alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Haskell

Haskell – czysto funkcyjny język programowania nazwany na cześć amerykańskiego matematyka, Haskella Curry’ego.

Cechy 
Jego specyficzne cechy to m.in.:
 leniwe wartościowanie (),
 wsparcie syntaktyczne monad,
 statyczny polimorfizm,
 klasy typów (ang. typeclasses),
 definiowalne operatory (również możliwość tworzenia nowych),
 strażnicy,
 wbudowana obsługa literate programming.

Rozszerzenia 
Pliki Haskella mają rozszerzenie
 hs
 lhs gdy zawierają kod w stylu literate programming.

Kompilator 
Haskell był początkowo intensywnie rozwijany wokół ośrodka University of Glasgow, popularny kompilator tego języka to Glasgow Haskell Compiler (GHC) kompilujący szybki kod maszynowy porównywalny w szybkości wykonania do kodów z GCC .

Przykłady 
-- Komentarz w jednej linijce
{- Komentarze na
wiele linijek 
  {- można zagnieżdżać -}
-}

-- Przykłady funkcji z dopasowywaniem wzorca
silnia 0 = 1
silnia n = n*silnia(n-1)

silnia n = product [1..n]

fib 0 = 0
fib 1 = 1
fib n = fib(n-1) + fib(n-2)

ack(0,y) = y+1
ack(x,0) = ack(x-1,1)
ack(x,y) = ack(x-1,ack(x,y-1))

-- przykład użycia strażników
sign x | x > 0 = 1
       | x == 0  =  0
       | x <  0  = -1

myproduct [] = 1
myproduct (n:m) = n * myproduct m

mysum [] = 0
mysum (n:m) = n + mysum m

-- wyrażenia TreeOfMath mają postać: (Sub (Mult (Leaf 5) (Leaf 4)) (Add (Leaf 3) (Leaf 2)))
data TreeOfMath =
    Mult TreeOfMath TreeOfMath |
    Div  TreeOfMath TreeOfMath |
    Add  TreeOfMath TreeOfMath |
    Sub  TreeOfMath TreeOfMath |
    Leaf Float

compute (Mult x y) = compute x * compute y
compute (Div x y) = compute x / compute y
compute (Add x y) = compute x + compute y
compute (Sub x y) = compute x - compute y
compute (Leaf x) = x

showme (Mult x y) = "(" ++ showme x ++ "*" ++ showme y ++ ")"
showme (Div x y) = "(" ++ showme x ++ "/" ++ showme y ++ ")"
showme (Add x y) = "(" ++ showme x ++ "+" ++ showme y ++ ")"
showme (Sub x y) = "(" ++ showme x ++ "-" ++ showme y ++ ")"
showme (Leaf x) = show x

qsort [] = []
qsort (x:xs) = qsort less ++ x:(qsort more)
    where less = [ a | a <- xs, a <  x ]
          more = [ a | a <- xs, a >= x ]

-- lista liczb pierwszych
primes = map head $ iterate (\(x:xs) -> [ y | y<-xs, y 'mod' x /= 0 ]) [2..]

-- lista liczb Fibonacciego
listFib = 1:1:(zipWith (+) listFib (tail listFib))

Przypisy

Linki zewnętrzne 

 Strona domowa Haskella
 Wiki poświęcona Haskellowi

Języki funkcyjne
Ha (ujednoznacznienie)

Ha – skrót od Hektar
 Ha – znak w japońskich sylabariuszach
 Hå – gmina w Norwegii
 Ha – dystrykt w Bhutanie
 Ha – miasto w ww. dystrykcie w Bhutanie
 Ha – miasto w Arabii Saudyjskiej
Histologia

Histologia (z gr. histos – tkanka, logos – wiedza, nauka) – nauka o budowie, rozwoju i funkcjach tkanek, w odróżnieniu do anatomii zajmuje się badaniem mikroskopowej budowy ciała. Nauka o mikroskopowych wykładnikach chorób nosi nazwę histopatologii.

W rzeczywistości zakres zainteresowań histologii bywa traktowany szerzej, poza histologią ogólną obejmuje też histologię szczegółową (anatomię mikroskopową) – naukę o mikroskopowej budowie narządów oraz cytologię i embriologię.

Przypisy
Implikacja materialna

Implikacja, implikacja materialna (w odróżnieniu od implikacji formalnej, tj. wynikania) – zdanie logiczne lub funkcja zdaniowa powstałe przez połączenie dwóch zdań  (poprzednik implikacji) i  (następnik implikacji) spójnikiem implikacji 

Spójnik implikacji jest spójnikiem ekstensjonalnym – implikacja przyjmuje wartości logiczne zależące jedynie od wartości logicznych łączonych zdań.

gdzie:
 1 – prawda
 0 – fałsz.

Definicja 
 Znak „<” przyjęto nazywać znakiem implikacji, od łac. implico – wplatam, dla zaznaczenia, że następnik jest niejako wpleciony, uwikłany w poprzednik, skoro w prawdziwej implikacji poprzednik nie może być prawdziwy bez prawdziwości następnika. Samo zaś zdanie postaci „p < q”, czyli zdanie warunkowe, nazywa się częstokroć wprost implikacją. (T. Kotarbiński, Elementy teorii poznania, logiki formalnej i metodologii nauk, Warszawa, PWN, 1986 (1929), s. 140).

Notacja 
Zestawienie symboli implikacji, stosowanych przez różnych autorów w początkowym okresie rozwoju logiki formalnej:

Współcześnie implikację materialną często oznacza się symbolem . Część autorów używa symbolu  w tym samym znaczeniu. Niektórzy natomiast stosują rozróżnienie:
  oznacza implikację materialną (zdanie  jest zdaniem w języku przedmiotowym i może być prawdziwe lub fałszywe);
  to implikacja logiczna, czyli wynikanie (zapis  należy do metajęzyka i oznacza, że  jest tautologią).

Symbol  bywa także używany do oznaczenia w logice modalnej implikacji ścisłej, czyli takiej, w której nie jest możliwe, aby poprzednik był prawdziwy, a następnik fałszywy.

Przykłady 
Implikację można traktować jako obietnicę: „obiecuję, że jeśli dostanę dwójkę z matematyki, to zacznę odrabiać zadania”. Jeśli rzeczywiście tak się stanie (poprzednik implikacji będzie prawdziwy), to muszę odrabiać zadania (1⇒1), bo inaczej obietnica zostanie złamana (1⇒0 fałsz!). W każdym innym przypadku implikacja będzie prawdziwa, bo obietnica zostanie spełniona (dostałam piątkę, mogę albo odrabiać zadania albo sobie odpuścić).

 Zdanie „Jeśli Rzym jest stolicą Włoch, to Warszawa jest stolicą Francji” jest fałszywe, zarówno w interpretacji intuicjonistycznej (bo jedno z drugiego w żaden sposób nie wynika), jak i klasycznej (bo poprzednik jest prawdziwy, zaś następnik fałszywy).
 Zdanie „Jeśli Księżyc jest z sera, to Warszawa jest stolicą Francji” jest w interpretacji intuicjonistycznej fałszywe (bo jedno z drugim nie ma żadnego związku), natomiast w interpretacji klasycznej prawdziwe, bo poprzednik jest fałszywy, więc wynika z niego wszystko.
 Zdanie „Jeśli n jest podzielne przez 4, to jest podzielne przez 2" jest prawdziwe w obu interpretacjach dla dowolnego n.

Własności 
W klasycznym rachunku zdań implikacja spełnia równoważność:
 
która nazywana jest zasadą kontrapozycji. Zasada ta jest podstawą dowodu nie wprost.

Ponadto prawdziwa jest też równoważność:

Przypisy

Bibliografia 

 
 
 
 
 
 
 

Spójniki logiczne
Rachunek zdań
Izomeria optyczna

Izomeria optyczna – rodzaj izomerii konfiguracyjnej, która polega na występowaniu związków chemicznych w dwóch postaciach wykazujących przeciwną aktywność optyczną. Pary takich izomerów nazywa się enancjomerami, a ich istnienie jest związane z cechą związków chemicznych zwaną chiralnością. Enancjomery danego związku stanowią swoje wzajemnie nienakładalne odbicia lustrzane. Czasami do izomerów optycznych zalicza się również diastereoizomery, które nie są jednak swoimi odbiciami lustrzanymi.  
 
Niektóre cząsteczki chemiczne, mimo że posiadają taką samą liczbę tych samych atomów powiązanych tymi samymi wiązaniami chemicznymi, różnią się między sobą drobnymi szczegółami budowy przestrzennej. Zjawisko to jest nazywane izomerią optyczną, gdyż znaczna liczba takich izomerów, mimo że strukturalnie identyczna, skręca światło spolaryzowane w przeciwnych kierunkach, a także w niektórych przypadkach tworzy enancjomorficzne kryształy (mające się do siebie tak, jak wzajemne odbicia lustrzane). W trakcie wieloletnich badań okazało się także, że takie izomery wykazują często diametralnie różną aktywność biologiczną.

Zjawisko izomerii optycznej, a ściślej występowanie dwóch form enacjomerycznych, zostało odkryte pod koniec XIX wieku przez Ludwika Pasteura, który zauważył, że sztucznie otrzymany kwas winowy, w odróżnieniu od naturalnego, krystalizuje w dwóch formach enancjomorficznych.

Oprócz enancjomerów istnieją także inne stereoizomery, które różnią się właściwościami fizycznymi i chemicznymi.

Zobacz też 
 chiralność cząsteczek, 
 izomeria
 izomeria strukturalna
 izomeria geometryczna

Stereochemia
Optyczna, izomeria
Izomeria

Izomeria – zjawisko istnienia różnic w budowie cząsteczek o takim samym składzie atomowym.

W zależności od różnic, jakie występują pomiędzy izomerami, wyróżnia się następujące rodzaje izomerii:

izomeria konfiguracyjna - występowanie dwóch lub więcej cząsteczek o tej samej liczbie i rodzaju atomów, między którymi występują dokładnie te same wiązania chemiczne, różniących się mimo to układem atomów w przestrzeni. Izomeria ta dzieli się dalej na:
izomeria geometryczna wynika z faktu różnego układu atomów i podstawników przy wiązaniach wielokrotnych lub w układach cyklicznych.
izomeria optyczna - ich istnienie jest związane z cechą związków chemicznych zwaną chiralnością. Izomery optyczne dzieli się z kolei na:
enancjomery - które są swoimi własnymi odbiciami lustrzanymi i zawsze występują parami
diastereoizomery - których natura powstawania wynika również z istnienia centrów chiralności, ale które nie są swoim odbiciami lustrzanymi
izomeria konformacyjna - występowanie dwóch lub więcej cząsteczek o tej samej liczbie i rodzaju atomów, między którymi występują dokładnie te same wiązania chemiczne, różniących się mimo to układem atomów w przestrzeni. Izomery konformacyjne mogą przechodzić wzajemnie w siebie bez reakcji chemicznej - np. wskutek swobodnej rotacji wokół wiązania pojedynczego, lub wskutek tzw. "przekrętu" pierścienia
izomeria konstytucyjna - występowanie dwóch lub więcej cząsteczek o tej samej liczbie tych samych atomów, między którymi występuje jednak inny układ ("konstytucja cząsteczki") wiązań chemicznych
Izotopy

Izotopy – odmienne postacie atomów pierwiastka chemicznego, różniące się liczbą neutronów w jądrze (z definicji atomy tego samego pierwiastka mają tę samą liczbę protonów w jądrze). Izotopy tego samego pierwiastka różnią się liczbą masową (łączną liczbą neutronów i protonów w jądrze), ale mają tę samą liczbę atomową (liczbę protonów w jądrze).

Izotopy tego samego pierwiastka na ogół mają zbliżone własności fizyczne i chemiczne. Jednak im większa jest różnica mas atomowych izotopów, tym większe mogą być różnice ich własności fizycznych lub chemicznych. Izotopy danego pierwiastka mogą mieć inną gęstość, temperaturę wrzenia, topnienia i sublimacji. Różnice te występują także w związkach chemicznych tworzonych przez te izotopy.

Różnice mas atomowych izotopów powodują występowanie niewielkich różnic w reaktywności izotopów. Nie ma ona wpływu na kierunek reakcji chemicznych, w których one uczestniczą, ale wpływa na szybkość przebiegu tych reakcji. Zjawisko to nazywa się efektem izotopowym i wykorzystuje się w badaniu mechanizmów reakcji chemicznych. Te niewielkie różnice w szybkości reakcji wywołują zmiany w składzie izotopowym związków chemicznych powstających w różnych reakcjach (zjawisko to wykorzystywane jest np. do rozróżniania, czy węgiel zawarty w danym związku chemicznym brał udział w reakcji fotosyntezy).

Izotopy, ze względu na stabilność, dzieli się na:
 trwałe – nieulegające samorzutnej przemianie na izotopy tego samego lub innych pierwiastków
 nietrwałe, zwane izotopami promieniotwórczymi – ulegające samorzutnej przemianie na inne izotopy, zazwyczaj innego pierwiastka.

Pierwiastki występują naturalnie zwykle jako mieszanina izotopów. Jest to główna przyczyna, obok deficytu masy, która sprawia, że masy atomowe nie są liczbami całkowitymi.

Izotopy nie mają oddzielnych nazw, z wyjątkiem izotopów wodoru. Oznacza się je symbolem pierwiastka chemicznego z liczbą masową u góry po lewej stronie, na przykład 208Pb.

Pierwiastki mogą mieć po kilka, a nawet kilkanaście izotopów. Przykładowo wodór ma trzy naturalne izotopy:
 prot: 1H – ma jeden proton i nie ma neutronów; jest trwały
 deuter: 2H (D) – ma jeden proton i jeden neutron; jest trwały
 tryt: 3H (T) – ma jeden proton i dwa neutrony; jest nietrwały.

Trwałe izotopy pierwiastków

Zobacz też 

 izobar
 izotony
 izomery jądrowe

Uwagi

Przypisy

Linki zewnętrzne
Interpolacja (grafika komputerowa)

Interpolacja – proces mający na celu utworzenie nowego, wcześniej nieistniejącego piksela na podstawie sąsiadujących pikseli w taki sposób, aby był on jak najlepiej dopasowany optycznie do transformowanego obrazu.

Interpolację wykorzystuje się przy resamplingu używanym m.in. do przeskalowywania grafiki rastrowej, uzupełnianiu i korygowaniu obrazów w programach graficznych oraz automatycznej korekcie obrazów w skanerach do filmów. Ponieważ obraz bitmapowy swoją strukturą przypomina szachownicę lub papier milimetrowy, to wszelkie operacje polegające na obracaniu bitmapy o kąt inny niż wielokrotność 90° odbywają się również na drodze interpolacji.

Rodzaje 
Istnieją cztery główne sposoby interpolacji obrazów cyfrowych:
 Interpolacja metodą „najbliższego sąsiada” () – metoda najprostsza, w której przy skalowaniu odbywa się wierne kopiowanie najbliższego piksela. W przypadku powiększania innego niż o wielokrotność 100% jest to statystyczne kopiowanie odpowiednich pikseli; przy pomniejszaniu jest to automatyczne pomijanie niektórych pikseli. Metoda wymagająca od komputera najmniejszej mocy obliczeniowej, jednak jest rzadko stosowana, ponieważ w przypadku dużych powiększeń wyraźnie widać grupy identycznych pikseli, a granice pomiędzy nimi są wyraźne, ostre, nie rozmyte. Metoda wystarczająca przy obrabianiu zrzutów z ekranu monitora, np. okien dialogowych, przycisków itp. Można jej także użyć do najbardziej kontrastowych obrazów oraz obrazów o motywach wyraźnie ułożonych na siatce. Decyzję należy podjąć drogą eksperymentu – wszystko zależy od oczekiwanych rezultatów. Jest to jedyna metoda interpolacji nie powodująca rozmycia kształtów – owo rozmycie jest jednak najczęściej potrzebne dla zachowania naturalnego wyglądu obrazu.
 Interpolacja dwuliniowa () – metoda pośrednia, niewiele mocniej obciążająca komputer, ale i dająca lepszy, łagodniejszy dla oczu obraz. Piksele są powielane lub redukowane z uwzględnieniem kolorów czterech sąsiednich pikseli, stykających się bokami z danym pikselem.
 Interpolacja dwusześcienna () – dająca znacznie lepsze wyniki końcowe, aktualnie opcja domyślna w większości programów przetwarzających obrazy i gier komputerowych. Krawędzie są naturalnie, łagodnie rozmyte, a obraz po transformacji bardzo wiarygodnie przypomina obraz początkowy. Do skalowania obrazu metoda wykorzystuje kolory wszystkich ośmiu pikseli stykających się bokami lub wierzchołkami z danym pikselem.
 Interpolacja algorytmem Lanczosa – uwzględnia sąsiadujące punkty w kwadratach 4×4, 6×6 lub 8×8. W pierwszym przypadku algorytm daje zbliżone wyniki do interpolacji dwusześciennej, w pozostałych otrzymywane rezultaty są widocznie lepsze, ale czas wykonywania obliczeń jest znacząco dłuższy, dlatego praktycznie nie wykorzystuje się jej do przetwarzania obrazu w czasie rzeczywistym.

Zobacz też 

 grafika dwuwymiarowa
filtrowanie dwuliniowe
sąsiedztwo

Grafika komputerowa
Interlinia

Interlinia (światło międzywierszowe) – jedna z najważniejszych cech tekstu sformatowanego w DTP. Jest to odległość między sąsiednimi wierszami tekstu liczona jako odstęp pomiędzy dolną linią pisma w wierszu górnym i górną linią pisma w wierszu dolnym. W zecerstwie był to justunek długi w postaci wąskiej blaszki metalowej wkładanej pomiędzy wiersze tekstu złożone z czcionek lub wierszy linotypowych. Grubość takiej blaszki wynosiła od 1 do 4 punktów.

Inną nazwą interlinii jest odstęp międzywierszowy. Do niedawna oba pojęcia oznaczały tę samą odległość, jednak wraz z niezbyt dokładnymi spolszczeniami angielskojęzycznych programów komputerowych, głównie biurowych, termin odstęp międzywierszowy zaczął nabierać nowego znaczenia. Obecnie odstęp międzywierszowy oznacza także odległość pomiędzy podstawowymi liniami pisma w dwu sąsiednich wierszach, czyli odległość pomiędzy sąsiednimi liniami, na których stoją litery. Skutkiem tego występuje obecnie pewien bałagan w nazewnictwie.

Prawidłowym określeniem na odległość pomiędzy sąsiednimi podstawowymi liniami pisma jest angielskie słowo leading. Nowe znaczenie terminu odstęp międzywierszowy (inna podobna nazwa to odstęp między wierszami) jest efektem zapotrzebowania na spolszczenie tego ważnego obecnie terminu, który używany jest np. w zaleceniach do przygotowywania drukowanych materiałów na konferencje, do prac magisterskich itp.

W ręcznym składzie (w zecerni) interlinia musiała być siłą rzeczy co najmniej zerowa (brak justunku) lub dodatnia, co oznacza, że odstęp międzywierszowy (w nowym znaczeniu) mógł być tylko równy lub większy od wielkości (stopnia) czcionki. W składzie komputerowym istnieje większa dowolność – interlinia może być także ujemna, tzn. wiersze tekstu można nasuwać w dowolnym stopniu na sąsiednie.

Jednostki odległości:
 Interlinia, odstęp międzywierszowy „stary” (szpara pomiędzy wierszami) – wartości określa się w punktach typograficznych.
 Odstęp międzywierszowy „współczesny” (odstęp między podstawowymi liniami pisma) – wartości określa się w krotnościach i ułamkach wierszy. Wiersze stykają się z sobą, gdy odstęp jest równy 1.

W zecerstwie i redakcji technicznej nie było zapotrzebowania na specjalną nazwę dla odległości między liniami bazowymi sąsiednich wierszy tekstu, a wszystko zaspokajało stosowanie zwrotów typu „dziesięć na dwunastu” (czyli czcionka w stopniu 10 z interlinią 2).

Interlinia jest najważniejszą z cech, które nazywa się światłami. Światła są to odstępy, puste miejsca pomiędzy wszelkimi elementami tekstu. Jeśli światła jest za mało, tekst jest nieczytelny, ponieważ znaki zlewają się z sobą, a poszczególne pola tekstowe trudno rozróżnić. Jeśli światła jest za dużo, tekst również jest nieczytelny – mówi się wtedy, że „z tekstu wieją przeciągi”.

DTP
IRIX

IRIX – system operacyjny z rodziny Unix dostępny na 32- i 64-bitowej architekturze MIPS, tworzony przez SGI.

Ostatnia wydana wersja to 6.5.30 z 16 sierpnia 2006 roku.
Do wersji 6.5.22 istniały dwie podwersje maintenance oraz feature, z których pierwsza odpowiadała wersji stable, a druga mniej więcej wersji development innych programów.

System może być znany z gry Freeciv, która na niego powstała (na długo przed portami na inne platformy, w tym GNU/Linuksa), IRIX był ulubionym systemem jednego z autorów.

Przypisy

Linki zewnętrzne 

Unix
Imiona semickie

Imiona semickie – imiona wywodzą się z tradycji abrahamicznych, pochodzą z języka hebrajskiego, aramejskiego lub arabskiego. Ich najbogatszym źródłem są Biblia i Koran.

Wiele z imion biblijnych i koranicznych posiadało (i posiada nadal) wielkie znaczenie dla noszących je osób – chrześcijan, muzułmanów i żydów. Wedle Biblii niektóre imiona były nadane osobiście przez Boga (np. Abraham, Izrael, Jezus, Sara).

Imiona hebrajskie i aramejskie, ponieważ stanowią większość imion biblijnych, są bardzo rozpowszechnione w krajach chrześcijańskich, także w Polsce (np. Anna, Maria, Józef, Szymon). Szczególną popularnością cieszą się wśród protestantów (zwłaszcza purytanów), w niektórych okresach były to jedyne dozwolone imiona, np. w 1546 roku w Genewie pod władzą Jana Kalwina zabroniono odpowiednim dekretem nadawać imiona inne niż biblijne. W krajach rzymskokatolickich sobór w Trydencie, który odbył się w 1563 roku zalecał nadawanie dzieciom imion należących do świętych.

Zobacz też 
męskie imiona semickie
żeńskie imiona semickie
imiona arabskie
teoforyczne imiona w Biblii
Indochiny

Indochiny – dawna nazwa regionu w południowo-wschodniej Azji, który pochodzi z okresu, gdy był kolonią Francji pod pełną nazwą francuskich Indochin. Nazwa stosowana również dla określenia wschodniej części Półwyspu Indochińskiego (Azja Południowo-Wschodnia), obejmującej współcześnie państwa Laos, Kambodża i Wietnam. W szerszym znaczeniu terminem Indochiny określa się również obszar kontynentalny na wschód od Indii i na południe od Chin, czyli oprócz terenów obecnego Laosu, Wietnamu i Kambodży obejmuje również Mjanmę, Tajlandię i część Malezji położoną na Półwyspie Malajskim. Nazwa Indochiny została nadana przez Europejczyków, którzy zwrócili uwagę na wpływ kultury chińskiej i hinduskiej na kulturę rodzimą tego obszaru.

Region obejmujący tereny Wietnamu, Laosu i Kambodży przez około 100 lat (od połowy XIX wieku do połowy wieku XX) stanowił posiadłość francuską – Indochiny Francuskie. Dopiero wybuch wojny indochińskiej 1945–1954 przyczynił się do uzyskania niepodległości przez zamieszkujące tu narody.

Orientalistyka
Regiony i krainy historyczne Azji
Iglice

Iglice () – wieś sołecka w Polsce położona w województwie zachodniopomorskim, w powiecie łobeskim, w gminie Resko.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa szczecińskiego.

Miejscowość jest położona w połowie drogi krajowej nr 6 między Szczecinem i Koszalinem w miejscowości Płoty skręt na Resko, tam skręt na północ w drogę na Iglice.

Części wsi

Historia 
Iglice były dużą typową wsią dworsko-chłopską, wchodzącą w skład rozległych dóbr położonych wokół Reska. Dobra te były przez wiele wieków, aż do początku XIX w. lennem jednego z najstarszych na Zachodnim Pomorzu słowiańskich rodów – Borków.

Zabytki 
 Miejscowość położona w atrakcyjnej, urozmaiconej przyrodniczo, malowniczej okolicy – lasy i łąki,
 Część zachodnią wsi zajmują zagrody chłopskie, centralną kościół z cmentarzem, wschodnią zaś zespół pałacowo-parkowy.
 Pałac w Iglicach – okazała, kompletna, dobrze zachowana neorenesansowa rezydencja z zabudowaniami gospodarczymi z tej samej epoki, otoczona 150-letnim parkiem angielskim pow. 6,27 ha z czytelnym układem dróg i ścieżek wewnątrz parkowych. Związane z pałacem tereny zajmują 269 ha. Sam pałac powstał w II połowie XIX wieku. Powierzchnia użytkowa 3180 m², łączna kubatura obiektu 36000 m³.
 kościół ryglowy z 1696 ze stylizowanym XIX w. wystrojem, wieżyczka nad fasadą z XIX w.

Osoby urodzone lub związane z Iglicami 
 Leopold von der Osten (ur. 1 marca 1809 w Iglicach, zm. 20 listopada 1887 tamże) — pruski starosta (Landrat) powiatu Regenwalde i właściciel ziemski w Iglicach. 
 Albert von der Osten (ur. 1 marca 1811 w Geiglitz, Powiat Regenwalde, zm. 16 września 1887 w Berlinie) —   pruski generał-major.

Przypisy 

Iglice
Interfejs



Technika 
 interfejs – urządzenie elektroniczne lub optyczne

Informatyka 
 interfejs, interfejs klasy – pojęcie stosowane w programowaniu obiektowym
 interfejs programowania aplikacji – zasady komunikacji między programami komputerowymi
 interfejs użytkownika
 interfejs graficzny
 interfejs tekstowy
Międzynarodowy Związek Telekomunikacyjny

Międzynarodowy Związek Telekomunikacyjny (, skrót ) – najstarsza na świecie globalna organizacja międzynarodowa, jedna z organizacji wyspecjalizowanych ONZ, ustanowiona w celu standaryzowania oraz regulowania rynku telekomunikacyjnego i radiokomunikacyjnego. Została ona założona jako  (Międzynarodowy Związek Telegraficzny) 17 maja 1865 roku w Paryżu.

Członkostwo w organizacji

Państwa członkowskie 
Do Międzynarodowego Związku Telekomunikacyjnego należą obecnie 193 państwa, w tym Watykan oraz prawie wszyscy członkowie ONZ z wyjątkiem Palau. Polska została członkiem Międzynarodowego Związku Telekomunikacyjnego w 1921 r.

Tryb przystąpienia do Związku zależy od tego, czy państwo kandydujące jest członkiem ONZ. Państwa członkowskie ONZ mogą stać się członkami Związku poprzez przystąpienie do Konstytucji i Konwencji Związku oraz złożenie dokumentu akcesyjnego u Sekretarza Generalnego Organizacji będącego depozytariuszem. Inne państwa mogą przystąpić do Związku po uzyskaniu akceptacji przez dwie trzecie dotychczasowych członków, i dopiero wtedy przystąpić do Konstytucji i Konwencji oraz złożyć stosowny dokument u Sekretarza Generalnego.

Członkowie sektorowi 
Członkami sektorowymi (ang. ) Międzynarodowego Związku Telekomunikacyjnego są przedsiębiorstwa funkcjonujące na rynku telekomunikacyjnym i radiokomunikacyjnym oraz przedstawiciele środowiska naukowego.

Organy Związku 
Najwyższym organem politycznym Związku jest Konferencja Pełnomocników, składająca się z delegacji reprezentujących państwa członkowskie organizacji. Konferencja zbiera się co cztery lata i określa głównie kierunki polityki Związku, wybiera członków Rady, ustala plany finansowe organizacji.

Rada została utworzona w 1947 roku podczas konferencji plenarnej w Atlantic City, początkowo pod nazwą Rada Administracyjna (ang. ). Działa w granicach uprawnień udzielonych przez Konferencję Pełnomocników. Zadaniem Rady jest nadzór aktualnej polityki, strategii oraz aktywności Związku w okresach pomiędzy Konferencjami Pełnomocników. Rada powoływana jest każdorazowo na 4 lata, a członkami Rady mogą być jedynie państwa członkowskie organizacji.

Sekretarz Generalny, wybierany na czteroletnią kadencję, kieruje Sekretariatem Generalnym, który jest biurem administrującym zasobami i działalnością Związku. Sekretarz Generalny jest prawnym przedstawicielem Związku.

Sektory 
W ramach ITU działają trzy sektory. Każdy z nich jest odpowiedzialny za wybrany obszar związany z celami określonymi w Konstytucji Związku.
 ITU-T – Sektor Normalizacji Telekomunikacji
 ITU-R – Sektor Radiokomunikacji
 ITU-D – Sektor Rozwoju Telekomunikacji

Zobacz też 
 Europejski Instytut Norm Telekomunikacyjnych

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 Sprawdzanie danych statku – znaku wywoławczego
 About International Telecommunication Union
 UN System Documentation: ITU 
  
 Poprawki do Konstytucji i Konwencji Międzynarodowego Związku Telekomunikacyjnego, sporządzone w Minneapolis 6 listopada 1998 r. (Dz.U. 2003 nr 10, poz. 111)
ITU-T

ITU-T – Sektor Normalizacji Telekomunikacji ITU (ang.: International Telecommunication Union – Telecommunication Standardization Sector) (Dawniej CCITT)

ITU-T zajmuje się tworzeniem standardów obejmujących wszystkie dziedziny telekomunikacji, powstał 1 marca 1993 roku i zastąpił istniejący wówczas Komitet CCITT.

Członkami Sektora Normalizacji Telekomunikacji są, zgodnie z Konstytucją i Konwencją ITU:
 z mocy prawa administracje wszystkich Członków Międzynarodowego Związku Telekomunikacyjnego (w przypadku Polski są to: Ministerstwo Cyfryzacji i Urząd Komunikacji Elektronicznej);
 jednostki lub organizacje upoważnione zgodnie z właściwymi postanowieniami Konwencji (w przypadku Polski są to: Polkomtel, Orange Polska i Politechnika Łódzka, Instytut Łączności).

Serie rekomendacji ITU-T 
 A – Organization of the work of ITU-T
 B – Means of expression: definitions, symbols, classification
 C – General telecommunication statistics
 D – General tariff principles
 E – Overall network operation, telephone service, service operation and human factors
 F – Non-telephone telecommunication services
 G – Transmission systems and media, digital systems and networks
 G.711
 G.723.1
 G.726
 G.729
 G.992.1 ADSL1
 G.992.2 ADSL G.Lite
 G.992.3 ADSL2
 G.992.4 ADSL2 Lite
 G.992.5 ADSL2+
 H – Audiovisual and multimedia systems
 H.225
 H.261
 H.263
 H.264
 H.265
 H.323
 H.325
 I – Integrated services digital network –
 J – Cable networks and transmission of television, sound programme and other multimedia signals
 K – Protection against interference
 L – Construction, installation and protection of cables and other elements of outside plant
 M – TMN and network maintenance: international transmission systems, telephone circuits, telegraphy, facsimile and leased circuits
 N – Maintenance: international sound programme and television transmission circuits
 O – Specifications of measuring equipment
 P – Telephone transmission quality, telephone installations, local line networks
 Q – Switching and signalling
 R – Telegraph transmission
 S – Telegraph services terminal equipment
 T – Terminals for telematic services
 U – Telegraph switching
 V – Data communication over the telephone network
 V.1
 V.10
 V.11
 V.17
 V.2
 V.21
 V.22
 V.22bis
 V.23
 V.24
 V.28
 V.32
 V.32bis
 V.34
 V.34bis
 V.35
 V.4
 V.42
 V.42bis
 V.44
 V.7
 V.8
 V.8bis
 V.90
 V.92
 X – Data networks and open system communication
 X.25
 X.400
 X.509
 Y – Global information infrastructure and internet protocol aspects
 Z – Languages and general software aspects for telecommunication systems

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 Oficjalna strona ITU-T

Międzynarodowy Związek Telekomunikacyjny
ITU-R

ITU-R (International Telecommunication Union – Radiocommunication Sector) – Sektor Radiokomunikacji ITU.

Zadania, funkcje oraz strukturę Sektora Radiokomunikacji określa Konstytucja i Konwencja ITU, której polska wersja została ogłoszona w Dzienniku Ustaw: 

Głównymi zadaniami realizowanymi przez Sektor Radiokomunikacji są:
 ustalanie przeznaczeń pasm częstotliwości widma radiowego, rezerwowanie częstotliwości i rejestrowanie przydziałów częstotliwości oraz rezerwowanie pozycji dla służb satelitarnych na orbicie geostacjonarnej i parametrów satelitów na innych orbitach, w sposób pozwalający na uniknięcie szkodliwych zakłóceń między stacjami radiokomunikacyjnymi różnych krajów;
 koordynowanie działalności mającej na celu wyeliminowanie szkodliwych zakłóceń między stacjami radiokomunikacyjnymi poszczególnych krajów oraz zwiększenie efektywności wykorzystania widma częstotliwości radiowych dla służb radiokomunikacyjnych, jak również orbity satelitów geostacjonarnych oraz innych orbit satelitarnych.

Funkcje ITU-R realizowane są poprzez:
 zapewnienie racjonalnego, sprawiedliwego, wydajnego i oszczędnego wykorzystania widma częstotliwości radiowych przez wszystkie służby radiokomunikacyjne;
 prowadzenie badań, bez ograniczeń co do zakresów częstotliwości;
 przyjmowanie zaleceń dotyczących radiokomunikacji.

Członkami Sektora Radiokomunikacji są, zgodnie z Konstytucją i Konwencją ITU:
 z mocy prawa administracje wszystkich Członków Międzynarodowego Związku Telekomunikacyjnego (w przypadku Polski są to: Ministerstwo Cyfryzacji i Urząd Komunikacji Elektronicznej);
 jednostki lub organizacje, upoważnione zgodnie z właściwymi postanowieniami Konwencji (w przypadku Polski są to: Polkomtel, Orange Polska i Politechnika Łódzka).

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 Oficjalna strona ITU-R

Międzynarodowy Związek Telekomunikacyjny
IDE

zintegrowane środowisko programistyczne (Integrated Development Environment)
 Integrated Drive Electronics – standard komunikacji pamięci masowych takich jak dyski twarde i napędy optyczne z komputerem
Icenowie

Icenowie – plemię Brytów zamieszkujące w starożytności obszary dzisiejszych hrabstw Norfolk i Suffolk (Wielka Brytania). Wsławili się w 60 lub 61 r. n.e. zrywem powstańczym pod wodzą Boudiki.

Rzymianie sprawowali władzę na ziemiach Icenów poprzez podległego im króla Prasutagusa.

W 60 lub 61 r. Icenowie pod wodzą Boudiki wywołali powstanie przeciwko Rzymianom, ostatecznie stłumione.

Monety Icenów z lat 25-20 p.n.e. przedstawiały dzika z ogonem w kształcie litery S.

Przypisy 
 
 
 
 
 

Brytania (prowincja rzymska)
Historia Wielkiej Brytanii
Plemiona celtyckie
Intifada

Intifada (hebr. אינתיפאדה, arab. انتفاضة intifāḍa – strząsanie) – arabskie określenie buntu, rebelii, powstania.

Robin Shulman na łamach gazety The Washington Post interpretuje słowo intifada jako „okres powszechnego oporu przeciwko uciskowi”.

Określenie to jest najczęściej utożsamiane z konfliktem izraelsko-arabskim oraz tzw. intifadami palestyńskimi (pierwszą i drugą). W szerszym rozumieniu określenie odnosi się również do innych powstań:
 intifady w Bahrajnie
 intifada marcowa (1965) – lewicowe powstanie przeciwko brytyjskiej obecności kolonialnej w Bahrajnie w marcu 1965
 intifada w Bahrajnie (1990) – powstanie w 1990 w Bahrajnie z żądaniami przywrócenia demokracji
 intifada Zemla – algierskie określenie powstania Frontu Polisario w Saharze Hiszpańskiej (obec. Sahara Zachodnia) przeciwko hiszpańskiej okupacji w 1970
 intifada w Iraku – antyrządowe powstanie w 1991 w Iraku, przeciwko dyktaturze Saddama Husajna
 intifady palestyńskie – powstania palestyńskie przeciwko izraelskiej okupacji Palestyny
 pierwsza intifada (intifada kamieni, 1987–1993)
 druga intifada (Al-Aksa, 2000–2004)

 intifady niepodległości
 intifada niepodległości – zamieszki w Maroku i Saharze Zachodniej w 2005
 cedrowa rewolucja (intifada niezależności) – masowe demonstracje i zamieszki w 2005 w Libanie mające na celu usunięcie wojsk syryjskich z Libanu, wyjaśnienie okoliczności zamachu na premiera Rafika al-Haririego i organizację wolnych wyborów
 intifada francuska – masowe zamieszki uliczne ludności imigracyjnej (pochodzącej w większości z Czarnej Afryki i krajów Maghrebu, głównie wyznającej islam) we Francji w 2005

Zobacz też 

 Autonomia Palestyńska, Palestyna i Izrael
 Hamas i Organizacja Wyzwolenia Palestyny
 konflikt izraelsko-arabski i wojny izraelsko-arabskie

Przypisy 

Powstania
Interfejs tekstowy

Interfejs tekstowy (ang. text-based user interface, TUI) – interfejs użytkownika, w którym prezentowane informacje mają formę tekstu lub innych znaków wyświetlanych w trybie tekstowym, używający semigrafiki do budowania okien, tabel i cieni. Użytkownik programu komputerowego z interfejsem tekstowym może wprowadzać polecenia z użyciem różnych urządzeń wejściowych, takich jak klawiatura, myszka czy pióro świetlne, podobnie jak ma to miejsce w przypadku graficznego interfejsu użytkownika (GUI). Odróżnia to interfejs tekstowy od wiersza poleceń (CLI), z którym często jest mylony, gdzie komendy są wprowadzane sekwencyjnie, zamiast być reakcją na występujące zdarzenia. Interfejs tekstowy mogą posiadać także aplikacje uruchamiane w trybie graficznym, zwykle w oknie, które emuluje tryb tekstowy.

Interfejs ten był często stosowany w aplikacjach działających na systemach operacyjnych takich jak MS-DOS, PC-DOS, RS-DOS, CP/M, a także GNU/Linux. Jego tworzenie i obsługę wspomagają biblioteki programistyczne, takie jak Turbo Vision, ncurses czy S-Lang.

Mimo tego, iż interfejs tekstowy posiada inne możliwości prezentowania informacji dla użytkownika niż interfejs graficzny, to powstają gry wykorzystujące ten sposób interakcji z graczem. Przykładem może być gra Rogue z lat 80., która zapoczątkowała powstanie gatunku zwanego jako roguelike.

Interakcja programu z użytkownikiem
IP

Internet Protocol – podstawowy protokół stosowany w Internecie
 Adres IP – liczba służąca identyfikacji elementów warstwy trzeciej modelu OSI – w obrębie sieci oraz poza nią
 Stopień ochrony IP (ang. ingress protection) – stopień ochrony urządzenia elektrycznego przed penetracją czynników zewnętrznych
 ip – polecenie w systemach operacyjnych Linux
 Inicjatywa Pracownicza – związek zawodowy w Polsce
 Własność intelektualna (ang. intellectual property) – grupa monopoli prawnych, w tym niektóre dobra niematerialne oraz niektóre własności przemysłowe
 Immunoprecypitacja białek – metoda wyodrębniania białek
 International Paper (symbol giełdowy NYSE: IP) – amerykański koncern papierniczy posiadający w Polsce spółkę IP Kwidzyn
 Informacja publiczna

Zobacz też 
 VoIP
 IPTV
Internet Assigned Numbers Authority

IANA () – organizacja, która wyłoniła się z Internet Engineering Task Force (IETF) w celu zaprowadzenia porządku w nazwach domen i adresach IP komputerów przyłączonych do Internetu. 

Początkowo IANA była jedną z grup roboczych IETF, która zajmowała się ustaleniem standardów przyznawania numerów IP. Później jednak powstała konieczność powstania instytucji, która będzie na co dzień zarządzała zasadami przyznawania numerów IP i nazw domen kolejnym użytkownikom.
To zadanie spełniała długi czas właśnie IANA, która mimo że nie była od strony prawnej sformalizowana, dostała od rządu USA uprawnienia do zarządzania domenami, bo nikt inny nie był wtedy w stanie tego robić.

Na podstawie umowy z rządem USA obowiązującej do roku 2006 większość codziennej pracy przy przyznawaniu numerów IP oraz zarządzaniu domenami najwyższego poziomu została ostatecznie przekazana ICANN, której autonomiczną częścią jest właśnie IANA. Do zadań IANA należy obecnie tylko zarządzanie domenami najwyższego poziomu oraz ogólny nadzór nad działaniem mechanizmu DNS.
  
Założycielem IANA i twórcą całego systemu numeracji i nazewnictwa adresów internetowych był Jon Postel.

Linki zewnętrzne 
 Oficjalna strona IANA

Architektura Internetu
Organizacje informatyczne
Standardy internetowe
ICANN

ICANN ( – Internetowa Korporacja ds. Nadanych Nazw i Numerów) to instytucja odpowiedzialna obecnie za przyznawanie nazw domen internetowych, ustalanie ich struktury oraz za ogólny nadzór nad działaniem serwerów DNS na całym świecie. Została powołana do życia 18 września 1998 r. w celu przejęcia od rządu USA funkcji nadzorowania technicznych aspektów Internetu.

Formalnie ICANN jest prywatną organizacją non-profit, o statusie firmy zarejestrowanej w stanie Kalifornia, której rząd USA przekazał czasowo prawo nadzoru nad systemem DNS, przydziałem puli adresów IPv4 oraz IPv6 dla tzw.   oraz rejestracją numerów portów. 

Najważniejszym ciałem decyzyjnym ICANN jest Rada Dyrektorów, którzy są raz do roku wybierani przez potencjalnie wszystkich użytkowników Internetu (tzn. że każdy, kto ma dostęp do sieci, może oddać swój głos). W praktyce jednak na Dyrektorów ICANN głosuje średnio ok. 100 000 osób, głównie „świadomych” członków Internet Society i IETF, a więc niewielki ułamek wszystkich internautów. Głosowanie odbywa się za pomocą e-maili.

W ramach ICANN prowadzi się też dyskusje na temat tworzenia nowych domen najwyższego poziomu (TLD, ang. ), czyli np: .aero, .tel, itp.

Do zadań ICANN należy m.in.:
 administrowanie adresami IP
 zarządzanie domenami i serwerami DNS najwyższego poziomu (root)
 przyznawanie parametrów protokołom internetowym.

Zobacz też 
 Internet Assigned Numbers Authority (IANA)

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 Oficjalna strona ICANN

Organizacje informatyczne
Architektura Internetu
Organizacje standaryzacyjne
Idealizm

idealizm (poznawczy) – każdy system filozoficzny, który głosi całkowitą niemożność bezpośredniego poznania rzeczywistości i twierdzący, że jedyne, co jest nam bezpośrednio dane, to nasze własne myśli i uczucia
 idealizm ontologiczny – system filozoficzny głoszący realność świata idei i nierealność bądź wtórność świata materialnego w stosunku do idei. W skrajnych postaciach (spirytualizm) odrzuca w ogóle istnienie świata materialnego, uważając go za złudzenie
 idealizm – nurt badania stosunków międzynarodowych
 idealizm prawniczy
Impozycja

Impozycja, składkowanie, montaż elektroniczny – zaprojektowanie w programie DTP obrazu całego arkusza druku. Może to być zarówno praca wieloużytkowa, jak i układ stron składki.

Impozycja jest procesem żmudnym, wymagającym dużego skupienia i w związku z tym – w wypadku ręcznego wykonywania – podatnym na błędy. Jednak na większą skalę jest procesem w dużym stopniu powtarzalnym, stąd powstało wiele samodzielnych programów, a także plug-inów i skryptów, które pozwalają na automatyzację impozycji plików zapisanych w wielu różnych formatach graficznych.

DTP
Inicjał

Inicjał (śrdw.-łac. initiale od łac. initium, początek). Można go zdefiniować jako:
 Pisownia imienia lub nazwiska w postaci skrótu ograniczonego do początkowej litery (lub rzadziej kilku początkowych liter) zakończonej kropką.
 Pierwsza litera (najczęściej wersalikowa) rozpoczynająca rozdział lub akapit tekstu, większa od liter tekstu podstawowego, niekiedy kolorowa, często też z wkomponowanym ornamentem.
 Wyróżnienie odrębnego graficznie fragmentu tekstu (najczęściej akapitu) poprzez nadanie pierwszej literze tego fragmentu innego wyglądu niż posiada reszta tekstu. W przypadku, gdy wyróżniany fragment zaczyna się wyrazem dwuliterowym, to obie litery wchodzą do inicjału. W przypadku wystąpienia cudzysłowu na początku wyróżnianego fragmentu, wskazane jest tak przeredagować tekst, aby pozbyć się tego znaku w tym miejscu.
 Czcionka (lub font) rozpoczynająca akapit, rozdział itp. wyróżniająca się kształtem, wielkością, kolorem lub ozdobnością. W przypadku znacznie rozbudowanych inicjałów wyróżnia się m.in.: inicjały figuralne (wypełnione postaciami ludzkimi lub całymi scenami rodzajowymi), inicjały ornamentalne (z wzorami geometrycznymi lub roślinnymi), itp.

Przykłady inicjałów ze zbiorów Archiwum Państwowego w Poznaniu

Przypisy 

Iluminacja książki
Typografia
Interna

Interna (z łac. internus, wewnętrzny) – potoczna, zwyczajowa lub żargonowa nazwa działu medycyny, zajmującego się schorzeniami narządów wewnętrznych. Właściwa nazwa – choroby wewnętrzne lub medycyna wewnętrzna (nazwa używana głównie w Polsce, krajach niemieckojęzycznych i skandynawskich) oraz general medicine lub po prostu medicine (nazwa używana częściej w krajach anglosaskich). 

W Polsce choroby wewnętrzne są jedną ze specjalizacji lekarskich, oraz priorytetową dziedziną medycyny. Konsultantem krajowym od 7 czerwca 2019 jest prof. dr hab. Jacek Różański.

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 Towarzystwo Internistów Polskich
I (ujednoznacznienie)

I – dziewiąta litera alfabetu łacińskiego, dwunasta litera alfabetu polskiego.

I 
 cyfra rzymska oznaczająca „1”.
 Jod – symbol chemiczny pierwiastka
 Włochy (międzynarodowy kod samochodowy Włoch)
 Natężenie prądu stałego – wielkość fizyczna
 Moment bezwładności – wielkość fizyczna
 oznaczenie macierzy jednostkowej
 popęd – wielkość fizyczna
Muzyka:
 I – minialbum grupy Meshuggah
 I – album holenderskiego rapera i producenta Cilvaringza
 I – album śląskiej grupy muzycznej grającej industrial metal
 I – album niemieckiego DJ i producenta muzycznego Felixa Jaehna
 I – supergrupa z Norwegii, wykonująca blackened heavy metal
 Grupa "i" – polski zespół wokalny

i 
 jednostka urojona
  – symbol IPA samogłoski przymkniętej przedniej niezaokrąglonej
 oznaczenie koniukcji

Zobacz też 
 I wiek
 skrót jednoliterowy
Interlingua

Interlingua (Interlingua de IALA) – sztuczny międzynarodowy język pomocniczy, opublikowany 15 stycznia 1951 roku przez International Auxiliary Language Association (IALA). Jest to jeden z języków naturalistycznych. Interlingua łączy słownictwo typowe dla języków romańskich z prostą, regularną gramatyką, co umożliwia zrozumienie jej przez miliony osób, korzystających zwłaszcza z takich języków jak hiszpański, włoski i rumuński, ale także pozostałych romańskich i w mniejszym stopniu z angielskiego. Według szacunkowych danych IALA, na naukę interlingwy wystarczy 15 dni – pozwala to na wykorzystywanie jej, metodą porównań, jako pomocy do nauki innych języków.

Podłoże 
Ekspansjonistyczne ruchy naukowe, społeczne, technologiczne, handlowe i dyplomatyczne oraz sztuka, powiązane z historyczną dominacją łaciny, sprawiły, że w Europie, zwłaszcza jej zachodniej części, wykształciło się sporo wspólnych słów. Do tworzenia słownika interlingwy stosowano metodę porównań między pięcioma językami – angielskim, francuskim, hiszpańskim, portugalskim i włoskim, a także, jako dodatkowe źródło – rosyjskim i niemieckim. Słowo powtarzające się w największej liczbie języków było włączane do słownika.

Interlingua łączy już istniejące słownictwo z nieskomplikowaną gramatyką, opartą na gramatykach języków romańskich. Sprawia to, że język ten określa się mianem języka naturalistycznego.

Przykładowe teksty 
 Ojcze nasz
 Nostre Patre, qui es in le celos,
 que tu nomine sia sanctificate;
 que tu regno veni;
 que tu voluntate sia facite
 super le terra como etiam in le celo.
 Da nos hodie nostre pan quotidian,
 e pardona a nos nostre debitas
 como nos pardona a nostre debitores,
 e non duce nos in tentation,
 sed libera nos del mal.

 Hasło reklamowe Union Mundial pro Interlingua
 Lingua natural e musical
 de parolas international
 e un grammatica minimal.
 Comprensibile facilemente
 per personas intelligente.
 Le medio de communication
 adequate pro le solution
 del confusion de Babylon.

 Powszechna deklaracja praw człowieka – artykuł pierwszy
 Articulo 1. Tote le esseres human nasce libere e equal in dignitate e in derectos. Illes es dotate de ration e de conscientia e debe ager le unes verso le alteres in un spirito de fraternitate.

Zobacz też 
 gramatyka interlingwy
 Interlingua-English Dictionary
 języki sztuczne schematyczne
 esperanto, ido, latina sine flexione, wolapik

Przypisy

Linki zewnętrzne 

 Międzynarodowy język interlingua
 Union Mundial pro Interlingua
Ido

Ido (-ides – grecki przyrostek patronimiczny = odojcowski) – sztuczny język opracowany w 1908 na bazie esperanto, stąd jego druga nazwa: esperanto reformita = 'esperanto reformowane'. Jego autorami byli Louis Couturat i Leopold Leau. Celem reformy było usunięcie niektórych krytykowanych cech esperanta, jak końcówka biernika czy tabela korelatywów, a także poprawienie brzmienia języka. Ido jest zasadniczo językiem schematycznym z pewnymi cechami języka naturalistycznego.

Wielkim propagatorem esperanto reformita był laureat Nagrody Nobla w dziedzinie chemii Wilhelm Ostwald, który część otrzymanych pieniędzy przekazał na promocję języka ido.

Liczba użytkowników ido jest niewielka (wynosi szacunkowo od 200 do 5000); mieszkają oni także w Polsce, gdzie miały miejsce dwie międzynarodowe konwencje poświęcone temu językowi (w 1998 w Białobrzegach oraz w 2002 w Krakowie).

Przykładowy tekst (modlitwa "Ojcze Nasz"):

 Patro nia, qua esas en la cielo,
 tua nomo santigesez;
 tua regno advenez;
 tua volo facesez quale en la cielo
 tale anke sur la tero.
 Donez a ni cadie l'omnidiala pano,
 e pardonez a ni nia ofensi,
 quale anke ni pardonas a nia ofensanti,
 e ne duktez ni aden la tento,
 ma liberigez ni del malajo.

Gramatyka

Alfabet 
Litery: a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z

Samogłoski: a e i o u

Spółgłoski: b c d f g h j k l m n p q r s t v w x y

Dwuznaki: ch sh qu

Dyftongi: au eu

Szyk zdania 
Standardowym szykiem zdania jest SVO (Podmiot, czasownik, dopełnienie): Me amas ilu (Ja kocham go).

Można zastosować niestandardowy szyk zdania przy użyciu sufiksu -n, który zmienia przypadek z mianownika na biernik: Ilun me amas (Go ja kocham).

Pytania zamknięte zaczynają się od słowa ka (czy): Ka me amas ilu? (Czy ja go kocham?)

Rzeczowniki 
Rzeczowniki tworzy się, dodając do tematu sufiks -o.

Generalnie rzeczowniki mają rodzaj nijaki. Można jednak pokazać płeć poprzez dodanie sufiksów: -ul- (męską) i -in- (żeńską). kuzo (kuzyn albo kuzynka), kuzulo (kuzyn), kuzino (kuzynka).

Przedimek 
Nie istnieje przedimek nieokreślony, ale istnieje przedimek określony la i przedimek dla liczby mnogiej le, który jest używany jeżeli nie można użyć sufiksu -i.

 tablo, stulo, domo (stół, krzesło, dom)
 tabli, stuli, domi (stoły, krzesła, domy)
 la tablo, la stulo, la domo (stół, krzesło, dom z przedimkiem określonym)
 la tabli, la stuli, la domi (stoły, krzesła, domy z przedimkiem określonym)
 le 8 (ósemki)
 le Meyer (Meyer'owie)

Przymiotniki 
Przymiotniki tworzy się, dodając do tematu sufiks -a.

Liczebniki 
Podstawowe morfemy liczebnikowe to:

Czasowniki 
W ido występują trzy czasy proste jak również bezokolicznik, tryb rozkazujący i tryb przypuszczający.

Imiesłowy tworzy się przy użyciu następujących morfemów sufiksowych:

Przysłówek 
Przysłówek można stworzyć poprzez dodanie sufiksa -e. bone (dobrze), rapide (szybko), facile (łatwo).

Zobacz też 

 język sztuczny
 adjuvilo

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 Polskie odgałęzienie języka ido
 
 
 Wikipedia w Ido
 Wiktionary w Ido
 Leonard Weber, Nauka Światowego Języka Pomocniczego Reform-ESPERANTO w systemie IDO
Imperiał

Imperiał (ros. империал) – wielorublowa złota moneta rosyjska wprowadzona do obiegu w 1755 i emitowana do 1917 r. Nazwa będąca pochodną od łac. imperialis (cesarski).

Wprowadzony za panowania cesarzowej Elżbiety imperiał był monetą 10-rublową zawierającą 11,61 g złota o próbie 916 (za Pawła I i Aleksandra I wynosiła ona 987). W obiegu znajdował się także 5-rublowy półimperiał o wadze 5,85 g. Po reformie walutowej Kankrina (1838) wartość imperiała ustalono na 10 rubli 30 kopiejek.

W związku z postępującym spadkiem wartości pieniądza kredytowego (bilety bankowe, asygnaty) względem monet srebrnych, pod koniec XIX wieku wartość nominalna imperiała osiągnęła 15 rubli, a półimperiała – 7,5 rubli. Reforma walutowa w 1897 r. wraz z wprowadzeniem złotego rubla spowodowała niedogodności w obrachunkach imperiałów 7,5- i 15-rublowych, dlatego od tegoż roku zaczęto bić wygodniejsze i lżejsze monety złote o nominale 5 i 10 rubli, czyli  i  imperiała. W 1899 emisję starszych imperiałów przerwano i stopniowo wycofywano je z obiegu. Skutkowało to ukrytą dewaluacją rubla, w którym zmniejszono też zawartość czystego złota, jednakże reforma ta wpłynęła na przejściowe ustabilizowanie rosyjskiej waluty.

Wczesne imperiały nosiły na awersie popiersie panującego, na odwrocie – herb cesarstwa. Od 1796 nie umieszczano już popiersia władcy, które ponownie pojawia się od 1886. Oznaczenia „imperiał” i „półimperiał” spotykane są jedynie na rzadkich monetach 5- i 10-rublowych z lat 1895–1897.

W Polsce imperiałami często nazywano wszystkie złote monety carskie, które określano potoczną nazwą pece (półimperiały i imperiały).

Przypisy

Bibliografia 
 Helmut Kahnt: Das große Münzlexikon von A bis Z. Regensburg: Battenberg/H. Gietl, 2005, s. 203.
 Владимир В. Зварич: Нумизматический словарь. Львов: Вища школа, 1980, s. 67.
 Władysław Kopaliński: Słownik mitów i tradycji kultury. Warszawa: PIW, 1991, s. 404.

Linki zewnętrzne 
 «Imperiał» w Słowar’ numizmata  [dostęp 2017-11-23]

Rosyjskie monety
Złote monety