Kakaowiec właściwy

Kakaowiec właściwy (Theobroma cacao L.) – gatunek rośliny z rodziny ślazowatych (Malvaceae), dawniej zaliczany do zatwarowatych (Sterculiaceae). Roślina pochodzi z wilgotnych lasów tropikalnych Ameryki Południowej i Środkowej, poza tym jest szeroko rozpowszechniony w uprawie. Obecnie największe powierzchnie upraw znajdują się w Afryce. Z nasion kakaowca właściwego wytwarza się proszek kakaowy oraz masło kakaowe.

Morfologia 
 Pokrój Wieczniezielone drzewo o zwartej koronie wysokości 10-15 m lub krzew do 5 m wysokości. Ma cienką, cynamonowo-brązową korę. 
 Liście Ulistnienie naprzemianległe. Liście podłużniejajowate do szerokolancetowatych, skórzaste. Mają długość 20-30 cm. Przyrastają przez cały rok.
 Kwiaty Różowe do czerwonych, osadzone na krótkich szypułkach wyrastających w pęczkach bezpośrednio z pnia i konarów. Takie zjawisko nazywa się kauliflorią. Kwiaty składają się z 5 czerwonych działek kielicha, 5 cytrynowożółtych z czerwonymi prążkami płatków korony, 1 pięciodzielnego słupka i 5 pręcików.
 Owoce Owalne jagody (250 × 100 mm), bruzdkowane lub gładkie o kształcie przerośniętego ogórka, . Okryte są grubą łupiną. Zawierają 20 do 60 płaskich lub kulistych nasion (tzw. ziaren kakaowych), , pogrążonych w przyjemnie pachnącym, czerwonawym miąższu o słodkawym smaku.

Nazewnictwo 
Naukowa nazwa rodzajowa nadana została przez Karola Linneusza, który zastąpił nazwę wcześniej stosowaną – Cacao, jako barbarzyńską, wywodzącą się z języka nahuatl (cacahoaquahuitl). Zostawił tę nazwę jednak jako epitet gatunkowy. Wprowadzona przez niego nazwa rodzajowa Theobroma wywodzi się z greckich słów θεoς (theos = bóg) oraz βρῶμα (broma = pożywienie).

Zbiory kakaowca na świecie 
Największymi eksporterami ziaren kakaowca w krajach afrykańskich są: Wybrzeże Kości Słoniowej, Ghana, Nigeria oraz Kamerun; w krajach amerykańskich: Brazylia, Ekwador, Dominikana, Kolumbia oraz Meksyk, a w krajach azjatyckich: Indonezja, Papua-Nowa Gwinea i Malezja.

Zastosowanie 
 Historia: Najstarsze ślady używania nasion kakaowca jako pożywienia stwierdzono w Ekwadorze w górnym biegu dopływów Amazonki na stanowisku archeologicznym datowanym na 5450–5300 lat BP. W Ameryce Środkowej znaleziska archeologiczne świadczą o wykorzystaniu tego gatunku od 3900 lat BP, a na terenach południowo-zachodniej części współczesnych Stanów Zjednoczonych od 1000 lat BP. 
 Surowiec: Dojrzałe owoce usypuje się w pryzmy, które pod przykryciem w ciągu 4-5 dni ulegają wstępnej fermentacji. Następnie wyłuskuje się nasiona, które poddawane są wtórnej fermentacji, a po niej suszone. Kolejnym krokiem jest prażenie i mielenie, w wyniku czego otrzymywana jest gęsta masa, z której w procesie tłoczenia otrzymuje się masło kakaowe, a odtłuszczone wytłoki, poddane powtórnemu mieleniu, przybierają postać proszku kakaowego (potocznie: kakao).

Uprawa 
 WymaganiaKakaowiec potrzebuje  wilgotnego, gorącego klimatu o małych amplitudach dobowych i rocznych temperatur, a taki charakter ma klimat okołorównikowy. Gatunek ten nie znosi silnych wiatrów oraz ostrego słońca, dlatego drzewo kakaowe najlepiej rozwija się pod osłoną wysokich drzew. Kakaowiec uprawia się na żyznych, głębokich i przewiewnych glebach dobrze odwadnianych.
 Pielęgnacja i zbiory Drzewa kakaowca sadzi się w rzędach w odległości 2-6 metrów. Drzewo zaczyna owocować między 3 a 5 rokiem od zasadzenia, a największe plony można zbierać gdy drzewo ma od 8 do 15 lat. Od 4 do 6 miesięcy po zakwitnięciu ukazują się owoce. 
 Występują dwa okresy zbiorów-główny od września do marca (80% zbiorów) i drugorzędny od kwietnia do września (20% zbiorów). Po zebraniu owoce rozcina się na pół i wyjmuje się z nich ziarna wraz z miąższem.

Przypisy

Bibliografia 
 
 Jan Falkowski, Jerzy Kostrowicki: Geografia rolnictwa świata. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2001.

Ślazowate
Rośliny przyprawowe
Rośliny przemysłowe
Rośliny psychoaktywne i używkowe
Kakao