Badenia-Wirtembergia

Badenia-Wirtembergia (niem. Baden-Württemberg) – kraj związkowy w południowej części Niemiec.

Informacje ogólne 
 stolica: Stuttgart
 liczba mieszkańców: 11 103 043 (2020)
 powierzchnia: 35 751,46 km²
 gęstość zaludnienia: 311 os./km²
 ważniejsze miasta: Mannheim, Karlsruhe, Fryburg Bryzgowijski, Heidelberg, Heilbronn, Ulm, Pforzheim.

Geografia 
Leży wzdłuż zachodniej granicy Niziny Górnoreńskiej, która ograniczona jest na wschodzie masywem górskim Schwarzwaldu, a na północnym wschodzie górami Odenwald. Większa część Badenii-Wirtembergii należy do dorzecza Renu (główny dopływ – Neckar), płynącego na granicy z Francją, pozostała do dorzecza Dunaju. Od południa, na granicy szwajcarskiej leży Jezioro Bodeńskie. Od wschodu ogranicza ją rzeka Iller.

Historia 

W starożytności sięgały tu granice Cesarstwa Rzymskiego. We wczesnym średniowieczu obszar był częścią państwa frankijskiego, a od 800 Imperium Karolińskiego. Od 915 głównym organizmem politycznym obszaru było Księstwo Szwabii, od 962 w granicach Świętego Cesarstwa Rzymskiego. Około 1083 ze Szwabii wyodrębniło się Hrabstwo Wirtembergii, a w 1112 Marchia Badeńska. Po 1190 Badenia się rozczłonkowała na mniejsze kraje, natomiast Wirtembergia w 1495 uzyskała status . Od 1576 pomiędzy Badenią i Wirtembergią istniały państwa Hohenzollern-Sigmaringen i Hohenzollern-Hechingen. Północno-zachodnia część dzisiejszego kraju związkowego przynależała do Palatynatu Reńskiego, który z kolei od 1777 przynależał do Bawarii, a fragmenty Bryzgowii i Szwabii znajdowały się pod władzą austriackich Habsburgów. W XVII w. część Bryzgowii wraz z Fryburgiem Bryzgowijskim przynależała do Francji. W 1771 Badenia ponownie została scalona w jedno państwo. W 1803 Badenia i Wirtembergia zostały przekształcone w elektoraty, a w 1806 Badenia została wielkim księstwem, a Wirtembergia królestwem. W tym okresie do Badenii włączono wschodnie ziemie Palatynatu Reńskiego oraz Bryzgowię, a austriackie posiadłości w Szwabii przypadły Wirtembergii. W 1803 dotychczasowe wolne miasto Wimpfen włączono do Landgrafostwa Hesji-Darmstadt. W 1850 państwa Hohenzollern-Sigmaringen i Hohenzollern-Hechingen zostały anektowane przez Prusy. W 1871 cały obszar znalazł się granicach Niemiec.

Po referendum 9 grudnia 1951 w czterech regionach, w trzech krajach związkowych: Badenii, Wirtembergii-Badenii i Wirtembergii-Hohenzollern, większością 69,7% głosów mieszkańcy opowiedzieli się za połączeniem w jeden kraj związkowy. Przeciwna połączeniu była południowa część Badenii.

Kraj związkowy Badenia-Wirtembergia powstał formalnie 25 kwietnia 1952 i został potwierdzony 4 maja tzw. Bundesneugliederungsgesetz. Graniczy z następującymi krajami związkowymi: Nadrenią-Palatynatem, Hesją, Bawarią oraz ze Szwajcarią i Francją.

Podział administracyjny 
Badenia-Wirtembergia dzieli się na 35 powiatów oraz dziewięć miast na prawach powiatu, które łącznie tworzą cztery okręgi regencyjne (rejencje), jako jednostki administracji terenowej. Badenia-Wirtembergia jest też podzielona na dwanaście regionów, odpowiedzialnych między innymi za planowanie przestrzenne i organizację systemu ubezpieczeń. Jeden region składa się z kilku powiatów.

Okręgi regencyjne (Regierungsbezirke): Fryburg, Karlsruhe, Stuttgart i Tybinga

Regiony (Regionen): Bodensee-Oberschwaben, Donau-Iller, Heilbronn-Franken, Hochrhein-Bodensee, Mittlerer Oberrhein, Neckar-Alb, Nordschwarzwald, Ostwürttemberg, Rhein-Neckar, Schwarzwald-Baar-Heuberg, Stuttgart, Südlicher Oberrhein

Powiaty ziemskie (Landkreise): Alb-Donau (UL), Biberach (BC), Böblingen (BB), Breisgau-Hochschwarzwald (FR), Calw (CW), Emmendingen (EM), Enz (PF), Esslingen (ES), Freudenstadt (FDS), Göppingen (GP), Heidenheim (HDH), Heilbronn (HN), Hohenlohe (KÜN), Bodensee (FN), Karlsruhe (KA), Konstancja (KN), Lörrach (LÖ), Ludwigsburg (LB), Main-Tauber (TBB), Neckar-Odenwald (MOS), Ortenau (OG), Ostalb (AA), Rastatt (RA), Ravensburg (RV), Rems-Murr (WN), Reutlingen (RT), Rhein-Neckar (HD), Rottweil (RW), Schwäbisch Hall (SHA), Schwarzwald-Baar (VS), Sigmaringen (SIG), Tübingen (TÜ), Tuttlingen (TUT), Waldshut (WT), Zollernalb (BL)

Miasta na prawach powiatu (Stadtkreise): Baden-Baden (BAD), Fryburg Bryzgowijski (FR), Heidelberg (HD), Heilbronn (HN), Karlsruhe (KA), Mannheim (MA), Pforzheim (PF), Stuttgart (S), Ulm (UL)

Polityka 

 Premier: Winfried Kretschmann (Zieloni)
 Partia rządząca: koalicja Zieloni-SPD
 Landtag (143 miejsca): Sojusz 90/Zieloni – 47, CDU – 42, AfD – 23, SPD – 19, FDP – 12
 Ostatnie wybory: 13 marca 2016 r.
 następne wybory: 2021

Premierzy Badenii-Wirtembergii (od 1952):
 1952–1953: Reinhold Maier (DVP)
 1953–1958: Gebhard Müller (CDU)
 1958–1966: Kurt Georg Kiesinger (CDU)
 1966–1978: Hans Karl Filbinger (CDU)
 1978–1991: Lothar Späth (CDU)
 1991–2005: Erwin Teufel (CDU)
 2005–2010: Günther Oettinger (CDU)
 2010–2011: Stefan Mappus (CDU)
 od 2011: Winfried Kretschmann (Zieloni)

Gospodarka 
Na dzień 30 września 2011 roku w landzie zarejestrowanych było 132 629 przedsiębiorstw. Zatrudnianych w nich było około 729 000 osób. Obrót wyniósł 80 miliardów euro.

W regionie występuje przemysł samochodowy (główny ośrodek przemysłu samochodowego w Niemczech – Mercedes-Benz, Porsche, oraz fabryka Audi w Neckarsulm), elektrotechniczny (Bosch), maszynowy (ZF Friedrichshafen), a także elektroniczny, optyczny, precyzyjny (zwłaszcza zegarmistrzowski), ponadto włókienniczy, odzieżowy i chemiczny. Niewielkie znaczenia ma górnictwo (sól kamienna). Uprawia się tutaj zboża, buraki cukrowe, tytoń, chmiel, ziemniaki, warzywa oraz winorośle.

Udział eksportu w przemyśle zbliżał się w 2012 do 50%.

Turystyka 

Badenia-Wirtembergia jest atrakcyjna pod względem turystycznym i charakteryzuje ją rozwinięty ruch turystyczny, zwłaszcza w Schwarzwaldzie i nad Jeziorem Bodeńskim. Spośród uzdrowisk najbardziej znane jest Baden-Baden. Atrakcję stanowią zabytkowe miasta uniwersyteckie Heidelberg i Tybinga, katedry we Fryburgu Bryzgowijskim i Ulm, zabytki i muzea w Stuttgarcie, Karlsruhe i Konstancji, zamki, pałace i klasztory nad Renem, Neckarem i Dunajem oraz barokowe kościoły i klasztory w Górnej Szwabii.

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne 
 Oficjalna strona Badenii-Wirtembergii 
 Oficjalny serwis turystyczny landu 

 
Kraje związkowe Niemiec