alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Sjeng Schalken

Sjeng Schalken (Weert, 8 september 1976) is een voormalig Nederlands proftennisser.

Carrière 
Schalken trad in 1994 toe tot het profcircuit. Van 1996 tot 2006 maakte hij deel uit van het Nederlands Davis Cup-team, en stond op 21 april 2003 elfde op de ATP-wereldranglijst, hetgeen zijn hoogste positie ooit was.

Wimbledon 
Op het gras van Wimbledon wist Schalken drie keer op rij de kwartfinales te halen, namelijk in 2002, 2003 en 2004.

In 2002 kwam Schalken het dichtst bij de halve finales, maar de toenmalige nummer een van de wereld Lleyton Hewitt - de latere toernooiwinnaar - wist de Nederlander in een thriller te verslaan: 6-2 6-2 6-7 1-6 7-5.

In 2003 versloeg Schalken top-10 speler Rainer Schüttler nog in de vierde ronde, maar in de kwartfinales stuitte hij op Roger Federer, die dat jaar de eerste van zijn 5 opeenvolgende Wimbledon-titels zou binnenslepen. Schalken ging met 6-3 6-4 6-4 onderuit tegen de Zwitser.

In het laatste optreden van Schalken op Wimbledon - in 2004 - was het nummer 2 van de wereld Andy Roddick die te sterk was in de kwartfinales (7-6 7-6 6-3).

Pensioen 
Op 29 maart 2007 maakte Schalken bekend te stoppen met proftennis. Lichamelijke ongemakken als de ziekte van Pfeiffer, een hernia en een achillespeesblessure maakten een terugkeer op het hoogste niveau moeilijk. Hij won tijdens zijn carrière als proftennisser negen ATP-titels in het enkelspel en zes in het dubbelspel. Sjeng Schalken was lang de enige speler die zijn eerste vijf ATP finales heeft gewonnen. In 2009 lukte dat ook Juan Martín del Potro. Na zijn tenniscarrière begon hij zijn eigen kledinglijn, Sjeng Sports genaamd.

Privéleven 
Hij woonde in Monaco en woont nu in Kessenich in België. Hij is getrouwd en heeft twee dochters.

Palmares

Enkelspel

Dubbelspel

Prestatietabel

Prestatietabel enkelspel

Prestatietabel grand slam, dubbelspel

Trivia 
 Op 16 januari 1999 won Schalken de titel in Auckland, precies drie jaar eerder stierf zijn broer Tuur aan kanker.

Externe links 

Nederlands tennisser
Parijse salon

De Parijse salon is een grote kunsttentoonstelling, die regelmatig in Parijs plaatsvindt. De Salon de Paris of Salon was vooral in de 19e eeuw van groot belang voor de kunst.

Geschiedenis
De salon, destijds genaamd l'exposition, werd in 1648 opgericht door kardinaal Jules Mazarin, minister van financiën onder Lodewijk XIV, en was bedoeld voor afgestudeerden aan de École des Beaux-Arts. Vanaf 1673 vond jaarlijks (later ook wel tweejaarlijks) de, door de eveneens in 1648 gestichte Académie royale de peinture et sculpture (die in 1816 werd vervangen door de Académie des Beaux-Arts), georganiseerde tentoonstelling plaats. In 1725 werd de expositie gehouden in de zogenaamde Salon carré van het Palais du Louvre en heette aanvankelijk de Sallon. De Salon, zoals de expositie later werd genoemd, was sinds 1737 ook voor het publiek toegankelijk. Gedurende twee eeuwen was het de belangrijkste tentoonstelling voor beeldende kunstenaars in Frankrijk en het was voor schilders en beeldhouwers, die hun naam wilden vestigen, absoluut noodzakelijk er aan deel te nemen.

De strenge selectie werd na de revolutie van 1848 geliberaliseerd en aanvankelijk werden minder kunstenaars geweigerd. De organisatie van de Salon is sinds 1881, toen de staat zich volledig als organisator terugtrok, in handen van de Société des Artistes Français en de officiële naam werd gewijzigd in Salon des Artistes Français.

De salon werd bezocht door bezoekers uit alle lagen van de bevolking. De salon toonde vooral werken van gevestigde beeldende kunstenaars vanuit de kunstacademie. Nieuwelingen die hun eigen weg gingen, zoals Paul Cézanne, werden vaak geweigerd. Als werk van kunstenaars werd geweigerd voor de Salon, werden de mogelijkheden om het elders te exposeren erg klein. Het geweigerde werk werd namelijk gemerkt met een stempel met de letter R (van "refusé", hetgeen geweigerd betekent).

Maar ook als het werk was geselecteerd, was het nog van belang een goede plaats te krijgen. In de negentiende eeuw werd namelijk bij een tentoonstelling de gehele wand volgehangen met schilderijen. Als het werk erg hoog werd opgehangen kon niemand het natuurlijk zien. Door brieven en verzoeken aan de directie van de academie, probeerden de kunstenaars een betere plaats te krijgen.

Lijst van Parijse salons 
17e en 18e eeuw
1673, 1699, 1704, 1737, 1738, 1739, 1740, 1741, 1742, 1743, 1745, 1746, 1747, 1748, 1750, 1751, 1753, 1755, 1757, 1759, 1761, 1763, 1765, 1767, 1769, 1771, 1773, 1775, 1777, 1779, 1781, 1783, 1785, 1787, 1789, 1791, 1793, 1795, 1796, 1798, 1799, 1800.

19e eeuw
1801, 1802, 1804, 1806, 1808, 1810, 1812, 1814, 1817, 1819, 1822, 1824, 1827, 1831, (in 1832 afgelast in verband met een cholera-epidemie), 1833, 1834; daarna jaarlijks (niet gehouden in 1858 en vanwege de Frans-Duitse Oorlog afgelast in 1871).

Zie ook
 Salon des Refusés

Externe link
  Chronologie Salon de Paris

Beeldende kunst in Frankrijk
Expositie
Cultuur in Parijs
Ralf van der Rijst

Ralf van der Rijst (Woerden, 16 maart 1977) is een Nederlands oud-langebaanschaatser. Hij was allrounder met een voorkeur voor de middellange afstanden: zijn specialiteit was de 1500 meter.

Van 2004 tot 2006 schaatste hij voor het Team Telfort, voor die tijd maakt hij twee jaar deel uit van de TVM-ploeg en schaatste hij een jaar in de kernploeg. Sinds het begin van het seizoen 2006-2007 maakte Van der Rijst deel uit van het trainingscollectief van Gianni Romme. Op 19 maart 2007, vlak na zijn dertigste verjaardag, maakte hij bekend te stoppen met schaatsen omdat hij niet meer de motivatie kon opbrengen om nog een seizoen door te gaan.

Van der Rijst werkt tot eind 2012 als hoofd Sport bij de Koninklijke Nederlandse Klim- en Bergsport Vereniging. Sinds 1 december 2012 is hij technisch directeur van de Nederlandse Handboog Bond. Met ingang van 1 juni 2017 treedt hij in dienst bij NOC*NSF als prestatiemanager voor de paralympische sport.

Persoonlijke records

Resultaten

Medaillespiegel 

Nederlands langebaanschaatser
Saint Patrick's Day

Saint Patrick's Day (Iers: Lá Fhéile Pádraig) is de nationale feestdag van Ierland, Noord-Ierland, Montserrat en de Canadese provincie Newfoundland en Labrador. De feestdag valt op 17 maart, waarbij men de beschermheilige van het land, Saint Patrick, herdenkt. Overal in Ierland wordt dit uitbundig gevierd met openluchtconcerten, kermis, een grote optocht en vuurwerk bij de rivier de Liffey in Dublin. Groen is de kleur die met het festival wordt geassocieerd. Feestgangers dragen meestal groene kleding en men kan op deze dag bijvoorbeeld groen bier kopen. 

Saint Patrick's Day wordt ook groots gevierd in de Verenigde Staten en Australië, landen waar veel Ieren naartoe zijn geëmigreerd. In deze landen worden veel grote optochten georganiseerd. In New York vindt de oudste en grootste parade ter wereld plaats. Ook is het een traditie dat de Taoiseach (de Ierse premier) en de president van de Verenigde Staten op Saint Patrick's Day overleg met elkaar hebben over de voortgang van het vredesproces in Ierland, en breder over de gevolgen van gebeurtenissen in de wereld.

In veel landen is een jaarlijks groeiende groep mensen die Saint Patrick's Day viert. Niet alleen Ieren of mensen met Ierse voorvaderen; er is ook een groep zonder Ierse wortels, die zichzelf 'Irish for the day' verklaren. Zo heeft de voormalige burgemeester van New York, Ed Koch, zichzelf eens omgedoopt tot 'Ed 'O Koch'.

Saint Patrick's Day is niet alleen verbonden aan de Ierse cultuur, maar is ook een christelijk feest dat door de Katholieke Kerk, de Anglicaanse Kerk, de Lutherse Kerk en de Oosters-orthodoxe Kerk gevierd wordt. Deze feestdag valt altijd in de vastentijd en kan soms in de zogeheten Goede Week vallen. Valt Saint Patrick's Day in zo'n week, dan wordt de feestdag verschoven naar de tweede maandag na Pasen.

Externe link 
  Officiële website van St. Patrick's Festival Ireland

Ierse feestdag
Noord-Ierse feestdag
Iers-Amerikaanse geschiedenis
Maart
Wimbledon 1996

De 110e editie van het Britse grandslamtoernooi, Wimbledon 1996, werd gehouden van maandag 24 juni tot en met zondag 7 juli 1996. Voor de vrouwen was het de 103e editie van het graskampioenschap. Het toernooi werd gespeeld bij de All England Lawn Tennis and Croquet Club in de wijk Wimbledon van de Britse hoofdstad Londen.

Op de eerste zondag tijdens het toernooi (Middle Sunday) werd traditioneel niet gespeeld.

Het toernooi van 1996 trok 385.042 toeschouwers. De All England Lawn Tennis and Croquet Club boekte met het toernooi van 1996 een winst van 29,1 miljoen pond (75 miljoen gulden). De winsten werden vooral gebruikt om de infrastructuur te verbeteren in het Britse tennis.

Belangrijkste uitslagen 
Mannenenkelspel
Finale: Richard Krajicek (Nederland) won van MaliVai Washington (Verenigde Staten) met 6-3, 6-4, 6-3

Vrouwenenkelspel
Finale: Steffi Graf (Duitsland) won van Arantxa Sánchez Vicario (Spanje) met 6-3, 7-5

Mannendubbelspel
Finale: Todd Woodbridge (Australië) en Mark Woodforde (Australië) wonnen van Byron Black (Zimbabwe) en Grant Connell (Canada) met 4-6, 6-1, 6-3, 6-2

Vrouwendubbelspel
Finale: Martina Hingis (Zwitserland) en Helena Suková (Tsjechië) wonnen van Meredith McGrath (Verenigde Staten) en Larisa Neiland (Letland) met 5-7, 7-5, 6-1

Gemengd dubbelspel
Finale: Helena Suková (Tsjechië) en Cyril Suk (Tsjechië) wonnen van Larisa Neiland (Letland) en Mark Woodforde (Australië) met 1-6, 6-3, 6-2

Meisjesenkelspel
Finale: Amélie Mauresmo (Frankrijk) won van Magüi Serna (Spanje) met 4-6, 6-3, 6-4

Meisjesdubbelspel
Finale: Volha Barabansjtsjikava (Wit-Rusland) en Amélie Mauresmo (Frankrijk) wonnen van Lilia Osterloh (Verenigde Staten) en Samantha Reeves (Verenigde Staten) met 5-7, 6-3, 6-1

Jongensenkelspel
Finale: Vladimir Voltsjkov (Wit-Rusland) won van Ivan Ljubičić (Kroatië) met 3-6, 6-2, 6-3

Jongensdubbelspel
Finale: Daniele Bracciali (Italië) en Jocelyn Robichaud (Canada) wonnen van Damien Roberts (Zuid-Afrika) en Wesley Whitehouse (Zuid-Afrika) met 6-2, 6-4

Toeschouwersaantallen en bezoekerscapaciteit

Uitzendrechten 
In Nederland was Wimbledon te zien bij de commerciële zender RTL 5. RTL 5 deed dagelijks rechtstreeks verslag van 13.00 tot 18.05 uur.  Het commentaar werd in de eerste week verzorgd door Jan Roelfs en Monique Maks. In de tweede week was het commentaar in handen van Jan Roelfs en Griselda Visser.

Verder kon het toernooi ook gevolgd worden bij de Britse publieke omroep BBC, waar uitgebreid live-verslag werd gedaan op de zenders BBC One en BBC Two. In Duitsland werd Wimbledon dagelijks van 13.00 uur tot 18.45 uur uitgezonden op de commerciële zender RTL Television.

Externe link 
 

Wimbledon
ITF-toernooi in 1996
Doopnaam

De doopnaam is de voornaam die een kind krijgt bij de doop. Deze naam kan afwijken van de naam die bij de burgerlijke stand wordt aangegeven en ook van de roepnaam. Sommigen spreken van 'doopnaam' als ze de naam bij de burgerlijke stand bedoelen.

In sommige streken is/was er een traditie in de naamgeving, er zijn vernoemingsregels. De eerste zoon werd genoemd naar de vader van de vader van het kind, de eerste dochter naar de moeder van de moeder van het kind. De tweede zoon naar de vader van de moeder van het kind, enzovoort.

In traditioneel katholieke milieus was Maria of Jozef bijna altijd een tweede of derde naam (als het al niet de eerste was). Bij kroostrijke gezinnen moest men zijn inspiratie vroeger ook wat verder zoeken. Aanduidingen waren onder meer: de patroonheilige van de parochie, de patroonheilige met het naamfeest op of nabij de geboortedatum, de regerende pausnaam.

In België was het traditie dat een zevende zoon naar de koning werd genoemd, die dan peter werd, een zevende dochter naar de koningin. In Nederland bestond eenzelfde traditie in rooms-katholieke kringen met de namen Louis of Louise, in protestantse kringen met de namen Willem en Wilhelmina.

Tot 1750 was er meestal sprake van één doopnaam, met de tijd nam het aantal doopnamen toe. De voornaam werd uit de doopnaam afgeleid. Daar waar het dopen niet (meer) nodig gevonden wordt, wordt bij de burgerlijke stand meteen de beoogde voornaam aangegeven.

Naam
Doopsel in de katholieke kerk
Componist

Een componist(e) of toondichter(es) is een persoon die muziek componeert. Dit wil zeggen dat hij/zij deze bedenkt, creëert en meestal opschrijft.

Het ordenen van tonen tot een muziekstuk noemt men componeren. Daarbij spelen de volgende elementen een rol: melodie, harmonie, ritme, dynamiek, tempo, instrumentatie en uitvoering. Voor de meeste geschreven vormen van muziek, zeker bij klassieke muziek, is de componist de belangrijkste factor. Zonder componist is er immers geen muziekstuk. De componist vermeldt bij zijn compositie, in de vorm van een partituur, hoe met al de hierboven vermelde aspecten bij de uitvoering ervan rekening gehouden moet worden. Door deze vastlegging op schrift zorgt de componist er tevens voor dat de compositie bewaard blijft en gereproduceerd kan worden op de manier zoals de componist de compositie ooit bedoeld heeft. Daarnaast kan op deze manier auteursrecht geclaimd en geregistreerd worden.

Bij vormen van muziek die op het gehoor gespeeld worden, bijvoorbeeld volksmuziek, Indiase of Turkse muziek, is de bron echter vaak anoniem.

Medecomponist 
Soms is muziek door meerdere personen (samen) gecomponeerd. Een componist die samen met andere componisten een compositie tot stand brengt wordt een medecomponist genoemd. In het bijzonder komt het bij muziekgroepen vaak voor dat meerdere leden de muziek componeren; dit zijn dus medecomponisten.

Filmcomponist 
Een filmcomponist is een componist die, in nauwe samenwerking met de regisseur en/of de producent, de filmmuziek schrijft voor een film- of televisieserie, meestal als onderdeel van de postproductie. De belangrijkste filmprijs is de Academy Award of Oscar voor Beste Soundtrack.

De oorsprong van de filmcomponist gaat terug naar de begindagen van de filmgeschiedenis. In die tijd werden stomme films begeleid door pianisten, de eerste filmcomponisten de muziek specifiek schreven als een pianoset voor de pianist of als een partituur voor orkest. Pas na het verschijnen van de geluidsfilm werd filmmuziek opgenomen in de studio. Sindsdien zijn er veel verschillende vormen voor het produceren van filmmuziek, bijvoorbeeld met synthesizers, in de vorm van jazz of met symfonieorkesten.

Zie ook 
 Lijst van componisten (alfabetisch)
 Lijst van componisten (chronologisch)
 Lijst van componisten van filmmuziek

Externe link 
 Componisten.Net (uitgebreide website over componisten)
 Classical Composers Database

Beroep
John Wyclif

John Wyclif, ook geschreven als Wycliff, Wycliffe of Wickliffe (Hipswell, Yorkshire, 1330 - Lutterworth, Leicestershire, 31 december 1384) was een Engelse kerkhervormer. Als professor in de theologie aan de universiteit van Oxford wilde hij de wijsbegeerte terugbrengen tot de Bijbel en de kerkvaders.

Opvattingen 
Hij wordt vooral herinnerd als de hervormer die stelde dat mensen zonder tussenkomst van priesters hun geloof mochten belijden, met de Bijbel als gids en richtlijn. Evenmin waren priesters nodig om zonden te vergeven. Omdat de Bijbel voor Wyclif de enige norm voor de waarheid was, vertaalde hij (met anderen) deze in het Engels.

Hij maakte onderscheid tussen de eeuwige kerk en haar aardse gestalte. De aardse kerk mocht volgens hem geen bezit hebben. De goederen die zij bezat, diende zij terug te geven aan de oorspronkelijke eigenaren. Dat bezorgde Wyclif veel steun van de Engelse adel. 

De eeuwige kerk bestond volgens hem uit door God uitverkorenen. De aardse kerk als instituut had geen invloed op deze uitverkiezing en zij kon dan ook niet via haar priesters en andere geestelijken het heil bemiddelen aan de mensen. Daarom keerde Wyclif zich tegen de kerkorganisatie, tegen de religieuze orden en tegen de positie van de paus als hoofd van de kerk. Ook bestreed hij de pretentie van de paus dat deze alle wereldlijke macht bezat en dat de vorsten aan hem ondergeschikt waren. Voor hem was de paus de verpersoonlijking van de antichrist. Ook op de aflaathandel had hij, net als later Maarten Luther, scherpe kritiek.

Hij wees de doctrine van de transsubstantiatie af, die stelt dat bij de viering van de eucharistie brood en wijn veranderen in het lichaam en bloed van Jezus Christus door de consecratie door een gewijd priester.

Reactie 
Deze opvattingen riepen een felle reactie op van de kerkelijke leiders. In 1377 veroordeelde paus Gregorius XI zijn voorstellen in een pauselijke bul. Wyclif werd uit Oxford verbannen en op een synode in 1382 te Londen werd hij tot de doodstraf veroordeeld. Machtige vrienden voorkwamen de uitvoering van het vonnis. Wyclif stierf door een beroerte en werd begraven. Maar de arm van de kerk reikte ver. Postuum werd zijn lichaam toch nog opgedolven en verbrand (samen met Jan Hus), ter uitvoering van een veroordeling van Wyclifs opvattingen door het Concilie van Konstanz (1414-1418).

Invloed 
 Het Westers Schisma bracht Wycliff tot een keerpunt, dat uiteindelijk in het protestantisme zou uitmonden.
Na Wyclifs dood zijn de Lollards in zijn geest verdergegaan met het preken in de volkstaal.
 Wyclifs opvattingen over met name de ambten en de wereldlijke macht van de kerk hadden grote invloed op het denken van de Boheemse theoloog Johannes Hus. Deze deelde echter niet Wyclifs visie op de eucharistie.
De Wycliffe Bijbelvertalers is een organisatie die de bijbel in diverse talen vertaalt.

Externe link
Wycliffe Bijbelvertalers

Brits theoloog
Brits hoogleraar
Bijbelvertaler
Reformator
Scholastisch filosoof
John W
Concilie van Pisa (1409)

Het Concilie van Pisa (1409) werd bijeengeroepen met de bedoeling het Westers Schisma te beslechten. Het hervormingsconcilie zette de twee pausen af, namelijk paus Gregorius XII van Rome en (tegen)paus Benedictus XIII van Avignon. Als nieuwe paus werd Alexander V uit Kreta verkozen. De nieuwe paus koos zijn residentie te Bologna. De afgezette pausen legden zich niet neer bij de besluiten van dit concilie en hadden in Europa nog voldoende aanhang om aan te kunnen blijven. Daardoor ontstond er nu een strijd tussen drie pausen.

Pisa
Christendom in de middeleeuwen
Geschiedenis van Toscane
Pisa
1400-1409
Concilie van Ferrara-Florence

Het Concilie van Ferrara-Florence was in de 15e eeuw de voortzetting van het Concilie van Bazel in Ferrara en Florence.

Paus Martinus V, die door het Concilie van Konstanz was gekozen om uit de strijd tussen drie pausen te geraken, ging per natie onderhandelen over hervormingen.
De tegenstand van de hussieten in Bohemen dwong de paus in 1431 een concilie te beleggen in Bazel.
Het Concilie van Bazel schafte allerlei onrechtmatige inkomsten van de paus af.
Het concilie ging ook wetgevend optreden. Paus Eugenius IV ontbond het concilie toen er te veel weerstand kwam, en verplaatste het vervolgens naar Ferrara (1438) en daarna naar Florence (1439).

De Byzantijnse keizer Johannes VIII Palaeologus zag zich genoodzaakt hulp te zoeken in het Westen naar aanleiding van de verovering van Thessaloniki en Epirus door de Turken. De Byzantijnen verklaarden zich bereid om als tegenprestatie over de hereniging tussen de Griekse en de Latijnse Kerken te onderhandelen. Deze besprekingen werden gevoerd op het concilie in Florence onder leiding van de kardinaal-nepoot Francesco Condulmer, een neef van Eugenius IV. 

Men kwam langzamerhand tot overeenstemming over de principiële verschilpunten tussen de beide kerkgenootschappen: de oorsprong van de Heilige Geest, het gebruik van ongedesemd brood, het vagevuur en het pauselijk primaat. In 1439 kwam een herenigingsdecreet tot stand. Bij hun terugkeer in Constantinopel werden de keizer en de bisschoppen echter door het volk als verraders ontvangen. Ook de patriarchen van Jeruzalem, Antiochië en Alexandrië wezen de hereniging in 1443 af.

Ferrara
Christendom in de middeleeuwen
Geschiedenis van Florence
Geschiedenis van Toscane
Geschiedenis van Emilia-Romagna
1430-1439
Modest Moessorgski

Modest Petrovitsj Moes(s)orgski (Russisch: Моде́ст Петро́вич Му́соргский) (Karevo, 21 maart 1839 – Sint-Petersburg, 28 maart 1881) was een Russisch componist.

Biografie 
Modest Moessorgski was de zoon van een verarmd grootgrondbezitter. Hij werd opgeleid als officier, maar was meer geboeid door de muziek. Hij componeerde voor piano, waarna zijn werken (postuum) door anderen, onder wie Maurice Ravel en Nikolaj Rimski-Korsakov, werden georkestreerd. Als lid van Het Machtige Hoopje zette hij zich in voor een nationale Russische muziek.

Na enkele voorspoedige jaren, met als hoogtepunt het schrijven van zijn opera Boris Godoenov, raakte zijn leven in verval. Moessorgski was gedwongen een betrekking te vervullen, leefde eenzaam en gaf zich meer en meer over aan alcohol. Dit was de oorzaak van zijn dood op 42-jarige leeftijd. Hij overleed arm in een ziekenhuis in Sint-Petersburg. De schilder Ilja Repin schilderde het beroemde portret van de componist enkele dagen voor diens dood, toen hij al in het ziekenhuis verbleef. Moessorgski werd begraven op de Tichvin-begraafplaats bij het Alexander Nevski-klooster.

Bekende werken 
 de al genoemde opera Boris Godoenov, originele versie, bewerking/orkestratie door Nikolaj Rimski-Korsakov), naar Aleksandr Poesjkins drama over het leven van de gelijknamige tsaar Boris Godoenov;
 de opera Chovansjtsjina (orkestraties door o.a. Nikolaj Rimski-Korsakov en Dmitri Sjostakovitsj);
 de opera De Jaarmarkt van Sorotsjinski, naar Nikolaj Gogol (bewerkt door verschillende componisten, o.a. V. Shebalin);
 de pianocyclus Schilderijen van een tentoonstelling, een aantal korte stukken naar een beeldend onderwerp, later georkestreerd door verschillende componisten, onder wie als bekendste Maurice Ravel. In de progressieve rock, een populaire muziekstijl in de jaren 70 vorige eeuw ook wel aangeduid als symfonische rock, is deze compositie bekend geworden door de band Emerson, Lake & Palmer, die een bewerking van dit stuk live uitvoerde en liet registreren op het album Pictures at an Exhibition.
 het orkeststuk Een nacht op de Kale Berg, dat een heksendans verbeeldt tijdens de zomerzonnewende op de berg Triglav; originele versie en bewerking door Nikolaj Rimski-Korsakov;
 de liederencycli De kinderkamer, Zonder zon en Liederen en dansen van de Dood en vele andere liederen.

Externe links 
 
 

Russisch componist
19e-eeuws componist
Russisch operacomponist
Kunstenaar in het keizerrijk Rusland
Conciliarisme

Het conciliarisme is een beweging binnen de Westerse (rooms-katholieke) Kerk aan het einde van de 14e eeuw en het begin van de 15e eeuw n.Chr. Bisschoppen en kardinalen die de beweging aanhingen, waren van mening dat het hoogste gezag binnen de Kerk niet bij de paus zou moeten liggen, maar bij de gezamenlijke bisschoppen, wanneer zij verenigd in een concilie bijeenkwamen. De beweging stond dan ook tegenover het curialisme, die vond dat de curie, het pauselijk hof, binnen de Kerk het laatste woord moest hebben.

De beweging ontstond vooral in reactie op de staat waarin het pausdom aan het einde van de 14e eeuw verkeerde. Het was de tijd van het Westers Schisma, waarin er twee pausen waren (en sinds het Concilie van Pisa in 1409, dat tevergeefs probeerde het Westers Schisma te beëindigen, zelfs drie). Elk van hen claimde de rechtmatige paus te zijn. Verschillende pausen uit die tijd waren bovendien betrokken bij morele schandalen en hadden het pausdom soms door simonie verkregen. Daarnaast speelde een rol dat in deze tijd in Europa in toenemende mate sprake was van een nationaal bewustzijn, waardoor men ook principieel steeds meer vragen ging stellen bij een centraal kerkelijk gezag.

Op het Concilie van Konstanz (1414-1418) werden alle drie de pausen van dat moment afgezet en er werd een nieuwe paus benoemd, die voor alle partijen acceptabel was. De paus beloofde bovendien dat er vaker concilies zouden plaatsvinden en dat er verschillende kerkelijke hervormingen doorgevoerd zouden worden. Het leek erop dat de conciliaristen het van de curialisten gewonnen hadden. Binnen enkele decennia bleek echter dat er van de in Konstanz gemaakte afspraken weinig terechtkwam, mede doordat het moeilijk was zonder pauselijke medewerking een concilie te organiseren waarbij heel de Westerse kerk vertegenwoordigd zou zijn. Dit leidde ertoe dat de beweging van het conciliarisme uiteindelijk als een nachtkaars uitging.

Christendom in de middeleeuwen
Romeinse Curie

De Romeinse Curie (Latijn: Curia Romana) is het bestuursapparaat van de paus en wordt gevormd door de organen van de Heilige Stoel die de paus bijstaan in het vervullen van zijn taken als hoofd van de Rooms-Katholieke Kerk.

Het woord curie is afgeleid van het Latijnse curia, dat verwijst naar de plaats waar in de klassieke oudheid de Romeinse senaat vergaderde. Later werd de term gebruikt om het paleis van de vorst aan te duiden en stilaan ook voor het ‘vorstelijke huis’, de hofhouding die de vorst bijstond in zijn bestuurstaak.

De term curie wordt ook wel gebruikt voor de bestuursorganen van een bisdom. In dat geval gaat het om een diocesane curie.

Geschiedenis
In de middeleeuwen was er een strijd tussen de macht van de concilies (conciliarisme) en de hofhouding van de paus: de curie.

Hoewel paus Martinus V (1417-1431) door het Concilie van Konstanz (1414-1418) werd gekozen om uit de strijd tussen drie pausen te geraken, nam hij geen enkele bevoegdheid aan uit handen van de curie. Ook zijn opvolger paus Eugenius IV (1431-1447) ontbond ijlings het Concilie van Bazel (in 1433) toen dat te veel weerstand bood.

Met het Motu proprio Integrae Servandae van 7 december 1965 gaf paus Paulus VI nieuwe statuten aan het Heilig Officie, dat sindsdien Congregatie voor de Geloofsleer heette. De apostolische constitutie Regimini Ecclesiae Universae van deze paus van 15 augustus 1967 bevatte een algehele reorganisatie van de curie en wordt gezien als de grondwet van de Heilige Stoel. Het aantal congregaties werd beperkt tot maximaal tien en vele veranderden van naam. Er kwamen raden en secretariaten bij en ook de bevoegdheid van het staatssecretariaat werd ingrijpend gewijzigd.

Met de apostolische constitutie Pastor Bonus van 28 juni 1988 voerde paus Johannes Paulus II een nieuwe hervorming van de curie door, die tegemoetkwam aan de nieuwe noden van een sterk geïnternationaliseerde Kerk.

Paus Franciscus kondigde op 5 juni 2022 een nieuwe apostolische constitutie af, Praedicate Evangelium. Alle congregaties en pauselijke raden werden opgeheven; hun taakgebieden werden opgenomen in de nieuw ingestelde dicasterieën.

Onder het bewind van paus Franciscus is het aantal vrouwen dat een bestuurlijke functie in de Curie bekleedt, toegenomen,

Samenstelling van de Romeinse Curie 
De Romeinse Curie bestaat uit de volgende organen en instellingen. Het Staatssecretariaat staat aan het hoofd.

Academies en opleidingsinstituten

Overige instellingen 

 
Geschiedenis van de katholieke kerken
Hus

Johannes Hus, Boheems hoogleraar
Hemolytisch-uremisch syndroom
Curie

Natuurkunde
 Curie, een natuurkundige eenheid 

 Ruimtevaart
 Curie (Rocket Lab), de kick-stage van de Electron-raket.

Familienamen
 Marie Curie (1867-1934), natuurkundige die onder andere het element radium ontdekte
 Pierre Curie (1859-1906), natuurkundige en echtgenoot van Marie Curie
 Irène Joliot-Curie (1897-1956), scheikundige en dochter van Marie en Pierre Curie
 Ève Curie (1904-2007), schrijfster, journaliste, concertpianiste en hun andere dochter

Religie
 Diocesane curie, het bestuursorgaan van een bisdom
 Romeinse Curie, het pauselijke bestuursorgaan

Justitie
 Koninklijk Hongaarse Curie, hooggerechtshof van het koninkrijk Hongarije
Jamie Reid

Jamie Reid (Croydon (Londen), 16 januari 1947 – Liverpool, 8 augustus 2023) was een Engels grafisch ontwerper.

Leven en werk 
Reid studeerde op zijn zestiende aan Wimbledon Art School en later aan Croydon Art School. Geïnspireerd door de Parijse studentenrevolte van mei 1968 ontpopt Reid zich samen met Malcolm McLaren als politiek activist. De twee kennen elkaar van de kunstacademie in Croydon. Ze doen enkele vruchteloze pogingen om het Parijse voorbeeld in Londen na te volgen. 

In 1970 is Reid medeoprichter van de 'Suburban Press': een politiek geëngageerd collectief dat zich bezighoudt met het uitbrengen van provocerende posters en tijdschriften. Het materiaal wordt vervaardigd met een techniek die aan het situationisme is ontleend en grofweg neerkomt op: kapotmaken en weer in elkaar zetten. Foto's worden uit tijdschriften gescheurd en de belettering bestaat uit verknipte krantenkoppen. Het geheel wordt als collage bijeengevoegd en eventueel van viltstiftkrabbels voorzien.

Wanneer Malcolm McLaren in 1976 de Sex Pistols lanceert, vraagt hij Reid om het promotiemateriaal te ontwerpen. Vanaf dat moment raakt Reids knip-en-plakstijl onlosmakelijk verbonden met het punk-imago. Zijn kleurrijke ontwerp van de platenhoes van Never mind the Bollocks, here’s the Sex Pistols met de roze/gele tekst is een bekend ontwerp. Hij is  ook dagenlang in de weer om het staatsieportret van koningin Elizabeth II op alle mogelijke manieren tot punkicoon om te vormen. De versie waarin de ogen van de majesteit door swastikas worden bedekt, wordt door de platenmaatschappij niet geschikt bevonden om als hoes voor de single 'God Save The Queen' te dienen. In plaats daarvan wordt een versie met een veiligheidsspeld door de mond gebruikt.

Anders dan McLaren beschouwt Reid zichzelf in de eerste plaats als politiek geëngageerd kunstenaar. Wanneer de punkrage voorbij is blijft hij zich inzetten voor wat hij noemt 'de boodschap waarvoor mensen al 2000 jaar strijden'. Zijn ontwerpen zijn in de jaren tachtig een vast onderdeel van protestacties tegen de regering van Margaret Thatcher.

Daarnaast schildert hij en ontwerpt hij het beeldmateriaal voor diverse popartiesten.
Vanaf 1989 houdt hij zich eveneens bezig met het vervaardigen van wandschilderingen voor de Strongroom geluidsstudio's in Londen. Het project neemt meer dan tien jaar in beslag.

In 2003 neemt hij met het danceduo Shut Up & Dance het nummer Eleven September op als protest tegen de Irakoorlog.

In augustus 2023 is Reid overleden.

Externe links
 The aquarium
 Jamie Reid homepage

Brits grafisch ontwerper
Punk
Platenhoesontwerper
Oplossing (scheikunde)

Een oplossing is een homogeen mengsel van twee of meer moleculair verdeelde stoffen, waarbij een van de stoffen - het oplosmiddel - in veel grotere hoeveelheden aanwezig is dan de andere - de opgeloste stoffen. Omdat de moleculen in een oplossing zich dicht bij elkaar bevinden en bovendien kriskras door elkaar bewegen, vinden chemische reacties in een oplossing makkelijk plaats. Het oplosmiddel hoeft geen onderdeel van die reacties uit te maken. Wat wel veel voorkomt, is dat het oplosmiddel tijdelijk elektronen of ionen uitleent voor de reactie. Vloeistoffen die veel als oplosmiddel worden gebruikt, zijn water en organische oplosmiddelen als aceton, tetrahydrofuraan en chloroform. Wanneer water het oplosmiddel is, heet dit een waterige oplossing. In de biochemie wordt als oplosmiddel vaak water gebruikt, met als extra toevoegingen enkele zouten als buffer, zodat de pH hetzelfde blijft. In veel gevallen is de hoeveelheid stof die opgelost kan worden, afhankelijk van de temperatuur. Bij het oplossen van suiker in water is dit bijvoorbeeld het geval.

Ook gassen kunnen oplossen in een oplosmiddel, deze oplossingen voldoen vaak aan de Wet van Henry.

Vaste oplossingen 

Niet alleen vloeistoffen zijn een oplosmiddel, vaste stoffen zijn ook, zij het meestal in beperkte mate, in elkaar oplosbaar. Voor sommige vaste stoffen geldt zelfs dat zij volledig mengbaar zijn. Een goed voorbeeld zijn de metalen zilver en goud. Deze zijn in iedere verhouding mengbaar. Meestal is de oplosbaarheid maar zeer gering, maar zelfs bij zeer geringe concentraties opgeloste stoffen kunnen de eigenschappen van de vaste stof bijzonder sterk veranderen. Dit geldt vooral voor halfgeleiders. De elektronica dankzij welke dit artikel leesbaar is, is geheel gebaseerd op het manipuleren – dopen of doteren – van deze zeer kleine hoeveelheden opgeloste stof.

Ook voor vaste stoffen geldt dat er gassen in opgelost kunnen zitten. Zo is de hardheid van zuiver titanium vooral te danken aan kleine hoeveelheden opgelost stikstof. Van het feit dat vaste oplosbaarheid meestal veel geringer is dan oplosbaarheid in de vloeistof wordt als zuiveringswijze gebruikgemaakt bij herkristallisatie.

Zie ook 
 Hydrotroop
 Lijst van oplosmiddelen
 Mengbaarheid
 Oplosbaarheid
 Oplosbaarheidsproduct
 Oplosbaarheidstabel
 Verzadigde oplossing

 Oplossing
Thermodynamisch proces
Aggregatietoestand
Iapetus (mythologie)

Iapetus of Iapetos (Oudgrieks: Ἰαπετός, Iapetós) is in de Griekse mythologie een god, een van de Titanen. Waarschijnlijk is hij de god van de levensloop, die het eindige lot van sterfelijke wezens vaststelde. Iapetus symboliseert dus ook de sterfelijkheid, een pijnlijke, plotselinge dood en het feit dat aan alles een eind komt. Ook werd hij misschien gezien als het deel van de hemelbol dat vlak onder de horizon ligt, net onder Gaia (de aarde).

Iapetus wordt door creationisten soms gelijkgesteld aan Jafet, de zoon van Noach, vooral vanwege de gelijkenis in naam. Homerus noemt in zijn Ilias slechts twee Titanen die na de oorlog met de Olympische goden naar Tartarus werden verbannen; Iapetus en zijn broer Kronos. Zo zouden de eindigende tijd en de oneindige tijd samengeketend zijn in de diepte van de onderwereld.

Oorsprong en nakomelingen 
Als Titaan is Iapetus de zoon van Uranus en Gaia, en vader van vier zonen die soms ook tot de Titanen worden gerekend:
 Atlas ondersteunt het hemelgewelf.
 Prometheus gaf het vuur aan de mensheid.
 Epimetheus gaf zijn vrouw Pandora de eigenschap nieuwsgierigheid, en is daardoor mede verantwoordelijk voor alle ellende in de wereld.
 Menoetius was een glorieuze strijder die door Zeus doodgebliksemd werd.
Hun moeder was een Oceanide, waarschijnlijk Clymene (volgens sommige bronnen Asia). Iapetus en Clymene worden beide geassocieerd met het vinden van de dood in de strijd (en de bijbehorende glorie), en met vakmanschap in zowel het doden als het vervaardigen van wapens. Deze eigenschappen zie je terug in hun zonen Prometheus en Epimetheus. Zij boetseerden de sterfelijke wezens uit klei, schonken de dieren klauwen en tanden, en de mens het vuur.

De zonen van Iapetus hebben enkele zeer slechte menselijke eigenschappen. Prometheus is sluw, listig en een dief, terwijl Epimetheus bekendstaat als een argeloze dwaas. De moed van Atlas werkt averechts; hij neemt zeer grote risico's. Menoetios is arrogant en heeft gewelddadige buien. Zo leiden de karaktertrekken van de vier broers tot hun ondergang. Iapetus werd gezien als de Titaanse voorouder van de mensheid, een ras dat de slechtste kwaliteiten van zijn vaders erfde: list, domheid, overmoed en nodeloze agressiviteit.

Stamboom

Titaan
Gioachino Rossini

Gioachino Antonio Rossini (Pesaro, 29 februari 1792 – Parijs, 13 november 1868) was een Italiaanse componist. In een periode van twintig jaar (1810-1829) componeerde hij veertig opera's.

Biografie 
Zoals bij veel beroemde componisten kreeg hij zijn eerste muziekonderricht van zijn vader, Giuseppe Rossini, die hoornist en trompettist was. Vervolgens ging hij in 1806 naar Bologna, waar hij studeerde aan het Liceo Musicale bij Padre Stanislao Mattei.
In 1810 kreeg hij zijn eerste compositieopdracht voor een opera. In 1813 boekte hij grote successen met zijn opera's Tancredi en L'italiana in Algeri.
Twee jaar later, in 1815, toen hij verbonden was aan het Teatro San Carlo in Napels, componeerde hij naast opera seria's ook komische werken (opera buffa's), zoals Il barbiere di Siviglia (gebaseerd op het toneelstuk Le Barbier de Séville (1775) van Pierre Beaumarchais), La Cenerentola en La gazza ladra.
In 1822 huwde hij met de sopraan Isabella Colbran en na de laatste opera voor zijn Italiaanse publiek geschreven te hebben, Semiramide, vertrok hij naar Londen.

In 1824 vestigde hij zich in Parijs en leidde aldaar het Théâtre Italien.
Zijn laatste grote theaterstuk, Guillaume Tell, schreef hij in 1829. Vervolgens componeerde hij geestelijke werken, zoals het Stabat Mater en de Petite Messe Solennelle, cantates, liederen, kamermuziek en meer.
In 1837 scheidde hij van Isabella Colbran. Hij kreeg een nieuwe relatie met Olympe Pélisier, met wie hij in 1846 in het huwelijk trad.
Vanaf 1850 kreeg hij problemen met zijn gezondheid. Rossini werd begraven op de beroemde Parijse begraafplaats Cimetière du Père-Lachaise. Op verzoek van de Italiaanse regering werden de overblijfselen in 1887 echter verplaatst naar de Basilica di Santa Croce in Florence. Op Père-Lachaise staat een lege crypte.

Tot zijn bekendste werken (voornamelijk opera's) behoren La Cenerentola, Il barbiere di Siviglia, La gazza ladra (De stelende (of diefachtige) ekster), La scala di seta (De zijden ladder), L'italiana in Algeri en Guillaume Tell. Ook zeer bekend is zijn Petite Messe Solennelle, in het bijzonder het Kyrie.

Enkele kenmerken van zijn muziekstijl zijn:
 virtuoze zangpartijen,
 zonnige en prettig in het gehoor liggende melodieën,
 het fameuze Rossini-crescendo (een steeds sterker wordende herhaling van hetzelfde motief), 
 een overwegend homofone stijl.

Rossini was een liefhebber van eten. Naar hem werd de Tournedos Rossini van Auguste Escoffier vernoemd.

Werken van Rossini

Museum
Het Internationaal Muziekmuseum en Bibliotheek in Bologna besteedt aandacht aan Rossini's leven en werk.

Zie ook 
 Componisten
 Opera's

Externe links 
 

Italiaans componist
19e-eeuws componist
Italiaans operacomponist
Erts (mineraal)

Een erts is een gesteente dat een economisch winbare concentratie van een bepaalde delfstof bevat. Na de winning van het erts dient de delfstof (bijvoorbeeld een bepaald metaal of een mineraal) uit het erts onttrokken te worden, waarna een economisch waardeloos residu overblijft, ganggesteente of gangue.

Ertsen van een bepaald metaal zijn vaak verrijkt in ertsmineralen, mineralen die een verbinding vormen tussen het metaal en een of meer andere elementen. Voorbeelden zijn mineralen als galeniet (PbS, looderts), sfaleriet (ZnS, zinkerts), hematiet (Fe2O3, ijzererts), of chalcopyriet (CuFeS2 , kopererts). Mineralen die voor andere doeleinden worden gebruikt, zoals apatiet (Ca5(PO4)3F, fosforproductie) of  kwarts (SiO2, glasfabricage) zijn industriële mineralen. Goud komt echter meestal in ongebonden vorm voor in gouderts.

Het onderscheid tussen ertsmineralen en industriële mineralen wordt niet altijd strikt gehanteerd. Veel ertsen bevatten meer dan een economisch interessant metaal in doorgaans meerdere mineralen. Zo komen galeniet en sfaleriet vaak samen voor, evenals koper en nikkel (chalcopyriet en pentlandiet, (Ni,Fe)9S8), of koper en ijzer (in chalcopyriet). Lang niet altijd is het economisch mogelijk om al die metalen te winnen. Ook bevatten ertsen gewoonlijk ook mineralen zonder enige economische waarde, zoals silicaten (bijvoorbeeld kwarts) of carbonaten (zoals calciet). Soms bestaan ertsen grotendeels uit een enkel mineraal, en soms wordt dan de naam van het mineraal gebruikt om naar het erts te verwijzen. Zo spreekt men van bauxiet in plaats van aluminium-erts.

Vorming van ertsen 
In de natuur zijn er grofweg drie manieren waarop gesteente verrijkt kan zijn in bepaalde delfstoffen: 
 In sommige magmatische en vulkanische gesteenten is van oorsprong een economisch winbare concentratie van de delfstof aanwezig. Dit zijn voornamelijk felsische gesteenten als pegmatieten of granieten, hoewel ook de basalt in de oceaankorst wellicht winbare hoeveelheden koper of zink bevat.
 Sedimentair gesteente kan winbare hoeveelheden erts bevatten als het achterland van deze gesteenten erts bevatte.
 Door metasomatisme, de interactie tussen hydrothermaal grondwater en het gesteente. Hydrothermale vloeistoffen kunnen grote hoeveelheden opgeloste metalen bevatten, en deze als ze door het gesteente stromen erin achterlaten.

Zie ook 
 Ertsafzetting
 Ertsgang
 Ertsveredeling
 Gedegen
 IJzeroer

Metaal
Erts
Femtometer

Een femtometer is een lengtemaat uit het SI-stelsel. De maat heeft de afkorting fm. Een femtometer is gelijk aan 10−15 meter, ofwel 0,000 000 000 000 001 meter, ofwel 1 biljardste van 1 meter. Protonen en neutronen, de bouwstenen van de atoomkern, hebben een grootte van ongeveer 0,833 femtometer. Een fermi is gelijk aan een femtometer, maar is geen SI-eenheid.

Lengtemaat
SI-eenheid met prefix
Retrovirussen

Retrovirussen, ook wel aangeduid als retroviridae en enkelstrengige RNA-retrovirussen (ssRNA-RT-virussen), zijn virussen die hun erfelijk materiaal opslaan in de vorm van RNA. Bij de infectie van een gastheercel wordt de in  het virale RNA vastgelegde genetische code naar DNA gekopieerd. De naam is gekozen omdat dit een omkering is van het normale procedé, waarbij de DNA-volgorde wordt omgezet in een RNA-volgorde. Retrovirussen vormen Groep VI binnen de Baltimore-classificatie.

Omdat de gastheercel in het algemeen niet in staat is om deze omzetting van RNA in DNA te maken, bevat het virus een gen voor reverse-transcriptase. Het enzym reverse-transcriptase (letterlijk: 'enzym voor achteruit overschrijven'), aangemaakt in de ribosomen van de gastheercel, zorgt ervoor dat het virale RNA kan worden gekopieerd in DNA in de gastheercel. Door middel van het enzym integrase kan dit cDNA worden ingebouwd in het genoom van de gastheercel. Van enkelstrengs viraal RNA wordt door het enzym een streng cDNA gemaakt; deze streng vormt samen met de virale RNA-streng een RNA-DNA-hybride. Nu bevat de enkele DNA-streng de genetische informatie van het virus. Het virale RNA wordt losgekoppeld van het hybride waarna een nieuwe DNA-streng gevormd wordt. Deze is complementair aan het viraal DNA dat zonet gesynthetiseerd is. De DNA-strengen combineren tot één DNA-dubbelstreng. Een restrictie-enzym knipt hierna aan het 5'- en 3'-eind van het ds-DNA (dubbelstrengs-DNA) een DNA-eind. Hierdoor kan het ingebouwd worden in het DNA van de gastheercel. Omdat het viraal DNA nu aanwezig is in het gastheercel-DNA, kan constant de virale genetische code afgelezen worden en worden de eiwitbouwstenen van het virus gemaakt. Nieuw gesynthetiseerd viraal RNA vormt samen met een pakketje eiwitten een eiwitmantel. Deze eiwitmantel en het RNA verlaten de gastheercel door middel van insnoering. Een nieuw virus is geboren en is nu in staat om andere cellen te infecteren.

Een zeer bekend retrovirus is het human immunodeficiency virus (hiv), de veroorzaker van aids en de variant voor katten: kattenaids. Retrovirussen vergroten ook vaak de kans op kanker (oncogeen), men noemt deze oncovirussen.

Indeling 
Indeling van de familie Retroviridae volgens de International Committee on Taxonomy of Viruses:
 Subfamilie: Orthoretrovirinae
 Geslacht: Alpharetrovirus
 Geslacht: Betaretrovirus
 Geslacht: Deltaretrovirus
 Geslacht: Epsilonretrovirus
 Geslacht: Gammaretrovirus
 Subfamilie: Spumaretrovirinae
 Geslacht: Spumavirus

Zie ook 
 Insertiemutagenese
 Lijst van virussen

Virus
Publicdomainsoftware

Publicdomainsoftware is over het algemeen software die door de ontwikkelaars in het publiek domein is geplaatst, waarbij dus afstand is gedaan van de auteurs- of creatierechten.

Meestal gaat het hier om software die is ontwikkeld door universiteiten of universitaire instellingen die andere onderzoeksinstellingen willen toelaten voordeel te halen uit hun ontwikkelingen en zo zelf mede bij te dragen tot de wetenschap of de uitvinderswereld.

Een van de meest bekende publicdomainprogramma's is SPICE, dat in de CAE-wereld bekend is (was) als wiskundig model om het gedrag van elektronische schakelingen te voorspellen.

In theorie is het mogelijk dat de auteursrechten op software zijn verlopen, maar met de huidige auteurswetten is die kans vrij klein: alleen software die door Ada Byron is geschreven is in het publieke domein.

Software in het publieke domein zou men kunnen opvatten als de ultieme vorm van vrije software. Anders dan publicdomainsoftware wordt vrije software echter wel degelijk beschermd door auteursrecht, maar wordt het gepubliceerd onder een licentie die de gebruikers van de software bepaalde vrijheden toekent, zoals het aanpassen van de software. Programmatuur in het publieke domein bevat geen beperkingen maar ook geen bescherming van de rechten van de gebruikers.

Nog verder staat publicdomainsoftware af van freeware, waarbij de gebruiker geen enkel recht wordt toegekend anders dan kosteloos gebruik en verspreiding in ongewijzigde vorm van de programmatuur. Toch worden deze twee nog weleens met elkaar verward.

Zie ook 
 Vrije software
 Freeware
 Publiek domein
 Lijst van softwarelicenties
Freeware

Freeware is een gangbare benaming voor software waarvan de auteur een licentie heeft verleend tot gebruik en verdere verspreiding in ongewijzigde vorm, zonder daarvoor vergoeding te vragen. Hierdoor is deze software gratis te gebruiken. 

In tegenstelling tot publicdomainsoftware wordt freeware volledig beschermd door auteursrechten. In tegenstelling tot vrije software is het niet toegestaan de software te verbeteren of aan te passen, verspreiden of verkopen. Bij vrije software mag dit wel en is de broncode beschikbaar als onderdeel van de licentie. 

Het Engelse woord free betekent in de context van freeware dus gratis en niet vrij.

Zie ook 
 Free-to-play
 Lijst van softwarelicenties
 Gratis versus libre
 Closed source

Softwarelicentie
Lijst van softwarelicenties

Software kan onder verschillende licenties worden verspreid. Hieronder volgt een lijst van softwarelicenties.

Indeling 
Softwarelicenties zijn in te delen volgens de rechten en verplichtingen met eventuele kosten:

Propriëtaire software 
Onder propriëtaire software verstaat men software waarvan de broncode niet beschikbaar is. Veel propriëtaire software gebruikt een 'gewone' commerciële gebruikersovereenkomst waarbij men tegen betaling het recht verkrijgt om de software onder bepaalde voorwaarden te gebruiken, soms eeuwigdurend, soms voor een bepaalde tijd. Daarnaast zijn er varianten die gratis gebruik van de software of van een deel ervan toestaan, al dan niet met beperkingen:

 Freeware, gratis
 Abandonware, gratis, door de auteur niet meer onderhouden software, meestal geen expliciete licentie
 Adware, freeware met advertenties
 Beerware, freeware waarbij de ontwikkelaar een krat bier vraagt
 Cardware, freeware waarbij de ontwikkelaar om een ansichtkaart vraagt
 Careware, freeware waarbij de ontwikkelaar vraagt dat er geld aan een goed doel wordt geschonken
 Donationware, freeware met eventuele donatie
 Shareware, freeware met beperkingen, die meestal na een proefperiode moet worden aangekocht. De broncode is een hele enkele keer vrij beschikbaar.
 Crippleware, freeware met beperkingen
 Freemium, vorm van shareware waarbij het basisproduct gratis is, maar een abonnement of herhaalde betaling nodig is voor volledige functionaliteit
 Nagware, vorm van shareware
 Trialware, ingebouwde tijdsbeperking

Broncode of origineel materiaal beschikbaar 
 Creative Commons-licenties
 Opensourcesoftware en vrije software waaronder:
 Affero General Public License
 Apache-licentie
 Artistic License
 Apple Public Source License APSL
 BSD-licentie
 Eclipse Public License EPL
 General Public License GPL
 GNU Lesser General Public License LGPL
 MIT-licentie
 Mozilla Public License MPL
 Openbare Licentie van de Europese Unie EUPL
 Publicdomainsoftware
 Sharedsourcesoftware, beschikbaar voor een beperkt aantal personen, vrij aanpassen mag niet

Websites 
 choosealicense.com, overzicht van Open Source licenties

Intellectuele-eigendomsrecht
Softwarelicentie
Atmosfeer

Aardatmosfeer, als aanduiding voor de atmosfeer of de dampkring van de aarde;
Atmosfeer (astronomie), de gaslaag om een vast hemellichaam;
Atmosfeer (eenheid), een verouderde eenheid van druk, overeenkomend met de luchtdruk op zeeniveau, ofwel 101 325 pascal;
Atmosfeer (scheikunde), de gasomgeving waarin een chemische reactie plaatsvindt;
Gemoedstoestand of atmosfeer, de stemming in een gezelschap, of in een film of muziekstuk;
Standaardatmosfeer, een internationaal vastgelegd theoretisch model van de aardatmosfeer.