alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Stijlgids

Een stijlgids of stijlboek is een publicatie met een serie regels voor het schrijven, meestal van artikelen of boeken, die op redacties en bij uitgeverijen gangbaar is, bijvoorbeeld het stijlboek van de Volkskrant. 

In het algemeen is het doel van een stijlgids om vaste regels voor het schrijven en de spelling te geven. Daarmee bereikt een krant bijvoorbeeld dat alle redacteuren en andere medewerkers steeds dezelfde manier gebruiken om te schrijven. Het gaat hierbij zowel om spelling als om zinsbouw en het gebruik van schrijfstijl in engere zin.

De Schrijfwijzer van de neerlandicus Jan Renkema, vele malen herdrukt sinds de eerste uitgave in 1979, is ook een stijlgids. De meeste redacties van grotere kranten, zoals The New York Times, beschikken over een eigen stijlgids.

In navolging van de Volkskrant gaven ook Trouw, Het Financieele Dagblad, NRC Handelsblad (in samenwerking met Van Dale Lexicografie) en in België De Standaard een stijlgids uit. Voorts is er het Stijlboek VRT, een coproductie van Van Dale Lexicografie en de Vlaamse Radio- en Televisieomroeporganisatie.

Externe links 
 NRC stijlboek
 Stijlboek van de Volkskrant

Literatuur
Naslagwerk
Frederic Bartlett

Frederic Charles Bartlett (Stow-on-the-Wold, 20 oktober 1886 – Cambridge, 30 september 1969) was een Brits psycholoog. Hij werd vooral bekend werd door zijn onderzoek op het terrein van de experimentele psychologie.

Bartlett trachtte door middel van experimentele psychologische methoden inzicht te krijgen in onder meer problemen die kunnen ontstaan op plaatsen waar mensen moeten samenwerken. Een van zijn belangrijkste leerlingen was Donald Broadbent.

Hij schreef een boek getiteld Remembering (1932), waarin hij aantoonde dat mensen zich eerder zaken herinneren die passen binnen hun eigen kennissysteem en denkpatroon.

Externe link 
 Dossier-Frederic Bartlett bij de faculteit Psychologie van de Universiteit van Cambridge

Brits psycholoog
Supersonische snelheid

Supersonische snelheid is een hogere snelheid dan die waarmee geluid zich voortplant in het medium waarin bewogen wordt. De geluidssnelheid is afhankelijk van de hoogte en de temperatuur. Voor lucht met een temperatuur van 0 °C is de geluidssnelheid ca. 330 m/s (1188 km/h) op zeeniveau. Per definitie is de geluidssnelheid mach 1 (zie ook: machgetal). Een voorwerp dat zich met een snelheid hoger dan mach 1 verplaatst heeft een supersonische snelheid. Voorwerpen die zich rondom de geluidssnelheid bewegen worden transsonisch genoemd.

Schokgolven 
Wanneer een voorwerp (bijvoorbeeld een vliegtuig of een kogel) zich met supersonische snelheid door een medium beweegt ontstaan schokgolven, een front van samengeperst medium. Het passeren van zo'n front is waarneembaar: men hoort een als een donderslag klinkende knal. Dit geluidseffect wordt supersone knal (Engels: sonic boom) genoemd. Het kan optreden bij het doorbreken van de geluidsbarrière, op het moment van het overschrijden van de geluidssnelheid, maar ook bij ieder met supersonische snelheid langsvliegend voorwerp.

Supersonische vliegtuigen zijn zodanig geconstrueerd dat het vliegtuig zelf niet beschadigd raakt of instabiel wordt door de schokgolven en de daarmee gepaard gaande turbulentie. Vooral de vorm van de vleugels en het staartstuk zijn bij deze vliegtuigen aangepast.
Deze nieuwe vormen werden toegepast op de Amerikaanse militaire vliegtuigen die werden ingezet tijdens de Koreaanse Oorlog. Door de hoge snelheden konden toen maar relatief weinig toestellen neergehaald worden.

Varia 
Indien een voorwerp zich voortbeweegt met mach 1 staat de lijn die de breekpunten van de luchtlagen verbindt loodrecht op de snelheidsvector. Hoe meer de snelheid toeneemt, hoe kleiner de hoek wordt tussen de snelheidsvector en de lijn die de breekpunten verbindt (m.a.w. de schokgolf krijgt een scherpere punt).

Een vliegtuig dat op geringe hoogte sneller dan het geluid vliegt, kan door de kracht van de supersone knal op de grond een spoor van vernieling veroorzaken, in de vorm van gesprongen ruiten en zwaardere schade aan bouwwerken.

De eerste doorbreking van de geluidssnelheid is gerealiseerd door de Amerikaanse legerpiloot Charles Chuck Yeager in een Bell X-1 vliegtuig met een raketmotor. De Duitse piloot Hans Guido Mutke beweerde evenwel de eerste persoon te zijn geweest om door de geluidsbarrière te breken op 9 april 1945, in een Me 262.

Er zijn geen supersonische passagiersvliegtuigen in gebruik. De enige supersonische passagiersvliegtuigen die in gebruik zijn geweest zijn de Concorde en de Tupolev Tu-144.

Ook het klappen van een zweep wordt veroorzaakt door een supersonische snelheid.

De hoogste snelheid van mach 8,5 is verkregen met een overdekte proefopstelling met spoorstaven, waarbij de lucht vervangen is door helium.

Zie ook 
 Hypersonische snelheid

Noten 

Aerodynamica
Akoestiek
Mechanica
School van Milete

De School van Milete is de naam voor de drie vroegste presocratische filosofen die actief waren in het Milete van de 6e eeuw v.Chr., namelijk Thales, Anaximander en Anaximenes. Zij waren de grondleggers van de filosofie, met name de natuurfilosofie, waarbij ze op rationele wijze probeerden om het heelal en de natuurkunde te verklaren. Daarvoor speculeerden ze over beginselen zoals abstracte natuurkrachten en oersubstanties, archè, waaruit materie voort zou komen. Over de filosofie in Milete is weinig bekend. Thales schreef waarschijnlijk niets en van Anixamander is via Simplicius in de 6e eeuw maar een citaat overgeleverd. 

De indeling naar scholen is een hellenistische tendens die historisch gezien problemen met zich meebrengt. De groepering van Thales, Anaximander en Anaximenes is gangbaar in de literatuur, maar de aanduiding 'School van Milete' niet, omdat die misleidend is. Van een school als instelling was geen sprake. Het is ook niet waarschijnlijk dat sprake was van een meester-leerlingrelatie, maar Milete was klein genoeg voor de filosofen om elkaar te hebben ontmoet en ideeën van elkaar te hebben overgenomen. 

Dat filosofie in Milete tot leven kwam is te begrijpen. De plaats was een bloeiende handelsstad en culturele smeltkroes aan de westkust van Ionië in Klein-Azië. Milete stond binnen het Lydische koninkrijk sterk onder oosterse invloed. Langs de handelswegen die er samenkwamen, bereikten ook veel Aziatische verworvenheden het westen: astronomie, kalender, muntstelsel, gewichten en misschien ook het schrift. Daardoor nam welvaart toe, zodat meer mensen meer tijd hadden voor intellectuele activiteiten. Tevens werkte het interculturele contact relativering van de eigen traditie in de hand. Het succes van de stad vergrootte het vertrouwen in menselijk handelen, dat niet volledig aan de wil van de goden was onderworpen.

Presocratische filosofie
Snijselderij

Snijselderij, blad-, struik- of bosselderij (Apium graveolens var. secalinum) is een van de hoofdvariëteiten van selderij, naast knolselderij (Apium graveolens var. rapaceum) en bleekselderij (Apium graveolens var. dulce). Van de snijselderij worden de blaadjes en de bladstelen geconsumeerd.

Het is een tuinkruid dat lijkt op peterselie, maar dan met een veel sterkere smaak. Snijselderij is ook een veel agressievere plant, die hoogten kan bereiken van meer dan een meter.

Biotoop
Snijselderij komt in Nederland ook in het wild voor en staat op de Nederlandse Rode Lijst van planten als vrij zeldzaam en matig afgenomen.

Teelt
Snijselderij wordt zowel onder glas als in de volle grond geteeld. Voor de teelt onder glas wordt in september gezaaid met oogst in december tot maart.
In de volle grond wordt van half april tot eind april gezaaid. Bij deze laatste teelt kan tot drie keer worden geoogst: de eerste keer in juli, daarna in augustus en september.

Rassen 
 'Amsterdamse Fijne Donkergroene' wordt zowel onder glas als in de volle grond geteeld. Het fijne blad is donkergroen en zeer aromatisch. Ook de bladstelen zijn zeer fijn.
 'Gewone Snij' wordt alleen in de volle grond geteeld. Het blad is groot en de bladsteel grof.
 'Zwolse krul' wordt zowel onder glas als in de volle grond geteeld. Het zeer aromatische blad is zeer fijn en diep ingesneden.

Inhoudsstoffen 
De voedingswaarde van 100 gram verse snijselderij is:

Werking 
Het is een goed urine-afdrijvend middel en werkt aldus gunstig op nier- en blaasziekten, jicht en reuma. De bladeren en stelen stimuleren de voedselvertering.

Schermbloemenfamilie
Kruid (keuken)
Siyabuswa

Siyabuswa is een stad in het noordoosten van Zuid-Afrika in de provincie Mpumalanga. De stad was van 1981 tot 1986 hoofdstad van het in 1994 opgeheven thuisland KwaNdebele en heeft ongeveer 26.000 inwoners.
Siyabuswa werd in het begin van de jaren 70 ongeveer 10 km ten oosten van Marble Hall als township gegrondvest.

Plaats in Mpumalanga
Nationaal park Savage River

Het Nationaal park Savage River is een nationaal park in Australië. Het ligt in het noordwesten van Tasmanië en heeft een oppervlakte van 17.980 hectare.

Op 30 april 1999 is het tot een nationaal park verklaard.

Savage River
Nationaal park South Bruny

Het Nationaal park South Bruny is een nationaal park op Brunyeiland, vlak bij Tasmanië, in Australië. Het park is 5059 ha. groot en is opgericht in oktober 1997. Het park loopt langs de gehele zuidelijke kuststrook van het eiland, van Fluted Cape tot aan het Labillardiereschiereiland.

Op de meeste plaatsen bestaat het park slechts uit de smalle kuststrook, met uitzondering van de beide uiteinden en ten zuiden van Mount Bruny, waar het park grotere stukken achterland, of zelfs vrijwel het hele schiereiland omvat. De kustlijn bestaat voornamelijk uit uit zee oprijzende kliffen met hier en daar gematigd regenwoud. Het hoogste punt van het eiland is de 504 meter hoge Mount Bruny.

Het nationaal park kent enkele wandelpaden, onder andere naar Fluted Cape en Mount Bruny. Op het Labillardiereschiereiland loopt een weg naar de Cape Brunyvuurtoren. Hier is ook een parkeerplaats en zijn enkele bezoekersfaciliteiten, zoals een toilet en picknickplaatsen.

In het nationaal park komen onder andere wallaby's voor, omdat deze diersoort hier geen natuurlijke vijanden heeft, heeft de alleen op Bruny voorkomende albino wallaby zich kunnen handhaven.

South Bruny
Nationaal park Southwest

Het Nationaal park Southwest van Tasmanië heeft een oppervlakte van ruim 600.000 ha. Het is een woest inspirerend gebied, onderdeel van het Tasmanian Wilderness Heritage Area Het grootste park in Tasmanië, is het een toonbeeld van de grootsheid en de geest van de wildernis in zijn ware vorm. Een groot deel van het park is afgelegen en ver van de drukte en bezigheden van de moderne wereld.

De rivier de Gordon loopt door het park en een prominent punt is Scots Peak. Het biedt adembenemende vergezichten van ruige bergen zoals de Saw Back, Western Arthur, Anne- en Frankland-ketens. Dit is wildernis op zijn best en dit, een van Australiës spectaculairste natuurgebieden, is toegankelijk voor zowel diegenen die comfortabel in hun auto rijden, als de geroutineerde wandelaars.

Southwest
Nationaal park Strzelecki

Het Nationaal park Strzelecki is een nationaal park in het zuidwesten van Flinderseiland, wat ten noordoosten ligt van Tasmanië. Het park is genoemd naar de Poolse en ontdekkingsreiziger en geoloog Paul Edmund Strzelecki, die veel in dit gebied werkzaam was.

Het park bestaat uit een kuststrook met landinwaarts enkele lage bergen met Mount Strzelecki als hoogste punt. De bodem bestaat voornamelijk uit graniet. De vegetatie in het park is redelijk uniek, omdat dit een van de weinige plaatsen is, waar de vegetatie van het vasteland van Australië voorkomt met de eilandvegetatie van Tasmanië.

Het park is toegankelijk voor bezoekers en bereikbaar met de auto. Langs de westkant van het park loopt een weg, die toegang geeft tot een parkeerplaats en een picknick- en kampeerplaats. Van hieruit zijn wandelingen te maken in het park, langs de kust en naar de top van Mount Strzelecki.

Strzelecki
Schiller

Schiller Hotel in Amsterdam
 Schiller (café), verzelfstandige bar van het gelijknamige hotel
 Schiller Theater Place Royale, een theater in Utrecht
 Café Schiller, een café in Aalten
 Schiller (muziekproject), een Duits muziekproject gestart in 1998

Personen:
 Friedrich Schiller (1759-1805), een Duits toneelschrijver, filosoof en dichter
 Ferdinand Canning Scott Schiller (1864-1937), een Duits-Engels filosoof
 Madeline Schiller (1845-1911), een Engels pianiste
 Frits Schiller (1886-1971), Nederlands hotelier en kunstenaar
 Heinz Schiller (1930-2007), een voormalig Formule 1-rijder
Duitse achternaam
Sergi Bruguera

Sergi Bruguera (Barcelona, 16 januari 1971) is een voormalig proftennisser uit Spanje, die tweemaal Roland Garros op zijn naam schreef: 1993 en 1994. Hij effende het pad voor andere Spaanse tennisspelers, zoals Albert Costa, Alberto Berasategui en Juan Carlos Ferrero.

Bruguera is afkomstig uit de Catalaanse hoofdstad Barcelona. Hij speelde vijftien jaar lang, van 1988 tot 2003, in het profcircuit. Hij won veertien toernooien en verdiende in totaal bijna twaalf miljoen dollar.

Bruguera behaalde zijn grootste successen vooral tussen 1987 en 1994. Hij speelt rechtshandig en staat te boek als een gravelspecialist. Met precisie en geduld wist hij dikwijls fouten bij de tegenstander af te dwingen. In 1993 won hij op Roland Garros van de Amerikaanse titelverdediger Jim Courier en in 1994 van zijn landgenoot Beresategui. In dat jaar (1 augustus 1994) behaalde hij ook zijn hoogste ranking op de wereldranglijst: derde.

Na 1994 kreeg hij te maken met de ene na de andere blessure, en behaalde hij weinig successen meer. In 1995 kreeg hij een knieblessure, in 1996 een enkelblessure en in 1998 een chronische schouderblessure, waardoor hij tien maanden uit de roulatie was en terugviel naar de 372ste plaats op de wereldranglijst. Zijn enige aansprekende succes in die jaren was een finaleplaats op Roland Garros in 1997. Hij speelde tegen Gustavo Kuerten en verloor.

Vanaf juli 1999 volgde een tweede opleving en wist hij op te klimmen tot rond de 100e plaats. Daarmee stokte de progressie echter en toen in 2003 hij als 145ste op de ranglijst geen uitnodiging meer kreeg voor de Open Franse kampioenschappen, besloot hij een maand daarvoor op 31-jarige leeftijd te stoppen als profspeler. Zijn laatste wedstrijd speelde hij eind april in een toernooi in zijn eigen Barcelona, een verloren partij tegen Guillermo Cañas in de tweede ronde.

Prestatietabel

Prestatietabel grand slam, enkelspel

Prestatietabel grand slam, dubbelspel

Externe links 

Spaans tennisser
Spaans olympisch deelnemer
Sla

Sla of latuw (Lactuca sativa) is een eenjarige plant uit de composietenfamilie (Asteraceae). Zij wordt gecultiveerd in vele verschillende variëteiten waarvan sommige een krop vormen en andere niet. De bladgroente wordt overwegend rauw gegeten maar kan ook worden gekookt.

Geschiedenis 
De vermoedelijke wilde stamouder van de sla is kompassla (Lactuca serriola). Circa zesduizend jaar geleden groeide in de Kaukasus de eerste gecultiveerde variant. 

In het Oude Egypte werd de plant aanvankelijk gekweekt vanwege de olierijke zaden; door plantenveredeling evolueerde dit tot variëteiten waarvan de bladeren of de stengels werden gegeten. 

In de Romeinse tijd werd sla nog gekookt omdat ze nog niet mals genoeg was.

Teelt 
Wanneer sla niet op tijd wordt geoogst, gaat de stengel verlengen (doorschieten), in bloei komen en zaadjes met vruchtpluis produceren. Verder kan het blad al of geen anthocyaan bevatten, waardoor zowel rode als groene slatypes bestaan.

Onder slaplanten komt de plantenziekte nerfrot voor. Deze ziekte uit zich in de nerf van de sla. Nerfrot wordt veroorzaakt door bacteriën van het geslacht Pseudomonas.

Romeinse sla en ijsbergsla zijn langer houdbaar als tijdens de groei een kwart minder water gegeven wordt. Dit is niet alleen kostenbesparend voor de teler en goed voor het milieu, het zorgt ook voor een langere houdbaarheid van de groente: de randen worden minder snel bruin na het snijden, terwijl de microbiologische kwaliteit behouden blijft.

Variëteiten 
De volgende typen sla worden nu geteeld:
 L. sativa var. capitata: omvat de traditionele kropsla of botersla, en ijsbergsla (ijssla), met gladdere, compacte kroppen. 
De botersla verdween enige tijd steeds meer uit de winkels ten gunste van de ijsbergsla die veel beter houdbaar is (zowel in de winkel als in de koelkast), maar de ijsbergsla is wat koolachtiger. Inmiddels maakt de botersla weer zijn rentree.
 bindsla of Romeinse sla (L. sativa var. longifolia)
 stengelsla (L .sativa var. asparagina, augustana of angustata), gekweekt voor de stengels en vooral populair in de Chinese keuken
 krulsla (L. sativa var. crispa), met rassen zoals de (lollo rosso en lollo bionda)
 kluitsla
 pluksla
 snijsla
 eikenbladsla

Zie ook 
 Teeltkalender
 Biologische zaaitabel

Composietenfamilie
Bladgroente
Cultuurgewas
Smeltpunt

Het smeltpunt of de smelttemperatuur van een stof, is de temperatuur waarbij de aggregatietoestand van een stof overgaat van vaste stof naar vloeistof.

Natuurkunde 
In de praktijk hebben de meeste stoffen een smelt-traject van een, of enkele graden, waarin een stof overgaat van de vaste naar de vloeibare aggregatietoestand. Op het smeltpunt zijn vaste en vloeibare vorm van de stof in evenwicht. Het smeltpunt is afhankelijk van de druk, tenzij anders vermeld wordt daarbij een heersende druk van 1 atmosfeer aangenomen. 

Het smeltpunt van ijs bij 1 atmosfeer ligt zeer dicht bij 0 graden Celsius of 273,15 kelvin.

Het hoogste smeltpunt van een metaal is 3695 K of 3422 °C van wolfraam. Grafiet heeft een smeltpunt rond de 3823 K of 3550 °C, alleen is dat niet precies meetbaar door de complicaties bij hoge temperatuur. 
Het laagste smeltpunt is van helium, afhankelijk van druk en temperatuur, onder de 1 K.

Biochemie 
In de biochemie wordt gesproken van "het smeltpunt van DNA". Bij deze temperatuur gaat de dubbele helix van DNA over in twee enkele strengen.

Thermodynamische overwegingen 
Als men een zuivere vaste stof, bijvoorbeeld water in de vorm van ijs, verhit, komt men op een bepaald moment op het smeltpunt. Gedurende enige tijd stijgt de temperatuur niet, terwijl er wel energie aan wordt toegevoegd. Deze energie is nodig om het water te smelten en kan worden berekend met de enthalpie van smelten (ΔfusHØm dit is de energie die het kost om 1 mol stof te smelten bij 1 bar). Dit is de smeltwarmte. De smeltwarmte van water (ijs) is ongeveer 6 kJ/mol (334 kJ/kg).

Het smeltpunt wordt bij pure stoffen bepaald door de chemische potentiaal van de vaste stof en de vloeistof. Beneden het smeltpunt is de chemische potentiaal van de vaste stof kleiner dan die van de vloeistof, dus de vaste stof is dan het meest stabiel. Na het smeltpunt is de chemische potentiaal van de vloeistof het kleinst en de vloeistof is dan dus het stabielst.

Bij het smeltpunt is de chemische potentiaal van de vloeistof gelijk aan de chemische potentiaal van de vaste stof. De fasen zijn dus in evenwicht. Als men meer energie (warmte) toevoert, zoekt het systeem een nieuw evenwicht.

Zie ook 
Faseleer 
Clausius-Clapeyronvergelijking
Temperatuurschaal
Glastemperatuur

Thermodynamica
Stofeigenschap
Grootheid
%Smeltpunt
Transport

O.159 Transport (schip, 1928), is een stoomschip dat eind 1945 door een mijn tot zinken werd gebracht
 Transport, of vervoer, is het verplaatsen van personen of goederen
 Transport (televisieserie uit 1983), televisieserie uit 1983
 Transport (televisieserie uit 2022), Finse televisieserie
 Eufemisme voor deportatie, zie Lijst van Jodentransporten vanuit Nederland
Terabyte

Een terabyte, afgekort TB, is strikt genomen 1000 gigabytes ofwel 1.000.000.000.000 bytes (1012 B). In de praktijk wordt de terabyte ook gebruikt voor 1024 GiB = 1.099.511.627.776 B (240 B), maar dit gebruik wordt ontraden sinds er een nieuwe standaard is voor binaire voorvoegsels. 240 B heet nu een tebibyte, afgekort TiB. 1000 TB heet een petabyte.

Een terabyte aan informatie komt ongeveer overeen met:
 alle tekst uit een grote universiteitsbibliotheek.
 De informatie op 212 enkelzijdige dvd-schijven.
 De informatie op 1430 enkelzijdige cd-schijven.
 De informatie op 754.297 diskettes (3,5 inch High Density (HD) / zogenoemde 1,44 MB (1,38 MB geformatteerd).
 gecomprimeerde digitale opslag van 3 jaar muziek op cd-kwaliteit.
 gecomprimeerde digitale opslag van 200 uur video op studiokwaliteit

Hitachi Global Storage Technologies heeft in het begin van 2005 de eerste harde schijf van 1 terabyte op de markt gebracht.

Informatie-eenheid
Lijst van tempels en heiligdommen van Artemis

Er waren in de antieke oudheid verscheidene tempels en heiligdommen van Artemis in en rond de Middellandse Zee, waarvan de bekendste:
Heiligdom van Artemis Brauronia (in Athene),
Heiligdom van Artemis in Aulis, (Aulis)
Heiligdom van Artemis Orthia (in Sparta)
Heiligdom van Artemis Tauropolos in Halai (tegenwoordig Loutsa of Artemida
Tempel van Artemis Brauronia (in Brauron),
Tempel van Artemis in Arles,
Tempel van Artemis in Korfoe,
Tempel van Artemis in Efeze (Een wereldwonder)
Tempel van Artemis in Jerash, 
Tempel van Artemis in Leucophryene, (Magnesia ad Maeandrum), 
Tempel van Artemis in Massalia, (Marseille),
Tempel van Artemis in Oenoatis, (Hinde van Keryneia)
Tempel van Artemis in Syracuse,
Tempel van Artemis Laphria in Calydon,
Tempel van Artemis Laphria in Patrai,
Tempel van Artemis Amarynthia op Euboea.

Artemis
Tempels Artemis
Tetrode (elektronenbuis)

Een tetrode (Grieks: τετρα, vier) is een elektronenbuis met vier elektroden. De tetrode is een uitbreiding van een triode met een extra rooster.

In een tetrode is tussen anode en kathode behalve het stuurrooster nog een tweede rooster, het schermrooster, geplaatst. De tetrode is een eerste verbetering van de triode. Bij de toepassing van de triode als versterker, wordt de versterking nadelig beïnvloed door de met de anodestroom variërende anodespanning. Het toegevoegde schermrooster neemt de rol van de anode over bij het opbouwen van het elektrische veld. Doordat de spanning op het schermrooster constant kan worden gehouden, wordt een hogere steilheid bereikt. Daarnaast schermt het schermrooster de anode af van het stuurrooster, zodat de parasitaire capaciteit tussen rooster en anode verminderd wordt, en ongewenste oscillatie wordt voorkomen.

De tetrode vond maar korte tijd toepassing, omdat al spoedig een uitbreiding met een extra keerrooster volgde, de pentode, met over het algemeen betere eigenschappen dan de tetrode.

Elektronenbuis
Bantoestan

Een Bantoestan of thuisland was een in naam zelfstandig gebiedsdeel binnen de grenzen van Zuid-Afrika en Namibië dat tijdens het apartheidsregime in de jaren 70 van de 20e eeuw aan de zwarte bevolkingsgroepen werd toegewezen.

Bantoe betekent mensen in de Bantoetalen, maar is ook een aanduiding voor de volkeren die deze talen spreken. Stan betekent land van in verscheidene Iraanse talen, zoals in onder meer Kazachstan, Turkmenistan en Tadzjikistan. Het was derhalve de bedoeling de Bantoevolken in deze landen te huisvesten. De door de apartheidsregering gebruikte term "thuisland" werd uit protest door de tegenstanders van het apartheidsregime vervangen door de term Bantoestan. Die term werd door de media in landen buiten Zuid-Afrika overgenomen.

In Zuid-Afrika bestonden er tien van deze gebieden, die alle zelfbestuur kregen. Vier daarvan, Bophuthatswana, Ciskei, Transkei en Venda, werden later onafhankelijk verklaard. Met de zes andere, Gazankulu, KaNgwane, KwaNdebele, Kwazoeloe, Lebowa en QwaQwa, is dit nooit gebeurd. De vier onafhankelijk verklaarde bantoestans werden behalve door Zuid-Afrika door geen enkel ander land als onafhankelijk erkend, maar in Israël werd wel een handelsmissie voor Ciskei geopend en ook Bophuthatswana had een vertegenwoordiger in Israël. Volgens de Zuid-Afrikaanse autoriteiten waren de thuislanden bedoeld om de zwarte bevolking een grote mate van zelfbeschikking te geven en er ook voor te zorgen dat hun cultuur bewaard bleef, maar in werkelijkheid werden zij gecreëerd om meer controle uit te oefenen, hun bevolking uit te sluiten uit de Zuid-Afrikaanse politiek en controle over de economisch en strategisch belangrijkste gebieden voor de blanke minderheid te verzekeren.

Geen van deze thuislanden was levensvatbaar. Zij bestonden grotendeels uit niet-aaneengesloten stukken dor land, waar erosie veelal vrij spel had. Deze vazalstaten waren in grote mate afhankelijk van Zuid-Afrika, dat zelfs besliste wie er moest wonen. Economisch gezien konden deze pseudolanden niet instaan voor het welzijn van hun bevolking. Er was vrijwel geen industrie en de werkgelegenheid was zeer laag. Zwarte arbeiders die toch werkten, konden met hun karige loon hun familie nauwelijks onderhouden.

Na het verdwijnen van de apartheid werden de thuislanden op 27 april 1994 herenigd met Zuid-Afrika.

Namibië bezat eveneens tien thuislanden volgens het Plan Odendaal. Caprivi, Kavangoland en Owamboland hadden een vorm van zelfbestuur; Boesmanland, Damaraland, Hereroland, Kaokoveld, Namaland, Rehoboth (Basterland) en Tswanaland niet.

Zie ook
Lijst van historische landen

 
Gebiedsnaam
Apartheid
Politieke geografie
Trivium (onderwijs)

Het trivium (Latijn voor "driesprong") bestaat uit de drie basisvakken van de zeven vrije kunsten, dat wil zeggen de zeven takken van wetenschap in de antieke tijden en de middeleeuwse universiteit. Deze vakken waren grammatica, retorica en dialectiek.

Het waren nog niet echt wetenschappen naar onze opvatting van dat begrip: ze beperkten zich tot elementaire grammatica en tot de kunst van het redeneren. Nadat de student ze drie jaar lang had gevolgd, daarbij de verplichte stof lezend, colleges volgend en debatten voerend, was hij baccalaureus. (Vrouwelijke studenten waren er niet.)

De opleiding bereidde voor op het Quadrivium, waarna een geestelijke of ambtelijke functie in het vooruitzicht lag.

Het Nederlandse woord triviaal is afgeleid van het woord trivium. Aanvankelijk betekende het "basaal", "elementair", om vervolgens in de zin van "alledaags", "onbeduidend" te worden gebruikt.

Geschiedenis van het onderwijs
Middeleeuwen
Titaan (mythisch wezen)

Het woord Titaan of Titan, Oudgrieks: , meervoud , is afkomstig uit de Griekse mythologie en duidt in het gewone spraakgebruik op een reusachtige, geweldig krachtige persoon. 
 
In de mythologie is een titaan een van de twaalf Titanen en Titaniden. Zij zijn samen met de cyclopen en de hekatoncheiren, dat waren honderdarmige reuzen, zonen en dochters van Ouranos, de hemelgod, en Gaia, de aarde, hoewel andere mythen vertellen dat Gaia hen uit zichzelf heeft voortgebracht. Ouranos en Gaia waren het op een na oudste godenpaar uit de klassieke oudheid, na Nyx en Erebos. De Titanen waren reuzen, ware hemelbestormers. Zij werden door hun vader Ouranos in de afgrond, Tartaros, gesmeten toen hij zich door hen bedreigd begon te voelen. Gaia was daar zo boos over, dat zij toen Ouranos verminkt raakte, met zijn bloeddruppels de Giganten in zich verwekte en voortbracht. Later werden de Titanen, die in de strijd om de hemelheerschappij aan Zeus' kant stonden, door hem bevrijd. 
 
De Titanen, die Kronos steunden in de Titanenstrijd tussen Kronos en zijn zoon Zeus om de heerschappij over de wereld, verloren de slag. Zeus werd daarbij door de Olympische goden geholpen.

Titanen en Titaniden  
De oorspronkelijke, mannelijke Titanen zijn: 
 Oceanus 
 Koios of Coeus 
 Hyperion 
 Crius 
 Iapetus 
 Kronos of Cronus 
 
De zes Titaniden waren de vrouwelijke tegenhangers van de Titanen, maar vaak worden ze als één groep beschouwd. Zij zijn eveneens kinderen van Ouranos en Gaia. 
 Tethys 
 Rhea 
 Themis 
 Mnemosyne 
 Phoibe of Phoebe 
 Theia

Nakomelingen

Kinderen van wie beide ouders Titaan zijn  
 Oceanus en Thetys 
Deze zeetitanen verenigden zich en kregen samen drieduizend kinderen, de Oceaniden, die alle vormen van water personifieerden. De bekendste zijn Asia, Styx, Electra, Doris, Eurynome, Amphitrite en Metis. Ook kregen ze de drieduizend Potamen of Ptamiden, ook wel naiaden, de rivieren. Daar de bekendste van zijn Electra, Admete, Styx en Asia. 
 Coeus, Oudgrieks: Koios en Phoebe, Oudgrieks: Phoibe 
De Titanen van intelligentie en kennis kregen twee dochters: Asteria en Latona, Oudgrieks: Leto. Zij symboliseren verborgen kennis en voorspelling. 
 Hyperion en Theia 
Dit zijn de Titanen van het licht. Hun kinderen waren heel toepasselijk Eos: de dageraad, Helios: de zon en Selene: de maan. 
 Rhea en Cronus 
Rhea en Cronus zijn de Titanen van de zevende dag, kinderen van hemel en aarde, van Ouranos en Gaea. De kinderen van Rhea en Cronus zijn Poseidon, Hades, Hera, Hestia, Demeter en Zeus. Zeus wordt vereerd als een jaarlijks stervende en weer herrijzende god.

Kinderen van wie een van de ouders Titaan is  
 Crius en Eurybia 
Crius is de Titaan van het ijs, en Eurybia is de dochter van Pontus, de zee. Hun kinderen zijn Astraeus, Pallas en Perses. 
 Iapetus en Asia/Clymene 
Iapetus en de Oceanide kregen samen Atlas, Prometheus, Epimetheus en Menoetius, allen belangrijke figuren in de Griekse mythologie. 
 Cronus en Phylira 
Hun kind is een tweestaltige Centaur.

Noordse mythologie  
 Jötun uit de noordse mythologie zijn hetzelfde soort reuzen als de Titanen.
Transkei

Transkei is een voormalig thuisland in het zuidoosten van Zuid-Afrika, ten zuiden van Lesotho (oppervlakte: 43.190 vierkante kilometer). Transkei bestond uit een grote en twee kleinere enclaves in de voormalige Zuid-Afrikaanse provincies Kaapprovincie en Natal. De zuidelijke grens werd gevormd door de rivier de Groot-Kei, vanwaar ook de naam Transkei – "over de Kei". Umtata fungeerde als hoofdstad. Het gebied was het traditionele vaderland van de Xhosa. In 1983 bedroeg het aantal inwoners bijna 2.525.000.

In 1930 werd de Algemene Raad van de Verenigde Transkeise Territoria opgericht. Deze werd vervangen door een territoriale autoriteit in 1956. Op 30 mei 1963 kreeg Transkei als eerste thuisland "zelfbestuur". Het was ook het eerste dat "onafhankelijk" werd verklaard (26 oktober 1976). De inwoners werden Transkeise burgers, en verloren hun Zuid-Afrikaanse nationaliteit. De eerste president was Kaiser Matanzima (TNIP), een ver familielid van Nelson Mandela. Later nam een generaal uit het Transkeise leger, Bantu Holomisa, de macht over. Holomisa deed het  ANC een aanbod dat hen enigszins in verlegenheid bracht: hij bood hen samenwerking aan. De officiële politiek van het ANC was dat zij niets met thuislanden te maken wilden hebben, maar een uitvalbasis als Transkei was niet te versmaden. Dit leidde tot onenigheden met Zuid-Afrika van 1978 tot 1980 die tot gevolg hadden dat de diplomatieke banden tussen de twee landen werden verbroken en het leidde zelfs tot een (gewapend) conflict met Ciskei. Op 27 april 1994 werd Transkei, samen met de negen andere thuislanden, herenigd met Zuid-Afrika. In 1994 was Holomisa degene die Nelson Mandela op verkiezingstournee aan de lokale bevolking zou voorstellen. Zelf was hij ook daar geboren, maar sinds vele jaren niet meer gezien vanwege zijn gevangenschap op Robbeneiland. Toch werd Holomisa door de teruggekeerde ballingen nooit volledig vertrouwd en al spoedig op een politiek zijspoor gezet in het ANC. Hij trad daarna uit de partij en vormde met Roelf Meyer, de onderhandelaar voor de Nationale Partij voor 1994 een nieuwe partij, de UDM, die in de verkiezingen van 1999 vooral in Transkei behoorlijke aanhang verwierf.

Bantoestan in Zuid-Afrika
Geschiedenis van de Kaap
Oost-Kaap
Geschiedenis van KwaZoeloe-Natal
Historische niet-erkende staat
Tove Monni

Tove Monni is een zesvoudig Finse karatekampioene. Ze geniet echter internationale faam, omdat ze sinds 1997 getrouwd is met de bekende computerprogrammeur Linus Torvalds. De twee ontmoetten elkaar in 1990 aan de Universiteit van Helsinki.

Toen ze nog aan karate deed, legde ze zich toe op de kata, een serie dans-achtige stijlfiguren die combinaties van vechtsporttechnieken in een bepaalde volgorde oefenen.

Monni
Thohoyandou

Thohoyandou is een stad in de Zuid-Afrikaanse provincie Limpopo. De stad ligt in het midden van het Venda-gebied. Er woonden in 2011 ongeveer 70.000 mensen. 

Thohoyandou was de hoofdstad van het voormalige thuisland Venda van 1960 tot 1994. Het is nu de hoofdstad van het district Vhembe (vroeger Soutpansberg) langs de grens met Zimbabwe. De naam "Thohoyandou" betekent "hoofd van de olifant" in het Venda.

In de stad is de Universiteit van Venda gevestigd. Het stadion van Thohoyandou is de thuisbasis van de voetbalclub Black Leopards.

Subplaatsen 
Het nationaal instituut voor de statistiek, Stats SA, deelt sinds de census 2011 deze hoofdplaats in in 22 zogenaamde subplaatsen (sub place), waarvan de grootste zijn:
Makwarela • Miluwani Unit C • Muledane J.

Zie ook 
 Lijst van plaatsen in Zuid-Afrika

Stad in Zuid-Afrika
Plaats in Limpopo
Tijm

Tijm (Thymus) is een geslacht uit de lipbloemenfamilie (Lamiaceae). Het omvat kruidachtige of houtachtige planten met een zeer aromatische geur, die tot 30 cm hoog worden en in schijnkransen bloeien. De planten komen algemeen voor in het Middellandse Zeegebied en in Azië. Een drietal soorten komt ook in België en Nederland voor.

Toepassingen 
Vanwege de aromatische geur wordt tijm dikwijls in de zeepindustrie gebruikt. De planten worden ook als geneeskrachtige planten en als sierplanten gebruikt. Van de bloemen en bladeren wordt ook thee en siroop bereid. Tijm wordt ook gebruikt bij de bereiding van likeuren zoals bénédictine. Daarnaast is het zoetige, sterke aroma geschikt voor het kruiden van groente, vis, vlees en sauzen. Tijm is dan ook een belangrijke smaakmaker van de Provençaalse kruidenmix.

Tijm bevat de stof thymol, die goed is voor de luchtwegen, meer bepaald tegen hoesten en symptomen van astma. Om deze symptomen tegen te gaan wordt veelal gebruikgemaakt van tijmsiroop, een siroop met hoge concentratie suiker en tijm.

Tijm kan 's zomers gemakkelijk worden gedroogd omdat de plant een houtige stengel en kleine blaadjes heeft. Hiervoor kan hij buiten aan de waslijn of in een goed geventileerde kamer worden gehangen. Na het drogen kunnen de blaadjes worden verkruimeld en in gesloten potten worden bewaard.

Soorten 
In Nederland en België komen de volgende soorten voor:
 Grote tijm (Thymus pulegioides)
 Kleine tijm of kwendel (Thymus serpyllum)
 Kruiptijm (Thymus praecox)

Enkele andere soorten:
 Echte tijm (Thymus vulgaris)
 Citroentijm (Thymus ×citriodorus) - smaakt en ruikt een beetje naar citroen

tijm
Vaste plant
Kruid (keuken)
Théodore Rousseau

Théodore Rousseau (Parijs, 15 april 1812 - Barbizon, 22 december 1867) was een Frans kunstschilder en de belangrijkste vertegenwoordiger van de School van Barbizon.

Levensloop 
Rousseau werd geboren te Parijs en kreeg een academische vorming bij Charles Rémond, een landschapschilder en bij de neoclassicist Guillaume Lethières. Hij voelde zich van jongs af aan aangetrokken tot de landelijke natuur en was zeer onder de indruk van de boompartijen in het werk van de Engelse John Constable, op de Parijse salon van 1832. Hij liet meteen de romantische landschapsweergave los om een meer realistische en tevens meer lyrische natuur weer te geven.

In 1833 bezocht hij voor het eerst het bos van Fontainebleau en raakte bekoord door zijn grootsheid en mysterie. Hij trachtte daar de diepe realiteit uit te drukken van de eindeloze variaties van het onophoudelijk wisselende licht. Onbewust baande Rousseau hiermee al de weg voor het impressionisme, dat veertig jaar later zou ontstaan.

Vanzelfsprekend probeerde hij deel te nemen aan de officiële salons. De dierensculpteur (animalier) Antoine-Louis Barye en de criticus Etienne Thoré lieten zich enthousiast uit over zijn werk. Toch werden de werken van Théodore Rousseau tussen 1835 en 1848 steeds geweigerd voor de salons.

In 1847 vestigde hij zich definitief in Barbizon. Ook Jean-François Millet, Charles-François Daubigny en Jules Dupré kwamen in het dorp wonen of kwamen op bezoek. De stijl van deze schilders werd bekend als de School van Barbizon.

Na de Parijse revolutie van 1848 bleek de mening van de salonjury veranderd te zijn en vanaf dat moment werd het werk van de kunstenaars van Barbizon door het publiek zeer gewaardeerd. Na deze officiële erkenning kreeg Théodore Rousseau een opdracht van staatswege. Hij werkte er twee jaar aan en het werd, in 1850, zijn meesterstuk La sortie de forêt à Fontainebleau, au soleil couchant. Op de Wereldtentoonstelling van 1855 in Parijs werd een hele zaal gevuld met het werk van de meester.

Rousseau stierf in 1867 in zijn woonplaats Barbizon.

Frans kunstschilder
Kunstschilder van het realisme
Nationaal park Tasman

Het Nationaal park Tasman is een nationaal park in Australië en ligt 56 kilometer ten oosten van Hobart. Aan de kustlijn zijn vele spectaculaire rotsformaties te zien. Aan de zuidkant van het park bevinden zich enkele van de hoogste kliffen van Australië, waaronder Kaap Pillar (zie afbeelding), Kaap Hauy en Kaap Raoul. Het Tasmaneiland maakt deel uit van het park.

Tasman
Kruisvlieger

Kruisvlieger of traditionele vlieger: dit vliegermodel is een platte vlieger, met een frame van stokken. 

In vele landen over de wereld zijn varianten op dit model ontwikkeld en zo kent 
elke regio z'n eigen vorm. 

De mooiste modellen komen ongetwijfeld uit China, 
waar ook een beetje diepte aan het model is toegevoegd door dieren na te 
bootsen met bijvoorbeeld een lijf en met ogen (onder andere vlinders en vogels). Bekend zijn 
ook de vechtvliegertjes uit het Verre Oosten, een simpel frame van bamboe en 
rijstpapier, welke je door, tijdens het vliegeren, op het juiste moment te trekken (als de neus naar boven 
gericht staat), de lucht in kan sturen. 

De driedimensionale vliegers maken gebruik van de ruimte en hebben en rechthoekige of sterachtige vorm. De bekende doosvlieger 
is hiervan een voorbeeld, maar ook de facetvlieger in al zijn variaties is bekend. De meest polaire vlieger is de wereldberoemde Cody, een dubbele doosvlieger met 
vleermuisachtige vleugels aan de voor en achterkant. 

De stokloze vliegers hebben
dus geen hard materiaal en bestaan alleen uit stof, zoals de zakvlieger en 
de parafoil. Een combinatie met een paar stokken levert de eenvoudig te maken 
sleevlieger op een kindermodel van 60 cm, maar ook grote 
broer de dubbele sleevlieger van 4 bij 5 meter, en niet te vergeten de modellen van 
Peter Lynn uit Nieuw-Zeeland, die onder andere de grootse vlieger van de wereld 
maakte (de Trilobiet-80 meter lang).

Inmiddels zijn er ook een aantal bijzondere vormen ontwikkeld, zoals een 
cirkelvormige vlieger, maar het leuke is dat je eindeloos met de basisvormen kan 
experimenteren, zowel in vorm en grootte, maar ook met de kleur en het 
aanbrengen van tekeningen, waardoor unieke exemplaren zijn ontstaan. Bij het
maken en ontwerpen van vliegers zijn de creatieve mogelijkheden oneindig. Veelal 
zijn deze unieke vormen aan te treffen op vliegerfeesten.

Recreatie
Tom Okker

Tom Samuel Okker (Amsterdam, 22 februari 1944), bijgenaamd The Flying Dutchman, is een voormalig toptennisser uit Nederland. Van 1964 tot 1968 was hij Nederlands kampioen, waarna hij internationaal professional werd.

Loopbaan 
Tom Okker was lid van de Haarlemse Lawn Tennis Club. Okker speelde bij de HLTC in de '60 er jaren met de uit Den Haag afkomstige Jan Hajer competitie. De voormalige NK kampioen Jan Hajer studeerde aan het CIOS in Overveen. Okker bereikte in 1969 de derde plaats op de wereldranglijst, achter de Australiër Rod Laver en de Amerikaan Arthur Ashe. Zeven jaar lang stond hij in de toptien. Hij schreef 22 toernooien in het enkelspel en 78 toernooien in het dubbelspel op zijn naam waarvan twee dubbelspeltitels op de grandslamtoernooien: Roland Garros in 1973 met John Newcombe en de US Open in 1976 met Marty Riessen. Bij de dubbelspelranking bereikte hij de eerste plaats op de wereldranglijst.

Zijn eerste aansprekende prestatie behaalde hij in 1964, toen hij met Trudy Groenman de halve finale van het gemengd dubbelspel op Wimbledon bereikte. In 1965 won hij het enkelspel en het gemengd dubbelspel tijdens de Maccabiade in Israël. In 1968 bereikte hij voor het eerst de kwartfinale van het mannenenkelspel op Wimbledon en in 1978 de halve finale. In deze halve finale verloor hij met 4-6, 4-6 en 4-6 van de legendarische Björn Borg. In 1968 stond hij in de finale van de Open Amerikaanse kampioenschappen, maar verloor deze van Arthur Ashe met 12-14, 7-5, 3-6, 6-3 en 3-6.

Zijn grootvader Simon was een succesvol schermer en deed mee aan de Olympische Spelen van 1906 en die van 1908.

Palmares

Enkelspel als professional

Enkelspel als amateur

Dubbelspel als professional 
Okker heeft in totaal 78 toernooien in het dubbelspel op zijn naam. In 1978, 1979 en 1980 heeft hij met de Hongaar Balázs Taróczy op 't Melkhuisje de dubbelspeltitel gewonnen.

Resultaten grandslamtoernooien

Enkelspel

Mannendubbelspel

International Jewish Hall of Fame 
Okker, wiens vader joods was, is in 2003 als tweede Nederlander opgenomen in de International Jewish Sports Hall of Fame, na veldhockeyster Carina Benninga (2000).

Kunsthandel 
In 1988 opende Okker een galerie aan de Nieuwe Spiegelstraat in Amsterdam, gespecialiseerd in werk van de CoBrA-groep. In 2005 richtte hij kunsthandel Tom Okker Art in Hazerswoude op, met hetzelfde werkterrein. In 2014 werd de Okker Art Gallery geopend in de Vijzelstraat in Amsterdam, in samenwerking met zijn zoon Stephan Okker.

Privé 
Tom Okker is getrouwd en heeft drie kinderen.

Externe links 

 Tom Okker Art
 

Nederlands tennisser
Nederlands kunsthandelaar
Nederlands galeriehouder
Tiberius (doorverwijspagina)

Tiberius (afgekort Ti., Tib. of Tiber.) was een Romeinse praenomen (voornaam). Er zijn verschillende mensen die deze naam hebben gedragen:

Keizer van Rome:
Tiberius Julius Caesar Augustus (regeerde 14-37 na Chr.), de bekendste Tiberius
Tiberius Claudius Drusus Nero Germanicus (regeerde 41-54), vooral bekend als Claudius
familie van de keizers:
Tiberius Claudius Caesar Britannicus, zoon van Claudius
Romeinse politici:
Tiberius Sempronius Gracchus, verscheidene leden van de gens Sempronia
Tiberius Claudius Nero, verscheidene leden van de gens Claudia
Tiberius Claudius Balbillus, praefectus Alexandreae et Aegypti (55-59)
Tiberius Julius Alexander, procurator van Judea en praefectus Alexandreae et Aegypti (66-70)
Tiberius Claudius Atticus Herodes, legaat van Judea (99/100-102/103)
Overige Romeinen
Tiberius Junius Brutus, zoon van Lucius Junius Brutus
βασιλευι (keizer) van Byzantium:
Tiberius II Constantijn 578-582
Tiberius III 698-705

Tiberius
Tip Marugg

Silvio Alberto (Tip) Marugg (Willemstad, 16 december 1923 – aldaar, 22 april 2006) was een Antilliaans schrijver en dichter.

Leven en werk 
Hij werd geboren als vijfde van zeven kinderen. Zijn ouders waren beiden rooms-katholiek, maar Marugg werd zowel katholiek als protestants opgevoed. Hij behaalde zijn mulodiploma in 1942 en moest daarna vijf jaar in militaire dienst. Vervolgens werkte hij enkele decennia bij Shell. Toen hij meewerkte aan het personeelsblad Passaat van Shell, ontdekte hij het plezier van schrijven. Hij debuteerde in 1958 met de roman Weekendpelgrimage. In 1967 volgde In de straten van Tepalka. In 1988 verscheen zijn derde roman, De morgen loeit weer aan, die werd genomineerd voor de AKO-Literatuurprijs en waarvoor hij in 1989 de Cola Debrotprijs kreeg toegekend. Marugg was toen al bijna twintig jaar met pensioen (sinds 1970) en leefde teruggetrokken in zijn huis in Bandabou. Zijn boeken werden onder meer in het Engels en het Russisch vertaald.

Net als bij Boeli van Leeuwen, met wie hij bevriend was, speelt ook bij Marugg het eilandleven een centrale rol. Ook hij zoekt daarin uitdrukking van de paradoxen van het individuele bestaan en de kleine gemeenschap. De stijl is anders: waar Van Leeuwen zich flamboyant betoont en meer aandacht heeft voor de groep, is Marugg ingetogener, melancholischer en meer gericht op het individu.

De laatste jaren van zijn leven ging zijn gezichtsvermogen sterk achteruit, waardoor hij niet goed meer kon lezen en schrijven. Ook moest hij een jaar voor zijn dood een been missen vanwege een infectie.

Alhoewel christelijk opgevoed, was Marugg niet gelovig. Dat vormde voor hem een motivatie om te schrijven, om zo te trachten het leven zin te geven.

Bibliografie 
 1957 – Weekendpelgrimage (roman) (1e druk in de Antilliaanse Cahiers; eerste afzonderlijke boekuitgave: 1958)
 1967 – In de straten van Tepalka (roman)
 1976 – Afschuw van licht; gedichten 1946-1951
 1988 – De morgen loeit weer aan (roman)
 2009 – De hemel is van korte duur (Verzameld Werk, bezorgd door Aart Broek en Wim Rutgers)

Over Tip Marugg 
 Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud: Boeli van Leeuwen, Tip Marugg, Frank Martinus Arion. Onder redactie van Maritza Coomans-Eustatia, Wim Rutgers, Henny E. Coomans. Zutphen: Walburg Pers, 1991.
 Petra Possel, Niemand is een eiland. Het leven van Tip Marugg in gesprekken. De Bezige Bij, Amsterdam, 2009, 125 pag. ISBN 978-90-234-2885-5
 Michiel van Kempen, 'De verbeelding van de kluizenaar'. In: Rasit Elibol (samenstelling), De nieuwe koloniale leeslijst. Amsterdam: Das Mag/De Groene Amsterdammer, 2021, pp. 197-203

Zie ook 
 Literatuur van het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden
 Lijst van schrijvers uit het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden

Externe links 
 Tip Marugg Schrijversinfo
 Teksten van en over Tip Marugg op Caraïbisch Uitzicht
 

Nederlands-Antilliaans dichter
Nederlands-Antilliaans schrijver
Viervoeters (biologie)

De viervoeters of Tetrapoda zijn een infrastam van gewervelde dieren. De viervoeters worden traditioneel onderverdeeld in vier groepen: amfibieën, reptielen, vogels en zoogdieren.  Viervoeters moeten niet verward worden met viervoetigheid, een wijze van voortbeweging. Bij veel soorten zijn de poten in de loop van de evolutie verloren gegaan of sterk gemodificeerd.

Een groep binnen de amniotische viervoeters, de Sauropsida, radieerde in de reptielen, waaronder lepidosauriërs, dinosauriërs (waaronder vogels), krokodilachtigen, schildpadden en uitgestorven verwanten; een andere groep amnioten splitste zich uit in de zoogdieren en hun uitgestorven verwanten. Binnen de amnioten ontstonden groepen dieren met vleugels, zoals vogels binnen de dinosauriërs en vleermuizen binnen de zoogdieren.

Sommige viervoeters, zoals de slangen, verloren tijdens de evolutie hun ledematen; bepaalde soorten hebben nog rudimentaire botten als een overblijfsel van de ledematen van hun verre voorouders. Andere werden weer amfibieën of ontwikkelden een levenswijze in het water, de eerste tijdens het Carboon, andere zo recent als het Cenozoïcum.

Evolutie
Tetrapoden zijn ontstaan uit de Tetrapodomorpha. De Tetrapodomorpha zijn op hun beurt ongeveer 390 miljoen jaar geleden, in het midden van het Devoon, geëvolueerd uit voorouderlijke Sarcopterygii (kwastvinnigen). Het lichaam van Tetrapodomorpha was waarschijnlijk een overgangsvorm tussen vissen met vinnen en de vierarmige tetrapoden. De eerste tetrapoden (vanuit een traditioneel, op apomorfie gebaseerd perspectief) verschenen 367,5 miljoen jaar geleden in het Laat-Devoon. Wat de specifieke voorouders waren van de tetrapoden en het proces waardoor ze het land van de aarde koloniseerden nadat ze uit het water kwamen, is nog niet geheel opgehelderd. Mogelijk verlieten ze de oceanen omdat deze een gebrek aan voedingsstoffen vertoonden: omdat de landmassa's stabiliseerden, was er minder erosie en verwering. Dit voedingsstoffengebrek leidde mogelijk tot massa-extincties, en dat zou de reden kunnen zijn dat de kwastvinnigen de oceanen verlieten.

Cladistiek
Een strikt cladistische classificatie op basis van fylogenie ziet er als volgt uit:

 Amphibia; amfibieën (kikkers, wormsalamanders en salamanders)
  Amniota (dieren met een vlies, het amnion, om hun ei)
 Synapsida (de enige nog bestaande groep zijn de zoogdieren)
 Anapsida (de enige nog bestaande groep zijn de schildpadden)
  Diapsida (onder andere dinosauriërs, vogels en hagedissen)
 Archosauromorpha (onder andere dinosauriërs, vogels en krokodillen)
  Archosauria
 Crurotarsi
  Crocodilia (krokodilachtigen)
  Ornithodira (dinosauriërs, waaronder de vogels)
  Lepidosauromorpha (hagedissen, slangen, wormhagedissen en brughagedissen)

Literatuur 
Jennifer A. Clack, Gaining Ground. The Origin and Evolution of Tetrapods, 2012. ISBN 9780253356758

Chordadieren