alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Sabina (imię)

Sabina – żeński odpowiednik imienia męskiego Sabin.

Sabina imieniny obchodzi: 18 kwietnia, 29 sierpnia, 27 października, 5 grudnia.

Osoby noszące imię Sabina 
 święta Sabina (zm. 126) – męczennica, święta Kościoła katolickiego,
 Sabina z Avili (II/III wiek) – męczennica, święta katolicka,
 Poppea Sabina (ok. 30–65) – Rzymianka, żona cesarza rzymskiego Nerona,
 Vibia Sabina (88–137) – Rzymianka, żona cesarza rzymskiego Hadriana,
 Vibia Sabina – Rzymianka, córka cesarza rzymskiego Marka Aureliusza,
 Sabina Ddumba – szwedzka piosenkarka,
 Sabine Englert – niemiecka piłkarka ręczna, reprezentantka kraju,
 Sabina Lejzerowicz (zm. 1942) – polska pedagog,
 Sabine Moussier (ur. 1966) – meksykańsko-niemiecka aktorka,
 Sabine Petzl – austriacka aktorka,
 Sabina Valbusa – włoska biegaczka narciarska,
 Sabina Wojtala (ur. 1981) – polska łyżwiarka figurowa.

Przypisy 

Żeńskie imiona łacińskie
Samoobrona

samoobrona powszechna – powszechny obowiązek obrony państwa
 samoobrona (walka)
 Samoobrona ludowa – formacja utworzona w Galicji w 1848 z ludności ruskiej
 Samoobrony kresowe (1918–1919) – polskie ochotnicze formacje wojskowe w latach 1918–1919
 Polska samoobrona na Wołyniu – zgrupowania polskiej ludności cywilnej i oddziałów Armii Krajowej na Wołyniu w latach 1943–1944 
 partia Samoobrona Rzeczpospolitej Polskiej (w latach 1992–2000 działająca jako Przymierze Samoobrona)
 partia Samoobrona (w latach 2010–2011 działająca jako Nasz Dom Polska – Samoobrona Andrzeja Leppera)
 partia Samoobrona Narodu Polskiego (2005–2006, od 2006 działająca jako Obrona Narodu Polskiego)
 partia Samoobrona Ruch Społeczny (2006–2007)
 partia Samoobrona-Odrodzenie (2007–2008)
 Związek Zawodowy Rolnictwa „Samoobrona”
 Japońskie Siły Samoobrony – japońska „armia”
Szarłat wyniosły

Szarłat wyniosły, szarłat wiechowaty, amarantus, amarant (Amaranthus cruentus L.) – gatunek rośliny z rodziny szarłatowatych. Prawdopodobnie pochodzi z Ameryki Środkowej, obecnie jest uprawiany w wielu rejonach świata.

Zastosowanie 
Roślinę tę uprawiano na nasiona już ponad 4000 lat p.n.e. w Ameryce Północnej i Południowej, w Europie zaś pojawiła się na przełomie XVI i XVII w.. Szarłat ten był, obok kukurydzy, ziemniaka i fasoli, podstawową rośliną uprawną Inków i Azteków. Bywa nazywany „zbożem XXI wieku”. 

Nasiona szarłatu uprawnego mają wysoką wartość odżywczą i są szeroko stosowane w piekarnictwie, przemyśle cukierniczym i farmaceutycznym.  Nasiona nie zawierają glutenu, mogą zatem być stosowane w diecie dzieci chorych na celiakię. 

Masa nadziemna roślin może być wykorzystana jako zielonka, susz i kiszonka. Ponadto amarant należy do grupy roślin charakteryzujących się specyficznym mechanizmem fotosyntezy typu C4, o wyższej i sprawniejszej efektywności wiązania CO2 atmosferycznego w porównaniu z roślinami o bardziej rozpowszechnionym mechanizmie fotosyntezy typu C3.

W Polsce ponad 90% upraw znajduje się na Lubelszczyźnie. Od pewnego czasu znów cieszy się popularnością jako surowiec na paszę, mąkę i kaszę bezglutenową, a więc przydatną dla osób uczulonych na tę substancję. Chętnie spożywany też przez wegetarian, gdyż posiada wszystkie aminokwasy egzogenne.

Nazwa 
Łacińska nazwa rośliny jest źródłem nazwy barwy amarantowej, koloru wypustek przy kołnierzach jednego z historycznych polskich mundurów wojskowych. Używa się też zamiennie określenia barwy szkarłatnej.

Wartość odżywcza

Przypisy 

Szarłatowate
Zboża rzekome
Kuchnia meksykańska
Kuchnia peruwiańska
Somali Francuskie

Somali Francuskie (fr. Somalie française) – dawne terytorium zamorskie Francji, położone na obszarze dzisiejszego państwa Dżibuti w północno-wschodniej Afryce (tzw. Róg Afryki), które obejmowało kolonizowane wcześniej i połączone w 1894 r. tereny Dżibuti i Obock. Nazwa ta była używana w latach 1894-1967. 

Somali Francuskie było kolonią francuską od 1896 roku. W tym też roku ośrodek administracyjny kolonii przeniesiony został z Obock do miasta Dżibuti, dysponującego bardzo dobrymi warunkami dla rozbudowy portu morskiego. 

Wkrótce po ustanowieniu władzy kolonialnej na tych terenach Francuzi przystąpili do budowy linii kolejowej do Etiopii. Miała ona wieść z miasta Dżibuti w głąb lądu i służyć transportowi towarów, miała także umożliwić intensywniejszą penetrację europejską. W 1901 r. uruchomiony został regularny ruch na trasie Dżibuti–Dire Daua. W kolejnych latach linia była konsekwentnie rozbudowywana i w 1917 r. połączyła Dżibuti ze stolicą Etiopii, Addis Abebą.

W 1946 r. Somali Francuskiemu przyznano status terytorium zamorskiego. 

28 września 1958 r. w Somali Francuskim zorganizowane zostało referendum, które miało zadecydować o przyszłości kraju oraz jego stosunku do budowanej przez Francję Wspólnoty Francuskiej. Efektem referendum było utrzymanie dotychczasowego statusu zamorskiego terytorium Francji.

W sierpniu 1966 r. miały miejsce zamieszki, których powodem były odmienne aspiracje dwóch głównych narodów, zamieszkujących kraj. Issowie domagali się przyłączenia kraju do niepodległej Somalii, natomiast Afarowie byli temu przeciwni. 19 marca 1967 r. przeprowadzone zostało nowe referendum, w którym większość głosujących opowiedziała się za utrzymaniem statusu zamorskiego terytorium Francji, jednak z rozszerzoną autonomią. Ponieważ władze francuskie chcąc uniemożliwić przyłączenie kraju do Somalii przyznały prawo głosu tylko części Issów, ci uznali referendum za zmanipulowane i rozpoczęli antyfrancuskie demonstracje. 

12 maja 1967 r. nowe Zgromadzenie Terytorialne Francuskiego Somali zadecydowało o zmianie nazwy kraju, który miał się odtąd nazywać Francuskie Terytorium Afarów i Isów.

Przypisy 

Francuskie kolonie
Historia Afryki
Historia Dżibuti
Historia Somalii
Somali Brytyjskie

Somali Brytyjskie (ang. British Somali; także pod nazwą Somaliland) – dawny brytyjski protektorat, położony w Afryce Wschodniej, na Półwyspie Somalijskim. 

Wielka Brytania objęła terytorium protektoratem w 1884 roku. Terytorium Somali Brytyjskiego objęło okręgi Zeila i Berbera. Stolicą protektoratu została Berbera. Od sierpnia 1940 do marca 1941 roku Somali Brytyjskie znajdowało się pod okupacją włoską.

26 czerwca 1960 roku Somali Brytyjskie uzyskało niepodległość, by już 1 lipca wraz z Terytorium powierniczym Somalii utworzyć republikę Somalii. 18 maja 1991 roku, w wyniku załamania się rządu somalijskiego, wystąpił z unii i ogłosił swoją niepodległość pod nazwą Somaliland. Prezydentem Somalilandu został Abdurahman Ahmed Ali Tur. Nowe państwo nie zostało uznane przez społeczność międzynarodową.

Zobacz też 
 Somalia
 Somaliland
 Somali Francuskie
 Somali Włoskie

Przypisy

Bibliografia 
 
 
 
 

Dawne terytoria zależne Wielkiej Brytanii
Historia Somalii
Historia Somalilandu
Somali Włoskie

Somali Włoskie (wł. Somalia italiana; som. Dhulka Talyaaniga ee Soomaaliya; arab. الصومال الإيطالي, trb. Al-Sumal Al-Italiy) – kolonia włoska w Afryce, w południowej części Półwyspu Somalijskiego, istniejąca w latach 1905–1936.

Historia 
W 1885 roku władze Królestwa Włoch utworzyły placówki handlowe na wybrzeżu Oceanu Indyjskiego w oparciu o zapisy porozumienia zawartego z sułtanem Zanzibaru, tytularnym władcą tego obszaru. Trzy lata później miejscowy sułtan Hobio zaakceptował włoski protektorat, stając się jednocześnie lojalnym sojusznikiem Włoch. 

W 1891 roku cały przybrzeżny obszar, rozciągający się od Raas Caseyr do rzeki Dżuba znajdował się pod panowaniem Włoch. Przez kilka lat rząd włoski dzierżawił prawa handlowe i obowiązek utrzymania porządku na somalijskim wybrzeżu prywatnej kompanii, jednak ta okazała się być niezdolna do poradzenia sobie z narastającym lokalnym oporem, dowodzonym przez Mohammeda Abdullaha Hassana, somalijskiego przywódcę religijnego i bohatera narodowego. Z tego powodu Włochy przejęły bezpośrednią kontrolę nad Somali Włoskim w 1905 roku.

Po zajęciu przez Włochy Etiopii w następstwie wojny z tym krajem z lat 1935–1936 Somali Włoskie wraz z Etiopią i Erytreą weszło w skład Włoskiej Afryki Wschodniej, utworzonej 1 czerwca 1936 roku. W 1941 roku, w ramach kampanii wschodnioafrykańskiej z okresu II wojny światowej Włoska Afryka Wschodnia została wyzwolona przez siły działające pod auspicjami Wielkiej Brytanii.

Terytorium Somali Włoskiego znajdowało się pod administracją brytyjską do 1 kwietnia 1950 roku, kiedy to zostało przekazane Włochom jako terytorium powiernicze ONZ. 1 lipca 1960 roku Somali Włoskie razem z Somali Brytyjskim utworzyło niepodległą Republikę Somalii.

Mapy

Zobacz też  
 Półwysep Somalijski
 Somalia
 Somali Brytyjskie
 Somali Francuskie
 Somaliland
 Etiopia

Przypisy 

Historia Somalii
Włoskie kolonie
Schizma

Schizma – rozłam między wyznawcami jednej religii, ideologii lub grupy kultowej.

Do najważniejszych schizm w świecie chrześcijańskim należą:
 wielka schizma wschodnia (1054) – między prawosławiem i rzymskim katolicyzmem,
 wielka schizma zachodnia (1378–1417),
 anglikanizm (1534).

Do współczesnych ruchów schizmatycznych można zaliczyć reakcję Kościoła rzymskokatolickiego w Niemczech na postanowienia Vaticanum I, a także powstanie kościołów starokatolickich (1870). W XX wieku po soborze watykańskim II za schizmę można uznać sedewakantystów, dla których ostatnim papieżem był Pius XII; uważają oni, że jako jedyni są katolikami.

Zobacz też 
 apostazja
 herezja

Przypisy
Strefa Kanału Panamskiego

Strefa Kanału Panamskiego (, ) – pas terenu wzdłuż Kanału Panamskiego o szerokości ok. 16 km wydzierżawiony w 1903 roku Stanom Zjednoczonym przez nowo utworzone państwo Panamę. Pozostawał pod amerykańską administracją do 1999.

Na tym terenie w latach 1904–1914 Amerykanie dokończyli budowę Kanału Panamskiego. Układ między USA i Panamą przyznawał Amerykanom prawo „wieczystego” użytkowania Kanału po opłaceniu jednorazowo 10 mln dolarów i corocznej wpłacie 250 tys. dolarów (później opłatę tę podnoszono). Strefa Kanału, o powierzchni blisko 1700 km², z tego 2/5 to wody wewnętrzne, znajdowała się pod wyłączną jurysdykcją Stanów Zjednoczonych. W latach 70. Panama zażądała rewizji traktatu, domagając się odzyskania suwerenności na tym terenie oraz udziału w zyskach z użytkowania Kanału. Jednocześnie uznała obecność Amerykanów (około 1/3 z 45 tys. mieszkańców w 1970, w tym także wojskowi) w Strefie za nielegalną okupację terytorium kraju. W roku 1977 podpisano nowy traktat, na mocy którego dwa lata później przekazano Panamie około 65% terytorium Strefy. Pozostały teren został ogłoszony terytorium neutralnym i przeszedł pod wspólną administrację Panamy i USA aż do 1999, kiedy przekazano go w całości Panamie.

Przypisy 

Geografia Panamy
Panama w XX wieku
Stany Zjednoczone w XX wieku
Strefy umiarkowane

Strefy umiarkowane, ściślej strefy umiarkowanych szerokości geograficznych – strefy oświetlenia kuli ziemskiej, obejmujące obszary na obu półkulach położone między zwrotnikami a kołami podbiegunowymi, sąsiadując ze strefami podbiegunowymi i strefą międzyzwrotnikową. W rocznym przebiegu promieniowania słonecznego strefa umiarkowana północna i południowa otrzymuje jego najwięcej w półroczu wiosenno-letnim, gdy dni są długie.

W strefach umiarkowanych szerokości Słońce nigdy nie góruje w zenicie ani nigdy nie występuje dzień polarny i noc polarna. W przesilenie letnie w pobliżu zwrotnika Raka Słońce osiąga prawie 90° wysokości nad horyzontem, a w pobliżu koła podbiegunowego południowego ledwo ponad 0°. W czasie przeciwnego przesilenia Słońce przy zwrotniku świeci prawie 43° nad horyzontem. Oznacza to dużą zmienność roczną trwania dnia i nocy. Przykładowo w Polsce najdłuższy dzień (pierwszy dzień kalendarzowego lata) trwa od 16 godzin i 10 minut na południu do 17 godzin i 20 minut na północy, natomiast najkrótszy (pierwszy dzień kalendarzowej zimy) jest na północy - krótszy o ponad 10 godzin, a na południu o prawie 8 godzin.   

W strefach umiarkowanych tworzą się atmosferyczne komórki Ferrela i masy powietrza polarnego. Strefy te do pewnego stopnia pokrywają się ze strefami klimatu umiarkowanego, ale też podzwrotnikowego.

Przypisy 

Strefy geograficzne
Strefa międzyzwrotnikowa

Strefa międzyzwrotnikowa (strefa gorąca, tropikalna, tropiki od  ‛zwrotny krąg’) – jedna ze stref oświetlenia kuli ziemskiej, obejmująca obszar położony między zwrotnikami Raka (23°26′16″N) i Koziorożca (23°26′16″S). W ciągu roku w każdym miejscu tej strefy Słońce dwa razy znajduje się w zenicie – z wyjątkiem zwrotników, gdzie zenitalne górowanie Słońca zachodzi tylko raz. Poza tą strefą Słońce nigdy nie góruje w zenicie.

Klimat w strefie międzyzwrotnikowej 
Warunki klimatyczne w strefie międzyzwrotnikowej różnią się istotnie od tych na szerokościach umiarkowanych i wysokich. Wiąże się to z występowaniem w przeciągu całego roku dodatniego bilansu cieplnego. Dodatni bilans cieplny poprzez istnienie małych i wolno zmieniających się poziomych gradientów termicznych wymusza istnienie względnie stałej cyrkulacji atmosfery.

Istnienie stacjonarnych wyżów subtropikalnych związane jest z osiadaniem w rejonach leżących w strefach szerokości geograficznej od 35° do 25° powietrza z górnych warstw troposfery. Zstępujące powietrze ogrzewa się adiabatycznie, w związku z czym masy powietrza tworzące środkowe części tych wyżów są w dolnej troposferze gorące i bardzo suche. W takich warunkach brak jest możliwości rozwoju zachmurzenia i występowania opadów, a promienie słoneczne mają nieograniczony dostęp do powierzchni.

Brak opadów i silna insolacja, zwiększająca poprzez intensywne parowanie deficyt wody w tej strefie, powodują, że na obszarach lądowych leżących w tej strefie występują obszary pustyń i półpustyń. Silna insolacja wywołuje również w warunkach suchości podłoża bardzo silne nagrzewanie się powierzchni gruntu. Ciepło to poprzez wymianę turbulencyjną jest przekazywane do atmosfery, co sprawia, że temperatura powietrza jeszcze bardziej wzrasta, a wilgotność względna powietrza maleje. Brak zwartej pokrywy roślinnej i silna turbulencja powodują, że do mas powietrza dostają się duże ilości pyłów z powierzchni gruntu nie pokrytego roślinnością. Powoduje to zmniejszanie się przezroczystości powietrza.

Nad obszarami morskimi sytuacja jest bardziej złożona, gdyż wody morskie w tej strefie są relatywnie chłodne, chłodniejsze od opadającego powietrza, którego temperatura jest na ogół równa lub wyższa od , wilgotność względna wynosi około 20%, a Td =  (na wysokości około 400 m nad poziomem morza). Masy gorącego, opadającego powietrza ochładzają się w kontakcie z wodą, w związku z czym nad powierzchnią oceanu powstaje warstwa powietrza chłodniejszego od znajdującego się wyżej. Jest to warstwa inwersyjna, w której temperatura osiąga najniższe wartości przy powierzchni oceanu i wzrasta wraz z wysokością. Istnienie warstwy inwersyjnej uniemożliwia rozwój konwekcji (prądów wstępujących), w wyniku powstania w niej równowagi stałej. Z tego powodu brak tam możliwości wystąpienia zachmurzenia konwekcyjnego (chmur o budowie pionowej).

Zobacz też 
 strefy umiarkowane
 strefa podbiegunowa

Strefy geograficzne
Sekwenty Gentzena

Sekwenty Gentzena – jeden z najprostszych sposobów automatycznego dowodzenia twierdzeń rachunku zdań. Został opracowany przez Gerharda Gentzena w 1934 roku. Znany jest również pod nazwą system LK od niemieckiej nazwy Logischer Kalkül. Jest to jednocześnie jedna z formalizacji rachunku predykatów.

Każdy sekwent składa się ze zbioru {ai} poprzedników i zbioru {bj} następników, połączonych zależnością (którą mamy udowodnić) – jeśli wszystkie ai są prawdziwe, to któreś z bi jest prawdziwe.

Dowodzenie zaczyna się od jednego sekwentu z pustym zbiorem poprzedników i zbiorem następników składających się z twierdzenia, które zamierzamy udowodnić.

Wykonujemy następujące kroki:
 złożone zależności, takie jak implikacja, równoważność itd. zastępujemy alternatywami, koniunkcjami i negacjami;
 następnik będący alternatywą (M ∨ N) zastępujemy dwoma następnikami: M, N;
 poprzednik będący koniunkcją (M ∧ N) zastępujemy dwoma poprzednikami: M, N;
 następnik będący negacją (¬ M) zastępujemy poprzednikiem bez negacji: M;
 poprzednik będący negacją (¬ M) zastępujemy następnikiem bez negacji: M;
 jeśli kilka następników jest identycznych można zachować tylko jeden z nich;
 jeśli kilka poprzedników jest identycznych można zachować tylko jeden z nich;
 jeśli następnik jest koniunkcją (M ∧ N) zamieniamy sekwent na dwa, o tych samych poprzednikach, i następniku (M ∧ N) zastąpionym odpowiednio przez M i N;
 analogicznie, jeśli poprzednik jest alternatywą (M ∨ N) zamieniamy sekwent na dwa, o tych samych następnikach, i poprzedniku (M ∨ N) zastąpionym odpowiednio przez M i N;
 jeśli wszystkie następniki i poprzedniki sekwentu są zmiennymi zdaniowymi i żadna z nich nie występuje jednocześnie w następniku i poprzedniku, twierdzenie jest fałszywe;
 jeśli wszystkie następniki i poprzedniki sekwentu są zmiennymi zdaniowymi i chociaż jedna z nich występuje jednocześnie w następniku i poprzedniku, sekwent jest poprawny i przystępujemy do analizy kolejnego sekwentu; jeśli był to już ostatni sekwent twierdzenie jest prawdziwe.

Przykład działania:
 {}, {p ∨ ¬ p} – rozbijamy alternatywę w następniku
 {}, {p, ¬ p} – przenosimy negację na drugą stronę
 {p}, {p} – zmienna p się powtarza
 prawda

W logice pierwszego rzędu można pokazać zupełność i poprawność systemu Gentzena.

Linki zewnętrzne 
 

Automatyczne dowodzenie twierdzeń
Skład tekstu

Skład – termin zecerski (dziś już historyczny) oznaczający tekst, który powstał fizycznie, czyli został ułożony z czcionek lub wierszy linotypowych (a także innych elementów, jak monotypy, linie czy justunek). Skład ma postać szpalty i będzie dopiero łamany. Składem jest także tabela, już złożona, ale jeszcze nie włamana w kolumnę.

Czynność, w wyniku której powstawał tekst uformowany w taki sposób, nazywano składaniem, i to niezależnie od tego, czy odbywała się ona całkowicie ręcznie, czy też pomagały w niej w pierwszej fazie maszyny odlewające linotypy i monotypy.

Podstawowymi cechami złożonego tekstu były: ustalony krój pisma w określonej odmianie i stopniu oraz szerokość wierszy.

Współczesność 
W DTP za niezbyt dokładny odpowiednik składu należy uważać sam tekst w takiej postaci, że można nim dowolnie dysponować w programach komputerowych (a więc tekst zapisany w postaci znaków, a nie obrazu). Za czynność składania można uznać dowolną metodę pozyskania tekstu, a więc: przepisanie tekstu z klawiatury, utworzenie go w programie OCR, wydobycie danych tekstowych z pliku o dowolnym formacie itp. Za typowy program do składu tekstu należy uważać edytor tekstu, natomiast programy określane jako programy do składu publikacji, są tak naprawdę programami do ich łamania (chociaż oferują również możliwości wprowadzania tekstu ręcznie znak po znaku), ponieważ publikacji się nie składa, składa się tekst, który później będzie łamany na stronach publikacji.

Wybór terminów związanych ze składem 
 skład gorący – skład, przy wytworzeniu którego na którymkolwiek z etapów doszło do roztopienia stopu drukarskiego. Zwyczajowo oznacza to odlewanie tekstu w postaci wierszy linotypowych, a także maszynowe odlewanie tekstu w postaci ułożonych już, ale pojedynczych czcionek – monotypów. Skład gorący jako szybszy, zmechanizowany jest antonimem powolnego składu ręcznego.
 skład komputerowy – skład wykonany w całości za pomocą programów komputerowych.
 skład maszynowy – skład, który powstał w dużym stopniu metodami zautomatyzowanymi. Zawiera się w tym pojęciu zarówno skład gorący, jak i składanie czcionek w składopisach (urządzenia sterujące maszynami zecerskimi), jak i praca na urządzeniach fotoskładu, ale termin ten oznacza również pracę na komputerze w programie do składu.
 skład ręczny – ręczne układanie tekstu z czcionek.

Zobacz też 
 doskład
 łamanie tekstu
 przełamanie tekstu
 przeskład tekstu
 typografia

Przypisy
Simon Bolivar (1979)

Simon Bolivar - trójmasztowy bark zwodowany w roku 1979 w hiszpańskiej stoczni Celaya w Bilbao, dł. 82,4 m, pow. ożaglowania 1850 m², 1024 BRT. Pływa pod banderą Wenezueli jako żaglowiec szkolny marynarki wojennej. Na dziobie galion przedstawiający alegorię wenezuelskiej Niepodległości. Nazwa żaglowca pochodzi od południowoamerykańskiego bohatera walk o niepodległość Simona Bolivara.

W swej pierwszej podróży oceanicznej w roku 1980 odwiedził Europę, w 1983 roku brał udział w paradzie żaglowców z okazji 300-lecia Filadelfii, a w roku następnym w pierwszych w swej historii regatach wielkich żaglowców na trasie Bermudy − Halifax.

Przypisy

Bibliografia 
 
 

Barki (żaglowce)
Simón Bolívar
Żaglowce szkolne marynarek wojennych
Statki z XX wieku
Spintronika

Spintronika (elektronika spinowa, magnetronika) jest odmianą elektroniki. Podczas gdy w tradycyjnych układach scalonych nośnikiem informacji są zmiany w przepływie prądu, w spintronice brany jest pod uwagę również spin elektronu.

W konwencjonalnych układach elektronicznych elementem aktywnym (czynnym) jest na ogół ładunek elektronu, chociaż w niektórych przypadkach spin elektronu odgrywa pewną rolę jako źródło ferromagnetyzmu, to jednak rola ta jest drugorzędna. Spintronika stwarza nowe perspektywy pojawienia się możliwości konstrukcji elementów elektronicznych z zaplanowaną strukturą spinową (np. tzw. komputerów kwantowych).

W spintronice spin elektronu jest aktywnym elementem na równi z jego ładunkiem elektrycznym. Spintronika odgrywa dużą rolę w informatyce kwantowej, w tym w problemach związanych z kwantowymi obliczeniami wykorzystującymi spin elektronu. Spintronika to nowa gałąź tzw. elektroniki mezoskopowej, która wyłoniła się stosunkowo niedawno i jest w początkowej fazie swojego rozwoju.

Linki zewnętrzne
Spriggina

Spriggina – rodzaj wymarłego zwierzęcia występującego w ediakarze. Posiadało segmentowane ciało osiągające kilka centymetrów długości. Istnieją przypuszczenia, że Spriggina był drapieżnikiem. Na spodniej części ciała miał dwa rzędy ciężkich płyt, natomiast jego wierzch pokrywał jeden rząd. Kilka przednich połączonych segmentów tworzyło głowę, na której mogły się znajdować proste oczy i czułki.

Pozycja systematyczna rodzaju Spriggina jest obecnie nieznana. Spekulowana jest jej przynależność do pierścienic, stawonogów, parzydełkowców lub nawet szkarłupni. Prawdopodobnie jest krewnym lub przodkiem trylobitów. Klasyfikację utrudnia brak nóg lub płetw.

Dane podstawowe 
Cechy Spriggina floundersi:
 pokrycie ciała: pseudopierścienie;
 głowa: brak prawdziwej głowy;
 uzębienie: brak;
 szyja: brak;
 kończyny przednie: brak;
 kończyny tylne: brak;
 ogon: brak;
 inne: przypomina robaka

Wymiary średnie:
 długość ciała ok. 7 cm;
 wysokość ok. 1 cm;
 masa 100–200 g.

Pożywienie:: glony

Okres występowania: neoproterozoik, ok. 570 mln lat temu.

Biotop: dno oceanu.

Znaczenie nazwy:
 Spriggina – od drugiego odkrywcy R.C. Sprigga

Bibliografia 
 

Fauna ediakarska
Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1958 roku
Sekstans

jednostka czasu równa 1/6 godziny
 łacińska nazwa gwiazdozbioru Sekstantu
 sekstans – drobna moneta rzymska = 1/6 asa
 przyrząd nawigacyjny inaczej zwany sekstantem

Przypisy
Synkopa

synkopa (fonetyka)
 synkopa (muzyka)
 Synkopa (czasopismo)
Strefa wolnego handlu

Strefa wolnego handlu – obszar wewnątrz którego zniesiono cła i inne opłaty na wszystkie lub niektóre towary. Utworzenie strefy wolnego handlu, w przeciwieństwie do unii celnej, nie pociąga za sobą określenia wspólnej zewnętrznej taryfy celnej, wymaga więc utrzymania kontroli celnej na granicach podmiotów tworzących strefę w celu zbadania pochodzenia towaru.

Przykłady stref wolnego handlu:
 AFTA
 Północnoamerykański Układ o Wolnym Handlu

Zobacz też 
 Transatlantic Trade and Investment Partnership (TTIP)
 CETA
Swing (jazz)

Swing (z ang. „kołysać się”) – kierunek muzyki jazzowej popularny na przełomie lat 30. i 40. XX wieku. Swing to muzyka synkopowana, w której dużą rolę gra sekcja rytmiczna współpracująca z instrumentami dętymi.

Historia swingu 
Swing narodził się w USA w latach 30. i zyskał popularność w następnym dziesięcioleciu, szczególnie po 1935 roku. Umownie za początek tzw. ery swingu uznaje się dzień 21 sierpnia 1935 roku, kiedy to Benny Goodman Orchestra, licząca wówczas czternastu muzyków, dała bardzo pozytywnie odebrany przez publiczność koncert w Palomar Ballroom w Los Angeles. Muzykę swingową wykonywały zazwyczaj big-bandy; do najsławniejszych należały zespoły bigbandowe Counta Basiego, Benny’ego Goodmana, Duke’a Ellingtona i Glenna Millera.

W okresie II wojny światowej swing był bardzo lubiany w innych państwach, zwłaszcza dlatego, że jako symbol dekadenckiego Zachodu był wyrazem walki przeciwko totalitaryzmom, zarówno narodowosocjalistycznemu, jak i komunistycznemu. Niemniej był on także popularny wśród obywateli III Rzeszy niepopierających reżimu Hitlera. Swing stał się też symbolem oporu przeciwko sowieckiej władzy w krajach podporządkowanych Moskwie po 1945 roku. W latach 1949–1954 władze kojarzyły ze swingiem przede wszystkim bikiniarzy.

Swing stracił na popularności wraz z zakończeniem drugiej wojny światowej. Przemiany społeczne i gospodarcze związane z powrotem amerykańskich żołnierzy do domów i przedwojennej pracy doprowadziły do narodzin jazzu nowoczesnego oraz popularnej muzyki rozrywkowej

Do muzyki swingowej tańczone są różne odmiany tańca o tej samej nazwie.

Przypisy 

Swing
Konflikty zbrojne w historii Polski

Lista konfliktów zbrojnych w dziejach Polski w układzie chronologicznym i podziale na okresy.

Legenda:

Polska Piastów

Polska Jagiellonów

Rzeczpospolita Obojga Narodów

Zabory

Czasy współczesne

Zobacz też 
 wojny moskiewskie
 wojny polsko-krzyżackie
 dymitriady
 historia wojska polskiego
 Wojsko Polskie w operacjach pokojowych

Przypisy

Bibliografia 
 

Konflikty zbrojne w Europie
 
Polska
Sztylet zecerski

Sztylet zecerski (w żargonie – szpilorek) – podstawowe narzędzie zecera, gruby szpikulec z drewnianą rękojeścią zakończoną na płasko. Ułatwiał on wstawianie bądź wyjmowanie czcionek i wierszy ze składu zecerskiego.

Zobacz też 
 zecerstwo

Przypisy 

Zecerstwo
Spółka

Spółka () – rodzaj działalności osób fizycznych lub prawnych oparty na umowie albo statucie, a mający zazwyczaj na celu prowadzenie działalności gospodarczej.

Spółka stanowi formę współdziałania (zrzeszenia) podmiotów prawa cywilnego w ramach wyodrębnionej normatywnie odrębnej instytucji prawnej.

Spółki systematyzuje się najczęściej według gałęzi prawa, która je reguluje. W prawie polskim wyróżnia się:
 spółki prawa administracyjnego, które są zrzeszeniami osób powoływanymi do nadzoru nad wspólnymi przedsięwzięciami:
 spółki wodne
 spółki do zagospodarowania wspólnot gruntowych
 spółki prawa cywilnego: obecnie jest to tylko spółka cywilna, która jest umową opisywaną w Kodeksie cywilnym. Oznacza to, iż nie jest ona podmiotem żadnych praw ani obowiązków, nie posiada majątku – w obrocie występują natomiast wspólnicy spółki cywilnej, będący przedsiębiorcami, a wszelki majątek jest majątkiem wspólników i stanowi ich współwłasność łączną (bezudziałową).
 spółki prawa handlowego (handlowe), które są (w pewnym uproszczeniu) odrębnymi podmiotami prawa, tworzonymi na podstawie odpowiednich umów:
 spółki osobowe:
 spółka jawna
 spółka partnerska
 spółka komandytowa
 spółka komandytowo-akcyjna
 spółki kapitałowe:
 spółka z ograniczoną odpowiedzialnością
 prosta spółka akcyjna
 spółka akcyjna
 spółki paneuropejskie:
 spółka europejska
 europejskie zgrupowanie interesów gospodarczych

Niektóre spółki, ze względu na ich specyficzne cechy pozanormatywne, określa się mianem „lwiej spółki” lub „spółki cichej”, inne spółki w oparciu o cechy normatywne kwalifikuje się jako spółki jednoosobowe, spółki dominujące, spółki powiązane, spółki zależne i spółki publiczne.

Zobacz też 

 kodeks cywilny
 kodeks spółek handlowych
 jednoosobowa spółka Skarbu Państwa

Przypisy 

Prawo zobowiązań
Prawo handlowe
Stop drukarski

Stop drukarski – stop ołowiu z cyną i antymonem stosowany w różnych proporcjach składników do odlewania czcionek i innych elementów składu zecerskiego. Można wyróżnić następujące stopy:

 stop czcionkowy – do odlewania czcionek do składania ręcznego;
 stop justunkowy – do odlewania wszystkich rodzajów justunku;
 stop linomonotypowy, zwany stopem uniwersalnym – stosowany zarówno do odlewania składu wierszowego w składarkach wierszowych (linotypowych), jak i składu czcionkowego w odlewarkach monotypowych;
 stop monotypowy – do odlewania składu czcionkowego, jak i dolewek, linii, ornamentów, tytułów oraz pism dużych stopni.

Stop drukarski służył do produkowania przeważającej większości elementów składu zecerskiego, jedynie czcionki w dużych stopniach pisma (tzw. czcionki afiszowe) wykonywano z twardych gatunków drewna, a później także z tworzywa sztucznego, natomiast linie (szczególnie te cienkie), jako elementy wąskie i długie, a przez to niewytrzymałe mechanicznie, wykonywano z mosiądzu.

Zobacz też 
 zecerstwo

DTP
Stopy
Stop Lichtenberga

Stop Lichtenberga – niskotopliwy stop metali o składzie wagowym:
 bizmut 50%
 ołów 30%
 cyna 20%
Jego temperatura topnienia określana jest jako 91,6 °C lub 100 °C. Został otrzymany przez niemieckiego naukowca Georga Christopha Lichtenberga.

Zobacz też 
 stop Wooda (ttopn. 66,5–71 °C)
 stop Lipowitza (ttopn. 70–73 °C)
 stop Rosego (I: ttopn. 96–110 °C; I: ttopn. 90 °C)
 stop Newtona (ttopn. 96–97 °C)

Przypisy 

Stopy metali nieżelaznych
Bizmut
Cyna
Ołów
Spaghetti

Spaghetti  – rodzaj długiego, cienkiego makaronu, podstawa dań tradycyjnej kuchni włoskiej. W języku polskim słowo to bywa również używane w odniesieniu do potraw z tego makaronu.

Typowe danie składa się z porcji świeżo ugotowanego makaronu wymieszanego z odpowiednim sosem i opcjonalnie posypanego serem (we Włoszech najczęściej parmezanem lub pecorino).

Gotowanie makaronu 
Spaghetti składa się z długich (do ok. 80 cm), prostych i dość grubych nitek. Produkuje się je z twardych odmian mąki pszenicznej tzw. pszenicy durum.

Makaron ten "wkręca się" bez łamania do dużej ilości osolonej wody (1 litr wody na każde 100 g). Następnie gotuje się go przez 8-12 minut (zależnie od rodzaju), odcedza się wodę, miesza makaron z sosem i podaje na stół. Spaghetti nie należy zalewać zimną wodą.

Dobrze ugotowane spaghetti powinno być al dente (wł. na ząb), tzn. lekko twarde, ale nie surowe. Po rozciągnięciu i przełamaniu dobrze ugotowanego makaronu, nitka wydaje charakterystyczny trzask, a w jej przekroju widoczna jest niewielka kropeczka, świadcząca o nieprzegotowaniu. Nadmierne rozgotowywanie spaghetti jest najczęstszym błędem przy jego przyrządzaniu.

Galeria

Przypisy

Bibliografia 
 Tom Bridge, Potrawy z makaronu, Parragon, 2004, s.5,36,70,78,82,90,140,194,198,208, 
 Carla Vanoni, Makarony, SPAR, Warszawa, ss.12-15, 

Włoskie makarony
Sterquilinus

Sterquilinus, także Stercutus ("nawóz") – w mitologii rzymskiej był bogiem użyźniania ziemi. Być może był równoznaczny z Picumnusem; imię to stosowano także wobec Saturna.

Bóstwa rolnicze w mitologii rzymskiej
SDRAM

SDRAM (od ) – rodzaj pamięci DRAM pracującej synchronicznie z magistralą systemową, co odróżnia ją od klasycznej pamięci DRAM typu FPM i EDO, które pracują asynchronicznie.

Generacje SDRAM 
Początkowo pod nazwą SDRAM kryły się układy obecnie nazywane SDR SDRAM (przedrostek SDR pojawił się po wprowadzeniu pamięci DDR SDRAM).

Obecnie do rodziny pamięci SDRAM zaliczamy:
 SDR (single data rate)
SDR SDRAM (przepustowość od 533 MB/s do 1066 MB/s)
 DDR (double data rate)
 DDR SDRAM (przepustowość od 1600 MB/s do 3200 MB/s)
 DDR2 SDRAM (przepustowość od 3200 MB/s do 6400 MB/s)
 DDR3 SDRAM (przepustowość od 6400 MB/s do 19200 MB/s)
 DDR4 SDRAM (przepustowość od 12800 MB/s do 25600 MB/s)

Historia 
W 1993 roku Samsung wprowadził na rynek pierwszy moduł pamięci synchronicznej SDRAM KM48SL2000. Popularne moduły DIMM SDR SDRAM dla komputerów PC pojawiły się w sprzedaży w 1997 roku, jako następca pamięci typu FPM, których typowa przepustowość wynosiła 230 MB/s oraz ich odmiany EDO (400 MB/s). Uzyskano wzrost prędkości pracy z 50–60 ns do 6–15 ns, co zwiększyło przepustowość od 533 MB/s do 1066 MB/s w przypadku modułów pierwszej generacji SDR SDRAM. Kolejne generacje SDRAM, czyli pamięci: DDR pojawiły się w roku 2000, DDR2 w drugiej połowie 2003 roku, DDR3 w 2007 roku. Pierwsze działające pamięci DDR4 pokazano na targach CES 2013 w styczniu 2013 roku.

Technologia 
Synchroniczna praca SDRAM wiąże się takimi innowacjami jak przeplot czy przesył pakietowy. Dzięki przeplotowi, który zastąpił przechodzenie przez proces aktywacja banku - odczyt danych - aktywacja kolejnego banku - zapis i tak dalej, w pamięci SDRAM o dostępie przeplatanym istnieje możliwość jednoczesnej aktywacji dwóch banków, co umożliwia odczyt danych z jednego banku i zapis danych w drugim bez straty czasu na reaktywację takich banków. Dzięki przesyłowi pakietowemu, zamiast odczytu z zaledwie jednej lokacji w obszarze DRAM, system odczytuje również pewną liczbę lokalizacji sąsiednich, tak by przechowane w nich dane mogły zostać zachowane w pamięci cache. Ponieważ te dane najprawdopodobniej będą potrzebne w trakcie kilku następnych transakcji, odczytywanie ich z pamięci cache jest szybsze niż przechodzenie przez wszystkie wymagane cykle pamięci.

Zobacz też 
 Rambus (zawiłe losy patentów dotyczących pamięci)

Linki zewnętrzne 
 Strona organizacji JEDEC - twórcy i koordynatora standardów pamięci, w tym SDR SDRAM 

Pamięci RAM

fi:DRAM#SDRAM
Silnik

Silnik – typ maszyny zapewniającej zamianę pewnej formy energii zasilającej na energię mechaniczną.

Energia zasilająca silnik może mieć formę:
 energii chemicznej (np. silnik dla nanorurki)
 energii cieplnej (np. silnik parowy, silnik Diesla, turbina parowa, gazowa i silnik Stirlinga)
 energii elektrycznej (np. silnik elektryczny)
 energii kinetycznej (np. turbina wiatrowa, turbina wodna)
 energii potencjalnej (np. turbina wodna).

W zdecydowanej większości urządzeń energia mechaniczna wytwarzana przez silnik odbierana jest od obracającego się wału silnika i jest wykorzystywana w postaci pracy mechanicznej lub zamieniana na energię elektryczną. W silnikach takich jak np. silnik rakietowy lub silnik liniowy efektem działania silnika jest energia ruchu postępowego.

 Najważniejsze atrybuty silnika

 moc – zdolność do wykonania pracy w jednostce czasu
 sprawność – stosunek wytworzonej energii użytecznej do energii pobranej przez silnik
 moment obrotowy – dla wszystkich silników z ruchem obrotowym
 siła ciągu – szczególnie dla silników lotniczych
 impuls właściwy – dla silników rakietowych

Rodzaje silników 
W zależności od rodzaju przetwarzanej energii:
 zasilane energią chemiczną lub atomową
 silnik cieplny
 silnik o spalaniu wewnętrznym
 nanosilnik
 tłokowy silnik spalinowy
 silnik odrzutowy
 silnik wielopaliwowy
 silnik jonowy
 silnik o spalaniu zewnętrznym
 maszyna parowa
 turbina parowa
 silnik Stirlinga
 silnik termoakustyczny
 silnik elektryczny
 silnik jonowy
 silnik hydrauliczny
 silnik pneumatyczny
 silnik wiatrowy – wiatrak
 silnik wodny – koło wodne, turbina wodna
 silnik napędzany anihilacją – hipotetyczny
 silnik żywy – człowiek, zwierzę – nazwa aktualnie bardzo rzadko używana
W zależności od ruchu elementu odbierającego energię:
 z ruchem posuwisto zwrotnym (silniki tłokowe)
 z ruchem obrotowym (silniki turbinowe, silniki Wankla)
 bez ruchomego elementu (silnik rakietowy, silnik liniowy).

Historia silników i napędu mechanicznego 
 przed 200 p.n.e. – koło wodne
 140 p.n.e. – bania Herona (turbina parowa)
 ok. 120 p.n.e. – mechanizm otwierania drzwi świątyni – pierwszy znany mechanizm napędzany parą
 107 p.n.e. – wiatrak
 1605 – fontanna parowa Salomona de Causa
 ok. 1628 – podnośnik wody Somerseta
 1690 – Silnik Denisa Papina – pierwszy tłokowy silnik parowy
 1699 – podnośnik wody Thomasa Savery’ego – pierwszy przypadek plagiatu
 1712 – silnik atmosferyczny Thomasa Newcomena
 1782 – maszyna parowa, patent James Watt – pierwsza, szerzej zastosowana w przemyśle
 1788 – dodanie regulatora odśrodkowego obrotów
 1816 – silnik Stirlinga – Robert Stirling
 1831 – dysk Faradaya – pierwowzór silnika elektrycznego Michael Faraday
 1834 – silnik elektryczny prądu stałego z komutatorem – Moritz Hermann Jacobi
 1860 – dwusuwowy silnik spalinowy – Étienne Lenoir
 1876 – czterosuwowy silnik benzynowy – Nikolaus Otto
 1888 – silnik indukcyjny – Nikola Tesla
 1892 – silnik Diesela – Rudolf Diesel
 1910 – odrzutowy silnik lotniczy – Henri Coandă
 1960 – silnik Wankla

Zobacz też 

 koło zamachowe
Silnik parowy

Silnik parowy – silnik napędzany parą, najczęściej parą wodną.

Są nimi:
 Parowy podnośnik wody – prekursor maszyny parowej
 Maszyna parowa
 Turbina parowa
 Parowa pompa strumieniowa
 Silnik parowy Newcomena

Pierwszym znanym silnikiem parowym była bania Herona z 60 n.e., a pierwszym znanym urządzeniem napędzanym silnikiem parowym był mechanizm otwierania drzwi świątyni z ok. 120 p.n.e. prawdopodobnie działający na zasadzie fontanny parowej.

25 sierpnia 2009 Charles Burnett III ustanowił nowy rekord prędkości dla pojazdu napędzanego parą, po ponad 100 latach pobił poprzedni rekord, osiągając prędkość 224 kilometrów na godzinę.

Kalendarium 

W czasach nowożytnych rozwój silnika parowego przebiegał zgodnie z chronologią wynalazków bezpośrednio z nim związanych:
 1698 – Anglik Thomas Savery opatentował jeden z pierwszych silników parowych,
 1711 – maszyna parowa zastosowana do napędu maszyn o ruchu posuwisto-zwrotnym (pompy odwadniające kopalnie),
 1732 – maszyna parowa użyta do napędu maszyn o ruchu obrotowym,
 1766 – maszyna parowa użyta do napędu miechów hutniczych,
 1771 – pierwszy pojazd parowy – Nicolas-Joseph Cugnot, Paryż,
 1783 – pierwsza walcownia z walcarkami i innymi maszynami napędzanymi parą – J. Wilkinson, Anglia,
 1783 – pierwsze próby z łodzią o napędzie parowym – C. F. Jouffroy d’Abbans, rzeka Saona koło Lyonu,
 1802 – parowy holownik rzeczny „Charlotte Dundas” – W. Symington, Anglia,
 1804 – koparka z silnikiem parowym – O. Evans, Ameryka,
 1804 – przemysłowa kolejka parowa na szynach – R. Trevithick, Anglia,
 1807 – pierwszy działający parostatek,
 1811 – szybkobieżna maszyna drukarska – F. Koenig, Londyn,
 1814 – druk gazety przy użyciu maszyny Koeniga,
 1819 – pierwszy rejs przez Atlantyk parostatku „Savannah” – Nowy Jork-Liverpool,
 1825 – pierwszy eksploatowany dyliżans parowy – G. Gurney, Anglia,
 1830 – pierwsza linia kolei żelaznej – G. Stephenson – Anglia,
 1836 – koparka parowa, William Otis,
 1838 – pierwszy rejs przez Atlantyk parostatku bez użycia żagli – „Sirius”,
 1842 – młot parowy do kucia metali – J. Nasmyth – Anglia,
 1845 – przemysłowa produkcja ciągników parowych – Anglia, Francja,
 1850 – orka za pomocą dwóch lokomobil parowych – Anglia,
 1852 – prototyp sterowca – balon ze śmigłem napędzanym silnikiem parowym – J. H. Giffard, Francja,
 1857 – pierwsza winda osobowa z napędem parowym – E. G. Otis, Nowy Jork,
 1859 – parowe walce drogowe,
 1879 – pierwszy zbiornikowiec parowy – „Zoroaster”, Morze Kaspijskie.

Zobacz też 

 parowóz
 kocioł parowy
 wiek pary

Przypisy 

 
Rodzaje napędu
SOV (Subject Object Verb)

SOV (, dosł. podmiot dopełnienie orzeczenie) – skrót oznaczający typ zdania, w którym podmiot występuje przed dopełnieniem, a orzeczenie występuje na końcu, a także typ języka, w którym taki szyk dominuje. Jest to jeden z dwóch najpopularniejszych typów obok SVO, jako szyk podstawowy występuje w 44,78% języków.

Przykładowe języki SOV 
To m.in.: łacina, japoński, koreański, turecki, tamilski, tybetański, hindi, farsi.

Przykładowe zdanie SOV w języku japońskim:
 私はリンゴを食べました。
 Watashi[rzecz.] wa[temat] ringo[rzecz.] o[dopeł.] tabemashita[hon. czas. przeszły].
 Watashi wa (podmiot) ringo o (dopełnienie) tabemashita (orzeczenie).
 Ja (podmiot) jabłko (dopełnienie) zjadłem (orzeczenie).
 Zjadłem jabłko.

W tym zdaniu, 私 (watashi) jest podmiotem (dokładniej, tematem) oznaczającym „ja” (pierwszą osobę liczby pojedynczej), który został oznaczony specyficznym dla języka japońskiego markerem (partykułą) tematu は (wa). リンゴ (ringo) jest dopełnieniem, które podobnie jak podmiot, jest oznaczony kolejną partykułą – を (o), markerem dopełnienia w japońskim. 食べました (tabemashita) jest czasownikiem oznaczającym „jeść” i postawiony został na końcu zdania.

Szyk zdania w łacinie 
Trzeba jednak zauważyć, że w łacinie szyk jest w praktyce zupełnie swobodny, np. zdania: (ego) pomum edo (SOV), (ego) edo pomum (SVO), Edo ego pomum (VSO), Edo pomum ego (VOS), Pomum ego edo (OSV) i Pomum edo ego (OVS): jem jabłko – są praktycznie ekwiwalentne; różnią się jedynie rozłożeniem nacisku na poszczególne elementy zdania.

Przypadek języka niemieckiego 
W niektórych językach, np. niemieckim istnieją przypadki, gdy orzeczenie lub jego część występuje na końcu zdania: Er ist Dolmetscher geworden. Sie hat dringend gehen müssen. Z typologicznego punktu widzenia cecha ta nie kwalifikuje języka jako mającego orzeczenie na końcu zdania.

Przypisy

Bibliografia 
 
 

Typy zdań pod względem szyku
Typowanie statyczne

Typowanie statyczne – nadawanie typów zmiennym w czasie kompilacji programu, poprzez deklaracje tych typów lub ich inferencje.

W porównaniu do typowania dynamicznego, zaletami są możliwość większej optymalizacji oraz możliwość wykrycia większej liczby błędów w czasie kompilacji. Wadą jest natomiast konieczność pisania dużej ilości informacji o typach. Częściowo problem ten jest rozwiązywany przez inferencję typów i polimorfizm.

Języki stosujące statyczne typowanie 
Do języków stosujących typowanie statyczne należą między innymi:
 Ada
 C
 C#
 C++
 D
 Go
 Haskell
 Java
 Kotlin
 Objective-C
 Pascal
 Rust
 Scala
 Swift
 TypeScript

Przypisy

Bibliografia 
 

Programowanie komputerów
Typy danych
Stop Devardy

Stop Devardy – stop metali w którego skład wchodzi: miedź – 50%, glin – 45%, cynk – 5%. Stop opisał w 1894 r. włoski chemik Arturo Devarda (1859-1944) i od jego nazwiska pochodzi jego nazwa.

Właściwości:
 temperatura topnienia: 490 - 560 °C
 wygląd: szary proszek
 zastosowanie: stop w postaci sproszkowanej jest stosowany w laboratoriach jako środek redukujący (np. azotany do amoniaku, chlorany do chlorków)

Stosowany do określania zawartości azotu w nawozach.

Zobacz też 
 stopy metali
 układ glin-miedź

Przypisy

Bibliografia 
 Mały Słownik Chemiczny pod redakcją Jerzego Chodkowskiego, "Wiedza Powszechna" – Warszawa 1964.

Stopy metali nieżelaznych
Cynk
Glin
Miedź
Reduktory
SnRNA

snRNA, mały jądrowy RNA (ang. small nuclear RNA) – występujący w jądrze komórkowym niekodujący RNA pełniący funkcję rybozymu w procesie wycinania intronów (splicingu). 

Małe jądrowe RNA można podzielić na dwie klasy, Sm i Lsm. snRNA klasy Sm są transkrybowane przez polimerazę RNA II i mają na końcu 5' 7-metyloguanozynową (7mG) czapeczkę, sekwencję wiążącą białka Sm oraz strukturę typu łodyżka i pętla (ang. stem-loop) na końcu 3'. Do tej klasy należy większość znanych snRNA. snRNA klasy Lsm są transkrybowane przez polimerazę RNA III i zawierają  5'-monometylofosforanową (MPG) czapeczkę oraz ciąg urydyn na końcu 3', do którego wiążą się białka Lsm. Jak dotąd jedyne poznane snRNA należące do klasy Lsm to U6 i U6atac.

Cząsteczki małego jądrowego RNA (ze względu na wysoką zawartość nukleotydów urydynowych nazywane też UsnRNA) pełnią ważną funkcję w splicingu - procesie wycinania intronów z prekursorów mRNA (pre-mRNA). SnRNA wykazują biologiczną aktywność w kompleksach z białkami. Kompleksy ośmiu białek Sm lub typu Sm (ang. Sm-like, Lsm) i jednej z cząsteczek snRNA tworzą tzw. małe jądrowe rybonukleoproteiny (ang. small nuclear ribonucleoproteins, snRNP). Wszystkie snRNA biorą udział w splicingu, z wyjątkiem U7 snRNA, które jest zaangażowane w obróbkę końca 3' pre-mRNA histonów. SnRNP stanowią ważny składnik spliceosomu - kompleksu białkowo-rybonukleinowego zaangażowanego w wycinanie intronów. Ich rola polega na rozpoznawaniu odpowiednich obszarów intronu poprzez tworzenie komplementarnych połączeń RNA-RNA z dwoma obszarami terminalnymi i miejscem rozgałęzienia intronu. Dodatkowo snRNA nadają przestrzenny kształt dwóm centrom aktywnym spliceosomu i prawdopodobnie katalizują dwie następujące po sobie reakcje transestryfikacji zachodzące w trakcie wycinania intronu.

Funkcjonalnie snRNA dzieli się na dwie grupy. Do pierwszej zalicza się wchodzące w skład klasycznego spliceosomu cząsteczki U1, U2, U4, U5 oraz U6 snRNA uczestniczące w wycinaniu przeważającej większości intronów pre-mRNA nazywanych GU-AG (ze względu na obecność charakterystycznych par nukleotydów na końcach 3’ i 5’) lub intronami typu U2. Do drugiej grupy należą U11, U12, U4atac, U6atac snRNA, które razem z U5 biorą udział w wycinaniu intronów typu U12 (AU-AC), tworząc tzw. alternatywny spliceosom.

Zobacz też 
 snoRNA
 snRNP

Przypisy 

RNA
System V

System V (pełna nazwa: UNIX System V, potocznie SysV) – wersja systemu UNIX udostępniona po wersji III i rozwijana w ośrodku Bell Labs firmy AT&T. Na jej bazie powstała gałąź systemu, która stała się podstawą komercyjnych wersji Uniksa wydawanych przez AT&T począwszy od 1983 roku.

System V jest w linii prostej bezpośrednim kontynuatorem systemu napisanego w 1969 roku przez Dennisa Ritchie i Kena Thompsona. Bywał niejednokrotnie przeciwstawiany wersji UNIX wywodzącej się z Uniwersytetu Berkeley znanej jako BSD, mimo że obie gałęzie bardzo często splatały się wymieniając się funkcjami i kodem.

W oparciu o licencjonowany kod Systemu V powstało wiele komercyjnych wersji Uniksa między innymi AIX, A/UX, HP-UX czy opracowany na zlecenie Microsoftu Xenix. Na bazie opracowanego między 1987 a 1989 przez Sun Microsystems i AT&T wydania System V Release 4 (SVR4) oraz związanych z nim funkcji doszło do standaryzacji komercyjnych Uniksów po roku 1989.

Ostatnią wersją SVR4 było wydanie 4.2MP udostępnione pod koniec 1993 roku przez Unix System Laboratories (USL, dawne Bell Labs), wówczas należące do firmy Novell. Na jej bazie powstał produkt UnixWare 2 łączący Unix z klasycznym NetWare.

Po sprzedaży przez Novella uprawnień do rozwijania kodu SysV firmie Santa Cruz Operation wersja 5 (SVR5) stała się podstawą UnixWare 7. SCO wydało potem jeszcze oparty na kodzie SVR5 SCO OpenServer 6. Kod źródłowy SVR5 nie jest już jednak wykorzystywany przez innych producentów.

Zobacz też 
 Unix
 historia systemu operacyjnego Unix

Przypisy

Bibliografia 
 

Unix
Stop Lipowitza

Stop Lipowitza – niskotopliwy stop metali o składzie wagowym ok.:
 bizmut 50%
 ołów 27%
 cyna 13%
 kadm 10%
Jego temperatura topnienia wynosi ok. 70–74 °C, a gęstość w  9,4 g/cm3. Przy składzie 50% Bi, 26,7% Pb, 13,3% Sn i 10% Cd osiąga punkt eutektyczny o temperaturze . Jest bardzo plastyczny. Podczas krzepnięcia i przez kolejną godzinę zwiększa swoją objętość. Z powodu zawartości kadmu jest szkodliwy dla zdrowia.

Stosowany jest w radioterapii do wykonywania osłon ochronnych przed promieniowaniem. Wykorzystywany jest też do przejściowego wypełniania cienkościennych elementów samochodów i samolotów przed ich zginaniem lub innym formowaniem podczas produkcji, zapobiegając zapadaniu się zginanych ścianek. Po uformowaniu element zanurza się w gorącej wodzie, w której stop Lipowitza topi się, co umożliwia jego łatwe usunięcie.

Zobacz też 
 stop Wooda (ttopn. 66,5–71 °C)
 stop Rosego (ttopn. 96–110 °C)
 stop Newtona (ttopn. 96–97 °C)
 stop Lichtenberga (ttopn. 92–100 °C)

Przypisy 

Stopy metali nieżelaznych
Bizmut
Cyna
Kadm
Ołów
Stop Wooda

Stop Wooda – niskotopliwy stop metali (topi się już w temperaturze 66,5 °C), srebrzystoszary, drobnoziarnisty, składający się z bizmutu, kadmu, ołowiu i cyny.
Został otrzymany przez amerykańskiego dentystę Barnabasa Wooda i miał zastosowanie w stomatologii.

Stop ten zazwyczaj jest stosowany:
 w jubilerstwie do lutowania
 w bezpiecznikach przeciwpożarowych jako element topikowy, którego stopienie przerywa obwód elektryczny i uruchamia alarm
 jako materiał do osłon przed promieniowaniem rentgenowskim (np. w radioterapii do wykonywania indywidualnych osłon dla ludzi)
 jako wypełnienie łaźni laboratoryjnych do wysokich temperatur

Zazwyczaj stop Wooda zawiera następujące proporcje metali:
 bizmut 50%
 ołów 25%
 cyna 12,5%
 kadm 12,5%

Zmiana proporcji poszczególnych metali w stopie ma znaczny wpływ na jego temperaturę topnienia.

Najniższą temperaturę topnienia (66,5 °C) ma stop zawierający dokładnie:
 Bi 50,1%
 Pb 24,9%
 Sn 14,6%
 Cd 10,4%

Stop o takim składzie ma gęstość 9,7 g/cm³. Stop Wooda wykazuje inwersję rozszerzalności termicznej, to znaczy w pewnym zakresie kurczy się wraz ze wzrostem temperatury.

W literaturze 
Stanisław Lem w opowiadaniu Przyjaciel wprowadza wątek użycia stopu Wooda jako niskotopliwego lutu. Przegrzanie spoiwa powoduje awarię komputera, będącego antagonistą głównego bohatera utworu.

Zobacz też 
 stop Lipowitza (ttopn. 70–73 °C)
 stop Rosego (I: ttopn. 96–110 °C; I: ttopn. 90 °C)
 stop Lichtenberga (ttopn. 92–100 °C)
 stop Newtona (ttopn. 96–97 °C)

Przypisy 

Stopy metali nieżelaznych
Bizmut
Cyna
Kadm
Ołów