też 
 zbiór rozmyty
 liniowa cząstkowa informacja
 prawdopodobieństwo subiektywne

Przypisy

Linki zewnętrzne 
  Fuzzy logic , Routledge Encyclopedia of Philosophy, rep.routledge.com [dostęp 2023-05-10].
Zbiór rozmyty

Zbiór rozmyty () – obiekt matematyczny ze zdefiniowaną funkcją przynależności (zwaną też funkcją charakterystyczną zbioru rozmytego), która przybiera wartości z przedziału [0, 1]. Teoria zbiorów rozmytych została wprowadzona przez Lotfi A. Zadeha w 1965 r. jako rozszerzenie klasycznej teorii zbiorów.

Przeciwdziedzina funkcji przynależności klasycznego zbioru ma jedynie dwie wartości: 0 i 1.

Definicja formalna 
Zbiorem rozmytym  w przestrzeni  jest zbiór uporządkowanych par:
 

gdzie 

Lotfi Zadeh zaproponował także symboliczną notację zbiorów rozmytych (symbol  nie oznacza dzielenia):
 dla dyskretnej przestrzeni 
 

W notacji Zadeha znak sumy nie oznacza dodawania elementów, lecz oznacza, że zbiór zbudowany jest z elementów  zbioru dyskretnego  Przynależność każdego z elementów do zbióru  opisuje funkcja 

Przykład: Zbiór  ma trzy elementy  Zapis ten oznacza, że element o wartości  należy do zbioru  w stopniu równym  element o wartości  w stopniu  a element  w stopniu  Można więc symbolicznie zapisać zbiór  jako  W notacji Zadeha zbiór  przedstawia się jako 
 dla ciągłej przestrzeni 
 

W notacji Zadeha znak całki nie oznacza całkowania, lecz oznacza, że zbiór zbudowany jest z elementów  zbioru ciągłego  Przynależność każdego z elementów do zbióru  opisuje funkcja 

Przykład: Zbiór  ma nieskończenie wiele elementów  Każdemu elementowi przypisana jest wartość funkcji przynależności  Zbiór  w notacji Zadeha zapisywany jest jako  Można zbiór  przedstawić jako: 

Przykładem zbioru rozmytego może być „zbiór wysokich ludzi”. Niektórzy ludzie są wysocy (przynależność 1), inni zaś nie są (przynależność 0), jest jednak duża grupa ludzi pomiędzy tymi dwiema skrajnościami, dla których funkcja przynależności przyjmuje wartości pośrednie.

W teorii zbiorów rozmytych używane są różne funkcje przynależności. Najczęściej stosowane to funkcja trapezowa, trójkątna i tak zwana s-funkcja.

Ze zbiorem rozmytym związane są następujące wielkości:
 nośnik (ang. support) zbioru rozmytego A: zbiór takich elementów  których wartość funkcji przynależności jest większa od zera:
 
 rdzeń (ang. core) zbioru rozmytego A: zbiór takich elementów  których wartość funkcji przynależności jest równa 1:
 
 wysokość (ang. height) zbioru rozmytego A: kres górny funkcji przynależności
 

Zbiór rozmyty jest znormalizowany, wtedy i tylko wtedy, gdy

Topologia zbiorów rozmytych 
Zbiór rozmyty jest wypukły, wtedy i tylko wtedy, gdy dla dowolnych  spełniona jest zależność:

Relacje zbiorów rozmytych 
Na zbiorach rozmytych zdefiniowane są podobne relacje, co na klasycznych zbiorach.
 relacja równości, przy czym 
 
 relacja zawierania

Zobacz też 
 funkcja przynależności
 implikacja rozmyta
 liniowa cząstkowa informacja
 logika rozmyta
 prawdopodobieństwo subiektywne
 sztuczna inteligencja

Przypisy 

Logika rozmyta
Prawdopodobieństwo obiektywne

Prawdopodobieństwo obiektywne – interpretacja teorii prawdopodobieństwa, według której wartość prawdopodobieństwa danego zdarzenia jest granicą stosunku liczby "sukcesów" do liczby "losowań".

Definicja 
W tym ujęciu o prawdopodobieństwie możemy mówić tylko wtedy gdy dotyczy ono dobrze zdefiniowanych eksperymentów losowych. Zbiór wszystkich możliwych wyników eksperymentu losowego nazywamy przestrzenią próbną tego eksperymentu (zbiór zdarzeń elementarnych). Zdarzenie jest zdefiniowane jako podstawowy podzbiór przestrzeni próbnej, który chcemy rozważać. Dla każdego zdarzenia jest tylko jedna z dwóch możliwości, zajdzie ono lub nie zajdzie. Częstość względna pojawiania się zdarzeń w liczbie powtórzeń eksperymentu jest miarą prawdopodobieństwa tego zdarzenia.

Prawdopodobieństwo, że zajdzie zdarzenie B pod warunkiem A (np. przedmiot A ma własność B) zapisujemy: 
 
gdzie:
  – liczba przedmiotów A mających własność B, n(A) – liczba przedmiotów A (wszystkich).
  będzie liczbą wymierną zawartą w przedziale od 0 do 1.  oznacza zdarzenie niemożliwe a P(B|A) =1 oznacza zdarzenie pewne. Gdy zbiór zdarzeń elementarnych jest nieskończony, liczba n(A) jest nieoznaczona, zamiast niej należy użyć pojęcia miary.

Wnioski 
Interpretacja obiektywna bardzo ogranicza możliwość stosowania pojęcia prawdopodobieństwa. Mamy prawo rozpatrywać prawdopodobieństwo tego, że rzut monetą da taki a nie inny wynik, czy też że błąd pomiaru będzie mieścił się w danych granicach.

Nie wolno nam natomiast rozpatrywać prawdopodobieństwa zdarzeń nielosowych, na przykład problemu dla danego zestawu pomiarów danej wielkości, przykładowo średnicy Saturna, jaki jest rozkład prawdopodobieństwa, że rzeczywista średnica będzie taka a taka. Średnica ta nie jest losowa, a więc według tej interpretacji nie ma tu miejsca dla teorii prawdopodobieństwa. Albo kto wygra następne mistrzostwa świata w piłkę nożną? To również zdarza się tylko raz, bo sytuacja zmienia się zbyt drastycznie między kolejnymi mistrzostwami, żeby można było uznać, że to "to samo".

Nie zmienia to faktu, że narzędzia teorii prawdopodobieństwa były i są stosowane z powodzeniem do obu tych problemów. Wyniki tych oszacowań są tu jednak różne (choć bliskie) i zależą od przyjętego modelu, co jest nie do przyjęcia dla zwolenników interpretacji obiektywistycznej.

Historia 
Twórcami tej interpretacji prawdopodobieństwa byli między innymi Jerzy Neyman, Egon Pearson, którzy opisali zasady weryfikacji hipotez statystycznych. Inni, którzy wpłynęli na tę interpretacje to John Venn, R.A. Fisher, i Richard von Mises.

Zobacz też 
 prawdopodobieństwo subiektywne

Bibliografia 
 Jerzy Neyman Zasady Rachunku Prawdopodobieństwa i Statystyki Matematycznej

Rachunek prawdopodobieństwa
Prawdopodobieństwo subiektywne

Prawdopodobieństwo subiektywne – interpretacja prawdopodobieństwa, według której prawdopodobieństwo nie musi być wielkością obiektywną, lecz może być określone na podstawie subiektywnej opinii osoby, zależnie od dostępnych jej aktualnie danych.

Przy tej interpretacji można stosować metody rachunku prawdopodobieństwa praktycznie do wszystkiego – stwierdzania czy dany e-mail jest spamem, wyliczania szans na to, która drużyna zwycięży mecz, jaki jest poziom znajomości angielskiego kogoś, kto napisał test z danym wynikiem, czy też która z teorii na dany temat jest prawdziwa.

Przykład 
 prawdopodobieństwo, że e-mail nadesłany do danej skrzynki jest spamem, to 5%,
 koszt akceptacji spamu jest liczony jako 1,
 koszt odrzucenia dobrego listu to 100.

Na podstawie zestawu spamów i niespamów stworzona została funkcja  która przyporządkowuje każdej wiadomości szansę tego, że jest ona spamem. Zgodnie z twierdzeniem Bayesa ma ona postać zbioru testów  które przechodzi  dobrych listów i  spamu.

Prawdopodobieństwo, że dany e-mail jest spamem, jest więc równe prawdopodobieństwu początkowemu (tutaj 5%) pomnożonemu przez iloczyn prawdopodobieństw, że spam przejdzie testy, które dany mail przeszedł oraz że nie przejdzie tych, których nie przeszedł, podzielonemu przez odpowiednie prawdopodobieństwa dla dobrych maili. Oczywiście można tak robić jedynie wtedy, gdy testy ze sobą nie korelują, w przeciwnym wypadku obliczenia się komplikują.

Mając już prawdopodobieństwo, stosujemy zasadę najmniejszego kosztu, tak więc w tym przypadku dla maila, który na 99% jest spamem, koszt odrzucenia  byłby większy niż koszt akceptacji,  więc zostaje on zaakceptowany. W praktyce testów będzie zapewne kilkaset, dlatego ostateczne prawdopodobieństwo może być albo bardzo niskie (np. 0,01%), albo bardzo wysokie (np. 99,9999%). Jeśli funkcja nie jest najlepsza, to możemy albo dodać nowe testy, albo – co zwykle jest bardziej skuteczne – dać jej lepszy zestaw przykładowych spamów i dobrych maili.

Zobacz też 
 prawdopodobieństwo obiektywne

Statystyka bayesowska
Teoria decyzji
Rachunek prawdopodobieństwa
Paradoks głosowania

Paradoks głosowania (paradoks Condorceta) – paradoks polegający na tym, że preferencje grupy wyborców mogą być cykliczne – czyli że relacja „większość preferuje X nad Y” nie jest przechodnia, nawet jeśli dla każdego wyborcy „wyborca preferuje X nad Y” tak właśnie jest.

Na przykład preferencje wyborców dla 3 kandydatów to, od najbardziej preferowanego:
 Wyborca 1 – A B C
 Wyborca 2 – B C A
 Wyborca 3 – C A B

Jak widać, 2/3 wyborców uważa, że A jest lepszy niż B, 2/3 uważa, że B jest lepszy niż C, i 2/3 uważa, że C jest lepszy niż A.

Przykład 
Załóżmy, że obecnie obowiązującym rozwiązaniem jest wariant A. Zgodnie jednak z hierarchią swoich preferencji, zarówno Wyborca 2, jak i Wyborca 3 preferują rozwiązanie C nad rozwiązaniem A (jest ono w przypadku obu tych wyborców wyżej w hierarchii ich preferencji). Zatem porozumieją się oni, przegłosują Wyborcę 1 i ustanowią nowe rozwiązanie w postaci wariantu C.

W sytuacji, w której obowiązującym rozwiązaniem jest wariant C, dwóch wyborców – pierwszy i drugi preferują wariant B nad obowiązującym wariantem C. Dlatego tym razem Wyborcy 1 i 2 porozumieją się przeciwko Wyborcy 3 i przegłosują wprowadzenie rozwiązania B.

Jak łatwo zauważyć, Wyborcy 1 i 3 wolą jednak rozwiązanie A od rozwiązania B, dlatego też w sytuacji gdy obecnie obowiązującym rozwiązaniem jest wariant B, porozumieją się oni i przegłosują wprowadzenie wariantu A, powracając w ten sposób do punktu wyjścia.

Głosowanie będzie więc miało charakter cykliczny i z tego powodu będzie niekonkluzywne. Nie istnieje trwałe rozwiązanie dla takiego układu preferencji, pomimo tego, że każdy z wyborców z osobna ma spójny system preferencji.

Zobacz też 
 głosowanie taktyczne
 teoria wyboru publicznego
 paradoks
 demokraci z Południa
 twierdzenie Arrowa
 kryterium Condorceta
 metoda Schulzego

Głosowania
Teoria systemów wyborczych
Pensja

pensja – płaca (ekonomia)
 pensja (szkoła)
Diploid

Diploid (gr. διπλος ‘podwójny’) – komórka lub organizm zawierający w swoim genomie podwójny zestaw chromosomów homologicznych. Oznaczany jest jako 2n.

U organizmów rozmnażających się płciowo jeden z nich zazwyczaj pochodzi od matki, zaś drugi od ojca. Większość eukariontów (szczególnie wyższych) jest diploidalna.

Zobacz też 
 ploidia
 aneuploid
 haploid
 haplodiploid
 poliploid

Bibliografia 
 
 

Ploidalność
Komórki
Haploid

Haploid (gr. απλος ‘niezłożony, pojedynczy’) – komórka zawierająca tylko jeden zestaw chromosomów homologicznych. Oznaczany jest jako n.

Zobacz też 

 ploidia
 aneuploid
 diploid
 haplodiploid
 poliploid

Bibliografia 
 
 

Ploidalność
Biologia komórki
Lustrzanka dwuobiektywowa

Lustrzanka dwuobiektywowa, TLR (od ) – dwuobiektywowy, matówkowy aparat fotograficzny (lustrzanka) charakteryzujący się zwartą i sztywną konstrukcją.

Górny obiektyw z lustrem i matówką służy do kadrowania i ustawiania ostrości, a dolny do wykonywania zdjęć. Obiektywy najczęściej nie są identyczne, lecz mają tę samą ogniskową. Obiektyw celowniczy nie ma migawki i przysłony. Funkcjonalnie aparat dwuobiektywowy zbliżony jest do lustrzanki jednoobiektywowej, ale oddzielenie części zdjęciowej od części celowniczej daje prostszą i mniej zawodną konstrukcję (odpada problem synchronizacji migawki z ruchomym lustrem).

Zastosowanie dwóch obiektywów podnosi jednak cenę aparatu i utrudnia stosowanie obiektywów wymiennych. Budowane były one najczęściej jako średnioformatowe aparaty fotograficzne na format 6×6 cm i posiadały obiektywy o stałej ogniskowej. Ciekawym wyjątkiem był produkowany przed II wojną światową luksusowy aparat Contaflex na film małoobrazkowy formatu 24×36 mm. By ułatwić celowanie miał większą matówkę o rozmiarze 42×58 mm. Dla zapewnienia zgodności obrazu w celowniku i fotografowanego, górny obiektyw posiadał ogniskową 80 mm, a dolny 50 mm. Zastosowanie obiektywów o różnych ogniskowych dawało doskonały obraz na matówce, ale za wysoką cenę.

Pierwsze lustrzanki dwuobiektywowe nie zyskały popularności, a były to: Simplex z 1892 na płyty formatu 9×12 cm i Simplex Rollkamera z 1893 na błony zwojowe. Pierwszą, która zyskała popularność był Rolleiflex (formatu 6×6 cm) powstały w 1928. W Polsce, po II wojnie światowej pierwszą produkowaną lustrzanką dwuobiektywową był Start, który dał początek całej rodzinie aparatów dwuobiektywowych produkowanych do lat 80. XX wieku.

Od samego początku oba typy lustrzanek z sobą konkurowały, jednak dopiero udoskonalenie konstrukcji lustrzanki jednoobiektywowej i w miarę prosta (zwłaszcza dla profesjonalistów) możliwość wymiany obiektywów praktycznie spowodowała zanik produkcji lustrzanek dwuobiektywowych.

Do lustrzanek dwuobiektywowych nie zalicza się aparatów z celownikiem matówkowym.

Zobacz też 

 aparat wielkoformatowy
 lustrzanka z nieruchomym zwierciadłem

Rodzaje aparatów fotograficznych
Nysa (ujednoznacznienie)



Geografia 
 Nysa – gmina w Polsce, w województwie opolskim, w powiecie nyskim
 Nysa (osiedle Nysa, osiedle Nyskie) – osiedle w Kłodzku

Miejscowości 
 Nysa – miasto w Polsce, w województwie opolskim, w powiecie nyskim
 Nysa (Nysa-Scytopolis) – starożytna nazwa izraelskiego miasta Bet Sze’an

Rzeki 
 Nysa Biedrzychowska
 Nysa Czarna
 Nysa Kłodzka
 Nysa Łużycka
 Nysa Mała
 Nysa Szalona

Kluby sportowe 
 Nysa (Nysa Kłodzko) – polski klub piłkarski z Kłodzka
 Nysa (MKS Nysa Zgorzelec) – polski klub piłkarski ze Zgorzelca
 Stal Nysa – polska męska drużyna siatkarska

Postacie 
 Nysa – córka Seleukosa I, żona Antiocha I
 Nysa – księżniczka pontyjska, żona Ariaratesa V
 Nysa – księżniczka syryjska, królowa Pontu, żona Farnakesa I
 Nysa – żona Nikomedesa III
 Nysa – córka Mitrydatesa VI, żona Ptolemeusza

Mitologia grecka 
 Nysa – w mitologii greckiej opiekunka Dionizosa
 Nysa – w mitologii greckiej góra będąca siedzibą nimf deszczu

Transport 
 Nysa (Lądowisko Nysa imienia Janusza Cygańskiego) – lądowisko sanitarne w Nysie
 „Nysa” (MS „Nysa”) – polski drobnicowiec
 Nysa – stacja kolejowa w Nysie
 Nysa (ZSD Nysa) – polski samochód dostawczy

Inne 
 Nysa – planetoida o numerze katalogowym 44
 Nysa – dekanat diecezji opolskiej
 Nysa (Euroregion Nysa, Euroregion Neisse-Nisa-Nysa) – euroregion na styku granic Czech, Niemiec i Polski
 Nysa (Radio Nysa FM) – komercyjna stacja radiowa w Nysie
 nysa – w taksonomii epitet gatunkowy (Amblyscirtes nysa)

Zobacz też 

 Nisa – strona ujednoznaczniająca
 Nysa Motor – przedsiębiorstwo produkcyjne funkcjonujące w latach 2001–2007 w Nysie, wcześniej zakład FSO
 Nyssa – strona ujednoznaczniająca
 rodzina planetoidy Nysa – grupa planetoid
 stacje kolejowe: Nysa Dworzec Mały, Nysa Górna Wieś, Nysa Miasto, Nysa Nowy Świat
 Twierdza Nysa – system fortyfikacji na Śląsku
 Uniwersytet Nysa – zintegrowany program studiów

Przypisy
Samochód dostawczy

Samochód dostawczy (dostawczak) – odmiana samochodu osobowego lub lekkiego ciężarowego, przeznaczona do przewozu niezbyt dużych ładunków. Przyjmuje się, że samochód dostawczy ma dopuszczalną masę całkowitą do 3,5 tony, co praktycznie przekłada się na 1000–1500 kg jego maksymalnej ładowności. Z tego też względu do kierowania samochodem dostawczym w Polsce wystarcza prawo jazdy kategorii B.

Pod względem budowy można wyróżnić nadwozia: pick-up, skrzyniowe, furgonowe (w tym van) i specjalne (chłodnie, kontenery).

Polskie samochody dostawcze

Lista produkowanych samochodów dostawczych

Przypisy 

Klasyfikacja samochodów
Sonda

Sonda – najczęściej oznacza urządzenie lub procedurę służącą do badania wybranego środowiska

 jako urządzenie:
 sonda – przyrząd medyczny
 sonda kosmiczna
 sonda lambda – element układu sterującego silnikiem spalinowym
 sonda – w biologii cząsteczka wiążąca się z określoną substancją, umożliwiająca jej wykrycie
 sonda lawinowa – urządzenie umożliwiające poszukiwanie osób zasypanych lawinami
 sonda gruntowa – urządzenie pomiarowe stosowane w geologii inżynierskiej do określania zmienności warunków gruntowych w podłożu 
 sonda ręczna (ołowianka) – lina z obciążnikiem do pomiaru głębokości
 echosonda – urządzenie do pomiaru głębokości wody oraz odległości od unoszących się w niej ciał stałych
 jako procedura:
 sonda (sondaż) – w badaniu opinii publicznej
 sonda – element strony WWW
 inne znaczenia:
 Sonda – program popularnonaukowy nadawany w latach 1977–1989 przez Telewizję Polską
 Sonda 2 – program popularnonaukowy nadawany od 2016 roku przez Telewizję Polską
 Miesięcznik popularnonaukowy Sonda – pismo
 Sonda – okręg miejski w Estonii, w prowincji Virumaa Wschodnia, w gminie Sonda
 Sonda – stacja kolejowa w Estonii
Zygota

Zygota – komórka powstała w wyniku zapłodnienia, czyli połączenia gamety męskiej z gametą żeńską. W rezultacie powstaje komórka diploidalna, której materiał genetyczny pochodzi w połowie od ojca, w połowie od matki. Powstała w ten sposób zygota ulega dalszym podziałom mitotycznym. Zygota jest pierwszym stadium rozwojowym nowego, genetycznie unikalnego osobnika potomnego.

Przypisy

Bibliografia 
 

Embriologia
Rzeki Europy

Lista przedstawiająca 20 najdłuższych rzek Europy:

A 
 Adour
 Adyga
 Aluta
 Arno

B 
 Biełaja
 Bidasoa
 Boh
 Bóbr
 Brda
 Bug
 Bzura

C 
 Cisa
 Czeremosz

D 
 Dalälven

 Dniepr (Ukraina)
 Berezyna
 Prypeć
 Horyń
 Teterew
 Irsza
 Hnyłopjat´
 Desna
 Sejm
 Pseł

 Dniestr

 Don (Rosja)
 Chopior
 Doniec
 Oskoł

 Dordogne

 Dunaj
 Cisa
 Marusza
 Drawa
 Inn
 Lech
 Drina
 Morawa
 Prut
 Seret
 Duero
 Dwina
 Wyczegda
 Suchona
 Waga
 Pinega
 Desna
 Dźwina
 Drawa

E 
 Ebro
 Segre
 Ems

F 
 Fan
 Fulda
 Flinta

G 
 Gail (Austria)
 Garonna (Francja)
 Tarn
 Glomma
 Gudenå
 Gwadalkiwir
 Gwadiana
 Gwda

H 
 Hawela

I 
 Iskyr
 Izera
 Ina
 Inn

J 
 Júcar

K 
 Kama
 Kemijoki
 Klar
 Kyrönjoki

L 
 Lafnitz (Austria, Węgry)
 Lauda (Litwa)
 Lima (Hiszpania/Portugalia)
 Loara (Francja)
 Cher
 Vienne

Ł 
 Łaba
 Soława
 Sprewa
 Wełtawa
 Łyna

M 
 Marica
 Men
 Mezeń
 Miño
 Mondego
 Moza
 Marna

N 
 Narew
 Neckar
 Newa
 Niemen
 Wilia
 Niewiaża
 Noteć

O 
 Odra (Czechy, Polska, Niemcy)
 Bóbr
 Bystrzyca
 Kaczawa
 Kłodnica
 Mała Panew
 Nysa Kłodzka
 Nysa Łużycka
 Obrzyca
 Olza
 Opawa
 Ruda
 Ślęza
 Warta
 Oka
 Onega
 Osym

P 
 Pad (Włochy)
 Peczora
 Iżma
 Pregoła
 Pilica

R 
 Ren
 Men (Niemcy)
 Mozela
 Saara
 Ruhra
 Rodan (Francja)
 Saona

S 
 San
 Sawa
 Segura
 Sekwana
 Marna
 Oise
 Esches
 Severn
 Słupia
 Suchona

T 
 Tag
 Tamiza (Wielka Brytania)
 Torne
 Torysa
 Trent
 Tułoma
 Tyber

U 
 Umeälven
 Ural

V 
 Ver

W 
 Wardar
 Warta (Polska)
 Wełtawa (Czechy)
 Weselina (Bułgaria)
 Wezera (Niemcy)
 Wielikaja
 Wietługa
 Wisła (Polska)
 Wolbórka
 Brda
 Chechło
 Drwęca
 Dunajec
 Kamienna
 Narew z Bugiem
 San
 Solinka
 Wisłok
 Wda
 Wołga (Rosja)
 Oka
 Moskwa
 Wietługa
 Sura
 Kama
 Wiatka
 Biełaja
 Samara

Uwagi

Przypisy 

 
Listy rzek
Cyrkiel

Cyrkiel () – przyrząd kreślarski służący do kreślenia okręgów i odmierzania odcinków. Stosuje się go do rysowania na papierze, brystolu czy kalce technicznej, a także do trasowania na półwyrobach. Do wyposażenia tzw. cyrkli uniwersalnych, czyli używanych do kreślenia rysunków, należały:
 wymienne końcówki: grafitowa – do kreślenia kół ołówkiem, grafionowa – do kreślenia tuszem, z igłą (cyrkiel podziałowy) – do przenoszenia odcinków;
 złączki pozwalające na użycie rapidografu
 przedłużacz – do kreślenia okręgów o dużych średnicach.

Rodzaje 
 Do kreślenia okręgów o małych średnicach (poniżej 8, 10 mm) używany jest specjalny cyrkiel nazywany zerownikiem, cyrklem zerowym lub nulką.
 Istnieją również cyrkle eliptyczne, czyli elipsografy służące do wykreślania elips.
 Do odmierzania małych odcinków na mapach służy cyrkiel zwany kroczkiem.
 Do kreślenia okręgów o dużej średnicy używany jest tzw. cyrkiel drążkowy, który różni się od zwykłego cyrkla tym, że zamiast połączonych nóżek posiada on poziome ramię, z którego po jednej stronie znajduje się skierowany w dół rysik, a po drugiej – skierowane również w dół ostrze.

Symbolika 
Cyrkiel jest używany w symbolice, np. obok węgielnicy (główny symbol wolnomularstwa), gdzie jest symbolem całkowitego klasycznego ładu i rozplanowania; spotyka się go również w heraldyce i weksylologii, np. w godle Niemieckiej Republiki Demokratycznej.

Zobacz też 

 konstrukcje klasyczne
 cyrkiel nawigacyjny

 Inne przyrządy kreślarskie
 ekierka
 linijka
 kątomierz
 krzywik

Uwagi

Przypisy 

Przybory kreślarskie
Dług

dług – w znaczeniu ekonomicznym niespełniony obowiązek pewnego świadczenia przez dłużnika na rzecz wierzyciela
 Dług – polski film fabularny z 1999 roku w reż. Krzysztofa Krauzego
 Dług – amerykański film fabularny z 2010 roku w reż. Johna Maddena
 dług – w znaczeniu prawniczym świadczenie (obowiązek), wynikające ze stosunku zobowiązaniowego, które dłużnik jest zobowiązany spełnić na rzecz wierzyciela.
 dług publiczny – nominalne zadłużenie podmiotów sektora finansów publicznych
Dług (ekonomia)

Dług w sensie ekonomicznym oznacza niespełniony przez dłużnika na rzecz wierzyciela obowiązek pewnego świadczenia w formie pieniężnej lub rzeczowej w określonym czasie.

Przyczyną powstania długu jest opóźnienie w wykonaniu zobowiązania, którego charakter może określać m.in.:
 umowa handlowa zawarta pomiędzy dwiema stronami określająca dane świadczenie, np. warunki dostawy towaru lub świadczenia usługi i terminu zapłaty,
 umowa pożyczki lub kredytu,
 orzeczenie sądu lub decyzja administracyjna.

Świadczenie wykonalne, którego termin realizacji jeszcze nie minął, jest zobowiązaniem – nie długiem.

Zobacz też 

 dług
 dług publiczny
 umorzenie długu
 konwersja długu

Przypisy

Bibliografia 
 

Zadłużenie
Osobisty numer identyfikacyjny

Osobisty numer identyfikacyjny (, PIN) – kod alfanumeryczny lub hasło służące do uwierzytelniania.

Używany jest on najczęściej do:
 wypłaty gotówki w bankomacie lub dokonania płatności w placówce handlowej/usługowej za pomocą magnetycznej lub mikroprocesorowej karty płatniczej,
 umożliwienia dostępu do terminalu telefonii komórkowej (GSM, 3G, 4G itd.).

Typowy PIN składa się z czterech cyfr, tworzących liczbę z zakresu 0000–9999. Według normy ISO 9564 długość kodu PIN powinna mieścić się między 4 a 12 znakami, jednak jednocześnie nie zaleca użycia kodów dłuższych niż 6 znaków, ze względu na zbyt dużą trudność w ich zapamiętaniu.

Zwykle przyjmuje się, że trzecia błędna próba wprowadzenia kodu PIN przy uwierzytelnianiu powoduje zablokowanie nośnika, uniemożliwiając wykonanie jakiejkolwiek operacji. W przypadku telefonu komórkowego blokowana jest karta SIM, jednak można ją łatwo odblokować poprzez wprowadzenie odpowiedniego kodu PUK. Jeśli jednak kod PUK zostanie wprowadzony dziesięć razy błędnie, karta SIM zostaje trwale zablokowana (unieważniona). Możliwe jest jedynie wybranie z telefonu numeru 112.

Przy transakcjach kartami płatniczymi „podpisanie” transakcji PIN-em jest traktowane przez instytucje finansowe na równi z podpisem własnoręcznym. Wbrew powszechnemu mniemaniu, PIN nie jest zapisany nigdzie na karcie z paskiem magnetycznym, lecz może być zapisany na karcie mikroprocesorowej. W takim przypadku sam chip weryfikuje, czy podany kod jest prawidłowy – jest to tzw. offline PIN verification. Ta opcja jest stosowana w sytuacjach, gdy w danej chwili nie można bezpośrednio sprawdzić prawidłowości PIN-u, czyli terminal POS nie może połączyć się z serwerem banku, który wydał kartę. Taka sytuacja ma miejsce np. przy płatnościach kartą w samolocie.

Przy podawaniu PIN-u obecnie wprowadzone regulacje nakazują operatorom korzystanie z bezpiecznego i certyfikowanego środowiska, jakim są klawiatury szyfrujące (PIN Pad) bankomatów i niektórych terminali płatniczych. Sieci kart płatniczych, takie jak Visa i American Express, dopuszczają jednak używanie przy transakcjach, zamiast PIN-u, tradycyjnego podpisu. Mimo tego, w przypadku niektórych kart, jak np. Maestro (Mastercard), uwierzytelnianie transakcji PIN-em jest obligatoryjne.

Zobacz też 

 kod PIN2, PUK, PUK2

Przypisy 

Uwierzytelnienie
Klad

Klad (z gr.  – gałąź) – grupa organizmów mających wspólnego przodka, obejmująca wszystkie wywodzące się z niego grupy potomne (linie rozwojowe). W ujęciu ścisłym klady rozdzielają się dychotomicznie, tworząc dychotomiczne drzewo pokrewieństw. Diagramy przedstawiające drzewa pokrewieństw konstruowane metodami kladystycznymi nazywane są kladogramami. Ponieważ klady obejmują organizmy wszelkich rang systematycznych i mogą dotyczyć grup organizmów opisywanych w systemach klasyfikacyjnych w ramach zróżnicowanych kategorii systematycznych (lub ich części) – zwykle organizmy należące do określonego kladu nazywa się mianem „grupy”.

Zobacz też 

 drzewo filogenetyczne
 klad bazalny
 klon
 systematyka organizmów
 takson

Przypisy 

Filogenetyka
Taksonomia
Wrotki

wrotki (Rotifera) – typ zwierząt bezkręgowych
 wrotki – sprzęt sportowy, kółka przymocowywane do butów
 wrotki – rodzaj krótkich tekstów zamieszczanych na początku wiadomości internetowej
 Wrotki – miejscowość w województwie podlaskim
Ren (ujednoznacznienie)

Ren – rzeka w Europie
 ren (symbol Re) – pierwiastek chemiczny z grupy metali przejściowych
 ren, czyli renifer – zwierzę z gromady ssaków, rzędu parzystokopytnych
 Ren – męskie imię japońskie
 ren – humanitarność, fundamentalne pojęcie konfucjanizmu
 REN – polecenie systemu CP/M
 Ren – część duszy w mitologii staroegipskiej

Inne:
 Ren-Mozela – departament
 Ren-Ruhra – obszar metropolitarny