alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Kompresja fraktalna

Kompresja fraktalna to system kompresji stratnej opierający się
na wykorzystaniu fraktali do reprezentacji danych. Używany jest prawie wyłącznie do kompresji obrazów. Najpopularniejszym zestawem fraktali są systemy funkcji iterowanych (IFS – Iterated Functions System).

Kompresja fraktalna daje dobre wyniki zarówno przy bardzo wysokim stopniu kompresji (czyli niskiej jakości) jak i wtedy, gdy chcemy zachować wysoką jakość, jednak w tym drugim przypadku skompresowanie obrazu jest operacją bardzo czasochłonną.

W USA kompresja fraktalna jest objęta wieloma patentami na oprogramowanie. Ze względu na problemy patentowe i istnienie znacznie lepszej metody falek kompresja fraktalna nigdy nie była szerzej stosowana w praktyce.

Zasada działania 

Chcąc skompresować obraz najpierw należy podzielić go na mniejsze części, następnie poszukać podobieństw między małymi częściami a większymi od nich fragmentami obrazu.
Na przykładowym obrazku łatwo można zauważyć, że części nr 2 i 3 wyglądają dokładnie tak jak pomniejszona całość.
Jak się za chwilę okaże informacja ta plus informacja, że część nr 1 jest biała a część nr 4 czarna pozwoli odtworzyć cały obraz.

Aby rozpakować nasz obrazek, bierzemy dowolny losowy obraz (na przykładzie szare tło) i malujemy część nr 1 na biało a część nr 4 na czarno, następnie zmniejszamy obraz czterokrotnie i wklejamy w miejsca 2,3 – powstało coś co przypomina schody, jeśli ponownie zmniejszymy całość i wkleimy w obszary 2 i 3 schody staną się drobniejsze.
Powtarzając tę operację odpowiednio wiele razy "schodki" staną się mniejsze od wymiarów jednego pixela uzyskamy wówczas obraz bardzo podobny do oryginalnego.

Warto w tym miejscu zauważyć, że gdybyśmy rozpakowywanie rozpoczęli od większego obrazu to po wykonaniu najwyżej kilku powtórzeń więcej również uzyskamy ostrą krawędź. Możliwe jest więc powiększanie obrazu tak jak i innych fraktali

Użyte w przykładzie polecenia "weź kawałek obrazu z miejsca x pomniejsz i wklej w miejscu y" są właśnie tytułowymi funkcjami. Poza zmniejszaniem mogą one wykonywać też inne operacje na obrazie jak obroty czy zmianę jasności. Udowodniono matematycznie, że jeśli stosowane funkcje są odwzorowaniami zwężającymi, to niezależnie od jakiego obrazu zaczniemy proces dekompresji, kolejne iteracje zawsze będą przybliżać go do obrazu właściwego.

Bibliografia 
 

Algorytmy kompresji stratnej
Konstans

Konstans – imię męskie
 Konstans – cesarz rzymski
 Konstans II – cesarz rzymski
 Konstans II – cesarz bizantyński
Kwintyllus

Kwintyllus, Marcus Aurelius Claudius Quintillus Augustus (zm. 270) – brat cesarza Klaudiusza II Gockiego, obwołany przez wojsko cesarzem w 270 roku.

Pochodzący podobnie jak Klaudiusz z Ilirii Kwintyllus rozwijał swoją karierę u boku brata, przypuszczalnie pełnił urząd gubernatora Sardynii. Podczas cesarskiej kampanii przeciwko Germanom pozostał w Akwilei celem zabezpieczenia Italii przez ewentualnym najazdem. Po śmierci Klaudiusza został natychmiast obwołany przez wojsko cesarzem, co zaaprobował senat.

Efemeryczne rządy Kwintyllusa według różnych źródeł trwały kilkanaście dni lub około dwóch-trzech miesięcy. Liczba monet, które wybito za jego panowania, świadczy raczej za dłuższym, kilkumiesięcznym panowaniem. Jeszcze za jego rządów armia Dunaju okrzyknęła nowym cezarem Aureliana. Na wieść o tym Kwintyllus popełnił samobójstwo lub został zamordowany przez własnych żołnierzy, którzy przeszli na stronę rywala.

Przypisy 

Cesarze rzymscy
Rzymscy samobójcy
Zmarli w 270
Karus

Marek Aureliusz Karus,  (ur. ok. 230 w Narbo w Galii Narbońskiej, zm. latem 283 w Ktezyfonie) – cesarz rzymski panujący w latach 282–283.

Sprawował urząd prefekta pretorianów za czasów cesarza Probusa. Ogłoszony cesarzem przez wojsko nad górnym Dunajem po buncie i zamordowaniu Probusa, do których doszło w Sirmium. Po stłumieniu buntu i ukaraniu zabójców cesarza, jesienią 282 pokonał Kwadów i Sarmatów. Ustanowił cezarami dwóch swoich synów – Karynusa i Numeriana.

Pod koniec 282 wyruszył z Sirmium z armią przeciwko Persom. Wkroczył do Mezopotamii i zdobył Seleucję i Ktezyfon. Dzięki tym zwycięstwom przybrał tytuł Persicus Maximus. Zginął podczas tej wyprawy prawdopodobnie rażony piorunem wkrótce po zdobyciu Ktezyfonu.

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne 
 

Cesarze rzymscy
Konsulowie Cesarstwa Rzymskiego
Prefekci pretorianów
Zmarli z powodu porażenia piorunem
Ludzie urodzeni w Narbonie
Urodzeni w III wieku
Zmarli w 283
Karynus (cesarz)

Marek Aureliusz Karynus, Marcus Aurelius Carinus (ur. ok. 250, zm. 285 nad Morawą) – cesarz rzymski od 283 do lipca 285 roku, starszy syn cesarza Karusa.

Życiorys 
W lecie 282 został wraz z młodszym bratem Numerianem mianowany przez ojca cezarem oraz obdarzony honorowym tytułem princeps iuventutis. Wyruszając na wyprawę przeciw Persji, Karus powierzył mu rządy nad zachodnią częścią imperium (Galia, Italia, Iliria, Afryka). Wiosną, być może jeszcze przed śmiercią śmiercią ojca latem 283 pod Ktezyfonem, przyjął tytuł augusta; miał sobie również przyswoić ojcowski tytuł Germanicus Maximus.

W lipcu tego roku Karynus (najpewniej w Ticinum) poślubił Magnię Urbikę, z którą miał przedwcześnie zmarłego syna Nigryniana,  ostatniego ubóstwionego po śmierci członka rodziny cesarskiej.

Władca nie był popularny wśród poddanych z powodu skłonności do okrucieństwa i nadmiernego erotyzmu, otaczał się też ludźmi o miernych zdolnościach, którym powierzano odpowiedzialne stanowiska w państwie. 

Sukcesy w ciągu swego panowania odnosił jednak na polu militarnym, m.in. w walkach z Germanami. W 285 z powodzeniem stłumił groźną rebelię uzurpatora Juliana. Początkowo skutecznie też przeciwstawiał się wojskom Dioklecjana, kolejnego pretendenta do władzy cesarskiej. Ostatecznie pokonany został przez jego wojska w bitwie nad rzeką Margus – starciu o niewiadomym wyniku, przed którego rozstrzygnięciem podwładni Karynusa zdradziecko zamordowali swego cesarza.

W historiografii Karynusa często uważa się za ostatniego władcę Rzymu z okresu pryncypatu, przed zapoczątkowanym przez Dioklecjana i tetrarchów dominatem. Jego dokonania z czasu panowania zostały znacząco przytłumione przez silniejsze postacie następnych władców, a także wskutek szczególnie krytycznej oceny autorów późniejszych źródeł historycznych;.

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne 
 

Cesarze rzymscy
Konsulowie Cesarstwa Rzymskiego
Urodzeni w 250
Zmarli w 285
Zamordowani monarchowie
Komornik

komornik – hist. chłop nieposiadający własnej ziemi
 komornik sądowy – funkcjonariusz publiczny zajmujący się egzekwowaniem przymusowym rozstrzygnięć sądowych
 komornik, komorzy – w dawnej Polsce urzędnik królewski lub magnacki, pokojowiec
 komornik graniczny – w sądach podkomorskich urzędnik rozpoznający sprawy o rozgraniczenie dóbr szlachty, geometra, mierniczy
 Komornik – dramat filmowy z 2005 r. w reżyserii Feliksa Falka z Andrzejem Chyrą w roli głównej

Zobacz też 
 Komorniki
Krainy geograficzne w Polsce

Krainy geograficzne w Polsce – podział Polski na obszary wyróżniające się podobnymi cechami krajobrazowymi i geologicznymi. Zostały one usystematyzowane w pasach rzeźby terenu:
 pas pobrzeży,
 pas pojezierzy,
 pas nizin (Niziny Środkowopolskie),
 pas wyżyn (Wyżyny Polskie),
 pas kotlin (Kotliny Podkarpackie),
 pas gór.

Pas młodych gór fałdowania alpejskiego (Karpaty)

Pas kotlin podkarpackich

Pas wyżyn

Pas starych gór (Sudety i Góry Świętokrzyskie)

Pas nizin środkowopolskich

Pas pojezierzy

Pas pobrzeży 

Geografia Polski
Kursywa

Kursywa – odmiana pisma, zazwyczaj pochyła, o charakterze bardziej płynnym niż antykwa, choć nawiązująca do niej stylem. Wywodzi się z odręcznego pisma karolińskiego i rozwinęła się w XV-wiecznych Włoszech. Większość kursyw (choć nie wszystkie) jest pochylona w prawo pod kątem ok. 2–20 stopni. Zazwyczaj kursywa jest jedną z trzech podstawowych odmian kroju pisma, obok odmiany prostej (antykwy) i pogrubionej.

W najbardziej potocznym rozumieniu mianem kursywy określa się każde pismo pochyłe, istnieje jednak zasadnicza różnica pomiędzy pismem prostym mechanicznie pochylonym w programie do edycji tekstu () a kursywą specjalnie zaprojektowaną dla danego kroju ().

Obecnie, za sprawą wpływu terminologii angielskiej, synonimem kursywy w potocznej polszczyźnie stał się również wyraz „italik” w odniesieniu do każdego użycia kroju pisma w odmianie pochyłej. Fachowo rozumiany italik jest jedynie rodzajem kursywy (w artykule italik znajduje się szersze opisanie tego problemu terminologicznego).

Użycie kursywy 
Kursywę czyta się znacznie wolniej niż antykwę i w większych ilościach jest dla czytelnika męcząca, dlatego na ogół jest używana do wyróżniania pewnych elementów tekstu. W tekstach składanych w języku polskim stosuje się ją przede wszystkim dla:

 tytułów książek, utworów dramatycznych, utworów poetyckich (można je również ujmować w cudzysłowy, wtedy nie stosujemy kursywy);
 tytułów filmów, niecyklicznych programów telewizyjnych i radiowych;
 tytułów dzieł sztuki, piosenek, utworów muzycznych;
 słów i wyrażeń obcojęzycznych z wyjątkiem włączonych do rodzimego systemu fleksyjnego;
 didaskaliów;
 określonych elementów publikacji, takich jak cytaty, dedykacje, krótkie przedmowy, motta.

Kursywę stosuje się również do podkreślania miejsc, które mają zwrócić szczególną uwagę czytelnika, używa się jej także w publikacjach naukowych np. dla łacińskich nazw gwiazdozbiorów czy symboli wielkości fizycznych. W beletrystyce można ją zastosować do wyodrębnienia niewypowiedzianych myśli postaci. Często jest ona stosowana w składzie listów, gdyż swoim charakterem nawiązuje do pisma odręcznego. 

Kursywy nie powinno się używać do zapisu tytułów cyklicznych programów telewizyjnych i radiowych, tytułów czasopism, serii wydawniczych, rozdziałów. W tych wypadkach stosujemy cudzysłów.

Zobacz też 
 młodsza kursywa rzymska
 starsza kursywa rzymska

Bibliografia 
 M. Mitchell, S. Wightman, Typografia książki. Podręcznik projektanta, przeł. D. Dziewońska, d2d, Kraków 2015.
 J. Hochuli, Detal w typografii, d2d, Kraków 2009.
 pismo pochyłe [w:] J. Mrowczyk, Niewielki słownik typograficzny, Czysty Warsztat, 2008.
 kursywa [w:] jw.
 R. Bringhurst, Elementarz stylu w typografii, przeł. D. Dziewońska, wydawnictwo d2d, Kraków 2008, s. 360.
 Rodzaje pisma i wyróżnienia stosowane w tekście [w:] A. Wolański, Edycja tekstów. Praktyczny poradnik, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2008.

Typografia
Kod

Kod (łac. codex), spis – ciąg składników sygnału (kombinacji sygnałów elementarnych, np. kropek i kresek, impulsów prądu, symboli) oraz reguła ich przyporządkowania składnikom wiadomości (np. znakom pisma). W niektórych zastosowaniach, głównie przy przesyłaniu informacji podlegających utajnieniu, zwany jest szyfrem. Kody są stosowane m.in. w telegrafii, telefonii, w technice cyfrowej.

W semiotyce kod to system znaków; wyróżnia się tutaj m.in. kody otwarte i zamknięte.

W teorii informacji kod to reguła, według której informacjom cyfrowym -wymiarowym, zwanym też informacjami pierwotnymi (źródłowymi) lub ciągami informacyjnymi  złożonymi z informacji elementarnych  przyporządkowane są ciągi kodowe -wymiarowe  czyli sygnały złożone z  sygnałów elementarnych  przy czym

Przykłady kodów 
 kod Aikena
 kod ASCII [aski] (ang. American Standard Code for Information Interchange) – przypisujący 7-bitowej liczbie (128 kombinacji) znaki pisarskie
 kod autoryzujący (ang. Auth-Info Code) unikalny kod generowany dla każdej domeny
 kod bajtowy
 kod Baudot
 kod binarny i kod Graya
 kod EBCDIC (ang. Extended Binary Coded Decimal Interchange Code) – rozszerzony dziesiętny zakodowany dwójkowo kod wymiany
 kod genetyczny
 kod Golda
 kod Hamminga
 kod Huffmana, tj. optymalny (najkrótszy) kod prefiksowy otrzymany za pomocą algorytmu Huffmana
 kod językowy
 kod kreskowy
 jednowymiarowe (np. kod towarowy EAN)
 dwuwymiarowe (np. kod QR)
 kod lotniska IATA – trzyliterowy kod alfanumeryczny, służący do oznaczania portów lotniczych
 kod lotniska ICAO (ang. Location Indicator) – powszechnie używana nazwa czteroliterowego tzw. wskaźnika lokalizacji
 kod Morse’a
 kod NATO (ang. NATO reporting names)
 kod otwarty – jednoklasowy system znaków, do którego ciągle można wprowadzać nowe elementy. Przykładem kodu otwartego jest Unicode.
 kod pocztowy
 kod PUK (ang. Personal Unblocking Key) – ośmiocyfrowy kod umożliwiający odblokowanie karty SIM używanej w telefonie komórkowym
 kod Q
 kod samochodowy
 kod samolotowy
 kod splotowy
 Unicode
 kod zamknięty – jednoklasowy system znaków, do którego nie można wprowadzać nowych elementów.

W informatyce, a dokładniej inżynierii oprogramowania, wyróżnia się kod źródłowy i kod wynikowy.

W telekomunikacji wyróżnia się kodowanie liniowe.

W przypadku zabezpieczania nadawanego sygnału przed błędami podczas transmisji można mówić o kodach korekcyjnych lub detekcyjnych.

Zobacz też 

 geokodowanie
 nierówność Krafta-McMillana
 szyfr
Kod prefiksowy

Kod prefiksowy lub przedrostkowy () – kod, w którym żadne ze słów kodowych nie jest przedrostkiem innego słowa; taki kod jest jednoznacznie dekodowalny. Dodatkowo każdy kod prefiksowy można reprezentować w formie drzewa (dla kodów dwójkowych to drzewo binarne).

Dzięki tej cesze kody są jednoznacznie identyfikowane, nie ma potrzeby wstawiania dodatkowych informacji np. o tym, gdzie kończy się słowo kodowe (jest to jednoznaczne) albo jaką ma długość (długość każdego słowa kodowego jest znana z góry). Stosując kody prefiksowe, można uzyskać maksymalny stopień upakowania danych w różnych metodach kompresji.

Dla przykładu weźmy kod niebędący prefiksowym: literze „a” odpowiada bit 0, literze „b” odpowiada bit 1, zaś literze „c” dwa bity 01 – kod litery „a” jest prefiksem kodu litery „c”. Przy takim przyporządkowaniu nie można jednoznacznie stwierdzić, co oznacza np. komunikat 0110 – może to być zarówno „cba”, jak i „abba”.

Zmieniając kod na prefiksowy: „a” – 0, „b” – 10, „c” – 11, ten sam komunikat ma jednoznaczną interpretację, tj. „aca”.

Zobacz też 
 nierówność Krafta-McMillana
 kodowanie Huffmana

Kompresja
Klucz (kryptografia)

Klucz – informacja umożliwiająca wykonywanie pewnej czynności kryptograficznej – szyfrowania, deszyfrowania, podpisywania, weryfikacji podpisu itp.

Kryptografia symetryczna 
W algorytmach symetrycznych klucz służy do szyfrowania i deszyfrowania wiadomości.

Do obu tych czynności używa się tego samego klucza, dlatego powinien być znany tylko uczestnikom. Taki klucz jest przypisany do danej komunikacji, nie do posiadacza, dlatego zwykle do każdego połączenia jest generowany nowy klucz.

Może do tego służyć np. (oparty na kryptografii asymetrycznej) protokół Diffiego-Hellmana.

Kryptografia asymetryczna 
W kryptosystemach asymetrycznych wyróżnia się klucz publiczny oraz prywatny. Ten pierwszy może być zupełnie jawny, drugi powinien znać tylko właściciel. Matematyczna konstrukcja kluczy powinna być taka, żeby wygenerowanie prywatnego na podstawie publicznego było jak najtrudniejsze obliczeniowo. Zależnie od kryptosystemu wygenerowanie klucza publicznego na podstawie prywatnego również może być trudne (RSA) lub trywialne (ElGamal).

Dwie najważniejsze funkcje kryptografii asymetrycznej to:
 szyfrowanie – wtedy klucz publiczny służy do szyfrowania, a prywatny do deszyfrowania
 podpisy cyfrowe – klucz prywatny służy do generowania podpisów, klucz publiczny do ich weryfikacji

Klucze asymetryczne są zwykle przypisane do uczestnika (osoby, programu itp.), nie do kanału komunikacji.

Dwa najpopularniejsze systemy kryptografii asymetrycznej to RSA i ElGamal. Inne to m.in. DSA i ECC.

Kryptologia
Kaloria

Kaloria ( – ciepło), skrót cal – wspólna nazwa różnych jednostek ciepła; historycznie definiowana jako ciepło potrzebne do ogrzania grama wody o jeden stopień Celsjusza. Definicja ta jest nieprecyzyjna przez zależność ciepła właściwego wody od temperatury, ciśnienia i składu izotopowego, przez co powstały różne warianty tej jednostki, zdefiniowane ściślej.

Jest to jednostka historyczna, pozaukładowo mierząca energię, ponieważ ciepło jest utożsamiane z energią.

Często używana jest jednostka wielokrotna kilokaloria (skrót kcal); 1 kcal = 1000 cal. Megakaloria (milion kalorii, skrót Mcal) nosiła kiedyś osobną nazwę „termia” (skrót th, od gr. thermos „ciepły”).

 Kaloria dawniej definiowana jako ilość ciepła potrzebna do podgrzania pod ciśnieniem 1 atmosfery, 1 g czystej chemicznie wody o 1 °C od temperatury 14,5 do 15,5 °C.
 1 cal = 4,1855 J

W 1929 roku wprowadzono kalorię międzynarodową (obecnie używany w fizyce przelicznik):
 1 cal = 4,1868 J

Istnieje jeszcze kaloria termochemiczna:
 1 cal = 4,184 J

Czasami w literaturze anglosaskiej można spotkać się z określeniami large calorie („duża kaloria”) lub kilogram-calorie stosowanymi w stosunku do kcal, lub odpowiednio small calorie („mała kaloria”) lub gram-calorie w stosunku do cal. Określenia large calorie i kilogram-calorie są rzadziej używane, głównie odnośnie do wartości energetycznej pożywienia oraz dla stosunkowo dużych ilości ciepła.

W chłodnictwie używana jest jednostka ciepła o nazwie frygoria bądź frigoria (fg), która jest równa wartości kalorii międzynarodowej. Nazwa pochodzi od  „zimny” z  „stygnąć, marznąć”.

Pochodną jednostką ciepła w układzie SI jest dżul J.

Kalorie w dietetyce 

Określenie ilości kalorii w produktach żywnościowych wyraża ilość energii, którą przeciętnie przyswaja ludzki organizm przy spożyciu takiego produktu. Taka energia żywnościowa jest później wykorzystywana do podtrzymania funkcji życiowych i aktywności.

Zgodnie z Międzynarodowym Układem jednostek Miar oraz konsensusem FAO/WHO/UNU z 1971 r. energia wyrażana jest w dżulach (J), oraz dodatkowo kaloriach (cal). 1 kcal jest równa 4,184 kJ, 1000 kcal = 4,184 MJ.

Potoczne użycie kaloria znacznie odbiega od faktycznego znaczenia tej jednostki fizycznej. W mowie potocznej, określając wartość energetyczną pokarmów, stosuje się termin kaloria mając w rzeczywistości na myśli kilokalorię (kcal). 

Spotykane jest też oznaczanie kilokalorii poprzez zapis dużą literą: 1 Kaloria = 1 Cal = 1 kcal.

Wartość energetyczna składników pokarmowych:
 1 g białka to ok. 4 kcal
 1 g węglowodanów to ok. 4 kcal
 1 g tłuszczów to ok. 9 kcal

Kalorie w energetyce 
W energetyce w przeszłości używano kalorii jako jednostki ciepła. Przykładowo, typoszeregi kotłów wodnych miały w nazwie moc cieplną podawaną w gigakaloriach na godzinę (np. kocioł WR-25 ma moc cieplną 25 Gcal/h). Obecnie moc tych urządzeń podaje się w megawatach.

 1 Gcal/h = 1,163 MW
 1 kcal/min = 69,733 W

Kaloria była również używana przy definiowaniu paliwa umownego — będącego paliwem o wartości opałowej wynoszącej 7000 kcal/kg.

Przypisy 

Jednostki energii
Krócica

Krócica – staropolskie potoczne określenie małego pistoletu przeznaczonego do samoobrony. Krócice wyposażane były w zamki skałkowe lub kapiszonowe oraz bardzo krótkie lufy zapewniające minimalną donośność.

Jako broń przeznaczona do samoobrony, cechowały się małymi gabarytami ułatwiającymi ich przenoszenie na przykład w czasie podróży (stąd też nazywane były niekiedy pistoletami podróżnymi). W celu zmniejszenia gabarytów w niektórych egzemplarzach stosowano składane języki spustowe pozbawione kabłąka, tworzące po zamknięciu gładką powierzchnię pod częścią zamkową. Skrajnie niska donośność i celność sprawiały, że skuteczne użycie tej broni było możliwe jedynie z minimalnej odległości (dlatego też nie wyposażano ich w celowniki). W celu zwiększenia skuteczności produkowane były często również w wersjach wyposażonych w kilka luf. Krócice często były bogato dekorowane.

Julian Ursyn Niemcewicz wspominał po latach, że po bitwie pod Maciejowicami stoczonej w październiku 1794 z Rosjanami, naczelnik insurekcji Tadeusz Kościuszko chciał popełnić samobójstwo wkładając krócicę do ust ale broń nie wypaliła.

Przypisy 

Historyczna broń palna
Król

Król (łac. rex) – tytuł osoby sprawującej najwyższą władzę w państwie o ustroju monarchicznym; władca przeważnie koronowany w specjalnym obrzędzie; najpowszechniej występujący tytuł monarszy. Słowo „król” w języku polskim i innych językach pochodzi od imienia Karola Wielkiego, np. czeski král, litewski karalius, rosyjski король.

Z czasem nadanie tytułu królewskiego chrześcijańskiemu władcy połączono z namaszczeniem przez papieża lub arcybiskupa. Insygnia królewskie to korona, berło, jabłko królewskie. Obecnie królowie państw europejskich pełnią zwykle funkcje reprezentacyjne i są jedynie symbolem wieloletnich tradycji państwowych, jak np. w Wielkiej Brytanii lub Szwecji. W niektórych państwach europejskich królowie ograniczają się do funkcji reprezentacyjnych, pomimo iż posiadają liczne prerogatywy, umożliwiające im sprawowanie realnej władzy nad państwem, jak np. w Danii. W krajach pozaeuropejskich król posiada znacznie większą władzę (np. Maroko, Jordania, Tajlandia). W niektórych państwach sprawuje władzę absolutną, np. w Arabii Saudyjskiej.

Pierwszym królem Polski był Bolesław I Chrobry ukoronowany w 1025 roku. W literaturze nie wyklucza się symbolicznego aktu włożenia korony na głowę Bolesława przez cesarza Ottona III w 1000 roku – jednak odrzuca się tradycję o koronacji Chrobrego dokonanej przez Ottona III. Ostatnim koronowanym królem Polski był Stanisław August Poniatowski. Tytułu króla używano też w odniesieniu do niektórych kapłanów (Rex Nemorensis, rex sacrorum).

Lista obecnie panujących królów

Zobacz też 

 Król małżonek

Przypisy 

Tytuły monarsze
Konstancjusz III

Konstancjusz III, Flavius Constantius (zm. 2 września 421 w Rawennie) – cesarz rzymski, krótkotrwały współrządca Honoriusza w roku 421.  

Wódz za panowania cesarza Honoriusza. Wybił się na stanowisko głównego dowódcy zachodu po śmierci Olimpiodora. Dzięki niemu zostali pobici uzurpatorzy Konstantyn III, Konstans II i Maksymus z Hiszpanii. Opanował sytuację w cesarstwie zachodnim po wkroczeniu do niego barbarzyńców. Osiedlił Gotów w Akwitanii. W nagrodę za zwycięstwa cesarz Honoriusz dał mu za żonę swoją siostrę Gallę Placydię i uczynił go współcesarzem (w 421). Z małżeństwa tego narodziło się dwoje dzieci: późniejszy cesarz Walentynian III oraz Honoria.

Bibliografia 
 

Cesarze rzymscy
Wodzowie rzymscy
Konsulowie Cesarstwa Rzymskiego
Zmarli w 421
Konstantyn III (cesarz rzymski)

Konstantyn III (zm. przed 18 września 411 roku) – żołnierz stacjonujący w Brytanii, wybrany cesarzem rzymskim w 407 przez wojsko. Schwytany i zamordowany w 411 roku.

Był trzecim w przeciągu roku uzurpatorem wybranym przez stacjonujące w Brytanii wojsko, które buntowało się przeciw obojętności władz w Rzymie na wzmagające się najazdy barbarzyńców na wyspę. Latem 407 roku przeprowadził inwazję na Galię. Entuzjastycznie witany przez miejscową ludność szybko zajął większość prowincji, zdobywając sobie szacunek dzięki odparciu napierających od strony Renu Wandalów i Swebów. Wysłany przeciwko niemu z Rzymu gocki wódz Sauros zadał mu co prawda klęskę w Prowansji, ale wycofał się i poprzestał na obsadzeniu przełęczy alpejskich. Konstantyn wykorzystał ten fakt do rozciągnięcia swojego władztwa nad południową Galię. Stworzył w ten sposób własne państwo, obierając na jego stolicę Arelate (dzis. Arles).

W 407 roku ogłosił koregentem swojego syna, Konstansa. Ten przeprawił się z wojskiem do Hiszpanii i rozgromił tam oddziały wierne prawowitemu cesarzowi Honoriuszowi, rozciągając w ten sposób władztwo ojca na Półwysep Iberyjski.

Konstantyn przez 4 lata zdołał utrzymać w miarę spójne władztwo w zachodnich regionach państwa zachodniorzymskiego, pomimo panującego chaosu politycznego i nieustannego przesuwania się w nich Wandalów, Alanów i Swebów. Gdy w 409 roku Swebowie przesunęli się do Hiszpanii, stacjonujący tam dowódca Konstantyna, Geroncjusz, wymówił posłuszeństwo swojemu zwierzchnikowi i powołał własnego cesarza imieniem Maksym. Wysłany przeciw uzurpatorowi Konstans poniósł klęskę i został zabity podczas ucieczki, a wojska Geroncjusza podeszły pod Arelate i rozpoczęły oblężenie. W tym samym czasie pod miasto nadciągnęła również wysłana przez Honoriusza ekspedycja, dowodzona przez oficera Flawiusza Konstancjusza. Żołnierze Geroncjusza przeszli na stronę prawowitego władcy, a Konstantyn III po trzymiesięcznym oblężeniu poddał miasto, zawczasu chcąc uniknąć zemsty Honoriusza przyjmując święcenia kapłańskie. Odesłany wraz z młodszym synem Julianem do Italii został jednak stracony, a jego głowę obnoszono po Rawennie.

Bibliografia 

Cesarze rzymscy
Uzurpatorzy i samozwańczy cesarze rzymscy
Konsulowie Cesarstwa Rzymskiego
Zmarli w 411
Urodzeni w IV wieku
Konstans II (cesarz bizantyński)

Konstans II Brodaty (Constans II Pogonatus, ur. 7 listopada 630, zm. 15 września 668) – cesarz bizantyński od 641 roku do śmierci.

Życiorys 
Był synem Konstantyna III i jego żony Gregorii. Tron odziedziczył po swoim wuju – Herakleonasie, obalonym w wyniku zamieszek w Konstantynopolu. W celu zapewnienia sobie pełni władzy kazał wyświęcić na księdza swego brata Teodozjusza i następnie go zamordować.

Początek panowania cesarza upłynął pod znakiem zagrożenia ze strony Arabów. Pod wodzą kalifa Umara i jego dowódców przygotowywali się do oblężenia Konstantynopola od strony lądu i morza, jednak powstrzymała ich śmierć arabskiego władcy. Konstans II zmuszony został do rezygnacji z ziem egipskich, gdy jego flota poniosła klęskę pod Finike w 655 roku. Wykorzystując względny spokój na froncie arabskim cesarz skierował się nad Dunaj, gdzie w 658 roku pokonał plemiona słowiańskie. Do trudnej sytuacji Konstansa przyczyniły się również liczne bunty uzurpatorów. W latach 646–647 w egzarchacie Kartaginy panował samozwańczy cesarz Grzegorz, pokonany przez Arabów pod Sufetulą. Z kolei w Italii i Sycylii basileusem ogłosił się w 649 roku Olimpios, wysłany uprzednio przez Konstansa z misją uwięzienia papieża Marcina I. Bunt zakończył się wraz z nagłą śmiercią Olimpiosa w 652 roku. 

W polityce religijnej Konstans II sprzyjał jawnie monoteletyzmowi. Aby ugruntować pozycję doktryny ogłosił traktat religijny Typos, co jednak doprowadziło do niepokojów na tle religijnym. Samozwaniec afrykański Grzegorz był zwolennikiem ortodoksji, a Olimpios ogłosił się cesarzem wykorzystując niepopularność Konstansa w Italii. W związku z planami odzyskania afrykańskich posiadłości i Sycylii, cesarz nosił się z zamiarem przeniesienia stolicy imperium do Syrakuz. Aby ugruntować następstwo tronu, uczynił współpanującymi swoich synów: w 654 roku Konstantyna (późniejszego cesarza), a w 659 roku Tyberiusza i Herakliusza. 

Dokonał gruntownej reorganizacji Marynarki Wojennej Cesarstwa. W 663 roku wyruszył na czele nowej floty na Sycylię w celu uratowania wyspy i Północnej Afryki z Kartaginą przed zajęciem ich przez Arabów. Poniósł jednak klęskę. Został zamordowany w Syrakuzach 15 września 668 roku podczas kąpieli. Zabił go jeden z jego dworzan, koubikoularius Andrzej. Po jego śmierci cesarzem ogłosił się komes Opsikionu Mezizios, którego kilka miesięcy później, z silnym poparciem papieża Witaliana zastąpił prawowity następca – syn Konstantyn IV.

Zwłoki Konstansa przywieziono do Konstantynopola i pochowano w kościele Świętych Apostołów.

Jego żoną była Fausta, córka Valentinusa. Konstans miał z nią trzech synów:
 Konstantyna IV, współcesarza od 654 i kolejnego cesarza,
 Herakliusza, współcesarza w latach 659–681,
 Tyberiusza, współcesarza w latach 659–681.

Przypisy

Bibliografia 
 
 Historia Świata 600-800-Pochód Islamu tekst Stephen G. Hyslop; wyd. Amber Warszawa 1998

Linki zewnętrzne 
 Hausmeier Ebroin, Kaiser Konstans II. und die Legitimation merowingischer Herrschaft in Gallien im 7. Jahrhundert.

Cesarze bizantyńscy
Urodzeni w 630
Zmarli w 668
Dynastia heraklijska
Zamordowani monarchowie
Kilo

Kilo (k) – przedrostek wielokrotności jednostki miary oznaczający mnożnik 1000 = 103 (tysiąc). Przykładowo symbol kg oznacza tysiąc gramów, czyli kilogram.

W informatyce oznacza on częściej 210 (1024) i bywa wówczas oznaczany wielką literą K, np. 1 KB (zob. też Kilosłowo). W celu uniknięcia niejednoznaczności postulowane jest stosowanie przedrostków dwójkowych przez dodanie litery i, czyli 1 KiB (kibibajt) = 1024 B.

W potocznym języku polskim samodzielnie użyte słowo kilo (nieodmienne) oznacza kilogram, jednak jest to niepoprawne zastosowanie tego przedrostka.

Przypisy 

Przedrostki jednostek miar
Kwadrylion

Kwadrylion – liczba o wartości: 1 000 000 000 000 000 000 000 000 = 1024, czyli jedynka i 24 zera w zapisie dziesiętnym.

W krajach stosujących tzw. krótką skalę (głównie kraje anglojęzyczne) kwadrylion oznacza 1 000 000 000 000 000 = 1015, czyli biliard w pozostałych krajach.

W układzie SI mnożnikowi 1024 odpowiada przedrostek jednostki miary jotta o symbolu Y, a jego odwrotności (jedna kwadrylionowa) 10-24 odpowiada jokto o symbolu y.

Zobacz też 

 liczebniki główne potęg tysiąca
 przedrostki SI

Bibliografia 
 Nazwy wielkich (i małych) liczb

Nazwy liczb
Kwintylion

Kwintylion – liczba o wartości: 1 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 = 1030, czyli jedynka i 30 zer w zapisie dziesiętnym.

W krajach stosujących tzw. krótką skalę (głównie kraje anglojęzyczne) kwintylion oznacza 1 000 000 000 000 000 000 = 1018, czyli trylion w pozostałych krajach.

W układzie SI mnożnikowi 1030 odpowiada przedrostek jednostki miary quetta o symbolu Q, a jego odwrotności (jedna kwintylionowa) 10-30 odpowiada quecto o symbolu q. Przedrostki te wprowadzono w listopadzie 2022 roku.

Zobacz też 

 liczebniki główne potęg tysiąca
 przedrostki SI

Przypisy

Bibliografia 
 Nazwy wielkich (i małych) liczb

Nazwy liczb
Kandela

Kandela (, świeca) – jednostka światłości źródła światła; podstawowa jednostka w układzie SI, oznaczana jako cd. Jest to światłość, z jaką świeci w określonym kierunku źródło emitujące promieniowanie monochromatyczne o częstotliwości 5,4·1014 Hz (co odpowiada długości 555 nm, barwa zielona) i natężeniu promieniowania w tym kierunku równym 1/683 W/sr.

Starsza definicja określała kandelę jako światłość 1/600 000 m² powierzchni ciała doskonale czarnego w temperaturze krzepnięcia platyny pod ciśnieniem 1 atmosfery fizycznej. Jednak z powodu trudności w wykonywaniu układu pomiarowego i małej dokładności pomiaru (rzędu 0,1 – 0,2%), definicja ta została zarzucona w 1979 r. i zastąpiona nową definicją.

Kandela została wprowadzona w roku 1948 przez Międzynarodowy Komitet Miar i Wag. Wcześniej jednostką światłości była świeca.

Zobacz też 

 lumen
 luks

Przypisy

Bibliografia 
 Jan Obalski, Zasady międzynarodowego układu jednostek miar, Wydawnictwa Naukowo-Techniczne, Warszawa 1970

Linki zewnętrzne 
 Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 5 czerwca 2020 r. w sprawie legalnych jednostek miar ()

Jednostki podstawowe SI
Fotometria
K (ujednoznacznienie)

K – jedenasta litera alfabetu łacińskiego i czternasta litera alfabetu polskiego.

K 
 black – kolor czarny, symbol jednej z czterech podstawowych farb CMYK stosowanych w poligrafii.
 kelwin – jednostka temperatury w układzie SI.
 potas – symbol chemiczny pierwiastka.
 K (poradnia K) – oznaczenie poradni dla kobiet.
 druga duża litera symbolu parowozu np. TKt48 oznacza tendrzak.
 punkt K – linia umieszczona na ustalonej według typu skoczni odległości.
 kaon – mezon K.
 Temperatura barwowa.
 K computer – japoński superkomputer, wyprodukowany przez Fujitsu.
 K – wyróżnik tablic rejestracyjnych województwa małopolskiego.
K – stała dysocjacji chemicznej

k 
 kilo – przedrostek w układzie SI o mnożniku 10³.
 często stosowane odniesienie do liczby tysiąc (od przedrostka kilo), np. 5k, czyli pięć tysięcy.
 stała Boltzmanna (stała fizyczna).
 k. lub k – kodeks.
 skrótowa forma wyrażenia OK.

Zobacz też 
 skrót jednoliterowy

Przypisy
Kopulacja

Kopulacja (), akt płciowy, spółkowanie – stosunek płciowy, który u zwierząt polega na bezpośrednim kontakcie dwóch osobników (różnych płci lub obojnaczych) w celu zaplemnienia i zapłodnienia. W akcie tym wykorzystywane są najczęściej różnie wykształcone narządy kopulacyjne. Kopulację u większości zwierząt poprzedza określony rytuał godowy i wydzielanie specyficznych sygnałów zapachowych (np. feromony), dźwiękowych (np. ptasi śpiew) i wzrokowych (np. szata godowa).

U kręgowców właściwa kopulacja rozpoczyna się w momencie włożenia prącia (męski narząd kopulacyjny) do pochwy (żeński narząd kopulacyjny). Następnie, wskutek tzw. ruchów frykcyjnych, dochodzi do mechanicznej stymulacji receptorów na prąciu, co prowadzi do ejakulacji. Czas trwania kopulacji jest zależny od gatunku i wynosi przykładowo: kilka sekund u przeżuwaczy, kilkanaście sekund u koni, czy 20–40 minut u psów. Najdłuższą kopulację, trwającą nawet 2 dni, zaobserwowano u niektórych gatunków ślimaków.

U organizmów jednokomórkowych kopulacja polega na zlaniu się cytoplazmy gamet, po którym następuje kariogamia.

Kopulacja nie musi prowadzić do zapłodnienia, a jej celem może być osiągnięcie orgazmu. W przypadku zwierząt właściwsze jest używanie określenia spółkowanie. Przykładem zwierząt często spółkujących w celu podtrzymania więzi społecznych i dla przyjemności są szympansy karłowate.

U niektórych zwierząt do kopulacji dochodzi tylko sezonowo, w okresie rui, kiedy organizmy samców i samic wytwarzają odpowiednie hormony potrzebne do osiągnięcia gotowości do kopulacji.

Kopulacja ma czasem gwałtowny przebieg, np. u niektórych pajęczaków z rzędu solfugi szybkie działanie samca jest wymuszone chęcią ucieczki przed agresywną samicą. Natomiast rzadko zdarza się, wbrew utartym poglądom, że żyjące na wolności samice modliszek zjadają po kopulacji samce – dzieje się tak najczęściej w przypadku owadów zamkniętych w hodowli, ponieważ samiec nie ma po prostu dokąd uciec przed większą i silniejszą samicą.

Galeria

Zobacz też 

 ampleksus
 krycie

Przypisy 
 
 

 

Biologia rozrodu
Stosunek płciowy
Konstytucja

Konstytucja (od  „urządzać, ustanawiać, regulować”) – akt prawny, określany także jako ustawa zasadnicza, który zazwyczaj ma najwyższą moc prawną w systemie źródeł prawa w państwie.

W skład materii konstytucyjnej mogą wchodzić różne zagadnienia. Konstytucja może więc określać: podstawy ustroju społeczno-gospodarczego państwa, ponadto organizację, kompetencje i sposób powoływania najważniejszych organów państwowych, oraz podstawowe prawa, wolności i obowiązki obywatela.

Podręczniki prawnicze określają konstytucję jako ustawę zasadniczą charakteryzującą się specjalnym, wyjątkowym procederem jej zmieniania (według art. 235). Na straży konstytucji stoi głowa państwa, często nad jej przestrzeganiem czuwa specjalny trybunał. Konstytucja jest najwyższym aktem normatywnym.

Inne znaczenia 
Niektóre organizacje nazywają konstytucją główny zestaw reguł, którymi kierują się w działalności.

W Polsce w czasach do konstytucji 1791 określenie konstytucja sejmowa było synonimem zwykłej ustawy, gdyż sejm wydawał wówczas tzw. constitutiones, czyli konstytucje.

W Kościele katolickim podstawowym aktem prawnym (porównanym do ustawy) jest konstytucja apostolska, wydawana przez papieża.

Klasyfikacja 
Konstytucje można dowolnie klasyfikować. W doktrynie prawa konstytucyjnego najczęstsze klasyfikacje to podział ze względu na:
 formę – pisane (formalne) i niepisane (materialne);
 sposób zapisania – akt normatywny (książkowa) i rozproszona (niespisana – pojedyncze ustawy w wielu miejscach);
 treść – pełne i niepełne, tzw. małe konstytucje;
 procedurę powstawania – uchwalane i oktrojowane;
 sposób zmiany – sztywne i elastyczne;
 okres obowiązywania – stałe i czasowe.

Dodatkowo stosuje się podział na konstytucje proste i złożone (gdy całość regulacji zawarta jest w jednej lub kilku ustawach).

Przykłady konstytucji

Zobacz też 

 ustawa konstytucyjna

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
 Teksty i porównanie konstytucji państw świata po angielsku
 Strona z tekstami konstytucji większości państw świata
  (m.in. Polska, Francja, Niemcy, Stany Zjednoczone, Wielka Brytania)
 

 
Źródła prawa
Konstytucja Księstwa Warszawskiego

Konstytucja Księstwa Warszawskiego – najwyższy akt prawny regulujący podstawy funkcjonowania Księstwa Warszawskiego. Nadana została w Dreźnie 22 lipca 1807 roku przez Napoleona Bonaparte jako "cesarza Francuzów, króla włoskiego, protektora Konfederacji Reńskiej"

Wraz z wprowadzonym równocześnie Kodeksem Cywilnym Napoleona obaliła dawną nierówność stanową. Głosząc zasadę równości wszystkich obywateli wobec prawa (art. 4), likwidowała odrębne sądy na rzecz jednolitego sądownictwa dla wszystkich obywateli kraju. Przy wyborach do Sejmu zapewniała jednak przewagę szlachcie (art. 35). Znosiła wszelkie poddaństwo, w tym poddaństwo chłopów, zapewniając im wolność osobistą; nie podjęto jednak decyzji o ich uwłaszczeniu ani nie zniesiono pańszczyzny (późniejszy dekret z 21 grudnia 1807 potwierdzał wolność osobistą chłopów i swobodę wyboru miejsca zamieszkania, lecz jednocześnie potwierdzał prawo własności dziedziców ziemskich i pozwalał im na usuwanie chłopów z ich ziemi).

Zasady Konstytucji Księstwa Warszawskiego wzorowane były w dużej mierze na ustroju I Cesarstwa Francuskiego. Formalnie suwerennym władcą był król saski (art. 5). Rząd mianowany był i odwoływany przez króla i tylko przed nim odpowiedzialny. Do króla należała inicjatywa ustawodawcza (art. 6), zatwierdzanie ustaw (art. 34) oraz uzupełnianie Konstytucji dekretami (art. 86) i prawo łaski (art. 78). 

Księstwo Warszawskie nie miało odrębnej dyplomacji, polityka zagraniczna należała do uprawnień Ministra Spraw Zagranicznych Saksonii. W Warszawie przebywał stały rezydent (przedstawiciel) Francji, faktycznie kontrolujący polskie władze. Armia Księstwa formalnie podlegała zwierzchnictwu króla saskiego (art. 80-81), lecz faktycznie podlegała dowództwu francuskiemu.

Formalnie Konstytucja obowiązywała do czasu likwidacji w czerwcu 1815 Księstwa Warszawskiego wskutek decyzji kongresu wiedeńskiego, jednak faktycznie jej działanie zostało zawieszone wraz z okupacją Księstwa przez Rosjan od początku 1813 roku.

Galeria

Przypisy

Linki zewnętrzne 

 Oryginał Konstytucji Księstwa Warszawskiego (rękopis w języku francuskim) z podpisem Napoleona, źródło AGAD (skany)
 Dziennik Praw Księstwa Warszawskiego z tekstem Konstytucji w języku polskim i francuskim tom I, Warszawa 1808 (skany)
 Ustawa Konstytucyjna Księstwa Warszawskiego z dnia 22 lipca 1807 r., źródło Biblioteka Sejmowa (tekst)
 Marta Tomczak: Nadanie konstytucji Księstwa Warszawskiego: uroczystość, której nigdy nie było, histmag.org .

1807 w Europie
Historia Drezna
1807
Prawo w Księstwie Warszawskim
Konstytucja Albanii

Obowiązująca w Albanii konstytucja została przyjęta przez parlament albański 21 października 1998 i zatwierdzona przez wynik referendum w dniu 22 listopada 1998 roku. Zastąpiła ona konstytucję, uchwaloną w 1991 roku i gwarantuje obywatelom wolność słowa i wyznania, równość wobec prawa bez względu na wiek, płeć, przynależność etniczną, religię, zapewnia także mniejszościom narodowym pielęgnowanie własnych tradycji i języka.

Linki zewnętrzne 
  
 Konstytucja Albanii [... z 1998 r.. – Warszawa, 2001. Biblioteka Sejmowa.] 

Prawo w Albanii
Polityka Albanii
Albanii 1991
Kamień litograficzny

Kamień litograficzny, łupek litograficzny – odmiana spoistego kamienia wapiennego używana w formie płyt w litografii.

W zależności od koloru i twardości dzielą się na miękkie – jasne w kolorze, używane w rysunku piórkiem, kredką litograficzną, ossa sepia i rysunkach lawowanych oraz twarde – ciemne, używane w kamieniorycie i kwasorycie na kamieniu.

Przypisy 

Grafika
Poligrafia
Wapień
Konstantyn II (cesarz rzymski)

Konstantyn II (ur. styczeń/luty 316 w Arles, zm. 340 w Akwilei) – cesarz rzymski w latach 337–340.

Najstarszy syn Konstantyna I Wielkiego i Fausty. 9 września 337 roku n.e. przybrał tytuł augustus i wraz z braćmi podzielił cesarstwo swojego ojca: przejął Brytanię, Galię i Hiszpanię. Niezadowolony z podziału wyruszył na najmłodszego brata
Konstansa. W wojnie o posiadłości terytorialne (Italia i Afryka) jego wojska wpadły w pułapkę, on sam zginął w bitwie pod Akwileją.

Cesarze rzymscy
Konsulowie Cesarstwa Rzymskiego
Ludzie urodzeni w Arles
Urodzeni w IV wieku
Zmarli w 340
Dynastia konstantyńska
Konstancjusz I Chlorus

Konstancjusz I Chlorus (ur. 31 marca 250, zm. 25 lipca 306), Gaius Flavius Constantius, od 1 maja 305 Imperator Caesar Gaius Flavius Valerius Constantius Augustus, z przydomkiem „Chlorus” pojawia się w źródłach dopiero od VI w. Po śmierci deifikowany – cesarz rzymski z tytułem cezara od 293, a augusta 305 do 306 roku. Był ojcem Konstantyna I Wielkiego.

Życiorys 
Urodził się w biednej rodzinie w Ilirii, karierę zrobił służąc w wojsku. Późniejsi autorzy dorobili mu genealogię od cesarza Klaudiusza II Gockiego. 1 marca 293 roku został adoptowany przez cesarza Zachodu Maksymiana i otrzymał tytuł cezara. Wkrótce po zostaniu cesarzem walczył z samozwańczym cesarzem Karauzjuszem władającym Brytanią i wybrzeżami Galii i odbił od niego część kontynentalnego wybrzeża. W 293 roku pokonał następcę Karauzjusza – Allectusa i przejął we władanie Brytanię.

W czasie prześladowań chrześcijan, wszczętych w roku 303 roku w myśl edyktów Dioklecjana, na podległych sobie terenach, ograniczył się do zamykania lub burzenia kościołów, co podkreślają historycy chrześcijańscy. W rzeczywistości chrześcijaństwo na tych terenach (Galia, Brytania, Hiszpania) było mniej aktywne, niż na wschodzie Imperium. Uważa się, że był on wyznawcą boga imieniem Sol Invictus (łac. „Słońce Niezwyciężone”).

1 maja 305 roku, po zrzeczeniu się władzy przez Dioklecjana i Maksymiana, otrzymał tytuł augusta. Zginął po wyprawie przeciwko Piktom w Eboracum (dzisiejszy York) 25 lipca 306 roku.

Małżeństwa i potomstwo 
Z pierwszą żoną Flavią Julią Heleną, z którą miał syna Konstantyna Wielkiego, rozwiódł się. Ożenił się ponownie, w 289 roku z córką Maksymiana – Flavią Maximianą Theodorą. Miał z nią:
 córkę Konstancję (ur. po 293 – ok. 330) – żonę Licyniusza, 
 córkę Eutropię – żonę Nepotianusa (jej syn Nepocjan został uzurpatorem w 350 roku), 
 syna Dalmacjusza, 
 córkę Anastazję,
 syna Juliusa Constantiusa (którego syn Julian władał cesarstwem od 361).

Linki zewnętrzne 
 

Cesarze rzymscy
Konsulowie Cesarstwa Rzymskiego
Urodzeni w 250
Zmarli w 306
Dynastia konstantyńska
Konstancjusz II

Konstancjusz II (ur. 7 sierpnia 317, zm. 3 listopada 361) – cesarz rzymski od 9 września 337 do 3 listopada 361.

Życiorys 
Drugi z trzech synów Konstantyna I Wielkiego i Fausty, urodzony w Sirmium (dzisiejsza Sremska Mitrovica w Serbii). 9 września 337 otrzymał tytuł augustus oraz Egipt, Syrię, Azję Mniejszą i Trację. Walczył z królem Persów Szapurem II. Pod koniec 350 roku odrzucił propozycję poselstwa buntowników: Magnencjusza i Wetraniona. 25 grudnia 350 roku w Naissus Wetranion podporządkował się Konstancjuszowi i ocalił życie.

W marcu 351 roku mianował swojego kuzyna Konstancjusza Gallusa współwładcą. Magnencjusz podobnie mianował współcesarzem swojego brata Decencjusza. 28 września pod Mursą stoczyli bitwę, którą Konstancjusz wygrał, choć Magnencjuszowi udało się uciec.

Kolejna kampania wojny domowej doprowadziła w 353 roku do klęski Magnencjusza, który 10 sierpnia zamordował swoją rodzinę i popełnił samobójstwo. Jego brat Decencjusz powiesił się.

Jako cesarz był rzecznikiem arianizmu, który wcielał siłą za pomocą synodów w Arles (353), Mediolanie (355) i Béziers (356). Pod jego presją – np. w Mediolanie wszedł na zgromadzenie biskupów z obnażonym mieczem – potępiono na nich i skazano na zesłanie Atanazego Wielkiego, Hilarego z Poitiers, Dionizego z Mediolanu, papieża Liberiusza i Hozjusza z Kordoby.

Konstancjusz zmarł śmiercią naturalną w miejscowości Mobsukrene leżącej w pobliżu małoazjatyckiego miasta Tarsus 3 listopada 361 roku (Ammianus Marcellinus podaje, że miało to nastąpić po trzech dniach choroby, prawdopodobnie febry). Na łożu śmierci jako następcę wyznaczył swojego przeciwnika Juliana Apostatę.

Przypisy

Bibliografia 
 
 Sławomir Bralewski, Konstancjusz II, [w:] Słownik cesarzy rzymskich, Poznań 2001, s. 255-260.
 Waldemar Ceran, Konstancjusz II, [w:] Encyklopedia kultury bizantyńskiej, red. Oktawiusz Jurewicz, Warszawa: 2002, s. 269-270.

Cesarze rzymscy
Konsulowie Cesarstwa Rzymskiego
Urodzeni w 317
Zmarli w 361
Dynastia konstantyńska
Kalafonia

Kalafonia (gr. „kolophonia” od nazwy kolonii jońskiej Kolofon) – żywica miękka pochodzenia naturalnego, pozostałość po oddestylowaniu terpentyny z żywicy drzew iglastych (głównie sosny).

Kalafonia jest substancją kruchą, bardzo łamliwą, szklistą, półprzezroczystą, o barwie od żółtej poprzez ciemnoczerwoną aż do ciemnobrązowej. Posiada charakterystyczną żywiczną woń. Jest również łatwotopliwa i łatwopalna. Dobrze rozpuszcza się w większości rozpuszczalników organicznych: acetonie, alkoholu amylowym, butylowym, etylowym i metylowym, benzynie, czterochlorku węgla, eterze etylowym, ksylenie, toluenie i olejku terpentynowym. Nie rozpuszcza się w wodzie. Kalafonię zmydlają gorące roztwory zasad.

Kalafonię stanowi głównie (90%) mieszanina dwóch izomerycznych kwasów żywicznych o wzorze sumarycznycm C19H29COOH: abietynowego i pimarowego, reszta to pochodne tych kwasów i różne zanieczyszczenia organiczne.

Zastosowanie 
 bezpośrednio:
 w recepturze aptecznej, jako składnik plastra nostrzykowego Emplastrum meliloti, FP VI;
 jako bardzo dobry topnik podczas lutowania stopem cynowo-ołowiowym;
 do nacierania włosia smyczków instrumentów smyczkowych, w celu zwiększenia szorstkości włosia i tym samym zwiększenia jego przyczepności do strun;
 niegdyś szczypiorniści smarowali kalafonią dłonie, aby poprawić przyczepność piłki, co ułatwiało jej chwytanie;
 w balecie i tańcu, wykorzystywana do uzyskiwania dużej przyczepności baletek lub innego obuwia do podłoża;
 w akrobatyce powietrznej (aerial silks), wykorzystywana do uzyskania większej przyczepności dłoni do sprzętu;

 jako składnik:
 w farbach poligraficznych jako spoiwo, które jednocześnie polepsza właściwości maziste farby;
 a także składnik lakierów, pokostów, mydeł, laku, tworzyw sztucznych, gumy;
 rozpuszczona w alkoholu, jako lakier do zabezpieczania przed utlenianiem i ułatwienia lutowania płytek drukowanych wykonanych domową metodą;
 w odlewnictwie w odlewaniu metodą wytapianych modeli jako składnik masy modelowej.

Kalafonia dodana w kilkuprocentowej ilości do kleików skrobiowych i mącznych podnosi ich wartość jako spoiw. Zmieszana z olejkiem terpentynowym może stanowić namiastkę balsamu modrzewiowego. Rozpuszczona w alkoholu metylowym ma zastosowanie jako fiksatywa do zapraw nadmiernie chłonących. Zmieszana z woskiem ma zastosowanie jako składnik spoiwa enkaustycznego.

Przypisy 

Żywice naturalne
Materiały i przybory malarskie
Lutowanie
Mieszaniny
Kaligula (film)

Kaligula – film fabularny (dramat historyczny) z 1979 roku w reżyserii Tinto Brassa wyprodukowany w koprodukcji włosko-amerykańskiej.

Fabuła filmu opowiada o czasach panowania rzymskiego cesarza Kaliguli. Autorem scenariusza był Gore Vidal, który jednak wycofał swoje nazwisko z czołówki, protestując przeciw wprowadzonym zmianom. Produkcja filmu była współfinansowana przez wydawcę magazynu Penthouse Boba Guccione, który miał znaczny wpływ na treść i kształt filmu. Film ten jest nie tyle ekranizacją wydarzeń historycznych z okresu panowania Kaliguli, ile artystyczną wizją scenarzysty i reżysera, którzy pokazują widzowi jakby nie powiązane z sobą epizody – migawki z życia cesarza. W filmie dużo jest jednak epatowania wyrafinowanym seksem, przemocą i dziwactwami szalonego cesarza. Z tego względu film ten uznany został za kontrowersyjny. W nieocenzurowanej wersji (150 minut PAL) film zawiera ostre sceny pornograficzne.

Obsada 
 Malcolm McDowell jako Kaligula
 Teresa Ann Savoy jako Julia Druzylla
 Helen Mirren jako Cezonia
 Peter O’Toole jako Tyberiusz
 John Steiner jako Longinus
 Guido Mannari jako Makron
 Paolo Bonacelli jako Cherea
 Lori Wagner jako Agrypina
 John Gielgud jako Nerwa
 Bruno Brive jako Gemellus
 Anneka di Lorenzo jako Messalina

Linki zewnętrzne 
 
 

Kaligula
Amerykańskie dramaty filmowe
Amerykańskie filmy historyczne
Amerykańskie filmy z 1979 roku
Włoskie dramaty filmowe
Amerykańskie filmy pornograficzne
Włoskie filmy historyczne
Włoskie filmy z 1979 roku