Schoten (België)

Schoten is een gemeente in de Belgische provincie Antwerpen. De gemeente telt ruim 34.000 inwoners. De inwoners worden Schotenaren genoemd. Schoten is een groene gemeente (11% van de gemeente bestaat uit natuur), op gemiddeld 10 km van het centrum van de stad Antwerpen.

Schoten behoort tot het kieskanton Kapellen en tot het tiende gerechtelijk kanton Antwerpen.

Toponymie 
De naam Schoten is mogelijk afgeleid van houten schaaldelen waarmee landerijen vroeger werden afgescheiden: een dergelijk schaaldeel werd schot of schoot genoemd. Dit zou ook de herkomst verklaren van de namen van Bikschote, Zuidschote, Noordschote (West-Vlaanderen); Hondschote (Frans-Vlaanderen), de gemeente Voorschoten en de voormalige gemeente Schoten in Nederland. Zie echter -schote (toponiem).

Geschiedenis

Algemeen 
Schoten had in de loop van de geschiedenis voortdurend een dubbel gezicht. In verschillende opzichten ligt de gemeente op een breuklijn, in de eerste plaats op geografisch vlak. Het noord- en oostelijk gelegen gedeelte van de gemeente is hoger gelegen en heeft een zanderigere bodem dan het westelijke gebied tegen Merksem dat een meer lemige grond bevat. Lange tijd bestond Schoten dan ook uit hei en bos aan de ene kant en landbouwgronden aan de andere kant.

Eenzelfde opsplitsing geldt verder het politieke verleden. Schoten zou gekerstend zijn door de heilige Ursmarus, abt van de abdij van Lobbes. Deze abdij had bezittingen te Schoten. Reeds in de 12e eeuw ontstond een wereldlijk Schoten onder de bevoegdheid van de heren van Breda (de vlaggen van Schoten en Breda zijn identiek), later die van Bergen-op-Zoom, en een kerkelijk Schoten dat ressorteerde onder de abdij van Villers. De groeiende machtspositie van Brabantse steden, in het bijzonder Antwerpen, verlegde vanaf het begin der 16e eeuw de invloedssfeer naar het zuiden. Schoten, eeuwenlang één geheel met Merksem en Sint-Job-in-'t-Goor, werd toentertijd gesplitst van Merksem. Doordat de heren van Schoten, afkomstig uit de rijke Antwerpse koopliedenstand en andere voorname burgers, hier een tweede residentie betrokken, zou de Scheldestad haar dominante aanwezigheid bevestigen. De kastelen markeerden deze sociale differentiatie ten opzichte van de in doorsnee eenvoudige boerderijen. Nochtans zou Schoten dichter aansluiten bij de grootstad. Haar oorspronkelijk Kempens karakter en haar perifere ligging ten opzichte van de grote invalswegen hebben de plaats daar lange tijd voor behoed. Tot midden 19de eeuw lag het dorp er dan ook stil en onberoerd bij met een bevolking die de duizend zielen juist oversteeg.

De komst van de machine bracht in de tweede helft van de 19de eeuw fabrieken in wijk de Deuzeld langs de grens met Merksem en langs het Albertkanaal. De gemeente bewoog toen op twee snelheden: enerzijds de industrialisering met haar fabrieksproletariaat, anderzijds het overleven van een stuk feodaliteit. Zelfs na 1945 was 1/3 van het gemeentelijk grondgebied in handen van amper tien grootgrondbezitters. Eind 19de eeuw zou de nieuwe burgerij, afkomstig uit de stad, hier villa's bouwen. Koningshof en Schotenhof zijn daar vandaag de getuigen van.

Ook de aanleg van het Albertkanaal (1930-1939) heeft aan de industriële ontwikkeling van Schoten bijgedragen.

Het specifieke karakter van deze gemeente ligt in haar brugfunctie tussen Antwerpen en de Kempen, tussen stad en platteland. Dit verklaart haar statuut van zelfstandige gemeente, haar woonkwaliteit gegroeid uit de onderscheiden gehuchten, die geleidelijk rond de dorpskern geïntegreerd werden, haar groene zones, die haar maken tot een levende long voor de grootstedelijke agglomeratie.

Geografie

Hydrografie 
Twee waterwegen doorkruisen de gemeente: het Albertkanaal en het Kanaal Dessel-Turnhout-Schoten. De Hoogmolenbrug is een belangrijke verbindingsweg naar de gemeenten ten zuiden van het Albertkanaal.

Aangrenzende gemeenten 
Schoten ligt tussen de Antwerpse districten Merksem (in het westen) en Deurne (in het zuidwesten) en de gemeenten Brasschaat (in het noorden), Brecht (in het noordoosten), Schilde (in het oosten) en Wijnegem (in het zuiden).

Bezienswaardigheden 

 Kasteel van Schoten (nu Cultureel Centrum)
 Valkentoren
 Riddershoeve (nu restaurant)
 Kasteel Calixberg
 Marktplein: ontworpen door Maurice De Vocht (die ook het moederhuis (de kraamkliniek) tekende) en omgeven door een fraaie galerij met door Herman Cornelis gebeeldhouwde zuilen en in het midden een Uilenspiegelfontein.
 Gemeentehuis: in 1905 gebouwd in neogotische stijl
 Tibetaanse tempel van het Tibetaans Instituut
 Bibliotheek (1968) ontworpen door architect Renaat Braem
 Hof van Villers: de toren dateert uit het jaar 1267; de abdij speelde een belangrijke rol in de Schotense geschiedenis
 Sint-Cordulakerk: met een gotisch koor en kruisbeuk uit de 15de eeuw
 De Kapel van de Horst
 De Onze-Lieve-Vrouw Koningin van Alle Heiligenkerk
 De Heilig Hartkerk
 De Heilige Familiekerk
 De Sint-Philippuskerk
 Badhuizen langs het Kanaal Dessel-Turnhout-Schoten
 Het Fort van Schoten
 De Stenen Molen

Natuur en landschap 
Schoten ligt in de bosrijke omgeving van de Noorderkempen op een hoogte van 5-17 meter. Belangrijke waterlopen zijn het Albertkanaal en het Kanaal Dessel-Turnhout-Schoten.

De vele bosrijke kasteeldomeinen in de gemeente zijn niet toegankelijk voor het gewone publiek. Er zijn nog wel andere, meer toegankelijke stukken natuur:
 't Asbroek, een broekbos (in beheer bij Natuurpunt)
 Het Wijtschot, een oude zandwinningsput (in beheer bij Natuurpunt)
 Domein Vordenstein: een parkdomein van 110 ha in Engelse stijl, met een oranjerie
 Laarse Beek, vormt de grens met Brasschaat
 Peerdsbos, een groot bos op de grens met Brasschaat

Demografie

Demografische ontwikkeling 

Bronnen:NIS, Opm:1806 tot en met 1981=volkstellingen; 1990 en later= inwonertal op 1 januari

Politiek

Structuur 
De gemeente Schoten maakt deel uit van het kieskanton Kapellen, gelegen in het provinciedistrict Kapellen, het kiesarrondissement Antwerpen en ten slotte de kieskring Antwerpen.

College van burgemeester en schepenen 
Het bestuur van 2007-2012 bestond uit een coalitie van CD&V/N-VA, Open Vld en sp.a die samen 18 zetels van de 31 hadden. Het cordon sanitaire van Vlaams Belang werd dus behouden, ondanks de ambitie van VB-lijsttrekker Marie-Rose Morel bij de verkiezingen van 2006.

Het bestuur van 2012-2018 bestond uit een coalitie van N-VA, CD&V en Open Vld die samen 23 van de 31 zetels hebben:

Ondanks de absolute overwinning van N-VA bij de gemeenteraadsverkiezingen van 2018, bestaat het het bestuur sinds 2018 uit een coalitie van N-VA (16 zetels) en Open Vld (1 zetel) die samen 17 van de 31 zetels hebben.
Op 28 oktober 2021 maakt gemeenteraadslid voor N-VA Nadine Van Mol bekend dat ze de overstap maakt naar Vlaams Belang. De bestuursmeerderheid van N-VA en VLD telt vanaf dan 16 zetels op 31.

Geschiedenis

Lijst van burgemeesters

Legislatuur 2007 - 2012 
Aan de lokale verkiezingen van 2006 namen 8 kieslijsten deel. Lijsttrekkers waren respectievelijk Kurt Vermeiren (sp.a), Els Empereur (VLD-LA), Eric De Swaef (Groen!-JOS), Marie-Rose Morel (Vlaams Belang-VLOTT), Harrie Hendrickx (CD&V-N-VA) en Wiebe Eekman (PVDA+).

Marie-Rose Morel (Vlaams Belang) behaalde de meeste voorkeurstemmen (4.688), voor Harrie Hendrickx (CD&V, 4.169), Nico Vissers (CD&V, 1.156), Tim Willekens (Vlaams Belang, 1.073) en Gerd Adriaensen (CD&V, 1.003). Na de verkiezingen startte zowel Harrie Hendrickx als Marie-Rose Morel een onderhandelingsronde om een bestuursmeerderheid te vormen. Opvallend daarbij was dat lokaal VLOTT-voorzitter Albert Leenaerts voorstelde om - zonder kartelpartner Vlaams Belang - deel te nemen aan een bestuurscoalitie. Burgemeester werd Harrie Hendrickx, hij leidde een coalitie van CD&V-N-VA, sp.a en VLD-LA. Samen hadden ze 18 van de 31 zetels.

Legislatuur 2013 - 2018 
Aan de lokale verkiezingen van 2012 namen zeven partijen deel, waaronder de lokale VLOTT-kieslijst Belhamel van voormalig gemeenteraadslid Albert Leenaerts. Lijsttrekkers waren respectievelijk Paul Valkeniers (Open Vld), Maarten De Veuster (N-VA), Gianni Peeters (Vlaams Belang), Kurt Vermeiren (sp.a), Eric De Swaef (Groen), Harrie Hendrickx (CD&V) en Ann Boden (Belhamel).

Maarten De Veuster (N-VA, 3.050) behaalde de meeste voorkeurstemmen, voor Harrie Hendrickx (CD&V, 2,659), Gianni Peeters (Vlaams Belang, 1.097), Iefke Hendrickx (N-VA, 1.059) en Nico Vissers (CD&V, 706). Burgemeester werd Maarten De Veuster, hij leidt een coalitie van N-VA, Open Vld en CD&V. Samen hebben ze een meerderheid van 23 op 31 zetels.

Legislatuur 2019 - 2024

Aan de lokale verkiezingen van 2018 namen zeven partijen deel en de lijsttrekkers waren als volgt: Maarten De Veuster (N-VA), Tom Van Grieken (Vlaams Belang), Paul Valkeniers (Open VLD), Erik Block (CD&V), Maya De Backer (Groen), Kurt Vermeiren (sp.a) en Jitske Eekman (PVDA). Met 5.961 voorkeurstemmen en 43,8% van de stemmen behaalde burgemeester de Veuster met N-VA een enorme overwinning. De andere winsthebbers waren Vlaams Belang (20,7%), Groen (10,2%) en PVDA (3,5%). Sp.a verloor opnieuw 1 zetel. CD&V met voormalig burgemeester Harrie Hendirckx als lijstduwer verloor 5 zetels en werd bijgevolg voor het eerst in 36 jaar niet mee opgenomen in de coalitie. N-VA had een absolute meerderheid van 16 zetels maar zette de coalitie voort met Open VLD, dat op één zetel bleef.
Vanaf 28 oktober 2021 telt de bestuursmeerderheid van N-VA en VLD nog 16 zetels op 31.

Resultaten gemeenteraadsverkiezingen sinds 1976 

De zetels van de gevormde coalitie staan vetjes afgedrukt. De grootste partij is in kleur.

Cultuur

Evenementen 
 Eerste zondag in januari (behalve 1 januari) Schoten Schol op de Markt, de nieuwjaarsreceptie van de gemeente
 Aankomst Scheldeprijs ter hoogte van de Markt ('s woensdags in april)
 Iedere tweede zondag van mei de Vaart-koers met de dagen ervoor en erna de Vaart-kermis
 Hello!Schoten of het Wereldfestival van Folklore Schoten ook Volksdansfestival genoemd
 Eerste vrijdag van Hello!Schoten is er een feestmarkt in de Kasteeldreef
 Laatste zondag van juli en september is er een kermis op de Markt (van zaterdag tot en met dinsdag)
 Laatste zaterdag van de zomervakantie is er Park Happening Schoten in het gemeentepark
 Op de zondag in het laatste weekend van september vindt jaarlijks een vlottentocht plaats op het Kanaal Dessel-Turnhout-Schoten.
 Op 31 oktober is er een Halloweenmarkt op de Markt

Mobiliteit

Openbaar vervoer 
Tramlijn 3 heeft een terminus langs de Bredabaan, op de grens van Merksem en Schoten. Het centrum van Schoten is uitsluitend bereikbaar per bus met de volgende streeklijnen:
 600: (Antwerpen - Schoten (Noord) - Sint-Job-in-'t-Goor (West) – Brecht - Sint-Lenaarts - Rijkevorsel – Hoogstraten - Meer)
 601: (Antwerpen - Schoten (Noord) - Sint-Job-in-'t-Goor)
 602: (Antwerpen - Schoten (Noord) - Sint-Job-in-'t-Goor (West) – Brecht - station Noorderkempen - Sint-Lenaarts - Hoogstraten - Meer)
 610: (Antwerpen - Schoten (Centrum) - 's Gravenwezel - Schilde - Oelegem)
 620: (Antwerpen - Schoten (Centrum) - Sint-Job-in-'t-Goor (West) - Brecht - Sint-Lenaarts - Rijkevorsel - Hoogstraten - Meer)
 621: (Antwerpen - Schoten (Centrum) - Sint-Job-in-'t-Goor)
 629: (schooldiensten Antwerpen - Schoten (Centrum) - Sint-Job-in-'t-Goor (West) - Brecht - Malle)
 780: (Wijnegem - Schoten (Centrum) - Brasschaat - Kapellen - Hoevenen - Stabroek - Berendrecht - Zandvliet)
(De link onder de busnummer brengt u naar het dienstregelingsboekje van De Lijn: duidt de gewenste datum aan en u krijgt de dienstregeling in pdf-formaat)

Wegennet 
Voor fietsers en voetgangers komt er vanaf 2016 een nieuwe brug over het Albertkanaal, de Kruiningenbrug.

Economie 
Schoten maakt deel uit van het Economisch Netwerk Albertkanaal.

Sport 
 Scheldeprijs: De Scheldeprijs (ook wel Grote Scheldeprijs of Scheldeprijs Vlaanderen of Scheldeprijs Schoten) is een eendaagse wielerwedstrijd in Vlaanderen. De wedstrijd startte tot 2016 in Antwerpen, maar start tegenwoordig in Nederland. Daarna heeft het enkele plaatselijke ronden en aankomst in Schoten.
 Schoten Atletiek Vereniging

Bekende Schotenaren 
Bekende personen die geboren of woonachtig zijn of waren in Schoten of een andere significante band met de gemeente hebben:

Geboren in Schoten 
 1931: Karel Blanckaert, politicus, rechter en redacteur
 1950: Frank Dingenen, acteur en komiek
 1952: Luc Caals, acteur en komiek
 1954: Brit Alen, actrice
 1957: Paul Lembrechts, CEO VRT
 1961: Annemie Struyf, journaliste
 1962: Greet van Gool, politica
 1963: Lulu Aertgeerts, actrice en choreografe
 1963: Marijke Hofkens, actrice
 1966: Serge Falck, acteur en scenarioschrijver
 1966: Michael Pas, acteur
 1966: Ludo Van Campenhout, politicus
 1967: Peter Renkens, zanger
 1970: Stef Kamil Carlens, zanger, popmuzikant
 1974: Erland Pison, politicus en advocaat
 1976: Tommy Debie, dj, beter bekend als Da Boy Tommy
 1984: Tourist LeMC (Johannes Faes), hiphop- en kleinkunstartiest

Woonachtig in Schoten 
 Ruth Beeckmans, actrice
 Luc Caals, zanger en komiek
 Elma Dalhuijsen-Nuis (Tante Kaat), Nederlands schrijver
 Deborah De Ridder, musicalster
 Gaston de Pret Roose de Calesberg, politicus
 Sofie Goffin, internationaal en nationaal zwemkampioene
 Simon Lindekens, tot 1925
 Bob Mendes, thrillerauteur
 Tine Reymer, actrice
 Jean Bosco Safari, muzikant
 Thor Salden, deelnemer Junior Eurovisiesongfestival 2006
 Annick Segal, actrice
 Sofie Truyen, actrice
 Peter Van Den Begin, acteur
 Luc Van der Kelen, hoofdredacteur van Het Laatste Nieuws
 Mitta Van der Maat, actrice (ex-vrouw van Luk Wyns)
 Guillaume Van der Stighelen, oud-reclameman, opiniemaker
 Frank Vanhecke, politicus
 Danaë Van Oeteren, actrice
 Erika Van Tielen, presentatrice
 Arthur Verhoeven (1889-1958), componist
 Jacques Wirtz, tuinarchitect
 Luk Wyns, acteur
 Tom Van Grieken, politicus en voorzitter Vlaams Belang
 Maarten De Veuster, Politicus N-VA, burgemeerster van Schoten, Vlaams Parlementslid
 Bart Aernouts (triatleet), Triatleet
 Annelies Verlinden, Politica CD&V, Minister van Binnenlandse Zaken
Michael Van Peel , stand-up comedian.

Fictieve personen 
 Joske Vermeulen, Trammezandlei 122, Schoten, een figuur van Gaston Berghmans uit 1981 (deze straat ligt niet in Schoten maar wel in buurgemeente Merksem)

Partnersteden (samenwerking thans gestopt) 
  Tarnów (Polen)
  Voorschoten (Nederland), sinds 1996
  Făgăraş (Roemenië)

Nabijgelegen kernen 
Brasschaat, Merksem, Deurne, 's-Gravenwezel, Schilde, Sint-Job-in-'t-Goor

Externe links 
 Website van de gemeente
 Inventaris Onroerend Erfgoed

Plaats in Antwerpen (provincie)