XVII wiek

XVI wiek <> XVIII wiek

Lata 1600. • Lata 1610. • Lata 1620. • Lata 1630. • Lata 1640. • Lata 1650. • Lata 1660. • Lata 1670. • Lata 1680. • Lata 1690.

1601 1602 1603 1604 1605 1606 1607 1608 1609 1610 1611 1612 1613 1614 1615 1616 1617 1618 1619 1620 1621 1622 1623 1624 1625 1626 1627 1628 1629 1630 1631 1632 1633 1634 1635 1636 1637 1638 1639 1640 1641 1642 1643 1644 1645 1646 1647 1648 1649 1650 1651 1652 1653 1654 1655 1656 1657 1658 1659 1660 1661 1662 1663 1664 1665 1666 1667 1668 1669 1670 1671 1672 1673 1674 1675 1676 1677 1678 1679 1680 1681 1682 1683 1684 1685 1686 1687 1688 1689 1690 1691 1692 1693 1694 1695 1696 1697 1698 1699 1700

Wydarzenia historyczne z lat 1600. (dekady) 

 1601–1661 – wojna holendersko-portugalska o Brazylię
 1602–1603 – Caravaggio namalował Złożenie do grobu
 1603 – szogun Ieyasu Tokugawa przejął władzę w Japonii, rozpoczynając okres Edo
 1604 – silne wstrząsy sejsmiczne na pograniczu Peru i Chile (24 grudnia)
 1605 – bitwa pod Kircholmem, Jan Karol Chodkiewicz odzyskał Inflanty (27 września)
 1605 – ukazała się pierwsza część powieści Cervantesa Don Kichot
 1606 – William Szekspir napisał tragedię Makbet
 1606–1609 – rokosz Zebrzydowskiego podważył politykę Zygmunta III
 1607 – opera Claudio Monteverdiego L’Orfeo zapoczątkowała barok w muzyce
 1607 – Anglicy założyli swoją pierwszą stałą osadę w Ameryce nazwaną Jamestown (Wirginia)
 1608 – Francuzi założyli Quebec, rozpoczynając kolonizację Kanady
 1610 – Galileusz odkrył księżyce Jowisza (7 stycznia)
 1610 – bitwa pod Kłuszynem wygrana przez Żółkiewskiego (28 sierpnia) pozwoliła polskiemu królewiczowi zostać carem
 1610 – na terenie dzisiejszego Paragwaju powstały redukcje jezuickie
 1610–1617 – regencja Marii Medycejskiej we Francji

Wydarzenia historyczne z lat 10. 

 1611 – wybuch powstania, które wypędziło polską załogę Kremla (19 marca)
 1611 – wielkie trzęsienie ziemi u wybrzeży Japonii (2 grudnia)
 1611–1614 – Peter Paul Rubens namalował tryptyk Zdjęcie z krzyża
 1616 – Lope de Vega napisał dramat Fuente ovejuna (Owcze źródło)
 1616 – Frans Hals namalował Bankiet bractwa św. Jerzego
 1618–1648 – wojna trzydziestoletnia spowodowała śmierć 20–30% Niemców
 1618 – rozejm w Dywilinie, na mocy którego Rzeczpospolita odzyskała Smoleńsk (11 grudnia)
 1619 – Johannes Kepler opublikował dzieło Harmonices Mundi zawierające prawa ruchu planet
 1619 – Holendrzy rozpoczęli budowę Batawii (obecna Dżakarta)
 1620 – bitwa pod Cecorą, w której Turcy pokonali Polaków
 1620 – Francis Bacon wydał rozprawę Novum Organon reformującą naukę

Wydarzenia historyczne z lat 20. 
 1621 – bitwa pod Chocimiem zakończona zwycięstwem sił polsko-kozackich nad tureckimi (2 września-9 października)
 1622 – w Watykanie powstała Kongregacja Rozkrzewiania Wiary (6 stycznia)
 1622 – rozejm w Mitawie podzielił Inflanty między Polskę a Szwecję (10 sierpnia)
 1624–1642 Richelieu sprawował rządy w Paryżu
 1625 – Hugo Grocjusz opublikował traktat De iure belli ac pacis (O prawie wojny oraz pokoju)
 1628 – Nicolas Poussin namalował swoje pierwsze arcydzieło Śmierć Germanika
 1628 – William Harvey dokonał przełomu w biologii opisując krwiobieg
 1629 – król Anglii Karol I Stuart rozwiązał parlament i rozpoczął dyktatorskie rządy (10 marca)
 1629 – rozejm w Altmarku usankcjonował wpływy szwedzkie na polskim wybrzeżu (26 września)

Wydarzenia historyczne z lat 30. 

 1631 – ukazała się po raz pierwszy francuska La Gazette
 1633 – rozpoczął się proces Galileusza, oskarżonego przez rzymską inkwizycję o herezję (12 kwietnia)
 1635 – rozejm w Sztumskiej Wsi przywrócił Polsce porty pruskie i pełnię dochodów z handlu gdańskiego (12 września)
 1635 – Antoon van Dyck namalował najsłynniejsze portrety Karola I Stuarta
 1636 – założono Uniwersytet Harvarda (8 września)
 1636 – Pedro Calderón de la Barca napisał dramat historyczny El principe constante (Książę Niezłomny)
 1636 – Pierre Corneille ogłosił tragedię Cid
 1637 – umarł ostatni książę pomorski, rozpoczęły się walki o kraj
 1640 – po wybuchu powstania na terenach hiszpani po interwencji francuskiej Portugalia uniezależniła się od Hiszpanii
 1640 – ukazał się traktat teologiczny Augustinus, kamień węgielny jansenizmu

Wydarzenia historyczne z lat 40. 

 1641 – Kartezjusz opublikował Meditationes de prima philosophia
 1642 – wybuchła angielska wojna domowa
 1642 – Rembrandt namalował Wymarsz strzelców znany też jako Straż nocna
 1642–1644 – Abel Tasman opłynął Australię (13 grudnia)
 1642–1650 – Francesco Borromini zbudował Sant’Ivo alla Sapienza
 1643 – Evangelista Torricelli skonstruował barometr
 1644 – Mandżurowie przejęli władzę w Pekinie jako dynastia Qing
 1647 – trzęsienie ziemi zniszczyło Santiago de Chile (13 maja)
 1648 – rozpoczęło się powstanie Chmielnickiego
 1648–1653 – Fronda przeciwko rządom Anny Austriaczki i Mazarina we Francji
 1649 – Jeremi Wiśniowiecki broni Zbaraża (lipiec-sierpień)

Wydarzenia historyczne z lat 50. 

 1651 – bitwa pod Beresteczkiem zakończona zwycięstwem wojsk polskich nad kozacko-tatarskimi (28 czerwca-10 lipca)
 1651 – Thomas Hobbes opublikował traktat polityczny Leviathan
 1653 – Nowy Amsterdam (późniejszy Nowy Jork) otrzymał prawa miejskie (2 maja)
 1654 – kozacko-rosyjska ugoda perejasławska, w wyniku której Moskale najechali Rzeczpospolitą
 1655–1660 – potop szwedzki spowodował śmierć 20–30% Polaków
 1655–1670 – Giovanni Lorenzo Bernini zbudował Cathedra Petri i Plac św. Piotra
 1655 – Augustyn Kordecki obronił Jasną Górę (27 grudnia)
 1656 – Stefan Czarniecki wyzwolił Warszawę (30 czerwca)
 1656 – Diego Velázquez namalował Las Meninas (Panny dworskie)
 1657 – Jan Ámos Komenský wydrukował dzieło Didactica magna
 1657 – w pożarze Tokio zginęło około 100 tysięcy osób
 1657 – zamordowano Andrzeja Bobolę (16 maja)
 1657 – traktaty welawsko-bydgoskie, na mocy których Wielki Elektor uniezależnił się od Polski (19 września)
 1657 – Christiaan Huygens skonstruował pierwszy zegar wahadłowy
 1658 – traktat z Roskilde przyznał Skanię Szwecji (26 lutego)
 1658 – wygnano z Polski braci polskich
 1659 – pokój pirenejski powiększył Francję kosztem Hiszpanii (7 listopada)
 1660 – w Anglii powstało Royal Society (28 listopada)

Wydarzenia historyczne z lat. 60. 

 1661 – Ludwik XIV rozpoczął budowę Wersalu
 1661 – król Anglii dostał Bombaj w posagu od portugalskiej żony
 1662 – Pierre de Fermat sformułował zasady optyki
 1664 – Bashō Matsuo opublikował pierwsze haiku
 1665 – powstało pierwsze czasopismo naukowe Journal des savants (5 stycznia)
 1665 – Jan Vermeer namalował Dziewczynę z perłą
 1665 – Molière wystawił Don Juana
 1665 – Baruch Spinoza napisał swój główny traktat Ethica ordine geometrico demonstrata
 1665 – Jerzy Lubomirski wzniecił rokosz zakończony abdykacją króla
 1666 – Colbert założył Académie des sciences
 1666 – pożar Londynu (2 września), Christopher Wren rozpoczął odbudowę
 1667 – rozejm andruszowski przyznał Kijów Rosji (30 stycznia)
 1667 – Robert Hooke odkrył komórki roślinne
 1667 – John Milton opublikował poemat epicki Paradise lost (Raj utracony)
 1668 – Jean de La Fontaine ogłosił pierwszą księgę Fables (Bajek)
 1670 – wydrukowano pośmiertnie Pensées (Myśli) Blaise Pascala
 1670–1671 – powstanie kozacko-chłopskie w Rosji

Wydarzenia historyczne z lat 70. 

 1672–1679 – wojna Francji z koalicją hiszpańsko-austriacko-lotaryńską
 1672 – traktatem w Buczaczu oddano Kamieniec Podolski Turcji (16 października)
 1673 – Sobieski pokonał Turków pod Chocimiem (11 listopada)
 1673 – Małgorzata Maria Alacoque przeżyła pierwsze objawienie serca Jezusowego (27 grudnia)
 1673–1679 – Jan Heweliusz opublikował dwutomowe dzieło Machina coelestis
 1675 – założono Królewskie Obserwatorium Astronomiczne w Greenwich pod Londynem (10 sierpnia)
 1675 – narodził się ruch religijny zwanym kwietyzmem
 1676 – Ole Rømer jako pierwszy oszacował prędkość światła (21 listopada)
 1676 – Antoni van Leeuwenhoek jako pierwszy zaobserwował bakterie
 1678 – pierwsza kobieta otrzymała stopień naukowy doktora (25 czerwca)
 1678 – Bartolomé Esteban Murillo namalował swoją najsłynniejszą Immaculatę

Wydarzenia historyczne z lat 80. 

 1681 – powstał pierwszy kocioł parowy
 1682 – Edmond Halley odkrył periodyczność komety (15 września)
 1683 – bitwa pod Wiedniem (12 września)
 1685 – edykt z Fontainebleau (18 października)
 1687 – Isaac Newton wydał Philosophiae naturalis principia mathematica
 1687 – trzęsienie ziemi w Limie (20 października)
 1687 – wybuch wulkanu Pico de Orizaba (26 grudnia)
 1688 – chwalebna rewolucja w Anglii
 1689 – John Locke ogłosił Epistola de tolerantia
 1689–1697 – wojna Francji z Ligą Augsburską

Wydarzenia historyczne z lat. 90 

 1692 – w Salem (Massachusetts) rozpoczęło się polowanie na czarownice (1 marca)
 1693 – trzęsienie ziemi na Sycylii (11 stycznia)
 1694 – powstał Bank of England (27 lipca)
 1696 – Gottfried Wilhelm Leibniz napisał Essai de théodicée
 1697 – Charles Perrault opublikował Bajki Babci Gąski
 1698 – spłonął londyński pałac Whitehall (4 stycznia)
 1699 – pokój w Karłowicach odebrał Turcji Węgry i Podole (26 stycznia)
 1700 – wybuchła wielka wojna północna
 1700 – po Pacyfiku rozeszło się tsunami (26 stycznia)

Wybrane wydarzenia XVII wieku

Władcy Anglii w XVII wieku

Władcy Francji w XVII wieku

Władcy Hiszpanii w XVII wieku

Władcy Polski w XVII wieku

Władcy Niemiec (cesarze rzymscy) w XVII wieku 
 1576–1612 Rudolf II
 1612–1619 Maciej Habsburg
 1619–1637 Ferdynand II
 1637–1657 Ferdynand III
 1657–1705 Leopold I

Władcy Szwecji w XVII wieku 
 1599–1611 Karol IX Sudermański
 1611–1632 Gustaw II Adolf
 1632–1654 Krystyna Wazówna
 1654–1660 Karol X Gustaw
 1660–1697 Karol XI
 1697–1718 Karol XII

Władcy Rosji w XVII wieku 
 1598–1605 Borys Godunow
 1605 Fiodor II Borysowicz
 1605–1606 Dymitr Samozwaniec I
 1606–1610 Wasyl Szujski
 1610–1613 Władysław Waza
 1613–1645 Michał Romanow
 1645–1676 Aleksy Romanow
 1676–1682 Fiodor III
 1682–1725 Piotr Wielki

Władcy Turcji w XVII wieku 
 1595–1603 Mehmed III (syn)
 1603–1617 Ahmed I (syn)
 1617–1618 Mustafa I (brat, usunięty)
 1618–1622 Osman II (syn Ahmeda I)
 1622–1623 Mustafa I (ponownie, usunięty, zm. 1639)
 1623–1640 Murad IV (syn Ahmeda I)
 1640–1648 Ibrahim I (brat, usunięty, zm. 1648)
 1648–1687 Mehmed IV (syn, usunięty, zm. 1693)
 1687–1691 Sulejman II (brat)
 1691–1695 Ahmed II (brat)

Władcy Indii (wielcy Mogołowie) w XVII wieku 
 1556–1605 Akbar
 1605–1627 Dżahangir
 1627–1658 Szahdżahan
 1658–1707 Aurangzeb

Cesarze Chin w XVII wieku 
 1572–1620 Wanli
 1620 Taichang
 1620–1627 Tianqi
 1627–1644 Chongzhen
 1644 Li Zicheng
 1644–1661 Shunzhi
 1661–1722 Kangxi

Papieże w XVII wieku 
 1592–1605 Klemens VIII
 1605–1605 Leon XI
 1605–1621 Paweł V
 1621–1623 Grzegorz XV
 1623–1644 Urban VIII
 1644–1655 Innocenty X
 1655–1667 Aleksander VII
 1667–1669 Klemens IX
 1670–1676 Klemens X
 1676–1689 Innocenty XI
 1689–1691 Aleksander VIII
 1691–1700 Innocenty XII

Indeks znanych postaci żyjących w XVII wieku

A 
 Abbas I Wielki – szach Persji.
 Andrzej Bobola – jezuicki męczennik.
 Anna Austriaczka (1601–1666) – regentka Francji.

B 

 Francis Bacon – angielski filozof.
 Pierre Bayle – francuski uczony, prekursor oświecenia.
 Giovanni Lorenzo Bernini – najwybitniejszy rzeźbiarz i architekt baroku.
 Jakob Bernoulli – szwajcarski matematyk.
 Francesco Borromini – włoski architekt.
 Jacques-Bénigne Bossuet – francuski teolog i teoretyk absolutyzmu.
 Nicolas Boileau – francuski poeta.
 Robert Boyle – twórca chemii.
 Michał Boym – misjonarz w Chinach.
 John Bunyan – angielski teolog.
 Dietrich Buxtehude – duńsko-niemiecki muzyk.

C 

 Pedro Calderón de la Barca – hiszpański dramaturg.
 Tommaso Campanella – włoski filozof.
 Caravaggio – włoski malarz.
 Giovanni Cassini – włosko-francuski astronom.
 Miguel de Cervantes – hiszpański pisarz.
 Samuel de Champlain – francuski odkrywca.
 Marc-Antoine Charpentier – francuski kompozytor.
 Bohdan Chmielnicki – hetman kozacki.
 Jan Karol Chodkiewicz – wódz polski.
 Chrystian IV – król Danii.
 Jean-Baptiste Colbert – minister Ludwika XIV.
 Pierre Corneille – dramaturg francuski.
 Arcangelo Corelli – włoski kompozytor.
 Savinien Cyrano de Bergerac – pisarz francuski.
 Stefan Czarniecki – wódz polski.
 Evliya Çelebi – turecki podróżnik.

D 

 René Descartes (Kartezjusz) – francuski filozof, matematyk i fizyk.
 Tomasz Dolabella – włosko-polski malarz.
 John Donne – poeta metafizyczny.
 Kasper Drużbicki – jezuicki teolog.
 John Dryden – poeta i dramaturg.
 Antoon van Dyck – flamandzko-angielski malarz.

E

F 
 Pierre de Fermat – matematyk francuski.
 Filip I Orleański – książę francuski.
 Bernard Fontenelle – francuski filozof.
 Franciszek Salezy – francuski teolog.
 Andrzej Maksymilian Fredro – polski uczony i polityk.
 Fryderyk Wilhelm I (Wielki Elektor) – władca Brandenburgii.

G 

 Galileusz – włoski astronom.
 Tylman z Gameren – holendersko-polski architekt.
 Pierre Gassendi – francuski filozof.
 Artemisia Gentileschi – włoska malarka.
 Luis de Góngora y Argote – hiszpański poeta.
 Hugo Grocjusz – holenderski pisarz polityczny.
 Otto von Guericke – niemiecki fizyk.

H 

 Edmond Halley – angielski astronom.
 Frans Hals – holenderski malarz.
 William Harvey – angielski biolog.
 Jan Heweliusz – gdański astronom.
 Thomas Hobbes – filozof angielski.
 Hong Taiji – cesarz mandżurski.
 Robert Hooke – angielski przyrodnik.
 Henry Hudson – angielski odkrywca.
 Christiaan Huygens – holenderski matematyk i astronom.

I 
 Ieyasu Tokugawa – szogun.
 Islam III Girej – chan krymski.

J 
 Stanisław Jan Jabłonowski – polski wódz.
 Jan IV Szczęśliwy – król Portugalii.
 Jerzy II Rakoczy – książę Siedmiogrodu.
 Ben Jonson – angielski dramaturg i poeta.

K 

 Kara Mustafa – wezyr turecki.
 Johannes Kepler – niemiecki astronom.
 Athanasius Kircher – niemiecki polihistor.
 Wespazjan Kochowski – poeta i historyk polski.
 Jan Ámos Komenský – czeski filozof.
 Stanisław Koniecpolski – polski wódz.
 Mehmed Köprülü – turecki wezyr.
 Augustyn Kordecki – obrońca Jasnej Góry.

L 

 Juana Inés de la Cruz – meksykańska pisarka.
 Georges de La Tour – lotaryński malarz.
 Jean de La Fontaine – francuski bajkopisarz.
 Charles Le Brun – malarz Ludwika XIV.
 Antoni van Leeuwenhoek – holenderski biolog.
 Gottfried Wilhelm Leibniz – niemiecki filozof i matematyk.
 André Le Nôtre – francuski projektant ogrodów.
 John Locke – angielski filozof.
 Lope de Vega – hiszpański dramaturg.
 Jerzy Sebastian Lubomirski – polski polityk.
 Ludwika Maria Gonzaga – królowa Polski.
 Jean-Baptiste Lully – kompozytor Króla-Słońce.

M 

 Marcello Malpighi – włoski biolog.
 Małgorzata Maria Alacoque – prekursorka kultu serca Jezusowego.
 Maria Kazimiera d’Arquien – królowa Polski.
 Maria Medycejska – królowa Francji.
 Maria Teresa Austriaczka (królowa Francji) – żona Ludwika XIV.
 Maryna Mniszchówna – caryca Rosji.
 Bashō Matsuo – japoński poeta.
 Maurycy Orański – stadhouder Holandii
 Jules Mazarin – pierwszy minister Francji.
 Marin Mersenne – francuski uczony.
 John Milton – angielski poeta.
 Molière – dramaturg francuski.
 Claudio Monteverdi – kompozytor włoski.
 Jan Andrzej Morsztyn – poeta i polityk.
 Bartolomé Esteban Murillo – hiszpański malarz.

N 

 Daniel Naborowski – polski poeta.
 John Napier – szkocki matematyk.
 Isaac Newton – słynny fizyk i matematyk angielski.
 Nurhaczy – twórca państwa mandżurskiego.

O 
 Jerzy Ossoliński – polityk i dyplomata.

P 

 Johann Pachelbel – niemiecki kompozytor.
 Stanisław Papczyński – założyciel marianów.
 Denis Papin – francusko-angielski wynalazca.
 Blaise Pascal – francuski filozof i matematyk.
 Jan Chryzostom Pasek – polski pamiętnikarz.
 Samuel Pepys – angielski pamiętnikarz.
 Charles Perrault – francuski bajkopisarz.
 Wacław Potocki – polski poeta.
 Nicolas Poussin – francusko-włoski malarz.
 Henry Purcell – angielski muzyk.

Q 
 Francisco de Quevedo y Villegas – hiszpański pisarz.

R 

 Jean Baptiste Racine – dramaturg francuski.
 Bogusław Radziwiłł – polsko-litewski polityk.
 Janusz Radziwiłł – hetman wielki litewski.
 Stiepan Razin – przywódca powstania w Rosji.
 Rembrandt – malarz holenderski.
 Guido Reni – włoski malarz.
 Matteo Ricci – włoski misjonarz.
 Armand Jean Richelieu – francuski polityk.
 Ole Rømer – duński astronom.
 Róża z Limy – peruwiańska święta.
 Peter Paul Rubens – niemiecko-flamandzki malarz.
 Michiel de Ruyter – admirał holenderski.

S 

 Maciej Kazimierz Sarbiewski – polsko-łaciński poeta.
 Heinrich Schütz – niemiecki kompozytor.
 Jan Steen – holenderski malarz.
 Baruch Spinoza – filozof holenderski pochodzenia żydowskiego.
 Franciszek Suarez – filozof hiszpański.
 William Szekspir – dramaturg angielski.

T 
 Abel Tasman – holenderski odkrywca.
 Evangelista Torricelli – włoski fizyk.
 Samuel Twardowski – polski epik.

V 

 Diego Velázquez – malarz hiszpański.
 Jan Vermeer – malarz holenderski.
 Sébastien Le Prestre de Vauban – francuski inżynier wojskowy.

W 
 Albrecht von Wallenstein – habsburski wódz.
 Michael Willmann – śląski malarz.
 Wincenty a Paulo – założyciel szarytek i misjonarzy.
 Jeremi Wiśniowiecki – polski wódz.
 Christopher Wren – angielski architekt.

Z 
 Francisco de Zurbarán – hiszpański malarz.

Ż 
 Stanisław Żółkiewski – polski wódz.

17