alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Meteory

Meteory (gr. Μετέωρα (Meteora) z gr. metéoros – wzniesiony w górę, będący wysoko w powietrzu) – masyw skał z piaskowca i zlepieńca w środkowej Grecji na północno-zachodnim krańcu równiny tesalskiej w okolicy miasta Kalambaka. Skały osiągają wysokość do 540 m n.p.m.

Monastyry 
Na szczytach skał umiejscowiony jest zespół 24 prawosławnych klasztorów (monastyrów). Początkowo wszelkie materiały potrzebne do budowy i życia mnichów wciągane były na linach, również odwiedzający mogli dostać się do monastyrów jedynie w taki sposób. Obecnie część z monastyrów udostępniona jest dla zwiedzających i dla ich wygody wybudowano schody i pomosty.

Pierwsze wspólnoty religijne pojawiły się w Meteorach pod koniec X w., mieszkając w jaskiniach i pustelniach.

Legenda głosi, że św. Atanazy, założyciel Wielkiego Meteora (Megalo Meteoro), najstarszego monastyru, wzniósł się na szczyt na skrzydłach orła. To on założył pierwszy klasztor w roku 1336. Ponieważ trwały wówczas wojny Bizancjum z Serbią więc klasztory te były dobrym, niedostępnym schronieniem. Ukrywał się tu m.in. Jan Paleolog – następca tronu serbskiego. Okres świetności klasztory przeżywały za panowania osmańskiego sułtana Sulejmana Wspaniałego (1520–1566).

Monastyry gromadziły wtedy ogromne skarby, czerpiąc zyski z posiadłości ziemskich w Tesalii, Wołoszczyźnie i Mołdawii.

Od XVIII w. klasztory zaczęły podupadać (głównie na skutek kłótni opatów oraz erozji nieumiejętnie budowanych i konserwowanych budynków). W sumie wybudowano 24 klasztory (każdy na innej skale). Współcześnie tylko sześć klasztorów jest zamieszkanych i toczy się w nich normalne życie monastyczne. Są to cztery klasztory męskie i dwa żeńskie:
 Ajos Nikolaos (Świętego Mikołaja Odpoczywającego),
 Ajos Stefanos (Świętego Stefana),
 Ajias Triados (Świętej Trójcy),
 Megalo Meteoro (Wielki Meteor, Przemienienia Pańskiego),
 Rusanu (Rusanu, Świętej Barbary),
 Warlaam (Warłama).

Aby zwiedzić klasztory, należy mieć odpowiedni strój: długie spodnie dla mężczyzn, spódnica zakrywająca kolana i zakryte ramiona dla kobiet.

W kulturze masowej 
 Meteory były scenerią dla jednego z filmów o przygodach Jamesa Bonda pt. „Tylko dla twoich oczu”.
 Meteory były również miejscem akcji filmu pt. „Sky Riders” w reżyserii Douglasa Hickoxa z Jamesem Coburnem w roli głównej.
 Nazwa drugiego studyjnego albumu zespołu Linkin Park pochodzi właśnie od tego miejsca. Zanim jeszcze zaczęły się prace nad płytą, członkowie zespołu zobaczyli podpisane zdjęcie skał na ulotce biura turystycznego i postanowili, że album będzie robił takie samo wrażenie, jak one. Na końcu procesu tworzenia, postanowili nazwać płytę „Meteora”.

Zobacz też 

 Athos
 Lista Światowego Dziedzictwa UNESCO w Grecji

Linki zewnętrzne 
 Wspinaczka w Meteorach – opis i zdjęcia
 Opis i zdjęcia monastyrów
 Lista Światowego Dziedzictwa Kulturalnego i Przyrodniczego UNESCO – Meteory

 
Góry Grecji
Obiekty z listy dziedzictwa UNESCO w Grecji
Cerkwie w Grecji
Mg

Magnez (Mg) – pierwiastek chemiczny
 miligram (mg) – jedna tysięczna grama (0,001 g)
 Megagram (Mg) – milion gramów (1000000 g)
 Mistrz Gry (MG) – osoba prowadząca grę RPG
 Ministerstwo Gospodarki
 Medal for Gallantry – australijskie odznaczenie wojskowe
 MG Cars – brytyjski producent samochodów działający w latach 1924–2006.
 MG Motor – brytyjsko-chiński producent samochodów działający od 2006 roku.
Miedzioryt

Miedzioryt (dawne nazwy: sztych, kopersztych,  „miedź”, ) – technika graficzna wklęsła, najstarsza technika graficzna na metalu, stosowana już w 1. połowie XV wieku. Wywodzi się prawdopodobnie z próbnych odbitek otrzymywanych przy stosowaniu złotniczej techniki niella. Tradycyjnie przypisuje się ten wynalazek florenckiemu złotnikowi Tommasowi Finiguerra.

Grafiki wykonane w technice miedziorytu oznaczane są symbolem C2.

Rysunek wykonuje się rylcem na wypolerowanej płycie miedzianej, z tym, że najpierw wycinane są ogólne kontury, później wypełniane modelunkiem. Płytę pokrywa się farbą, po czym usuwa się jej nadmiar tak, że farba pozostaje jedynie w wyżłobionych rowkach. Następnie rycinę odbija się na prasie. Odbitka z takiej matrycy charakteryzuje się cienką ostro zakończoną kreską i nazywana jest również miedziorytem. W XVI–XVIII w. ryciny miedziorytnicze pełniły funkcję ilustracji książkowej oraz planszy kartograficznej. Specjalnym rodzajem miedziorytu jest miedzioryt punktowany, który powstaje przez zastosowanie zamiast rylca, punc o jednym lub kilku ostrych końcach.

Historia miedziorytu 
Technika miedziorytu pojawiła się w 1. połowie XV wieku. Pierwszy datowany miedzioryt pochodzi z 1420 roku z Nadrenii. Największymi ośrodkami rozwoju tej techniki były w XV i XVI wieku Włochy, Niemcy i Niderlandy. We Włoszech tworzyli Antonio Pollaiuolo, Baccio Baldini, Cristofano Robetta (Florencja), Andrea Mantegna (Mantua), Marcantonio Raimondi (Rzym). Mistrzami miedziorytu w Niemczech byli Martin Schongauer i Albrecht Dürer, w Niderlandach natomiast Lucas van Leyden, Hendrik Goltzius, Cornelius Cort.

Innym ważnym ośrodkiem była XVII-wieczna Francja za panowania Ludwika XIV. Tworzyli tam Robert Nanteuil, Gerard Edelinck, Antoine Masson i Claude Mellan, który wykonywał swoje grafiki metodą taille simple (np. w miedziorycie Veraicon, w którym spiralna linia o zróżnicowanej grubości tworzy światłocień).

Przypisy 

!
Mała Konstytucja z 1919 roku

Mała Konstytucja z 20 lutego 1919 roku (Uchwała Sejmu Ustawodawczego z dnia 20 lutego 1919 r. w sprawie powierzenia Józefowi Piłsudskiemu dalszego sprawowania urzędu Naczelnika Państwa) – uchwała Sejmu Ustawodawczego dotycząca tymczasowego ustroju państwa.

Ustrój państwa według Małej Konstytucji 
Mała Konstytucja wprowadziła w Polsce system rządów parlamentarno-gabinetowych – najwyższą władzę w państwie stanowił Sejm Ustawodawczy, którego wolę wykonywać miał Naczelnik Państwa oraz Rada Ministrów, jako swoisty komitet pozbawiony własnych uprawnień, niezależnych od Sejmu.

Prawa i ograniczenia Naczelnika Państwa:
 Naczelnik Państwa na podstawie „porozumienia z Sejmem” powoływał rząd.
 Naczelnik Państwa i rząd byli odpowiedzialni przed Sejmem.
 Naczelnik Państwa został pozbawiony inicjatywy ustawodawczej.
 Naczelnik Państwa nie posiadał prawa do rozwiązywania Sejmu.
 Akty prawne wydawane przez Naczelnika Państwa wymagały kontrasygnaty właściwego ministra.

Kalendarium Małej Konstytucji 
 Uchwalona 20 lutego 1919 roku; weszła w życie tego samego dnia, pozbawiając mocy obowiązującej Dekret z dnia 22 listopada 1918 r. o najwyższej władzy reprezentacyjnej Republiki Polskiej ().
 Ogłoszona 27 lutego 1919 roku w „Dzienniku Praw Państwa Polskiego” nr 19, pod poz. 226.
 Zmieniona 25 lutego 1920 roku przez Uchwałę Sejmu z dnia 13 lutego 1920 r. uzupełniającą uchwałę Sejmu z dnia 20 lutego 1919 r. () wprowadzającą zakaz wprowadzania do obiegu środków płatniczych oraz zaciągania pożyczek państwowych lub przyjmowania przez Państwo gwarancji finansowych bez uprzedniej zgody Sejmu.
 Uchylona 1 czerwca 1921 roku przez art. 126 ust. 2 Ustawy z dnia 17 marca 1921 r. – Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej () oraz – w stosunku do praw i obowiązków Naczelnika Państwa – art. 2 Ustawy przechodniej z dnia 18 maja 1921 r. do Ustawy Konstytucyjnej z dnia 17 marca 1921 r. w sprawie tymczasowej organizacji władzy zwierzchniej Rzeczypospolitej (). Art. 2 głosił: Prawa i obowiązki obecnego Naczelnika Państwa, określone w uchwale Sejmu z dnia 20 lutego 1919 [...] trwają do chwili objęcia urzędu przez Prezydenta Rzeczypospolitej, wybranego na podstawie Ustawy Konstytucyjnej z dnia 17 marca 1921.

Przypisy 

Konstytucje II Rzeczypospolitej
Sejm Ustawodawczy (1919–1922)
1919 w Polsce
Mała Konstytucja z 1992

Mała Konstytucja z 1992 r. – Ustawa Konstytucyjna z dnia 17 października 1992 o wzajemnych stosunkach między władzą ustawodawczą i wykonawczą Rzeczypospolitej Polskiej oraz o samorządzie terytorialnym. Uchwalona przez Sejm I kadencji (1991–1993). Obowiązywała od 8 grudnia 1992 do 16 października 1997.

Treść Małej Konstytucji, uchwalonej w 1992 r., w sposób syntetyczny określona została w tytule tego aktu. Regulowała ona organizację oraz funkcjonowanie organów państwa w zakresie władzy ustawodawczej (Sejm i Senat) oraz wykonawczej (Prezydent i rząd). Zawierała także podstawowe ustalenia dotyczące samorządu terytorialnego.

Ideą, jaka przyświecała jej twórcom, była chęć prawnego zamanifestowania ostatecznego odejścia od modelu ustrojowego okresu tzw. konstytucjonalizmu socjalistycznego, a także, jak głosi wstęp „usprawnienie działalności naczelnych władz państwa”. Ponieważ Mała Konstytucja regulowała jedynie część spraw stanowiących tradycyjnie przedmiot konstytucji, utrzymała ona w mocy niektóre przepisy Konstytucji lipcowej z 1952. Mimo z góry zamierzonego krótkiego okresu jej obowiązywania, była ona trzykrotnie nowelizowana, przy czym niektóre z tych nowelizacji (np. ograniczenie prawa prezydenta do rozwiązania Sejmu i Senatu) były wyrazem ówczesnych konfliktów politycznych.

Na jej mocy zostały uchylone przepisy Konstytucji PRL z 1952 roku dotyczące ustroju socjalistycznego i wprowadzone nowe, stanowiące podstawę ustroju politycznego i gospodarki rynkowej. Stanowiła ona, że organami Państwa w zakresie władzy ustawodawczej są Sejm i Senat Rzeczypospolitej Polskiej, w zakresie władzy wykonawczej – Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej i Rada Ministrów, w zakresie władzy sądowniczej – niezawisłe sądy.

Sprecyzowała prerogatywy prezydenta i wprowadziła zasadę kontrasygnaty premiera lub właściwego ministra dla aktów prezydenta. Rząd powoływany był przez prezydenta, ale wymagane było uzyskanie wotum zaufania w Sejmie. Rada Ministrów zyskała możliwość wydawania rozporządzeń z mocą ustawy. Prezydent miał możliwość skrócenia kadencji parlamentu, gdy ten uchwali wotum nieufności dla premiera i nie powoła nowego. Znosiła również prawo prezydenta do rozwiązania parlamentu, gdy ten przyjmie ustawę uniemożliwiającą prezydentowi wykonywanie obowiązków.

Mała Konstytucja z 1992 r. przestała obowiązywać z dniem wejścia w życie Konstytucji z 2 kwietnia 1997, czyli 17 października 1997.

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 Tekst w języku polskim. Biblioteka Sejmowa

Byłe konstytucje
Konstytucje III Rzeczypospolitej
1992 w Polsce
Mistyk

Mistyk (gr. μύστης, co oznacza "ten, który został zainicjowany") – osoba praktykująca mistycyzm oraz posiadająca doświadczenia mistyczne. Mistyk musi zostać uprzednio zainicjowany przez żyjącego mistrza. Inicjacja mistyczna wiąże się z prowadzeniem w pełni moralnego i uczciwego życia, co równa się z abstynencją od alkoholu i narkotyków, zaprzestaniu jedzenia mięsa, ryb, drobiu i jajek, abstynencji seksualnej u osób niezwiązanych małżeństwem. Mistycyzm skupia się na indywidualnym doświadczeniu Boga, w przeciwieństwie do religii, która koncentruje się na grupie ludzi. Przynależność do religii nie ma związku z doświadczeniem mistycznym, ponieważ u źródła każdej religii leży ta sama mistyczna prawda.

Przypisy
Muzułmanin

Muzułmanin (z  (muslim) – poddany Bogu), mahometanin – wyznawca islamu.

W Koranie termin ten odnosi się tylko do wyznawców religii muzułmańskiej.

Nieakceptowane przez wyznawców islamu jest często spotykane w Europie określenie „mahometanin” w znaczeniu wyznawcy religii proroka Mahometa (historycznie stosowane w różnych językach i ogólnie zrozumiałe w kulturze europejskiej), a zupełnie nie do przyjęcia jest określenie „wyznawca Mahometa”, ponieważ Mahomet nie jest uznawany za Boga, tylko za proroka. Obydwa określenia mogą urażać uczucia religijne muzułmanów, gdyż skupianie większej uwagi na Mahomecie niż na Allahu uznawane jest za „przydawanie towarzyszy Allahowi”, czyli najcięższy grzech: naruszenie pierwszego filaru islamu.

Rzeczownik muzułmanin używany na określenie wyznawcy islamu piszemy małą literą, natomiast dużą literą (Muzułmanin) wtedy, gdy mowa o przedstawicielu grupy etnicznej w dawnej Jugosławii (patrz: Muzułmanie z narodowości).

Muzułmanina – wyznawcy islamu – nie należy utożsamiać z islamistą, czyli zwolennikiem doktryny politycznej zwanej islamizmem.

Islam
Mincerz

Mincerz lub mincarz (niem. Münzer, łac. monetarius) – pracownik mennicy produkujący monety. W średniowiecznej Polsce był urzędnikiem królewskim zajmującym się także kontrolą monety będącej w obiegu, jej wymianą oraz ściganiem i karaniem fałszerzy. Z upływem czasu mincerze tracili uprawnienia policyjno-sądowe, stając się jedynie rzemieślnikami od wytwarzania pieniądza bilonowego.

Bibliografia 
 Józef Andrzej Szwagrzyk, Pieniądz na ziemiach polskich X-XX w.. Wrocław: Ossolineum, 1990.
 Tadeusz Kałkowski, Tysiąc lat monety polskiej. Kraków, 1974.

Linki zewnętrzne 

 https://web.archive.org/web/20160402090844/http://dawnezawody.waw.pl/index.php/mincerstwo-wybijamy-wlasne-monety

Numizmatyka
Zawody historyczne
Mo

– rodzaj kimona
 MO – Milicja Obywatelska w PRL
 MO – nośnik magneto-optyczny (np. MiniDisc)
 Mo – molibden – pierwiastek chemiczny
 MO – Modus operandi (łac.)
 MØ – duńska piosenkarka i autorka tekstów
MF

Skrótowiec MF:
 Ministerstwo Finansów
 fale średnie (ang. medium frequency)
 od ang. Motor Ferry – prom motorowy (zobacz też skrótowce przed imionami statków)
 Massey Ferguson – przedsiębiorstwo produkujące maszyny rolnicze
Medowie

Medowie – lud indoeuropejski zamieszkujący w starożytności północno-zachodni Iran. Według Herodota dzielili się na następujące plemiona: Busowie, Paretakenowie, Struchaci, Arizantowie, Budiowie, Magowie.

Pierwsza znana wzmianka o nich pochodzi z 834 r. p.n.e. ze źródeł asyryjskich, które mówiły o tym, że król asyryjski Salmanasar III w czasie kampanii prowadzonej przeciwko królowi Namri, przeszedł przez ziemie Madai czyli Medów. Ziemie te lokalizowane są w górach Zagros na wschód od Mezopotamii. 

Państwo medyjskie ze stolicą w Ekbatanie (dzisiejszy Hamadan) powstało w 700/699 r. p.n.e. Pierwszym królem został Dejokes "mąż rozumny", budowniczy pałacu, murów obronnych miasta i twórca dworskiej etykiety. Panował do 647/646 r. p.n.e. Po nim nastały rządy Fraortesa. Powodowany ambicją powiększenia terytorium państwa, podbił Persję i wspólnie z podległym mu ludem perskim wyruszył przeciwko Asyryjczykom. Wyprawa zakończyła się klęską wojsk medyjskich i śmiercią króla w 625/624 r. p.n.e.

Następcą Fraortesa został jego syn Kyaksares, najwaleczniejszy spośród władców medyjskich. Pragnął on pomścić śmierć ojca poprzez zniszczenie Niniwy, stolicy Asyrii. W tym celu zreorganizował armię i na czele jej licznych oddziałów wyruszył przeciwko Asyryjczykom. Pierwsze starcie zakończyło się zwycięstwem Medów, jednak nim doszło do oblężenia Niniwy, zostali oni zaatakowani przez armię scytyjską króla Madjasa. Media znalazła się pod panowaniem Scytów.

Kjaksares odzyskał władzę podstępem. Podczas uczty, którą wydał na cześć arystokracji scytyjskiej, w tym również króla Madjasa, nakazał upić zaproszonych a następnie zamordować.

Po ponownym objęciu rządów zawarł przymierze z Babilonią.

W 614 roku p.n.e. Medowie zdobyli Aszur. W 612 r. p.n.e. wspólnie z Babilonią przez 90 dni okresu letniego oblegali Niniwę. Miasto zostało splądrowane, bogate świątynie ograbione a imperium asyryjskie podzielone pomiędzy sprzymierzeńców.

Kjaksares podbił również krainę Manna, zniszczył królestwo Urartu oraz prowadził wojnę z królem Lidii Alyattesem, zakończoną rozejmem w 585 r. p.n.e. W rok po tym wydarzeniu zmarł.

Rządy po nim przejął Astyages. Odziedziczył po ojcu potężne imperium, jednak nie zdołał utrzymać pokojowych stosunków z Babilonią i szybko znalazł się z nią w stanie wojny. W 549 r. p.n.e. wnuk króla, Cyrus II na czele wojsk perskich wyruszył przeciwko armii swojego dziadka. Zwycięstwo Persów doprowadziło do upadku państwo Medów, którzy już nigdy nie odzyskali niezależności. Jednakowoż stanowili równouprawniony lud obok Persów w imperium.

Medowie a Kurdowie 
Wedle jednej z hipotez zakłada się, że potomkami Medów są Kurdowie.

Zobacz też 
 Mag (kapłan perski)

Przypisy 

Starożytna Persja
Starożytne ludy irańskie
Ludy starożytnego Bliskiego Wschodu
Miara

miara w analizie matematycznej
 miara w metrologii

Zobacz też
Matryca

Matryca (łac. mater – matka) – ogólne określenie formy do wykonywania kopii.

 matryca w druku (zarówno w grafice warsztatowej, jak i poligrafii) – forma służąca m.in. do powielania odbitek (negatywem matrycy jest patryca)
 matryca chemigraficzna
 matryca grawerowana
 matryca kolodionowa
 matryca strukturalna
 matryca – w tradycyjnym zecerstwie służyła do odlewania czcionek lub też mechanicznego składu tekstu (monotypowego lub linotypowego)
 matryca – w technice potoczna nazwa każdej wgłębnej formy z wykrojami odpowiadającymi kształtom w kuciu, odlewnictwie, tłoczeniu, jak i galwanoplastyce
 matryce w fotografii cyfrowej
 matryca CCD
 matryca CMOS
 matryca – substancja lub zanieczyszczenie towarzyszące próbce poddawanej badaniu techniką analityczną (np. rozpuszczalnik)
 matryca – fragment DNA, na którym odbywa się amplifikacja
 matryca – tło na którym występują płaty, korytarze ekologiczne, sięgacze, węzły ekologiczne; w krajobrazie rolniczym matrycą są rozłogi, a w krajobrazie zurbanizowanym – kwartały zabudowy - według Formana i Godrona
 matryca w elaboracji amunicji – narzędzie umieszczone w prasie elaboracyjnej przywracające łusce pochodzącej z odstrzelonej amunicji wymiary nominalne; również służące do osadzania pocisku w łusce

Przypisy
Mżawka

Mżawka – opad atmosferyczny (hydrometeor) w postaci gęsto padających drobnych kropelek wody o średnicy poniżej 0,5 mm.

Krople wody o tak małej średnicy mają niewielką prędkość spadania od 0,1 cm/s do 20 cm/s. Tak niewielka prędkość spadania kropli sprawia, że są niesione przez wiatr, a nie spadają, co wywołuje osiadanie na powierzchniach pionowych przedmiotów, powstała w ten sposób woda jest czasami określana jako osad atmosferyczny, a w rzeczywistości stanowi zjawisko pośrednie między opadem a osadem atmosferycznym. W niskich temperaturach w zależności od warunków opadania/osadzania mżawka wywołuje szadź, zamróz, gołoledź, w tym i czarny lód.

Mżawka pochodzi często z niskich chmur warstwowych, chmur stratocumulus (zazwyczaj w postaci virgi) lub z cumulusów pasatowych. Opad o większych kroplach określa się jako deszcz. Mżawce często towarzyszy mgła, a dla drobnych kropel mżawka jest jednocześnie mgłą. 

Mżawka jest jednym z istotnych mechanizmów opadu w chmurach stratyfikowanych typu stratus i stratocumulus. Mżawka jest także jednym z mechanizmów tzw. ciepłego deszczu z chmur cumulus humilis (cumulus pasatowy) nad oceanami w obszarach około tropikalnych. Jedną z hipotez powstawania mżawki w cumulusach pasatowych jest jej powstawanie na zarodkach nukleacji złożonych z soli morskiej. Obecnie (2007) mżawka była przedmiotem kilku kampanii pomiarowych, m.in. zobacz Deszcz z Cumulusa nad Oceanem lub DYCOMS.

Potocznie mżawka jest nazywana kapuśniaczkiem.

Zobacz też 

 mgła
 mikrofizyka chmur

Opady
Medyna (miasto)

Medyna (arab. المدينة, Al-Madīna; z arab. Madinat an-Nabi = 'miasto proroka') – miasto w północno-zachodniej Arabii Saudyjskiej, siedziba administracyjna prowincji Medyna. W 2010 roku liczyło ok. 1,1 mln mieszkańców. W Medynie znajdują się groby, w których według tradycji pochowano Mahometa oraz jego córkę Fatimę.

Historia 
W czasach przed Hidżrą Mahometa Medyna była znana pod inną nazwą - Jatrib (arabski:يَثْرِب). Według tradycji w 622 roku w Medynie schronił się Mahomet po opuszczeniu Mekki (stąd obecna nazwa Madinat al-Nabi – miasto proroka). Medyna stała się drugim po Mekce świętym miejscem islamu. Do 661 roku Medyna była stolicą kalifatu arabskiego. Później miastem rządzili emirowie zależni od kalifów, a następnie od sułtanów tureckich. W 1804 roku władzę nad miastem objęli wahhabici. Podczas panowania Husajna Ibn Alego (lata 1916–1924) Medynę przyłączono do Arabii Saudyjskiej. W 1961 roku w Medynie otworzono uniwersytet.

Gospodarka 
Co roku Medynę odwiedza ok. 2 mln pielgrzymów. Miasto jest ośrodkiem handlu i rzemiosła (produkuje dywaniki modlitewne, odzież, tkaniny). W Medynie rozwinął się również przemysł spożywczy. Miasto jest połączone szosą samochodową z Rijadem, Janbu i Jordanią, a autostradą z Dżuddą. W Medynie znajduje się międzynarodowy port lotniczy.

Zobacz też 
 miejsce święte
 pielgrzymki w islamie

Przypisy 

Miasta w prowincji Medyna
Święte miejsca islamu
Medyna (miasto)
Mutacja głosu

Mutacja głosu ( „zmiana”) – zmiana brzmienia głosu u ludzi z dziecięcego na dorosły na skutek zmian fizjologicznych w obrębie narządów głosu w wyniku rozwoju i wzrostu. Następuje zarówno u chłopców, jak i w mniejszym stopniu u dziewcząt podczas okresu dojrzewania, czyli między 12 a 16 r.ż., i trwa około 2 lata.

Mutacja jest związana z silnym rozwojem krtani, która jest częścią układu oddechowego i również narządem głosowym. Następuje rozrost chrząstek krtaniowych, struny głosowe mocno się wydłużają, powiększa się tchawica i przestrzenie ponadkrtaniowe. Niekiedy powiększona krtań przybiera duże rozmiary, tworzy się tzw. „jabłko Adama” (rozrost chrząstki tarczowatej). Podczas mutacji występują częste chrypki, zakłócenia w emisji głosu: na zmianę dźwięki wysokie i niskie – na skutek zaburzeń w koordynacji mięśni krtani, przekrwienia błony śluzowej i zwiększonego wydzielania śluzu.

U chłopców zachodzi obniżenie wysokości głosu przeciętnie o jedną oktawę, u dziewcząt zaś o tercję lub nawet mniej. O mutacji głosu decydują hormony płciowe – testosteron produkowany w dużych ilościach w jądrach u chłopców. Testosteron powoduje powiększenie krtani i strun głosowych. Stają się grubsze i dłuższe, a to zmienia ich brzmienie. Mutacja głosu u chłopców jest łatwo zauważalna i charakteryzuje się załamywaniem dźwięków podczas mówienia. Mutacja u dziewcząt nie jest tak zauważalna jak u chłopców, jednak jest równie ważna w wokalistyce.

Zobacz też 
 adrenarche
 menakme
 menarche
 pubarche
 skala Tannera
 telarche

Przypisy 

Fizjologia człowieka
Endokrynologia
Maksencjusz (cesarz rzymski)

Maksencjusz, właściwie Marcus Aurelius Valerius Maxentius (ur. ok. 280, zm. 28 października 312) – cesarz rzymski od 306 do 312 roku. Syn cesarza Maksymiana i jego drugiej żony – Eutropii, brat dwóch cesarzowych: Teodory i Fausty, zięć cesarza Galeriusza.

Dojście do władzy 
W 306 roku w Rzymie, z powodu decyzji Galeriusza o rozwiązaniu kohort pretorianów oraz opodatkowaniu dotychczas wolnych od tego ciężaru mieszkańców stolicy, wybuchły zamieszki. Maksencjusz wykorzystał tę sytuację i został przez wojsko ogłoszony cesarzem. Galeriusz nie zaakceptował puczu i rozkazał przebywającemu w Mediolanie legalnemu cesarzowi Zachodu – Sewerowi, aby stłumił bunt. W międzyczasie Maksencjusz przyzwał swego ojca Maksymiana, który w 305 roku abdykował ze stanowiska cesarza, do stolicy, aby wspólnie z nim sprawować władzę. Kiedy Sewer nadciągnął wraz ze swoją armią do Rzymu większość żołnierzy opuściła go i przeszła na stronę swojego dawnego cesarza Maksymiana. Sewer uciekł z resztką armii do Rawenny, jednak wkrótce nawiązał rokowania z Maksencjuszem i Maksymianem i poddał się.

W 308 roku ojciec Maksencjusza próbował go zdetronizować, aby rządzić samodzielnie, jednak przejęcie władzy nie powiodło się i od tego momentu Maksencjusz władał swoją częścią Imperium (tj. Italią i Hiszpanią) samodzielnie.

Wojna z Galeriuszem 
W 307 roku Galeriusz zebrał armię i ruszył na Italię. Z powodu niemożności okrążenia tak wielkiego miasta jakim był Rzym odstąpił od jego atakowania. Galeriusz rozpoczął plądrowanie terenów położonych kilkadziesiąt kilometrów na północ od stolicy. Cesarz Wschodu nie był w stanie przejąć władzy nad większą częścią Italii, więc zadeklarował Maksencjuszowi gotowość do rozmów, jednak propozycja została odrzucona. Zamiast tego Maksencjusz zaczął przekupywać żołnierzy Galeriusza, więc ten, bojąc się powszechnego odstępstwa, rozpoczął odwrót. W czasie ucieczki zezwolił swoim żołnierzom na rabunki.

Wojna z Konstantynem 

W 311 roku Maksencjusz utracił na rzecz cesarza Konstantyna Hiszpanię. Podejrzewając, że Konstantyn przekroczy Alpy i zaatakuje, Maksencjusz zgromadził na północy Italii swoje wojska. W roku 312 Konstantyn wraz ze swoją około trzydziestotysięczną armią przekroczył Alpy. Pierwszym zdobytym miastem było Segusio. Konstantyn zakazał swoim wojskom plądrować miasto co zapewniło mu bierność ludności w dalszych walkach. Następnie zdobył miasta północnej Italii, wiele z nich poddało się bez walki, jednak w rękach Maksencjusza pozostawał Rzym. Początkowo cesarz planował bronić się w murach miasta, jednak z nieznanych przyczyn zdecydował się na przyjęcie otwartej bitwy. 28 października 312 roku władcy stoczyli bitwę przy Moście Mulwijskim. Zakończyła się ona zwycięstwem Konstantyna, natomiast Maksencjusz w czasie ucieczki utonął w Tybrze.

Przypisy

Bibliografia 
 

Cesarze rzymscy
Konsulowie Cesarstwa Rzymskiego
Urodzeni w III wieku
Zmarli w 312
Zmarli przez utonięcie
Melanezja

Melanezja (z  melas „czarny” +  nesos „wyspa”) – zachodnia część Oceanii. Wyspy Melanezji są przeważnie pochodzenia wulkanicznego, rzadziej koralowego, przy czym Nowa Gwinea to wyspa kontynentalna. Ich łączna powierzchnia wynosi 925 tys. km², a zamieszkuje je blisko 6,7 mln osób, głównie Papuasów i Melanezyjczyków.

Wyspy Melanezji 

 ¹ stolica, ośrodek administracyjny, względnie największe miasto; jeżeli wyspy podzielone są na więcej jednostek politycznych podane są oba ośrodki administracyjne

Podział polityczny 

Podział polityczny Melanezji:
 niezależne państwa: Fidżi, Indonezja (prowincje: Papua Zachodnia, Papua, Papua Środkowa, Papua Wyżynna, Papua Południowa), Papua-Nowa Gwinea, Wyspy Salomona, Vanuatu.
 posiadłość francuska: Nowa Kaledonia.

Zobacz też 

 Melanezyjczycy
 Polinezja, Mikronezja (wyspy), Nowa Zelandia

Przypisy
Morze

Morze – naturalny zbiornik wodny, część oceanu, mniej lub bardziej wyraźnie oddzielona od pozostałych jego części brzegami kontynentu, wyspami lub wzniesieniem dna. Ze względu na utrudnioną wymianę wód morza charakteryzują się indywidualnymi cechami, zbiór tych cech nazywa się ustrojem hydrologicznym.

Ogólna powierzchnia mórz na Ziemi wynosi ok. 40 mln km² (co stanowi ok. 11% powierzchni oceanu światowego), liczba mórz na świecie wynosi 71 (nie licząc Morza Kaspijskiego i Morza Martwego, które są jeziorami słonymi).

Tradycyjnie nazywane morzami duże słone jeziora, takie jak Morze Kaspijskie lub Morze Martwe faktycznie nie są morzami, ponieważ nie posiadają połączenia ze światowym wszechoceanem.

Podział mórz

Podział ze względu na położenie 
Wyróżnia się morza przybrzeżne, które oddzielone są od oceanu łańcuchem wysp lub progiem podmorskim, a wymiana wód jest łatwa, oraz morza śródziemne, otoczone lądami, w których wymiana wód z oceanem następuje przez wąskie cieśniny. Bardziej szczegółowo morza dzielimy na:
 otwarte – mające szerokie połączenie z oceanem, np. Morze Arabskie, Morze Norweskie, Morze Północne
 przybrzeżne – oddzielone od oceanu przez wyspy lub półwyspy, np. Morze Karskie, Morze Japońskie, Morze Południowochińskie
 międzywyspowe – położone wyłącznie między wyspami lub ich archipelagami, np. Morze Irlandzkie, Morze Celebes, Morze Jawajskie
 międzykontynentalne – leżące między kontynentami, np. Morze Śródziemne, Morze Czerwone, Morze Karaibskie
 wewnątrzkontynentalne – leżące wewnątrz jednego kontynentu, np. Morze Bałtyckie, Morze Białe, Morze Azowskie.

Podział według układów oceanicznych 
Według układów oceanicznych morza dzieli się następująco:

Morza świata alfabetycznie 

Sekcja zawiera morza tylko z nazwy (w wielu przypadkach, które morzami nie są):

Zobacz też 
 cieśnina
 dno oceaniczne
 falowanie
 marynistyka
 port morski
 prom
 ratownictwo morskie
 wybrzeże
 zatoka
 zlewisko
 żegluga morska

Uwagi

Przypisy

Linki zewnętrzne 

  
  
 Strona edukacyjna – wirtualny podręcznik do oceanografii. Źródło informacji o środowisku mórz i oceanów
Morze Sawu

Morze Sawu – głębokie morze w zachodniej części Oceanu Spokojnego, jedno z mórz wewnętrznych Archipelagu Malajskiego. Jest położone między kilkoma wyspami archipelagu Małych Wysp Sundajskich: Flores, Solor, Alor (na północy), Timor, Roti, Sawu i Sumba (na południu). W przybrzeżnych wodach poławia się perłopławy.

Przypisy 

Sawu, Morze
Morze Flores

Morze Flores – morze w zachodniej części Oceanu Spokojnego, jedno z mórz wewnętrznych Archipelagu Malajskiego, położone między wyspami Flores i Sumbawa (Małe Wyspy Sundajskie) a Celebes. Morze Flores łączy się szerokimi kanałami morskimi z wodami Morza Jawajskiego (na zachodzie) i Banda (na wschodzie). Na morzu znajduje się kilkanaście małych wysp otoczonych rafami koralowymi. Znaczące łowiska tuńczyka.

Temperatura wód powierzchniowych przez cały rok bardzo wysoka, wynosi od 26 °C w sierpniu do 29 °C w listopadzie. Morze Flores znajduje się w strefie oddziaływania monsunów. Obszary dna morskiego są terenem bardzo aktywnym sejsmicznie i wulkanicznie. Pływy przekraczają 1,5 m.

Przypisy 

Flores, Morze
Morze Banda

Morze Banda () – morze międzywyspowe w zachodniej części Oceanu Spokojnego, jedno z mórz wewnętrznych Archipelagu Malajskiego, położone między wyspami: Celebes, Buru, Seram, Kai, Tanimbar, Babar, Leti i Wetar. Przez liczne cieśniny łączy się z sąsiednimi morzami: Flores, Moluckim, Seram, Arafura, Timor i Sawu.

Atrakcje turystyczne 
Brzegi wysepek otaczają rafy koralowe, które są dobrze widoczne w czystej wodzie

Bibliografia 
 

Banda, Morze
Morze Seram

Morze Seram () – morze położone między wyspami indonezyjskimi, na północ od wyspy Seram. 

Od północy styka się z morzami Moluckim i Halmahera, od wschodu z morzem Arafura, od południa z morzem Banda. Powierzchnia 161 tys. km². Średnia głębokość 1074, maksymalna głębokość 5319 m. Bardzo ciepłe, temperatura wód powierzchniowych wynosi 27–28 °C. Zasolenie ok. 34‰.

Linki zewnętrzne 
 Zdjęcie satelitarne z Google Maps

Seram, Morze
Morze Moluckie

Morze Moluckie – morze w zachodniej części Oceanu Spokojnego, jedno z mórz wewnętrznych Archipelagu Malajskiego, położone między wyspami Celebes i archipelagiem Moluków. Wcina się głęboką zatoką Tomini w wyspę Celebes. Łączy się na południu z morzami: Banda i Seram, a na północy z morzem Celebes.

Temperatura wód powierzchniowym w granicach 27–28 °C.

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 

Moluckie, Morze
Moluki

Moluki (Wyspy Korzenne, ) − grupa wysp we wschodniej części Archipelagu Malajskiego, wchodząca w skład Indonezji. Otoczone są wodami mórz Banda, Seram, Moluckiego, Halmahera i Arafura. Największymi wyspami są Halmahera, Seram (Ceram) i Buru.

Większość wysp ma charakter górzysty, trzęsienia ziemi są częste, a na kilku wyspach znajdują się aktywne wulkany. W ciągu roku występują duże (2000–3800 mm) opady. Niektóre obszary wciąż pokrywają lasy deszczowe. Wyspy zajmują powierzchnię 78 897 km², z czego ponad 80% to obszary leśne. Wyspy zamieszkuje około 2,6 mln osób (2010), dużymi grupami etnicznymi są Ambończycy, Kai i Buton (ludność, która przybyła z wyspy Buton u wybrzeży Sulawesi). Główne miasta archipelagu (a zarazem ośrodki administracyjne) to Ambon i Ternate.

Wyspy są ważnym regionem upraw roślin dostarczających przypraw korzennych, stąd ich nazwa Wyspy Korzenne, nadana w XIV−XV wieku, gdy zmierzało tam wiele wypraw europejskich. Na wyspach Banda pozyskiwana jest gałka muszkatołowa. Prócz tego uprawia się ryż, palmę kokosową, kukurydzę i kawę. Występuje ropa naftowa, cyna, złoto i węgiel kamienny, ale ich zasoby nie są znaczne.

Zobacz też 

 Molukańczycy
 Moluki (prowincja)
 Moluki Północne
 kraina australijska
 języki Moluków
 język malajski Moluków Północnych
 język malajski amboński

Przypisy

Bibliografia
Morze Egejskie

Morze Egejskie (ang. Aegean Sea, gr. Αιγαίο Πέλαγος – Egeo Pelagos, łac.  Mare Aegeum, tr. Ege Denizi) – morze wewnątrzkontynentalne we wschodniej części Morza Śródziemnego, położone między Półwyspem Bałkańskim, Azją Mniejszą a wyspami Kretą, Karpatos i Rodos. Poprzez cieśninę Dardanele łączy się z Morzem Marmara i Morzem Czarnym, a przez Kanał Koryncki z Morzem Jońskim.

Geografia

Topografia 
Linia brzegowa tego morza jest bardzo rozwinięta (liczne półwyspy i zatoki), a powierzchnię urozmaicają Wyspy Egejskie – archipelagi Cyklad, Dodekanezu, Sporad Północnych, pojedyncze wyspy: Kreta, Eubea, Chios, Limnos, Lesbos, Samotraka, Imroz i inne. Z tego powodu wewnątrz wyróżnia się liczne mniejsze akweny: morza, zatoki i cieśniny. Na północy leży Morze Trackie, na zachodzie Morze Mirtejskie, na południu Morze Kreteńskie, a na wschodzie Morze Ikaryjskie. Pod względem budowy geologicznej Morze Egejskie leży na obszarze płyty tektonicznej (mikropłyty) egejskiej. Występuje wiele rowów (m.in. Kreteński, Anatolijski) i basenów. Czynne 2 wulkany: Kajmeni (na wyspie Santoryn) i Nisiros.

Informacje ogólne 
 długość: 649 km
 szerokość: 320 km
 duże porty morskie: Pireus, Saloniki, Eleusis (Grecja), Izmir (Turcja)
 główne rzeki uchodzące do Morza: Wardar, Struma, Marica, Menderes
 zasoby geologiczne: bogate złoża gazu ziemnego, nieeksploatowane.
 temperatura wód powierzchniowych: lato 22–27 °C, zima 12–15,5 °C
 zasolenie 38–39‰

Przynależność polityczna 
Obszar Morza Egejskiego podzielony jest pomiędzy Grecję i Turcję. Pomiędzy tymi państwami istnieje poważny spór dotyczący zarówno przynależności państwowej niektórych wysp Morza Egejskiego (powstały wskutek pewnych nieścisłości w traktatach międzynarodowych z początku XX w.), jak i interpretacji przepisów prawa międzynarodowego dotyczących zasięgu wód terytorialnych i szelfu kontynentalnego i związanych z tym praw do eksploatacji zasobów ekonomicznych morza (Turcja m.in. sprzeciwia się poszerzeniu przez Grecję pasa wód terytorialnych do 10 mil morskich). Spór ten jest jednym z czynników wpływających na pojawianie się napięć w stosunkach grecko-tureckich, w jego trakcie dochodziło do szeregu incydentów międzynarodowych, niekiedy skutkujących ofiarami w ludziach.

Miasta nad Morzem Egejskim 
 Wolos
 Dimini
 Sesklo
 Agnia
 Pinkates
 Kala
 Nera
 Marathos
 Velanidia
 Chania
 Anakazis
 Koropi
 Afissos
 Kalamos
 Argalasti
 Chorto
 Lavkos
 Milina
 Alatas
 Palatio
 Trikeri
 Korfalki
 Almiros
 Platanos
 Amaloapoli
 Sourpi
 Limnos
 Izmir
 Chlos
 Ateny
 Rodos
 Kos
 Saloniki
 Kawala

Fauna 

W morzu poławia się makrele i sardynki, krewetki, gąbki. Morze Egejskie zamieszkuje około 35 gatunków rekinów.

Etymologia 
Pochodzenie nazwy jest najczęściej wiązane z postacią Egeusza, mitycznego króla Aten.

Zobacz też 
 kultura egejska
 Wyspy Egejskie

Przypisy 

Egejskie
Egejskie
Geografia Grecji
Geografia Turcji
Morze Trackie

Morze Trackie (Zatoka Tracka, gr. Θρακικό Πέλαγος) – morze w północnej części Morza Egejskiego, położone między Półwyspem Chalcydyckim a półwyspem Gelibolu. Nad Morzem Trackim leżą Grecja i Turcja.

Maksymalna głębokość akwenu wynosi 1207 metrów. Linia brzegowa jest dobrze rozwinięta. Na Morzu Trackim znajduje się wiele wysp (największe: Tasos, Samotraka). Do morza uchodzi wiele rzek (m.in. Struma, Mesta, Marica).

Ważniejsze porty to: Aleksandropolis (przeładunkowy, pasażerski, rybacki) i Kawala (przeładunkowy, rybacki, promowy).

Przypisy 

Trackie
Trackie
Geografia Grecji
Geografia Turcji
Morze Mirtejskie

Morze Mirtejskie (Myrtojskie, gr.  Myrtṓo Pélagos) – morze w południowo-zachodniej części Morza Egejskiego, między archipelagiem Cyklad a półwyspem Peloponez. Stanowi morze terytorialne Grecji.

Części Morza Śródziemnego
Morza oblewające Europę
Morze Mirtejskie
Morze Kreteńskie

Morze Kreteńskie (Morteńskie) – morze w południowej części Morza Egejskiego (wschodnia część Morza Śródziemnego), położone między wyspami Kithirą, Kretą, Karpathos a archipelagiem Cyklad. Poprzez kilka cieśnin łączy się z otwartą częścią Morza Śródziemnego. Stanowi morze terytorialne Grecji.

Przypisy 

Kreteńskie
Kreteńskie
Geografia Grecji
Mariany

Mariany (Mariana Islands; Wyspy Mariańskie, Wyspy Złodziejskie) – archipelag wysp wulkanicznych w Mikronezji, w południowo-zachodniej części Oceanu Spokojnego. Klimat wysp jest wilgotny, często nawiedzają je tajfuny. Wyspy porasta bujna roślinność tropikalna.

Wyspy zostały odkryte w 1521 roku przez Magellana. W latach 1565–1898 stanowiły kolonię hiszpańską (w 1668 roku misjonarz (jezuita) Dydak Ludwik de San Vitores nazwał wyspy na cześć królowej, Marianny Habsburg). W 1898 roku położona najbardziej na południe wyspa Guam przeszła w posiadanie Stanów Zjednoczonych; pozostała część (Mariany Północne) została zakupiona przez Niemcy. Po I wojnie światowej, podobnie jak pozostałe posiadłości kolonialne Niemiec, przeszła pod zarząd międzynarodowy jako terytorium mandatowe. Od 1920 roku mandat Ligi Narodów sprawowała tu Japonia. 

Latem 1944 roku wyspy zdobyli Amerykanie, zaś 6 sierpnia 1945 roku z wyspy Tinian wystartował Boeing B-29 Superfortress Enola Gay, którego zadaniem było zrzucenie bomby atomowej na Hiroszimę. Z tej samej wyspy trzy dni później wystartował bombowiec, który zrzucił bombę atomową na Nagasaki. 

W latach 1947–1977 jako terytorium powiernicze wchodziły w skład Powierniczych Wysp Pacyfiku administrowanych przez Stany Zjednoczone. Natomiast od 1978 roku, posiadając autonomię wewnętrzną, uzyskały status wspólnoty stowarzyszonej z USA.

Obecnie cały archipelag Marianów należy do Stanów Zjednoczonych: większość wysp stanowi nieinkorporowane terytorium stowarzyszone Wspólnoty Marianów Północnych, natomiast największa i położona najbardziej na południe wyspa archipelagu jest osobnym nieinkorporowanym terytorium zorganizowanym o nazwie Guam. Mieszczą się tu wielkie bazy US Air Force i US Navy oraz największa uczelnia cywilna obszaru Pacyfiku, University of Guam.

Przypisy

Bibliografia 
 

Archipelagi Oceanu Spokojnego
Wyspy Stanów Zjednoczonych (Ocean Spokojny)
Mikronezja (region)
Geografia Guamu
Wyspy Marianów Północnych
Mariany Północne

Mariany Północne (Wspólnota Marianów Północnych; , ; , ) – terytorium zorganizowane nieinkorporowane Stanów Zjednoczonych o statusie wspólnoty (US Commonwealth), położone w północno-zachodniej Oceanii.

Geografia 

Terytorium zajmuje północną część archipelagu Marianów, położonego w Mikronezji, w północno-zachodniej części Oceanu Spokojnego. W jego skład wchodzi 14 wysp, a powierzchnia wynosi 477 km². Zamieszkuje je ok. 80 400 osób (2005), głównie Mikronezyjczyków (lud Czamorro). Stolicą Marianów Północnych jest Capitol Hill.

Ustrój polityczny 
Mariany Północne są terytorium zależnym mającym status terytorium nieinkorporowanego zorganizowanego o statusie „wspólnoty” (ang. commonwealth) – zależnego od Stanów Zjednoczonych o dużej autonomii wewnętrznej, co odpowiada statusowi terytorium stowarzyszonego ze Stanami Zjednoczonymi.

Rządy sprawuje gubernator wybierany w wyborach powszechnych. Ze względu na ich status, Marianami Północnymi administruje Office of Insular Affairs amerykańskiego Departamentu Zasobów Wewnętrznych.

Władza ustawodawcza należy do dwuizbowego parlamentu składającego się z 18-osobowej izby niższej (Izba Reprezentantów) i 9-osobowej izby wyższej (Senat).

Podział administracyjny 

Mariany Północne dzielą się na 4 okręgi:
 Northern Islands
 Rota
 Saipan
 Tinian

Historia 
Wyspy zostały odkryte w 1521 przez Magellana i do 1898 stanowiły własność hiszpańską. Wtedy to północna część Marianów została zakupiona przez Niemcy, ale po I wojnie światowej, jako terytorium mandatowe Ligi Narodów, przeszła pod administrację japońską. W latach 1947–1990, jako terytorium powiernicze, wchodziły w skład Powierniczych Wysp Pacyfiku. Jednocześnie w 1978, mając autonomię wewnętrzną, uzyskały status państwa stowarzyszonego ze Stanami Zjednoczonymi.

Wyspy Marianów Północnych 
W skład terytorium wchodzą następujące wyspy (wymienione z północy na południe):

Stosunki wyznaniowe 

Struktura religijna kraju w 2010 roku według Centrum Badawczego Pew:
 Katolicyzm: 64,1% (zobacz: metropolia Hagåtña)
 Protestantyzm: 16% (gł. baptyści, kongregacjonaliści, kalwini i zielonoświątkowcy)
 Buddyzm: 10,6%
 Religie plemienne: 5,3%
 Inni chrześcijanie: 1,2% (w tym Świadkowie Jehowy) 
 Brak religii: 1,0%
 Islam: 0,7%
 Inne religie: 1,1%.

Przypisy
Muzyka rozrywkowa

Muzyka rozrywkowa – pojęcie określające wszystkie gatunki muzyczne, które posiadają szeroki odbiór publiczny i są zazwyczaj dystrybuowane oraz promowane w obrębie przemysłu muzycznego. Muzyka rozrywkowa pod względem dostępności i rozpowszechniania stoi w opozycji wobec muzyki poważnej czy ludowej, które z natury rzeczy kierowane są do relatywnie nielicznych społeczności (np. kręgi akademickie, ludność lokalna). Muzyka rozrywkowa bywa mylnie utożsamiana z muzyką pop; muzyka rozrywkowa to szerokie pojęcie, obejmujące wszelkie gatunki muzyki trafiające w gusta różnorodnej publiczności, zaś określenie „muzyka pop” odnosi się do konkretnego gatunku muzycznego.

Jeden ze sposobów klasyfikacji muzyki proponuje Philip Tagg. Opracował on trójkąt aksjomatyczny, na którego wierzchołkach znajdują się trzy rodzaje muzyki: muzyka rozrywkowa (popular music), muzyka poważna (art music) i muzyka ludowa (folk music). Muzyka rozrywkowa w tym podziale ma następujące cechy wspólne z poważną: jest tworzona i wykonywana głównie przez profesjonalistów i ma nieanonimowe autorstwo. Z muzyką ludową łączy ją tylko brak rozbudowanej teorii, w tym estetyki. Cechy typowe wyłącznie dla muzyki rozrywkowej to: masowa dystrybucja, główny sposób utrwalania i dystrybucji – nagrania (a nie notacja muzyczna czy przekaz ustny), typ społeczności, z którą jest związana – przemysłowy (a nie ziemiańsko-przemysłowy czy nomadyczno-ziemiański), sposób finansowania we współczesnym świecie – wolnorynkowy (a nie pozagospodarczy czy publiczny). W odróżnieniu od muzyki poważnej, niektóre parametry muzyki trudne do zapisania w notacji muzycznej, takie jak brzmienie, tembr i in., są w muzyce rozrywkowej uważane za ważniejsze niż w muzyce poważnej.

Muzykę rozrywkową charakteryzuje ludyczność, spontaniczność i swoboda interpretacji. W zasadzie można ją podzielić na kilka nurtów:
 muzyka pop
 muzyka country
 muzyka rockowa i pochodne
 elektroniczna muzyka taneczna/muzyka klubowa
 rap
 blues, soul i pochodne
 ska
 reggae
 jazz
 muzyka latynoska: samba, salsa itp.
 folk, world music, czyli „rozrywkowe” adaptacje motywów etnicznych z różnych miejsc świata, np. rozrywkowa muzyka hinduska, arabska, irlandzka itp.
Dzielenie muzyki rozrywkowej na nurty jest trudne z uwagi na to, że te stale się ze sobą przenikają i powstaje wiele utworów, które trudno jest jednoznacznie zaklasyfikować. Ponadto podziały te nieustannie ewoluują, gdyż powstają coraz to nowsze style muzyczne. Nazewnictwo nurtów nie jest jednoznacznie ustalone i istnieje wiele różnych jego form, powstałych w oparciu o różne kryteria. Np. jeden ze sprzedawców internetowych płyt z muzyką rozrywkową amazon.com stosuje następujący podział, podyktowany głównie preferencjami potencjalnych nabywców:
 pop
 rock
 country
 dance & electronic (do którego jest zaliczana cała elektroniczna muzyka taneczna, w tym ambient i pochodne)
 R&B and soul
 rap
 hard rock i metal
 jazz
 easy listening
 world & folk, czyli muzyka etniczna łącznie z muzyką latynoską
 reggae
 blues

Zobacz też 
 polska muzyka rozrywkowa
 muzyka
 boysband, girlsband
 przebój

Przypisy
Mobius

Mobius – fikcyjna planeta, z której pochodzi większość postaci ze świata Sonic the Hedgehog,
 August Ferdinand Möbius – niemiecki matematyk i astronom.
Marmur

Marmur (od łac. marmor, z  marmaros) – skała metamorficzna powstała z przeobrażenia wapieni, rzadziej dolomitów. Składa się głównie z krystalicznego kalcytu lub dolomitu (marmur dolomitowy). Niewielka część geologów jako marmur definiuje wyłącznie skały węglanowe, przeobrażone w warunkach głębokiego metamorfizmu strefy kata (temperatury 500-700 °C, wysokie ciśnienie), nazywając skały przeobrażone w strefach niższego metamorfizmu (epi i mezo) wapieniem krystalicznym. Przeważnie jednak terminu „wapień krystaliczny” używa się w przypadku skał metamorficznych jako synonimu marmuru dla każdej skały węglanowej poddanej metamorfizmowi.

Opis 
Od starożytności stosowany jako cenny materiał budowlany, rzeźbiarski oraz architektoniczny. Znane marmury wydobywa się w Carrarze we Włoszech i na chorwackiej wyspie Brač. Marmury wydobywa się przy użyciu różnych urządzeń tnących, nie stosuje się materiałów wybuchowych, gdyż prowadzą one do spękania skał i drastycznej redukcji bloczności złoża, co uniemożliwia wydobycie bloków na tyle dużych, by pociąć je na płyty okładzinowe lub przeznaczyć na rzeźby. Marmury spękane i odpady z produkcji pełnowartościowego marmuru wykorzystuje się do produkcji lastriko lub grysu marmurowego. Marmury zbudowane z dolomitu są podstawą wytwarzania tabletek magnezu.

W Polsce marmur wydobywany jest wyłącznie w Sudetach, przede wszystkim w Masywie Śnieżnika, gdzie występuje w dwóch odmianach kolorystycznych, jako „Biała Marianna” (na górze Krzyżnik) i „Zielona Marianna”. Z kolei złoże marmuru szarego z odcieniem niebieskawym znajduje się w Sławniowicach. Eksploatuje się także dolomity przeobrażone (nazywane przez większość geologów marmurem lub dolomitem krystalicznym) w Rędzinach.

Nazwy „marmur” używa się w kamieniarstwie także do węglanowych skał osadowych, które przyjmują poler (pod wpływem polerowania ich powierzchnia staje się silnie błyszcząca). Jest to nazwa naukowo nieprawidłowa, ale silnie zakorzeniona wśród kamieniarzy. W Polsce tego typu „marmury” wydobywane są licznie w Górach Świętokrzyskich. W okresie przedwojennym niektórzy właściciele kopalń wapienia w celu podniesienia ich rangi nadawali mu handlową nazwę „marmur kielecki”. Później pojawiły się kolejne określenia: „marmur dębnicki” czy „marmur chęciński” itp. Należy jednak pamiętać, że marmur i wapień należą do zupełnie odmiennych grup skał pod względem ich pochodzenia.

Zobacz też 

 dolomit
 lawinit
 wapień krystaliczny

Galeria

Przypisy

Bibliografia 
 Anna Maliszewska: Słownik petrograficzny, Wydawnictwa Geologiczne, Warszawa 1991
 Piotr Roniewicz (red.): Przewodnik do ćwiczeń z geologii dynamicznej, Polska Agencja Ekologiczna, Warszawa 1999
 Michał Stelmach: Geologia Polski, Wydawnictwa Geologiczne, Warszawa 2007
Mikronezja (wyspy)

Mikronezja (z  mikros „mały” +  nesos „wyspa”) – środkowa część Oceanii, na Oceanie Spokojnym. Łączna powierzchnia blisko 1500 wysp wynosi zaledwie 2677 km2. Wyspy Mikronezji to głównie małe wyspy koralowe i atole. Zamieszkuje je około 450 tys. osób, z czego większość to tubylcy Mikronezyjczycy, posługujący się językami mikronezyjskimi.

Na wyspach uprawia się: palmę kokosową, trzcinę cukrową, drzewa cytrusowe, chlebowce, pataty, pomidory, ryż.

Wyspy Mikronezji

Podział polityczny 
Podział polityczny Mikronezji:
 niezależne państwa: Sfederowane Stany Mikronezji, Kiribati (część zachodnia), Nauru, Palau, Wyspy Marshalla.
 posiadłości amerykańskie: Guam, Mariany Północne.

Zobacz też 

 Melanezja
 Polinezja
 Nowa Zelandia
Maki-e

– obraz prószony, tradycyjna japońska sztuka dekorowania przedmiotów użytkowych, polegająca na prószeniu opiłków szlachetnego metalu (złoto, srebro) na przedmioty pokryte wilgotną laką (漆) i tworzenie przez to motywów dekoracyjnych. Główny czas rozkwitu technik maki-e przypada na okres Heian (794–1185).

Technika tworzenia maki-e polega na umieszczeniu opiłków złota w pustej bambusowej rurce z zamontowanym sitkiem metalowym na wylocie i następnie przesiewaniu i prószeniu tych opiłków na wilgotną lakę wg zaplanowanego wzoru. Zróżnicowanie kompozycji można uzyskać m.in. zmieniając zagęszczenie nanoszenia pyłu metalicznego, od prószenia pojedynczych ziaren, po na tyle gęste by powstała prawie jednolita powierzchnia złota. Ponadto stosuje się różną granulację proszku metalicznego, a ponadto oprócz złotego proszku można użyć srebrnego, cynowego, węglowego (z kamelii) lub mieszaniny tych substancji, co wpływa na barwę obrazu. Oprószoną powierzchnię pokrywa się warstewką laki, celem trwałego zabezpieczenia kompozycji.  
 
Wyróżnia się trzy główne techniki maki-e.
 hira-maki-e – obraz prószony płaski – wzór zaprojektowany na papierze przenosi się na przedmiot pędzelkiem moczonym w lace, po czym mokrą lakę oprósza się sproszkowanym kruszcem. Po wyschnięciu całość przykrywa się warstwą przezroczystej laki i poleruje;
 taka-maki-e – wielowarstwowy obraz prószony, wypukły – wzór nakłada się stopniowo grubszymi warstwami gęstej mieszanki laki i pumeksu, zasypuje go kruszcem, maluje po wierzchu przezroczystą laką i silnie poleruje, aby zatrzeć nierówności;
 togidashi-maki-e – obraz prószony polerowany – wzór dekoracyjny maluje się pędzelkiem moczonym w lace, zasypuje go grubymi ziarnami szlachetnego kruszcu, a następnie maluje warstwą czarnej laki. Po wyschnięciu poleruje się tak długo, aż wzór wyraźnie pojawi się na powłoce.

Istnieje jeszcze parę wariacji powyższych technik. Np. shishiai-togidashi-maki-e jest połączeniem technik hira-maki-e, togidashi-maki-e i taka-maki-e .

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne 
 
 

Sztuka japońska
Zdobnictwo