alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Szpigiel

Szpigiel – ustalenie stron, układ kolumn, schemat wydania (numeru) czasopisma. Szpigiel posiada wiele postaci od zwykłego tekstowego opisu kolejnych stron do tabeli o bardzo dużych polach. Służy w redakcji do organizacji pracy nad danym numerem czasopisma. W szpiglu ujmuje się najważniejsze rzeczy, takie jak:

 liczba stron i podział na strony widzące (sąsiednie, rozkładowe)
 numeracja stron
 podział na składki
 zaznaczenie stron czarno-białych, dwukolorowych, w pełni kolorowych itp.
 podział na działy tematyczne i położenie głównych artykułów (przydział artykułów na strony)
 stan zaawansowania prac (kolejne korekty, przekazanie do studia, przekazanie do drukarni)
 umiejscowienie w publikacji złożonego nierozciętego arkusza (plakat, mapa, diagram)

Szpigiel jest ogólną makietą całego numeru i nie należy go mylić z makietami poszczególnych stron. Szpigiel dotyczy zawartości merytorycznej (tematycznej, treściowej) i nie określa wyglądu stron.

Redakcja techniczna
SGML

SGML (ang. Standard Generalized Markup Language) – standardowy uogólniony język znaczników służący do ujednolicania struktury i formatu różnego typu informacji (danych). Pozwala zapisać je w formie dokumentu tekstowego i dzięki temu łatwo przenosić, wyświetlać i drukować w różnych systemach elektronicznego przekazu danych. SGML jest od roku 1986 standardem ISO 8879:1986.

SGML w odróżnieniu od języków znaczników przeznaczonych do konkretnych zastosowań (takich jak HTML) nie jest zbiorem określonych znaczników i reguł ich użytkowania, lecz ogólnym, nadrzędnym językiem służącym do definiowania dowolnych znaczników i ustalania zasad ich poprawnego użytkowania.

Języka SGML używa się praktycznie do dwóch celów:
 precyzyjnego definiowania zbiorów znaczników przeznaczonych do konkretnych zastosowań – przykładem jest język HTML;
 ujednolicania zasad pisania i przekazywania dokumentów tekstowych w obrębie dużych firm lub instytucji.

W obydwu przypadkach dokument w języku SGML składa się z trzech części:
 deklaracji dokumentu, która definiuje ogólne reguły stosowane w zapisie dokumentu (np. maksymalna długość nazwy elementu, znak używany jako początek znacznika, domyślnie jest to znak <);
 DTD – definicji typu dokumentu, czyli definicji wszystkich znaczników i reguł ich stosowania;
 właściwego dokumentu – tekst wraz ze znacznikami.

Ze względu na złożoność standardu SGML bardzo mało narzędzi implementuje pełny standard. Zwykle edytory SGML obsługują większość powszechnie używanych elementów języka i interpretują jedynie część pliku deklaracyjnego. W związku z trudnościami implementacyjnymi powstał język i standard XML będący początkowo podzbiorem reguł SGML (pierwsza wersja powstała w 2000 roku). Standard XML można obsługiwać narzędziami SGML-owymi modyfikując odpowiednio plik deklaracyjny.

Ponieważ w praktyce zarówno deklaracja dokumentu SGML, jak i DTD „zaszyte” są najczęściej w oprogramowaniu (np. w przypadku języka HTML w przeglądarkach i programach do pisania stron WWW), użytkownicy końcowi, a nawet osoby przygotowujące na co dzień dokumenty, nie mają bezpośredniej styczności z DTD tej odmiany języka SGML, z której właśnie korzystają.

Przypisy

Zobacz też 
 HTML
 XML
 XBRL
 odwołania znakowe SGML
 encja

Linki zewnętrzne 
 SGML ogólnie – W3C

Języki znaczników
Języki opisu strony
Standardy ISO
Subkultura

Subkultura (z łac. m.in.:  „pod”; „w obrębie” + kultura) – zespół zjawisk kulturowych, częściowo autonomiczny wobec kultury dominującej, jednakże nigdy niezrywający całkowicie związków z tą kulturą. 

Relacje subkultury z kulturą dominującą (obecnie najczęściej popularną) oraz z innymi subkulturami (np. z subkulturami w obrębie tzw. kultury wysokiej, kultury niskiej, itd.) są zwykle skomplikowane, bowiem część  dominujących treści kulturowych subkultury – siłą rzeczy – z kulturą dominującą i z innymi subkulturami podzielają, część po swojemu przetwarzają, a część aktywnie odrzucają (kontestując, buntując się przeciwko nim) lub pomijają (traktując je obojętnie lub neutralnie).
Z punktu widzenia nauk o kulturze błędem jest często potocznie występujące utożsamianie subkultury z grupą społeczną, która treści kulturowe wytwarza i reprezentuje.

Twórcą pojęcia „subkultura” jest amerykański socjolog Milton Myron Gordon, który zdefiniował je po raz pierwszy w 1947 roku w artykule The Concept of the Sub-Cultur and Its Application.

Subkultury jako zjawiska kulturowe są tworzone przez grupy zawodowe, wiekowe, hobbystyczne i inne (m.in. przez  lekarzy, prawników, złodziei, polityków, nauczycieli, młodzież, uczniów, studentów, fanów danego gatunku muzycznego, itd.). Grupy takie są uznawane za grupy subkulturowe, jeśli wypracowały swoiste, realizowane w ich obrębie repertuary kulturowe (na przykład wyrażające się w odrębnościach języka, zachowań, stroju, gustów muzycznych, wierzeń czy światopoglądów). 

Zauważa się, że zasięg danej subkultury może być większy niż kultury dominującej, z której dana subkultura pochodzi. (Np. subkultura danego gatunku muzyki może być obecna w cywilizacjach, w których nieobecna jest oryginalna kultura dominująca.)

Zobacz też

 subkultura młodzieżowa
 kontrkultura
 subkultura polityczna

Bibliografia 
 Jerzy Wertenstein-Żuławski, To tylko rock'n roll!, Warszawa: ZAKR, 1990, s.10. 
 Czesław Robotycki, Etnografia wobec kultury współczesnej, Kraków:   Wyd. UJ Rozprawy habilitacyjne nr 232, 1992, s. 7.
 Anthony Giddens, Socjologia, tłum. Alina Szulżycka, Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2004, s. 48.
 Barbara Fatyga, Dzicy z naszej ulicy. Antropologia kultury młodzieżowej, Warszawa ISNS UW, 1999.

 *
Rodzaje kultur
Szok kulturowy

Szok kulturowy – sytuacja, w której osoba wywodząca się z pewnego kręgu kulturowego konfrontuje się z przedstawicielem innej kultury. Szok kulturowy może zaistnieć kiedy komunikujące się jednostki bądź grupy należą do kultury wysokiego kontekstu; to znaczy kiedy część komunikacji jest mocno zakodowana w postaci niewerbalnej (np. milczenie, gestykulacja), a przez to trudna do odczytania przez drugą stronę podejmującą komunikację.

Szok kulturowy jest związany z komunikacją międzykulturową.

Przypisy 

Psychologia społeczna
Zmiana kulturowa
Skamieniałość przewodnia

Skamieniałości przewodnie – skamieniałości charakteryzujące się wąskim zasięgiem stratygraficznym i szerokim rozprzestrzenieniem geograficznym, dzięki czemu są dobrym narzędziem datującym skały osadowe, w których występują. Przykładem takich skamieniałości są trylobity, graptolity, konodonty, amonity, otwornice.

Organizmy, które dają dobre skamieniałości przewodnie, charakteryzowały się powszechnością występowania, szerokim spektrum środowiskowym, szybkim tempem ewolucji (krótkimi zasięgami czasowymi). Skamieniałości pochodzące od nich powinny być łatwe do identyfikacji.

Przykładowe skamieniałości przewodnie

Zobacz też 
 biostratygrafia

Bibliografia 
D.M. Raup i S.M. Stanley. Podstawy paleontologii. Państwowe Wydawnictwo Naukowe. Warszawa, 1984. .

Skamieniałości
Stratygrafia
Geochronologia
Consumer Broadband and Digital Television Promotion Act

Consumer Broadband and Digital Television Promotion Act - w skrócie CBDTPA (dawniej SSSCA - Security Systems Standards and Certification Act) - przedstawiony w Kongresie USA w 2002 roku projekt ustawy, która - jeśli zostałaby wprowadzona - zabraniałaby sprzedaży i produkcji na terenie Stanów Zjednoczonych jakiegokolwiek sprzętu elektronicznego, który nie posiadałby wbudowanych układów Digital Right Management, które ograniczałyby prawa użytkownika do korzystania i kopiowania cyfrowej zawartości, zależnie od życzeń producenta tej zawartości. Ścisłe wytyczne dotyczące funkcji modułów DRM ma ustalić amerykański Kongres korzystając z usług firm trzecich.

Nad ustawą pracują senatorowie Fritz Hollins i Ted Stevens, a w pracy aktywnie wspomaga ich wytwórnia Walta Disneya.

Zobacz też
DMCA
Electronic Frontier Foundation

Zarządzanie prawami cyfrowymi
Ustawy Kongresu Stanów Zjednoczonych
Szarotka

szarotka (Leontopodium) – rodzaj roślin z rodziny astrowatych. Należy do niego gatunek szarotka alpejska (Leontopodium alpinum).
 Szarotka – osada wsi Czajęcice w  woj. świętokrzyskim w pow. ostrowieckim w gminie Waśniów
 Szarotki – przydomek klubu hokejowego Podhale Nowy Targ
 Szarotka – przenośny radioodbiornik lampowy produkcji ZRK
 Szarotka – przełęcz w obrębie Wzgórz Trzebnickich w Obornikach Śląskich
Susza

Susza – długotrwały okres bez opadów atmosferycznych lub nieznacznym opadem w stosunku do średnich wieloletnich wartości i wysoką temperaturą. Prowadzi do znacznego wyczerpania zasobów wodnych w dorzeczu.

Susza powoduje przesuszenie gleby, zmniejszenie lub całkowite zniszczenie upraw roślin alimentacyjnych (a co za tym idzie klęski głodu), zmniejszenie zasobów wody pitnej, a także zwiększone prawdopodobieństwo katastrofalnych pożarów.

Etapy 
W cyklu rozwojowym suszy wyróżnia się cztery etapy:
 susza atmosferyczna – brak opadów (przez 20 dni), wysoka temperatura i niska wilgotność powietrza, przyczyną jest antycyklonalna (wyżowa) cyrkulacja atmosferyczna, powodująca napływ ciepłych i suchych mas powietrza 
 susza glebowa – oznacza niedobór wody dostępnej dla roślin, na tym etapie suszy obfite opady powodują szybkie uzupełnienie zasobów wody w strefie aeracji
 susza hydrologiczna – zmniejszone zasoby wodne powierzchniowe i podziemne, późniejsza regeneracja wód podziemnych jest długotrwała
 susza hydrogeologiczna – jest następstwem przedłużającej się suszy hydrologicznej. W tym okresie zwierciadło wód gruntowych obniża się w stopniu uniemożliwiającym korzystanie ze studzien kopanych i płytkich wierconych – wysychające studnie. Ograniczone jest powszechne korzystanie z wód również ze względu na pogarszającą się gwałtownie jakość wód gruntowych

Zobacz też 

 wysmalanie roślin
 Susza fizjologiczna
 Niżówka

Przypisy

Bibliografia 

Państwowy Instytut Geologiczny Państwowy Instytut Badawczy, Leksykon państwowej służby hydrogeologicznej: https://www.pgi.gov.pl/psh/psh-2/baza-wiedzy-hydrogeologicznej/945-leksykon-psh/9019-r-u.html (dostęp 01.05.2020).

Podstawowe pojęcia meteorologiczne
Pogodowe zjawiska ekstremalne
Zarządzanie kryzysowe
Sinclair Lewis

Harry Sinclair Lewis (ur. 7 lutego 1885 w Sauk Centre, zm. 10 stycznia 1951 w Rzymie) – amerykański powieściopisarz, autor opowiadań i dramaturg.

Sinclair Lewis został pierwszym amerykańskim laureatem Nagrody Nobla w dziedzinie literatury. Otrzymał ją w 1930 „za wigor, zdolności artystyczne, umiejętność tworzenia – inteligentnie i dowcipnie – nowych typów bohaterów”. Jego twórczość jest doceniana za jej zrozumiałość oraz za krytykę społeczeństwa amerykańskiego i wartości kapitalistycznych. Jako jedyny pisarz w historii odmówił przyjęcia Nagrody Pulitzera, przyznanej mu za książkę Arrowsmith.

Wybrana twórczość 
 Przejażdżka samolotem (1912)
 Nasz Mr. Wrenn (1914)
 Szlakiem sokoła (1915)
 Stanowisko (1917)
 Niewinni (1917)
 Na swobodzie (1914–1919)
 Ulica Główna (1920)
 Babbitt (1922)
 Arrowsmith (1925)
 Mantrap (1926)
 Elmer Gantry (1927)
 Człowiek, który znał prezydenta Coolige'a (1928)
 Samuel Dodsworth (1929)
 It Can't Happen Here (1935)

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 

Absolwenci Uniwersytetu Yale
Amerykańscy dramaturdzy XX wieku
Amerykańscy nobliści
Amerykańscy prozaicy XX wieku
Antyfaszyści
Dramaturdzy anglojęzyczni
Nobliści – literatura
Pisarze z Kalifornii
Prozaicy anglojęzyczni
Urodzeni w 1885
Zdobywcy Nagrody Pulitzera
Zmarli w 1951
Samuel Colt

Samuel Colt (ur. 19 lipca 1814 w Hartford w stanie Connecticut w USA, zm. 10 stycznia 1862 tamże) – amerykański konstruktor i producent broni strzeleckiej.

Pochodził z rodziny kupieckiej. Od najmłodszych lat pasjonował się techniką. W 1827 roku odbył roczną podróż do Indii Wschodnich. Początkowo jako kilkunastoletni chłopak chciał udoskonalić torpedy skonstruowane przez Roberta Fultona, lecz bez powodzenia. Wtedy podjął pracę nad udoskonaleniem istniejących rewolwerów.

W 1830 roku Colt skonstruował prototyp rewolweru kapiszonowego, wyposażonego w otwarty szkielet oraz mechanizm obrotu i ryglowania bębna. Broń była ładowana rozdzielnie (spłonka była ładowana od wlotu, proch i pocisk od wylotu) po odciągnięciu lufy do przodu i zdjęciu magazynka z osi. Po wielu ulepszeniach zgłosił rewolwer jako wynalazek. 18 grudnia 1835 roku uzyskał patent angielski, a amerykański 25 grudnia 1836.

5 marca 1835 roku Samuel Colt założył w Paterson w stanie New Jersey przedsiębiorstwo Patent Arms Manufacturing Company, które rozpoczęło produkcję rewolwerów według jego wynalazku.

Pierwsze wzory rewolwerów o nazwie „Texas” posiadały 5-komorowy bębenek oraz język spustowy chowany w szkielecie. Ponieważ zdejmowanie bębenka i ponowne jego rozdzielne ładowanie było czasochłonne, wytwórnia sprzedawała rewolwery z zapasowym bębenkiem.

W 1837 roku Ministerstwo Spraw Wojskowych nie wyraziło zgody na wprowadzenie rewolweru do uzbrojenia armii USA, z powodu niespotykanej wówczas szybkostrzelności. Wtedy Colt wyjechał na Florydę, gdzie trwały walki z Indianami. Tam szybko rosła popularność jego rewolwerów, choć były one jak na ówczesne czasy drogie. W 1839 roku opatentował on urządzenie do ładowania bębenka bez jego demontażu ze szkieletu. Na przełomie 1842/1843 roku utworzona przez niego spółka upadła.

Ponownie produkcję rewolwerów rozpoczął w założonych przez siebie w 1848 zakładach Colt's Manufacturing Company w Hartford w stanie Connecticut. Zmechanizował wtedy ich produkcję, co umożliwiło obniżenie ceny rewolwerów do wartości 25 dolarów (poprzednie kosztowały 200 dolarów). W ciągu następnych lat produkowano tu kolejne wersje rewolwerów Colta – Dragoon, Walker, Mounted Rifles i Navy.

Z powodu opatentowania w 1857 roku przez przedsiębiorstwo Smith & Wesson rewolweru na naboje zespolone bocznego zapłonu, Colt nie zdecydował się na wprowadzenie tego naboju do swoich rewolwerów i do jego śmierci produkowano tam rewolwery kapiszonowe.

Oprócz konstruowania broni Samuel Colt wynalazł również baterię podwodną oraz uruchomił pierwszy podwodny telegraf łączący Fire Island i New York w 1843 roku.

Do czasu jego śmierci przedsiębiorstwo Colt’s Manufacturing Company oraz wcześniejsze wyprodukowały łącznie około 325 000 rewolwerów kalibrów od 9 do 11 mm. Przedsiębiorstwo działa do chwili obecnej, produkując rewolwery oraz pistolety, karabiny i karabiny maszynowe.

Przypisy

Bibliografia 
 

Amerykańscy przedsiębiorcy
Amerykańscy wynalazcy
Amerykańscy inżynierowie
Amerykańscy konstruktorzy broni
Urodzeni w 1814
Zmarli w 1862
Ludzie urodzeni w Hartford
Serwer plików

Serwer plików () – serwer, który udostępnia w sieci komputerowej określone zasoby plikowe komputera.

Udostępnianie może być zrealizowane poprzez:
 protokół komunikacyjny np.:
 FTP – i wtedy jest to serwer FTP
 HTTP – i wtedy jest to serwer WWW

 sieciowy system plików np.:
 NFS
 Coda
 Andrew FS

Zobacz też 
 NCP
 SMB
 host

Serwery
Rozległa sieć komputerowa

Rozległa sieć komputerowa, WAN (od ) – sieć komputerowa znajdująca się na obszarze wykraczającym poza miasto, kraj lub kontynent.

Internet jest obecnie największą istniejącą siecią WAN.

Główne cechy sieci WAN 
 Łączą ze sobą urządzenia rozmieszczone na dużych obszarach geograficznych (kraju, kontynentu).
 W celu zestawienia połączenia między dwoma miejscami korzystają z usług operatorów telekomunikacyjnych.
 Wykorzystują różne odmiany transmisji szeregowej.

Sieć WAN działa w warstwie fizycznej oraz warstwie łącza danych modelu odniesienia OSI. Łączy ona ze sobą lokalne sieci komputerowe, które są zazwyczaj rozproszone na dużych obszarach geograficznych. Sieci WAN umożliwiają wymianę ramek i pakietów danych między routerami i przełącznikami oraz obsługiwanymi sieciami lokalnymi. 

Standardy sieci WAN są opracowywane przez:
 Sektor Normalizacji Telekomunikacji Międzynarodowego Związku Telekomunikacyjnego (ITU-T, ang. ), dawniej  ()
 Międzynarodowa Organizacja Normalizacyjna (, )
 Grupa Robocza ds. Technicznych Internetu (, )
 Sojusz Przemysłu Elektronicznego (, ).

Protokoły WAN 
Połączenie z siecią WAN może zostać utworzone w oparciu o następujące protokoły: ADSL, ATM, DSL, Frame Relay, HDLC, ISDN, PPP, SMDS, X.25. Można je podzielić na następujące grupy technik łączenia:
 komutacja kanałów (ang. ) – PPP, ISDN
 łącza dzierżawione (trwałe, dedykowane, ang. )
 komutacja komórek (ang. ) – ATM, SMDS
 komutacja pakietów (ang. ) – Frame Relay, X.25.

Zobacz też 
 ARPANET
 sieć szkieletowa
 miejska sieć komputerowa

Przypisy
Sobory laterańskie

Sobory laterańskie – seria synodów i soborów, które odbywały się w pałacu na Lateranie, przyległym do bazyliki św. Jana na Lateranie. W pierwszym tysiącleciu wszystkie sobory powszechne obradowały na Wschodzie, niektóre jednak z synodów laterańskich cieszyły się dużym znaczeniem i uznaniem patriarchów całego Kościoła chrześcijańskiego.

Pierwszy ważny synod laterański został zwołany przez Konstantyna Wielkiego przeciw donatystom i odbył się w roku 313 (pontyfikat Milcjadesa). Przeciw monoteletom zwołany został synod w roku 649 (za pontyfikatu Marcina I). Synod ten znalazł poparcie św. Maksyma Wyznawcy.

Na Lateranie odbyło się pięć soborów, w Kościele łacińskim zaliczanych do powszechnych.

 I sobór laterański 1123
 II sobór laterański 1139
 III sobór laterański 1179
 IV sobór laterański 1215 – uważany za jeden z najważniejszych przed soborem trydenckim
 V sobór laterański 1512-1517.

Zobacz też 
 Kościół rzymskokatolicki

Historia Kościoła katolickiego
L
Sony Dynamic Digital Sound

Sony Dynamic Digital Sound – standard zapisu dźwięku wielokanałowego (najczęściej 5.1) oparty na kompresji ATRAC stosowanej też w Minidiscach. Dźwięk jest kompresowany ze źródła PCM o częstotliwości próbkowania 48 kHz (maksymalny bitrate wynosi 1280 kbps).

Zobacz też 

 DVD-Video

Kodeki dźwięku
Struktura danych

Struktura danych () – sposób przechowywania danych w pamięci komputera. Na strukturach danych operują algorytmy.

Podczas implementacji programu programista często staje przed wyborem między różnymi strukturami danych, aby uzyskać pożądany efekt. Odpowiedni wybór może zmniejszyć złożoność obliczeniową, ale z drugiej strony trudność implementacji danej struktury może stanowić istotną przeszkodę.

Ponieważ struktury danych są w programie rzeczą szczególnie istotną, wiele języków programowania wspiera programistę, dostarczając bibliotekę standardową z zaimplementowanymi różnorodnymi strukturami danych. Można tu wymienić Standard Template Library w C++, API języka Java oraz platformę .NET.

Próbą połączenia idei struktur danych i algorytmów jest paradygmat programowania obiektowego.

Przykłady struktur danych 

Przykładowe struktury danych to:
 rekord lub struktura (ang. record, struct), logiczny odpowiednik to krotka
 tablica
 lista
 stos
 kolejka
 drzewo i jego liczne odmiany (np. drzewo binarne)
 graf
 kopiec

Zobacz też 

 abstrakcyjny typ danych

Linki zewnętrzne 
 Algorytmy i struktury danych (materiały dydaktyczne MIMUW na studia informatyczne I stopnia)
 Zaawansowane struktury danych (materiały dydaktyczne MIMUW na studia informatyczne)
Sasi

Sasi, Saksoni (, , ) – plemię pochodzenia germańskiego, osiadłe w średniowieczu w Westfalii i Dolnej Saksonii.

Etymologia 

Etymologia słowa „Sasi” nie jest do końca rozpoznana. Prawdopodobnie sami Sasi nazywali siebie zupełnie inaczej. Aleksander Brückner podaje, że nazwa plemienia wywodzi się od nazwy broni Sasów, czyli tzw. saksy. Naczelne bóstwo tego plemienia – Saksnot (historycy dopatrują się w nim odpowiednika nordyckiego Tyra) – było z tą bronią często przedstawiane, np. na kamieniu grobowym z Niederdollendorf (VIII w.).

Historia 
Sasi pod nazwą plemienną są po raz pierwszy wspomniani przez Ptolemeusza w Geografii, w której są ukazywani jako lud zamieszkały w dorzeczu Łaby. Istnieją jednak wzmianki odnoszące się do plemienia jako Axones, co może być błędem w pisowni ludu, który w Germanii Tacyt opisuje jako Auiones. W V-VI wieku wraz z Anglami i Jutami najechali Brytanię i założyli tam królestwa Wessex, Sussex i Essex. 

Na kontynencie rozproszeni Sasi połączyli się na początku VIII wieku tworząc trzy duże grupy: Westfalów, Angarów i Ostfalów. Niektórzy historycy uważają, że były to wojskowe jednostki administracyjne (albo związki militarne - herescephe), nie wiadomo jednak, czy powstały one w okresie walk z Karolem Wielkim, czy też wcześniej. Ich społeczeństwo dzieliło się na arystokrację, ludzi wolnych oraz tzw. "laz", czyli stan pośredni między ludźmi wolnymi a niewolnikami. Karolińscy kronikarze, przede wszystkim Einhard, mocno podkreślali duże przywiązanie Sasów do rodzimych wierzeń.

Z biegiem czasu niemal wszystkie plemiona, które osiedliły się jako sąsiedzi Franków, padły ofiarą ich militarnego naporu. Tak stało się z Turyngami, Bawarami czy Alemanami. Inaczej jednak wyglądała sytuacja w przypadku Sasów, którzy długo stawiali skuteczny opór zarówno samym Frankom, jak i chrześcijaństwu. Pokonanie ich i włączenie Saksonii do swojego królestwa zajęło Frankom ponad trzydzieści lat (772-804). Dokonał tego Karol Wielki w trakcie kilku kampanii wojennych, zwyciężając Sasów walczących pod wodzą Widukinda i nawracając ich siłą na chrześcijaństwo (Sasem był m.in. apostoł Niemiec św. Bonifacy). 

Na przełomie XII/XIII wieku południowoniemieccy osadnicy nazywani przez urzędników węgierskich Sasami dotarli do Siedmiogrodu, na Węgry i Słowację oraz do południowej Polski głównie poprzez Marchię Miśnieńską (późniejsza górna Saksonia), Węgry i Czechy. Jednak nie byli oni etnicznie lub językowo pochodzenia saskiego.

Najpotężniejszy z rodów saskich, po ugruntowaniu swej pozycji w rodzimej Saksonii na przełomie IX i X wieku, opanował tron niemiecki (919–1024), zakładając dynastię saską Ludolfingów. Po niej tron niemiecki objęła dynastia frankońsko-salicka, jednak po jej wygaśnięciu ponownie zasiadł na nim przedstawiciel dynastii saskiej, Lotar z Supplinburga.

Zobacz też 
 Saksonia (ujednoznacznienie)
 Limes Saxoniae
 język dolnosaksoński
 język starosaksoński

Przypisy 

Germanie
Sasi
Skorupa ziemska

Skorupa ziemska – część litosfery ograniczona od góry atmosferą lub hydrosferą, a od dołu granicząca z górną warstwą płaszcza ziemskiego (nieciągłość Mohorovičicia nazywana też nieciągłością Moho). Składa się w głównej mierze z minerałów, tworzących skały. Grubość skorupy ziemskiej wynosi od ok. 10 do 70 km. Skorupa Ziemi zajmuje tylko 1,4% objętości globu oraz 0,3% jego masy, jest to jednak najbardziej zróżnicowana chemicznie i fizycznie geosfera. Jej przypowierzchniowa warstwa na lądach jako jedyna jest dostępna do bezpośrednich badań.

Budowa skorupy ziemskiej 

Materia tworząca skorupę ziemską znajduje się głównie w stałym stanie skupienia, a jedynie lokalnie, w ogniskach magmowych, występuje stop krzemianowy w stanie ciekłym.

W obrębie skorupy ziemskiej występują dwa zasadnicze kompleksy skał. Warstwę powierzchniową stanowi kompleks osadowy, spod którego miejscami odsłania się kompleks krystaliczny. Odmienność w ich wykształceniu pozwala wyróżnić skorupę kontynentalną, skorupę oceaniczną oraz suboceaniczną.

Miąższość skorupy ziemskiej waha się od 5–km w części oceanicznej do 35–40 km na ogół w części kontynentalnej (pod Himalajami osiąga maksymalnie 80 km). Gęstość waha się od 2,7–2,8 g/cm³ w części kontynentalnej do 3 g/cm³ w części oceanicznej.

Skorupa ziemska składa się z kilkunastu płyt tektonicznych o grubości kilku–kilkudziesięciu kilometrów. Rozpoznaniem i wyjaśnianiem zjawisk związanych z powstawaniem i ruchem płyt zajmują się teorie geotektoniczne, np. tektonika płyt.

Skład chemiczny skorupy ziemskiej (wagowo)

 tlen (O) 46,1%
 krzem (Si) 27,72%
 glin (Al) 8,13%
 żelazo (Fe) 5,0%
 wapń (Ca) 3,63%
 sód (Na) 2,83%
 potas (K) 2,60%
 magnez (Mg) 2,08%
 tytan (Ti) 0,44%
 wodór (H) 0,14%
 pozostałe 1,5%

Zobacz też 
 epigeosfera
 powłoka ziemska

Przypisy

Bibliografia 
 
 

Budowa Ziemi
Matrylinearny system pokrewieństwa

Matrylinearny system pokrewieństwa – system pokrewieństwa, w którym dzieci automatycznie po urodzeniu włączane są do grupy matki i pozostają jej członkami przez całe życie (zasada matrylinearności). Przekłada się to np. na dziedziczenie nazwisk rodowych, przywilejów po matce, dziedziczenie majątku po krewnym ze strony matki (np. po jej bracie) itp.

W systemach matrylinearnych pokrewieństwo oraz wspólnych przodków ustala się idąc po linii matki („po kądzieli”). W skrajnych przypadkach biologiczny ojciec dziecka nie jest nawet uznawany za krewnego swoich dzieci, a członkowie jego rodziny mogą wchodzić w związki małżeńskie z jego dziećmi.

Na podstawie badań ponad pięciuset społeczeństw na całym świecie stwierdzono, że system matrylinearny występuje średnio trzy razy rzadziej niż patrylinearny system pokrewieństwa. Przykładami społeczeństw o strukturze matrylinearnej są Minangkabau, Naxi, Trobriandczycy, Indianie Pueblo, Hopi, Irokezi lub Lhopu a w przeszłości m.in. Piktowie, Asturowie oraz Baskowie.

Zobacz też 
 matriarchat
 matrylokalność
 rodzina matryfokalna

Bibliografia 
 Słownik etnologiczny: terminy ogólne, PWN, Poznań 1987
 George P. Murdock, Correlations of Matrilineal and Patrilineal Relations, Studies in the Science of Society presented to A.G. Keller, Yale University Press, New Heaven 1937 .

Socjologia i antropologia rodziny
Kobieta
Sekwoja

Sekwoja (Sequoia Endl.) – rodzaj olbrzymich drzew z rodziny cyprysowatych obejmujący obecnie tylko jeden gatunek: sekwoja wieczniezielona (Sequoia sempervirens). Kiedyś do tego rodzaju zaliczano także mamutowca (Sequoiodendron). W przeszłości do rodzaju tego zaliczano także szereg skamieniałości, przeklasyfikowanych po odkryciu rodzaju metasekwoja (Metasequoia) właśnie do tego rodzaju.

Systematyka 
 Powiązania filogenetyczne rodzaju w obrębie rodziny cyprysowatych
Powiązania filogenetycznie między trzema współczesnymi rodzajami podrodziny Sequoioideae są niejasne i rozmaicie przedstawiane. Część analiz genowych świadczy o tym, że kladem bazalnym w obrębie tej grupy jest rodzaj metasekwoja, według innych mamutowiec, czasem więc relacja przedstawiana jest w formie politomii.

 Gatunki
 sekwoja wieczniezielona (Sequoia sempervirens)

Przypisy 

Cyprysowate
Sea Cloud

Sea Cloud – jeden z największych żaglowców świata, obecnie wykorzystywany jako jednostka typowo turystyczna w rejsach kilku- kilkunastodniowych dla spragnionych wrażeń urlopowiczów. Atrakcją jest tradycyjny takielunek obsługiwany przez dostatecznie liczną obsługę – zawodowych żeglarzy, oraz typowo hotelowe luksusowe wnętrza ze słynną kuchnią.

Żaglowiec został zbudowany w 1931 roku w stoczni w Kilonii dla amerykańskiego milionera E. F. Huttona. Stanowił prezent, który Hutton ofiarował swojej żonie, Marjorie Merriweather Post. Statek pierwotnie nosił nazwę „Huzar” i w momencie powstania był największym żaglowcem świata. Powstał li tylko dla splendoru i rozrywki, nie jest jednak pałacem na wodzie i ma w sobie wszystkie cechy typowego tradycyjnego żaglowca. Jedyną różnicą w porównaniu ze współczesnymi mu jednostkami było to, że zamiast ładowni miał od momentu powstania kabiny pasażerskie.

Żaglowiec kilkakrotnie przechodził z rąk do rąk, zawsze wożąc wyjątkowych gości. Ostatecznie jednak wylądował niemal jako wrak w zatoce Colon w Panamie. Odkupiło go hamburskie przedsiębiorstwo turystyczne, starannie wyremontowało i przystosowało do morskiej turystyki. Obecnie armatorem jest niemiecka firma Sea Cloud Cruises, utrzymująca w celach turystycznych również kilka innych jednostek – w tym jeszcze jeden żaglowiec, znacznie nowocześniejszy – Sea Cloud II. Od 1983 przez z górą ćwierć wieku kapitanem Sea Cloud był Polak, kpt. ż. w. Ryszard Choiński, były dowódca m.in. legendarnego Daru Pomorza. W międzynarodowej załodze pochodzącej z wielu krajów oraz wśród kadry oficerskiej pływa również kilku innych Polaków.

Także dziś na pokładzie codziennością są prace bosmańskie, stawianie żagli wymaga wspinaczki na reje, a wszelkie manewry wymagają dużej krzątaniny całej załogi. Stosowanie silników jest ograniczane do minimum. Pomimo luksusowych hotelowych wnętrz żaglowiec nie jest typowym dla współczesnych statków turystycznych "miastem rozrywki" z basenami, kasynami, itd. Właściciel stara się zachować dla swoich gości jak najwięcej elementów tradycyjnej żeglarskiej przygody – nawet mimo tego, że goście są tylko obserwatorami czynności wykonywanych przez załogę. Pielęgnowane są również wszelkie inne elementy żeglarskiej tradycji. Żaglowiec można właściwie nazwać żywym pływającym pomnikiem.

Dane techniczne 
 długość żaglowca wzdłuż pokładu – ok. 100 m
 liczba masztów - 4
 wysokość masztów – 62 m
 powierzchnia ożaglowania – 3600 m²
 napęd dodatkowy - 4 silniki spalinowe po 1500 KM każdy
 liczba miejsc pasażerskich – 60

Przypisy 

Barki (żaglowce)
Statki z XX wieku
Smok (ujednoznacznienie)

smok – mityczne zwierzę
 Smok Wawelski
 smok chiński
 wąż-smok – mitologia mezopotamska
 lew-smok – mitologia mezopotamska
 smoki tolkienowskie
 smoki Świata Dysku
 Smok – gwiazdozbiór
 „Smok" – sztuka Jewgienija Szwarca
 ORP „Smok" – holownik
 „Smok" – galeon, nieukończony polski okręt z 1572 roku
 „Smok" – pociąg pancerny
 „Smok” – fikcyjny pojazd z filmu Doktor No o przygodach brytyjskiego agenta Jamesa Bonda
 System Monitoringu i Osłony Kraju
 SMOK – Studencka Międzyuczelniana Organizacja Kresowiaków
 Srebrny Smok, Złoty Smok i Smok Smoków – nagrody filmowe

z dziedziny zoologii:
 smok latający – gatunek jaszczurki z rodziny agamowatych
 smok z Komodo – potoczna nazwa warana z Komodo
 Smok – rodzaj drapieżnego archozaura, nazywany „smokiem z Lisowic”

Zobacz też 

 dragon
 Mochty-Smok
Strefa sejsmiczna

Strefy sejsmiczne – obszary występowania częstych i silnych trzęsień ziemi. Obszary największej aktywności znajdują się głównie na granicach płyt litosfery (czyli wzdłuż stref subdukcji, uskoków transformujacych i grzbietów śródoceanicznych), rzadziej w obszarach wewnątrzpłytowych.

Tradycyjnie wyróżniano dwie główne strefy sejsmiczne Ziemi:

 okołopacyficzną (tzw. "pacyficzny pierścień ognia") – obejmującą pacyficzne wybrzeża obu Ameryk, archipelag Aleutów i Wysp Kurylskich, Japonię, Tajwan, Filipiny, Mariany, Nową Gwineę, archipelag Nowych Hebrydów, wyspy Fidżi, Samoa, Tonga, Kermadec i Nową Zelandię; występuje tu ok. 75% wszystkich rejestrowanych trzęsień ziemi; jest to pas utworzony głównie przez strefy subdukcji pod rowami oceanicznymi.     

 alpejsko-himalajską – strefa obejmująca krainy poddane fałdowaniom alpejskim – od Wysp Azorskich poprzez Alpy, Półwysep Apeniński, Bałkany, Anatolię, Wyżynę Irańską, góry Hindukuszu, Himalaje i Tybet po Wyspy Sundajskie; występuje tu około 15% wszystkich rejestrowanych trzęsień ziemi. Jest to pas utworzony głównie przez strefy subdukcji pod młodymi górami. 

Obecnie wiadomo też, że strefami sejsmicznymi są grzbiety śródoceaniczne (chodzi o te grzbiety śródoceaniczne, gdzie obserwujemy spreading) i ryfty kontynentalne (takie, jak Wielkie Rowy Afrykańskie czy ryft Bajkału). W rejonach tych występują płytkie trzęsienia ziemi.

Nie należy przy tym zapominać o zjawisku tzw. "wewnątrzpłytowych" trzęsieniach ziemi – związanych z głębokimi uskokami mieszczącymi się wewnątrz płyt tektonicznych, daleko od ich granic; zdarzenia te stanowią niecałe 10% rejestrowanych trzęsień ziemi.

Zobacz też 
 sejsmiczność

Przypisy 

Sejsmologia

ar:منطقة زلزالية
en:Seismic zone
ga:Crios seismeach
ko:지진대
mk:Сеизмичка зона
zh-yue:地震帶
zh:地震帶
Szum sejsmiczny

Szum sejsmiczny – niewielkie, nieregularne wahania w zapisie sejsmogramu, stanowiące jego tło. Dotyczy fali mechanicznej rozchodzącej się w Ziemi i obserwowanej przez sejsmografy (należy on również do kategorii szumów akustycznych o częstotliwościach niskich i bardzo niskich - także poniżej progu słyszalności).

Wywołane są przez:
 ruchy pływowe,
 wielkie ośrodki miejskie i przemysłowe,
 uderzenia fal morskich.

Sejsmologia
Sejsmiczny
Skala Richtera

Skala Richtera – skala logarytmiczna określająca wielkość trzęsienia ziemi na podstawie amplitudy drgań wstrząsów sejsmicznych, wprowadzona w 1935 roku przez amerykańskich geofizyków Charlesa F. Richtera i Beno Gutenberga. Początkowo zdefiniowana była tylko dla lokalnych trzęsień ziemi w Kalifornii. Później definicję skali kilkakrotnie rozszerzano. Współczesna sejsmologia do oceny wielkości wstrząsów sejsmicznych wykorzystuje magnitudę, skalibrowaną w taki sposób, by w przedziale typowych trzęsień ziemi (od 3 do 7) pokrywała się ze skalą Richtera. Obecnie popularnie (choć niezbyt poprawnie) nazwę skala Richtera używa się do wszelkich skal magnitud.

Skala Richtera jest skalą energetyczną, tj. określa energię wyzwoloną w czasie wstrząsu. Każdy kolejny stopień oznacza 10-krotnie większą poziomą amplitudę drgań oraz około 32-krotnie większą energię wyzwoloną (dokładnie  ponieważ 2 stopnie w tej skali, to 1000-krotny wzrost energii), mierzoną w dżulach (J). Zrezygnowano ze stosowania jej, ponieważ do pomiarów konieczny był sejsmograf skonstruowany przez Wooda i Andersona, który nie mierzył poprawnie wstrząsów silniejszych niż 6,8. Później Richter i Gutenberg zmodyfikowali swoją skalę, lecz najsilniejsze wstrząsy wciąż się w niej nie mieściły. Z tego względu skala Richtera jest skalą otwartą.

W przypadku wartości większych niż siedem Skala Richtera siedem nie odpowiada wartościom podawanych przez stacje sejsmologiczne. Przy tak dużych trzęsieniach skala Richtera jest „spłaszczana”: trzęsienie o magnitudzie 8,7 w skali Richtera miałoby wartość 8,5, a hipotetyczne trzęsienie o magnitudzie 10 w skali Richtera miałoby zaledwie 8,8. W związku z tym została ona w 1979 roku zmodyfikowana przez Thomasa Hanksa i Hirō Kanamoriego. Wyznaczyli oni tzw. moment magnitude scale, czyli pomiar momentu sejsmicznego. Od tego czasu do opisu wielkości trzęsień ziemi powinno używać się wartości magnitudy.

Skutki trzęsienia ziemi w zależności od jego wielkości w skali Richtera:

Do oceny wielkości trzęsienia ziemi w danym miejscu stosuje się skale makrosejsmiczne, np. skalę Mercallego.

Przypisy 

Skale sejsmiczne
Skale logarytmiczne
Skala Mercallego

Skala Mercallego (skala Mercallego-Cancaniego-Sieberga, skala MCS) – 12-stopniowa skala stosowana przy określaniu intensywności trzęsienia ziemi w danym miejscu, jedna z makrosejsmicznych skal trzęsień. Intensywność wstrząsu określana jest na podstawie wartości przyspieszenia drgań gruntu, a także opisie skutków trzęsienia na powierzchni Ziemi.

W Europie stosuje się obecnie Europejską Skalę Makrosejsmiczną EMS-98 opartą na wcześniejszych skalach makrosejsmicznych, np. na skali Miedwiediewa-Sponhouera-Kárnika (skali MSK).

.

Przypisy 

Mercallego
Sejsmika

Sejsmika (z gr. seismós = trzęsienie) – metody badania skorupy ziemskiej polegające na wzbudzaniu (za pomocą materiałów wybuchowych lub specjalnych urządzeń) lub wykorzystywaniu powstałych naturalnie w wyniku trzęsienia ziemi fal sejsmicznych  i ich rejestracji za pomocą sejsmografów lub geofonów. Metoda ta wykorzystywana jest w geofizyce poszukiwawczej i w analizie budowy Ziemi.

Do takich metod należą: profilowanie sejsmiczne oraz tomografia sejsmiczna.

Zobacz też 
 tektonika • skorupa ziemska
 trzęsienie ziemi • strefa sejsmiczna • epicentrum • hipocentrum • skala Richtera • magnituda
 sejsmologia • szum sejsmiczny • cień sejsmiczny • stacja sejsmologiczna • sejsmograf
 profilowanie sejsmiczne • sejsmika refleksyjna • tomografia sejsmiczna

Przypisy

Literatura 
 Zygmunt Trześniowski - "Jak odkryć ropę naftową"
Sejm

Sejm – nazwa parlamentu lub jednej z jego izb, obok senatu, występująca w krajach, wchodzących w przeszłości w skład Rzeczypospolitej Obojga Narodów.

 Sejm w I Rzeczypospolitej
 Sejm Rzeczypospolitej Polskiej
 Sejm Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej
 Sejm litewski (Seimas)
 Sejm łotewski (Saeima)
 Sejm w Księstwie Warszawskim
 Sejm w Królestwie Polskim
 Sejm powstańczy w czasie powstania listopadowego
 Sejm Wielkiego Księstwa Litewskiego
 Sejm Litwy Środkowej

Inne:
 Sejm – rzeka w Rosji i na Ukrainie

Zobacz też 
 sejm walny
 sejm konwokacyjny
 sejm ekstraordynaryjny
 Sejm Śląski
 sejm elekcyjny
 sejm koronacyjny
 sejm pacyfikacyjny
 sejm delegacyjny
 sejm prowincjonalny
 Sejm Czteroletni, Sejm Repninowski, Sejm kontraktowy
 Sejm Krajowy Galicji
 sejmik generalny, sejmiki ziemskie
 Sejm krajowy w Austro-Węgrzech
 Sejm niemy 1717
 Sejm grodzieński (1793)
 Sejm Dzieci i Młodzieży
Powłoka Bourne’a

Powłoka Bourne’a lub sh – historyczna powłoka systemu Unix.

Historia 
Stephen Bourne rozpoczął prace nad powłoką pod koniec 1975 roku w Bell Labs w czasie, gdy Ken Thompson przebywał na rocznym urlopie na Uniwersytecie w Berkeley. Powłoka była rozwinięciem wcześniejszego interpretera poleceń o nazwie shell. Jej pierwsze wydanie miało miejsce w 1977 roku w ramach Unix Version 7, dla którego była domyślną powłoką – zastępując wspomnianą powłokę autorstwa Kena Thompsona. 

Na większości systemów Unix oraz pokrewnych oryginalna ścieżka /bin/sh wskazuje na plik wykonywalny powłoki zgodnej z nią składniowo, np. ash czy mksh.

Język 
sh ustanowi także początkowo nieformalny — za sprawą popularyzacji przez książkę The Unix Programming Environment Briana Kernighana i Roba Pike`a — a potem ustandaryzowany przez POSIX język skryptowy. 

Składnia struktur kontrolnych została zainspirowana dialektem języka ALGOL 68, nad którym Bourne pracował na Uniwersytecie Cambridge. Wywodzą się z niego postacie if ~ then ~ elif ~ then ~ else ~ fi, case ~ in ~ esac z jedynym odstępstwem w postaci zamiany od na done, jako słowa kończącego pętle for/while.

Przykład kodu:
 #!/bin/sh
 echo Hello World!
 echo Dzisiaj jest:
 date
 echo "wszystko OK?: "
 read odp
 if [ "$odp" != "n" ]
    then echo to fajnie
    else echo szkoda
 fi

Wynikiem tego programu jest:
 Hello World!
 Dzisiaj jest:
 10-10-2006
 wszystko OK?:
 t
 to fajnie

Skrypt uruchamiało się podając interpreterowi jego ścieżkę: sh /tmp/przyklady/skrypt. Skrypt można uruchomić bezpośrednio, jeśli nadano mu prawa wykonywania w systemie plików i znajduje się (jak w przykładzie powyżej) jako pierwsza linia #!/bin/sh, która wywołuje ścieżkę powłoki mającej go wykonać.

Ograniczenia 
Jednym z ograniczeń powłoki sh jest brak możliwości operowania na liczbach całkowitych bez tworzenia nowego procesu.

Zobacz też 
 powłoka bash
 powłoka C (Csh)
 powłoka Korna (Ksh)
 powłoka Z (Zsh)

Uwagi

Przypisy

Bibliografia 
 

Powłoki systemowe
Szpekucha

Szpekucha - tradycyjna, wielkanocna potrawa rodzin polskich na Litwie, będąca pochodzenia niemieckiego, a więc potrawa wynikająca z krzyżówki kultur. "Kuchen" to po niemiecku ciasto, "Speck" - słonina, a szpekuchy to malutkie pieczone drożdżowe pierożki nadziewane słoniną przesmażoną z cebulą i ziołami.

Kuchnia litewska
Kuchnia niemiecka
Potrawy mięsne
Pierogi
Styczeń

Styczeń jest miesiącem zimowym na półkuli północnej, a letnim na południowej.

Etymologia 

Jego nazwa, podobnie jak i pozostałych miesięcy (z wyjątkiem marca i maja), pochodzi od charakterystycznych cech, związanych z towarzyszącymi temu miesiącowi zjawiskami przyrodniczymi lub z rytmem wykonywanych w tym czasie prac na roli. Nazwa miesiąca (według Brücknera) pochodzi od słowa „tyki”, które w tym czasie sporządzali gospodarze. Nazwa może też pochodzić od „styku” z uwagi na to, że miesiąc ten występuje na przełomie roku. W języku staropolskim styczeń nazywano również tyczniem, godnikiem i ledniem (por. współczesna czeska nazwa miesiąca: leden). 

Łacińska nazwa Ianuarius (zobacz: kalendarz rzymski) została zapożyczona przez większość języków europejskich, pochodzi od boga początku – Janusa.

Zobacz też 

 powstanie styczniowe
 przysłowia o styczniu
 świąteczne dni ruchome

Przypisy
Sierpień

Sierpień jest miesiącem letnim na półkuli północnej, a zimowym na południowej.  Nazwa miesiąca (według Brücknera; dawniej sirzpień) pochodzi od używanego w żniwach sierpa (por. ,  / serpeń;  lipiec). Inna nazwa to stojączka czy stojaczka. Łacińska nazwa Augustus (zobacz: kalendarz rzymski), zapożyczona przez większość języków europejskich, nadana została na cześć cesarza Oktawiana Augusta; przedtem miesiąc ten (początkowo 6. w kalendarzu) nazywał się Sextilis.

Przypisy

Zobacz też 

 nowela sierpniowa, Sierpień 1980, porozumienia sierpniowe, Wolny Związek Zawodowy Sierpień 80
 przysłowia o sierpniu 
 święta ruchome

Sierpień
Spowiedź

Spowiedź: Sakrament pokuty i pojednania – jeden z sakramentów w katolicyzmie, prawosławiu i anglikanizmie
 Spowiedź (rozprawa Adrienne von Speyr) – rozprawa Adrienne von Speyr z 1960
 Spowiedź (rozprawa Lwa Tołstoja) – rozprawa Lwa Tołstoja z lat 1879-1880
 Spowiedź (singel) – trzeci singel z płyty Antepenultimate Kasi Kowalskiej

Zobacz też 

 Nepomuk – figura świętego Jana Nepomucena, uważanego za patrona dobrej spowiedzi i spowiedników
 Pokuta – strona ujednoznaczniająca
Sztuka prekolumbijska

Sztuka prekolumbijska - artykuł obejmuje ogół aktywności artystycznej na cywilizowanych terenach obu Ameryk przed przybyciem Europejczyków.

Zarys ogólny  
Przed dotarciem Krzysztofa Kolumba do Ameryki i podbojem tego kontynentu dokonanym przez hiszpańskich konkwistadorów była to ziemia zamieszkana przez autochtoniczne ludy, które wytworzyły własne cywilizacje. Najstarsze ślady pobytu człowieka na terenach Ameryki odnaleziono w Tepexpan i Tlapacoya w Meksyku oraz w jaskini Pikimachay koło Ayacucho w Peru. Są to ślady datowane na 20 tysięcy lat p.n.e. Zazwyczaj przyjmuje się, że pierwsi ludzie na tereny Ameryki przybyli z Azji, przez Cieśninę Beringa, około 25-30 tysięcy lat temu. Rozwój różnych kultur tego obszaru uważa się za niezależny od rozwoju kultur Eurazji. Jednak nasza wiedza o początkach i źródłach rozwoju nadal jest niewielka. Pewnym jest, że zapoczątkowała ją chwila przejścia z koczowniczego trybu życia na osiadły, podjęcie uprawy kukurydzy oraz ziemniaka (Peru).

Ideologia 

Najstarsze cywilizacje obszaru Ameryki związane są z rytmem uprawy kukurydzy. Kalendarz świąt, odprawianych rytuałów, składania ofiar opiekuńczym bogom, podporządkowane były różnym etapom wzrostu tej rośliny. Mity interpretowały rzeczywistość, wyjaśniały zdarzenia towarzyszące życiu człowieka. Sztuka obrazująca mity miała za zadanie stworzyć wyobrażenie bogów, potrzebne przedmioty kultu. Jej twórcami byli przedstawiciele stanu kapłańskiego. Dzieła tworzone były w izolacji, przy zachowaniu niezbędnych rytuałów. Tkwiła w nich magiczna siła symbolu, wyrażona przez kolor, użyty materiał (np. jadeit był kamieniem przynoszącym szczęście, z niego wykonywano symboliczne serce posągów; kolor czerwony należał do boga deszczu Tlaloca a czarny do Tezcatlipoki, użycie czarnego i czerwonego razem znaczyło wiedzę).

Regionalizacja i periodyzacja 

Dla opisania i uporządkowania kultur obszar przedkolumbijskiej Ameryki został podzielony przez naukowców na trzy regiony:
 północny, obejmujący Meksyk, Gwatemalę, Salwador i część Hondurasu, nazwany Mezoameryką
 środkowy, obejmujący Panamę, Nikaraguę, Kostarykę, Kolumbię i część Hondurasu (obszar ten jest najsłabiej poznany przez badaczy)
 południowy, obejmujący Ekwador, Peru, Chile, część Boliwii, nazwany obszarem andyjskim. 
Każdy z tych obszarów cechują różnice pomiędzy organizacją życia społeczeństw, religią i sztuką. Różna jest też chronologia przyjmowana dla rozwoju sztuki tego terytorium. Przyjmuje się, że początki rozwoju sztuki prekolumbijskiej to II tysiąclecie p.n.e., a jej największy rozkwit to I tysiąclecie p.n.e. Wspólną cechą architektury tych obszarów było wznoszenie budowli o kształcie piramidy schodkowej oraz stawianie monumentalnych rzeźb z kamienia. Ceramika najszybciej rozwinęła się na terytorium środkowym. Tkactwo związane jest przede wszystkim z Peru i Mezoameryką. Kultury te zostały zniszczone przez Europejczyków w pierwszej połowie XVI wieku, a ich elementy przetrwały jedynie w sztuce ludowej.

Zobacz też  
sztuka Mezoameryki
kultury andyjskie
style architektoniczne.
Stolice państw świata

Poniższa lista przedstawia listę stolic państw świata ułożonych w kolejności alfabetycznej.

A

B

C

D

E

F

G

H

I

J

K

L

Ł

M

N

O

P

R

S

T

U

V

W

Z

Terytoria o statusie nierozstrzygniętym

Zobacz też 
 lista stolic państw świata według kontynentów
 historyczne stolice państw świata
 państwa świata
 terytorium zależne

Uwagi

Przypisy

Bibliografia 
 Nazwy państw i stolic za: 

Nazwy geograficzne
!
Listy miejscowości
Standard ML

Standard ML (SML) – język programowania funkcyjnego powstały w 1990 roku jako pierwszy standard języka ML (ang. Meta Language). Twórcami SML-a byli Robin Milner, Mads Tofte i Robert Harper.

W 1997 roku powstał aktualny standard języka. Został on opracowany przez Milnera, Tofte i Harpera oraz Davida Mac Queeina.

Podobnym językiem jest OCaml.

Przykładowy kod 
Poniższy kod realizuje algorytm sortowania szybkiego:
<<.
 val filt = List.filter
 fun quicksort << xs = let
   fun qs [] = []
     | qs [x] = [x]
     | qs (p::xs) = let
         val lessThanP = (fn x => << (x, p))
         in
           qs (filt lessThanP xs) @ p :: (qs (filt (not o lessThanP) xs))
         end
   in
     qs xs
   end

Meta Language
Sprzęgło

Sprzęgło – mechanizm stosowany w budowie maszyn do łączenia oraz rozłączania wałów w celu przekazywania momentu obrotowego. Inaczej jest to zespół części służących do połączenia dwóch niezależnie obrotowo osadzonych wałów, czynnego – napędowego i biernego – napędzanego, w celu przeniesienia momentu obrotowego.

Sprzęgło składa się z członu napędzającego (czynnego) zainstalowanego na wale napędzającym, członu napędzanego (biernego) zainstalowanego na wale napędzanym oraz elementów łączących. Elementem łącznym może być jedna lub więcej części maszynowych lub czynnik, tak jak to ma miejsce w sprzęgle hydrokinetycznym.

Dzięki sprzęgłom silniki, zespoły układu napędowego oraz mechanizmy robocze można wykonywać w postaci odrębnych zespołów maszyn i urządzeń, a następnie łączyć je za pomocą montażu. Stosowanie różnych sprzęgieł umożliwia również spełnienie wielu innych zadań, które wymagałyby bardzo skomplikowanej konstrukcji maszyn, a nawet byłyby niemożliwe do wykonania.

Podział sprzęgieł 

 ze względu na sposób połączenia członów
 sprzęgła nierozłączne
 sprzęgła rozłączne
 ze względu na kierunek przekazywania mocy
 sprzęgła jednokierunkowe
 sprzęgła dwukierunkowe
 ze względu na to, czy człon napędzany porusza się z tą samą prędkością obrotową co napędzający
 sprzęgła przymusowe
 sprzęgła poślizgowe
 sprzęgło cierne
 sprzęgło indukcyjne
 sprzęgło hydrokinetyczne
 sprzęgło wiskotyczne
 sprzęgła przeciążeniowe (bezpieczeństwa)
 sprzęgła rozruchowe
 sprzęgła wyprzedzeniowe
 sprzęgła posiłkowe
 sprzęgła rozruchowo-przeciążeniowe

Zaawansowany podział sprzęgieł

Zobacz też 
 para kinematyczna
 przegub
 sprzęgło sygnałowe

Przypisy 

!
Układ przeniesienia napędu
Wirtualna Lain

– 13-odcinkowy serial anime z gatunku cyberpunk, wyprodukowany przez studio . Kolejne odcinki miały swoją premierę na kanale TV Tokyo od lipca do września 1998. 

W Polsce serial był emitowany przez Canal+ i Hyper pod tytułem Wirtualna Lain.

Fabuła

Bohaterowie 
  – główna bohaterka.
  – główny twórca Protocol 7, pracując w Tachibana Labs, bezprawnie dodał kod pozwalający mu na kontrolę nad całym protokołem i osadzenie swojej własnej świadomości w protokole. W konsekwencji został wyrzucony z firmy i wkrótce znaleziono go martwego na torach.
  – ojciec Lain, pasjonuje się komputerami i komunikacją elektroniczną, jest także pokazany gdy pracuje z Eiri Masami w Tachibana Labs. Delikatnie popycha Lain w stronę The Wired i kontroluje jej rozwój dopóki nie staje się pewna swojego stanu. Zostawia ją z zimnym pożegnaniem, mówiąc „Nie podobało mi się udawanie rodziny”. Wydaje się gorliwie zachęcać ją do zajęcia się The Wired, ale ostrzega przed zbytnim zaangażowaniem.
  – koleżanka z klasy Lain i jej jedyna prawdziwa przyjaciółka, Alice jest oddanym powiernikiem i ma prostą, szczerą osobowość. Jest sekretnie zakochana w jednym z nauczycieli.
  – starsza siostra Lain, 16-letnia uczennica, która czepia się zachowania swojej siostry. W pewnym momencie jej świadomość jest zaatakowana przez niebezpieczne halucynacje. Gdy Lain zaczyna zagłębiać się w The Wired, Mika jest w to wciągnięta przez swą bliskość Lain i zostaje uwięziona pomiędzy światem fizycznym i The Wired.
  – młody chłopiec w wieku Lain, który czasami pracuje dla The Knights i przynosi im „the one truth”. Kocha gry video i przesiaduje całymi dniami w klubie Cyberia wraz ze swoimi przyjaciółmi, Myu-Myu i Masayuki.
 „Office Worker” – główny szef w Tachibana Labs który ma swoją własną agendę prowadzoną przez Men in Black. Czeka na przyjście prawdziwego Boga poprzez The Wired i stoi za zamachem The Knights. Zna wiele ukrytych informacji o Lain, ale woli zadawać pytania niż na nie odpowiadać.
 The Men in Black – Karl Haushofer i Lin Sui-Xi pracują dla „Office Worker” śledząc i mordując wszystkich The Knights. Nie są poinformowani o prawdziwym planie, ale wiedzą o udziale Eiri Masami. Mówią, że nie potrzebują Boga z the Wired.

Odcinki

Przypisy

Linki zewnętrzne 

 Strona oficjalna 
 
 

Cyberpunk