alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Nida (dopływ Wisły)

Nida – rzeka w południowej Polsce, lewy dopływ górnej Wisły. Długość rzeki wynosi 151 km (z Białą Nidą), a powierzchnia dorzecza 3862 km².

Rzeka ta powstaje z połączenia Białej i Czarnej Nidy w miejscowości Żerniki k. Chęcin. Jest to typowa rzeka nizinna o bardzo niskim spadku. Ma szeroką terasę zalewową pokrytą łąkami. W najwęższym miejscu koryto Nidy ma szerokość 6 m. W najszerszym punkcie, w okolicach Motkowic, 79 m. Głębokość rzeki waha się od 0,4 do 2,6 m. Jest to jedna z najcieplejszych polskich rzek. Temperatura wody w lecie dochodzi do 27 °C.

Główne dopływy 
 P Brzeźnica
 P Mierzawa
 L Maskalis

Ważniejsze miejscowości położone nad Nidą 
 Sobków
 Pińczów
 Chroberz
 Wiślica
 Nowy Korczyn

Galeria

Zobacz też 
 Dolina Nidy
 Ponidzie
 Źródło św. Kingi w Nowym Korczynie
 Świętokrzyska Kolej Dojazdowa
 rzeki Polski

Bibliografia

Linki zewnętrzne 
 
 Archiwalne zdjęcia rzeki w bibliotece Polona

Źródła 
 Rzeka ta powstaje z połączenia Białej i Czarnej Nidy w miejscowości Brzegi k. Chęcin. Przepływa m.in. przez Motkowice, Pińczów i Wiślicę.
Para drukarska

Para drukarska - dowolne dwie strony publikacji poligraficznej leżące w gotowym wyrobie na wspólnym arkuszu papieru i stykające się marginesem wewnętrznym. Termin zasadniczo stosowany tylko do oprawy zeszytowej. Mówiąc prościej – są to dwie strony w oprawie zeszytowej leżące obok siebie na wspólnym kawałku papieru – np. strony: pierwsza i ostatnia, druga i przedostatnia, itd... Szczególną postacią pary drukarskiej jest rozkładówka, czyli para drukarska stron widzących. Parami drukarskimi są również analogiczne pary okładzin okładki w oprawie zeszytowej.

Termin para drukarska nie pochodzi bynajmniej ani z drukarni, ani z zecerni. Jest terminem stosowanym w redakcji technicznej oraz DTP – czyli tam, gdzie następuje przygotowanie materiałów do druku. Wiedząc, co to jest para drukarska, można odpowiednio przygotować publikację z uwzględnieniem możliwości druku konkretnego zlecenia oraz ułatwić pracę podczas składu, drukowania do PostScriptu i naświetlania.

Przykłady zastosowania pary drukarskiej 
 Umieszczenie w czasopiśmie plakatów, zdjęć, planów, rysunków itp. nie mieszczących się na jednej kolumnie – aby czytelnik mógł je wypiąć ze zszywek (w ten sposób można np. w jednym zeszycie na kilku sąsiednich stronach w środkowej części publikacji umieścić większą liczbę stron do wypięcia)
 Mini-impozycja, czyli drukowanie do PostScriptu złączonych stron (ułatwienie pracy dla montażysty w drukarni).

DTP
Chomiki

Chomiki (Cricetinae) – podrodzina gryzoni z rodziny chomikowatych (Cricetidae).

Do rodziny chomikowatych zalicza się blisko 300 gatunków. Mysz domowa, myszarka leśna, suwak mongolski i inne myszowate są dalekimi krewnymi chomików. Jako zwierzęta domowe hodowane bywają: chomiczek syryjski, chomicznik malutki, Cricetulus barabensis griseus, chomicznik dżungarski i chomicznik zabajkalski.

Zasięg występowania 
Podrodzina obejmuje gatunki występujące w Eurazji.

Główne cechy budowy anatomicznej 

Chomiki posiadają 16 zębów. 2 siekacze i 6 trzonowców rozstawione na dole i na górze. Zęby gryzoni są zębami długokoronowymi (szkliwo pokrywa także korzeń zęba znajdując się między zębiną a cementem), rosną przez całe życie zwierzęcia i aby nie doszło do ich przerostu, skutkującego zranieniami i chorobami, zwierzę musi je ścierać, jedząc twardy pokarm. Tuż przy obu stronach warg znajdują się pojemne worki policzkowe. Są tak duże, że po napełnieniu przekraczają podwojony obwód głowy. Służą do transportu pożywienia. Zwierzę opróżnia je pocierając je przednimi kończynami. Żołądek chomika składa się z dwóch komór. W pierwszej komorze następuje wstępne trawienie, natomiast w głównej komorze pokarm przechodzi ostateczne trawienie.

Systematyka 
Do podrodziny chomików należą następujące występujące współcześnie rodzaje:
 Mesocricetus  – chomiczek
 Phodopus  – chomicznik
 Urocricetus 
 Cansumys  – jedynym przedstawicielem jest Cansumys canus  – lasochomik chiński
 Tscherskia  – koreochomik – jedynym żyjącym współcześnie przedstawicielem jest Tscherskia triton  – koreochomik długoogonowy
 Allocricetulus  – chomiec
 Cricetus  – chomik – jedynym żyjącym współcześnie przedstawicielem jest Cricetus cricetus  – chomik europejski
 Nothocricetulus  – jedynym przedstawicielem jest Nothocricetulus migratorius  – chomiczak szary
 Cricetulus  – chomiczak

Opisano również rodzaje wymarłe:

Uwagi

Przypisy

Bibliografia 
 
 
 

 
Zwierzęta hodowlane
Kabriolet

Kabriolet – rodzaj nadwozia samochodu z odkrytą kabiną pasażerską, wyposażonego najczęściej w miękki składany dach z impregnowanego materiału.

Opis 
Odmianą kabrioletu jest roadster. Inne cechy charakterystyczne to: więcej niż dwa siedzenia, boczne, otwierane okna, brak pionowych słupków, czy też jakichkolwiek ram nad górną krawędzią nadwozia (poza szybą przednią). Najczęściej występuje w wersji dwudrzwiowej – stąd nazwa Convertible Coupé. Natomiast wersja czterodrzwiowa to Convertible Sedan.

Od około 1927 r. w USA używano na określenie tego modelu nadwozia nazwy convertible. Jako cechę odróżniającą je od nadwozi w rodzaju faetonu wskazywano rozkładany wodoodporny dach i okna boczne, pozwalające na ochronę pasażerów przed wpływami atmosferycznymi. Szczególne rozpowszechnienie zyskały w USA po II wojnie światowej, do końca lat 60., kiedy to większość modeli samochodów była dostępna także jako kabriolet. Po tym okresie ich popularność spadła i dopiero od lat 80. XX w. kabriolety powróciły, już jednak jako modele niszowe.

Zobacz też 
 Coupé-cabrio

Przypisy 

 
Typy nadwozi
Samochód osobowy

Samochód osobowy – pojazd samochodowy przeznaczony konstrukcyjnie do przewozu nie więcej niż 9 osób łącznie z kierowcą oraz ich bagażu. Do kierowania samochodem osobowym o dopuszczalnej masie całkowitej do 3,5 tony uprawnia w Polsce prawo jazdy kategorii B. 

Według danych statystycznych, pod koniec 2018 roku w Polsce zarejestrowanych było 23 429 000 samochodów osobowych.

Klasyfikacja 
Aby ułatwić klasyfikację, samochody osobowe można podzielić według:
 klasy samochodu
 nadwozia samochodu
 konstrukcji samochodu
 konstrukcja samonośna
 konstrukcja ramowa

Przypisy 

Klasyfikacja samochodów
Des-dur

Des-dur – gama muzyczna oparta na skali durowej, której toniką jest des. Gama Des-dur zawiera dźwięki: des, es, f, ges, as, b, c. Tonacja Des-dur zawiera pięć bemoli.

Równoległą gamą molową jest b-moll.

Des-dur to także akord, zbudowany z pierwszego (des), trzeciego (f) i piątego (as) stopnia gamy Des-dur.

Znane dzieła oparte na tonacji Des-dur:
 Ferenc Liszt – Etiuda Des-dur
 Claude Debussy – Clair de lune
 Fryderyk Chopin – Walc Minutowy, XV Preludium (Deszczowe), Nokturn z op. 27
 Robert Schumann – Requiem

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 
 

Gamy muzyczne
Es-dur

Es-dur – gama durowa, której toniką jest es. Składa się z dźwięków: es, f, g, as, b, c, d.

Pokrewną jej molową tonacją paralelną jest c-moll, jednoimienną molową – es-moll.

Es-dur to także akord, zbudowany z pierwszego (es), trzeciego (g) i piątego (b) stopnia gamy Es-dur.

Znane dzieła w tonacji Es-dur:
 Ludwig van Beethoven – III Symfonia Eroica, V Koncert fortepianowy
 Wolfgang Amadeus Mozart – XXXIX symfonia (KV 543), XXII koncert fortepianowy (KV 482)
 Gustav Mahler – VIII Symfonia
 Ferenc Liszt – I Koncert fortepianowy
 Fryderyk Chopin – Walc op. 18 Grande Valse Brillante
 Johann Sebastian Bach – Preludium i fuga Es-dur

Zobacz też 

 Pokrewieństwo tonacji
 Skala durowa
 Znaki przykluczowe

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 
 

Gamy muzyczne
Gis-moll

gis-moll – gama muzyczna oparta na skali molowej, której toniką jest gis. Gama gis-moll w odmianie naturalnej (eolskiej) zawiera dźwięki: gis, ais, h, cis, dis, e, fis. W zapisie tonacji gis-moll występuje pięć krzyżyków. 

Gama gis-moll w odmianie harmonicznej (z VII stopniem podwyższonym o półton):

Gama gis-moll w odmianie doryckiej (z VI i VII stopniem podwyższonym o półton w stosunku do gamy gis-moll naturalnej):

Równoległą gamą durową jest H-dur, jednoimienną durową – Gis-dur.

Tonacja w praktyce muzycznej rzadko używana.

Nazwa gis-moll oznacza także akord, zbudowany z pierwszego (gis), trzeciego (h) i piątego (dis) stopnia gamy gis-moll.

Znane dzieła w tonacji gis-moll:
 Ferenc Liszt – La campanella
 Fryderyk Chopin – Etiuda op. 25 nr 6

Zobacz też 

 pokrewieństwo tonacji
 skala molowa
 znaki przykluczowe

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 
 

Gamy muzyczne
Fis-moll

fis-moll – gama muzyczna oparta na skali molowej, której toniką jest fis. Gama fis-moll w odmianie naturalnej (eolskiej) zawiera dźwięki: fis, gis, a, h, cis, d, e. W zapisie tonacji fis-moll występują trzy krzyżyki.

Oprócz odmian : eolskiej, harmonicznej i doryckiej jest też odmiana melodyczna brzmiąca jak do góry dorycka a w dół jak eolska

Gama fis-moll w odmianie harmonicznej (z VII stopniem podwyższonym o półton):

Gama fis-moll w odmianie doryckiej (z VI i VII stopniem podwyższonym o półton w stosunku do gamy fis-moll naturalnej):

Durową paralelą gamy jest A-dur, jednoimienną durową – Fis-dur.

Nazwa fis-moll oznacza także akord, zbudowany z pierwszego (fis), trzeciego (a) i piątego (cis) stopnia gamy fis-moll.

Znane dzieła w tonacji fis-moll:
 Dietrich Buxtehude – Preludium fis-moll (na organy)
 Fryderyk Chopin – Preludium fis-moll, Polonez op. 44
 Felix Mendelssohn-Bartholdy – „Pieśń weneckiego Gondoliera” ze zbioru „Pieśni bez słów”
 Aleksandr Skriabin – III Sonata fortepianowa op. 23
 Henryk Wieniawski – I Koncert skrzypcowy

Zobacz też 

 pokrewieństwo tonacji
 skala molowa
 znaki przykluczowe

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 
 

Gamy muzyczne
Cis-moll

cis-moll – gama muzyczna oparta na skali molowej, której toniką jest cis. Gama cis-moll w odmianie naturalnej (eolskiej) zawiera dźwięki: cis, dis, e, fis, gis, a, h. Zapis tonacji cis-moll zawiera cztery krzyżyki.

Gama cis-moll w odmianie harmonicznej (z VII stopniem podwyższonym o półton):

Gama cis-moll w odmianie doryckiej (z VI i VII stopniem podwyższonym o półton w stosunku do gamy naturalnej):

Równoległą gamą durową jest E-dur, jednoimienną durową – Cis-dur.

Nazwa cis-moll oznacza także akord, zbudowany z pierwszego (cis), trzeciego (e) i piątego (gis) stopnia gamy cis-moll.

Znane dzieła skomponowane w tonacji cis-moll:
 Fryderyk Chopin – Walc op. 64 nr 2
 Ludwig van Beethoven – Sonata Księżycowa, op. 27 nr 2
 Gustav Mahler – V Symfonia
 Siergiej Prokofjew – VII Symfonia
 Siergiej Rachmaninow – Preludium fortepianowe op. 3 nr 2

Zobacz też 

 pokrewieństwo tonacji
 skala molowa
 znaki przykluczowe

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 
 

Gamy muzyczne
Ces (dźwięk)

Ces – dźwięk, którego częstotliwość dla ces¹ wynosi około 246,9 Hz. Stanowi tonikę gam Ces-dur i ces-moll. Jest to obniżony za pomocą bemola dźwięk c. Enharmonicznie dźwięki o tej samej wysokości to: h i aisis.

Nazwy dźwięków
Des (dźwięk)

Des – dźwięk, którego częstotliwość dla des¹ wynosi około 277,2 Hz. Stanowi tonikę gam Des-dur i des-moll. Jest to obniżony za pomocą bemola dźwięk d. Enharmonicznie dźwięki o tej samej wysokości to: hisis oraz cis.

Nazwy dźwięków
Ges (dźwięk)

Ges (G♭) – dźwięk, którego częstotliwość dla ges¹ wynosi około 370 Hz. Stanowi tonikę gam Ges-dur i ges-moll. Jest to obniżony za pomocą bemola dźwięk g. Enharmonicznie dźwięki o tej samej wysokości to: eisis oraz fis.

Nazwy dźwięków
Fis

Osoby:
 Markus Fis – polski komik

Inne:
 fis – nazwa dźwięku 
 Fis – motocykl żużlowy
 FIS – Międzynarodowa Federacja Narciarska
 Fis-dur – tonacja muzyczna
 fis-moll – gama muzyczna

Zobacz też:
 Fiss
Nadwozie

Nadwozie – część składowa pojazdu, ustawiona na podwoziu lub służąca do montażu jego elementów. Nadwozie składa się ze struktury nośnej i karoserii (poszycia). Pod względem struktury nośnej pojazdy dzielimy na konstrukcje ramowe (nadwozie nieniosące) i samonośne (samoniosące; bezramowe). Istnieją też konstrukcje pośrednie – nadwozie półniosące oraz samonośne z ramami częściowymi.

Nadwozie, głównie zaś karoseria, okrywa mechanizmy pojazdu, przedział pasażerski lub towarowy oraz spełnia funkcje estetyczne. W nadwoziach półniosących oraz samonośnych poszycie wraz z szybami może być włączone do przenoszenia obciążeń (poszycie pracujące). Nadwozia ciężarowe i specjalizowane mogą spełniać jedynie funkcje użytkowe.

Nadwozie pojazdów szynowych wraz z karoserią nazywane jest zwykle pudłem.

W budowie nadwozi stosuje się szyby ze szkła bezpiecznego – hartowane lub warstwowe (klejone; laminowane).

Nadwozia samochodów osobowych

Podział nadwozi ze względu na liczbę brył

Typy nadwozi współczesnych samochodów osobowych

Typy nadwozi historycznych samochodów osobowych 
 baquet
 barchetta
 brek
 convertible
 landaulet
 phaéton
 runabout
 spider
 torpedo
 tourer/touring
 tudor
 vis-à-vis

Nadwozia autobusów

Autobusy miejskie 
 trambus
 piętrobus
 autobus przegubowy
 mikrobus

Autobusy lokalne

Autobusy międzymiastowe 
 omnibus

Autobusy turystyczne 
 autokar

Nadwozia samochodów ciężarowych 
 nadwozie furgonowe
 nadwozie skrzyniowe

Kabina kierowcy („szoferka”) 
 zwykła
 wagonowa

Nadwozia samochodów specjalnych 
Samochody specjalne są budowane do ściśle określonych celów. Rodzaj i wyposażenie nadwozia zależą jedynie od przeznaczenia samochodu. Do samochodów specjalnych zalicza się np. sanitarki, samochody pożarnicze, warsztatowe, ruchome radiostacje itp.

Zobacz też 

 podwozie
 samochód
 tuning

Przypisy
Dis

Nazwy w dziełach kultury
 Dís – postać ze stworzonej przez J.R.R. Tolkiena mitologii Śródziemia
 Dis – album muzyczny Jana Garbarka wydany w 1976 r.
 Dis – lodowe jezioro z Boskiej komedii Dantego

 Inne
 Dis – język programowania
 dis – nazwa dźwięku muzycznego
 Dis Pater – bóg śmierci w mitologii rzymskiej
 DIS – radziecki samolot z okresu II wojny światowej

Zobacz też 
 diss – rodzaj utworu
Ais (dźwięk)

Ais (A♯) – dźwięk, którego częstotliwość dla ais¹ wynosi około 466,2 Hz. Stanowi tonikę gam Ais-dur i ais-moll. Jest to podwyższony za pomocą krzyżyka dźwięk a. Enharmonicznie dźwięki o tej samej wysokości to: b i ceses.

Nazwy dźwięków
Osinobus

Osinobus – polski samochód do przewozu większej liczby osób na nieduże odległości, produkowany przez ZBM Osiny na bazie kolejnych modeli samochodu ciężarowego Star 28/29, z zabudowaną kabiną pasażerską w miejsce skrzyni ładunkowej.
 
Pierwszy autobus został zmontowany w jednym z wydziałów Kopalni Rud Żelaza „Osiny” na własne potrzeby - transportu. Ponieważ na rynku brakowało podobnych pojazdów, konstrukcja spotkała się z dużym zainteresowaniem. Produkcja „Osinobusów” szybko stała się jedną z ważniejszych w przedsiębiorstwie przekształconym w Zakład Budowy Maszyn „Osiny” w Poraju. Było to wynikiem sukcesywnego zamykania kopalń rudy żelaza. W ZBM „Osiny” oprócz „Osinobusów” produkowano także na podwoziach samochodów ciężarowych uproszczone samochody strażackie jak również samochody taktyczne dla Milicji. Produkcja w dużej części odbywała się na Wydziale W-33 w Nowej Wsi.

„Osinobus” nie był pierwszą tego typu konstrukcją w Polsce; od 1954 na bazie Stara 20 w Jelczu produkowano tzw. autobus zastępczy, popularnie nazywany Stonką. Wykorzystywanie podwozia od samochodu ciężarowego do budowy autobusu jest nadal stosowane w Ameryce Północnej w autobusach szkolnych i specjalnych, w Europie jest już rzadko spotykane poza Rosją.

Bibliografia 
 zpd, Monitor Młodego Technika, w: Młody Technik, 12/1974, s.6

Linki zewnętrzne 
 plan pojazdu

Autobusy
Polskie samochody ciężarowe
Tonacja

Tonacja – przynależność materiału dźwiękowego utworu muzycznego do konkretnej gamy durowej lub molowej, na której jest on oparty. Tonację utworu (lub jego fragmentu) określa się, biorąc pod uwagę znaki przykluczowe oraz akordy lub dźwięki zaczynające i kończące utwór.

Nazwy tonacji w różnych językach

Zobacz też 
 tonalność
 pokrewieństwo tonacji

Przypisy

Bibliografia 
 
 

Melodia i harmonia
Tonika

Tonika, akord toniczny, centrum tonalne, ośrodek/punkt ciążenia tonalnego (fr. tonique; często oznaczana symbolem T) – z punktu widzenia harmonii jedna z trzech funkcji głównych systemu dur-moll (obok dominanty oraz subdominanty). Toniką bywa nazywany także pierwszy stopień skali durowej lub mollowej, będący prymą toniki w rozumieniu funkcyjnym.

Tonika jako stopień skali 
Od nazwy dźwięku tonicznego bierze nazwę gama, zbudowana na tym dźwięku (np. jeśli za tonikę obrano dźwięk g, otrzymuje się gamę G-dur lub g-moll, w zależności od użytej do jej konstrukcji skali).

Tonika najczęściej rozpoczyna i kończy melodię.

Tonika jako funkcja harmoniczna 
Akord toniczny zbudowany jest na pierwszym stopniu skali i zazwyczaj stosowany jest w swej pierwotnej postaci, tj. jako trójdźwięk. Aby zapewnić mu lepszą łączliwość z akordem subdominantowym, dodaje się do niego najczęściej 7 lub 7 i 9. Zdarzają się również alteracje akordu tonicznego (np. 1<, 5>, 5<).

W odróżnieniu od dominanty i subdominanty, tonika rozładowuje napięcie tonalne. Występuje często na końcu kadencji, zawsze zaś na końcu utworu muzycznego utrzymanego w systemie dur-moll (istnieją nieliczne wyjątki od tej reguły, np. poemat symfoniczny Tako rzecze Zaratustra Richarda Straussa).

Jako pierwszy pojęcie toniki do terminologii muzycznej wprowadził Jean-Philippe Rameau w swym Traktacie o harmonii wydanym w 1722 roku.

Zobacz też 
 Harmonika (muzyka)
 System tonalny
 Atonalność
 System dur-moll
 Subdominanta
 Dominanta

Przypisy

Bibliografia 
 Kazimierz Sikorski: Harmonia cz. 1, Polskie Wydawnictwo Muzyczne 2003, 
 Kazimierz Sikorski: Harmonia cz. 2, Polskie Wydawnictwo Muzyczne 2003, 
 Mała Encyklopedia Muzyki pod red. A. Chodkowskiego, wyd. PWN, Warszawa 1995, 

Melodia i harmonia
Dominanta (muzyka)

Dominanta (z łac. dominans = panujący) – piąty stopień skali albo gamy (durowej i molowej) w odległości kwinty czystej w górę lub kwarty czystej w dół od toniki. Jest jednym z trzech głównych stopni gamy obok toniki i subdominanty, na których budowane są trójdźwięki tworzące triadę harmoniczną.

Dominantą nazywa się również funkcję harmoniczną – trójdźwięk zbudowany na piątym stopniu gamy, która dąży do rozwiązania na tonikę dzięki dźwiękowi prowadzącemu (VII stopniowi), który jest tercją dominanty. W odróżnieniu od pozostałych dwóch funkcji (toniki i subdominanty), dominanta jest zawsze durowa (w związku z używaniem odmiany harmonicznej gam molowych, w której podwyższony VII stopień jest taki sam, jak w jednoimiennej gamie durowej i dąży do rozwiązania na I stopień trójdźwięku tonicznego). 

Często do dominanty dodawana jest septyma mała, która podkreśla zawieszony charakter funkcji. W tradycyjnej nauce harmonii, z racji konieczności rozwiązania VII stopnia, po dominancie nie może wystąpić subdominanta. W rzeczywistości spotkać można utwory różnych gatunków muzycznych, w których zasada ta nie jest stosowana. Przykładem utworu, w którym ograniczono znaczenie dominanty na rzecz subdominanty jest walijska kołysanka Suo Gân, opierająca się niemalże wyłącznie na tonice i subdominancie.

Wyjątek: bardzo rzadko akord dominanty jest stosowany w minorze eolskim, występuje on wtedy jako dominanta molowa, która z powodu braku posiadania dźwięku prowadzącego może rozwiązać się na formy subdominanty.

Przypisy

Bibliografia 
 
 

Melodia i harmonia
Bzura

Bzura – rzeka na Nizinach Środkowopolskich, lewy dopływ Wisły o długości 166 km. Większa część biegu prowadzi wzdłuż północnego skraju Równiny Łowicko-Błońskiej. Maksymalna rozpiętość wahań stanów wody w dolnym biegu wynosi 4,5 m. Źródła znajdują się na wysokości 238 m n.p.m. w granicach Łodzi, a ujście do Wisły na wysokości 60 m n.p.m. Jest to typowa rzeka nizinna.

Dopływy 
W kolejności od źródeł do ujścia.
 (P) Łagiewniczanka
 (L) Sokołówka
 (P) Linda
 (L) Czartówka (zwana również Wróblinka)
 (L) Kanał Królewski (łączy Bzurę z Nerem przez rzekę Zian)
 (L) Witonia
 (L) Ochnia
 (P) Moszczenica
 (P) Mroga
 (L) Słudwia
 (P) Bobrówka
 (P) Uchanka
 (P) Zwierzyniec
 (P) Skierniewka
 (P) Rawka
 (P) Sucha
 (P) Pisia
 (P) Utrata
 (P) Łasica

Miejscowości położone nad Bzurą 
 Łódź
 Zgierz
 Ozorków
 Łęczyca
 Łowicz
 Sochaczew
 Brochów
 Wola Kałkowa
 Sobota
 Wyszogród
 Ruda Bugaj

Opis biegu oraz funkcje w ujęciu historycznym na terenie Łodzi 
„Swoje naturalne źródła miała Bzura w Lesie Łagiewnickim, na zachód od ulicy Strykowskiej, na obecnych terenach osiedla Rogi, jednak współcześnie te dawne obszary źródłowe tracą powoli swój pierwotny charakter. Wykształcone niegdyś regularne koryto występuje już od przepustu drogowego pod ul. Strykowską, ale stały przepływ pojawia dopiero poniżej ul. Boruty i rosnąca struga zasila drobne stawiki pomiędzy ul. Boruty i ul. Wycieczkową. Na dalszym odcinku Bzura płynie ku zachodowi, tworząc trzy większe zbiorniki wodne Arturówek. Położone w malowniczej dolinie wśród lasu, dały początek największej w Łodzi bazie rekreacyjno-wypoczynkowej z przystanią kajakarsko-wioślarską. Za stawami w Arturówku Bzura zmienia kierunek na północny”, w okolicach Marianki przyjmując wody innej rzeczki wchodzącej w skład kompleksu leśnego – Łagiewniczanki (pierwszego prawobrzeżnego dopływu). Bzura jest najdłuższą rzeką mającą źródła w Łodzi (na terenie miasta płynie na długości 6,5 km).

Zobacz też 
 Rzeki w Łodzi
 Rzeki w Polsce
 Bitwa nad Bzurą

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 
 Archiwalne zdjęcia rzeki w bibliotece Polona

Park Krajobrazowy Wzniesień Łódzkich
Rzeki w Łodzi
 
Rzeki w Polsce
Wda (rzeka)

Wda, inaczej Czarna Woda (niem. Schwarzwasser) – rzeka w północnej Polsce, lewy dopływ Wisły.

Rzeka ma 198 km, a powierzchnia dorzecza 2325 km².
Ma początek na Równinie Charzykowskiej, gdzie wypływa z jeziora Krążno w pobliżu wsi Osława-Dąbrowa koło Bytowa. Przepływa przez tzw. kaszubską wielką wodę (jeziora Wdzydze, Gołuń, Radolne, Słupinko i Jelenie). Następnie płynie przez Bory Tucholskie. Uchodzi do Wisły w okolicach Świecia.

Rzeka ma charakter nizinny. Dno jest piaszczyste, z licznymi głazami narzutowymi w korycie. Rzeka silnie meandruje, przerzucając swoje wody z jednej strony doliny na drugą. Ze względu na swą zmienność (od górskiego potoku do szerokiej, wolno płynącej rzeki), zakola, często wysokie, a miejscami urwiste, zalesione brzegi oraz przełomy, stanowi jeden z najbardziej atrakcyjnych w kraju szlaków kajakowych. Organizowany jest tu na przełomie stycznia i lutego Ogólnopolski Zimowy Spływ Kajakowy.

Nazwa „Czarna Woda”, funkcjonująca również w niemieckiej tradycji nazewniczej, wzięła się prawdopodobnie od barwy wód rzeki: ciemnych, a czasami wręcz czarnych. Na zabarwienie wód wpływ miały (lub mieć mogły) takie czynniki, jak zabagnione brzegi, liczba związków mineralnych niesionych przez wodę, a także dopływ ścieków ze smolarni, istniejących nawet do XIX wieku w przyległych do rzeki wsiach i przysiółkach.

Na Wdzie znajduje się 6 elektrowni wodnych: w Wojtalu, we Wdeckim Młynie, w Żurze, Gródku, Kozłowie oraz Świeciu Przechowie.

W 1840 rozpoczęto budowę kanału Wdy o szerokości 6 m. Budowa trwała 6 lat i kosztowała 1,2 mln marek.

Ochrona przyrody 
Ponad 30% długości Wdy leży na obszarach objętych ochroną przyrody. Są to tereny parków krajobrazowych i rezerwatów przyrody:
 Wdzydzki Park Krajobrazowy
 Rezerwat przyrody Trzebiocha (projektowany)
 Rezerwat przyrody Wyspy na jeziorze Wdzydze (projektowany)
 Rezerwat przyrody Wyspa Ostrów Mały (projektowany)
 Rezerwat przyrody Kręgi Kamienne w Odrach
 Rezerwat przyrody Krzywe Koło w Pętli Wdy
 specjalny obszar ochrony siedlisk Sandr Wdy

Zobacz też 
 Czarna Woda (miasto)
 Rezerwat przyrody Krzywe Koło w Pętli Wdy
 Rzeki w Polsce

Bibliografia

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 Archiwalne zdjęcia rzeki w bibliotece Polona

Kociewie
Dorzecze Wdy
Demokracja społeczna

Demokracja społeczna, jak napisał Józef Maria Bocheński, jest to ustrój społeczny, w którym nie istnieją zapory psychiczne między poszczególnymi warstwami społecznymi. Wobec tego demokracja ustrojowa, a demokracja społeczna, są to dwie różne rzeczy, niezależne od siebie, to znaczy w demokracji ustrojowej, np. w demokracji parlamentarnej mogą wyodrębnić się izolowane grupy lub warstwy społeczne. 

społeczna
Kingston

Kingston – stolica i największe miasto Jamajki położona w jej południowej części nad Morzem Karaibskim.

Położenie 
Miasto leży na południowym wybrzeżu Jamajki nad zatoką Kingston, otoczone jest przez pasmo Gór Błękitnych. Znajduje się w hrabstwie Surrey, na terenie regionów Kingston oraz częściowo Saint Andrew.

W pobliżu miasta położony jest Port lotniczy Kingston-Norman Manley.

Przedmieścia Kingston to m.in. dzielnica slumsów Trenchtown.

Gospodarka 
Ważny port morski i międzynarodowy port lotniczy. Miasto jest też najważniejszym ośrodkiem przemysłowym wyspy (przemysł paliwowy, cementowy, chemiczny, maszynowy oraz metalowy).

Historia 
Miasto zostało założone przez Anglików w 1693 w pobliżu zniszczonej przez trzęsienie ziemi z 1692 dotychczasowej stolicy – Port Royal. Kingston stało się stolicą w 1872 (poprzednio było nią Spanish Town). We wrześniu 2004 miasto nawiedził huragan Ivan, który spowodował duże zniszczenia.

Sport 
W 1966 odbyły się w Kingston igrzyska Imperium Brytyjskiego i Wspólnoty Brytyjskiej. Głównie pod kątem tej imprezy wybudowano kompleks sportowy Independence Park. W 2002 miasto gościło lekkoatletyczne mistrzostwa świata juniorów.

Religia 
Kingston jest siedzibą metropolii oraz archidiecezji kościoła katolickiego. Główną katolicką świątynią wyspy jest katedra Świętej Trójcy w Kingston.

Transport 
W latach 1876–1948 działał w mieście system komunikacji tramwajowej. W mieście znajduje się port lotniczy Tinson Pen.

Miasta partnerskie 
  Coventry (Wielka Brytania)
  Guadalajara (Meksyk)
  Hrabstwo Miami-Dade (USA)
  Kalamazoo (USA)

Zobacz też 
 Kingstown
 historia Jamajki
 Muzeum Boba Marleya

Galeria

Przypisy

Bibliografia 
 

 
Miasta na Jamajce
Stolice państw w Ameryce Północnej
Kingston (żeglarstwo)

Kingston – pokładowa toaleta na jednostce pływającej. Nazwa pochodzi od otworu w dnie kadłuba służącego do wprowadzania wody do wnętrza jednostki. Kingston może mieć prostą konstrukcję i składać się tylko z miski klozetowej, bądź bardziej skomplikowaną z systemem pomp pobierających wodę zaburtową, a następnie odpompowujących nieczystości na zewnątrz. Obsługa kingstona wymaga przeszkolenia załogi, ponieważ niewłaściwa obsługa może powodować problemy podczas żeglugi w ciężkich warunkach. Często w obecnie produkowanych jachtach występuje pośredni zbiornik na fekalia, gdyż w większości marin nie można wyprowadzać nieczystości za burtę.

Na dużych jednostkach kingstonem nazywany jest cały przedział, w którym umieszczone mogą być umywalka, toaleta oraz prysznic.

Bibliografia 
 

Konstrukcja jednostek pływających
Kadłub (żeglarstwo)
Ubikacje
Autonomia

Pojęcie autonomia pochodzi od starogreckiego αυτονομία, (αὐτονομία) autonomía – możliwość stanowienia norm samemu sobie, samodzielność prawna. Dziś używa się go w zależności od dyscypliny (gospodarka, prawo, polityka) lub kontekstu w znaczeniu suwerenność, niezawisłość, niezależność, samorządność (całkowita lub częściowa). Dotyczy zarówno zbiorowości, jak jednostek (samodzielność w decydowaniu o sobie, w etyce – niezależność od innych norm niż własne sumienie).

Autonomia polityczna 
Autonomia polityczna oznacza samozarządzanie częścią lub całością terytorium kraju, w zakresie wyznaczonym przez konstytucję. Inaczej: zasada ograniczenia zakresu ingerencji władz państwa w sferę praw zastrzeżonych do kompetencji organów wyłanianych przez mniejszości polityczne. Dzięki autonomii politycznej władze nie mają pełnej kontroli oraz nie mogą ingerować, wtrącając się do praw zastrzeżonych przez ludzi wyłonionych przez mniejszość polityczną.

Autonomiczne parlamenty i rządy prowadzą działalność pod nadzorem organów centralnych. Statut autonomii jest ustanawiany i uchwalany przez organ ogólnopaństwowy, najczęściej przez parlament.

Warunki autonomii politycznej 
O powstaniu autonomii decydują m.in.:
 uwarunkowania geograficzne – wyspiarskie położenie (np. Grenlandia, terytorium zależne Danii)
 uwarunkowanie historyczne – np. w Szkocji
 uwarunkowanie narodowościowe – np. w hiszpańskiej Katalonii i Baskonii
 uwarunkowanie językowe – np. we włoskiej Dolinie Aosty i Friulii, należy tu też Trydent-Górna Adyga
 uwarunkowanie ekonomiczne – np. na Sycylii i w hiszpańskiej Andaluzji
 uwarunkowanie geopolityczne – np. w irackim Kurdystanie i na międzywojennym, polskim Górnym Śląsku.

Obszary autonomiczne w historii Polski 
W okresie międzywojennym obszarem autonomicznym wchodzącym w skład Polski było województwo śląskie, co określał Statut Organiczny Województwa Śląskiego.

Obecnie powrotu do autonomii Śląska domagają się od władz III RP działacze Ruchu Autonomii Śląska i Młodzieży Górnośląskiej.

Od autonomii odróżnić należy będące osobnym podmiotem prawa międzynarodowego Wolne Miasto Gdańsk (WMG) którego status regulowała Konwencja polsko-gdańska (1920).

Autonomia prawa 

Autonomia prawa oznacza niezależność prawa od innego rodzaju bytów (np. polityki czy moralności). Problem znaczenia i zakresu autonomii prawa jest bardzo istotny dla teorii, filozofii i socjologii prawa. Szczególnym przypadkiem autonomii prawa jest autonomia prawa podatkowego.

Zobacz też 
 Terytoria autonomiczne na świecie
 Autonomia Wileńszczyzny
 Autonomia regionalna
 Ruch Autonomii Śląska
 Młodzież Górnośląska
 Śląski Związek Akademicki
 Autonomia uniwersytetów
 Kondominium (kolonia)
 Protektorat
 Niepodległość

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 

Terytorium w prawie międzynarodowym
Prawo konstytucyjne
Samorząd terytorialny
Dragon Half

– manga autorstwa Ryūsuke Mity. 

Na jej podstawie powstała dwuodcinkowa seria OVA, nie wiążąca serialu w zamkniętą całość. Zaplanowane zostały cztery odcinki, jednak z niewyjaśnionych przyczyn nie dokończono serii.

W Polsce, seria była dystrybuowana od Lutego/Marca 1997 roku przez Planet Manga.

Fabuła 
Czerwona Smoczyca spotka na swej drodze bezlitosnego pogromcę smoków. Jednak nie kończy się to walką, ale wielką miłością. Owocem miłości zaś jest tytułowy pół smok, pół człowiek płci żeńskiej o imieniu Mink. Nastoletnia Mink jest zakochana w piosenkarzu pop, Dicku Saucerze, będącym w dodatku pogromcą smoków. Przyjmuje on od złośliwego króla zlecenie na zabicie czerwonego smoka, który jakoby ukrywa się pod postacią Mink.

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 

Manga
Mangi wydawnictwa Fujimi Shobō
Production I.G
Shōnen
Smoki w kulturze popularnej
Karta rozszerzenia

Karta rozszerzeń – element składowy jednostki systemowej komputera. Ma postać płytki drukowanej ze złączem krawędziowym, z zamocowanym tzw. śledziem i jest montowana w odpowiednim slocie na płycie głównej. Jest to jeden z podtypów kontrolera.

Istotą konstrukcji karty rozszerzenia są dwa interfejsy:
 Po jednej stronie jest to połączenie z magistralą komunikacyjną w postaci złącza typu slot, które nadaje karcie jej specyficzny wygląd. Najczęściej stosowane złącza magistrali komunikacyjnej to PCI Express, M.2, mSATA oraz starsze – coraz rzadziej już spotykane albo całkowicie wyparte – PCI, AGP, AGR, VESA Local Bus, AMR, MCA, ISA, EISA, MiniPCI (komputery mobilne), PCI-X (serwery).
 Po drugiej stronie występują złącza służące do podłączania urządzeń peryferyjnych (zewnętrznych) oraz komponentowych (wewnętrznych), które są specyficzne dla danego typu karty. Poniżej wymienione zostały najczęściej używane karty rozszerzeń wraz z portami, jakie w nich występują (lista nie jest kompletna):
 karta graficzna – gniazda D-Sub, DVI, HDMI, DisplayPort, P&D, DFP, S-Video;
 karta dźwiękowa – gniazda minijack stereo 3,5 mm, RCA (cinch), S/PDIF, toslink (optyczne), D-Sub DA-15;
 karta sieciowa – gniazda RJ-45, BNC;
 karta sieciowa bezprzewodowa (Wi-Fi) – gniazda RP-SMA;
 karta telewizyjna – gniazda antenowe koncentryczne, RCA (cinch);
 modem – gniazda RJ-12;
 kontrolery pamięci masowych (np. SCSI, Serial ATA, IDE, SAS) – gniazda ATA, Serial ATA;
 kontrolery portów (np. USB, FireWire, LPT, Centronics, COM) – gniazda USB, FireWire, D-Sub;
 karta procesorowa (np. z procesorem Intel 486 dla Amigi 4000);
 karta dysku SSD ze złączem mSATA lub M.2 (podłączana do PCI-E) albo sam dysk SSD ze złączem mSATA lub M.2.

Sprzęt komputerowy
Eberhard

Eberhard – imię męskie pochodzenia germańskiego. Powstało z od połączenia starogermańskich słów eber – "dzik" i hard – "dzielny".

Eberhard obchodzi imieniny 23 marca i 22 czerwca.

Znane osoby noszące to imię 
 Eberhard z Nysy (zm. 1326), biskup warmiński
 Eberhard, książę Bawarii 937-8
 Eberhard Ludwik Wirtemberski
 Eberhard I Wirtemberski
 Eberhard II Wirtemberski
 Eberhard II Wirtemberski (książę)
 Eberhard III Wirtemberski
 Eberhard III Wirtemberski (książę)
 Eberhard IV Wirtemberski
 Eberhard V Wirtemberski
 Eberhard I, hrabia Bergu-Alteny
 Eberhard II, hrabia Mark
 Eberhard Ferber
 Eberhard Köllner
 Eberhard von Mackensen
 Everard Mercurian — czwarty generał zakonu jezuitów
 Eberhard Rosemberger
 Eberhard Schaefer
 Eberhard Schöngarth
 Eberhard August Wilhelm von Zimmermann

Postaci fikcyjne 
 Eberhard Mock

Zobacz też Eberhard (herb szlachecki)

Męskie imiona germańskie
Efrem

Efrem, Efraim – imię męskie pochodzenia biblijnego. Wywodzi się od hebrajskiego słowa Ephrayim oznaczającego „przynoszący dobry owoc”. W Starym Testamencie był synem Józefa, twórcą jednego z plemion Izraela. Istnieją również święci o tym imieniu.

Efrem, Efraim imieniny obchodzi: 7 marca, 2 czerwca, 9 czerwca i 18 czerwca.

święty Efrem Syryjczyk

Efrem, Efraim w innych językach:
 rosyjski – Ефрем, Офремей.

Osoby o tym imieniu 
 Efraim Siewieła – pisarz radziecki

Przypisy 

Męskie imiona semickie
Mascarpone

Mascarpone – kremowy, pochodzący z Lombardii, ser twarogowy, wytwarzany ze śmietanki mleka krowiego. Produkowany od kilku wieków głównie w Lodi i Abbiategrasso oraz Como i Lecco.

Najczęściej wykorzystywany do ciast i deserów (np. Tiramisu) przez swój wyjątkowo słodki smak.

Proces produkcyjny 
Śmietankę odwirowaną ze świeżo wydojonego mleka krowiego wlewa się do kadzi ze stali nierdzewnej i podgrzewa do temperatury 85-90 °C ciągle mieszając. Po upływie około 10 minut od dodania substancji koagulujących (zazwyczaj kwasku cytrynowego) zaczynają się formować małe grudki. Te powoli łączą się ze sobą, aż stworzą gęsty koagulat, który wylewa się na płótno i odsącza serwatkę przez około 24 godziny w temperaturze 8°-10 °C. W tym czasie odbywa się szybkie dojrzewanie sera, a odsączanie serwatki ułatwia wielokrotne obracanie masy, co też pomaga w zachowaniu jednorodności sera. 

Końcowy produkt ma wygląd gęstego kremu, miękką konsystencję i kolor od białego do kremowego. Zawartość tłuszczu sięga 80% w suchej masie. Mascarpone ma smak słodki, śmietankowy, przypominający trochę masło. Kwaśnieje zaledwie po kilku dniach, z tego powodu powinien być spożywany świeży.

Przypisy

Zobacz też 

 Clotted cream
 Kajmak (Turcja)

Włoskie sery
Sery z krowiego mleka
Sery kwasowe
Liniatura

W muzyce – linie, na których stoją nuty, zwykle w odniesieniu do zapisu nutowego w zabytkach pisma nutowego sprzed ery pięciolinii
W drukach użytkowych (formularze, pocztówki, koperty itp.) – poziome kreski służące do wpisania nad nimi tekstu pismem odręcznym lub maszynowym, także pionowe kreski rozdzielające i inne elementy graficzne w postaci linii
Linie, którymi pokryte są arkusze - np. w zeszytach do nauki pisania, kartach katalogowych
W poligrafii – liniatura rastra
Akroterion

Akroterion, akroterium (naszczytnik) – terakotowa, marmurowa lub brązowa dekoracja, która wieńczyła szczyt i boczne narożniki frontonu w klasycznych budowlach greckich i rzymskich.
W najwcześniejszym okresie występowania (VII w. p.n.e.) miał kształt terakotowej, kolistej tarczy, z czasem przybrał formy bardziej skomplikowane: palmety, woluty, liści akantu, trójnogów, zwierząt lub postaci mitologicznych. Postacie przedstawione na akroterionach często uzupełniały rzeźbiarskie sceny znajdujące się na tympanonach.

Akroterionami wieńczono także obiekty małej architektury, m.in. stele grobowe.

Zobacz też 

 antefiks

Przypisy 

Detale architektoniczne
Amfiteatr

Amfiteatr (łac. amphiteatrum, z gr. ἀμφιθέατρον 'podwójna widownia, w kształcie koła; połączenie dwóch teatrów półkolistych w jeden') – odkryta arena o kształcie elipsy lub koła, otoczona – najczęściej wznoszącymi się schodkowo – rzędami siedzeń dla widzów  i przeznaczona do publicznych pokazów m.in. walk gladiatorów, walk z dzikimi zwierzętami, naumachii.

W historii 
W starożytnym teatrze greckim była to widownia na wolnym powietrzu, rozłożona półkoliście na zboczach pagórków, wyposażona w kamienne siedzenia. W starożytnym Rzymie budowla ta wykształciła się z wydzielonego na forum dziedzińca, na którym walczyli gladiatorzy. Wokół dziedzińców zaczęto umieszczać ławy, które z czasem stawiano w kilku rządach na usypanym wale. Później całość zaczęto otaczać murem. Ostatecznie amfiteatr stał się wielkim kompleksem rozrywkowym z widownią (cavea) mieszczącą często dziesiątki tysięcy widzów, z wieloma pomieszczeniami pomocniczymi, masztami do rozpinania nad nim osłony (velarium) i wieloma innymi udogodnieniami.

W czasach imperium rzymskiego zbudowano setki amfiteatrów, głównie w Italii i na zachodzie. Zdecydowanie mniejsza liczba amfiteatrów we wschodnich prowincjach imperium była efektem niechęci ich mieszkańców do krwawych rozrywek, w których gustowali Rzymianie.

Najsłynniejszym amfiteatrem jest rzymskie Koloseum.

Współcześnie nazwą amfiteatr określa się budowlę widowiskową z kolistą lub półkolistą, wznoszącą się do góry widownią.

Zobacz też 

 teatr grecki
 teatr rzymski
 odeon
 cyrk (budowla)
 Thingstätte

Przypisy 

 
Teatr starożytny
Amfora

Amfora (łac. amphǒră, gr. ἀμφορεύς amphoreús) – naczynie z wypalanej gliny o wydłużonym jajowatym brzuścu na niskiej podstawie (stopce), przewężonej szyi z rozchylonym brzegiem (wylewem) i z dwoma bocznymi, umieszczonymi symetrycznie, pionowymi uchwytami (imadłami). Różnej wielkości, często dekorowane, jedno z naczyń najbardziej charakterystycznych dla starożytności.

Amfory bardzo popularne w czasach antycznych, w Grecji i kulturze rzymskiej, miały wielostronne zastosowanie, służąc do przechowywania, podawania oraz przenoszenia (transportu) płynów (głównie wina i oliwy, także miodu). Ta forma naczynia, stosowana również w ceramice chińskiej i w hiszpańsko-mauretańskich fajansach, ponowną popularność zyskała w okresie europejskiego klasycyzmu.

W rozwoju ceramiki greckiej amfora występuje od X w. p.n.e. do końca IV wieku p.n.e., będąc też popularna w ceramice południowoitalskiej. W malarstwie wazowym wyróżnia się dwie podstawowe odmiany tych naczyń:
 amfory szyjowe – z szyją wyraźnie odcinającą się od brzuśca;
 amfory brzuchate (wybrzuszone) – z szyją łagodnie połączoną z brzuścem.
Oprócz nich, w zależności od zmian kształtu i wzajemnych proporcji, wyodrębniono szczególne formy pochodne (amfora nolańska, tyrreńska, nikostenejska, południowoitalska itp.).

Specjalną odmianą dużych wybrzuszonych amfor, napełnianych oliwą pochodzącą z oliwek ze świętego gaju Ateny, były amfory panatenajskie. Zdobione tradycyjnymi okolicznościowymi malowidłami, stanowiły nagrodę dla zwycięzców w sportowych igrzyskach ku czci bogini, urządzanych w Atenach od 566 roku p.n.e.  

Dekoracyjne amfory do użytku domowego zakończone były krągłą podstawą i zdobione malowidłami z wykorzystaniem motywów geometrycznych i figuralnych. Wykonywanych masowo naczyń do użytku gospodarczego nie zdobiono, dolnym spiczastym końcem często osadzano je w ziemi bądź w drewnianych kratowych uchwytach. Służyły one do transportu (przeważnie morskiego) wina, oliwy i ziarna zbożowego i wytwarzano je od IV w. p.n.e. do II w. n.e. Znakowane były stemplami umieszczanymi na imadle lub na szyi, które obok charakterystycznego kształtu oraz surowca (rodzaju gliny) pozwalają na ustalenie miejsca pochodzenia (ośrodków produkcyjnych) tych amfor.  Na rzymskich amforach do przechowywania wina nierzadkie są inskrypcje z podaniem ich zawartości, jak np. na odnalezionych w Pompejach.

Amfory w handlu 
Amfora, czyli quadrantal, to także używana w starożytności standardowa jednostka pojemności, równa 1 stopie sześciennej i licząca 26,20 litra, która zawierała 8 congiusów i 48 sekstariów.

Ładunki amfor przewożonych na ówczesnych statkach handlowych były ilościowo znaczne, a w zakresie danych archeologicznych ujawnia to ocalały fracht znanych wraków odkrytych w basenie śródziemnomorskim, np. spod Mahdii, koło wysepki Grand-Congloué czy koło Cala Minnola. Wrak spod włoskiej Albengi zawierał ponad 1000 zachowanych amfor, wrak odnaleziony u brzegów Spargi – około 3000 tych naczyń. Niekiedy sama obecność rozproszonych na morskim dnie licznych amfor wskazuje badaczom umiejscowienie niewykrytego antycznego wraku.

Przypisy 

Ceramika starożytnej Grecji
Naczynia
Źródła archeologiczne
Oculus

Oculus (łac. oculus ‘oko’) – okrągły bądź owalny niezamykany otwór w ścianie lub szczytowej części sklepienia (jak np. w kopule rzymskiego Panteonu), który przepuszcza powietrze i światło do wnętrza budowli. Obramienie otworu w przeciwieństwie do wolego oka jest niezdobione.

Przypisy 

Elementy budowlane
Mark I

Mark I – brytyjski czołg z okresu I wojny światowej, którego prototypem był Little Willie.

Historia 
Po udanych próbach terenowych w styczniu i lutym 1916, które wykazały, że Mark I sprawnie pokonywał 2,5 metrowe okopy i zasieki z drutu kolczastego, pojazd został skierowany do produkcji. Angielska nazwa czołgu – Tank oznaczająca zbiornik, została użyta, aby zmylić wywiad wroga. Dodatkowo zakamuflowano przedsięwzięcie, twierdząc oficjalnie, że zakłady produkują zbiorniki na zamówienie Rosji.

W sumie wyprodukowano 150 czołgów Mark I w wersji „żeńskiej” (wyposażone w 5 ciężkich karabinów maszynowych) i „męskiej” (wyposażone w 2 armaty kalibru 57 mm i 3 karabiny maszynowe umieszczone w sponsonach). Największą wadą czołgu była jego awaryjność – po kilku godzinach walki pojazd nadawał się do kapitalnego przeglądu. Dodatkowo odczuwalny dla załogi był brak amortyzacji, wyciszenia oraz skutecznej wentylacji.

Na podstawie czołgu Mark I skonstruowano brytyjskie samobieżne działo polowe Gun Carrier Mark I, które weszło do służby w 1917.

Zastosowanie bojowe 
15 września 1916, 49 czołgów Mark I miało wspomagać atak piechoty brytyjskiej w bitwie nad Sommą. Na linię frontu dotarły tylko 32 czołgi, z czego 5 ugrzęzło w podmokłym terenie, a 9 uległo awarii. Pozostałe 18 wozów nie odegrało decydującej roli w przebiegu walk gdyż atakowały w znacznym rozproszeniu (w grupach po dwa, trzy wozy) na nieprzyjaznym terenie, pomimo to były zaskoczeniem dla Niemców. Użycie ich zaowocowało znacznym zmniejszeniem strat. 17 września w sztabie brytyjskiego dowódcy, generała Douglasa Haiga, znaleźli się pułkownik Ernest Swinton i porucznik Albert Gerald Stern, obaj zaangażowani w rozwój broni pancernej. Generał Haig był jednak sceptycznie nastawiony do nowego wynalazku i nie spowodował szerszego i bardziej celowego wykorzystania czołgów. Okazało się to błędem, ponieważ ich pojawienie się na linii frontu zaskoczyło Niemców w równym stopniu, jak generała Haiga ich skuteczność. Gdy okazało się, że czołgi zrobiły we froncie wyrwę o szerokości kilkunastu kilometrów i głębokości kilkudziesięciu, wojska Brytyjskiego Korpusu Ekspedycyjnego nie mogły wykorzystać powodzenia, ponieważ zaopatrzenie pozostało daleko w tyle i czołgi z braku amunicji wycofano na tyły.

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 
  

Brytyjskie czołgi I wojny światowej
Elwira

Elwira – imię żeńskie o niepewnej etymologii. Na ogół przypisywane jest jej pochodzenie z gockiego i znaczenie „prawdziwie szlachetna”, ale mogłoby też oznaczać „opiekunka wszystkich”. Według najnowszych publikacji naukowych imię to wywodzi się jednak z języka arabskiego, a przedostało się do Polski za pośrednictwem języka hiszpańskiego, podobnie jak Eleonora.

Elwira imieniny obchodzi: 25 sierpnia i 21 listopada.

Jest żeńskim odpowiednikiem imienia Elwir.

Znane osoby noszące imię Elwira:
 Elvira Berend – luksemburska szachistka
 Elvira Diamanti – albańska aktorka
 Elvira Godeanu – rumuńska aktorka teatralna i filmowa
 Elwira Kamińska – polska choreografka, pedagog, współtwórczyni Państwowego Zespołu Pieśni i Tańca „Śląsk”
 Elwira Kucharska – prawniczka, dyplomata
 Elwira Marszałkowska-Krześ – prawniczka, nauczycielka akademicka
 Elvira Notari – włoska scenarzystka, reżyserka i producentka
 Elwira Miriam Psorulla – współzałożycielka apostolatu chorych i stowarzyszeń katolickich
 Elvira Öberg – szwedzka biathlonistka
 Elwira Ozolina – łotewska lekkoatletka, oszczepniczka
 Elwira Saadi – radziecka gimnastyczka, dwukrotna medalistka olimpijska
 Elwira Seroczyńska – polska łyżwiarka szybka
 Elwira Todua – rosyjska sportsmenka, bramkarka w żeńskiej reprezentacji piłki nożnej
 Elwira Żmudzka – geografka, nauczycielka akademicka, specjalistka z zakresu klimatologii

Przypisy

Bibliografia 
 Bogdan Kupis, Nasze imiona, Warszawa 1991, s. 90.
 Słownik imion, opracowały Wanda Janowska, Aldona Skarbek, Bronisława Zbijowska i Janina Zbiniowska, wyd. 2 popr., Wrocław – Warszawa – Kraków 1991: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, s. 82.

Żeńskie imiona semickie
Emanuela

Emanuela – żeński odpowiednik imienia Emanuel.

Emanuela imieniny obchodzi 25 stycznia i 26 marca.

Znane osoby o imieniu Emanuela:
 Emmanuela Marrone – włoska piosenkarka
 Emanuela Pierantozzi (ur. 1968) – włoska judoczka, dwukrotna medalistka olimpijska.
 Emmy Rossum, właśc. Emmanuelle Grey Rossum - amerykańska aktorka
 Emanuela Salopek – chorwacka koszykarka
 Emmanuelle Seigner – francuska modelka i aktorka filmowa, żona Romana Polańskiego

Postaci fikcyjne: 
 Emmanuelle – główna bohaterka serii francuskich filmów erotycznych opartych na postaci wykreowanej przez Emmanuelle Arsan w powieści The Joys of a Woman

Żeńskie imiona semickie
Emeryk

Emeryk, Amalaryk, Amalryk – imię męskie pochodzenia germańskiego. Wywodzi się ze starogermańskiego imienia Amalaryk, oznaczającego „władca Amalów” (Amalowie według gockiej legendy to ród królewski pochodzenia boskiego). Człon amal może także oznaczać „gorliwy” lub „dzielny, aktywny”. Emeryk może wywodzić się również z saksońskiego Emmerich, oznaczającego „zawsze bogaty”.

Imię to jest znane w Polsce od XIV w., zapisywane m.in. w formach: (Ajmeryk), Amrych, Embrych (Embryk), Emrych (Hamrych), Hembrych (Hemeryk), Hymrych, Imbrych (Imbrzech), Imrych (Jambrych), Jamrych, Jenrych (także od Henryka). W XIX w. było dość modne.

Emeryk imieniny obchodzi 4 listopada.

Żeński odpowiednik: Emeryka

Odpowiedniki w różnych językach 
 Emmerich (jęz. niemiecki)
 Imre (jęz. węgierski)
 Amerigo (jęz. włoski).
 Émeric (jęz. francuski)

Znane osoby noszące imię Emeryk 
 Święty Emeryk, królewicz (1007?–1031) – syn Stefana I, króla węgierskiego
 Amalryk I – król jerozolimski
 Amalryk z Bène – francuski ksiądz, filozof i teolog
 Amerigo Vespucci – geograf, jako pierwszy opisał nowo odkryty ląd
 Amalryk II de Lusignan – król jerozolimski
 Emeryk Arpadowicz – król Węgier
 Amalryk z Montfort – francuski możnowładca, uczestnik krucjaty przeciwko katarom
 Emeryk Derencsényi – ban Dalmacji, Chorwacji i Slawonii
 Imre Hera – węgierski szachista, arcymistrz od roku 2007
 Imre Harangi – węgierski bokser, mistrz olimpijski
 Emeryk Hutten-Czapski – kolekcjoner, numizmatyk, uczony
 Emeryk August Hutten-Czapski – hrabia, polski polityk, dyplomata i wojskowy, baliw polskiej prowincji Zakonu Maltańskiego
 Emeric Jenei – rumuński piłkarz i trener piłkarski węgierskiego pochodzenia
 Imre Kálmán – węgierski kompozytor operetkowy
 Imre Kertész – węgierski pisarz żydowskiego pochodzenia, noblista
 Imre Lakatos – węgierski filozof matematyki i nauki
 Imrich „Imi” Lichtenfeld – twórca izraelskiego systemu walki Krav maga
 Imre Madách – węgierski dramaturg
 Imre Makovecz – architekt węgierski
 Imre Nagy – komunistyczny polityk węgierski, premier Węgier podczas rewolucji węgierskiej 1956
 Imre Németh – węgierski lekkoatleta, młociarz, mistrz olimpijski, rekordzista świata
 Emerich Polák – czeski chirurg
 Imre Pozsonyi – węgierski piłkarz i trener
 Imre Schlosser – węgierski piłkarz
 Imre Szabics – węgierski piłkarz
 Imre Thököly – węgierski polityk, przywódca powstania antyhabsburskiego, książę Siedmiogrodu
 Emeryk Zápolya – palatyn Węgier

Zobacz też 

 Legenda o Emeryku

Przypisy 

Męskie imiona germańskie
Emerencja

Emerencja, Emerencjana, Emerencjanna – imię żeńskie pochodzenia łacińskiego, o znaczeniu „ta, która się dobrze zasłużyła”. Chrześcijańską patronką tego imienia jest św. Emerencjana, rzymska męczennica.

Emerencja imieniny obchodzi 23 stycznia.

Przypisy

Bibliografia 
 

Żeńskie imiona łacińskie
Emiliana

Emiliana, Emilianna - żeński odpowiednik imienia Emilian. Patronką tego imienia w Kościele katolickim jest św. Emiliana, żyjąca w VI wieku.

Emiliana imieniny obchodzi 5 stycznia.

Znane osoby
Emilíana Torrini
Święta Emiliana

Żeńskie imiona łacińskie