alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Structuurchemie

De structuurchemie is dat onderdeel van de scheikunde dat zich bezighoudt met de structuur van materialen: 
 hoe de moleculen eruitzien, waar de atomen en bindingen zich qua positie bevinden - de zogenaamde ruimtelijke oriëntatie.
 wat de beweeglijkheid van de moleculen is.
 welke interacties moleculen met elkaar kunnen aangaan, en welke atomen daarvoor verantwoordelijk zijn.

Om deze dingen te kunnen bestuderen wordt gebruikgemaakt van een aantal verschillende technieken:
 Microgolfspectroscopie: Door absorptiespectra voor microgolven van gasvormige moleculen te bestuderen kan men rotatie van de moleculen bestuderen.
 Infraroodspectroscopie : Door absorptiespectra voor infrarood te bestuderen (normaal gesproken in de vaste fase of vloeibare fase), kan de sterkte van chemische bindingen en de rotatie om die bindingen (interne vrijheidsgraden) worden bestudeerd.
 Röntgendiffractie: Door diffractie van röntgenstraling te bestuderen kan een uitspraak worden gedaan over de locatie van de atomen in min-of-meer geordende structuren (vaak vezels, poeders, kristallen)
 Kernspinresonantie: Door resonantie van de spin van de atoomkernen te bestuderen kan de locatie van sommige typen atomen in een molecuul worden bepaald, alsmede een aantal andere eigenschappen. Dit gebeurt veelvuldig voor moleculen in oplossing, maar kan ook op vaste stoffen worden toegepast.

Ook worden computertechnieken gebruikt om structuren te analyseren:
 moleculaire mechanica bestudeert een stationair molecuul. Hiermee kan de interne energie van een molecuul als functie van de geometrie van de atomen worden berekend aan de hand van een empirisch krachtveld.
 moleculaire dynamica bestudeert een molecuul of een groot aantal moleculen met een vereenvoudigd krachtveld door de bewegingsvergelijkingen op te lossen en te zien hoe de moleculen in de tijd bewegen.

Op basis van de bevindingen worden in de structuurchemie regels opgesteld waaraan een verbinding moet voldoen om stabiel te zijn. Deze regels kunnen vervolgens een uitdaging vormen om de volgens de theorie stabiele verbinding ook daadwerkelijk te maken. Het probleem daarbij is dat tijdens een synthese een in principe stabiele verbinding ontstaat met een hoop extra energie van de reactie. Soms is deze hoeveelheid groot genoeg om meteen verder te kunnen reageren.

Een voorbeeld van een wel gelukte synthese is die van E-cyclohepteen.

Analytische chemie
Maramureș

Maramureș (regio), een Roemeense regio
District Maramureș, een district in Roemenië
Máramaros, een historisch comitaat van Hongarije
Maramures (Teirstein), concert voor altviool en orkest van Andy Teirstein
Máramaros

Máramaros of Marmatië was tot 1918 een comitaat in het koninkrijk Hongarije. Het omvatte het gebied aan de bovenloop van de Tisza met haar zijrivieren (waaronder de Vişeu). De hoofdstad was Máramarossziget (Marmatië-eiland), het tegenwoordige Sighetu Marmației.

Geografie 
Máramaros grensde aan de Oostenrijkse kroonlanden Galicië (nu in Polen en Oekraïne) en Boekovina (nu in Roemenië en Oekraïne) en de Hongaarse comitaten Bereg, Ugocsa, Szatmár, Szolnok-Doboka en Beszterce-Naszód. Het gebied strekte zich uit aan weerszijden van de Tisza en in de Karpaten.

Bevolking 
In 1910 had het comitaat 342.410 inwoners. De bevolkingsverdeling volgens moedertaal was:

 Roetheens = 159.489 (46,5%)
 Roemeens = 84.510 (24,7%)
 Duits = 59.552 (17,4%)
 Hongaars = 52.964 (15,5%)

Geschiedenis 
Er is voor het eerst sprake van het comitaat Máramaros in 1119. Het oorspronkelijke Máramaros had vijf koninklijke steden, alle aan de Tisza. Van west naar oost waren dat Huszt, Visk, Técső, Hosszúmező en Máramarossziget, tegenwoordig respectievelijk Choest, Viskove en Tjatsjiv in Oekraïne), en Câmpulung la Tisa en Sighetu Marmației in Roemenië. Deze steden werden veelal in de 14e eeuw gesticht. In de eerste helft van de veertiende eeuw komt een sterke instroom van Walachen(Roemenen) naar het gebied op gang. Deze vluchten naar het gebied voor de Turken uit regio van het huidige Servië.
Na de ondergang van het oude Hongarije (1526) behoorde Máramaros tot het zogenaamde Partium, dat noch door het Keizerrijk Oostenrijk, noch door het Turkse Rijk, maar vanuit het aangrenzende Zevenburgen werd bestuurd, zonder daar effectief toe te behoren.

Na de Eerste Wereldoorlog verloor Hongarije Máramaros, dat merendeels werd bevolkt door Roemenen en Roethenen, bij de uitvoering van het Verdrag van Trianon. Het grootste deel, in het noorden, kwam aan Tsjecho-Slowakije, terwijl het zuiden naar Roemenië ging. Het nieuwe Roemeense district Maramureș omvatte ook gebieden die niet tot het oude Máramaros behoorden, waaronder de hoofdstad Baia Mare. Die stad en omliggende regio behoorden van oudsher tot het comitaat Szatmár.
Sinds 1918 wordt dit gebied tot Zevenburgen of Transsylvanië gerekend. De Tisza vormde het grootste deel van de nieuwe grens. Tsjecho-Slowakije maakte van Choest, de hoofdstad van de nieuw gevormde provincie Maramaros. Dit deel werd na de Tweede Wereldoorlog door de Sovjet-Unie geannexeerd en ligt nu in Oekraïne, waar de naam Maramaros niet meer gebruikelijk is.

Nog steeds wonen er Roemenen in het Oekraïense deel, en omgekeerd, maar hun aantallen zijn niet groot.

Onderverdeling 
In het begin van de 20e eeuw werd het comitaat Máramaros opgedeeld in:

Zie ook 
 Roemeense regio Maramureș
 Oekraïense regio Oblast Transkarpatië
 Oostenrijk-Hongarije
 Lijst van voormalige Hongaarse comitaten

Voormalig comitaat van Hongarije
Geschiedenis van Transsylvanië
Maramureş
Litvinov

Litvinov (Russisch: Литвинов) is een Russische achternaam, afgeleid van de term Litvin met als betekenis "Litouwer".

Personen 
 Alexander Litvinov, Russisch generaal in het Keizerlijk Russisch leger en het Rode Leger
 Dimitri Litvinov, Russisch botanicus
 Joeri Litvinov, Kazachs kunstschaatser
 Maksim Litvinov, diplomaat uit de Sovjet-Unie
 Pavel Litvinov, natuurkundige, schrijver en mensenrechtenactivist uit de Sovjet-Unie
 Sergej Aleksandrovitsj Litvinov, Russian football player
 Sergej Litvinov, hamerslingeraar uit de Sovjet-Unie
 Sergej Litvinov (1986), Russisch/Duits hamerslingeraar (zoon van voornoemde Sergej)
 Victor Litvinov, Russisch vliegtuigontwerper
 Vitali Litvinov, Russische voetballer

Plaats 
 Litvínov

Zie ook:
 Emanuel Litvinoff, Brits schrijver
UEA

Universiteit van East Anglia
 Universala Esperanto-Asocio
Hvannadalshnúkur

Met 2.109,6 m is de  Hvannadalshnúkur  het hoogste punt van IJsland. Het is een top op de kraterrand van de vulkaan Öræfajökull, een stratovulkaan die in 1362 een grote en in 1727 een wat kleinere uitbarsting beleefd heeft. De Hvannadalshnúkur en de Öræfajökull maken deel uit van de grote gletsjer Vatnajökull.

Vulkaan in IJsland
Stratovulkaan
Berg in IJsland
Tweeduizender
Peter Carey

Peter Carey (Bacchus Marsh (Victoria), 7 februari 1943) is een Australisch schrijver.

Hij woonde in Melbourne, Londen en Sydney, maar woont en werkt nu in New York waar hij verbonden is aan Hunter College, een onderdeel van de City University of New York. Aan het begin van zijn literaire carrière schreef hij copy voor reclamebureaus. Zijn boeken zijn vele malen bekroond, onder meer met de Booker Prize. Carey heeft ook meegewerkt aan de screenplay voor de film Until the end of the world van Wim Wenders.

Romans
 Bliss (1981)
 Illywhacker (1985) - shortlisted voor de Booker Prize
 Oscar and Lucinda (1988) - won de Booker Prize in 1988
 The Tax Inspector (1991)
 The Unusual Life of Tristan Smith (1994)
 Jack Maggs (1997)
 True History of the Kelly Gang (2000) - won de Booker Prize in 2001, won ook de Commonwealth Writers Prize
 My Life as a fake (2003)
 Theft. A Love Story (2006)
 His illegal self (2008)
 Parrot and Olivier in America (2010)

Kinderboek
 The Big Bazoohley (1995)

Korte verhalen
 The Fat Man in History (1974)
 War Crimes (1979)
 Exotic Pleasures (1990)

Non-fictie
A Letter to Our Son (1994)
30 Days in Sydney: A Wildly Distorted Account (2001)
Wrong about Japan (2004)

Australisch schrijver
Comitaat

Comitaat, afgeleid van het Latijnse comes (graaf), is de tweede bestuurslaag van Hongarije en van Kroatië. Het is overgenomen van het Duitse Komitat, in gebruik tijdens de Dubbelmonarchie. Aan het hoofd van een comitaat stond een ispán of gespan. De moderne vertaling van het Hongaarse megye (mv. megyék) en het Kroatische županija (mv. županije) is provincie. Vroeger werd ook wel het woord gespanschap gebruikt.

Hongarije

Hedendaags Hongarije 

Hongarije telt tegenwoordig negentien comitaten.

Hiernaast zijn er 23 steden die de rechten van een comitaat hebben (megyei jogú város), maar geen eigen comitaat zijn. De hoofdstad Boedapest behoort tot geen enkel comitaat.

Historische comitaten 

Historische comitaten, die tot 1918 tot Hongarije behoorden, maar sindsdien in buurlanden liggen, zijn:
Bereg, Máramaros, Szatmár, Szepes, Temes, Torda-Aranyos, Ugocsa, Ung, Zemplén, Szilágy e.a.

Gebiedsnaam
Andrej Hlinka

Andrej Hlinka (Černová, 27 september 1864 - Ružomberok, 16 augustus 1938) was een Slowaaks rooms-katholiek priester en politicus.

Hongarije 
In 1864 maakte Slowakije (en Tsjechië) nog deel uit van het Habsburgse rijk. Na een priesteropleiding werd Hlinka in 1889 tot priester gewijd. Hij zette zich in voor het lot van de Slowaakse fabrieksarbeiders. Hlinka stond bekend als een fel tegenstander van het Hongaarse centralisme (Slowakije maakte deel uit van Hongaarse deel van Oostenrijk-Hongarije) en werd lid van de Slowaakse Nationale Partij SNS (Slovenská národná strana). In 1901 werd hij verkozen tot gemeenteraadslid van Ružomberok. Hij was kandidaat voor de SNS tijdens de parlementsverkiezingen van 1906 en haalde hard uit tegen de Hongaren. Hlinka was in die jaren ook enigszins antisemitisch. Hij zat om zijn activiteiten van 1906 tot 1910 gevangen. Tijdens zijn gevangenschap vond het bloedbad van Černová plaats, toen Hongaarse gendarmen schoten op een betoging van zijn aanhangers.

Tsjecho-Slowakije 
Na de oprichting van de staat Tsjecho-Slowakije in 1918, bestreed hij de Tsjechische overheersing in de nieuwe republiek. Hij richtte de Slowaakse Volkspartij SL'S (Slovenská l'udová strana) op, (volgens sommige bronnen werd de partij al in 1913 opgericht), een conservatieve katholieke partij, die de emancipatie van de Slowaken voorstond. In 1919 reisde Hlinka naar Parijs in de hoop de Slowaakse zaak te kunnen bepleiten tijdens de onderhandelingen die zouden leiden tot het Verdrag van Versailles, maar hij keerde onverrichter zake terug. Na zijn terugkeer werd hij ook gearresteerd en hij werd pas na de parlementsverkiezingen van 1920, waarin hij werd verkozen, vrijgelaten. De SL'S behaalde in die verkiezingen maar 17,8% van de Slowaakse stemmen. Hlinka behoorde tot de meer gematigde vleugel en zette in op het vormen van Slowaakse, katholieke vakbonden en belangenorganisaties. Tegelijk hield hij de radicale elementen binnen de partij, zoals Vojtech Tuka, een hand boven het hoofd. In 1925 behaalde de SL'S al ruim de helft van de stemmen in Slowakije. Zijn antisemitisme was nu zo goed als verdwenen. Hij hoopte dat de Slowaakse Joden samen met de andere Slowaken eveneens een autonome staat Slowakije voorstonden. 

In 1927 ondernam hij een evangelische reis naar de Verenigde Staten. Bij de onderhandelingen over de vorming van een nieuwe coalitieregeling van Tsjecho-Slowakije werd hij vervangen door Jozef Tiso.  De SL'S werd bij de verkiezingen van 1929 afgestraft voor deze regeringsdeelname en behaalde maar 19 zetels. Vanaf 1935 zocht de SL'S toenadering tot de partij van de Sudeten-Duitsers tegen het centrale gezag in Praag. In 1938 overleed Hlinka en als partijleider werd hij opgevolgd door Tiso. Die laatste werd al spoedig president van de nieuwe, met Duitse (nazi-)hulp opgerichte satellietstaat. 

Hlinkas naam is ook verbonden aan de zg. 'Hlinka-Garde,' een paramilitaire, fascistische organisatie die, gereorganiseerd door de nazi's, (een soort Sturmabteilung of SA) onder andere betrokken was bij de gruweldaden tijdens de fascistische regering tijdens de Tweede Wereldoorlog. 

Slowaaks politicus
Slowaaks geestelijke
Fermilab

Het Fermilab, voluit Fermi National Accelerator Laboratory, is een Amerikaans nationaal onderzoekscentrum dat in deeltjesfysica is gespecialiseerd. Het werd in 1967 opgericht, bevindt zich in Batavia in Illinois vlak bij Chicago en is naar de natuurkundige Enrico Fermi genoemd.

Het is de Amerikaanse tegenhanger van het Europese CERN. De Tevatron-deeltjesversneller was een belangrijk onderdeel van het Fermilab en heeft tussen 1983 en 2011 gefunctioneerd. In de Tevatron-ring werden bij een energie van 1,96 TeV protonen op antiprotonen geschoten. 1 TeV is 1012 elektronvolt. De botsingen in de Tevatron-ring werden door twee deeltjesdetectoren gemeten, D0 en CDF. Naast deze twee worden er nog andere experimenten gedaan op het Fermilab. De Tevatron-deeltjesversneller werd drie jaar na het in gebruik nemen van de Large Hadron Collider LHC van het CERN buiten gebruik gesteld. Dat is een krachtiger deeltjesversneller. Het Fermilab doet desondanks nog steeds actief aan het onderzoek mee op het gebied van de deeltjesfysica.

Varia 
De planetoïde 11998 Fermilab is naar het Fermilab vernoemd.

Websites 
 Fermilab. officiële website
 DZero
 CDF collaboration.

Bouwwerk in Illinois
Natuurkundig laboratorium
Soufrière (Montserrat)

De Soufrière is een actieve stratovulkaan op het zuidelijke gedeelte van het eiland Montserrat in de Antillen.

Chances Peak was de hoogste berg van Montserrat met een hoogte van 915 meter. De vulkaan was vierhonderd jaar min of meer rustig geweest en Montserrat stond dan ook bekend als een weelderig en groen eiland. Nadat er in 1992 al wat aardschokken geweest waren, kwam echter het einde voor dit eiland van smaragd toen er in 1995 een uitbarsting volgde.

Dankzij de waarschuwingen van de vulkanologen van het Montserrat Volcano Observatory bleef het aantal doden beperkt tot 19, allen mensen die de waarschuwingen en het bevel tot ontruiming van de plaatselijke bestuurders in de wind geslagen hadden.

Dit ontruimingsbevel was overigens niet mis: zelfs de hoofdstad Plymouth en een groot deel van het bouwland moest prijsgegeven worden. De as bedekte bijna twee derde van het eiland. Na 20 maanden relatieve rust kwam de vulkaan opnieuw tot leven in 1999 met de opbouw van een grote lavakoepel op de top van de vulkaan.

In de herfst van 2002 zag de regering zich gedwongen weer een stuk aan de verboden zone toe te voegen en nog 300 eilandbewoners uit hun woningen te evacueren. Alleen de noordpunt van het eiland is nu nog bewoonbaar en vele eilanders hebben hun toevlucht elders moeten zoeken, met name in het Verenigd Koninkrijk.

Op 11 februari 2010 stortte de lavakoepel, die inmiddels 1150 meter hoog was, in. De pyroclastische stromen kwamen tot 400 meter in open zee en de aswolk bereikte een hoogte van 15 km. De hoogste van Soufrière na de instorting wordt geschat tussen de 1.084 en 1.089 meter.

In 2013 was de laatste uitbarsting van Soufrière. Vele fumaroles, gaten waaruit heet gas ontsnapt, bevinden zich op het vulkaan. De temperatuur daalde tot 2018, maar steeg weer. De temperatuur van een specifieke fumarole nam toe van 200 naar 500°C.

Pompeii 
De uitbarsting van de Soufrière is een uitbarsting die vergelijkbaar is met die van de Vesuvius. Voor de uitbarsting van de Soufrière dachten nog veel wetenschappers en vulkanologen dat Plinius de Jongere, die de uitbarsting van de Vesuvius beschreef, erg overdreef met zijn aantekeningen: zo'n uitbarsting zou onmogelijk zijn. Na de uitbarsting van de Soufrière werd Plinius een stuk serieuzer genomen.

Externe links 
 Global Volcanism Program
 Montserrat Volcano Observatory (MVO) - het dagelijks monitoren van de Soufrière Vulkaan in Montserrat
 USGS Info over de Soufriere Vulkaan

Berg in Montserrat
Vulkaan in Montserrat
Stratovulkaan
Nyamuragira

De Nyamuragira, 3058m hoog, is een actieve schildvulkaan in het noordoosten van de Democratische Republiek Congo, ongeveer 25 km ten noorden van het Kivumeer en 13 km van de Nyiragongo die in 2002 de stad Goma met lava overspoelde. Beide vulkanen liggen volledig in het Virunga Nationaal Park en zijn de actiefste vulkanen van Afrika.

De Nyamuragira is de meest actieve en wordt constant in de gaten gehouden. In de krater van de vulkaan bevindt zich een lavameer. Sinds 1888 werden meer 30 uitbarstingen geteld. In de vroege ochtend van 2 januari 2010 begon de Nyamuragira lavastromen uit te spuwen. Na vier dagen hadden ze al een lengte van meer dan 20 km bereikt. In de onmiddellijke nabijheid van de vulkaan zijn geen nederzettingen.

Op 8 november 2011 barstte de vulkaan opnieuw uit.

Vulkaan in Congo-Kinshasa
Schildvulkaan
Berg in Congo-Kinshasa
Drieduizender
Noord-Kivu
Goma

Goma is een stad in het noordoosten van de Democratische Republiek Congo. De stad telt 1 à 2 miljoen inwoners en ligt aan de noordelijke oever van het Kivumeer.

Het is een grensplaats aan de grens met Rwanda, waar ten gevolge van de volkerenmoord op de Tutsi's in 1994 zich hartverscheurende taferelen hebben afgespeeld. Er waren zo'n 400.000 vluchtelingen, meest Hutu's over de grens gekomen, die daar in erbarmelijke omstandigheden moesten zien te overleven. Velen kwamen om ten gevolge van uitputting, watergebrek, cholera en andere ziektes.

In augustus 1994 besloot de Nederlandse regering een noodhulpteam samen te stellen. Dit team bestond uit militairen van alle krijgsmachtdelen. Het ging hier om artsen, verpleegkundig personeel, logistieke specialisten voor de aanvoer van hulpgoederen, chauffeurs ten behoeve van water- en gewondentransport en 7 mariniers als chauffeur met beveiligingstaken. Deze operatie werd bekend als Operation Provide Care. Deze vijf weken durende operatie, waarbij werd samengewerkt met onder andere Artsen zonder Grenzen, Memisa en Care, vergde veel van het personeel, zowel lichamelijk als geestelijk, maar dankzij de inzet van deze militairen en materiaal werden duizenden mensen van de dood gered.

Op 17 januari 2002 werden grote delen van de stad in de as gelegd door een uitbarsting van de vulkaan Nyiragongo. Hierbij kwamen zeker 45 mensen om het leven en werden 14.000 huizen verwoest.

Ebola-uitbraak 2019 
In Goma, heeft een derde patiënt positief getest op het ebolavirus. Dat is vernomen uit medische bron. Daarmee werden nu al drie gevallen van ebola geregistreerd in de stad.

De uitbreiding van de ziekte was tot nu toe relatief beperkt gebleven, maar nieuwe gevallen in een stad als Goma versterken de dreiging van een epidemie.

Conflicten 2008 en 2012 
Eind oktober 2008 brak er grote paniek uit in de stad omdat de CNDP-milities van Laurent Nkunda de stad zouden aanvallen en veroveren. Nkunda zou de Tutsi-bevolking willen beschermen tegen de Hutu-milities uit Rwanda en andere delen uit de Democratische Republiek Congo. Uiteindelijk besloten de opstandelingen af te zien van de verovering in ruil voor vredesonderhandelingen, die het volgende jaar leidden tot een akkoord, waarin de troepen van Nkunda opgenomen werden in het reguliere Congolese leger.

Later trad een grote groep soldaten, voornamelijk CNDP-leden, opnieuw uit het leger om een nieuwe rebellenmilitie te vormen, M23 genaamd. In november 2012 rukte ook deze militie op naar Goma, en op 20 november viel de stad in handen van M23. Na zware internationale druk trok de beweging zich op 1 december, onder medeneming van een grote hoeveelheid buitgemaakte wapens, weer terug uit de stad, die op 3 december opnieuw in handen viel van het regeringsleger.

Sport 
 OC Muungano

Stad in Congo-Kinshasa
Kivumeer
Noord-Kivu
Three Sisters (Verenigde Staten)

De Three Sisters is een complexe vulkaan in de Verenigde Staten in de staat Oregon. Hij bestaat uit drie toppen, elk tot boven de 3000 meter hoog. De zuidtop behaalt 3159m, de middentop 3062m en de noordtop komt op 3074m.

De berg slaapt al 2000 jaar, maar radarmetingen hebben aangetoond dat op de hellingen van de berg in 2003 een flinke bobbel is ontstaan. Dit wijst erop dat vers magma door zijn hogere drijfvermogen naar boven geperst wordt. Een uitbarsting wordt gevreesd. De bergen liggen in het Three Sisters Wilderness Area.

Vulkaan in de Verenigde Staten
Berg in Oregon
El Reventador

De El Reventador is een berg in Ecuador, niet ver van de hoofdstad Quito en de evenaar. Het is een 3.562 meter hoge stratovulkaan die in november 2002 tot uitbarsting kwam en de hoofdstad met vulkanische as bedekte. De vulkaan produceert vooral andesitisch uitvloeiingsgesteente.

Zie ook 
 Lijst van bergen in Ecuador

Externe links 
 El Reventador bij Global Volcanism Program
 El Reventador bij Volcano Live

Reventador, El
Reventador, El
Reventador, El
Reventador, El
Galeras (vulkaan)

De Galeras is een complexe vulkaan van 4.276 meter hoog, gelegen in de Cordillera Central in het departement Nariño in het zuiden van Colombia. Op 14 januari 1993 kwam de vulkaan onverwachts tot uitbarsting. Dit kostte het leven aan zes vulkanologen en drie toeristen.

De Galeras is een van de zestien Decade Volcanoes die zijn aangewezen door de IAVCEI in verband met hun geschiedenis van grote uitbarstingen en de nabijgelegen bewoonde gebieden.

Galerij

Zie ook 
 Lijst van vulkanen in Colombia
 Lijst van bergen in Colombia

Vulkaan in Colombia
Complexe vulkaan
Berg in Colombia
Vierduizender
Nariño
Unzen (vulkaan)

De Unzen (Japans: 雲仙岳 Unzendake) is een vulkaan in het zuidwesten van Japan, bij de stad Shimabara op het eiland Kyushu.

In 1792 vond er een uitbarsting plaats die meer dan 15.000 mensenlevens eiste. Deze uitbarsting is daarmee de vijfde meest dodelijke waar gegevens over bekend zijn. Tussen 1990 en 1995 werd de berg opnieuw actief. Bij een uitbarsting op 3 juni 1991 verloren 43 mensen het leven in een pyroclastische stroom, waaronder drie vulkanologen: het bekende vulkanologenechtpaar Maurice en Katia Krafft en Harry Glicken. Verder was er voor 2 miljard euro schade en raakten 10.000 mensen dakloos. In vier jaar tijd spuwde de berg zo'n 200 miljoen m³ magma uit dat voornamelijk uit silica bestaat.

De Unzen is een van de zestien Decade Volcanoes die zijn aangewezen door de IAVCEI in verband met hun geschiedenis van grote uitbarstingen en de nabijgelegen bewoonde gebieden.

Externe link
Unzen volcano

Vulkaan in Japan
Stratovulkaan
Berg in Japan
Geografie van Kyushu
Prefectuur Nagasaki
Vulkanologie

De vulkanologie is die richting van de aardwetenschappen die zich bezighoudt met de studie van alle vormen van vulkanisme.

Het vakgebied van de vulkanologie, de studie van magmatische gesteenten (= ontstaan uit een magma) omvat twee hoofdtakken; de intrusieve gesteenten (= magmatische gesteenten die onder het aardoppervlak ontstaan) en de extrusieve gesteenten (= magmatische gesteenten die aan het aardoppervlak ontstaan).

Voorbeelden van extrusief magmatische gesteenten: basalt, obsidiaan (vulkanisch glas) en ryoliet. Intrusieve magmatische gesteenten: gabbro engraniet.

Het uiterlijk van magmatische gesteenten wordt bepaald door:
de hoeveelheid (fractie) SiO2, oftewel of het gesteente een mafische of felsische samenstelling heeft.
de snelheid van het afkoelen. Als een magma of lava langzaam afkoelt, kunnen kristallen groter worden. Bij zeer snel afkoelen kan zich glas vormen.

Doel 
Een voornaam doel van de vulkanologie is om te komen tot verbeterde voorspellingen van het tijdstip en de hevigheid waarmee een vulkaan kan uitbarsten. Daarbij wordt onder andere gebruikgemaakt van een instrument uit de seismologie, nl. de seismometer. Een andere methode is het observeren van het aardoppervlak vanuit de ruimte. Een ophanden zijnde uitbarsting kan zich daardoor verraden dat door de verhoogde onderaardse druk het aardoppervlak zich enigszins uitstulpt.

Aardwetenschappen
The Family of Man (tentoonstelling)

The Family of Man is een tentoonstelling van fotografie, samengesteld in 1955 door Edward Steichen voor het Museum of Modern Art in New York, die wel "De grootste fotografische tentoonstelling ooit" wordt genoemd. In de jaren 50 en 60 van de 20e eeuw trok ze meer dan negen miljoen bezoekers. Sinds 1964 bevindt de tentoonstelling zich in Clervaux (Luxemburg).

In 1964, aan het eind van haar wereldreis, werd de collectie door de Amerikaanse regering aan het groothertogdom Luxemburg gegeven. Tijdens een bezoek in 1966 spreekt Steichen uit dat "het belangrijkste werk van zijn leven" zijn definitieve plaats zou moeten krijgen in het Château de Clervaux.

De expositie bestaat uit 503 foto's die door Steichen zelf uit een totaal van 2 miljoen zijn uitgekozen. Er is werk van 273 fotografen uit 68 landen te zien, waaronder werk van de Belgische fotograaf Charles Leirens, de Nederlanders Emmy Andriesse, Eva Besnyö, Ed van der Elsken, Henk Jonker, Cas Oorthuys en Nico Jesse en de Zwitsers-Franse Sabine Weiss. De opstelling waarin de foto's tentoongesteld zijn is onder toezicht van Steichen ontworpen, en was op elke locatie van de wereldreis hetzelfde. De foto's maken deel uit van de ruimte: ze hebben verschillende formaten, verwijzen naar elkaar, liggen op de grond en hangen aan het plafond. In 37 thema's wil Steichen aspecten van het menselijk leven, zoals het zich tussen de uitersten van de geboorte en de dood op aarde afspeelt, laten zien,

Steichen wil de mensheid aan de individuele mens uitleggen. Zoals hij zelf zegt: "I am no longer concerned with photography as an art form. I believe it is potentially the best medium for explaining man to himself and his fellow man". We maken allemaal deel uit van de grote familie der mensen.

In 2003 werd The Family of Man op de Memory of the world-lijst van UNESCO geplaatst.

Van september 2010 tot juli 2013 was de tentoonstelling gesloten wegens renovatie van de tentoonstellingszalen en restauratie van de getoonde werken. Sinds juli 2013 is de tentoonstelling weer te bezichtigen.

Foto's die opgenomen zijn in de tentoonstelling (selectie)

Externe link
 officiële website

Fotografietentoonstelling
Cultuur in Luxemburg (land)
Documentair werelderfgoed in Luxemburg (land)
Hlinka

Andrej Hlinka, een Slowaaks politicus
 Hlinka (okres Bruntál), een gemeente in Tsjechië
Leesteken

Een leesteken is een teken dat in tekst gebruikt wordt om de leesbaarheid te verbeteren. Soms geeft een leesteken ook aanwijzingen over de betekenis en uitspraak van de zin. De verzameling en het gebruik van leestekens heet interpunctie.

Leestekens aan het einde van een zin
 Punt ( . )
 Vraagteken ( ? )
 Uitroepteken ( ! )

Leestekens binnen een zin
 Puntkomma of kommapunt ( ; )
 Komma ( , )
 Gedachtestreepje ( – of — )
 Beletselteken ( ... ), vaak gebruikt bij de ellips
 Dubbelepunt ( : ), voor een opsomming of citaat
 Voetnootteken ( † ), wordt ook gebruikt als eindnoot en voor sterfgevallen en sterfdata
 Duitse komma ( / ), geeft vaak een keuzemogelijkheid aan
De spatie, de ruimte tussen twee woorden, is strikt genomen geen leesteken.

Leestekens aan weerszijden van een woord of een zinsdeel
 Aanhalingsteken ( ' (enkel), " (dubbel), „ en ” (dubbel laag en hoog), of “ en ” (dubbel hoog verschillend))
 Haakje ( ( (openen) of ) (sluiten))
 Vierkant haakje ( [ ] ), wordt gebruikt voor geneste haakjes en voor het scheiden van commentaar, correcties en verduidelijkingen van de eigenlijke tekst.

Leestekens binnen een woord
 Apostrof ( ' ), afkappingsteken of weglatingsteken
 Koppelteken ( - )
 Afbreekstreepje ( - )

Leestekens op een specifieke letter 
 accent aigu ( ´ ) onder andere in Franse spelling en leenwoorden  
 accent grave ( ` ) onder andere in Franse spelling en leenwoorden 
 accent circonflexe  ( ^ ) onder andere in Franse spelling en leenwoorden
 cedille ( Çç ) (ça va?)  (garçon) (reçu)

Zie ook Accenttekens in de Nederlandse spelling

Spaties
Over het algemeen schrijft men vóór een leesteken geen spatie en erachter wel.
Hierop zijn enkele uitzonderingen: bij haakjes en aanhalingstekens aan het begin van een tekst is het andersom.
Een gedachtestreepje wordt soms met, soms zonder spaties aan weerszijden geschreven.

In het Frans wordt een spatie geschreven vóór een uitroepteken, vraagteken, puntkomma of dubbele punt.

Spaanse leestekens
In het Spaans wordt aan het begin van een vragende zin een omgekeerd vraagteken (¿) gezet.
Vergelijkbaar met het vorige wordt in het Spaans aan het begin van een zin die eindigt op een uitroepteken, een omgekeerd uitroepteken (¡) gezet.

Zie ook
 ASCII (tekenset)

 
Typografie
Luciano Chailly

Luciano Chailly (Ferrara, 19 januari 1920 – Milaan, 24 december 2002) was een Italiaans componist en de vader van Riccardo Chailly. Hij studeerde aan de conservatoria van Bologna en Milaan, en bij Hindemith in Salzburg. Buiten Italië is hij nauwelijks bekend.

Chailly is componist van twaalf opera's en was van 1968 tot 1971 artistiek leider van La Scala in Milaan. Tussen 1973 en 1975 was hij artistiek leider van Teatro Regio in Turijn.

Italiaans componist
Reactiesnelheid

Reactiesnelheid (scheikunde), de snelheid waarmee een chemische reactie verloopt
 Reactiesnelheid (fysiologie), de menselijke reactiesnelheid
 Reactiesnelheid (schip), de snelheid waarmee een schip op een roeruitslag reageert
Gewandhausorchester

Het Gewandhausorchester is een symfonieorkest in Leipzig. Het telt circa 175 musici en geldt daarmee als het grootste beroepsorkest ter wereld. Chef-dirigent is sinds 2018 Andris Nelsons. Het orkest draagt de naam van het Gewandhaus, het gebouw van het gilde der lakenhandelaren. Het draagt zijn huidige naam sinds 1781. Felix Mendelssohn Bartholdy was de eerste Kapellmeister.

Het orkest 
De geschiedenis van het orkest gaat terug tot de 15de eeuw. Het orkest geldt als het oudste burgerlijke orkest van Duitsland. Oorspronkelijk was het een vereniging die door vermogende kooplieden in stand werd gehouden. Sinds 1840 is het orkest een instelling van de stad Leipzig, die haar reputatie als muziekstad voor een groot deel aan dit orkest dankt. Het orkest verzorgde in de 19e eeuw vele premières van nu klassieke werken. Het Gewandhausorchester behoort tot de weinig overgebleven Europese orkesten met een duidelijk eigen klank en speelstijl. Vooral de beheerstheid, de milde toonvorming en het fijnzinnige samenspel vallen hierbij op.

Het orkest is tevens het orkest van de Opera van Leipzig.

Het Gewandhaus 
 
De zaal van het eerste Gewandhaus werd in 1843 verbouwd met goede akoestische resultaten. In 1884 bouwde men een groter Neues Gewandhaus. Het oude Gewandhaus werd niet meer gebruikt. Ook dit nieuwe gebouw bleek een uitstekende akoestiek voor klassieke muziek te hebben. Voor een aantal concertzalen vormde deze zaal een belangrijk uitgangspunt, onder andere voor het Concertgebouw te Amsterdam en de Boston Symphony Hall. Tijdens de Tweede Wereldoorlog heeft het gebouw in 1943 zwaar te lijden gehad van bombardementen. Na de oorlog werd het gebouw provisorisch gerestaureerd en weer in gebruik genomen. Uiteindelijk werd deze concertzaal in 1968 onder veel protest gesloopt. In 1981 werd het huidige derde Gewandhaus geopend.

Belangrijke chef-dirigenten

Externe link 

 Gewandhaus, Leipzig

Duits symfonieorkest
Leipzig
Mendelssohn

Moses Mendelssohn (1729-1786), Joods-Duits verlichtingsfilosoof
 Fanny Hensel Mendelssohn (1805-1847), Joods-Duits componiste, zus van Felix
 Felix Mendelssohn Bartholdy (1809-1847), Joods-Duits componist, kleinzoon van Moses Mendelssohn
 Arnold Mendelssohn (1855-1933), Duits componist, achterneef van Felix
 Mendelssohn & Co., een voormalige Berlijnse bank met een vestiging in Nederland

Zie ook 
 Mendelsohn
Politieregio's in Nederland

De 25 regiokorpsen voor de invoering van de nationale politie in 2013
 De 10 regionale eenheden van de Nationale Politie vanaf 2013
Vaderdag

Vaderdag is een feestdag ter ere van vaders, waarbij het vaderschap en het belang van vaders voor de opvoeding en verzorging van hun kinderen wordt gevierd. In Nederland wordt Vaderdag gevierd op de derde zondag in juni. In België viert men het op de tweede zondag van juni. Het feest komt voort uit de voorafgaande Moederdag.

Geschiedenis 
Naar verluidt is Vaderdag in 1909 geïntroduceerd door mevrouw Sonora Smart Dodd, uit de staat Washington, waarbij zij haar vader, William Jackson Smart, wilde eren. Hij was een veteraan uit de Amerikaanse Burgeroorlog, die weduwnaar was geworden, nadat zijn vrouw in het kraambed bij de geboorte van hun zesde kind gestorven was. Toen zijn dochter volwassen geworden was, wilde ze de kracht en het doorzettingsvermogen van haar vader onder de aandacht brengen. Zij was hiervoor geïnspireerd door Anna Jarvis, die een jaar eerder een Moederdag had gelanceerd.

De eerste Vaderdag vond toen plaats op 19 juni 1910 in Spokane in de staat Washington. President Calvin Coolidge steunde in 1924 het idee om een Vaderdag te vieren, maar het geheel uit mannen bestaande Amerikaanse congres wilde niet iets doorvoeren dat zo de mannen in het zonnetje zette. Het effect hiervan was dat de dag pas officieel in de VS erkend werd tijdens het presidentschap van Richard Nixon in 1972.

In Nederland werd vanaf 1937 in oktober Vaderdag gevierd. Op initiatief van de toenmalige Nederlandse Bond van Herenmodedetaillisten werd in 1948 afgesproken dat Vaderdag verplaatst zou worden naar de derde zondag van juni.

Viering 
Naar analogie met Moederdag wordt in België net als in Oostenrijk Vaderdag op de tweede zondag in juni gevierd. Vele landen, waaronder Nederland, vieren het op de derde zondag van die maand. In Spanje, Portugal, Italië en Liechtenstein maar ook in een deel van België (onder andere de regio Antwerpen), wordt Vaderdag  op 19 maart gevierd, dit is de feestdag van Sint Jozef, de voedstervader van Jezus. In Duitsland wordt Vaderdag gevierd op Hemelvaartsdag, de dag dat Jezus opvaart naar zijn Vader in de hemel.

Eerstvolgende Vaderdagen 
Deze tabel bevat de data van Vaderdag in België (uitgezonderd regio Antwerpen) en Nederland voor het huidige jaar en de komende drie jaar:

Vaderdag wereldwijd

Zie ook 
 Papadag (opvoeding)

Externe link 
 Toekomstige data Vaderdag in Nederland en België

Ouderschap
Themadag of themaweek
Folklore
Juni
Shanghai Knights

Shanghai Knights is een actiefilm, uitgebracht in 2003. Hierin spelen Jackie Chan en Owen Wilson een duo dat de strijd aangaat met Lord Nelson Rathbone, die verantwoordelijk is voor de dood van de vader van Chon Wong (Jackie Chan). Shanghai Knights is het vervolg op Shanghai Noon uit 2000. Die film speelde zich af in het Wilde Westen.

De verhaallijn werd geschreven door Alfred Gough en Jeff Millar. Bewerking van de film werd uitgevoerd door Malcom Campbell. De kledingverzorging was in handen van Anna Sheppard.

Verhaal 

De Verboden Stad, 1888. Chon Wangs vader, met wie hij geen contact meer had, wordt vermoord door Chinese Boksers onder leiding van Lord Nelson Rathbone (Aidan Gillen). Wanneer Chon Wang en Roy O'Bannon (Jackie Chan en Owen Wilson) dit te weten komen reizen ze naar Londen om wraak te nemen op Rathbone. Lin (Fann Wong), de zus van Chon heeft dezelfde bedoelingen, en ontdekt een wereldwijd complot om de koninklijke familie te vermoorden, maar niemand wil haar geloven. Natuurlijk belanden ze in Londen in heel wat situaties waar normale mensen liever niet zouden willen zitten maar dankzij de vechtkunsten van Chon Wang en de hulp van een vriendelijke politieagent en een 10 jaar oud straatjochie redden ze zich overal uit.

Rolverdeling 

|-
|||Chon Wang
|-
|||Roy O'Bannon
|-
|||Chon Lin
|-
|||Charlie Chaplin
|-
|||Lord Nelson Rathbone
|-
|||Wu Chow
|-
|||Artie Doyle
|}

Actiefilm
Film uit 2003
Amerikaanse film
Komische film
Martialartsfilm
Film van Buena Vista Pictures
Film van Touchstone Pictures
Film van David Dobkin
Albrecht von Haller

Albrecht von Haller (Bern, 16 oktober 1708 – aldaar, 12 december 1777) was een Zwitsers arts, dichter, natuurwetenschapper en magistraat.

Biografie 
Haller werd geboren in Bern, Zwitserland als zoon van Niklaus Emanuel Haller en Anna Maria Engel. Hij studeerde medicijnen onder Boerhaave en Willem Jacob 's Gravesande in Leiden, waar hij in 1727 zijn doctorstitel behaalde. Hij bezocht er de 89-jarige Frederik Ruysch. In Leiden sloot hij vriendschap met Johannes Gessner, met wie hij zijn studie in Parijs voortzette en aansluitend een rondreis door Zwitserland maakte. Met Gessner studeerde Haller in 1728 ook wiskunde in Bazel bij Johann Bernoulli en maakte kennis met zijn zoon Daniel Bernoulli.

Hij keerde in 1729 naar Bern terug en gaf de dichtbundel Versuch Schweizerischer Gedichte uit. Hij werd later vooral bekend door zijn gedicht Die Alpen. In 1735 werd op zijn advies een anatomisch theater geopend in Bern en werd Haller stadsbibliothecaris. Van 1736 tot 1753 werkte Haller aan de nieuwe Georg-August-Universität van Göttingen als professor in de anatomie, botanica en chemie. Daarnaast kwamen er monografieën van zijn hand uit op het gebied van anatomie en de fysiologie. In 1740 polste hij Linnaeus om hem op te volgen. 

In 1749 werd hij door keizer Frans I Stefan in de adelstand verheven. Na 1753 keerde hij naar Bern terug en aanvaardde een bescheiden post: het beheer van de zoutwerken in Bex en la Roche. Von Haller werd lijfarts van de koning van Engeland en kreeg aanbiedingen uit Utrecht, Oxford, Halle en Berlijn. In 1764 trok hij zich terug.

Bron 
Haller in Holland. Het dagboek van Albrecht von Haller van zijn verblijf in Holland (1725 - 1727), ingeleid en geannoteerd door Dr G.A. Lindeboom. Uitgave van de Kon. Ned. Gist- en Spiritusfabriek N.V. te Delft, 1958.

Externe link 
 http://www.haller.unibe.ch/

Zwitsers dichter
Zwitsers wetenschapper
Anatoom
Zwitsers bioloog
Zwitsers medicus
Zwitserse adel
Persoon in de 18e eeuw
Groot hoefblad

Groot hoefblad (Petasites hybridus) is een overblijvende tweehuizige plant uit het geslacht hoefblad uit de composietenfamilie (Asteraceae). De onder meer in België en Nederland voorkomende plant heeft zeer grote bladeren en groeit op vochtige en voedselrijke plaatsen. De rozeachtige bloemhoofdjes staan in een aar die eind maart voor het blad uit de wortelstok tevoorschijn komt. Pas daarna ontwikkelen zich de tot een meter grote bladeren. De vrouwelijke aar heeft na uitgroei vooral bij de vrouwelijke planten een lange steel met kleine paarse blaadjes. De mannelijke bloeiwijze is meer knotsvormig. Verspreiding van de plant gebeurt vooral door afgebroken delen van de wortelstok.

Groot hoefblad is een opvallend veel ruimte in beslag nemende plant. De soort heeft lange wortelstokken en is daardoor lastig te verwijderen. Ze wordt daarom in de volksmond wel 'allemansverdriet' genoemd.

Geschiedenis 
In de middeleeuwen werd groot hoefblad Filiae ante Patrem genoemd, hetgeen betekent dat de dochters (de bloemen) voor de vader (de bladeren) tevoorschijn komen.

Externe link 
 Determinatievideo van groot hoefblad op Flora van Nederland
 

groot hoefblad
groot hoefblad
Stanley Burleson

Stanley Burleson (Zaandam, 1 september 1966) is een Nederlands (musical)acteur, zanger, danser en choreograaf.

Levensloop 
Burleson groeide op in Krommenie en woont tegenwoordig in Wormerveer. Zijn moeder is Nederlandse en zijn vader is Surinamer. Burleson werd niet Surinaams opgevoed.

Theater

Musicals

Overige theaterproducties
1990: Adèle in Casablanca – met Adèle Bloemendaal
1992: Simone & Friends – met Simone Kleinsma
1993: La Bloemen – met Karin Bloemen
1994: La on Tour – met Karin Bloemen
1995: Karin in Concert – met Karin Bloemen
2002: Musicals in Concert I van Joop van den Ende Theaterproducties
2009: Cirque Stiletto – met Ellen ten Damme
2010: Sondheim in Songs – met Simone Kleinsma, Céline Purcell en Freek Bartels
2014/2015: Dinnershow Brooklyn Nights
2017: Musicals in Concert on Tour – solist

Filmrollen
1995: Filmpje!
2001: De Bovenman

Overig
Verzorgde de teksten van Mulan
Sprak de stem in van Shang in Mulan
Sprak de stem in van een aasgier in Ice Age: The Meltdown
Zong de liedjes in van Dimitri in Anastasia (1997)
Eigen soloalbum Geef me de ruimte (2001)
Cd-single Alles draait om jou (1999) – duet met Nurlaila Karim uit De Leeuwenkoning II
Verzorgde de choreografie van Musical Awards Gala (2003-2008)
Verzorgde de choreografie van Ciske de Rat (2007-2008)
Verzorgde de choreografie van Joseph and the Amazing Technicolor Dreamcoat (2008-2010)
Verzorgde het Musicals in AHOY!-spektakel (2002, 2004 en 2006)
Gastrol als "lijk" in Baantjer: S08E06 – De Cock en de buitenaardse moord
Gastrol in Mijn dochter en ik
Sprak de stem in van Dokter Faccelier in De prinses en de kikker (Disneyfilm 2009)
Sprak de stem in van Commandant in De Gelaarsde Kat (Dreamworks 2011)
Speelde de rol van Petrus in het paas-spektakel The Passion in 2014 in Groningen
Verzorgde de choreografie voor Musicals in Concert 2014 in de Ziggo Dome
Sprak de stem van de tovenaar in voor de Efteling sprookjesmusical De Gelaarsde Kat (2016-2018)
Regisseert de theatershow CARO in de Efteling (in première 2018)
Verzorgde de choreografie voor ‘’ZODIAC de musical’’ in De Koepel van Breda (2021-..)

Prijzen 
1998 Gouden Notekraker voor zijn bijzondere verdiensten op het gebied van Kleinkunst en musical
2000 John Kraaijkamp Musical Award: Beste mannelijke hoofdrol – De Dood in Elisabeth
2005 John Kraaijkamp Musical Award: Beste mannelijke hoofdrol in een grote musical – Giorgio in Passion
2008 John Kraaijkamp Musical Award: Beste Choreografie / Musical Staging – choreografie Ciske de Rat
2008 Nominatie John Kraaijkamp Musical Award: Beste mannelijke hoofdrol in een grote musical – Che in Evita
2009 Nominatie John Kraaijkamp Musical Award: Beste Choreografie / Musical Staging – Joseph and the Amazing Technicolor Dreamcoat
2017 Gouden Genesius Penning
2022 John Kraaijkamp Musical Award: Beste mannelijke hoofdrol in een grote musical – Geest in Disneys Aladdin

Nederlands musicalacteur
Nederlands choreograaf
Nederlands danser
Nederlands acteur
Linda van Dyck

Linda van Dyck, acteursnaam van Linda Marianne de Hartogh (Amsterdam, 18 mei 1948), is een Nederlands actrice.

Levensloop 
Van Dyck is een dochter van Leo de Hartogh en Teddy Schaank. Soms wordt ze genoemd als 'Linda M. de Hartogh' of "Linda Marianne". De acteur Ko van Dijk was haar stiefvader. In de jaren zestig was ze zangeres van de band Boo and the Booboo's.

Van Dyck werd in 1982 uitgeroepen tot beste Nederlandse filmactrice naar aanleiding van haar rollen in de films Twee vorstinnen en een vorst en Ademloos.

Op 7 januari 2010 ontving Van Dyck een koninklijke onderscheiding: Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw.

In 2016 scheidde ze van auteur van filmscenario's, later psychotherapeut Willem Jacob (Jaap) Nolst Trenité na 27 jaar huwelijk. Zij zijn de ouders van televisiepresentator Jamie Trenité (Jules Unlimited).

Film 

 10.32 (1966)
 Het gangstermeisje (1966)
 Tiro (1979)
 Twee vorstinnen en een vorst (1981)
 Ademloos (1982)
 Ciske de Rat (1984) - Tante Jans
 De grens (1984)
 In de schaduw van de overwinning (1986)
 Daens (1992)
 Suzy Q (1999)
 Magonia (2001)
 Floris (2004)
 Het schnitzelparadijs (2005)

Toneel 
 De Vader (1960)
 Jan Rap en z'n Maat (naar het boek van Yvonne Keuls (1978))
 Wolken (1979/1980)
 Succes (met Willem Nijholt; 1982-1984)
 Nacht, Moeder (1984/1985) als dochter
 Agnes van God (1986/1987)
 Separation (1988/1989)
 Duet (1993/1994)
 De Stille Kracht (1997)
 Het neerstorten van de Hindenburg en wat daarna gebeurde (1997/1998)
 Spaanse Ruiters (1999)
 De onverwachte man (1999/2000)
 Stervelingen (2001/2002)
 Onder onze ogen (4 mei 2001)
 Vrouwen van Eer (2002)
 De dood en het meisje (2003) genomineerd voor de NRC-publieksprijs
 The Goat of Wie is Sylvia? (2003/2004)
 Herfstsonate (2005/2006) winnaar Toneel Publieksprijs 2006
 Nacht, Moeder (2006/2007) nu als moeder
 Una Giornata Particolare (2007/2008) genomineerd voor de Toneel Publieksprijs
 Oog om Oog - gebaseerd op Dead Man Walking (2009/2010) winnaar Toneel Publieksprijs
 Ontrouw (2010/2011)
 Wie is er bang voor Virginia Woolf (2012/2013) genomineerd voor de Theo d'Or

Televisie 
 Tanchelijn (1973)
 Dubbelleven: dagleven, nachtleven (1978)
 Kerstgeschenk (1980)
 De Lemmings (1981)
 Noodlot (1981)
 Try Out (1981)
 Willem van Oranje (1984) als Anna van Saksen
 Maya & An (1987)
 Recht voor zijn Raab
 Suite 215
 Gestolen uren (1995)
 Unit 13 (seizoen 1998)
 Framed (1998)
 Suzy Q (1999)
 Baantjer gastoptreden in episode: "De Cock en de moord in stijl" (2001)
 Zwarte Tulp als Marieke Vonk-Vermeulen (2015-2016)

Externe link 
 

Nederlands acteur
Nederlands filmacteur
Pseudoniem
Rolls-Royce

Rolls-Royce Limited, de originele Britse producent van automobielen en vliegtuigmotoren

In 1971 werd het bedrijf genationaliseerd en in 1973 opgesplitst in:
Rolls-Royce plc, de vliegtuigmotor-, scheepsmotor- en defensie- en energiegroep
Rolls-Royce Motors, de automobielconstructeur 
Rolls-Royce Motor Cars, BMW-divisie die sinds 2003 Rolls-Royce auto's bouwt.

 Andere betekenis
 Groep Rolls Royce, verzetsgroep tijdens de Tweede Wereldoorlog
383

Het jaar 383 is het 83e jaar in de 4e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Europa
 Magnus Maximus wordt door zijn troepen tot keizer (Augustus) uitgeroepen. Hij steekt vanuit Brittannië met een expeditieleger over naar Gallië en verslaat bij Lutetia (huidige Parijs) zijn rivaal Gratianus.
 25 augustus - Gratianus probeert te vluchten naar Italië, maar wordt bij Colonia Copia Claudia Augusta Lugdunum (Lyon) door opstandige soldaten gevangengenomen en vermoord.
 Magnus Maximus regeert als usurpator (tegenkeizer) over Gallië en Hispania. Hij maakt Augusta Treverorum (Trier) de hoofdstad van het West-Romeinse Rijk.
 Trier wordt een van de welvarendste steden van het Romeinse Rijk. De verbreiding van het christelijke geloof bevordert de economische groei. De "munt van Trier" is de grootste producent van gouden en zilveren munten van het Westen. Daarnaast is de stad befaamd om zijn monumentale architectuur, waaronder een forum, een amfitheater en een stenen brug die de Moezel geheel overspant.
 Ambrosius van Milaan voert vredesonderhandelingen met Magnus Maximus. Keizer Theodosius I stuurt generaal Bauto (magister militum) naar Noord-Italië om de Alpenpassen te versterken.
 Theodosius I sluit een overeenkomst en erkent Magnus Maximus als legitieme keizer. De 12-jarige Valentinianus II krijgt Italië en Africa toegewezen, dit onder regentschap van zijn moeder Justina.

Perzië
 Koning Ardashir II wordt door de adel afgezet en zijn neef Shapur III bestijgt de troon. Het zoroastrisme wordt een staatsgodsdienst; de priesters worden oppermachtig in het Perzische Rijk.

Geboren 
 Lupus van Troyes, bisschop en heilige (overleden 478)

Overleden 
 Ardashir II, koning van de Sassaniden (Perzië)
 Blaesilla (20), Romeinse heilige
 25 augustus - Gratianus (24), keizer van het Romeinse Rijk
 Ursula van Keulen, patroonheilige
 Wulfila, Gotische bisschop en Bijbelvertaler

000
388

Het jaar 388 is het 88e jaar in de 4e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Europa 
 Slag aan de Sava: Keizer Theodosius I verslaat Magnus Maximus bij Emona (huidige Slovenië). Het expeditieleger van Theodosius bestaat grotendeels uit Goten, Hunnen en Alanen. Na afloop van de strijd weigeren ze naar huis terug te keren en plunderen dorpen en steden in Macedonië.
 28 juli - Magnus Maximus vlucht naar Aquileia in Noord-Italië. Theodosius I verovert de stad en laat hem executeren. Valentinianus II wordt weer keizer over het West-Romeinse Rijk, maar Theodosius houdt de feitelijke macht in handen.
 In Rome wordt het Forum Holitorium (groentemarkt) verplaatst naar een andere plek op het Marsveld. De Romeinse tempels op het plein verliezen hun religieuze functie door het christendom.
 Theodosius I stuurt generaal Arbogast (magister militum) naar Augusta Treverorum (Trier) en laat Flavius Victor (Maximus' zoon) executeren. Arbogast wordt benoemd tot opperbevelhebber in Gallië.
 Opstandige Franken onder leiding van Marcomer en Sunno vallen plunderend het Romeinse Rijk binnen en bedreigen Colonia Claudia Ara Agrippinensium (Keulen). De indringers worden echter in het Kolenwoud (huidige België) door de Romeinen vernietigd.

Balkan 
 De Visigoten onder aanvoering van hun nieuw gekozen leider Alarik vallen de Balkan binnen. In Illyricum wordt de burgerbevolking afgeslacht en steden platgebrand.

Perzië 
 Bahram IV (r. 388 - 399) volgt zijn vader Shapur III op als koning van het Perzische Rijk. Hij versterkt de vriendschapspolitiek met het Oost-Romeinse Rijk.

Geboren 
 Huang Daxian, vergoddelijkt persoon in het taoïsme

Overleden 
 Flavius Victor, Romeins keizer (Augustus) en zoon van Magnus Maximus
 28 juli - Magnus Maximus, keizer van het West-Romeinse Rijk
 Shapur III, koning van de Sassaniden (Perzië)

000