Malczyce

Malczyce (, 1945–1946 Małoszyn) – wieś w Polsce położona w województwie dolnośląskim, w powiecie średzkim, siedziba gminy Malczyce. Na dzień 1 stycznia 2019 wieś liczyła 3216 mieszkańców.

Położenie i transport 
Miejscowość leży nad Odrą i rzeką Średzka Woda. We wsi znajduje się stacja kolejowa oraz port rzeczny Malczyce.

Podział administracyjny 
W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa wrocławskiego.

Demografia 
Według Narodowego Spisu Powszechnego (III 2011 r.) liczyły 3293 mieszkańców. Są największą miejscowością gminy Malczyce.

Historia 
 1202 – pierwsza historyczna wzmianka o Malczycach, odnotowanych jako własność księcia Henryka I
 1245 – przekazanie wsi klasztorowi cystersów w Lubiążu. Znane wówczas jako ośrodek piwowarstwa
 1267 – wzmianka o przeprawie, prawdopodobnie promowej, przez Odrę
 XIV/XV w. – osadnictwo niemieckie
 1412 – budowa młyna. Budynek zniszczony wkrótce (1428) przez husytów, pozostałości budowli zostały odkryte w roku 1930 podczas rekordowo niskiego stanu wód Odry
 1471 – dokument datowany na ten rok mówi o Malczycach: 

 1648 – koniec wojny trzydziestoletniej. Malczyce w jej wyniku bardzo ucierpiały, pozostało w nich jedynie 8 rodzin, a gospodarka została doszczętnie zniszczona
 1700 – Malczyce stają się wsią rycerską, należą do Gotfryda Gasto von Gastenau, a następnie rodu von Uechtritz. Miejscowość nabiera znaczenia jako ośrodek handlu solą. Ostatni skład solny przetrwał tu do 1923 r.
 XVIII w. – Malczyce liczyły około 1700 mieszkańców. Dopiero w XVIII stuleciu ustanowiono w Malczycach odpowiednik sądu wiejskiego. Do oceny winy stosowano tzw. Krzywą, której działanie można porównać do wywiadu środowiskowego. Właściwe sądy miały miejsce w wiejskiej karczmie. Pod koniec XVII w. Malczyce uzyskały prawo składu na sól, jednakże nie było to równoznaczne z posiadaniem praw miejskich – tych Malczyce nigdy jak dotąd nie uzyskały. Od połowy XVIII w. dalszy rozwój przyniósł miejscowości handel węglem. W roku 1742 w Malczycach powstał jeden z największych w Prusach skład węgla, a wkrótce po nim następne
 1790 – zakończenie budowy drogi łączącej Malczyce z Wałbrzychem
 1821 – wielki pożar
 1825 – uruchomienie pierwszej szkoły. Była ona dwuwyznaniowa, dla katolików i ewangelików.
 1840 – otwarcie cmentarza komunalnego
 1843 – powstaje firma Toepffer, koordynująca spedycję składowanych w Malczycach towarów
 1850 – powstaje szkoła dla dzieci z rodzin ewangelickich
 1890 – utworzono straż pożarną
 1897 – otwarcie cukrowni
 1898 – uruchomienie portu na Odrze i doprowadzenie linii kolejowej, (kolej państwowa w czterech kierunkach i kolej prywatna jedna linia.
 1900 – uruchomienie elektrycznego oświetlenia ulic
 1904 – oddanie do użytku domu zakonnego jadwiżanek. Podczas I wojny światowej pełnił on funkcję lazaretu
 1905 – ustanowienie parafii katolickiej – wcześniej miejscowy kościół był kościołem filialnym parafii w Chomiąży
 1903 – wybudowanie kościoła ewangelickiego
 1908 – powstanie parafii ewangelickiej
 1911
 powstaje kolejny zakład przemysłowy: Śląska Celuloza i Fabryki Papieru
 działalność charytatywną w Malczycach rozpoczyna ewangelicka „Diakonia”
 1925 – likwidacja urzędu wójta, Malczyce mimo braku praw miejskich wybrały burmistrza. Oddano do użytku stadion i kąpielisko, ulice zostały wybrukowane
 1928 – rozbudowa wsi w kierunku Wilczkowa w związku z zapotrzebowaniem przemysłu na robotników
 1937 – oddanie do użytku Zakładu Wodociągowego, zaopatrującego w wodę pitną całą miejscowość
 1939 – pożar w magazynie słomy. Po tym wydarzeniu zaprzestano jej składowania
 8 lutego 1945 – do Malczyc (niem. Maltsch) wkraczają oddziały Armii Czerwonej. Miejscowość została znacznie zniszczona w trakcie walk
 1950 – powstanie parafii prawosławnej, której przekazano dawny ewangelicki kościół
W lipcu 2017 roku odsłonięto pamiątkową tablicę upamiętniająca 20 rocznicę powodzi w 1997 rokupodczas obchodów 200 lecia Malczyc zorganizowanego przez Stowarzyszenie Sympatyków Malczyc i okolic. Po powodzi rozpoczęto budowę we wsi stopnia wodnego, który został ukończony w 2018 roku.

Zabytki 
Do wojewódzkiego rejestru zabytków wpisane są:
 kościół parafialny rzymskokatolicki pw. Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny, z l. 1904-05
 kościół ewangelicki z 1903 r., obecnie parafialna cerkiew prawosławna Zwiastowania Przenajświętszej Bogurodzicy Maryi, ul. Mickiewicza 29.

Galeria

Instytucje oświatowe 
 Szkoła Podstawowa im. Skarbów Dolnego Śląska w Malczycach
 Gminne Przedszkole w Malczycach
 Żłobek w Malczycach

Przypisy