Kwidzyn

Kwidzyn (łac. Quedin/Insula Sanctae Mariae, niem. Marienwerder, prus. Kwedīns, Kwēdina, Kwīdina, błędnie Kwidzyń) – miasto w województwie pomorskim, w powiecie kwidzyńskim, siedziba władz powiatu.

Według danych GUS z 30 czerwca 2021 r., Kwidzyn liczył 38 179 mieszkańców i był pod względem liczby ludności dziewiątym miastem w województwie pomorskim.

Położenie 
Miasto położone jest nad rzeką Liwą, prawym dopływem Nogatu, 5 km od Wisły.

Kwidzyn pod względem historycznym leży w Prusach Górnych, na obszarze dawnej Pomezanii. Etnograficznie stanowi także część Powiśla.

Według regionalizacji fizycznogeograficznej Polski miasto położone jest na pograniczu trzech mezoregionów: Pojezierza Dzierzgońsko-Morąskiego i Pojezierza Łasińskiego stanowiących razem część makroregionu Pojezierza Iławskiego, a także na Dolinie Kwidzyńskiej, wchodzącej w skład makroregionu Doliny Dolnej Wisły.

Toponimia 
Pochodzenie nazwy Kwidzyn nie jest do końca pewne. Jedni uważają, że pochodzi od pruskiego imienia Kwedis z przyrostkiem -in (Kwedīns)  i oznaczała ona obszar, należący do osoby o tym imieniu. Inni natomiast wywodzą ją z litewskiego słowa o znaczeniu 'przewrócić, zdmuchnąć (o wietrze)', skąd etymologiczne znaczenie Kwidzyna: 'miejsce, gdzie jest wietrzno'.

Nazwa miasta na przestrzeni wieków zmieniała swoje znaczenie. Po ponownej lokacji w 1336 roku, oficjalna nazwa miasta brzmiała Marienwerder od niemieckiego słowa Werder – wyspa rzeczna, ostrów, kępa oraz Marien – mariacki, co można było tłumaczyć jako Ostrów Maryjny lub Kępa Mariacka, zapisywana również po łacinie jako Insula Sanctae Mariae. Nazwa ta funkcjonowała do 1945 roku.

Od czasów międzywojennych do 1948 roku używano nazwy Kwidzyń, natomiast oficjalną nazwę Kwidzyn ustalono dopiero w 1948 roku.

Historia

Średniowiecze 
Pomezańskie grodzisko o nazwie Kwedis (w zapisach kronikarskich wymieniana jako Quedin, Quidino, Quedzyn) istniało w XI wieku. Najprawdopodobniej zostało zniszczone podczas walk toczonych na tych terenach. Osada została ponownie założona przez zakon krzyżacki w 1233 przez mistrza Hermanna von Balka jako baza wypadowa w pruskiej Pomezanii. Gród otrzymał prawa miejskie po lokacji na prawie chełmińskim w 1233 lub 1235 (potwierdzone ok. 1254), posiadało układ typowo szachownicowy i składało się z ok. 50 parceli.  
Miasto zostało zniszczone w 1243 roku podczas walk prusko-krzyżackich. Odbudowane przez Krzyżaków, w 1285 zostało ustanowione stolicą biskupstwa pomezańskiego (do 1587). W 1320 rozpoczęła się budowa zamku i trwała ok. 20 lat. Ponowna lokacja Kwidzyna miała miejsce w 1336 roku. Od tego roku oficjalna nazwa miasta brzmiała Marienwerder (niem. Werder – wyspa rzeczna, ostrów, kępa; Marien – mariacki – Ostrów Maryjny, Kępa Mariacka), zapisywana również po łacinie jako Insula Sanctae Mariae. W 1440 przedstawiciele stanów pruskich tj. ziem i miast podpisali w Kwidzynie akt Związku Pruskiego. W pierwszych dniach wojny trzynastoletniej władze Kwidzyna uznały zwierzchnictwo króla polskiego, ale już jesienią 1454 wypowiedziały mu posłuszeństwo. Po wojnie trzynastoletniej (1466) pozostał przy Prusach jako polskie lenno.

Od XVI do XIX wieku 

Po sekularyzacji Prus w 1525 znalazł się w granicach Prus Książęcych, rok później biskup pomezański i znaczna część kapituły przeszły na protestantyzm. Nastąpił wówczas znaczny wzrost liczby ludności tj. z 650 do 750 w wyniku czego zabudowa miejska przekroczyła mury miejskie tworząc dwa przedmieścia – malborskie i grudziądzkie. Podczas wojen ze Szwedami miasto było kilka razy zajmowane przez wojska Karola X Gustawa. Od 1657 pod panowaniem Brandenburgii, w 1701 był miastem w państwie pruskim. Podczas wojny siedmioletniej do miasta wkroczyli Rosjanie. W 1765 z inicjatywy Fryderyka II Wielkiego powstała w mieście komora celna, której zadaniem było bezprawne naliczanie cła na towary polskie, które spławiano Wisłą do Gdańska. Od 1772 siedziba departamentu, od 1818 rejencji w prowincji Prusy Zachodnie. W 1773 rozpoczęła działalność drukarnia Kanterów, gdzie drukowano również w języku polskim (działała do 1926). Od końca XVIII wieku postępowały działania germanizacyjne, które doprowadziły do zamknięcia w 1836 polskiej szkoły. W 1828 wybudowano utwardzoną szosę z Kwidzyna do przeprawy na Wiśle i portu rzecznego w Korzeniewie, w 1860 uruchomiono wodociągi i rozpoczęto budowę kanalizacji. Dzieje Kwidzyna zostały opisane w 1873 przez historyka Prus Maxa Toeppena w monografii Stadt Marienwerder. W 1883 uruchomiono połączenie kolejowe z Malborkiem i Grudziądzem.

XX wiek 

W 1900 uruchomiono gazownię miejską, natomiast w 1909 roku oddano do użytku połączenie kolejowe z Prabutami. Od 1907 działało założone z inicjatywy Związku Polaków prywatne gimnazjum polskie. W 1919 na czele polskiej Rady Ludowej stanął Tadeusz Odrowski, rozpoczął w Kwidzynie działalność Warmiński Komitet Plebiscytowy, rok później miasto znalazło się na obszarze objętym plebiscytem, w wyniku którego pozostało w granicach Niemiec, tym razem jako siedziba rejencji zachodniopruskiej w Prusach Wschodnich. 

Od 1920 do wybuchu II wojny światowej działał w mieście polski konsulat oraz polskie organizacje kulturalno-oświatowe. Mimo narastających od 1933 nastrojów antypolskich w 1937 powstało polskie gimnazjum, już wcześniej działał Polski Bank Ludowy. Wybuch II wojny światowej poprzedziły szykany oraz jawne represje wobec Polaków.

II wojna światowa 
30 stycznia 1945 roku do miasta wkroczyły oddziały 2 Armii Uderzeniowej 2 Frontu Białoruskiego. W walkach zginęło 540 czerwonoarmistów, w szczególności z 46. i 90. dywizji piechoty (dla ich uczczenia wzniesiono po wojnie Pomnik Wdzięczności przy ul. Warszawskiej).

Okres powojenny 
Po zajęciu przez Armię Czerwoną w Kwidzynie powstał wielki ośrodek szpitalnictwa wojskowego 2 Frontu Białoruskiego. W mieście istniało co najmniej 18 szpitali dla ok. 20 tysięcy chorych i rannych. Na początku września 1945 r. było ich 9. Rosjanie walnie przyczynili się do dewastacji miasta. Ponoszą winę za spalenie zabytkowej starówki wraz z ratuszem.

Po przejęciu miasta przez administrację polską wypalone kamienice zostały rozebrane, a uzyskane w ten sposób cegły wykorzystano do odbudowy Warszawy. Od zakończenia działań wojennych rozpoczęto stopniowe porządkowanie zniszczonego Starego Miasta oraz uruchamiania zdewastowanych zakładów. W mieście rozwinął się przemysł spożywczy, ceramiczny i budowlany. Na bazie powstałych w 1934 zakładów spożywczych utworzono Warmińskie Zakłady Przemysłu Owocowo-Warzywnego „Kwidzyn”, powstał Młodzieżowy Dom Kultury i Powiatowe Muzeum Regionalne. Od połowy lat 60. rozpoczęto częściową zabudowę obszaru dawnego Starego Miasta. W 1973 rozpoczęto budowę Kwidzyńskich Zakładów Celulozowo-Papierniczych. 

W okresie stanu wojennego na terenie Zakładu Karnego przy ul. Lotniczej 1 utworzono obóz dla internowanych dla około 150 osób (drugi co do wielkości na Pomorzu po ośrodku w Strzebielinku), funkcjonujący od marca 1982 do końca grudnia 1982. W dniu 14 sierpnia 1982 kwidzyński ośrodek był miejscem najbrutalniejszej pacyfikacji protestu internowanych, który rozbito za pomocą strumieni wody generowanych przez motopompy, po czym nastąpiło wielogodzinne maltretowanie internowanych w urządzonych na więziennych korytarzach „ścieżkach zdrowia” (bicie i kopanie do utraty przytomności przez szpalery uzbrojonych w pałki funkcjonariuszy, pomiędzy którymi kazano przebiegać internowanym) oraz wielokrotne brutalne pobicia w indywidualnych celach (m.in. polewanie wodą, bicie pałkami, kopanie i szczucie psami). Z ogólnej liczby 148 internowanych pobito około 80 osób, w tym ok. 40 osób ciężko i 13 bardzo ciężko.

XXI wiek 
W maju 2007 r. w kryptach kwidzyńskiej konkatedry odnaleziono szczątki ciał mistrzów krzyżackich. Udało ustalić się tożsamość wszystkich trzech mistrzów – Wernera von Orselna, Ludolfa Königa von Wattzau oraz Henryka von Plauena. 23 września 2007 r. wybuchł pożar Urzędu Miasta i Starostwa w Kwidzynie.

Architektura miasta

Zabytki 
Przed II wojną światową w Kwidzynie istniała dzielnica Starego Miasta z ratuszem i kamienicami podcieniowymi. :
 zespół zamkowo-katedralny:
 zamek kapituły pomezańskiej – wzorowany na zamkach krzyżackich. Jego budowę rozpoczęto w 1322 r. a ukończono w drugiej połowie XIV w. Skrzydła południowe i zachodnie zostały rozebrane w końcu XVIII w.
 konkatedra św. Jana Ewangelisty z XIII i XIV w..
 cela przykościelna w której ostatni rok życia spędziła błogosławiona Dorota z Mątowów.
 fragmenty murów miejskich z XIV w.
 ruiny wieży ratusza z XIV w., rozbudowywanego w XIX w. i zniszczonego w czasie wojny
 tzw. pałac Fermora z lat 1757–1763, rozbudowany na siedzibę władz rejencji w XIX w., z płaskorzeźbionym fryzem z 1802 r.
 dawny szpital św. Jerzego z XVIII w., przebudowany w latach 1859–1860
 budynek Wyższego Sądu Ziemskiego z lat 1798–1800
 domy klasycystyczne z ok. 1800 r.
 spichlerz szachulcowy z początku XIX w.
 dawna synagoga z lat 1830–1832
 dawne Gimnazjum Królewskie z lat 1835–1838 i 1873
 kościół św. Trójcy z lat 1846–1858 zbudowany w tzw. stylu arkadowym (Rundbogenstil) według projektu K. F. Schinkla
 dawna siedziba Zachodniopruskiego Ziemstwa Kredytowego z lat 1864–1866, rozbudowana w 1879 r., w 1920 r. siedziba Komisji Plebiscytowej, obecnie sąd rejonowy
 neogotycki zespół koszar wojskowych z lat 1877–1879 (budynek sztabu, koszary, wartownia, hala sportowa, ujeżdżalnia, magazyn)
 kaplica metodystów z końca XIX w.
 kaplica staroluterańska (obecnie rzym.-kat.) z końca XIX w.
 spichlerze murowane z XIX w.
 kamienice i domy z okresu od końca XIX do początku XX w.
 budynek dawnego Urzędu Finansowego z końca XIX w.
 neogotycka poczta z lat 1911–1913
 zespół zabudowy dawnej Królewskiej Stadniny Koni z lat 1907–1910 (na Miłosnej)
 budynek Urzędu Miasta z lat 1918-1925. Wieczorem 23 września 2007 r. poddasze gmachu zostało zniszczone wskutek pożaru.
 budynki z okresu międzywojennego: konsulat Polski (ob. przedszkole), Gimnazjum Polskie z lat 1934–1936, szkoła zawodowa (ob. szkoła podstawowa nr 2)

Przyroda 
W otoczeniu miasta znajdują się duże skupiska lasów mieszanych, a w mniejszych ilościach – także liściastych i iglastych. Leżą one na terenie Nadleśnictwa Kwidzyn. Głównym wyróżnikiem miasta jest jego położenie w pętli rzeki Liwy (a także 5 km od Wisły). Na terenie Kwidzyna istnieje rezerwat przyrody Kwidzyńskie Ostnice.

Demografia 
Według danych z 30 czerwca 2014 r. miasto miało 38 849 mieszkańców.

 Piramida wieku mieszkańców Kwidzyna w 2014 roku.

Podział administracyjny 

Do 1975 r. Kwidzyn podzielony był na Śródmieście i dzielnicę peryferyjną. Budowa zakładów papierniczych Celuloza przyczyniła się do dynamicznego rozwoju miasta i nowego podziału.

Obecnie niektóre tereny nie zostały przypisane konkretnym dzielnicom. Największą z „dzielnic” miasta jest dzielnica przemysłowa, czyli Specjalna Strefa Ekonomiczna, mieszcząca najważniejsze fabryki i inne zakłady przemysłowe w mieście.

Wieś Bądki położona przy wschodnich terenach miasta, na której znajduje się część kwidzyńskiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej, zabiega o włączenie tejże wsi do granic administracyjnych miasta Kwidzyn. Za przyłączeniem opowiedziała się ponad połowa mieszkańców wsi.

W północnych granicach miasta ma zostać wybudowane osiedle „Północ”.

Gospodarka 
Na terenie Kwidzyna znajduje się Specjalna Strefa Ekonomiczna, w której mieszczą się najważniejsze ośrodki przemysłowe w mieście, eksportujące swoje wyroby do klientów z Polski i Europy. Na całym terenie miasta (w tym również w SSE) istnieje wiele ośrodków przemysłowych.

Według danych z 28 lutego 2010 r. liczba bezrobotnych mieszkańców obejmowała 1696 osób, co stanowi szacunkową stopę bezrobocia na poziomie 10,3%.

Na całym terenie miasta istnieje wiele ośrodków przemysłowych. Najważniejsze przedsiębiorstwa działające w Kwidzynie to:
 austriacki koncern przemysłu papierniczego MM Kwidzyn sp. z o.o.
 znaczący, amerykański producent w branży elektronicznej Jabil Circuit Poland Sp. z o.o.
 polski lider branży injection moulding, europejski zakład przetwarzania tworzyw sztucznych Fabryka Plastików Kwidzyn Sp. z o.o.
 producent wyrobów drewnianych PPH Tor-Pal
 usługi konstrukcyjno-montażowe KBR Poland
 ośrodek produkcji podzespołów elektronicznych Lacroix Electronics
 ośrodek przemysłu elektronicznego Plati Polska
 środek produkcji opakowań styropianowych Knauf Pack
 papiernicze Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Handlowe Kompap S.A.
 ośrodek produkcji wyrobów z tworzyw sztucznych B.M. Polska
 Warmińskie Zakłady Przetwórstwa Owocowo-Warzywnego Kwidzyn
 ośrodek przemysłu naftowego Modex
 ośrodek produkcji napojów i win Mix S.A.

W części miejscowości Miłosna działało Państwowe Gospodarstwo Rolne – Państwowe Stado Ogierów Kwidzyn. W 1993 r. jako Stado Ogierów Kwidzyn. W 1994 r. po przekształceniu jako Zakład Treningowy Skarbu Państwa Kwidzyn. W 1999 r. ponownie jako Stado Ogierów Skarbu Państwa Kwidzyn. Zlikwidowano zakład treningowy, a pozostałą część sprywatyzowano.

Handel 
Na terenie miasta działają markety. Istnieją również dwa targowiska miejskie otwarte dla przyjezdnych handlarzy. Wyróżnić możemy także galerię handlową Kopernik, galerię handlową Stary Młyn, Centrum Handlowe Liwa, dom towarowy Tęcza, Centrum Handlowe, a także małe centra handlowe w supermarketach.

Turystyka 
Kwidzyn znajduje się na Szlaku Zamków Gotyckich. Główną atrakcją turystyczną miasta jest gotycki zespół zamkowo-katedralny, składający się z zamku kapituły pomezańskiej oraz katedry z pochówkami m.in. wielkich mistrzów krzyżackich oraz celą bł. Doroty z Mątowów.

Transport

Transport drogowy 
Przez miasto przebiega droga krajowa nr 55, prowadząca na północ do Malborka oraz na południe do Grudziądza, droga wojewódzka nr 521 prowadząca do Iławy. Na północ od miasta przebiega droga krajowa nr 90 z mostem wantowym na Wiśle, łącząca Kwidzyn z drogą krajową nr 91 na lewej stronie rzeki i dalej z autostradą A1. Mniejszą rolę odgrywa wojewódzka nr 518 i droga wojewódzka nr 588 oraz droga wojewódzka nr 532 prowadzącą do Kwidzyna.
 Szlak rowerowy R1

Transport kolejowy 
Stacja kolejowa Kwidzyn leży przy linii kolejowej nr 207; linia kolejowa Myślice – Szlachta służy wyłącznie ruchowi towarowemu.

Transport lotniczy 
W 2013 r. przy ul. Lotniczej otwarto sanitarne lądowisko.

Oświata 
 Szkoły średnie
 I Liceum Ogólnokształcące im. dr. Władysława Gębika, dawne Polskie Gimnazjum
 II Liceum Ogólnokształcące im. Stanisława Wyspiańskiego
 Społeczne Liceum Ogólnokształcące im. Polskich Noblistów
 Zespół Szkół Ponadpodstawowych nr 1 im. Stanisława Staszica
 Zespół Szkół Ponadpodstawowych nr 2 im. Marii Skłodowskiej-Curie
 Centrum Kształcenia Zawodowego i Ustawicznego
 Szkoły podstawowe
 Społeczna Szkoła Podstawowa im. Polskich Noblistów
 Szkoła Podstawowa z Oddziałami Mistrzostwa Sportowego im. Armii Krajowej
 Szkoła Podstawowa nr 6 im. dr. Władysława Gębika
 Szkoła Podstawowa nr 5 im. Zjednoczonej Europy
 Szkoła Podstawowa nr 4 im. Adama Mickiewicza
 Szkoła Podstawowa nr 2 im. mjra Henryka Sucharskiego
 Katolicko-Językowo Sportowa Szkoła Podstawowa
 Przedszkola
 Niepubliczny Punkt Przedszkolny „Przedszkole Gama”
 Niepubliczny Punkt Przedszkolny "AKUKU"
 Niepubliczne Przedszkole „Jedyneczka”
 Niepubliczne Przedszkole „Promyk”
 Niepubliczne Przedszkole „SMYK”
 Niepubliczne Przedszkole Ekologiczne
 Niepubliczne Przedszkole Nr 2 z Grupą Żłobkową
 Przedszkole Integracyjne
 Przedszkole Niepubliczne „Chatka Puchatka” z Grupą Żłobkową
 Przedszkole Niepubliczne „Radość” z Grupą Żłobkową
 Inne

 Powiślańska Szkoła Wyższa w Kwidzynie
 Centrum Nauki i Biznesu „Żak”
 Szkolne Centrum Edukacyjno-Kulturalne ESCEK
 Centrum Edukacji Ekologicznej
 Szkoła Muzyczna I stopnia im. Feliksa Nowowiejskiego
 Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy
 Szkoła Językowa „Chata Języków Świata”
 Ochotnicze Hufce Pracy, 11–16 Hufiec Pracy

Kultura 

W mieście działa Kwidzyńskie Centrum Kultury, które zajmuje się rozwojem kulturalnym społeczności w Kwidzynie. Organizuje zajęcia kulturalne, oferuje zajęcia w dziedzinie kształcenia komputerowego oraz językowego. Główne ośrodki, gdzie realizowane są założenia Kwidzyńskiego Centrum Kultury to:
 Kwidzyńskie Towarzystwo Kulturalne
 Czarna Sala
 Centrum Komputerowo-Językowe

Od 2001 r. w mieście działa stowarzyszenie twórcze Scena Lalkowa im. Jana Wilkowskiego.

Zamek w Kwidzynie 

Muzeum Zamkowe w Kwidzynie ze stałymi ekspozycjami:
 Ekspozycja archeologiczna
 Wystawa przyrodnicza
 Narzędzi kar i tortur (XVI-XVIII w.)
 Rzemiosła artystycznego (XV-XX w.)
 Rzeźb barokowych z terenu Pomorza
 Sztuki i kultury materialnej Powiśla
 Przyrody Polski Północnej

Media

Prasa 
W mieście wydawane są trzy tygodniki lokalne:
 „Kurier Kwidzyński”
 „Kurier Powiatu Kwidzyńskiego” – piątkowy dodatek do „Dziennika Bałtyckiego”
 „Puls Kwidzyna”

Wydawany jest również kwartalnik kulturalno-historyczny „Schody Kawowe”.

W Kwidzynie mieści się także redakcja dwumiesięcznika „Transport i Komunikacja”.

Stacje radiowe 
 Stacje radiowe nadawane z Kwidzyna:
 Radio Gdańsk – 106,0 MHz
 RMF Maxxx Pomorze (Kwidzyn) – 88.6 MHz (do 2004 r. Radio PM – Power Music FM)

Stacje telewizyjne 
W Kwidzynie działają dwie sieci telewizji kablowej: Multimedia – posiadające własny program lokalny realizowany przez Studio Telewizyjne „Kamena” oraz Vectra również nadająca własny program lokalny.

Związki i stowarzyszenia 

Miasto jest zrzeszone w wielu polskich stowarzyszeniach, w tym:
 Związek Miast Polskich
 Polskie Zamki Gotyckie
 Towarzystwo Rozwoju Powiatu Kwidzyńskiego
 Stowarzyszenie Gmin Rzeczypospolitej Polskiej Euroregion Bałtyk
 Ogólnopolska Federacja Młodzieżowych Samorządów Lokalnych

Stowarzyszenia działające w Kwidzynie:
 Kwidzyńskie Towarzystwo Kulturalne
 Stowarzyszenie Promocji Medialnej e-Kwidzyn
 Stowarzyszenie Miłośników Malarstwa Kontrasty
 Kwidzyńskie Towarzystwo Rowerowe
 Kwidzyński Klub Strzelecki VIS
 Stowarzyszenie Promocji Kultury UndergroundKwidzyn.pl
 Klub Sportowy Capoeira Beribazu

Wspólnoty wyznaniowe 

Na terenie miasta działalność religijną prowadzą:
 Kościół rzymskokatolicki
 Parafia św. Jana Ewangelisty
 Parafia Świętej Trójcy
 Parafia św. Wojciecha, Biskupa i Męczennika
 Parafia Miłosierdzia Bożego
 Parafia św. Brata Alberta Chmielowskiego
 Zakon joannitów
 Zakon benedyktynek
 Zakon elżbietanek
 Zakon franciszkanów
 Kościół Zielonoświątkowy
 Zbór w Kwidzynie
 Lokalny Kościół w Kwidzynie
 Świadkowie Jehowy
 3 zbory (w tym grupa języka migowego), Sala Królestwa
 Judaizm
 Nowa Synagoga w Kwidzynie
 Stara Synagoga w Kwidzynie

Cmentarze 
 Cmentarz ewangelicki przy ul. Hallera (zlikwidowany)
 Cmentarz komunalny przy ul. Malborskiej
 Cmentarz przy ul. Zamiejskiej w Kwidzynie (zamknięty)
 Cmentarz katolicki przy ul. Hallera (przy szpitalu – zlikwidowany)
 Cmentarz żołnierzy radzieckich przy ul. Sportowej
 Cmentarz żołnierzy rosyjskich przy ul. Południowej (zlikwidowany)
 Cmentarz katolicki przy ul. Grudziądzkiej (zlikwidowany)
 Cmentarz przy ul. Furmańskiej
 Cmentarz żydowski przy ul. Kościuszki (zlikwidowany)
 Cmentarz przy ul. Piastowskiej w Kwidzynie (zamknięty)
 Cmentarz miejski Świętego Jerzego przy Placu Plebiscytowym (zlikwidowany)

Sport 

W mieście wybudowane są 3 hale widowiskowo-sportowe (na hali przy ulicy Mickiewicza swoje treningi i mecze rozgrywa drużyna koszykarska Bank BPS Basket Kwidzyn i drużyna szczypiornistów MMTS Kwidzyn), a także kompleks sportowy, w którego skład wchodzą: – 3 trawiaste boiska piłkarskie – stadion lekkoatletyczny – basen kryty – korty tenisowe i ściana tenisowa treningowa – wielofunkcyjne boisko asfaltowe do gier zespołowych – 5 boisk do siatkówki – 5 torów do gry w bocce – skate park oraz rampa dla łyżworolek i deskorolek, a także pole golfowe. W okresie zimowym czynne jest lodowisko. W innej części miasta mieści się kryty basen miejski oraz liczne mniejsze kompleksy sportowe. Przez miasto wielokrotnie przebiegała trasa wyścigów kolarskich Tour de Pologne. W 2006 r. w Kwidzynie odbyły się Mistrzostwa Europy w Enduro, natomiast w czerwcu 2008 r. World Enduro Championship 2008 (Grand Prix Maxxis of Poland). Na obrzeżach miasta mieści się ośrodek jeździecki wraz z hipodromem do pokazów konnych. Kwidzyn oprócz szlaków rowerowych (o ponad 150 km trasie) ma też swój szlak kajakowy na rzece Liwie.

Koszykówka 
 mężczyźni – Bank BPS Basket Kwidzyn – Ekstraligowy zespół w PLK (w sezonie 2006/2007 awans do ekstraklasy). Z powodu  zespół musiał opuścić ekstraligę i spadł do II ligi. Obecnie zespół występuje w III lidze.

Piłka ręczna 
 mężczyźni – MMTS Kwidzyn – zespół najwyższej klasy rozgrywek ligowych piłki ręcznej w Polsce, wicemistrz polski w sezonie 2009/2010, III zespół Ekstraklasy w sezonach 2008/2009-2010/2011-2012/2013, finalista europejskich rozgrywek pucharowych Challenge Cup w sezonie 2009/2010
 mężczyźni – MMTS II Kwidzyn – zespół II ligi piłki ręcznej (sezon 2007/2008 i 2008/2009)
 mężczyźni-   USAR Kwidzyn – zespół 1 ligi piłki ręcznej.
 mężczyźni- SMS ZPRP I Kwidzyn - zespół 1 ligi piłki ręcznej.
 kobiety – MTS Kwidzyn – zespół I Ligi w sezonie 2007/2008, 2008/2009, 2009/2010 i 2010/2011.

Piłka nożna 
 mężczyźni – KOP Rodło Kwidzyn – zespół III ligi 2 gr. w sezonie 2007/2008. W sezonie 2008/2009 występujący w III lidze „Bałtyckiej”, z której jednak spadł klasę niżej. W sezonie 2009/2010 Rodło występowało w IV lidze, jednak i tam się nie utrzymało. Sezon 2010/2011 to gra Rodła w V lidze (lidze okręgowej). W sezonie 2014/2015 Rodło awansowało z pierwszego miejsca do IV ligi pomorskiej, a w sezonie 2015/2016 Rodło Kwidzyn zajęło drugą lokatę. Obecnie gra w pomorskiej Klasie A, grupa 6.
 mężczyźni - SUPRA Kwidzyn - zespół V ligi

Inne 
 Klub Biegów na Orientację UMKS Kwidzyn
 Klub Sportowy Capoeira Beribazu
 Klub Karate Shorin-Ryu
 Kwidzyński Klub Tańca „Progress”
 Kwidzyński Klub Motorowy
 Kwidzyński Klub Strzelecki
 Rodło LA Kwidzyn –lekkoatletyka
 LKS Nadwiślanin Kwidzyn – podnoszenie ciężarów
 Minigolf Club Kwidzyn 
 Młodzieżowe Towarzystwo Sportowe (MTS} sekcje:
 piłki ręcznej kobiet i mężczyzn
 pływacka
 siatkówki
 tenisa stołowego
 modelarstwa lotniczego i kosmicznego
 szachowa
 Kompleks Widowiskowo-Sportowy

Miasta partnerskie 
  Celle
  Olofström
  Bar
  Gubin

Zobacz też 
 Nadleśnictwo Kwidzyn
 Rezerwat przyrody Kwidzyńskie Ostnice
 Dom św. Elżbiety w Kwidzynie
 Cmentarz żydowski w Kwidzynie
 Konsulat RP w Kwidzynie
 Armagedon (zespół muzyczny)

Przypisy

Linki zewnętrzne 

 Oficjalna strona miasta
 
 

 
Miasta w województwie pomorskim
Miasta w Polsce lokowane w XIII wieku