Województwo pomorskie

Województwo pomorskie – jednostka podziału administracyjnego Polski, jedno z 16 województw, położone w północnej części kraju. Siedzibą władz województwa jest Gdańsk. Obejmuje obszar o powierzchni 18 310,34 km². Jest najdalej wysuniętym na północ województwem państwa.

30 czerwca 2021 roku województwo miało ponad 2,35 mln mieszkańców.

Historia 

Województwo pomorskie zostało utworzone w 1999 roku z województw poprzedniego podziału administracyjnego:
 gdańskiego (w całości)
 słupskiego (oprócz gmin powiatu sławieńskiego)
 elbląskiego (tylko gminy powiatów nowodworskiego, malborskiego, kwidzyńskiego i obecnego sztumskiego)
 bydgoskiego (tylko 3 z 4 gmin powiatu chojnickiego).

W wyniku protestów Bydgoszczy nie udało się utworzyć wielkiego regionu pomorskiego obejmującego również Bydgoszcz, Toruń, Włocławek i Grudziądz (obecnie będących częścią województwa kujawsko-pomorskiego).

Geografia 

Według danych z 1 stycznia 2014 r. powierzchnia województwa wynosiła 18 310,34 km².

Według danych z 31 grudnia 2012 r. w woj. pomorskim lasy obejmowały powierzchnię 664,4 tys. ha, co stanowiło 36,3% jego powierzchni. 9,8 tys. ha lasów znajdowało się w obrębie parków narodowych.

Położenie administracyjne 
Województwo jest położone w północnej Polsce i graniczy z:
  Rosją (z obwodem królewieckim) – granica państwowa przecina Mierzeję Wiślaną na długości 0,8 km
oraz z województwami:
  kujawsko-pomorskim na długości 238,8 km na południu
  warmińsko-mazurskim na długości 191,4 km na wschodzie
  wielkopolskim na długości 61,7 km na południowym zachodzie
  zachodniopomorskim na długości 182,2 km na zachodzie

Położenie historyczne 
Większość obszaru województwa znajduje się na terenie Pomorza Gdańskiego. Poza tym jego północno-zachodnia część zaliczana jest do Pomorza Zachodniego, natomiast część wschodnia do Prus.

Topografia 
W wymiarze północ-południe województwo rozciąga się na długości 149 km, to jest 1°20′41″. W wymiarze wschód-zachód rozpiętość województwa wynosi 192 km, co w mierze kątowej daje 2°56′15″.

Współrzędne geograficzne skrajnych punktów:
 północny: 54°50′08″ szer. geogr. N – pn. narożnik działki ewidencyjnej nr 1 (powiat pucki),
 południowy: 53°29′27″ szer. geogr. N – pd. narożnik działki ewidencyjnej nr 5280/3 (powiat człuchowski),
 zachodni: 16°42′40″ dług. geogr. E – działka ewidencyjna nr 20/7 (powiat słupski),
 wschodni: 19°38′55″ dług. geogr. E – przecięcie granicy państwowej z pn. brzegiem Zalewu Wiślanego na Mierzei Wiślanej na wsch. od słupka granicznego nr 2436 (powiat nowodworski).

Najwyższym punktem jest wierzchołek Wieżycy – 329 m n.p.m.
W Jastrzębiej Górze znajduje się najdalej na północ wysunięty punkt Polski – Gwiazda Północy ().

Podział administracyjny 

Województwo pomorskie jest podzielone na 16 powiatów oraz 4 miasta na prawach powiatu.

Urbanizacja 

W województwie pomorskim znajdują się 42 miasta, w tym Trójmiasto, czyli zespół trzech miast: Gdańska, Gdyni i Sopotu. Kolejne trzy miasta: Wejherowo, Rumia i Reda nazywane są Małym Trójmiastem Kaszubskim. Aglomeracja trójmiejska składa się z siedmiu miast, również z Pruszcza Gdańskiego. Niektórzy urbaniści zaliczają do niej ponadto Puck, Tczew i Żukowo.

Podkreślono siedziby władz powiatów, a pogrubiono miasta na prawach powiatu.

Liczba mieszkańców na dzień 30 czerwca 2021:

Ochrona przyrody 
Parki Narodowe:
 Słowiński Park Narodowy
 Park Narodowy Bory Tucholskie
Parki Krajobrazowe
 Nadmorski Park Krajobrazowy
 Rezerwat Biosfery Bory Tucholskie
 Kaszubski Park Krajobrazowy
 Nadmorski Park Krajobrazowy
 Park Krajobrazowy Mierzeja Wiślana
 Park Krajobrazowy Dolina Słupi
 Park Krajobrazowy Pojezierza Iławskiego
 Trójmiejski Park Krajobrazowy
 Tucholski Park Krajobrazowy
 Wdzydzki Park Krajobrazowy
 Zaborski Park Krajobrazowy
Obszary chronione powiatu słupskiego

Demografia 

Dane z 30 czerwca 2021

 Piramida wieku mieszkańców W. pomorskiego w 2014 roku.

Religia

Gospodarka 
W 2012 r. produkt krajowy brutto woj. pomorskiego wynosił 93,9 mld zł, co stanowiło 5,8% PKB Polski. Produkt krajowy brutto na 1 mieszkańca wynosił 41,0 tys. zł (97,9% średniej krajowej), co plasowało pomorskie na 5. miejscu względem innych województw.

Przeciętne miesięczne wynagrodzenie mieszkańca woj. pomorskiego w 3. kwartale 2011 r. wynosiło 3646,08 zł, co lokowało je na 3. miejscu względem wszystkich województw.

W końcu września 2019 liczba zarejestrowanych bezrobotnych w województwie obejmowała ok. 41,1 tys. mieszkańców, co stanowi stopę bezrobocia na poziomie 4,4% do aktywnych zawodowo.

W 2011 r. 9,1% mieszkańców w gospodarstwach domowych woj. pomorskiego miało wydatki poniżej granicy ubóstwa skrajnego (tzn. znajdowało się poniżej minimum egzystencji).

W 2018 dochody województwa wyniosły 1.040.835.988 zł (w tym 435 mln zł dotacji z budżetu państwa, 365,6 mln zł z podatku CIT i 100 mln zł z PIT), a wydatki 1.045.300.683 zł (z czego 578,8 mln zł pochłonęła organizacja transportu na obszarze województwa, 131,8 mln zł ochrona zdrowia i polityka społeczna, 112.6 mln zł kultura i ochrona dziedzictwa narodowego i 39,6 mln zł edukacja). W 2017 dochody województwa wynosiły nieco ponad 800 mln zł, a w 2016 ok. 730 mln zł.

W 2021 planowane dochody budżetu województwa wyniosą 998 726 544 zł (spadek o 50 mln w stosunku do roku 2020), a wydatki 1 121 926 544 zł (wzrost o ok. 20 mln). Zaplanowany deficyt budżetowy ma wynieść 123 200 000 zł. Z kolei na rok 2022 zaplanowano dochody w wysokości 1 264 mln zł, wydatki w wysokości 1 331 mln zł i deficyt budżetowy wynoszący 67 mln zł.

Bezpieczeństwo publiczne 
W województwie pomorskim działa centrum powiadamiania ratunkowego, które znajduje się w Gdańsku i które obsługuje zgłoszenia alarmowe kierowane do numerów alarmowych 112, 997, 998 i 999.

Transport

Transport lotniczy 
 Lotnisko w Gdańsku

Transport morski 
 Promy do Szwecji

Drogi krajowe i trasy europejskie

Transport kolejowy 

W roku 2016 w województwie odprawiono 53,7 mln pasażerów korzystających z usług kolei. 94% z nich podróżowało w relacjach regionalnych i aglomeracyjnych. Statystyczny mieszkaniec województwa wykonał w ciągu roku 23,3 podróże, wobec 18,9 w woj. mazowieckim i przeciętnie 7,6 km w skali kraju.

Województwo pomorskie jest obecnie właścicielem 28 elektrycznych zespołów trakcyjnych i 27 autobusów szynowych, kupionych przez Urząd Marszałkowski. Stacjonują one w lokomotywowniach Gdynia Cisowa i Chojnice.

Oświata 

Szkolnictwo wyższe:
 Politechnika Gdańska
 Uniwersytet Gdański
 Akademia Marynarki Wojennej w Gdyni
 Uniwersytet Morski w Gdyni
 Akademia Muzyczna im. Stanisława Moniuszki w Gdańsku
 Akademia Pomorska w Słupsku
 Akademia Sztuk Pięknych w Gdańsku
 Akademia Wychowania Fizycznego i Sportu im. Jędrzeja Śniadeckiego w Gdańsku
 Ateneum – Szkoła Wyższa
 Gdańska Szkoła Wyższa
 Gdańska Wyższa Szkoła Humanistyczna
 Gdański Uniwersytet Medyczny
 Gdańskie Seminarium Duchowne
 Kaszubsko-Pomorska Szkoła Wyższa w Wejherowie
 Polsko-Japońska Wyższa Szkoła Technik Komputerowych (wydziały zamiejscowe w Gdańsku)
 Pomorska Wyższa Szkoła Nauk Stosowanych w Gdyni
 Pomorska Wyższa Szkoła Polityki Społecznej i Gospodarczej w Starogardzie Gdańskim
 Powiślańska Szkoła Wyższa w Kwidzynie
 Szkoła Wyższa Prawa i Dyplomacji w Gdyni
 Wyższa Hanzeatycka Szkoła Zarządzania w Słupsku
 Wyższa Szkoła Administracji i Biznesu im. Eugeniusza Kwiatkowskiego w Gdyni
 Wyższa Szkoła Bankowa w Gdańsku
 Wyższa Szkoła Finansów i Administracji w Sopocie
 Wyższa Szkoła Finansów i Rachunkowości w Sopocie
 Wyższa Szkoła Komunikacji Społecznej w Gdyni w Gdyni
 Wyższa Szkoła Społeczno-Ekonomiczna w Gdańsku
 Wyższa Szkoła Turystyki i Hotelarstwa w Gdańsku
 Wyższa Szkoła Wychowania Fizycznego i Turystyki w Sopocie
 Wyższa Szkoła Zarządzania w Gdańsku
 Wyższe Seminarium Duchowne w Pelplinie

Administracja

Samorząd wojewódzki 

Organem uchwałodawczym jest Sejmik Województwa Pomorskiego, składający się z 33 radnych. Sejmik wybiera organ wykonawczy województwa, którym jest zarząd województwa, składający się z 5 członków z przewodniczącym mu marszałkiem. Siedzibą sejmiku województwa jest Gdańsk. W Słupsku znajduje się także oddział zamiejscowy urzędu marszałkowskiego.

Marszałkowie województwa

Zarząd województwa od 26 listopada 2018 

Wicemarszałkowie województwa pomorskiego:
 Jacek Kurski (od 1999 do 2001)
 Marek Biernacki (od 2002 do 2004)
 Mieczysław Struk (od 2005 do 2010)
 Leszek Czarnobaj (od 2006 do 2010)
 Wiesław Byczkowski (od 2010)
 Hanna Zych-Cisoń (od 2010 do 2014)
 Krzysztof Trawicki (od 2014 do 2018)
 Ryszard Świlski (od 2018 do 2019)
 Leszek Bonna (od 2019)

Administracja rządowa 
Organem administracji rządowej jest Wojewoda Pomorski, wyznaczany przez Prezesa Rady Ministrów. Siedzibą wojewody jest Gdańsk, posiada on także delegaturę w Słupsku.

Wojewodowie pomorscy:
 Tomasz Sowiński (od 1 stycznia 1999 do 20 października 2001)
 Jan Ryszard Kurylczyk (od 20 października 2001 do 26 lipca 2004)
 Cezary Dąbrowski (od 26 lipca 2004 do 27 stycznia 2006)
 Piotr Ołowski (od 27 stycznia 2006 do 26 lutego 2007)
 Piotr Karczewski (od 22 maja 2007 do 29 listopada 2007)
 Roman Zaborowski (od 29 listopada 2007 do 25 października 2011)
 Ryszard Stachurski (od 12 grudnia 2011 do 8 grudnia 2015)
 Dariusz Drelich (od 8 grudnia 2015)

Wicewojewodowie pomorscy:
 Edmund Głombiewski (od 1999 do 2001)
 Krzysztof Pusz (od 1999 do 2001)
 Stanisław Kochanowski (od 2001 do 2003)
 Krystyna Gozdawa-Nocoń (od 2003 do 2006)
 Piotr Karczewski (od 2006 do 2007)
 Michał Owczarczak (od 27 grudnia 2007 do 9 grudnia 2015)
 Mariusz Łuczyk (od 16 grudnia 2015)
 Michał Bąkowski (od 27 maja 2020 do 21 grudnia 2021)
 Aleksander Jankowski (od 21 grudnia 2021)

Logo województwa pomorskiego 

Pierwsze logo województwa pomorskiego zostało wyłonione w konkursie i oficjalnie ogłoszone 22 czerwca 2007 roku. Autor logo to Wojciech Janicki, wykładowca poznańskiej Akademii Sztuk Pięknych. Przedstawiało ono maszerującego człowieka, złożonego z trzech elementów: słońca (głowa postaci) symbolizującego radość, energię, rozwój, fali (tworzącej ręce) podkreślającej nadmorskie położenie województwa, wypoczynek oraz dynamikę oraz strzałki (przypominającej nogi), która z jednej strony wskazuje kurs, kierunek północny, a z drugiej przypomina namiot – oznaczający turystykę lub dach domu – symbol opieki i gościnności. Pod grafiką znajdowało się hasło promujące województwo: „Pomorskie – dobry kurs”, również wyłonione w drodze konkursu.

15 kwietnia 2015 zaprezentowano nowe logo województwa autorstwa grafika Andrzeja Pągowskiego. Składa się ono z żółto-czerwonego wykrzyknika i stylizowanego napisu „Pomorskie” w kolorze granatowym.

Zobacz też 

 gminy w Polsce z językiem pomocniczym
 muzea w województwie pomorskim
 Pomorska Biblioteka Cyfrowa
 Pomorze Gdańskie

Uwagi

Przypisy