alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Kropka przy nucie

Kropka przy nucie – element notacji muzycznej. 

Kropka umieszczona jest bezpośrednio po prawej stronie nuty lub pauzy. Jeżeli nuta zapisana jest na polu, kropka znajduje się na tym samym polu; jeżeli nuta została zanotowana na linii, to kropka standardowo notowana jest na polu bezpośrednio ponad tą linią, o ile nie jest ono zajęte przez kropkę z wyższego głosu – wtedy notuje się kropkę na polu poniżej zanotowanej nuty. W przypadku wielu głosów o zróżnicowanej rytmice notowanych na jednej pięciolinii, kropki przy nutach na liniach dla głosów notowanych ogonkami w górę stawia się na polu powyżej linii, a dla notowanych ogonkami w dół – poniżej.

Pojedyncza kropka przedłuża trwanie nuty lub pauzy o połowę jej wartości rytmicznej. Przykładowo czas trwania ćwierćnuty z kropką jest taki sam, jak ćwierćnuty i ósemki lub trzech ósemek. Występuje również przedłużenie za pomocą drugiej i kolejnych kropek: wówczas każda z nich przedłuża wartość nuty o połowę przedłużenia dokonanego przez kropkę bezpośrednio bliższą główce nuty – druga kropka przedłuża wartość nuty o 1/4, a sumarycznie z pierwszą kropką o 3/4; trzecia o 1/8, a sumarycznie z pierwszą i drugą kropką o 7/8 itd. Przykładowo ćwierćnuta z dwiema kropkami trwa tak długo, jak ćwierćnuta, ósemka i szesnastka lub siedem szesnastek.

Przypisy

Bibliografia 
 

Notacja muzyczna
Fermata

Fermata, korona (z wł. fermare - zatrzymać) – element notacji muzycznej oznaczający przedłużenie  wartości nuty lub pauzy, do której odnosi się ów znak, przy czym czas przedłużenia nie jest z góry określony i zależy od interpretacji wykonawcy. Niekiedy kompozytor doprecyzowuje sposób przedłużenia stosując obok fermaty słowa lunga (długa) albo corta, breve (krótka).

W notacji, fermata jest umiejscawiana nad pięciolinią nad nutą / pauzą, której dotyczy. W przypadku notacji wielogłosowej na jednej pięciolinii, fermata dla dolnego głosu jest umieszczana pod nutą pod pięciolinią. Fermata umieszczona pomiędzy dwiema nutami oznacza przedłużenie wartości nuty poprzedzającej i następnej. Fermata umieszczona nad kreską taktową oznacza przerwę (pauzę) o długości zależnej od wykonawcy.

Przypisy

Bibliografia 
 

Notacja muzyczna
Jumbo

Jumbo – polski zespół muzyczny. Został założony w 1988 roku przez kompozytora i gitarzystę Stanisława Zybowskiego i wokalistkę Urszulę. Po zakończeniu współpracy z Budką Suflera oboje postanowili działać razem, w bardziej rockowych klimatach. Owocem tych poszukiwań było kilka utworów na płycie Urszuli, nagranej jeszcze z Budką Suflera, Czwarty raz, na którą po połowie piosenki napisali Zybowski oraz kompozytor Budki, Romuald Lipko. Znaczną popularność zdobyła piosenka Czy to miłość, to co czuję ze słowami Bogdana Olewicza.

W 1989 zespół Jumbo, a w nim Urszula w rockandrollowym stylu, wystąpił na koncercie Polska promocja podczas festiwalu w Sopocie. Ich piosenka Rysa na szkle na długie miesiące zawędrowała na szczyty list przebojów. Mimo tego zespół w składzie: Urszula, Staszek oraz klawiszowiec Sławomir Piwowar i basista Paweł Mąciwoda, wyjechał do Stanów Zjednoczonych. Podczas pobytu w USA skład zespołu zmieniał się wielokrotnie, oprócz trzonu w postaci Urszuli i Staszka. W zespole grali muzycy z różnych krajów.

W tym czasie, w 1992 roku wydali nagraną na Florydzie pytę Urszula & Jumbo zawierającą piosenki po angielsku, z tekstami Bogdana Olewicza, w tym z piosenką I Am on My Own, czyli angielską wersją Rysy na szkle.

W 1993 roku wzięli udział w WOŚP Jurka Owsiaka, a rok później ostatecznie wrócili do kraju z piosenką Bez ciebie nie ma mnie (później nagrana jako Euforia). Piosenka ta nie zdobyła popularności, a Staszek i Ula zaprzestali działania pod szyldem Jumbo. Przez kolejne dwa lata szukali wydawcy i nagrywali kolejną płytę, którą udało się wydać w 1996 roku. Płyta miała tytuł Biała droga, ale wydana była już jako płyta Urszuli.

Skład zespołu 

Polskie zespoły rockowe
Scharnhorst

Niemcy:
 Scharnhorst – okręg administracyjny Dortmundu
 Scharnhorst – dzielnica gminy Eschede w kraju związkowym Dolna Saksonia, w powiecie Celle

Osoby:
 Gerhard von Scharnhorst – pruski generał (1755–1813)

Niemieckie okręty:
 „Scharnhorst” – nazwa kilku niemieckich okrętów

Zobacz też:
 Alt-Scharnhorst
 Scharnhorst-Ost
Energia kinetyczna

Energia kinetyczna  z gr. kinēma ‘ruch’ – energia ciała związana z ruchem (po gr. κίνησις ‘ruch’) jego masy. Jednostką  jest dżul. W opisywalnych przez mechanikę klasyczną układach może dochodzić do przemian  w energię potencjalną  i odwrotnie (przykładem takiego układu jest wahadło).

Sumę  nazywamy energią mechaniczną. Jak wynika z zasady zachowania energii,  jest stała w układzie idealnym. W szerszym ujęciu termodynamicznym, w przypadku gdy analizując zachowanie układu mechanicznego nie można zignorować strat  zachodzących np. w wyniku tarcia (z wydzieleniem ciepła, np. w przypadku tłoka), mówimy o rozproszeniu energii mechanicznej.

Mechanika klasyczna 
Dla ciała o masie  i prędkości  dużo mniejszej od prędkości światła w próżni ( gdzie  jest prędkością światła w próżni), energia kinetyczna wynosi:
 

Wzór ten można wyprowadzić ze wzorów na pracę i siłę:
 
 
 
 
 

Gdy prędkość początkowa  wtedy:
 
 

gdzie:
  – praca,
  – siła,
  – przyspieszenie,
  – droga,
  – czas,
  – masa,
   – prędkość początkowa i końcowa.

Energia kinetyczna ruchu obrotowego bryły sztywnej wynosi, w przybliżeniu małych prędkości:
 

gdzie:
  – prędkość kątowa,
  – tensor momentu bezwładności.

W przypadku obrotu wokół jednej z osi głównych wyrażenie na energię kinetyczną w ruchu obrotowym upraszcza się do:
 

gdzie:
  – odpowiedni moment bezwładności,
  – prędkość kątowa.

Mechanika relatywistyczna 
Dla prędkości porównywalnych z prędkością światła w próżni (tzw. relatywistycznych) do obliczenia energii kinetycznej stosuje się ogólniejszy wzór, w którym energia kinetyczna jest różnicą pomiędzy energią całkowitą i energią spoczynkową
 

gdzie:
 

lub
 

lub
 

Ułamek z powyższego wzoru ma rozwinięcie w szereg Maclaurina względem zmiennej 
 

Zatem:
 

Dla prędkości  małych w porównaniu z prędkością światła w próżni  można pominąć drugi i dalsze składniki, co sprowadza wzór na energię kinetyczną do postaci znanej z mechaniki klasycznej (nierelatywistycznej):

Mechanika kwantowa 

W mechanice kwantowej wprowadza się pojęcie operatora energii kinetycznej  W ramach nierelatywistycznej mechaniki kwantowej, operator energii kinetycznej dla cząstki o masie  ma postać:
 

gdzie  jest operatorem pędu.

W obrazie drugiej kwantyzacji operator energii kinetycznej dla układu cząstek o relacji dyspersji 
ma postać
 

gdzie symbol  może oznaczać dowolny zbiór zmiennych (np.  dla spinu,
lub  dla spinu i pasma ).

Przypisy 

Dynamika
Energia
Skryptorium

Skryptorium (łac. scriptorium od scribere „pisać”) – średniowieczna nazwa pulpitu do pisania i czytania oraz całości warsztatu pisarskiego. W klasztorach skryptoriami nazywano pomieszczenia, w których przepisywano ręcznie księgi. Zakonników zajmujących się rękopiśmiennictwem nazywano skryptorami lub skrybami. Z czasem powstały dzięki nim takie specjalizacje jak kaligrafia i iluminacja (miniatura).

Historia 
Od VI wieku przepisywaniem ksiąg zajmowali się benedyktyni. Z czasem książki zaczęto także kopiować poza klasztorami. Skryptoria powstawały także na dworach królewskich, książęcych oraz przy katedrach. Najważniejsze skryptoria w Europie około roku 800 znajdowały się w Weronie, Bobbio (oba we Włoszech) i opactwie w St. Gallen (dziś w Szwajcarii). Skryptoria przetrwały jeszcze po wynalezieniu druku przez Gutenberga.

Wydajność pracy kopisty wynosiła 3-6 kart formatu in quarto dziennie. Na przepisanie Biblii trzeba było roku. Kopista mógł przepisać 40 dzieł w ciągu życia.

Narzędzia kopisty: pióra, pumeks (pełnił rolę gumki), kreda, rożki służące jako kałamarze, atrament czarny i czerwony, nóż do cięcia skór, brzytwa do wyrównywania nierówności i dzielenia na stronice, ostre narzędzie do punktowania przed kreśleniem linii pionowych, deseczka do polerowania, tabliczki z woskiem do zapisków, rysik, pilniczki do ostrzenia piór, kamień do rozrabiania farb. Atrament początkowo wyrabiano z soku kapuścianego, siarczanu miedzi i galasówek długo gotowanych z gumą arabską i piwem lub winem. Blat był pochylony w stronę użytkownika, bo trudno pisać gęsim piórem na blacie poziomym bez kleksów.

Przypisy

Bibliografia 
 B. Bieńkowska, H. Chamerska, Tysiąc lat książki i bibliotek w Polsce, Wrocław 1992,
 K. Głombiński, H. Szwejkowska, Książka rękopiśmienna i biblioteka w starożytności i średniowieczu, Warszawa 1979,
 B. Kosmanowa, Książka i jej czytelnicy w dawnej Polsce, Warszawa 1981,
 L. Moulin, Życie codzienne zakonników w średniowieczu: (X-XV wiek), przekł. z fr. E. Bakowska, Warszawa 1986

Architektura sakralna
Kultura średniowiecza
Kuba (ujednoznacznienie)



Lokalizacje 
 Kuba – państwo w Ameryce Środkowej położone na Morzu Karaibskim w archipelagu Wielkich Antyli
 Kuba – wyspa na Morzu Karaibskim w archipelagu Wielkich Antyli
 Kuba – szczyt w Beskidzie Sądeckim
 Kuba – przedkolonialne afrykańskie królestwo
 Quba – miasto w Azerbejdżanie
 Quba – rejon w północno-wschodnim Azerbejdżanie

Historia 
 Projekt Kuba – tajny program CIA opracowany na początku prezydentury Johna F. Kennedy’ego
 Zgrupowanie Kuba-Sosna – zgrupowanie oddziałów bojowych Armii Krajowej walczące w okresie powstania warszawskiego w ramach Grupy AK „Północ” na Starym Mieście

Pozostałe 
 Kuba – film z 1979 roku
 Kuba – zdrobnienie od imienia Jakub
 Kuba Wojewódzki (talk-show) – talk-show prowadzony przez Kubę Wojewódzkiego

Postacie używające zdrobnienia Kuba 
 Kuba Badach – wokalista, instrumentalista, kompozytor, aranżer, producent muzyczny; lider zespołu Poluzjanci oraz członek grupy The Globetrotters
 Kuba Chmielarski – gitarzysta, na stałe współpracuje z Andrzejem „Piaskiem” Piasecznym
 Kuba Giermaziak – polski kierowca wyścigowy
 Kuba Jabłoński – polski muzyk
 Kuba Jakowicz – polski skrzypek
 Kuba Jałoszyński – polski policjant, były dowódca pododdziału antyterrorystycznego Komendy Głównej Policji i szef zarządu bojowego Centralnego Biura Śledczego, doktor habilitowany nauk wojskowych o specjalności taktyka
 Kuba Michalski – polski piosenkarz, kompozytor i autor tekstów
 Kuba Molęda – polski piosenkarz i kompozytor popowy
 Kuba Palacz – polski aktor filmowy i teatralny, dramaturg i performer
 Kuba Płucisz – polski gitarzysta rockowy
 Kuba Pokorski – polski muzyk, gitarzysta, wokalista, autor tekstów
 Kuba Rozpruwacz – pseudonim nadany seryjnemu mordercy działającemu w okolicach Whitechapel w Londynie w roku 1888
 Kuba Sienkiewicz – muzyk, autor tekstów, lider zespołu Elektryczne Gitary
 Kuba Strzyczkowski – polski dziennikarz Trzeciego Programu Polskiego Radia
 Kuba Truszczyński – polski aktor dubbingowy
 Kuba Wandachowicz – polski basista, członek zespołu Cool Kids of Death, autor tekstów piosenek, kompozytor
 Kuba Weigel – polski wokalista i gitarzysta rockowy, kompozytor i autor tekstów, lider zespołu Qbek
 Kuba Wesołowski – polski aktor filmowy, prezenter telewizyjny i dziennikarz
 Kuba Wojewódzki – polski dziennikarz muzyczny i radiowy, publicysta, perkusista, showman, satyryk i felietonista
 Kuba Wygnański – socjolog
Menologium

Menologium (, menologion) – w Kościele prawosławnym księga liturgiczna zawierająca zbiór krótkich opisów żywotów świętych w układzie kalendarza kościelnego, przeznaczona do odczytywania w trakcie nabożeństwa. Zawarty jest w licznych greckich rękopisach Nowego Testamentu.

W Kościele katolickim odpowiednikiem tej księgi jest martyrologium.

Zobacz też 
 hagiografia

Księgi liturgiczne Kościoła prawosławnego
Hagiografia
Merkurografia

Merkurografia – techniki drukarskie, w których do wykonania formy drukowej wykorzystywana jest rtęć w celu utworzenia z metalowym podłożem amalgamatu. Miejsca pokryte amalgamatem są miejscami niedrukującymi (nie przyjmują farby).

Zobacz też 
 poligrafia

Techniki druku
Metalografia

Metalografia - nauka o wewnętrznej budowie materiałów metalicznych (metale i ich stopy), oparta głównie na badaniach mikroskopowych. 

Metalografia jest połączeniem metaloznawstwa i krystalografii.

Podział badań metalograficznych 
Makroskopowe - przeprowadzane okiem nieuzbrojonym lub przy powiększeniach osiągalnych za pomocą lupy (do 40x).

Badania metalograficzne makroskopowe służą głównie do oceny jakości materiału. Obserwacji poddaje się naturalne powierzchnie wyrobów, naturalne lub odpowiednio przygotowane przełomy albo powierzchnie wyszlifowane i wytrawione odpowiednimi odczynnikami. Często badanie makroskopowe jest pierwszym etapem ekspertyz powypadkowych.

Na powierzchni przedmiotu można ujawnić między innymi: ślady oddziaływania środowiska (zgorzelina, produkty korozji itp.), nieciągłości materiałowe, takie jak pęknięcia, pęcherze, pory, nadlewy, niedolewy, rysy, zwalcowania.

Na przełomach obserwuje się:

• charakterystyczne cechy przełomu, określające jego rodzaj,

• większe wtrącenia niemetaliczne, 

• wielkość i kształt ziaren,

• nieciągłości materiałowe,

• grubości charakterystycznych stref elementu, np. strefy zahartowanej.

Na zgładach metalograficznych makroskopowych określa się następujące cechy materiału: 

• naruszenie spójności metali i stopów, 

•strukturę pierwotną powstałą w wyniku krzepnięcia, 

• strukturę wtórną powstałą w wyniku przeróbki plastycznej na gorąco (włóknistość) i na zimno (linie odkształceń),

• niejednorodność struktury i składu wywołaną obróbką cieplną, cieplno-chemiczną, procesem technologicznym, 

• grubości charakterystycznych stref elementu

Mikroskopowe - mikroskopu metalograficznego świetlnego (optycznego), na którym możliwe jest osiągnięcie powiększeń od 50 do 1500 x. Badania metalograficzne mikroskopowe na mikroskopie świetlnym przeprowadza się na specjalnie przygotowanych próbkach, zwanych zgładami (lub szlifami) mikro.

Przeprowadzone na zgładach nietrawionych pozwalają na określenie: 

• rodzaju wtrąceń (orientacyjnie) i stopnia zanieczyszczenia stopu wtrąceniami niemetalicznymi, a także kształtu, wielkości i rozmieszczenia wydzieleń grafitu w żeliwie, 

• obecności mikropor, mikropęknięć i innych nieciągłości materiału.

Badania przeprowadzone na zgładach wytrawionych umożliwiają określenie: 

• rodzaju struktury materiału, 

• niekiedy przybliżonego składu chemicznego,

• kształtu i wielkości ziarn,

• rodzaju procesu technologicznego, obróbki cieplnej i cieplno-chemicznej,

• dokładnej grubości stref elementu o różnej strukturze oraz powłok, 

• przebiegu nieciągłości (przez ziarna, po granicach ziarn).

Zobacz też  
 stereologia.

Przypisy 

Metaloznawstwo
Stereologia

Stereologia – dyscyplina naukowa zajmująca się uzyskiwaniem informacji o trójwymiarowej strukturze obiektów na podstawie ich dwuwymiarowych próbek, będących najczęściej obrazami pochodzącymi z mikroskopów lub tomografów. Informacja ta dotyczy np. objętości, pola powierzchni obiektów albo ich orientacji w przestrzeni.

Stereologia znajduje zastosowanie w analizie struktur biologicznych lub metalurgicznych. Korzysta się w niej z metod m.in. geometrii stochastycznej, morfologii matematycznej, fotogrametrii itp.

Nauki techniczne
Pelur

Pelur (z fr.: płaszcz, okrycie) – odmiana cienkiego papieru o gramaturze 30-40 g/m2.

Pelur cechuje duża przezroczystość, zwłaszcza pelur bezdrzewny i biały (pelur może występować w odmianie barwionej). Papier ten przeznaczony jest do mocnych i trwałych kopii wykonywanych na maszynie do pisania, do ochrony ilustracji i przekładek w książkach oraz w albumach i klaserach jako płaszcz ochronny do zawartych w nim zbiorów.

Rodzaje papieru
Deratyzacja

Deratyzacja, odszczurzanie – zwalczanie za pomocą środków chemicznych, fizycznych lub biologicznych wszelkich szkodliwych gryzoni, najczęściej szczurów i myszy. Przeważnie zatrutym pokarmem lub za pomocą pułapek, rzadziej innymi metodami.

Określenie deratyzacja odnosi się również do procesu zwalczania kun, kretów i nornic. Punktem wyjścia podczas przystąpienia do deratyzacji jest identyfikacja szkodnika, a cały proces powinien zakończyć się  powtarzaną profilaktyką. Odszczurzanie, konieczne zwłaszcza w zainfekowanych ośrodkach miejskich, nabrało nowego znaczenia w ratowaniu systemów ekologicznych odległych wysp np. Oceanii poważnie zagrożonych zagładą mnożącymi się zwłaszcza szczurami. Takie zawleczone gatunki skutecznie wytępiono („eradykowano”) ostatnio przy pomocy trucizny opartej na Brodifacoum w akcjach obejmujących całe wyspy (dotąd tylko niewielkie) – słynnym przykładem jest tu całkowite wytępienie m.in. szczurów na wyspach Kapiti i Campbella w Nowej Zelandii.

Metody deratyzacji 
W deratyzacji budynków, mieszkań, zakładów przemysłowych najczęściej stosowanymi metodami są:

 Metody niechemiczne (pułapki żywo-łowne, pułapki sprężynowe, innego rodzaju pułapki)
 Metody chemiczne (stosowanie pestycydów, rodentycydów [trutek na gryzonie], antykoagulantów)

Lepszy efekt daje łączenie metod zwalczania gryzoni.

Przypisy

Zobacz też 

 dezynfekcja
 dezynsekcja
 pułapka na myszy

Higiena
Zajęcie
Szczury
Austen Henry Layard

Austen Henry Layard (ur. 5 marca 1817 w Paryżu, zm. 5 lipca 1894 w Londynie) – angielski dyplomata, archeolog i podróżnik. Prowadził prace wykopaliskowe na Bliskim Wschodzie, głównie w Mezopotamii. Między innymi odkrył miasta: Nimrud (Kalchu) i Niniwę. W starożytnym Kalchu odsłonił olbrzymie posągi skrzydlatych byków strzegących wejścia sali tronowej pałacu króla Aszurnasirpala II. Ściany sali pokryte były płaskorzeźbami, przedstawiającymi militarne i myśliwskie osiągnięcia króla. Layard przewiózł te znaleziska do Londynu, które stanowią aktualnie trzon kolekcji asyryjskiej British Museum. Posiadał tytuł rycerski.

Był też rysownikiem.

Córką kuzyna Austena była Nina Frances Layard, również archeolog.

Przypisy

Bibliografia 
 Dorota Ławecka, Wstęp do archeologii, Warszawa-Kraków 2003, Wydawnictwo Naukowe PWN.
 Jane McIntosh, Poszukiwacze skarbów, Wydawnictwo G+J RBA sp. z o.o. & Co. Spółka Komandytowa, 2001, ss. 36, .
 William Henry Boulton - „Wieczność piramid i tragedia Pompei”, przekład Kazimierz Michałowski

Brytyjscy dyplomaci
Brytyjscy archeolodzy
Brytyjscy parlamentarzyści 1852–1857
Odznaczeni Orderem Łaźni
Urodzeni w 1817
Zmarli w 1894
Ludzie urodzeni w Paryżu
Filtr



Mechanika i technika 
 filtr – błona lub warstwa zaprojektowana do przepuszczania jedynie pewnych grupy substancji a zatrzymywania innych
 filtr powietrza
 filtr igłowy
 filtr powolny

Motoryzacja 
 filtr oleju
 filtr paliwa
 filtr powietrza
 filtr przegrodowy
 filtr szczelinowy
 filtr cząstek stałych
 filtr kabinowy

Akwarystyka 
 filtr akwarystyczny
 filtr biologiczny, filtr gąbkowy, filtr kubełkowy, filtr podżwirowy, filtr przelewowy, filtr pulsacyjny, filtr UV, filtr wewnętrzny, filtr węglowy

Fizyka

Akustyka
 filtr słuchowy – model systemu słuchowego człowieka w postaci analizatora częstotliwości

Optyka 
 filtr – materiał przepuszczający tylko pewien zakres częstotliwości
 filtr dichroiczny
 filtr – płaska nasadka na obiektyw aparatu fotograficznego zmieniająca wygląd fotografowanego obrazu
 filtr Bragga (optoelektronika)

Elektronika 
 filtr – fragment obwodu elektrycznego lub obwodu elektronicznego
 filtr dolnoprzepustowy, filtr środkowoprzepustowy (filtr pasmowy), filtr górnoprzepustowy, filtr środkowozaporowy, filtr aktywny, filtr pasywny
 filtr Butterwortha
 filtr Czebyszewa
 filtr z AFP
 filtr drabinkowy
 filtr cyfrowy
 filtr Kalmana
 filtr obrazów

Informatyka 
 filtr antyspamowy
 filtr graficzny
 filtr rodzinny

Matematyka
 filtr – pojęcie używane głównie w teorii porządków częściowych, teorii algebr Boole'a, topologii i teorii mnogości

Inne znaczenia 
 filtr papierosowy

Miejsca 
 Filtry – rejon i osiedle w Warszawie
Przenośnik taśmowy

Przenośnik taśmowy – urządzenie transportowe o charakterze ciągłym, zwykle stosowane do transportu materiałów sypkich lub drobnych, używane w magazynach, składowiskach, kopalniach kruszywa, placach budów itp., a także na liniach produkcyjnych oraz w mniejszym rozmiarze w sklepach (znany jako taśma sklepowa)

Istnieje wiele konstrukcji przenośników taśmowych. Prawie wszystkie napędzane są silnikami elektrycznymi. Najczęściej spotykanym jest przenośnik składający się z taśmy transportowej (przenośnikowej) połączonej w pętlę, podpartej na rolkach zwanych krążnikami, napędzany za pomocą jednego lub wielu bębnów napędowych. Taśma jest napinana za pomocą mniej lub bardziej skomplikowanych urządzeń napinających (śruba rzymska, napinacze sprężynowe, nadążne, grawitacyjne, hydrauliczne lub pneumatyczne). Przy transporcie materiałów mogących oblepiać taśmę (szlam, stłuczka szklana, cukier, smary) montowane są także urządzenia do czyszczenia taśmy (szczotki, noże, skrobaki).

Taśma w przenośniku taśmowym wykonana jest najczęściej z gumy, silikonu, elastycznego tworzywa sztucznego, a nawet bawełny, wzmacniana stalowym drutem. Istnieją też przenośniki, w których rolę nośnika pełni taśma lub siatka stalowa (o różnorakim splocie) – takie konstrukcje stosowane są np. na liniach technologicznych przechodzących przez piece, myjki itp.

Istnieją przenośniki napędzane linami bądź łańcuchami, przenośniki z taśmą wyposażoną w poprzeczki (zabieraki) ułatwiające transport materiałów pod dużymi kątami, czy przenośniki z taśmą przykrywającą nosiwo. W długich przenośnikach taśma powrotna może być odwracana. Innym rozwiązaniem jest konstrukcja z taśmą zwijaną w rurę w środkowej części trasy przenośnika – dzięki temu materiał transportowany jest chroniony przed czynnikami zewnętrznymi, a trasa przenośnika może przebiegać po łukach.

Przenośniki mogą być wyposażane np. w wagi lub inne mierniki przepływu przenoszonego materiału, wykrywacze metali. Pracę przenośnika zabezpieczają sygnalizatory zerwania taśmy, przeciążenia, czujniki temperatury, zbiegania taśmy, sygnalizatory awarii itp. 

Przenośniki taśmowe lub łańcuchy następujących po sobie takich przenośników mogą transportować materiały na wielokilometrowe odległości. Stosowane są wszędzie tam, gdzie transport kołowy jest utrudniony lub mniej ekonomiczny, jak również do przenoszenia materiałów z miejsca niższego na wyższe. W kopalniach podziemnych przenośniki taśmowe, po wyposażeniu w urządzenia zabezpieczające i sygnalizacyjne, mogą służyć do transportu pracowników – najczęściej w pozycji klęczącej.

W kopalniach odkrywkowych stosuje się przenośniki, których położenie jest zmieniane w trakcie przesuwania frontu robót za pomocą tzw. mostów skarpowych.

Zobacz też 
 przenośnik zgrzebłowy
 taśmociąg

Przypisy 

Maszyny budowlane
Maszyny górnicze
Przenośniki
Rysunek techniczny

Rysunek techniczny – konwencja graficznego przedstawiania maszyn, mechanizmów, urządzeń, konstrukcji, układów, systemów, itp., dostarczająca pełnej informacji o działaniu, wykonaniu elementów  oraz montażu przedstawianego obiektu. Rysunek techniczny jest formą idealizacji i uproszczenia rzeczywistych cech przedstawianych obiektów w celu ułatwienia ich opisu.

Dawniej rysunek techniczny wykonywany był ręcznie na papierze lub kalce technicznej ołówkiem lub tuszem. Od połowy lat siedemdziesiątych zaczęto tworzyć systemy komputerowego wspomagania projektowania (CAD lub CADD), które w latach dziewięćdziesiątych ostatecznie wyparły ręczny rysunek techniczny z większości dziedzin.

Każda dziedzina inżynierii wypracowała swój własny zestaw reguł i styl rysunku technicznego.

Oddzielnym rodzajem rysunku technicznego jest rysunek techniczny schematyczny.

Rysunki, szkice i schematy techniczne zazwyczaj wykonuje kreślarz pod kierownictwem architekta lub inżyniera, wykorzystując tradycyjne przyrządy kreślarskie lub specjalistyczne oprogramowanie graficzne. W zależności od specjalizacji kreślarzy dzieli się na: kreślarzy konstrukcji i planów, maszyn i urządzeń technicznych, rysunków geodezyjnych i kartograficznych. Zajmują się odpowiednio graficznym przedstawianiem: planów budowlanych, projektów inżynieryjnych, opisów topograficznych i różnego rodzaju map sytuacyjnych.

Zobacz też 
 rysunek techniczny maszynowy
438



Wydarzenia 

 15 lutego – komisja powołana przez cesarza Teodozjusza II wydała Kodeks Teodozjański.

 Koniec panowania Bahrama V, władcy Persji z dynastii Sasanidów
 Podniesiono Rawennę do rangi stolicy arcybiskupiej

438
450



Wydarzenia 

 28 lipca – Aelia Pulcheria została cesarzową bizantyjską.
 25 sierpnia – Marcjan został cesarzem wschodniorzymskim.
 Koniec rządów dynastii teodozjańskiej.
 Anglowie, Sasi i Jutowie zajęli Brytanię (data sporna lub przybliżona).
 Najazd Hunów na cesarstwo zachodnie.

Zmarli 
 28 lipca – Teodozjusz II, cesarz wschodniorzymski (ur. 401)
 31 lipca – Piotr Chryzolog, biskup Rawenny, Doktor Kościoła, święty (ur. ok. 380)
 27 listopada – Elia Galla Placydia, cesarzowa rzymska, żona Konstancjusza III (ur. ok. 390)

450
Modlin (ujednoznacznienie)



Miejscowości 
 Modlin – osada w województwie kujawsko-pomorskim, w powiecie rypińskim, w gminie Skrwilno
 Modlin – kolonia w województwie świętokrzyskim, w powiecie jędrzejowskim, w gminie Słupia
 Modlin – integralna część miasta Nowego Dworu Mazowieckiego

Inne 
 Modlin – stacja kolejowa w Nowym Dworze Mazowieckim
 Twierdza Modlin – obóz warowny z cytadelą i dziełami w Nowym Dworze Mazowieckim
 Port lotniczy Warszawa-Modlin – cywilny port lotniczy w Nowym Dworze Mazowieckim
 SS Modlin – statek PMH, wcześniej jako transportowiec ORP Wilia
 Armia „Modlin” – nazwa związku operacyjnego Wojska Polskiego w 1939

Zobacz też 
 Nowy Modlin
 Modlinek
632



Wydarzenia

Według miejsca

Europa 
 8 kwietnia – Chilperyk został królem Akwitanii.
 12 października – bitwa pod Hatfield, król Nortumbrii Edwin został pokonany przez pogańską koalicję Mercji i Walii, dowodzoną przez Pendę, króla Mercji (bitwa ta rozegrała się 12 października w roku 632 lub 633).
:Data dzienna nieznana:
 Kubrat z protobułgarskiego rodu arystokratycznego Dulo ustanowił Wielką Bułgarię. Przejął władzę nad swoim plemieniem Utigurów i wypędził Awarów ze swych ziem. Władza króla (chagana) Kubrata rozciągała się od delty Dunaju do rzeki Wołgi.
 Bunt Samona - Altsek prowadzi 9 000 Bułgarów z Panonii do schronienia u Dagoberta (który ich masakruje), a następnie wraz z 700 ocalałymi osiedla się u Wendów pod ochroną Walluca.

Arabia 
 23 lutego – ostatnie kazanie Mahometa. Szyici uważają iż ​​było to mianowanie Alego ibn Abi Taliba na jego następcę. Ali zostaje imamem - religijnym, duchowym i politycznym przywódcą Ummy.
 wrzesień – Islamska kolumna (6000 ludzi) pod dowództwem Chalida ibn al-Walida pokonuje rebeliantów - apostatów którymi dowodził Tulayha ibn Khuwaylid ibn Nawfal al-Asadi, ok. 40 km na południowy zachód od Ha’il (Arabia Saudyjska).
 Grudzień - Bitwa pod Jamamą: muzułmańskie siły Abu Bakra pokonują rebeliantów Apostatów (40 000 ludzi) pod dowództwem Musajlimy na równinie Akraba.
Data dzienna nieznana:
 Po śmierci Mahometa jego następcą (kalifem) został Abu Bakr.
 W wyniku sporu o sukcesję po śmierci Mahometa, powstał jeden z trzech głównych nurtów islamu szyizm (od  szī'at Ali – stronnictwo Alego), obok sunnizmu i charydżyzmu. 
 Abu Bakr rozpoczął serię kampanii wojskowych (), przeciwko plemionom arabskich rebeliantów, przywracając wpływy czterech pierwszych kalifatów () i zabezpieczył dziedzictwo Mahometa.
 Pierwszy najazd Arabów na Cypr.

Persja 
 16 czerwca – ośmioletni Jezdegerd III, zasiadł na tronie jako król (szachinszach) Persji. Był ostatnim władcą z dynastii Sasanidów.

Azja 
 Chiński podróżnik Xuanzang, opisał dwa ogromne posągi Buddy wykute w zboczu góry, w dolinie położonej w prowincji Bamian (dzisiejszy środkowy Afganistan).
 27 stycznia – Nastąpiło Zaćmienie Słońca.
 Seondeok zostaje koronowana na królową Silly (Korea).

Armenia 
 Na Wyżynie Armeńskiej dochodzi do trzęsienia ziemi.

Urodzili się 
 Al-Muhallab ibn Abi Sufra, arabski generał (zm. 702)
 święty Windicjan, biskup Cambrai (przybliżona data)

Zmarli 
 8 kwietnia – Charibert II, król Akwitanii z dynastii Merowingów (ur. ok. 608)
 8 czerwca – Mahomet (), prorok i założyciel islamu (data urodzenia nieznana)
 12 października – Edwin, król Nortumbrii (zm. 632 lub 633) (ur. ok. 584)
 Fatima (), córka proroka Mahometa (ur. pomiędzy 600 a 615)
 Ibrahim (), syn proroka Mahometa (ur. 631)

Przypisy 

632
Demokracja parlamentarna

Demokracja parlamentarna – ustrój polityczny, w którym uprawnieni do głosowania wybierają parlamentarzystów jako swoich przedstawicieli (w Polsce posłów i senatorów). Liczba przyznanych mandatów zależy od głosów oddanych na poszczególne partie w wyborach oraz od obowiązującej ordynacji wyborczej. Demokracja parlamentarna jest najbardziej popularną odmianą demokracji pośredniej.

Zobacz też 
 demokracja bezpośrednia
 demokracja uczestnicząca

parlamentarna
Rozkład brzegowy

Rozkład brzegowy cechy X dowolnej zmiennej losowej przedstawia się wzorem

Na przykład dla zmiennej losowej (X, Y) będzie to

Rozkład brzegowy zbiorowości 
W przypadku zbiorowości przy obliczaniu rozkładu brzegowego bierze się pod uwagę liczność zamiast prawdopodobieństwa.

Na przykład weźmy pod uwagę zbiorowość (X, Y), przy czym liczbę jej elementów równych (i, j) oznaczamy nij. Wtedy rozkład brzegowy zmiennej X przyjmie postać

Def. Rozkłady każdej z cech, traktowanych oddzielnie, określa się mianem rozkładów brzegowych (bezwarunkowych).

Rozkłady prawdopodobieństwa
Metronom

Metronom (miaromierz, taktomierz) – urządzenie mechaniczne lub elektroniczne służące do dokładnego podawania tempa utworu muzycznego, używane podczas ćwiczeń muzycznych oraz komponowania.

Historia i budowa 
Metronom mechaniczny został oficjalnie wynaleziony w 1816 przez Niemca Johanna Nepomuka Mälzla. Faktycznie jego wynalazcą był duński naukowiec Dietrich Nikolaus Winkel (około 1777–1826). 

Metronom zbudowany jest z mechanizmu zegarowego napędzanego sprężyną oraz wystającego do góry wahadła będącego jednocześnie skalą, po której przesuwać można ciężarek, umieszczając go przy żądanej wartości tempa. Wahadło przechodząc przez środkowe położenie wydaje charakterystyczny, dość głośny stuk. Skala jest wycechowana od 40 do 208 wychyleń wahadła na minutę, co odpowiada stosowanej współcześnie mierze uderzeń na minutę (BPM). W niektórych wersjach dodatkowo montuje się dzwonek, który akcentuje co drugie, co trzecie lub co czwarte uderzenie.

Starsze wersje metronomu posiadały charakterystyczną drewnianą obudowę w kształcie zbliżonym do ściętego ostrosłupa. W XX wieku do obudowy stosowano ebonit lub plastik. Metronom w niemal niezmienionej formie przetrwał do naszych czasów, choć coraz częściej korzysta się z jego elektronicznych odpowiedników.

Pierwszym kompozytorem oznaczającym tempo swoich utworów za pomocą metronomu był Ludwig van Beethoven. Metronom czasem pełni też funkcję instrumentu muzycznego, jak w kompozycji György’ego Ligetiego , na 100 metronomów (1962).

Przypisy

Bibliografia 

 
 

Wahadła
Rytm
Kostka boolowska

Kostka boolowska – ciąg elementów zbioru {0, 1, *}. Określa ona zbiór wektorów binarnych.

Kostka reprezentuje tak zwany niepełny iloczyn:

Powyższy zapis jest bardzo użyteczny. Mówi on nam, że funkcja:

przyjmuje wartość 1 tylko dla wektorów kostki K.

Podobnie, jeśli zapiszemy funkcję g jako

to przyjmuje ona wartość 1 tylko dla wektorów kostek K1 i K2:

Zobacz też 
 algorytm ekspansji
 funkcja boolowska
 implikant funkcji boolowskiej

Funkcje boolowskie
Pentatonika

Pentatonika – skala złożona z pięciu stopni, zbudowana w obrębie oktawy. Jest popularna między innymi w polskiej muzyce ludowej. Słowo pentatonika pochodzi z języka greckiego i oznacza właśnie pięć dźwięków. Przykładem pentatoniki mogą być dźwięki pięciu kolejnych, czarnych klawiszy fortepianu.

Termin ten zasadniczo stosowany był w odniesieniu tylko do orientalnych skal muzycznych, jednak obecnie odnoszony jest również do skal, które składają się z pięciu dźwięków. 

Skala pentatoniczna była pierwszym etapem w kształceniu tonalności, wystąpiła we wszystkich kulturach na świecie. Wykształciła się ze skali ditonicznej i tritonicznej. Spotykana jest również w polskiej muzyce ludowej, jak np. w pieśni weselnej Chmiel.

Obecnie bardzo chętnie wykorzystywana w praktycznie wszystkich odmianach muzyki rozrywkowej, od bluesa począwszy.

Charakterystyczną cechą skal pentatonicznych jest to, że dźwiękiem centralnym jest dźwięk środkowy. Pentatonikę można zbudować w ten sposób, że od obranego dźwięku, zwanego dźwiękiem centralnym, tworzymy interwał sekundy wielkiej w górę i w dół oraz interwał kwarty czystej również w górę i w dół. Ten typ pentatoniki, starszej, nosi nazwę pentatoniki anhemitonicznej, czyli bezpółtonowej. Występuje ona w pięciu odmianach:

(nazwy dźwięków podawane są w kolejności od najniższego do najwyższego)
 e – g – a – h – d1
 g – a – h – d1 – e1
 a – h – d1 – e1 – g1
 h – d1 – e1 – g1 – a1
 d1 – e1 – g1 – a1 – h1

Młodszą odmianą pentatoniki jest pentatonika hemitoniczna lub: półtonowa, zawierająca oprócz odległości całotonowych tercję wielką i jedną lub dwie sekundy małe w następującym układzie:

 e – f – a – h – c1
lub
 f – g – h – c1 – d1

Zobacz też 

 cały ton
 półton

Skale muzyczne
Delfin (imię)

Delfin (z gr. delphios – delfin) imię męskie pochodzenia łacińskiego. Było też tytułem następcy tronu Francji aż do roku 1830. Patronem tego imienia jest m.in. św. Delfin z Bordeaux - biskup.

Delfin imieniny obchodzi 26 listopada i 24 grudnia.

Męskie imiona łacińskie
Dagobert

Dagobert – imię męskie pochodzenia germańskiego. Wywodzi się z połączenia  słów  degr - "dzień" i beracht "jasny". Istnieje teoria, jakoby Dagobert był imieniem chrzestnym Mieszka I.

Dagobert imieniny obchodzi 23 grudnia, jako wspomnienie św. Dagoberta, króla Austrazji.

Znane osoby noszące imię Dagobert:
 Dagobert I – król Franków
 św. Dagobert II - król Franków w Austrazji
 Dagobert III – król Franków
 Dagobert Frey – austriacki historyk sztuki
 Dagoberto González – wenezuelski polityk

Przypisy 

Męskie imiona germańskie
Dalia (imię)

Dalia – współczesne imię żeńskie pochodzenia arabskiego. Wywodzi się od słowa oznaczającego kwiat dalia, lub arabskiego słowa oznaczającego winorośl.

Dalia imieniny obchodzi 29 października.

Znane osoby o tym imieniu 

 Dalia Grybauskaitė, litewska polityk, prezydent Litwy
 Dalja Icik, izraelska polityk

W innych językach 
 Dahlia (ang.), 
 Dalie, Dahlia (fr.), 
 Dalila, Delila, Delilah (niem.), 
 Dalija (połudsłow.).

Żeńskie imiona semickie
Senior

Senior (łac. starszy, od senex stary) może odnosić się do:

 senior – feudał sprawujący władzę nad podległymi mu wasalami
 senior – najstarszy męski przedstawiciel średniowiecznego rodu monarszego
 biskup senior – biskup diecezjalny lub pomocniczy, który przeszedł w stan spoczynku
 Senior – tytuł albumu grupy muzycznej Röyksopp
 senior – miano przyznawane członkom Związku Harcerstwa Polskiego, którzy ukończyli 50 lat

 senior – najstarszy wiekiem członek rodziny, organizacji lub zespołu, najstarszy stażem pracownik
 senior – część imienia mężczyzny, która odróżnia go od syna noszącego to samo imię i nazwisko
 senior – zawodnik sportowy w wieku właściwym dla uprawiania danej dyscypliny
 senior – wyższy duchowny protestancki stojący na czele diecezji lub senioratu (jednostki administracyjnej kościoła), odpowiednik biskupa lub superintendenta
 senior – tytuł duchownego wyznania ewangelicko: augsburskiego, reformowanego i unijnego w Wojsku Polskim II RP, odpowiadający randze pułkownika (komandora)

Zobacz też
Kultura piśmienna

Kultura pisana – kultura wyższych form rozwojowych cywilizacji ludzkiej, dla których zaistnienia niezbędnym warunkiem była możliwość jednoznacznego utrwalania myśli ludzkiej, oraz przekazywania jej na odległość. Warunek ten w stopniu wystarczającym spełnić mógł dopiero wynalazek pisma. Przykładem tej kultury może być średniowieczna Europa.

Zobacz też 
 przekaz pisemny

Rodzaje kultur
Raport mniejszości

Raport mniejszości – opowiadanie Philipa K. Dicka z 1956 roku 
 Raport mniejszości – film science fiction z roku 2002, w reżyserii Stevena Spielberga
 Raport mniejszości – serial telewizyjny z roku 2015, będący kontynuacją filmu o tym samym tytule z 2002 roku
Przekaz pisemny

Przekaz pisemny 

 W edytorstwie naukowym, głównie historycznym i językoznawczym przekaz pisemny to rękopis lub druk służący za podstawę lub źródło pomocnicze dla ustalenia poprawności informacji w opracowaniu powiązanym tematycznie z tym przekazem. Przekazy pisemne dzielimy na autentyczne (skontrolowane i pozytywnie zaopiniowane przez autora opracowania), oraz nieautentyczne (co do których pochodzenia nie zastosowano metod badawczych z powodu braku dodatkowych informacji).
 W socjologii i filozofii – przekaz pisemny to forma komunikacji międzyludzkiej realizowana za pomocą pisma.

Zobacz też 
 kultura piśmienna
 przekaz ustny

Metodologia nauk historycznych
Podstawy konstrukcji maszyn

Podstawy konstrukcji maszyn, w skrócie PKM – dziedzina wiedzy wchodząca w skład inżynierii mechanicznej, obejmująca projektowanie i dobór typowych elementów mechanizmów i maszyn.

W skład PKM wchodzi umiejętność doboru:
 tolerancji wymiarowych i pasowań
 tolerancji kształtu, chropowatości i falistości powierzchni

oraz konstruowania i doboru:
 połączeń
 łożyskowania
 wałów i osi
 sprzęgieł
 hamulców
 przekładni

W skład projektowania wchodzi:
 określenie gatunku materiału.
 określenie warunków w jakich element pracuje
 ustalenie obciążenia elementu
 określenie wymiarów elementu stosując zasady obliczeń wytrzymałościowych
 dobór elementów typowych
 obliczenia sprawdzające, w tym cieplne.

Nowoczesne systemy komputerowego wspomagania konstruowania (Computer Aided Design) oferują cały szereg produktów ułatwiających obliczenia wytrzymałościowe i cieplne, stosując wyrafinowane metody obliczeniowe. Ciągle jednak znajomość tradycyjnego projektowania elementów maszyn jest istotna w praktyce inżynierskiej.

Zobacz też

Linki zewnętrzne 
 

Maszynoznawstwo
Tolerancja (podstawy konstrukcji maszyn)

Tolerancja – wymagany stopień podobieństwa lub dopuszczalne różnice rzeczywistego (wytworzonego) obiektu w stosunku do jego idealnej formy konstrukcyjnej.

Z jednej strony integralność urządzenia i jakość jego pracy wymaga zapewnienia odpowiednio wąskiej tolerancji (także i jakości powierzchni) niektórych (krytycznych) elementów. Z drugiej jednak strony, zbyt rygorystyczne wymagania, tam gdzie nie jest to istotne może znacznie podwyższyć koszty wytwarzania. Dla konstruktora określenia krytycznych elementów urządzenia i wymaganej dla nich tolerancji jest więc umiejętnością ważną. Aktualnie w zakresie tolerancji geometrycznych obowiązuje norma PN-EN ISO 1101:2017.

Podział
Wyróżnia się:
 tolerancję wymiaru
 tolerancje kształtu
 prostoliniowość
 płaskość
 okrągłość
 walcowość
 profil linii
profil powierzchni

 tolerancje kierunku
równoległość
prostopadłość
nachylenie
profil linii
profil powierzchni
tolerancje położenia
 pozycja
współosiowość
współśrodkowość
 symetria
 profil linii
 profil powierzchni
 tolerancje bicia
 bicie obwodowe
 bicie całkowite

Pokrewnymi do tolerancji geometrycznych są chropowatość powierzchni i falistość powierzchni, które określa jakość wykończenia powierzchni.

Przypisy 

Maszynoznawstwo
Rysunek techniczny
Silnowo

Silnowo – wieś w Polsce położona w województwie zachodniopomorskim, w powiecie szczecineckim, w gminie Borne Sulinowo, nad jeziorem Pile, przy drodze krajowej nr 20 Stargard – Szczecinek – Gdynia.

W latach 1973–1994 miejscowość była siedzibą gminy Silnowo.

Historia 
Silnowo leży na terenie starego osadnictwa słowiańskiego. W latach 30. XX wieku Niemcy wybudowali w pobliżu wsi pas fortyfikacyjny zwany Wałem Pomorskim. W 1965 podczas kopania fundamentów pod nowy budynek szkolny natrafiono na skarb z epoki brązu, w jego skład wchodziło 80 bransolet, wisiorków i ozdobnych szpil.

Zabytki 
 budynek stacji kolejowej;
 zespół bunkrów, jeden z nich był miejscem dowodzenia.

Przypisy 

Silnowo
Shōjo-manga

– rodzaj mangi, której grupą docelową są nastoletnie dziewczęta.

Tematem przewodnim shōjo-mangi może być cokolwiek, od historycznej dramy po science fiction, lecz z widocznym scentralizowaniem romantycznych uczuć lub emocji postaci. Często shoujo mangi traktują o romantycznej miłości (zazwyczaj pierwszej) nastolatki, która pomimo przeciwności losu, nieodwzajemnionego uczucia, zawistnej przyjaciółki, sprzeciwu rodziców lub rywalki, jest w imię tej miłości gotowa do największych wyrzeczeń. Na ogół shōjo-manga są bardzo romantyczne i mają szczęśliwe zakończenia.

Manga dla chłopców nazywa się shōnen-manga.

Filmy animowane dla dziewcząt nazywają się shōjo-muke-anime.

Przykłady shōjo-mangi 

 Brzoskwinia
 Czarodziejka z Księżyca
 Fruits Basket
 Służąca przewodnicząca
 Lovely Complex
 Mars
 Ouran High School Host Club
 Perfect Girl Evolution
 Saiunkoku monogatari
 Skip Beat!
 Tajemnica przeszłości
 Tokyo Mew Mew
 Vampire Knight
 Róża Wersalu

Przypisy 

 
Terminologia z zakresu mangi i anime
Skala dorycka

Skala dorycka grecka – jedna z trzech skal muzycznych używanych w starożytnej Grecji. Jest skalą siedmiostopniową. Charakterystyczną jej cechą jest opadający kierunek dźwięków. Dzieli się na tetrachordy. Tetrachord diatoniczny dorycki zbudowany jest kolejno z: sekundy wielkiej, sekundy wielkiej, sekundy małej. 

Skala dorycka ma dwie skale poboczne: hypodorycką i hyperdorycką.

Jej nazwa pochodzi od greckiego plemienia Dorów. 

Posłuchaj:

Rys. 1. Grecka skala dorycka.

W średniowieczu skalą dorycką nazywano zupełnie inną skalę zaczynającą się od dźwięku d. Była to jedna ze skal modalnych (kościelnych).

Zobacz też 
 Skala dorycka kościelna.

Bibliografia 
 
 
 
 

Skale starogreckie
Skala frygijska

Skala frygijska grecka – jedna z trzech skal muzycznych używanych w starożytnej Grecji. Jest skalą siedmiostopniową. Charakterystyczną jej cechą jest opadający kierunek dźwięków. Dzieli się na 2 tetrachordy. Tetrachord diatoniczny frygijski zbudowany jest kolejno z: sekundy wielkiej, sekundy małej, sekundy wielkiej.

Skala frygijska ma dwie skale poboczne: hypofrygijską i hyperfrygijską.

Jej nazwa pochodzi od plemienia Frygijczyków.
Rys. Grecka skala frygijska.

Posłuchaj:

W średniowieczu skalą frygijską nazywano skalę zaczynającą się od dźwięku e.

Zobacz też 
 Skala frygijska kościelna

Bibliografia 

 Polskojęzyczne
 
 
 

 Anglojęzyczne
 

Skale starogreckie
Skala lidyjska

Skala lidyjska grecka – jedna z trzech skal muzycznych używanych w starożytnej Grecji. Jej nazwa pochodzi od plemienia Lidów.

Jest skalą siedmiostopniową. Charakterystyczną jej cechą jest opadający kierunek dźwięków. Jedynie tym różni się od używanej obecnie skali durowej, budowanej z dołu do góry. Skala lidyjska dzieli się na tetrachordy. Tetrachord diatoniczny lidyjski zbudowany jest kolejno z: sekundy małej, sekundy wielkiej, sekundy wielkiej. 

Ma dwie skale poboczne: hypolidyjską i hyperlidyjską.
Rys. Grecka skala lidyjska.

W średniowieczu skalą lidyjską była nazywana skala zaczynająca się od dźwięku f.

Zobacz też 
 skala lidyjska kościelna.

Bibliografia 
 
 
 
 

Skale starogreckie
Skala hyperdorycka

Skala hyperdorycka (także miksolidyjska) – siedmiostopniowa skala muzyczna wypracowana przez antyczną kulturę jońską. 

Jest skalą pochodną, która złożona jest z dźwięków skali doryckiej. Przedrostek hyper w nazwie znaczy nad; skala rozpoczyna się o tercję wyżej niż skala podstawowa. Dzieli się na 2 tetrachordy. Zbudowana jest w kierunku opadającym. Inaczej mówiąc, jest to powszechnie znana naturalna skala durowa.

Skala współcześnie nie jest powszechnie używana. 
Poza piosenką Przyjaciel wie, śpiewaną przez Krzysztofa Antkowiaka (płyta pt. Dyskoteka Pana Jacka), skala miksolidyjska jest zawarta w refrenie The Man Who Sold The World Davida Bowie.

Zobacz też 
 skala hypodorycka

Bibliografia 
 
 
 
 

Skale starogreckie
Skala hyperfrygijska

Skala hyperfrygijska (także lokrycka) – siedmiostopniowa skala muzyczna wypracowana przez antyczną kulturę lokrycką. 

Jest skalą pochodną, złożoną z dźwięków skali frygijskiej. Przedrostek hyper w nazwie oznacza nad; skala rozpoczyna się o kwintę wyżej niż skala podstawowa. Dzieli się na dwa tetrachordy. 

Skala współcześnie używana jest w jazzie.

Bibliografia 
 
 
 
 

Skale starogreckie
Skala dorycka kościelna

Skala dorycka kościelna – siedmiostopniowa skala muzyczna wypracowana w średniowieczu w celach sakralnych. Brzmienie skali doryckiej ma charakter dostojny i poważny, a zarazem bardzo zrównoważony, przez co nadaje się do wykorzystania w utworach o dowolnej tematyce. Skala ta składa się z interwałów kwinty d-a i kwarty a-d1, wypełnionych krokami sekundowymi, które razem tworzą interwał oktawy. Pierwszy stopień skali (a także tzw. ósmy stopień, czyli powtórzenie pierwszego oktawę wyżej) nosi nazwę tonu końcowego (finalis). Oprócz tego skala posiada również tony współkońcowe (confinalis) na stopniu piątym (confinalis principalis) i trzecim (confinalis minus principalis). Melodie w skali doryckiej najczęściej kończą się na dźwięku finalis, rzadziej na confinalis principalis lub minus principalis, a najrzadziej na innych stopniach skali. 

W skali doryckiej dozwolone jest obniżenie szóstego stopnia o pół tonu (z h na b) w przypadku, gdy: 
  melodia idzie w górę do szóstego stopnia, ale nie wychodzi ponad niego,
  chcemy uniknąć niedozwolonego skoku trytonu

Zabieg ten upodabnia skalę dorycką do eolskiej transponowanej. 

W muzyce średniowiecza i renesansu dozwolone (i często praktykowane) jest w kadencjach podwyższanie o pół tonu dźwięku leżącego o stopień niżej od finalis lub confinales.

Praktykuje się również obniżanie szóstego stopnia celem uniknięcia współbrzmienia trytonu.

W średniowiecznych i renesansowych utworach wielogłosowych, celem dostosowania skali do możliwości rejestrowych poszczególnych głosów kompozycji, stosuje się zabieg consociatio modorum lub (i) transpositio modi.

Obecnie skala dorycka została wyparta przez skalę moll w odmianie doryckiej, która od skali doryckiej różni się stale podwyższonym siódmym stopniem.

Przykładem polskiej pieśni skali doryckiej (której ambitus jest przekroczony o ton poniżej pierwszego stopnia skali) jest Bogurodzica.

Dorycka koscielna skala
Skala eolska kościelna

Posłuchaj:
Skala eolska kościelna - siedmiostopniowa skala muzyczna wypracowana w średniowieczu w celach sakralnych. Skala współcześnie jest używana w muzyce jazzowej. Na jej bazie powstała współcześnie używana skala molowa.

Eolska kościelna skala
Skala hypolidyjska kościelna

Skala hypolidyjska kościelna (jońska) – siedmiostopniowa skala muzyczna wypracowana w średniowieczu w celach sakralnych. Współcześnie nie jest używana, na jej bazie powstała używana obecnie skala durowa.

W traktacie Glareanusa pt. "Dodekachordon" z 1547 r. skala o zakresie c1~c2 uznana została za skalę autentyczną pod nazwą "jońska" a skala o zakresie a~a1 jako skala autentyczna pod nazwą "eolska" i wraz ze swymi odmianami plagalnymi uzupełniły system 8 modi do systemu obejmującego 12 skal kościelnych.

Hypolidyjska koscielna skala
Skala frygijska kościelna

Skala frygijska kościelna – siedmiostopniowa skala muzyczna wypracowana w średniowieczu w celach sakralnych. Skala współcześnie jest używana w muzyce jazzowej.

Zobacz też 
Skala frygijska - starogrecka skala o tej nazwie

Frygijska koscielna skala

et:Früügia (muusika)
Skala lidyjska kościelna

Skala lidyjska kościelna - siedmiostopniowa skala muzyczna wypracowana w średniowieczu, używana w celach sakralnych. Budowana jest w kierunku wznoszącym. Materiał dźwiękowy skali oparty jest na pochodzie diatonicznym począwszy od dźwięku f, czyli: f - g - a - h - c1 - d1 - e1. Charakterystycznym interwałem jest tzw. kwarta lidyjska na I stopniu, jest to kwarta zwiększona (zwana trytonem):  f - h.    

Skala współcześnie jest używana w muzyce jazzowej.

Zobacz też 
 skala lidyjska.

Lidyjska kościelna skala
Skala miksolidyjska kościelna

Skala miksolidyjska kościelna – siedmiostopniowa skala muzyczna wypracowana w średniowieczu w celach sakralnych. Skala współcześnie jest używana w muzyce jazzowej.

Miksolidyjska koscielna