Herod Wielki

Herod Wielki (Herodes Magnus), czasami w literaturze opisywany jako Herod (II) Wielki (ur. w 73 lub 72 roku p.n.e., zm. w 4 roku p.n.e.) – syn Idumejczyka Antypatra i Nabatejki Kypros. Od roku 47 p.n.e. był namiestnikiem Galilei mianowanym przez swojego ojca, a od 46 r. p.n.e. namiestnikiem Celesyrii i Samarii z ręki Oktawiana Augusta. W latach 37–4 p.n.e. król Judei z łaski Rzymu.

Wywód przodków

Życiorys 

Pod koniec 40 roku p.n.e. decyzją senatu rzymskiego został mianowany królem Judei. W konflikcie między Oktawianem i Antoniuszem wziął stronę tego drugiego, ale po jego klęsce pod Akcjum ukorzył się przed Oktawianem, który potwierdził jego władzę w Judei i oddał Herodowi ziemie zagarnięte wcześniej przez Kleopatrę. W latach 20. I wieku p.n.e. królestwo Heroda obejmowało, prócz Palestyny, też część dzisiejszej Jordanii, Libanu i Syrii. Sprawny władca i zarządca, znany z zainicjowania budowy wielu monumentalnych budowli (m.in. port w Cezarei, Twierdza Antonia widoczna z Via Dolorosa oraz rozbudowa Drugiej Świątyni w Jeruzalem).

W tradycji Ewangelii Mateusza przedstawiony został jako tyran pragnący zgładzić Jezusa, inicjator tzw. rzezi niewiniątek, jednakże istnieją wątpliwości, czy zdarzenie to faktycznie miało miejsce. Jedynym tekstem przekazującym informacje na ten temat jest wspomniana Ewangelia Mateusza, której autor mógł wpleść ten epizod w tok opowiadania z pobudek teologicznych. O rzezi niewiniątek nie wspominają pozostałe Ewangelie Nowego Testamentu ani wczesne apokryfy, jak również inne źródła historyczne, nawet pisma Józefa Flawiusza, opisujące epokę rządów Heroda z pozycji mu nieprzychylnych. Wiadomo jednak, że pod koniec życia Herod dopuścił się wielu mordów, poszukując rzeczywistych lub domniemanych spisków mogących pozbawić go władzy, m.in. zamordował swojego pierworodnego syna Antypatra (z pierwszej żony Doris). Zabił też jedną ze swoich żon oraz jej synów, brata i matkę, którą wydał na śmierć głodową w więzieniu. Po jego śmierci wybuchła tzw. Wojna Warusa.

Data śmierci 
Najczęściej podaje się, że Herod Wielki zmarł w 4 roku p.n.e. (wedle wyliczeń Jana Keplera między 12 marca a 11 kwietnia 4 roku p.n.e.). Józef Flawiusz pisał, że Herod umarł po 18 dniach od zaćmienia Księżyca. Miało się to wydarzyć niedługo przed wiosennym świętowaniem Paschy. Pojawiła się jednak hipoteza, nieciesząca się większą popularnością, że zmarł w grudniu 5 roku p.n.e. Pod koniec XX wieku pojawiły się także argumenty za przesunięciem jego śmierci na rok 1 p.n.e. lub nawet 1 n.e.

Grób Heroda 

7 maja 2007 Ehud Necer, archeolog z Uniwersytetu Hebrajskiego, poinformował o odkryciu grobu Heroda w Herodium, położonym 12 km na południe od Jerozolimy. Historyk Józef Flawiusz podawał Herodium jako miejsce spalenia zwłok Heroda, ale dokładna lokalizacja grobu pozostawała nieznana. Sarkofag króla został rozbity na kawałki, prawdopodobnie w czasie powstania Żydów.

Chrześcijanie w rodzinie Heroda 
Opierając się na fragmentach listu Pawła z Tarsu do Rzymian (Pozdrówcie tych, którzy należą do domu Arystobula, List do Rzymian 16, 10 oraz: Pozdrówcie Herodiona, mojego rodaka, 16, 11), szereg badaczy przyjmuje, że w rodzinie bądź otoczeniu potomków Heroda znajdowali się chrześcijanie – zdania na temat tego, jak bliska była to rodzina, pozostają podzielone.

Żony 
 Doris z Idumei, siostra Teudiona; rozstał się z nią w 42 p.n.e.
 od wiosny 37 p.n.e. Mariamme I, córka Aleksandra Hasmonejczyka; zamordowana w 29 p.n.e.
 Mariamme II, córka Szymona ben-Boetosa, arcykapłana
 Maltake, Samarytanka, zm. 4 p.n.e.
 Kleopatra z Jerozolimy
 nieznana z imienia bratanica Heroda
 nieznana z imienia córka Józefa I, stryja Heroda Wielkiego
 Pallas
 Fedra
 Elpis

Potomstwo 
Z małżeństwa z Doris:
 Antypater II

Z małżeństwa z Mariamme (I):
 Aleksander, zm. zimą 7/6 p.n.e.
 Arystobul, zm. zimą 7/6 p.n.e.
 nieznany z imienia syn, zm. przed 18 p.n.e.
 Salampsjo, żona Fazaela II, bratanka Heroda Wielkiego
 Kypros II, żona Antypatra III.

Z małżeństwa z Mariamme (II):
 Herod III (Herod Boethos, Herod z Rzymu, Herod Filip I), pierwszy mąż Herodiady

Z małżeństwa z Maltake:
 Herod Archelaos
 Herod Antypas
 Olimpias, żona Józefa III, bratanka Heroda Wielkiego

Z małżeństwa z Kleopatrą:
 Herod IV,
 Filip (Herod Filip II), zm. 34, tetrarcha Batanei, Gaulanitydy, Trachonu i Paneas.

Z małżeństwa z Pallas:
 Fazael III,

Z małżeństwa z Fedrą:
 Roksana, żona jednego z synów Ferorasa

Z małżeństwa z Elpis:
 Salome II, żona jednego z synów Ferorasa.

Małżeństwa z córką Józefa i córką Fazaela pozostały bezdzietne.

Zobacz też 
 Masada
 Macheront
 Rzeź niewiniątek
 Starożytny Izrael

Przypisy

Bibliografia 
 Johanan Aharoni, Michael Avi-Yonah (red.), The Carta Bible Atlas, Jerusalem, Carta, ss. 162-166, 2002. 
 Bosak Cz. P., Postacie Nowego Testamentu. Słownik-konkordancja, Poznań-Pelplin 1996, s. 166-167.
 Jerzy Ciecieląg, Palestyna w czasach Jezusa. Dzieje polityczne, Kraków 2000.
 Jerzy Ciecieląg, Polityczne dziedzictwo Heroda Wielkiego, Kraków 2002.
 Jan Klinkowski, Herod Wielki i jego epoka, Wrocław, Wydawnictwo TUM, 2007. 
 Aleksander Krawczuk Herod, król Judei, Warszawa, Wiedza Powszechna, 1989.
 Michael Grant, Herod Wielki, Warszawa, Cyklady, 2000.

Linki zewnętrzne 
 Współcześnie odnaleziony grób Heroda
 "Herod" – biblijny opis postaci

Dynastia herodiańska
Królowie Judei
Postacie Nowego Testamentu
Urodzeni w I wieku p.n.e.
Zmarli w 4 p.n.e.