alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
1979 w informatyce



Kalendarium informatyczne 1979 roku 
 wydanie taśmy z rozszerzeniami 3BSD
 powstaje Santa Cruz Operations założone przez Douga i Larry'ego Michelsa jako uniksowa firma konsultingowa
 powstaje pierwszy mud, MUD1 prowadzony przez Richarda Bartle i Roya Trubshaw na Uniwersytecie Essex
 ukazuje się mikroprocesor MC68000 firmy Motorola
 pierwsza realizacja języka Modula 2 wykonana na komputerze PDP-11
 studenci Tom Truscott, Jim Ellis i Steve Bellovin tworzą Usenet

styczeń

luty

marzec

kwiecień 
 12 kwietnia na liście pocztowej MsgGroup Kevin MacKenzie sugeruje wynalezienie jakiegoś zwięzłego sposobu wyrażania emocji w tekście...  -) zaproponowany jako policzek wypychany językiem :-]

maj

czerwiec 
 1 czerwca – ukazał się 8088 – 16-bitowy mikroprocesor firmy Intel z szyną danych 8-bitową. Został zastosowany w pierwszych komputerach IBM PC oraz IBM XT firmy IBM

lipiec

sierpień

wrzesień

październik

listopad

grudzień

Zobacz też 
 informatyka
 historia informatyki

Kalendarium informatyczne
Wydarzenia 1979
1974 w informatyce



Kalendarium informatyczne 1974 roku 
 ukazuje się mikroprocesor 6800 firmy Motorola
 Intel wprowadza mikroprocesor 4040
 pierwsza reklama komputera osobistego (w czasopiśmie "QST" w USA) Scelbi

styczeń

luty

marzec

kwiecień 
 1 kwietnia – ukazał się 8080 – 8-bitowy mikroprocesor firmy Intel

maj 
 5 maja – Vint Cerf i Bob Kahn w raporcie badawczym A Protocol for Packet Network Intercommunication dotyczącym protokołu TCP po raz pierwszy w historii używają słowa Internet.

czerwiec

lipiec 
 pierwszy szeroko reklamowany komputer osobisty w zestawie do samodzielnego montażu – Mark-8

sierpień

wrzesień

październik

listopad

grudzień

Zobacz też 
 informatyka
 historia informatyki

Kalendarium informatyczne
Wydarzenia 1974
1976 w informatyce



Kalendarium informatyczne 1976 roku 
 John Lions na Uniwersytecie Nowej Południowej Walii pisze komentarz do kodu Uniksa. tzw. Lions Book zawiera pełny kod v.6
 Mike Lesk z AT&T Bell Labs opracowuje protokół UUCP (Unix to Unix Copy Protocol).
 powstaje Acer

styczeń

luty

marzec

kwiecień 
 1 kwietnia Steve Wozniak i Steve Jobs tworzą firmę Apple Computer i produkują swój pierwszy komputer Apple I.

maj

czerwiec

lipiec 
 firma Zilog wprowadza na rynek jeden z najpopularniejszych w historii mikroprocesorów: Z80

sierpień

wrzesień

październik

listopad

grudzień

Zobacz też 
 informatyka
 historia informatyki

Kalendarium informatyczne
Wydarzenia 1976
1977 w informatyce



Kalendarium informatyczne 1977 roku 
 pod koniec roku ukazują się pierwsze taśmy 1BSD, rozszerzenia Uniksa z UC Berkeley
 Larry Landweber z University of Wisconsin tworzy sieć TheoryNet, która połączyła przy użyciu poczty elektronicznej stu naukowców.

styczeń

luty

marzec

kwiecień

maj 
 Awraham Lempel i Ja’akow Ziw publikują opis algorytmu Lempel-Ziv (LZ77), będącego podstawą wszystkich obecnie stosowanych metod słownikowej kompresji danych. Algorytm został uznany przez IEEE za jeden z kamieni milowych informatyki.

czerwiec 
 5 czerwca – udostępnienie w sprzedaży Apple II

lipiec

sierpień

wrzesień

październik

listopad 
 21 listopada – wydana zostaje specyfikacja e-mail ()

grudzień

Zobacz też 
 informatyka
 historia informatyki

Linki zewnętrzne 
 

Kalendarium informatyczne
Wydarzenia 1977
1978 w informatyce



Kalendarium informatyczne 1978 roku 
 w połowie roku ukazuje się 2BSD
 rozdzielenie pierwotnego TCP na dwie warstwy TCP i IP
 James Blinn prezentuje metodę mapowania wypukłości w grafice 3D

styczeń

luty 
 18 lutego, uruchomienie pierwszego wydzwanianego BBSa

marzec

kwiecień

maj

czerwiec 
 8 czerwca, ukazuje się 8086 – pierwszy 16-bitowy mikroprocesor firmy Intel rozpoczynając w ten sposób serię 'x86'

lipiec

sierpień

wrzesień 
 Awraham Lempel i Ja’akow Ziw opracowują ulepszony algorytm Lempel-Ziv (LZ78)

październik

listopad

grudzień

Zobacz też 
 informatyka
 historia informatyki

Kalendarium informatyczne
Wydarzenia 1978
1968 w informatyce



Kalendarium informatyczne 1968 roku

styczeń

luty

marzec

kwiecień

maj

czerwiec

lipiec 
 18 lipca – Gordon E. Moore oraz Robert Noyce zakładają firmę Intel

sierpień

wrzesień

październik

listopad

grudzień 
 9 grudnia – Douglas Engelbart po raz pierwszy prezentuje publicznie myszkę komputerową na konferencji informatycznej (Fall Joint Computer Conference) w San Francisco.

Zobacz też 
 informatyka
 historia informatyki

Kalendarium informatyczne
Wydarzenia 1968
1967 w informatyce



Kalendarium informatyczne 1967 roku 
 Seymour Papert tworzy Język programowania Logo

styczeń

luty

marzec

kwiecień

maj

czerwiec

lipiec

sierpień

wrzesień

październik

listopad

grudzień

Zobacz też 
 informatyka
 historia informatyki

Kalendarium informatyczne
Wydarzenia 1967
1966 w informatyce



Kalendarium informatyczne 1966 roku 
 pierwsze plany ARPANET
 Ken Thompson rozpoczyna pracę w Bell Labs AT&T w New Jersey

styczeń

luty

marzec

kwiecień

maj

czerwiec

lipiec

sierpień

wrzesień

październik

listopad

grudzień

Zobacz też 
 informatyka
 historia informatyki

Kalendarium informatyczne
Wydarzenia 1966
1965 w informatyce



Kalendarium informatyczne 1965 roku 
 J. E. Bresenham publikuje opis algorytmu rasteryzacji odcinków

styczeń

luty

marzec

kwiecień 
 19 kwietnia – Gordon E. Moore publikuje w amerykańskim czasopiśmie Electronics Magazine artykuł pod tytułem Cramming more components onto integrated circuits, w którym przedstawia po raz pierwszy Prawo Moore'a

maj

czerwiec

lipiec

sierpień

wrzesień

październik

listopad

grudzień

Zobacz też 
 informatyka
 historia informatyki

Kalendarium informatyczne
Wydarzenia 1965
1964 w informatyce



Kalendarium informatyczne 1964 roku 
 John George Kemeny i Thomas E. Kurtz z Dartmouth College opracowują język programowania BASIC.
 wyprodukowano pierwszy na świecie superkomputer CDC 6600 zaprojektowany przez Seymoura Craya
 Bill English na podstawie projektu Douglasa Engelbarta konstruuje prototyp myszy komputerowej
 pierwszy wielkoskalowy system komputerowy pracujący w trybie on-line i w czasie rzeczywistym SABRE (Semi Automatic Business Research Environment), system rezerwacji biletów.
 w raporcie On Distributed Communications Networks Paula Barana z RAND Corporation znajduje się propozycja decentralizacji sieci komputerowej, co pozwoli na jej działanie nawet w przypadku awarii jej części.

styczeń

luty

marzec

kwiecień 
 7 kwietnia – firma IBM ogłasza wprowadzenie nowej rodziny komputerów typu mainframe pod nazwą System/360

maj

czerwiec

lipiec

sierpień

wrzesień

październik

listopad

grudzień

Zobacz też 
 informatyka
 historia informatyki

Kalendarium informatyczne
Wydarzenia 1964
1963 w informatyce



Kalendarium informatyczne 1963 roku 
 opublikowano pierwszą wersję kodu ASCII
 pierwszy komercyjnie dostępny monitor komputerowy przy komputerze PDP-1

styczeń

luty

marzec

kwiecień

maj

czerwiec

lipiec

sierpień

wrzesień

październik

listopad

grudzień

Zobacz też 
 informatyka
 historia informatyki

Kalendarium informatyczne
Wydarzenia 1963
1962 w informatyce



Kalendarium informatyczne 1962 roku 
 Charles Hoare opracowuje algorytm quicksort
 powstała pierwsza polska gra komputerowa – Marienbad

styczeń

luty 
 Spacewar! – gra komputerowa stworzona przez Steve'a Russella na komputerze DEC PDP-1

marzec

kwiecień

maj

czerwiec

lipiec

sierpień

wrzesień

październik 
 11 października – firma IBM wprowadza na rynek komputer typu mainframe: IBM 1440

listopad

grudzień

Zobacz też 
 informatyka
 historia informatyki

Kalendarium informatyczne
Wydarzenia 1962
1961 w informatyce



Kalendarium informatyczne 1961 roku 
Burroughs prezentuje pierwszy dwuprocesorowy komputer z pamięcią wirtualną: Burroughs B5000 Series.

styczeń

luty

marzec

kwiecień

maj

czerwiec 
2 czerwca firma IBM wprowadza na rynek IBM 1301 Disk Storage Unit

lipiec

sierpień

wrzesień

październik

listopad

grudzień

Zobacz też 
 informatyka
 historia informatyki

Kalendarium informatyczne
Wydarzenia 1961
1959 w informatyce



Kalendarium informatyczne 1959 roku 
 Grace Murray Hopper i Charles Philips tworzą język COBOL
 pierwszy minikomputer – PDP-1

styczeń

luty

marzec

kwiecień

maj

czerwiec

lipiec

sierpień

wrzesień

październik

listopad

grudzień

Zobacz też 
 informatyka
 historia informatyki

Kalendarium informatyczne
Wydarzenia 1959
1948 w informatyce



Kalendarium informatyczne 1948 roku 
 Anacom – maszyna analogowa firmy Westinghouse Electric Company
 brytyjski matematyk Douglas Hartree przepowiadał: "jedna maszyna EDSAC (512 słów pamięci, 1000 operacji na sekundę, brak pamięci pomocniczej) wystarczy do zaspokojenia wszystkich potrzeb obliczeniowych Wielkiej Brytanii".
 Claude E. Shannon publikuje w The Bell System Technical Journal pracę "A Mathematical Theory of Communication" dającą teoretyczne podstawy teorii informacji, w tym kompresji danych.

styczeń

luty

marzec

kwiecień

maj

czerwiec 
 21 czerwca – uruchomienie pierwszego komputera Manchester Mark I

lipiec

sierpień

wrzesień

październik

listopad

grudzień

Zobacz też 
 informatyka
 historia informatyki

Kalendarium informatyczne
Wydarzenia 1948
Hulk (okręt)

Hulk – stary statek, najczęściej okręt, wycofany już z normalnej eksploatacji i zdekompletowany (zwykle pozbawiony mechanizmów napędowych i uzbrojenia), przycumowany lub zakotwiczony na stałe w porcie, służący jako stacjonarne pomieszczenia pomocnicze. Hulki używane bywają jako koszary, mieszkania dla załóg okrętów, pomieszczenia szkolne, hotele, szpitale, magazyny, warsztaty lub więzienia. Odmianą hulka jest barka koszarowa (niewielkich rozmiarów, służąca jako koszary).

Czasami hulkiem nazywa się także średniowieczny typ żaglowca – holk.

Zobacz też 
 okręt-baza
Hundkoja

Hundkoja (z niemieckiego, dosłownie "psia koja") – koja na jachcie znajdująca się pomiędzy kokpitem a burtą, z głową śpiącego w pobliżu zejściówki. Czasami nazywana też "trumną". Hundkoja może znajdować się także na samym dziobie, kiedy jest kształtem zbliżona do trójkąta. Najmniejsza (najkrótsza) koja, zwykle najmniej wygodna.

Wyposażenie jachtu i osprzęt
Hisowanie

Hisowanie – technika napinania lin na starych żaglowcach, stosowana najczęściej w ostatniej fazie stawiania żagli. Nazywano ją też pompowaniem. Stosowana była wtedy, gdy załodze nie starczało sił, aby linę dalej ciągnąć, a trzeba było ją jeszcze dociągnąć i naprężyć.

Metoda polegała na tym, że kilku ludzi wisiało na linie, linę przekładało się przez nagielbank (kołkownicę) pod dość dużym kątem, następnych kilku ludzi ciągnęło jej wolny koniec z drugiej strony, a jeden czy dwóch ludzi naciągało pionowy odcinek liny rytmicznie w bok. Gdy ją puszczali, lina przesuwała się przez nagielbank, który spełniał tu rolę blokady i stopera. Czynność wymagała synchronizacji ruchów wszystkich marynarzy wymiennie napinających i luzujących linę po obu stronach kołkownicy. W czynności bardzo pomagała szanta "krótka szarpana". Hisowanie wyparły dopiero windy fałowe.

Manewry i czynności przy jachcie
Hals (żeglarstwo)

Hals – termin w żeglarstwie określa trzy odrębne zagadnienia:
 Hals (prawy/lewy) – pojęcie związane z prawem drogi;
 Hals (droga) – odcinek drogi jednostki o napędzie żaglowym pokonywany lub pokonany pomiędzy zwrotami.
 Hals (lina) – lina olinowania ruchomego.

Hals (prawy/lewy) 
Termin określający generalne usytuowanie jednostki o napędzie żaglowym względem kierunku wiatru. Związany z zasadą prawa drogi mówiącą, że:
 Jeżeli dwie jednostki o napędzie żaglowym zbliżają się do siebie kursami kolizyjnymi,
 jednostka mająca wiatr z burty lewej – czyli poruszająca się lewym halsem
 powinna ustąpić jednostce mającej wiatr z burty prawej – czyli poruszającej się prawym halsem.

 Jeżeli jednostka ma wiatr dokładnie z tyłu, a główny żagiel niesie po lewej burcie
 – na jednostce o ożaglowaniu rejowym po lewej niesie największy żagiel skośny –
 to jednostka porusza się prawym halsem.
 Analogicznie, jeżeli żagiel ten jest po prawej burcie – jednostka porusza się lewym halsem.

Pojęcie prawego/lewego halsu i wyżej przytoczona zasada prawa drogi dotyczy nie tylko jednostek pływających, ale także bojerów, żaglowozów – w pewnym zakresie wszystkich jednostek o napędzie wiatrowym.

Hals (lina) 
Lina olinowania ruchomego pozwalająca regulować:
 pionowe usytuowanie żagla mającego w czasie pracy róg halsowy wysoko nad pokładem np. latacz i topsel;
 poziome położenie rogów szotowych żagla rejowego niemającego pod sobą rei – np. rejowego fokżagla.

Hals latacza – zamocowany jest do rogu halsowego żagla, następnie przez blok zwrotny na noku (zewnętrznym końcu) bukszprytu biegnie do kołkownicy na pokładzie. Przy stawianiu latacza wybierany jest fał i równocześnie luzowany hals. Kiedy żagiel osiągnie właściwe pionowe (zwykle maksymalnie górne) położenia – jedna z lin jest obkładana, a druga mocno dobierana (napinana) i również obkładana. Przy zrzucaniu latacza luzowany jest fał, a wybierany kontrafał i hals. Kiedy róg halsowy osiągnie maksymalnie dolne położenie hals jest obkładany, a kontrafał wybierany aż do całkowitego zrzucenia żagla.

Halsy żagla rejowego – do dolnych rogów żagla rejowego zamocowane są liny (szoty), które przy stawianiu żagla dociągają każdy z rogów do końców (noków) poniższej rei. W żaglu, który nie ma pod sobą rei jego dolne rogi obsługiwane są przez:
 szoty - biegnące w kierunku rufy skośnie w dół do pokładu
 oraz
 halsy - biegnące w kierunku dziobu skośnie w dół do pokładu.

Halsem lub halslinką nazywany bywa przewiąz (sejzing) mocujący róg halsowy żagla. Przy refowaniu sejzing ten nazywany jest refhalsem.

Cunningham – dająca się w trakcie żeglugi wybierać i luzować linka zamocowana do remizki znajdującej się w dolnej części liku przedniego żagla przymasztowego. Pozwala regulować napięcie liku przedniego, a przez to wpływać na kształt żagla. Stosowana na jachtach i łódkach regatowych.

Zobacz też 

 kurs względem wiatru
 halsowanie

Bibliografia 
 

Olinowanie (żeglarstwo)
Przepisy żeglarskie
Hospitacja

Hospitacja – jedna z form sprawowania nadzoru pedagogicznego w szkole lub placówce oświatowej przez dyrektora lub wizytatora i polega na udziale w zajęciach prowadzonych przez hospitowanego nauczyciela. Termin „hospitacja” pochodzi z łacińskiego słowa hospitor – „goszczę kogoś”. Hospitacja służy przede wszystkim obserwacji aktywności i zachowań uczniów na lekcji, spowodowanych określonymi działaniami nauczyciela.

Cel hospitacji 
Celem hospitacji jest uzyskanie informacji do diagnozy lub oceny efektów pracy nauczycieli w zakresie wybranych elementów procesu dydaktycznego, wychowawczego lub opiekuńczego oraz wykonywania innych zadań określonych w statucie szkoły lub placówki. 

Hospitacją obejmuje się całą jednostkę lekcyjną lub jednostkę zajęć. Hospitujący nie może wprowadzać zmian dotyczących tematu lekcji lub innych zajęć i przyjętego przez nauczyciela toku postępowania.

Oświata
Home internet Solution

Home internet Solution (HiS) – cyfrowa technologia opracowana przez firmę Ericsson, umożliwiająca przesyłanie danych przez linię telefoniczną z przepustowością 115 kb/s lub 70 kb/s, gdy równocześnie prowadzona jest rozmowa telefoniczna.

Urządzenia dostępowe systemu produkowane były przez nowozelandzki oddział firmy Ericsson w zakładach w Australii i Singapurze, a terminale abonenckie po roku 2000 w Polsce przez firmę Radomska Wytwórnia Telefonów - Telefony Polskie SA (obecnie Radomska Wytwórnia Telekomunikacyjna SA w likwidacji).

Na bazie systemu Telekomunikacja Polska oferowała usługę SDI. W Polsce wdrożeniem rozwiązania od 1998 zajmowała się RWT, która w latach 1999-2004 sprzedała TP SA system o łącznej pojemności ponad 125.000 linii abonenckich w wersji 1.0 (Kalisz), 1.5 i 2.0. Około 500 linii abonenckich w oparciu o system w wersjach 1.5 i 2.0 uruchomiły również Telefony Opalenickie SA.

Na początku XXI wieku Ericsson zaoferował także technologię HiS SHDSL (HiS 3.0), pozwalającą na osiągnięcie przepustowości łącza na poziomie 2 Mbit/s. Rozwiązanie to RWT wdrożyła jedynie na małą skalę w ZAK Spółka Akcyjna. Istniały również plany stworzenia rozwiązania na bazie technologii ADSL, które jednak nigdy nie zostały zrealizowane ze względu na ogłoszenie upadłości RWT SA w 2004, której jedną z przyczyn było nieprzystąpienie przez TP SA do realizacji kontraktu na zakup kolejnej partii systemu, w związku z rozpoczęciem wdrażania na skalę masową nowej usługi dostępu do internetu - Neostrady.

Polska była jedynym krajem, gdzie rozwiązanie to spotkało się z zainteresowaniem ze strony operatorów telekomunikacyjnych. Podejmowano próby jego wdrożenia m.in. w Singapurze i Rosji, jednak nie przyniosły one większych rezultatów. Obecnie usługi na bazie systemu HiS są jeszcze świadczone przez Telefony Opalenickie SA.

Linki zewnętrzne 
 HiS po raz trzeci, PC World, Agnieszka Madej — 20 czerwca 2001
 ERICSSON LAUNCHES HOME INTERNET SOLUTION, 2 grudnia 1997, telecompaper.com
 Internet Access Services, 1998 "Home internet Solution—Always-on Internet access"

Ericsson
Modemy
Urządzenia dostępowe (Internet)
HTTPS

HTTPS () – protokół HTTP chroniony przy pomocy szyfrowania protokołu TLS (dawniej SSL) i ustandaryzowany w dokumencie RFC 2818 pod rzadziej używaną nazwą HTTP Over TLS. Szyfrowanie komunikacji ma zapobiegać jej przechwytywaniu między klientem i serwerem czy wręcz modyfikacji przesyłanych danych, zanim dotrą do celu.

W przeciwieństwie do niezabezpieczonego HTTP, którego serwery nasłuchują na porcie 80, serwery obsługujące HTTPS nasłuchują domyślnie na porcie 443 protokołu TCP. Adresy URL zaczynają się od https://, podczas gdy adresy niezabezpieczonego HTTP od http://.

Ograniczenia i rozpowszechnienie 
Protokół HTTP realizuje się warstwę wyżej od standardu TLS, który znajduje się na warstwie prezentacji. Najpierw następuje więc wymiana kluczy TLS, a dopiero później możliwe jest przesłanie żądania HTTP. Historycznie uniemożliwiało to serwerom obsługiwanie wielu domen (bądź poddomen) z różnymi certyfikatami przy użyciu jednego adresu IP. Było to spowodowane brakiem informacji o tym, którego certyfikatu X.509 i klucza prywatnego należy użyć do odszyfrowania danych, ponieważ nagłówek HTTP Host jest przekazywany wewnątrz zaszyfrowanej części zapytania (którego z kolei nie można odszyfrować, nie znając domeny). Jedynym obejściem było użycie wspólnego certyfikatu dla wszystkich domen. Problem został zażegnany poprzez wprowadzenie do TLS rozszerzenia SNI (), które przechowuje informację o domenie w nieszyfrowanej postaci.

W starszych wersjach HTTP szyfrowanie połączenia było rozszerzeniem protokołu. Począwszy od HTTP/2 mimo braku takiego wymogu w RFC, szyfrowanie stało się de facto wymogiem protokołu ze względu na stan implementacji w najpopularniejszych silnikach przeglądarek internetowych.

Zobacz też 
 S-HTTP

Przypisy 

HTTP
Hel

Polska:
 Hel – potocznie: Mierzeja Helska
 Hel – miasto 
 Hel – stacja kolejowa w Helu
 Hel – gromada
 Hel – dawna gmina

Inne:
 hel – pierwiastek chemiczny z grupy gazów szlachetnych
 Hel – polski statek (drobnicowiec) zbudowany w 1935 roku
 Hel – bogini w mitologii nordyckiej
 Hel – szwedzka grupa muzyczna
 Hel – planetoida
 Hel – polski dramat psychologiczny z 2009
 Hel – polski thiller z 2015
 HEL – kod międzynarodowego lotniska w Helsinkach

Zobacz też 
 Hell
 Latarnia Morska Hel
 Rejon Umocniony Hel
Handreling

Handreling – poręcz przytwierdzona na jednostce pływającej do pokładówki, nadbudówki lub wręcz do pokładu jako uchwyt dla dłoni, umieszczona w miejscach gdzie istnieje zagrożenie niebezpiecznej utraty równowagi. Bywa również umieszczana w newralgicznych miejscach we wnętrzu jednostki, np. w kambuzie, kingstonie itp.

Rolę handrelingu spełnia również jaksztag.

Zobacz też 
 reling, sztormreling

Pokład (żeglarstwo)
Hydrologia

Hydrologia (z gr. hydor, woda) – dział geografii fizycznej, zajmujący się badaniem wody (pod każdą postacią), występującej w środowisku przyrodniczym.

Podstawowe działy powiązane z hydrologią:
 glacjologia – zajmuje się lodowcami i lądolodami,
 kriologia – zajmuje się wodą pod postacią lodu,
 krenologia – zajmuje się źródłami wody,
 potamologia – bada linijne wody powierzchniowe – rzeki i potoki,
 paludologia – zajmuje się bagnami,
 limnologia – bada jeziora i inne zbiorniki wodne,
 oceanografia – zajmuje się wodami morskimi i oceanicznymi,
 hydrogeologia – zajmuje się wodami podziemnymi,
 ekohydrologia – bada oddziaływania między organizmami żywymi a cyklem hydrologicznym.
 hydrometeorologia – interesuje się procesami dotyczącymi obecności wody w atmosferze i opadami.

Terminy:
 zlewnia – dorzecze – zlewisko – dział wód – obszar bezodpływowy,
 warstwa wodonośna – basen artezyjski – żyła wodna,
 źródło – wywierzysko – studnia,
 woda mineralna – szczawa – solanka – cieplica – gejzer,
 bagno – młaka – solnisko,
 rzeka – ciek wodny – strumień – potok,
 estuarium – delta – ponor – koryto rzeki,
 wodospad – kaskada – katarakta – bystrze – nurt,
 wodowskaz – stan wody – wezbranie – powódź – cofka powodziowa,
 rok hydrologiczny – reżim rzeki – retencja,
 zapora wodna – jaz – regulacja rzeki – wał przeciwpowodziowy,
 jezioro – staw,
 ocean – morze – zatoka – cieśnina – kanał morski,
 zalew – liman – laguna – fiord – basen morski,
 basen oceaniczny – rów oceaniczny – grzbiet śródoceaniczny – równina abisalna – płaskowyż oceaniczny – wzniesienie oceaniczne – ławica oceaniczna,
 fala morska – tsunami – sejsza – pływy – prąd morski,
 mareograf,
 pokrywa śnieżna – zmarzlina,
 zlodzenie – kra lodowa – góra lodowa – firn – granica wiecznego śniegu,
 zlodowacenie – lodowiec – lądolód – czasza lodowa.

System badania jakości wód w Polsce jest stale ulepszany w ramach rozwoju Państwowego Monitoringu Środowiska, który prowadzony jest przez Główny Inspektorat Ochrony Środowiska.

Do podstawowych zadań hydrologów zaliczyć można m.in.:

 badanie cyklu wodnego
 zarządzanie zasobami wodnymi
 ochronę przed katastrofami związanymi z wodą
 prace badawcze i konsultingowe
 ochronę i renowację ekosystemów

Przypisy

Bibliografia 
 Poradnik badania jakości wód, NFOŚ, Warszawa 1996, .
Huffman

Booker Huffman – amerykańska gwiazda wrestlingu
 David Huffman – amerykański informatyk
 Kodowanie Huffmana – metoda kompresji bezstratnej
 Felicity Huffman – amerykańska aktorka
Heurystyka (logika)

Heurystyka (gr. εὑρίσκω heuriskō „znajduję”) – umiejętność wykrywania nowych faktów oraz znajdowania związków między faktami, zwłaszcza z wykorzystaniem hipotez. Na podstawie istniejącej wiedzy stawia się hipotezy, których nie trzeba udowadniać.

Geneza, znaczenie oraz zastosowanie pojęcia heurystyka 
Wyraz wywodzi się z języka greckiego, kojarzy się ze słynnym okrzykiem Archimedesa. Pojęcie heurystyki  (gr. εὕρηκα heurēka „znalazłem”) jest związane z filozofią, logiką, pedagogiką, psychologią, sztuczną inteligencją, teorią informacji oraz metodami przeszukiwania i oceny jakości interfejsów zasobów informacyjnych w Internecie.

W szerokim ujęciu heurystyka jest nazwą dziedziny wiedzy, której cel stanowi poszukiwanie i badanie optymalnych metod oraz reguł odnajdywania odpowiedzi na stawiane zapytania lub problemy.

Wielka encyklopedia PWN heurystykę definiuje jako umiejętność wykrywania nowych faktów i związków między faktami, zwłaszcza czynność formułowania hipotez. Zgodnie z Wielką Encyklopedią Multimedialną heurystyka to sztuka wykrywania nowych faktów oraz związków występujących pomiędzy nimi, prowadząca do odkrywania nowych prawd i stawiania hipotez.

Podstawowe własności heurystyki 
 odkrywanie i tworzenie nowych rzeczy i zjawisk,
 rozwiązywanie problemów w sposób twórczy,
 wspieranie procesu tworzenia oraz rozwój cech z tym związanych,
 wykrywanie powiązań między faktami,
 samodzielne dochodzenie do prawdy, tworzenie hipotez,
 brak gwarancji uzyskania najlepszego rozwiązania.

Oprócz rzeczownika „heurystyka” funkcjonuje przymiotnik „heurystyczny”, który charakteryzuje proces jako postępowanie badawcze, odkrywcze, wspomagające, uzupełniające, doskonalące czy rozwijające wiedzę zdobytą w określonym zakresie.

Zobacz też 
 heurystyka dostępności
 sztuczna inteligencja

Przypisy 

Logika
Metodologia nauki
Hans Selye

Hans Hugo Selye (ur. 26 stycznia 1907 w Wiedniu, zm. 16 października 1982 w Montrealu) – lekarz fizjopatolog i endokrynolog, mieszkający i pracujący w Kanadzie, pochodzenia węgierskiego.

Wprowadził do użycia pojęcie stresu. Badaniu tego zjawiska i jego wpływowi na człowieka poświęcił 50 lat pracy naukowej. Z tego też powodu nosił przydomek dr Stress.
Selye był aż dziesięciokrotnie nominowany do Nagrody Nobla, której nigdy nie otrzymał.

Jego matka była Austriaczką, a ojciec Węgrem. Zamiłowanie do medycyny odziedziczył po ojcu, który podczas I wojny światowej był wojskowym chirurgiem służącym w armii austro-węgierskiej. Podstawy wykształcenia Selye otrzymał u benedyktynów. Później kontynuował naukę na niemieckim Uniwersytecie w Pradze, gdzie ukończył endokrynologię. W latach 30. wyemigrował do Kanady. W roku 1932 rozpoczął pracę w Instytucie Chirurgii i Medycyny Doświadczalnej na Uniwersytecie w Montrealu, gdzie potem założył Międzynarodowy Instytut Badań nad Stresem.
Napisał 1400 artykułów oraz ponad 30 książek na temat stresu. Najbardziej znana to Stress without Distress, która przetłumaczona została na 12 języków (przekład polski: Stres okiełznany).

Selye jako pierwszy postawił hipotezę, że źródłem szeregu chorób somatycznych jest stres. Choroby miały być skutkiem niezdolności człowieka do radzenia sobie ze stresem. Zjawisko to nazwał mianem niewydolności tzw. syndromu ogólnej adaptacji (GAS) i opisał je w pierwszej swojej książce na temat stresu w roku 1956 pt. The Stress of Life.

Publikacje 
 „A Syndrome Produced by Diverse Nocuous Agents” – 1936 article by Hans Selye from The journal of neuropsychiatry and clinical neurosciences
 The stress of life. New York: McGraw-Hill, 1956. (Stres życia)
 Selye, H. „Stress and disease”. Science, Oct. 7, 1955; 122: 625-631.
 From dream to discovery: On being a scientist. New York: McGraw-Hill 1964
 Hormones and resistance. Berlin; New York: Springer-Verlag, 1971.
 Stress without distress. Philadelphia: J. B. Lippincott Co., c1974. (Stres okiełznany)

Bibliografia 
 Hans Selye, Stres okiełznany (ang. Stress without Distress), seria: Plus minus nieskończoność, wyd. 1, PIW, Warszawa 1977
 Hans Selye, Stres okiełznany (ang. Stress without Distress), seria: Biblioteka myśli współczesnej, wyd. 2, PIW, Warszawa 1978

Kanadyjscy lekarze
Kanadyjscy psycholodzy
Kanadyjczycy pochodzenia węgierskiego
Austriacy pochodzenia węgierskiego
Ludzie urodzeni w Wiedniu
Urodzeni w 1907
Zmarli w 1982
Heimaey

Heimaey (Vestmannaeyjar) – wyspa w archipelagu Vestmannaeyjar, u południowych wybrzeży Islandii. Znajduje się na niej największy port rybacki kraju, miasto Vestmannaeyjar.

Wyspa jest pochodzenia wulkanicznego i wyłoniła się z morza około 40 tys. lat temu. Według sag wyspa została początkowa zasiedlona przez zbiegłych irlandzkich niewolników, nazywanych ludźmi z Zachodu (stąd nazwa całego archipelagu – Wyspy Ludzi z Zachodu). Po ich wyśledzeniu i zamordowaniu, wyspy zajęli norwescy wikingowie. W 1413 roku biskup islandzki oddał wyspy królom Norwegii w zamian za długi.

W kolejnych stuleciach wyspę zamieszkiwali angielscy korsarze, później duńscy handlarze, a w XVII w. najechali je algierscy piraci pod wodzą Holendra Jana Jantzena. Największą tragedią był jednak wybuch wulkanu Laki w centralnej Islandii, z którego pyły zniszczyły wyspę. Kolejną wielką tragedią był wybuch położonego na wyspie wulkanu Eldfell 23 stycznia 1973 roku. Potoki lawy zniszczyły dużą część Heimaey i zagroziły zatoce, w której mieści się port. Po zakończeniu erupcji przystąpiono do odbudowy osady, a do dziś można podziwiać rozległe pola lawowe.

Na wyspie znajduje się port lotniczy Vestmannaeyjar. Na jej południowym krańcu leży półwysep Stórhöfði, jedno z najbardziej wietrznych miejsc w Europie.

Galeria

Przypisy

Bibliografia 
 

Wyspy Islandii
Wyspy Oceanu Atlantyckiego
Henryka Beyer

Henryka Zofia Maria Beyer z Minterów (pierwotnie: Henriette Sophie Marie, ur. 7 marca 1782 w Szczecinie, zm. 24 października 1855 w Chrzanowie pod Warszawą) – malarka polska niemieckiego pochodzenia, działająca w Polsce. Najmłodsza siostra Wilhelma Mintera, architekta.

Życiorys 
Początkowo pobierała nauki u malarza Petera Schmidta ze Szczecina. W roku 1805 przeniosła się do Berlina do brata Karola Fryderyka i pobierała nauki u sławnego wówczas malarza kwiatów i dyrektora KPM – Königliche Porzellan-Manufaktur, Gottfrieda Wilhelma Volkera.

W 1811 zamieszkała w Warszawie, gdzie szkoliła się u Antoniego Brodowskiego. W roku 1813 poślubiła dyrektora warszawskiej loterii Jana Gottlieba Wilhelma Beyera (zm. 1819), przechodząc z wiary luterańskiej na kalwinizm. Mieli trzech synów, w roku 1818 urodził się najmłodszy Karol Adolf, uznany później za pierwszego fotografa w Warszawie. Wcześnie owdowiała, Henryka musiała utrzymać trzech synów i w 1824 roku otworzyła w Warszawie szkołę malarstwa i rysunku dla kobiet. Prowadziła ją do roku 1833. Malowała martwe natury, głównie akwarele, zwykle w ciemnych ciepłych kolorach. Sygnowała je Hka Beyer.

Pochowana obok synów na cmentarzu kalwińskim w Warszawie (kw. E, rząd 3, nr 1). Poeta Stanisław Jachowicz uczcił jej pamięć następującym wierszem wniesionym do nekrologu: Prosta jak kwiatek, co go malowała/W niebiańskie strojny klejnoty,/Prawda w jej słowie, a w czynach jej – chwała,/W życiu zachęta do cnoty.

Przypisy

Bibliografia 
  Reprint: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Kraków 1989, .
 Jadwiga i Eugeniusz Szulcowie, Cmentarz ewangelicko-reformowany w Warszawie, Warszawa 1989.

Ludzie związani z Warszawą (Królestwo Kongresowe)
Polscy malarze
Akwareliści
Pochowani na cmentarzu ewangelicko-reformowanym w Warszawie
Urodzeni w 1782
Zmarli w 1855
Ludzie urodzeni w Szczecinie
Habeas Corpus Act

Habeas Corpus Act (An Act for the better secureing the Liberty of the Subject and for Prevention of Imprisonments beyond the Seas, Ustawa w celu lepszego zabezpieczenia wolności poddanego i zapobieżenia uwięzieniom na terytoriach zamorskich) – ustawa angielska z 1679 wydana za rządów króla Karola II, zakazująca organom państwa aresztowania poddanego bez zezwolenia sądu.

Zgodnie z tym aktem nikt nie mógł być więziony bez prawomocnego nakazu odpowiedniego sądu. Po uwięzieniu sąd powinien sprawować dozór nad wykonywaniem kary. Skazany powinien być więziony w hrabstwie, w którym go osądzono. Ustawa przewidywała kary dyscyplinarne dla strażników, dozorców więźniów etc. za zaniedbania związane np. z niedoprowadzeniem uwięzionego przed sąd. Wyznaczony był konkretny termin doprowadzenia przed oblicze sądu. Każde pismo (writ of) habeas corpus opatrzone musiało być pieczęcią królewską.

Habeas corpus to cytat z pisma wydawanego przez sędziego, kierowanego do władzy dokonującej aresztowania, wzywającego tę władzę do postawienia zatrzymanego przed sądem w terminie do 3 dni, aby sąd mógł stwierdzić legalność jej zatrzymania. Znaczy po łacinie: (nakazujemy ci) żebyś miał (ze sobą, w sądzie) ciało. Ustawa ta obowiązuje do dziś jako jeden ze składowych elementów konstytucji angielskiej. Instytucja habeas corpus występuje zaś również w innych jurysdykcjach common law.

Prawo Habeas Corpus było kilkakrotnie czasowo zawieszane, m.in. w 1695, 1715, 1723, 1794 i w 1817.

Zawieszenie wymaga zgody parlamentu, może nastąpić jedynie przejściowo w wypadku zagrożenia państwa. Konstytucja Stanów Zjednoczonych (art. 1 paragraf 9) dozwala zawieszać tylko w przypadkach, gdy ze względu na bunt lub najazd wymagać tego będzie bezpieczeństwo publiczne (unless when in Cases of Rebellion or Invasion the public Safety may require it).

W Polsce podobny akt prawny wprowadzono w 1433 r. w przywileju jedleńsko-krakowskim, który zakładał realizację zasady Neminem captivabimus nisi iure victum i zapewniał szlachcie nietykalność osoby i majątku bez wyroku sądowego.

Zobacz też 
 prawa Mirandy

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 Habeas Corpus Act 
 Przekład fragmentów ustawy, [w:] Pomniki praw człowieka w historii 2008 tom 1 (s. 141–148) .
 Powszechna historia państwa i prawa (Wybór tekstów źródłowych) Warszawa 1999 (rozdział „Anglia” pkt 9, s. 535–543)

Historia prawa angielskiego
Historyczne źródła prawa karnego
Wydarzenia 1679
Habanera

Habanera – taniec i rodzaj muzyki pochodzący z Kuby, rozpowszechniony w Hiszpanii, w tempie umiarkowanym i metrum 2/4. Charakteryzuje się silnym akcentem na pierwszej części taktu, zrytmizowany. Nazwa habanera powstała w Madrycie ok. 1850.

Jedną z najsławniejszych habaner świata jest piosenka La Paloma oraz melodia El Arreglito napisane przez Sebastiána Iradiera. Melodia Iradiera El Arreglito została wykorzystana przez Georges'a Bizeta w operze Carmen. Bizet uważał, że El Arreglito jest melodią ludową.

Na początku XX wieku był modnym tańcem towarzyskim. W stylizowanej formie występuje też w twórczości wielu kompozytorów muzyki koncertowej, m.in. Georges'a Bizeta, Maurice'a Ravela i Claude'a Debussy'ego. Obecnie habanera jako taniec nie jest popularna. Kroki habanery można znaleźć w opublikowanej przez Lugonesa w 1969 roku książce. Wczesne tanga argentyńskie, np. Juan Malio's wersja Emancipation Alfredo Bevilaqua z 1912 roku, są habanerą. W początkach XXI wieku (2007) habanera jako pieśń przetrwała w Katalonii na północ od Barcelony.

Habanera miała wpływ na wczesny rozwój tanga argentyńskiego.

Muzyka na Kubie
Taniec w Hiszpanii
Taniec na Kubie
Harlem (Nowy Jork)

Harlem – dzielnica (neighborhood) Nowego Jorku, zajmuje większość północnej części okręgu (ang. borough) Manhattan. Jej populacja w większości składa się z Afroamerykanów.

Historia 
W 1658 r. została tu założona przez Holendrów wioska Nieuw Haarlem. Nazwa pochodzi od miasta Haarlem w Holandii.

Od około 1900 r. dzielnica rozwijała się jako centrum populacji afroamerykańskiej. W latach dwudziestych stała się ośrodkiem twórczości literackiej i ruchu intelektualnego, zwanego renesansem Harlemu.

Z Harlemu pochodzą m.in. Cam’ron, Big L, Moby, Immortal Technique, ASAP Rocky czy Azealia Banks.

Podział administracyjny 
 Harlem Zachodni
 Harlem Centralny
 Harlem Wschodni – zwany Hiszpańskim lub El Barrio

Zabytki i ciekawe miejsca 
 Abyssinian Baptist Church – najbardziej znany na Harlemie zabytek, kościół abisyński
 El Museo del Barrio – muzeum poświęcone sztuce i kulturze karaibskiej
 Graham Court – zabytkowe apartamenty
 La Marqueta – obecnie zamknięty, historyczny podziemny targ przy stacji kolejowej
 Morningside Park – największy na terenie Harlemu park
 Museum of the City of New York – muzeum historii miasta Nowego Jorku
 Rucker Park

Galeria zdjęć

Przypisy 

Dzielnice Manhattanu
Harfa

Harfa (wł. arpa, skrót: ar.) − instrument strunowy szarpany (chordofon) w kształcie stylizowanego trójkąta, którego jeden bok stanowi rozszerzające się ku dołowi pudło rezonansowe. Z niego wychodzi 46 lub 47 strun naciągniętych na stalowe kołki, tkwiące w górnej ramie. Jest to jeden z najstarszych instrumentów muzycznych, wywodzący się z łuku muzycznego.  W starożytności spotykana była również w kształcie łuku. Harfa była znana już w Azji Mniejszej około 5000 lat temu. Znana była również w kulturze w starożytnej Mezopotamii (tzw. harfa z Ur). Mówi się, że biblijny król Dawid śpiewał psalmy akompaniując sobie na harfie kinnor, która w rzeczywistości jednak nazywana jest harfą błędnie, będąc odmianą liry. Instrumenty przypominające harfę znaleźć można w wielu kulturach. Harfę przypomina np. chiński instrument strunowy o nazwie konghou.

Po raz pierwszy harfa znalazła się w orkiestrze w twórczości Georga Friedricha Haendla oraz Christopha Willibalda Glucka. Jednakże stałe miejsce w orkiestrze pojawiło się dopiero w partyturach Hectora Berlioza oraz Richarda Wagnera.

Współczesną popularność instrument ten zawdzięcza królowej Francji – Marii Antoninie Austriaczce, która była utalentowaną harfistką. Dzięki modzie, jaka zapanowała na harfę w okresie schyłku monarchii francuskiej, instrument ten rozwinął się technicznie i stał się bardziej interesujący dla kompozytorów, którzy dotychczas rzadko komponowali utwory harfowe ze względu na niepraktyczność instrumentu. Harfa jest instrumentem narodowym w Peru, Irlandii i Paragwaju. Harfa jest również spotykana jako instrument koncertowy.

Budowa 
Współczesna  harfa pedałowa o podwójnym wcięciu ma 46 lub 47 strun nastrojonych diatonicznie w Ces-dur i 7 pedałów, służących do przestrajania strun jednoimiennych. Harfa taka umożliwia przestrajanie 44 strun (tj. wszystkich z wyjątkiem jednej lub dwóch najniższych i jednej najwyższej) o jeden lub dwa półtony, a zatem używanie wszystkich tonacji. Przestrajanie to jest możliwe dzięki mechanizmowi, składającemu się m.in. ze sprężyn, drutów zwanych pilotami, przekładni i widełek.

Techniki gry na harfie 
Jedną z technik gry na harfie, podobną w swej koncepcji do preparowanego fortepianu czy preparowanej gitary, jest harfa preparowana. Różne przedmioty, takie jak np. kawałki papieru, są wplecione w struny, aby zmienić brzmienie instrumentu. Wśród pionierek tej metody znajduje się harfistka Anna LeBaron.

Z polskich przykładów warto wymienić kompozycję Witolda Szalonka Trzy szkice na harfę solo (1972) oraz harfistkę Urszulę Mazurek.

Odmiany harf 
 harfa birmańska
 harfa celtycka
 harfa chromatyczna
 harfa eolska
 harfa haczykowa
 harfa koncertowa
 harfa laserowa
 harfa paragwajska
 harfa walijska

Znani harfiści 
 Clelia Gatti Aldrovandi
 Nicolas-Charles Bochsa
 Sidonie Goossens
 Marcel Grandjany
 Turlough O’Carolan
 Nicanor Zabaleta
 Andreas Vollenweider
 Urszula Mazurek

Harfiści celtyccy 
 Lisa Lynne
 Loreena McKennitt

Zobacz też 

 herb Montserratu
 harfa szklana
 harfa laserowa

Przypisy

Linki zewnętrzne 

 Polskie Towarzystwo Harfowe
 

Chordofony szarpane
Haszysz

Haszysz (pot. hasz) – substancja otrzymywana ze zlepionej i sprasowanej żywicy konopi indyjskich (Cannabis indica) lub konopi siewnych (Cannabis sativa), bogatych w substancję psychoaktywną tetrahydrokannabinol (do 50%).

Haszysz jest przetworem konopi, podobnie jak marihuana. Palony jest zazwyczaj z tytoniem w postaci ręcznie robionych papierosów (tak zwanych jointów) lub z bonga.

Legalność w Polsce 
Produkcja i posiadanie haszyszu są w Polsce nielegalne i podlegają karze grzywny lub pozbawienia wolności, zgodnie z ustawą o przeciwdziałaniu narkomanii.

Przypisy
Hathor

Hathor (Het-heret, Het-Heru – egip. Pałac/Dom Horusa) – egipska bogini nieba, uosobienie Wielkiej Macierzy, a także patronka nekropolii tebańskiej, Oko Ra. Pierwotnie stanowiła personifikację pałacu faraona (stąd jej imię; podobnie Izyda była personifikacją tronu). Z czasem stała się bóstwem miłości, radości, uciech, muzyki i tańca, a także opiekunką kobiet. Nosiła przydomki „Oka Horusa”, „Złotej Bogini”, „Bogini Niebios”, „Pani Czerwonej Góry” i „Turkusowej Pani”. Grecy identyfikowali ją z Afrodytą, a Rzymianie z Wenus.

Czczona była od najdawniejszych czasów jako niebiańska krowa, jej główna świątynia znajdowała się w Denderze (Ta-Netjer), w Górnym Egipcie, z mieszczącą się w niej wyrocznią, gdzie wróżono ze snów. Stąd jej kult rozprzestrzenił się na cały Egipt. Przedstawiano ją początkowo pod postacią krowy, później jako kobietę z głową krowy i dyskiem słonecznym pomiędzy rogami. W ostatnim okresie jako kobietę z krowimi uszami, rogami i dyskiem słonecznym. Te atrybuty przejęła od niej Izyda.

Hathor występowała także jako protektorka żon faraona. Święta jej obchodzono: 7 sierpnia, 17 września i 2 listopada. Jej atrybutami były: lustro, menat (rytualny naszyjnik) i sistrum.

W świątyni Nefertari, w Abu Simbel i w Księdze umarłych Hathor jest opisana jako siedem niebiańskich krów, stąd powstał kult siedmiu Hathor czczonych w Tebach, Heliopolis, Afrodytopolis, na Synaju, w Memfis, Herakleopolis i Keset. W tej postaci bogini decydowała o przeznaczeniu nowo narodzonych dzieci.

W Tebach Hathor była czczona jako bogini zmarłych. Na Półwyspie Synajskim przy kopalniach miedzi i turkusu znajduje się świątynia, w której czczono ją jako patronkę kopalń. Kult Hathor wykroczył poza granice Egiptu, pod imieniem „Pani Byblos” oddawano jej cześć w Byblos, gdzie także miała swoją świątynię.

Jej osobowość była przedstawiona w dwóch postaciach: dobrej Hathor i gniewnej Sechmet. Często była utożsamiana z innymi boginiami-matkami, np. Izydą, Nut, czy Tefnut.

Hathor w popkulturze 
W serialu Siedem życzeń zaklęcie Rademenesa to trzykrotnie wypowiadane imię Hathor. Motyw ten wykorzystał również polski artysta reggae/raggamuffin Pablopavo w utworze „10 piosenek”. W serialu Stargate SG-1 Hathor jest jedną z Goa'uldów, żoną i królową Ra, matką wszystkich faraonów. Pojawia się w sezonie 1, odc. 14, grana przez Suanne Braun.

Zobacz też 
 Abu Simbel

Bibliografia 
 
 
 Mariusz Prokopowicz: Hathor – „Pani Synaju” a Biblia. Kilka kluczowych hipotez wokół tradycji Merkaba. [W:] „Collectanea Theologica” 4(1996), s.5-52. Warszawa: ATK. - online
 
 

Egipskie boginie
Bóstwa nieba
Boginie-matki
Bóstwa miłości
Bóstwa muzyki
Bóstwa tańca
Bóstwa opiekuńcze
Zwierzęta w religii i mitologii
Hawana

Hawana ( lub ) – stolica Kuby, największe miasto oraz port na wyspie i w całych Karaibach, położone nad Zatoką Meksykańską. Główny ośrodek przemysłowy kraju, gdzie obecny jest przemysł tytoniowy, petrochemiczny, włókienniczy, elektromaszynowy. Węzeł komunikacji lądowej, morskiej i lotniczej (międzynarodowe lotnisko im. José Martí). Posiada uniwersytet od 1728.

Historia 
Miasto założył około 1515 hiszpański konkwistador Diego Velázquez de Cuéllar na południowym wybrzeżu wyspy. W 1519 Hawana została przeniesiona na obecne miejsce (stąd według niektórych źródeł została założona w 1519). Początkowo była tylko portem handlowym, ale w 1607 została stolicą hiszpańskiej kolonii: Kuby. W 1728 powstał w Hawanie uniwersytet. Mimo wielu napadów angielskich, francuskich i holenderskich piratów miasto dynamicznie się rozwijało i szybko stało się głównym hiszpańskim portem w Nowym Świecie. Z wyłączeniem okupacji angielskiej w 1762 podczas wojny siedmioletniej do 1898 należała do Hiszpanii. Zatonięcie 15 lutego 1898 w hawańskim porcie pancernika USS Maine (prawdopodobnie w wyniku wybuchu kotła) stało się pretekstem do wybuchu wojny amerykańsko-hiszpańskiej, w wyniku której Hawana wraz z całą wyspą przeszła pod amerykańską okupację. W 1902 Hawana została stolicą Republiki Kuby. W pierwszej połowie XX wieku stała się ważnym ośrodkiem turystycznym. 8 stycznia 1959 została zajęta przez rewolucyjne oddziały Fidela Castro. Prowadzona przez Castro polityka gospodarcza doprowadziła do zmierzchu świetności miasta, ale począwszy od lat 80. XX wieku prowadzone są zabiegi renowacyjne w obrębie starego miasta.

W lipcu 2015 uruchomiono pierwszą w kraju strefę dostępu do internetu, z której mogą korzystać Kubańczycy. Wcześniej internet dostępny był jedynie w strefach zamieszkania zagranicznych turystów.

Hawana była ulubionym miejscem Ernesta Hemingwaya, który spędził tu 20 lat swojego życia.

Zabytki 
W Hawanie znajdują się liczne zabytki architektury kolonialnej. Z tego powodu stare miasto La Habana Vieja zostało w 1982 wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Na starym mieście znajduje się Plaza de la Catedral, czyli główny plac starego miasta z barokową katedrą.
 Malecón – bulwar nadmorski
 zamek i fort Morro z XVI w.
 zamek de la Real Fuerza z 2. połowy XVI w. – dawna rezydencja hiszpańskiego gubernatora
 senat z XVIII w.
 Katedra Niepokalanego Poczęcia z 2. połowy XVII w.
 klasztor Santa Clara z 1644
 kościół San Francisco z 1656
 ratusz miejski z 1792

Muzea 

 Muzeum Narodowe Sztuk Pięknych
 
 
 Museo de la Revolución – Muzeum Rewolucji Kubańskiej, mieszczące się w dawnym pałacu prezydenckim dyktatora Batisty

Galeria

Miasta partnerskie 
  Belo Horizonte (Brazylia)
  Cuzco (Peru)
  Gijón (Hiszpania)
  Glasgow (Wielka Brytania)
  Kadyks (Hiszpania)
  Madryt (Hiszpania)
  Mobile (Stany Zjednoczone)
  Rotterdam (Holandia)
  Santos (Brazylia)
  São Paulo (Brazylia)
  Stambuł (Turcja)
  Teheran (Iran)
  Vitória (Brazylia)

Ludzie związani z Hawaną

Przypisy

Linki zewnętrzne 

 
 

 
Miasta na Kubie
Stolice państw w Ameryce Północnej
Obiekty z listy dziedzictwa UNESCO na Kubie
Haarlem

Haarlem (IPA:  [ˈɦaːr.lɛm]) – miasto w płn.-zach. Holandii na zachód od Amsterdamu,  położone nad rzeką Spaarne. Jego historia sięga ponad 750 lat. Dawna stolica hrabstwa Holandii; stolica prowincji Noord-Holland (Holandia Północna). 
Liczba mieszkańców - ok. 154 tys. (2012).

Haarlem słynie z wielu interesujących muzeów, a także wspaniałych budowli, jak chociażby Katedra św. Bawona, ratusz (XVII w.), czy też Vleeshal ("targ mięsny"). Liczne biblioteki, muzea (m.in. dzieł Fransa Halsa, czy najstarsze w Holandii Teylers Museum), siedziba Noordhollands Philharmonisch Orkest, galerie sztuki; zespół zabytkowy skupiony wokół Grote Markt: kościoły, Dom Wagi Miejskiej (1598), hale rzeźnicze (1602-1603), liczne kamienice mieszczańskie (XVI-XVIII w.).

Ośrodek handlu cebulkami tulipanów. Przemysł włókienniczy, maszynowy, chemiczny. Muzeum Fransa Halsa (1581/85-1666) (Frans Halsmuseum), który działał i zmarł tutaj. 
Siedziba diecezji rzymskokatolickiej od 1853.

Święty Bawo jest patronem miasta (według legendy w 1274 roku zstąpiwszy z nieba obronił Haarlem przed najeźdźcami), znajdują się tu dwa kościoły pod jego wezwaniem, była katedra protestancka - umieszczony na rynku Kościół św. Bawona (St. Bavokerk, zwany także z uwagi na swoje rozmiary Grote Kerk, XIV-XVI) oraz obecna katedra katolicka - Katedra św. Bawona (Kathedraal St. Bavo, XIX w.), co powoduje często dezorientację wśród turystów.

W mieście znajduje się stacja kolejowa Haarlem.

Rozwój demograficzny

W Haarlemie urodzili się 
 Jurriaan Andriessen, kompozytor (1925-1996)
 Nicolaas Beets, pisarz (1814-1903)
 Jacob van Campen, architekt (1595-1657)
 Laurens Janszoon Coster, drukarz (ok. 1405-1484)
 Jacob van Ruisdael, malarz (1628-1682)
 Jan Steen, malarz (1626-1679)
 Maarten Stekelenburg, piłkarz (ur. 1982)
 Arthur Japin, pisarz (ur. 1956)
 Steve Olfers, piłkarz (ur. 1982)
 Hendrik Zwaardemaker, fizjolog (1857-1930)
 Harry Mulisch, pisarz (1927-2010)
 Piet Oudolf, architekt krajobrazu (ur. 1944)
 Geert Hofstede, psycholog społeczny (ur. 1928)
Guido van Rossum, programista (ur. 1956)

Miasta partnerskie 
  Osnabrück, Niemcy
  Angers, Francja
  Mutare, Zimbabwe

Przypisy 

 World Gazetteer

 
Miasta w prowincji Holandia Północna
Gminy w prowincji Holandia Północna
Halldór Kiljan Laxness

Halldór Kiljan Laxness (właśc. Halldór Guðjónsson; ur. 23 kwietnia 1902 w Reykjavíku, zm. 8 lutego 1998 w Gljúfrasteinn koło Mosfellsbær na zach. wybrzeżu Islandii) – pisarz islandzki, laureat literackiej Nagrody Nobla w 1955.

Chociaż urodził się w stolicy Islandii Reykjavíku, to wychował się na farmie Laxness, od której wziął swój pseudonim artystyczny. W 1919 rozpoczął podróż po Europie (Skandynawia, Niemcy), przeszedł na katolicyzm i osiadł w klasztorze w Luksemburgu. Rozczarowany ascetycznym życiem, zwrócił się ku socjalizmowi. Odwiedził Kanadę, a potem USA, gdzie próbował sił jako scenarzysta w Hollywood. Za wyznawane poglądy komunistyczne groziła mu deportacja, wkrótce sam wyjechał do Niemiec. W 1955 otrzymał literacką Nagrodę Nobla, kilka lat później powrócił do kraju.

Laxness napisał 51 powieści. Był autorem licznych wierszy i artykułów prasowych. Stworzył między innymi:
 cykle powieści z życia ludu islandzkiego: Salka Valka, Światłość świata, Niezależni,
 trylogię historyczną Dzwon Islandii,
 powieść nacjonalistyczno-pacyfistyczną Sprzedana wyspa: Powieść satyryczna (pierwotnie w isl.: Atómstödin, dosłownie "Stacja/baza atomowa"),
 powieść o cechach realizmu magicznego Duszpasterstwo koło lodowca (isl.: Kristnihald undir jökli, (dosłownie "Chrześcijaństwo u podnóża lodowca"),
 dramaty, poezje, eseje.

Rodzina 
Jego córka Gudny Halldorsdóttir jest nagradzaną reżyserką filmową. Jej pierwsza praca, popularna adaptacja (oczywiście z zakończeniem utrzymanym w realizmie magicznym) powieści "Kristnihald undir jökli" ("Chrześcijaństwo u podnóża lodowca") wyświetlana bywa na festiwalach filmu islandzkiego i w kinach-muzeach filmu w miastach europejskich, w USA i w Kanadzie (przynajmniej w Toronto i Montrealu). Film ten jest bardzo dobrze znany nawet młodzieży w Islandii.

Jego wnuk jest raperem w Reykjavíku, występuje i nagrywa jako Dóri DNA.

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 Strona internetowa poświęcona pisarzowi w ramach serwisu noblowskiego 
 Halldór Laxness 

Halldór Kiljan Laxness
Nobliści – literatura
Ludzie urodzeni w Reykjavíku
Urodzeni w 1902
Zmarli w 1998