alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
837

Het jaar 837 is het 37e jaar in de 9e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen 
Byzantijnse Rijk 
 Byzantijns-Arabische Oorlog: Keizer Theophilos leidt een Byzantijns expeditieleger (70.000 man) naar Syrië en valt Mesopotamië binnen. Melitene en andere vestingsteden worden heroverd op de Arabieren, deze worden verplicht een jaarlijkse schatting te betalen. Theophilos keert na een succesvolle veldtocht in triomf terug in Constantinopel.
 De Slaven komen in opstand in de omgeving van Thessaloniki (huidige Griekenland) tegen de overheersing van het Byzantijnse Rijk. Theophilos geeft opdracht de Byzantijnse bevolking te evacueren en laat ze vestigen in trans-Donau Bulgarije. (waarschijnlijke datum)
Europa 

 Vikingen uit Denemarken voeren een plunderveldtocht op Walcheren (huidige Zeeland) en verwoesten de aanwezige handelsposten. In de omgeving van Domburg wordt een Frankisch fort (een ringwalburcht) bestormd en het garnizoen afgeslacht.
 Bernhard van Septimanië wordt door keizer Lodewijk I ("de Vrome") benoemd tot graaf van Carcassonne (Zuid-Frankrijk). 
 De emir van Córdoba Abd ar-Rahman II onderdrukt een opstand van christenen en joden.

Religie 
 Eerste schriftelijke vermelding van Herisau (huidige Zwitserland).

Geboren 
 Ethelred I, koning van Wessex (waarschijnlijke datum)

Overleden 
 20 oktober - Hugo van Tours, Frankisch edelman

000
838

Het jaar 838 is het 38e jaar in de 9e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Midden-Oosten 
 Byzantijns-Arabische Oorlog: Kalief Al-Mu'tasim stuurt een Arabisch expeditieleger (80.000 man) naar Anatolië (huidige Turkije). De Byzantijnse vestingstad Amorium wordt na een belegering van twee weken veroverd. Duizenden inwoners worden door de Arabieren afgeslacht of als slaven afgevoerd.
 Babak Khorram Din, Perzisch militaire leider, wordt na een guerrillaoorlog tegen het kalifaat van de Abbasiden gedwongen het Babak-kasteel in het noordwesten van Iran (huidige Azerbeidzjan) te verlaten. Hij wordt op bevel van Al-Mu'tasim doodgemarteld en zijn aanhangers worden geëxecuteerd.

Europa 
 Pepijn I, koning van Aquitanië, overlijdt na een regeerperiode van 21 jaar. Hij wordt opgevolgd door zijn zoon Pepijn II, dit leidt tot een conflict tussen keizer Lodewijk I ("de Vrome") en de Aquitanische adel.
 Sicard, prins van Benevento, verovert het hertogdom Amalfi (Zuid-Italië). Hierdoor beheerst hij de handelsroutes in de Westelijke Middellandse Zee, met de stad Napels als belangrijkste handelsconcurrent.
 Gezanten van de Deense Viking koning Horik I eisen de overdracht van de Frankische gebieden van de Friezen en de Abodriten (Noord-Duitsland). Dit wordt door Lodewijk I geweigerd.
 26 december - Bij een watersnood raakt een groot deel van Noordwest-Nederland onder water. De rivier de Lek breekt door ten koste van de Kromme Rijn.

Brittannië 
 De Stone of Destiny (Steen van het Lot) bewaard op het eiland Iona, wordt overgebracht naar Scone Palace in Schotland om daar de eerste Schotse koningen te kronen. (Volgens de overlevering van Sint Columba)

Nederland 
 Eerste schriftelijke vermeldingen van Brakel, Doetinchem, Dolder, Groessen en Loenen.

Religie 
 Frederik I, Friese bisschop en missionaris, wordt door bewoners van Walcheren (die vijandig tegenover de kerstening staan) vermoord. Hij wordt opgevolgd door zijn broer Alberik II.

Geboren

Overleden 
 Babak Khorram Din, Perzisch militaire leider
 Frederik van Utrecht, Fries bisschop (of 834)
 Pepijn I (41), koning van Aquitanië
 Ziyadat Allah I, Arabisch emir

000
473

Het jaar 473 is het 73e jaar in de 5e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Italië 
 3 maart - Gundobad (neef van Ricimer) verklaart Glycerius tot keizer van het West-Romeinse Rijk. Hij wordt niet erkend door de Oost-Romeinse keizer Leo I en wijst op zijn beurt Julius Nepos aan als legitieme troonopvolger.

Balkan 
 De Ostrogoten onder leiding van Vidimir verlaten Pannonië en bereiken Noord-Italië. Na onderhandelingen geeft Glycerius ze toestemming zich te vestigen in Gallië. Aldaar sluit Vidimir een bondgenootschap met de Visigoten.
 Theodorik de Oudere volgt Valamir op als koning van de Ostrogoten. Hij sluit een foederati-verdrag met Leo I en krijgt de titel magister militum voor acht jaar.

Europa 
 Gundobad keert na het overlijden van zijn vader Gundioc terug naar Bourgondië. In het koninkrijk breekt een burgeroorlog uit tussen zijn drie broers Chilperik, Godegisel en Gundomar.

Klein-Azië 
 23 oktober - De 6-jarige Leo II wordt door Leo I tot caesar benoemd en toekomstig troonopvolger van het Oost-Romeinse Rijk. Hij overlijdt echter een jaar later.

India 
 Kassapa I (r. 473-491) komt aan de macht als koning van Ceylon en laat de citadel van Sigiriya bouwen. De vestingstad wordt voorzien van een klooster en siertuinen.

Geboren

Overleden 

 Auxentius van Dorostorum, bisschop en theoloog
 Euthymius de Grote (94), kluizenaar en bisschop
 Gundioc, koning van de Bourgondiërs
 Valamir, koning van de Ostrogoten
 Vidimir, koning van de Ostrogoten

000
478

Het jaar 478 is het 78e jaar in de 5e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Klein-Azië 
 Verina, schoonmoeder van keizer Zeno, geeft opdracht om de Isaurische generaal Illus te vermoorden, omdat hij zich tegen haar broer Basiliscus heeft verzet. Het complot wordt geleid door haar schoonzoon Marcian en de Ostrogotische koning Theodorik de Oudere. Illus bewijst echter zijn loyaliteit tegenover Zeno en weet de moordaanslag te verijdelen.

Japan 
 De eerste shinto-heiligdommen worden gebouwd. Ze worden gebruikt om een kami (godheid) te vereren.

China 
 Chinese kronieken vermelden een aandenken gezonden door de "koning van Japan", vermoedelijk Yuryaku, die zichzelf beschrijft als "Opperste commissaris van militaire zaken in Japan en Korea" aan het hof van de Noordelijke Wei-dynastie. Keizer Xiao Wendi reageert door te bevestigen dat hij deze titels van de Japanse dynastie erkent. Het is de eerst verifieerbare datum in de Japanse geschiedenis.
 31 mei - Einde van de Liu Song-dynastie.

Religie 
 Auspicius wordt gekozen tot bisschop van Toul (Lotharingen).

Geboren 
 Narses, Byzantijns generaal (overleden 573)

Overleden 
 Lupus van Troyes, bisschop en heilige 

000
470

Het jaar 470 is het 70e jaar in de 5e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Europa 
 Sidonius Apollinaris, bisschop van Clermont-Ferrand, stuurt een diplomatieke brief uit naam van keizer Anthemius naar Brittannië. Hierin vraagt hij Riothamus troepen te sturen voor een campagne tegen de Visigoten. Hij landt met een expeditieleger (12.000 man) in Gallië, maar wordt door koning Eurik verslagen.
 Praefectus praetorio Arvandus wordt in Gallië wegens hoogverraad afgezet en verbannen. Hij dwingt Eurik met huurtroepen Bretagne binnen te vallen.
 Eurik introduceert de Codex Euricianus (Germaans wetboek) in de Latijnse taal. (waarschijnlijke datum)

Brittannië 
 Einion Yrth ap Cunedda wordt koning van het koninkrijk Gwynedd (huidige Wales).

Italië 
 Iordanes en Flavius Messius Phoebus Severus worden gekozen tot consuls van het Imperium Romanum.
 Odoaker wordt bevorderd tot aanvoerder van de Germaanse hulptroepen (foederati) in Noord-Italië.

Religie 
 Mamertus, bisschop van Vienne, voert de kruisdagen in: een driedaagse bidprocessie om Gods hulp te vragen tegen rampen.
 De kerk van Acheiropietos in Thessaloniki (Centraal-Macedonië) wordt voltooid en ingewijd. (waarschijnlijke datum)

Geboren 
 Audofleda, koningin en zuster van Clovis I (waarschijnlijke datum)
 Caesarius van Arles, bisschop en heilige (waarschijnlijke datum)
 Dionysius Exiguus, monnik en ontwerper van het Anno Domini
 Endelienta, Welshe prinses (waarschijnlijke datum)
 Ferreolus van Rodez, Romeins senator (waarschijnlijke datum)

Overleden 
 Ardarik, koning van de Gepiden (waarschijnlijke datum)
 Euphrosina, Egyptisch geestelijke en heilige
 Valentinus van Rhetië, bisschop en heilige

000
849

Het jaar 849 is het 49e jaar in de 9e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Europa 
 Slag bij Ostia: Een Arabische vloot vertrekt vanuit Sardinië naar Rome. Paus Leo IV vormt een christelijke armada van de Italiaanse Heilige Liga (een militaire alliantie), namelijk die van de hertogdommen Napels, Amalfi en Gaeta. De Saracenen worden voor de kust van Ostia in een zeeslag vernietigend verslagen.
 Raymond I van Toulouse wordt vanwege zijn militaire steun aan koning Karel de Kale benoemd tot graaf van Rouergue en Quercy.

Arabië 
 Kalief Al-Moetawakkil vaardigt het Edict van Omar uit en begint in het Kalifaat van de Abbasiden een christenvervolging. Hij geeft opdracht om synagogen en kerken te sluiten.
 De Balearen worden een protectoraat van het emiraat Córdoba in Al-Andalus (huidige Spanje). De eilandengroep worden Arabische handelssteunpunten.

Azië 
 In het Burmese rijk wordt in Mandalay de hoofdstad Pagan gesticht.

Geboren 
 Alfred de Grote, koning van Wessex (of 848)
 Jimena van Navarra, koningin van Asturië (overleden 912)

Overleden 
 Sunifried van Barcelona, Frankisch edelman
 18 augustus - Walahfrid Strabo, Frankisch abt

000
859

Het jaar 859 is het 59e jaar in de 9e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Europa 
 Keizer Lodewijk II, heerser van het Frankische Roomse Rijk, bemiddelt in het conflict tussen zijn rivaliserende ooms Lodewijk de Duitser en Karel de Kale. Hij weet met steun van de bisschoppen de vrede in het Frankische Rijk te herstellen. De Synode van Savonnières (omgeving van Tours) kiest unaniem zijn zijde. Lodewijk stemt toe in onderhandelingen.
 Zomer - De Viking-hoofdmannen Hastein en Björn Järnsida varen met een vloot (62 schepen) vanaf de rivier de Loire de Atlantische Oceaan op en ondernemen een expeditie naar het westelijke Middellandse Zeegebied. Onderweg plunderen ze in Al-Andalus (huidige Spanje) de steden Algeciras en Sevilla.
 Koning Ordoño I van Asturië wint een veldslag tegen de Moren nabij de stad Albelda (Noord-Spanje).

China 
 7 september - Keizer Xuān Zong (Li Chen) overlijdt na een regeerperiode van 13 jaar. Hij wordt opgevolgd door zijn zoon Yi Zong als heerser van het Chinese Keizerrijk.

Geboren 
 Rudolf I, koning van Opper-Bourgondië (waarschijnlijke datum)

Overleden 
 7 september - Xuān Zong (49), keizer van het Chinese Keizerrijk

000
856

Het jaar 856 is het 56e jaar in de 9e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Brittannië 
 1 oktober - Koning Ethelwulf van Wessex trouwt in Verberie (huidige Hauts-de-France) met de 12-jarige Judith, een dochter van Karel de Kale. Volgens Frankisch gebruik wordt ze gezalfd door aartsbisschop Hincmar en gekroond tot "gemalin van de koning". Het huwelijk is een diplomatieke alliantie tussen Wessex en het West-Frankische Rijk.
 Winter - Ethelbald komt in opstand en neemt met steun van de Angelsaksische adel het koningschap van Wessex over. Hij dwingt zijn vader Ethelwulf (na zijn terugkeer van Rome) tot aftreden. Na onderhandelingen sluit hij een compromis en regeert als medekoning met zijn andere zoon Ethelbert over Kent, Surrey, Sussex en Essex.

Europa 
 Karel de Kale schenkt Erispoë, heerser (hertog) van Bretagne, het Frankische graafschap Maine in ruil voor een bondgenootschap tegen de Vikingen. (waarschijnlijke datum)
 De vestingstad Capua, enkele jaren eerder door de Saracenen verwoest, wordt opnieuw herbouwd. (waarschijnlijke datum)
 Koning Ordoño I van Asturië herovert en hersticht de stad León (Noord-Spanje). (waarschijnlijke datum)

Lage landen 
 17 augustus - Noordwijk wordt door de Vikingen geplunderd, waarbij pastoor Jeroen wordt vermoord.

Azië 
 De Inscriptie van Śivagŗha, de oudste nog bestaande literaire tekst in het Javaans, wordt opgesteld.

Religie 
 4 februari - Koning Lodewijk de Duitser benoemt Karel van Aquitanië tot aartsbisschop van Mainz na het overlijden van Hrabanus Maurus.
 Eerste schriftelijke vermeldingen van Kamp-Lintfort en Oud-Empel.

Geboren 
 Hastein, Deens Viking-hoofdman (overleden 895)
 Hedwig van Babenberg, echtgenote van Otto I (waarschijnlijke datum)

Overleden 
 4 februari - Hrabanus Maurus, Frankisch aartsbisschop
 17 augustus - Jeroen van Noordwijk, Schots missionaris
 20 september - Warin, Frankisch abt en missionaris

000
854

Het jaar 854 is het 54e jaar in de 9e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Brittannië 
 Koning Ethelwulf van Wessex stuurt twee van zijn jongste zoons Alfred en Ethelred op een pelgrimsreis naar Rome. Aldaar worden ze op audiëntie door paus Leo IV ontboden en ontvangen het vormsel.

Europa 
 Koning Lodewijk de Duitser stuurt op uitnodiging van de Aquitaanse adel een Frankisch leger onder bevel van zijn zoon Lodewijk de Jonge, om zichzelf tot koning van Aquitanië uit te roepen.
 Koning Karel de Kale laat Pepijn II vrij uit gevangenschap. Met steun van Vikinghuurlingen mobiliseert Pepijn een leger in Aquitanië en verslaat bij Limoges Lodewijk de Jonge.
 Koning Horik I van Denemarken wordt na een bloedige vetestrijd met zijn naaste familieleden ('nepotes') vermoord.

Religie 
 Hunger, een Frankische kanunnik, volgt Liudger op als bisschop van Utrecht. (waarschijnlijke datum)
 Eerste schriftelijke vermeldingen van Dörpen en Versen. (waarschijnlijke datum)

Geboren 
 Adalbert van Babenberg, Frankisch edelman (waarschijnlijke datum)

Overleden 
 Horik I, Viking koning van Denemarken
 Liudger, bisschop van Utrecht. (waarschijnlijke datum)

000
852

Het jaar 852 is het 52e jaar in de 9e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Europa 
 Keizer Lotharius I en zijn halfbroer Karel de Kale proberen tevergeefs de Vikingen te verdrijven van het eiland Oissel in de rivier de Seine. Karel wordt wederom gedwongen schatting (Danegeld) te betalen.
 Koning Pepijn II van Aquitanië wordt door de Frankische adel afgezet. Hij wordt gevangengenomen en opgesloten in de Sint-Medardusabdij bij Soissons (Noord-Frankrijk).
 4 maart - Trpimir, hertog (knez) van Kroatië, wordt voor het eerst genoemd in een document geschreven in het Latijn.
 Raymond I volgt zijn broer Fredelo op als graaf van Toulouse en Rouergue. (waarschijnlijke datum)

Arabische Rijk 
 Mohammed I wordt de nieuwe emir van het emiraat Córdoba in Al-Andalus (huidige Spanje). Tijdens zijn regeerperiode onderdrukt hij verschillende opstanden in Toledo.

Religie 
 De Grote moskee van Samarra in opdracht gebouwd door kalief Al-Moetawakkil wordt voltooid. (waarschijnlijke datum)
 Hertog Liudolf van Saksen laat de abdij van Gandersheim bouwen.

Geboren 
 Ealhswith, echtgenote van Alfred de Grote (waarschijnlijke datum)
 Odo I, koning van het West-Frankische Rijk (waarschijnlijke datum)
 5 december - Houliang Taizu, keizer van China (overleden 912)

Overleden 
 27 juli - Nathalia en Aurelius, Spaanse martelaren
 Æthelstan, koning van Kent (waarschijnlijke datum)
 Fredelo, Frankisch graaf (waarschijnlijke datum)
 Harald Klak, koning van Denemarken (waarschijnlijke datum)
 Ínigo Íñiguez Arista, koning van Navarra (of 851)
 Abd ar-Rahman II (~60), emir van Cordoba

000
862

Het jaar 862 is het 62e jaar in de 9e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Europa 
 De Varjagen (Viking-krijgers uit Scandinavië) onder leiding van Rurik gaan aan land bij Staraja Ladoga (huidige Rusland). Hij sticht een handelsnederzetting en laat bij Holmgard (latere Novgorod) een houten fort bouwen. Rurik wordt de grondlegger van de Ruriken-dynastie en vestigt in een korte periode belangrijke handelspunten langs de rivier de Dnjepr.
 Koning Lotharius II van Lotharingen laat zich met toestemming van de bisschoppen van Keulen en Trier scheiden van Theutberga. Hij treedt in het huwelijk met Waldrada, zij wordt tot koningin gekroond.
 13 april - Koning Donald I van Schotland overlijdt na een regeerperiode van 4 jaar. Hij wordt opgevolgd door zijn neef Constantijn I als heerser van Alba (huidige Schotland).
 Vikingen onder aanvoering van Wieland worden bij Trilbardou door de Franken in een hinderlaag gelokt. Hij geeft zich over en bekeert zich tot het christendom.
 De 16-jarige Lodewijk de Stamelaar, de oudste zoon van koning Karel de Kale, wordt benoemd tot gouverneur van Neustrië en graaf van Meaux.
 Eerste schriftelijke vermeldingen van de Russische steden Belozersk, Moerom en Rostov.

Geboren 
 Xi Zong, keizer van het Chinese Keizerrijk (overleden 888)

Overleden 
 13 april - Donald I, koning van Schotland
 2 juli - Swithin (62), bisschop van Winchester
 Lupus van Ferrières, Frankisch abt (waarschijnlijke datum)

000
863

Het jaar 863 is het 63e jaar in de 9e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Europa 
 24 januari - Karel van Provence, de jongste zoon van keizer Lotharius I, overlijdt kinderloos. Zijn broers Lodewijk II en Lotharius II verdelen het Midden-Frankische Rijk.
 Vikingen voeren een rooftocht langs de Rijn en plunderen voor de laatste maal Dorestad. Een Frankische handelsplaats gelegen bij het huidige Wijk bij Duurstede.
 Vikingen voeren een plundertocht in de Rijnvallei en vestigen zich op een eiland bij Keulen. Lotharius II weet met steun van de Saksen hen te verdrijven.
 Vlastimir, heerser (župan) van Servië, overlijdt na een regeerperiode van 27 jaar. Hij wordt opgevolgd door zijn zoon Mutimir. (waarschijnlijke datum)
 Zomer - Boudewijn I met de IJzeren Arm verzoent zich met zijn schoonvader Karel de Kale en wordt erkend als eerste graaf van Vlaanderen.
 13 december - Boudewijn I trouwt officieel in Auxerre met de 19-jarige Judith, dochter van Karel de Kale. Met wie hij al twee jaar samenleeft.
 Bernard volgt zijn vader Raymond I op als graaf van Toulouse en Rouergue (huidige Aquitanië).
 Koenraad II volgt zijn vader Koenraad I op als graaf van Auxerre (huidige Bourgondië).

Religie 
 Er ontstaat een schisma tussen de Orthodoxe Kerk (Byzantijnse Rijk) en de Katholieke Kerk in Rome. (waarschijnlijke datum)

Geboren 
 Lodewijk III, koning van het West-Frankische Rijk (waarschijnlijke datum)

Overleden 
 24 januari - Karel van Provence (17), Frankisch koning
 16 februari - Koenraad I (62), Frankisch graaf
 4 juni - Karel van Aquitanië, aartsbisschop van Mainz
 Veronus van Lembeek, zoon van Lodewijk de Vrome
 Vlastimir, heerser (župan) van Servië

000
864

Het jaar 864 is het 64e jaar in de 9e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Byzantijnse Rijk 
 Keizer Michaël III dwingt Boris I, heerser (knjaz) van het Bulgaarse Rijk, na een succesvolle militaire campagne het Oosters-orthodoxe geloof aan te nemen. Hij, zijn familie en enkele Bulgaarse edelen worden gedoopt.

Europa 
 Koning Karel de Kale vaardigt het Edict van Pîtres uit om sociale en monetaire hervormingen door te voeren in het West-Frankische Rijk. Het lijfeigenschap wordt beperkt tot 7 jaar en het muntstelsel wordt hervormd.
 Keizer Lodewijk II trekt met een Frankisch expeditieleger naar Rome om paus Nicolaas I onder druk te zetten. Onderweg wordt hij ziek en is genoodzaakt een compromis te sluiten.
 Koning Lodewijk de Duitser valt het Moravische Rijk binnen. Hij belegert het Kasteel van Devín (huidige Slowakije) en dwingt de opstandige vorst Rastislav om zich over te geven.
 Pepijn II wordt bij een poging de vestingstad Toulouse te heroveren gevangengenomen en officieel als koning van Aquitanië afgezet.
 Trpimir, hertog van Kroatië, overlijdt en wordt opgevolgd door zijn zoon Zdeslav. Kort daarna wordt hij door de adel afgezet.
 Sancho II, hertog van Gascogne, overlijdt en wordt opgevolgd door zijn neef Arnold. (waarschijnlijke datum)

Lage Landen 
 In de Lage Landen heerst watersnood. De loop van de rivier bij Dorestad verschuift, waardoor de Frankische handelsstad nog meer in de problemen komt.
 Eerste schriftelijke vermeldingen van Maarke en Petegem-aan-de-Schelde (huidige België).

Geboren

Overleden 
 Hugbert, Frankisch edelman (of 866)
 Sancho II, hertog van Gascogne
 Trpimir, hertog van Kroatië

000
868

Het jaar 868 is het 68e jaar in de 9e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Brittannië 
 Alfred de Grote treedt in het huwelijk met Ealhswith, een edelvrouw gerelateerd aan het koninklijk huis van Mercia. Hij steunt zijn broer Ethelred I in een alliantie met Mercia.
 Ethelred I en Alfred proberen tevergeefs het Grote Deense leger uit het aangrenzende Mercia te weren. De Vikingen veroveren Nottingham en slaan een winterkamp op.

Europa 
 Koning Karel de Kale sluit in Metz een verdrag met zijn broer Lodewijk de Duitser over de verdeling van Lotharingen (een koninkrijk bestuurd door koning Lotharius II).
 Het eerste graafschap Portucale wordt opgericht tijdens de Reconquista nadat de Moren zijn verdreven. Het scheidt zich af van Gallaecia als leengoed van Asturië.
 Bernard Plantevelue, graaf van Poitiers, verzoent zich met Karel de Kale. Hij krijgt de graafschappen Auvergne en Velay toegewezen.

Arabische Rijk 
 De stad Mérida (huidige Spanje) komt in opstand tegen de heerschappij van de Moren. Emir Mohammed I onderdrukt het verzet en laat de stadsmuren verwoesten.
 De Toeloeniden stichten de eerste onafhankelijke dynastie in het vroeg-islamitisch Egypte. De provincie scheidt zich af van het kalifaat van de Abbasiden.

China 
 11 mei – De Diamantsoetra wordt vervaardigd tijdens de Tang dynastie, het oudste gedrukte Chinese boek.

Lage Landen 
 Eerste schriftelijke vermeldingen van Erondegem (of 869), Maurage, Mehaigne, Montignies-sur-Sambre, Montigny-le-Tilleul, Pry, Schendelbeke, Zarlardinge en Zegelsem.

Religie 
 Ratramnus van Corbie, Frankisch abt en theoloog, schrijft zijn boekwerk "Contra Graecorum opposita".

Geboren 
 Ælfthryth, dochter van Alfred de Grote (overleden 929)
 Mohammed al-Mahdi, Arabisch imam (waarschijnlijke datum)

Overleden 
 Al-Djahiz, Afro-Arabisch schrijver en geleerde (of 869)
 Ratramnus van Corbie, Frankisch theoloog (waarschijnlijke datum)

000
869

Het jaar 869 is het 69e jaar in de 9e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Byzantijnse Rijk 
 Zomer - Keizer Basileios I ("de Macedoniër") probeert de Byzantijnse macht te herstellen op de Dalmatische kust (huidige Kroatië) en in Zuid-Italië. Hij sluit een alliantie met Lodewijk II, keizer van het Heilige Roomse Rijk (gedomineerd door de Franken). Basileios stuurt een Byzantijnse vloot (400 schepen) om Lodewijk te ondersteunen tijdens zijn belegering van de havenstad Bari.

Brittannië 
 De Vikingen onder leiding van Ivar Ragnarsson ("de Beenloze") sluiten een 'vredesverdrag' met Mercia (door Danegeld te accepteren). Hij verlaat Nottingham en trekt zich terug naar de Deense Viking hoofdstad York.
 Herfst - Het Grote Deense leger onder aanvoering van Ivar Ragnarsson en zijn broer Ubbe Ragnarsson valt East Anglia binnen en plundert Peterborough. De Vikingen slaan bij Thetford een winterkamp op.
 20 november - Edmund de Martelaar van East-Anglia  valt de Denen aan en verliest in de slag zijn leven. Daarop trekken de Denen plunderend en brandschattend door East Anglia.

Europa 
 8 augustus - Koning Lotharius II overlijdt zonder wettige erfgenamen na te laten. Karel de Kale annexeert het Midden-Frankische Rijk, maar ondervindt hierbij weerstand van zijn broer Lodewijk de Duitser.
 Karel de Kale hertrouwt Richildis, een dochter van de Frankische edelman Bivinus, na het overlijden van zijn echtgenote Ermentrudis. Hij vergroot zijn politieke macht met de steun van de Bosoniden.
 Koning Alfons III van Asturië treedt in het huwelijk met de 20-jarige Jimena, een dochter van koning García Íñiguez van Navarra.

Arabische Rijk 
 De Zanj (zwarte slaven afkomstig uit Noord- en Oost-Afrika) komen bij Basra (huidige Irak) na een langdurige uitbuiting op de zoutpannen in opstand tegen het kalifaat van de Abbasiden.
 Hunayn ibn Ishaq, Arabische wetenschapper en arts, vertaalt het Oude Testament in het Arabisch. (waarschijnlijke datum)

Japan 
 26 mei - De noordkust van het eiland Honshu in Japan wordt getroffen door een aardbeving en een tsunami.

Lage landen 
 Eerste schriftelijke vermeldingen van Anderlues, Merkem en Mortsel (huidige België).

Religie 
 Het Vierde Concilie van Constantinopel wordt gehouden in de Hagia Sophia. Het schisma wordt opgeheven (door Rome) en de aanwezigen moeten de formule van voormalig paus Hormisdas ondertekenen.
 De Sint-Jan van Lateranen in Rome, gesticht door keizer Constantijn de Grote (zie: 313), wordt door een aardbeving verwoest.

Geboren 
 2 januari - Yōzei, keizer van Japan (overleden 949)
 Æthelflæd, dochter van Alfred de Grote (of 870)

Overleden 
 14 februari - Cyrillus, Byzantijns aartsbisschop
 8 augustus - Lotharius II, koning van Lotharingen
 6 oktober - Ermentrudis, Frankisch koningin
 Al-Djahiz, Afro-Arabisch schrijver (of 868)

000
871

Het jaar 871 is het 71e jaar in de 9e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Brittannië 
 Koning Ethelred I van Wessex en zijn broer Alfred voeren een veldtocht tegen het Grote Deense leger dat Engeland is binnengevallen. De Engelsen verslaan de Denen in de Slag bij Ashdown, maar worden zelf verslagen in de Slag bij Reading, de Slag bij Basing, de Slag bij Morton en de Slag bij Wilton.
 22 maart - Ethelred I sneuvelt in de Slag bij Morton en wordt opgevolgd door Alfred als koning van Wessex. Alfred betaalt een hoge schatting (Danegeld) aan de Denen in ruil voor een wapenstilstand van 5 jaar. Hij vestigt zijn residentie in Winchester en maakt het tot hoofdstad van Zuid-Engeland.
 Koning Rhodri Mawr ("de Grote") erft na het overlijden van zijn zwager het vorstendom Seisyllwg. Als heerser van Gwynedd en Powys komt (ondanks de Vikingaanvallen) vrijwel geheel Wales onder zijn heerschappij (waarschijnlijke datum).

Europa 
 2 februari – Een Frankisch expeditieleger onder bevel van keizer Lodewijk II herovert, met hulp van het Byzantijnse Rijk en Venetië, de vestingstad Bari op de Saracenen. Ze stichten er de Thema Langobardia met twee strategoi aan het bewind. Een van hen heeft als residentie Bari. Einde van het emiraat Bari.

Arabische Rijk 
 De Zanj (zwarte slaven afkomstig uit Noord- en Oost-Afrika) veroveren de strategisch gelegen havenstad Basra (huidige Irak). Hierdoor ontstaat een onafhankelijke Zanj-staat.

Geboren 
 Chen Tuan, Chinees daoïstische filosoof (overleden 989)
 Zwentibold, koning van het Oost-Frankische Rijk (of 870)

Overleden 
 8 januari – Bagsecg, Deens Vikingleider
 22 maart – Ethelred I, koning van Wessex
 Hunfrid van Terwaan, Frankisch bisschop

000
Dornier

Dornier was een Duitse fabriek die onder andere vliegtuigen produceerde.

Dornier werd vooral beroemd om zijn vliegboten, die meestal alleen op water kunnen starten en landen. De vliegtuigfabriek was vanouds gevestigd in de omgeving van Friedrichshafen, direct aan de Bodensee, waar deze vliegtuigen konden vertrekken en landen. Een voorbeeld is de Dornier Do-X (met twaalf motoren in trek- en duwschroef configuratie). In het Luchtvaartmuseum te Soesterberg is een driemotorige Dornier Do 24 vliegboot tentoongesteld.

De naam Dornier is sinds 1915 verbonden met de vliegtuigfabriek, die is genoemd naar de luchtvaartpionier Claude Dornier.

De passagiersvliegtuigen van Dornier werden in de vroegste jaren van het bestaan van de luchtvaartmaatschappij Lufthansa vaak ingezet.

In de Tweede Wereldoorlog werd in Wismar, een havenstad aan de Oostzee een filiaal van Dornier opgericht, om er bommenwerpers te bouwen. 

Vanaf de jaren vijftig was de naam Dornier verbonden met de herbouw van de Duitse vliegtuigindustrie, die na de Tweede Wereldoorlog volledig ontmanteld was. 

In 1985 werd Dornier, net als later het Nederlandse Fokker, een onderdeel van de DaimlerChrysler Aerospace AG group. Dornier werd echter niet opgenomen in het grote DASA, omdat de familie Dornier erop had gestaan dat hun naam afzonderlijk zou blijven bestaan.

In 1996 werd Dornier overgenomen door de Amerikaanse vliegtuigbouwer Fairchild. De naam van het gecombineerde bedrijf werd toen FairchildDornier. Deze combinatie begon met de geldverslindende ontwikkeling van de FairchildDornier 728, een toekomstig straalvliegtuig voor ongeveer 70 passagiers.

In 2002 werd voor dit bedrijf faillissement aangevraagd. In oktober van dat jaar was er nog interesse van anderen om dit bedrijf over te nemen.

Een aparte divisie van Dornier maakt satellietsystemen. Er is ook een tak die medische apparatuur maakt.

Dornier vliegtuigen (niet volledig)

Diverse wetenswaardigheden
De Dorniervliegboten en andere vliegtuigtypes figureren in de verhalen van Biggles.

Externe link
 https://web.archive.org/web/20120813151642/http://www.fairchild-dornier.com/
Compositie

compositie (beeldende kunst), het vormgeven van een foto, schilderij, et cetera
compositie (literatuur), het indelen van een boek, essay, et cetera
compositie (metallurgie), de samenstelling van een legering
compositie (muziek), een muziekstuk gemaakt door een componist
Compositie (schaken), een door een componist bedachte schaakstelling
een werk van de Nederlandse kunstenaar Theo van Doesburg
Compositie (AB4570), tekening
Compositie (IX), schilderij
Compositie (XXVI), schilderij
Compositie (De Vries), een plastiek van Leo de Vries in Amsterdam-Oost
Compositie (Peeters), een abstract schilderij van Jozef Peeters uit 1921
Functiecompositie, (wiskunde) de samenstelling van twee functies
Muziekensemble

Een muziekensemble is een groep instrumentalisten die samen muziekstukken speelt.

Met de term ensemble wordt in de muziek een groep van meer dan 2 spelers bedoeld. Het kan een kamermuziekensemble zijn (bijvoorbeeld een pianotrio of strijkkwartet), maar ook een veel grotere groep spelers waarvan de samenstelling niet overeenkomt met die van een "traditionele" bezetting als een kamerorkest, symfonieorkest, harmonieorkest, fanfare of brassband. 

Voorbeelden van veelvoorkomende vormen van ensembles zijn:
 strijkorkest
 strijkkwartet
 symfonieorkest
 pianotrio
 pianokwintet
 strijktrio
 blokfluitkwartet
 blaaskwintet
 klarinettrio

Zie ook
 Band
 Bezetting (muziek)
 Jazzband
 Orkest
 Muziekgroep

Externe link
 Vereniging Nederlandse Muziek Ensembles
Arrangeur

Een arrangeur is een persoon die een bestaand stuk muziek of compositie bewerkt voor een andere bezetting, een bepaalde stijl of een bepaalde gelegenheid. Het resultaat heet 'arrangement'. 

Om een arrangement te kunnen maken heeft de arrangeur kennis van harmonieleer, instrumentatie en orkestratie nodig. Veel composities worden door de componist zelf gearrangeerd en georkestreerd.
Vooral in de lichte muziek is de arrangeur ook aanwezig tijdens de opnames in de studio en vervult hierbij dus ook de taken van de producer. Een voorbeeld hiervan is George Martin, die de meeste nummers van The Beatles produceerde.

 
Beroep
Melick

Melick is een kerkdorp in Limburg (Nederland) op de rechteroever van de Roer, ten zuiden van de stad Roermond. Melick behoort tot de gemeente Roerdalen en telt circa  inwoners.

Geschiedenis
Te Melick zijn sporen van Romeinse bewoning aangetroffen.
De Romeinse naam van Melick was Mederiacum. In een schenkingsakte uit 943 staat het dorp aangeduid als Malialicol. Door Melick liep de Heirbaan van Xanten naar Heerlen.

In het zuidwesten van het dorp ligt de straat Kerkberg met een kerkheuvel waar vroeger de Sint-Andreaskerk stond. Dit is de kern van waaruit het dorp zich in de middeleeuwen ontwikkelde.

Melick was tot 1494 Brabants, waarna het met de rest van het Land van Wassenberg in het bezit kwam van het hertogdom Gulik. Tot 1794, toen de Franse tijd aanbrak, bleef Melick Guliks. In 1815 ging het voor een jaar over naar Pruisen en op 16 oktober 1816 (Traktaat van Aken) naar Nederland, waar het sindsdien deel uitmaakt van de provincie Limburg.

In de 19e eeuw groeide het dorp uit tot lintbebouwing langs de Dorpsstraat, en na de Tweede Wereldoorlog werd het meer en meer een forenzendorp van Roermond en ontstonden er woonwijken ten noorden van de lintbebouwing. 

Van 1915 tot 1932 had het dorp een halte aan de tramlijn Roermond - Vlodrop. De lijn liep ten westen van de weg van Roermond. De halte lag op de plaats waar nu de Julianalaan eindigt en had drie sporen. Daarna volgde de lijn de weg naar Sint Odiliënberg. Er reden dagelijks vier trams in beide richtingen en een rit naar Station Roermond duurde zo’n twintig minuten.

Tot 1991 vormde Melick samen met Herkenbosch de gemeente Melick en Herkenbosch. Deze fuseerde toen met Vlodrop tot Roerdalen.

Bezienswaardigheden 
 Sint-Andreaskerk, van 1955
 Kerkhofkapel op de kerkberg met oude kerkhof
 Mariakapel op de helling van de kerkberg
 Tonnedenhof, 17e-eeuwse boerderij met landgoed 
 Villa Rosendael, aan Heinsbergerweg 34, van 1884. Gebouwd voor jeneverstoker Henri Spielmans op de plaats van een voormalige brouwerij en stokerij, waarvan nog delen bewaard zijn gebleven.
 Prins Bernhardmolen, aan Waterschei 7, herbouw (1999) van een standerdmolen uit 1937, die in 1944 door oorlogsgeweld verloren is gegaan.

Natuur en landschap
Melick ligt op het middenterras van de Maas, op een hoogte van ongeveer 24 meter. Het Roerdal wordt noordelijk en westelijk van Melick in beslag genomen door landgoed Tonnederhof.

Ten noorden van Melick ligt het belangrijke bedrijventerrein Roerstreek en Oosttangent en ten noorden daar weer van ligt de Melickerheide, van het bedrijventerrein gescheiden door de IJzeren Rijn.

Nabijgelegen kernen
Herkenbosch, Roermond, Sint Odiliënberg, Vlodrop, Montfort, Posterholt

Zie ook 
 Lijst van rijksmonumenten in Melick
 Lijst van gemeentelijke monumenten in Melick

Plaats in Limburg (Nederland)
Geografie van Roerdalen
Kristal

Kristal (natuurwetenschappen), een rangschikking van atomen 
 Kristalglas, een soort glas, geen kristal in de natuurwetenschappelijke betekenis
 Kristal (component), het kwartskristal als elektronicacomponent
 Kristal (halfgeleider), het kristal in een actieve of passieve halfgeleidercomponent
 Bergkristal
 Kristal (lettertype)
 Een kristallen huwelijk, zie huwelijksverjaardag
 Een kristallen jubileum, zie jubileum

Zie ook 
 Cristal (doorverwijspagina)
 Crystal (doorverwijspagina)
Compositie (muziek)

Een compositie is een muziekstuk waarvan de noten of structuur geheel of gedeeltelijk zijn of is vastgelegd door een componist, meestal met behulp van notatie. Dit in tegenstelling tot volledig geïmproviseerde muziek.

Voorbeelden van niet-genoteerde composities zijn: elektronische (tape)muziek, en composities uit mondelinge tradities, zoals de Indiase raga's.

Klassieke compositie 
In de klassieke traditie worden composities door middel van enige vorm van notenschrift of door het noteren in een schema of grafiek vastgelegd in een partituur. 
Voor het componeren in de klassieke traditie moeten een aantal vaardigheden worden toegepast:
Het neerschrijven van muzieknotatie.
Het inzetten van muziekinstrumenten, rekening houdend met de mogelijkheden daarvan; dit heet instrumentatie.
Het gebruikmaken van de mogelijkheden van een muziekensemble; dit heet orkestratie.
Het gebruikmaken van artistieke vaardigheid.

Voorbeelden van klassieke composities zijn: een symfonie, een vioolconcert(o), een pianotrio, een opera en een lied.

Compositieproces
Elke componist heeft in essentie zijn of haar eigen manier van componeren. Toch zijn er bepaalde overeenkomsten tussen de verschillende werkwijzen.

Uitgangspunt voor het beginnen van een compositie is het 'idee'. Het idee in de vroegere perioden van de klassieke muziek is meestal een thema of motief, vaak uit slechts enkele noten opgebouwd (voorbeeld: de vijfde symfonie van Beethoven: "G+G+G+Es". In het modernisme is het idee ruimer op te vatten; zo is in 'atmospheres' van Ligeti het idee een klankveld waarin afzonderlijke instrumenten niet meer herkenbaar zijn.

Verder kiest de componist voor het materiaal waarmee hij werkt; de noten waarmee hij zijn thema schrijft. Hij kan kiezen voor tonaliteit, bitonaliteit, atonaliteit (bijvoorbeeld 12 toons, heletoons), microtonaliteit, of combinaties daarvan.

Tijdens het componeren kan een componist op elke plek in het muziekstuk vier keuzes maken:
 Iets wat eerder geschreven is
 herhalen,
 variëren,
 ontwikkelen,
 of iets nieuws schrijven.
Het 'idee' kan ook ingegeven zijn door buitenmuzikale indrukken. Bij analyse van een compositie is niet steeds eenduidig aan te geven wat het 'idee' was.

Populaire compositie
In de volksmuziek en populaire muziek wordt soms een eenvoudiger notatiesysteem dan het notenschrift gebruikt, bijvoorbeeld de Abc-notatie. Vaak wordt ook vooral vanuit het geheugen gewerkt.

Compositie van Arabische muziek
Er zijn verschillende compositieschema's:

Noubah (in Arabisch Noord-Afrika)
Wasla (in het Arabische Midden-Oosten)
Fasil (in Turkse muziek)
Shish Maqam (in de Centraal-Aziatische republieken)
Muwashahat (meervoud van Muwashah)
Bashraf
Samaii
Tahmilah
Longa
Interval

Het woord interval heeft verschillende betekenissen. Het woord is afkomstig van het latijnse intervallum, tussenruimte, dat oorspronkelijk een militaire term was om de ruimte tussen de palen van een verschansing aan te duiden. 

Interval (muziek); de afstand tussen twee tonen (relatief begrip).
Interval (wiskunde); de verzameling van waarden tussen een ondergrens en een bovengrens (al of niet met inbegrip van die grenzen), bijvoorbeeld een tijdsinterval.
interval (tijd); tijdsduur tussen twee momenten in.

Referenties
Interval (wiskunde)

In de wiskunde is een interval in een verzameling waarop een totale ordening is gedefinieerd, een deelverzameling waarin geen tussenliggende elementen ontbreken. Als de hele verzameling "uit één stuk" is, zou men kunnen zeggen dat een interval een deelverzameling is die ook uit één stuk is. De eigenlijke intervallen bestaan uit alle getallen die zich tussen twee gegeven getallen, de eindpunten, bevinden, waarbij elk eindpunt al dan niet meegerekend wordt. Oneigenlijke intervallen zijn deelverzamelingen die slechts aan één zijde begrensd zijn door een eindpunt. Verder is er nog de hele verzameling, die volgens de genoemde definitie ook een interval is.

Notatie
Bij een zogenaamd gesloten interval doen de eindpunten mee,
bijvoorbeeld: 

Bij een open interval doen de eindpunten niet mee,
bijvoorbeeld: 

Verder kan een interval (links of rechts) half open zijn.

Reële getallen
Hieronder staat een opsomming van de mogelijkheden in de reële getallen met verschillende notaties, steeds is .

Begrensde intervallen
 (eindpunten tellen niet mee, een open interval)
 (eindpunten tellen wel mee, een gesloten interval)
 (linker eindpunt telt wel mee, rechter niet, een half open interval)
 (rechter eindpunt telt wel mee, linker niet, half open interval)

De lijnstukken in de reële getallen zijn de begrensde intervallen.

Onbegrensde intervallen

Voorbeelden
 interval −1 tot 5, waarbij beide getallen meedoen: 
 interval 67 tot 100, waarbij 100 niet meedoet, maar 67 wel:  of 
 interval −35 tot oneindig, waarbij −35 meedoet:  of

Combinaties
 interval −oneindig tot 5, en 6 tot oneindig, waarbij 5 meedoet maar 6 niet: 
 interval −oneindig tot oneindig, waarbij 70 en 80 niet meedoen:

Minimaal interval

Opmerking
Zoals wel vaker in de wiskunde zijn er meer definities in zwang voor eenzelfde begrip. Zo staat voor vele wiskundigen 'interval' voor wat hiervoor open interval wordt genoemd, en staat een 'segment' voor wat hiervoor gesloten eindig interval wordt genoemd.

Terminologie in toepassingen
Een tijdsinterval (interval van tijdstippen / momenten) wordt ook wel een periode, tijdvak of tijdperk genoemd. Een groep personen gedefinieerd in termen van een interval wordt wel een cohort genoemd, bijvoorbeeld een geboortecohort en een leeftijdscohort.

De punten op een lijn met de coördinaat in een interval vormen een lijnstuk; bij een spoorweg spreekt men van een baanvak (de afstanden vanaf een referentiepunt, langs de spoorweg gemeten, vormen een interval). Een belastingschijf is een inkomensinterval met een bepaald marginaal tarief.

Meer dimensies
In de -dimensionale ruimte  gebruikt men soms de volgende notatie voor lijnstukken met eindpunten :

Dit mogen in het algemeen geen intervallen worden genoemd, wel lijnsegmenten.

Ordetheorie
Congo

Landen
Congo-Kinshasa; kortweg Congo of officieel de Democratische Republiek Congo (DRC), voorheen Zaïre en Congo-Leopoldville, een staat in Afrika
Kongo-Vrijstaat (1885-1908); de voorloper van Belgisch-Kongo
Belgisch-Congo (1908-1960); een voormalige Belgische kolonie
Congo-Brazzaville; kortweg Congo of officieel de Republiek Congo, een staat in Afrika
Frans-Congo (1891-1906); een voormalige Franse kolonie
Midden-Congo (1906-1960); een voormalige Franse kolonie
Koninkrijk Kongo (1400-1888); pre-koloniaal koninkrijk in het midden van Afrika (Congo-Kinshasa en Angola)
Cabinda (provincie), Angolese exclave 
Cabinda (provincie), Portugees-Congo (1885-1975); een voormalig Portugees protectoraat

Geografie
Kongo (rivier); een rivier in Afrika, waarvan de meeste van onderstaande betekenissen zijn afgeleid
Kongobekken
Congolese regenwouden
Congo (Paraíba); een gemeente in de Braziliaanse deelstaat Paraíba
Volk en taal
Kongo (taal); een Afrikaanse taal
Kongo (volk); een Afrikaans volk

Overig
Congo (film); een film uit 1995
Kongo (televisieserie); een Vlaamse televisieserie uit 1997
Congo (studievereniging), studievereniging van biologen uit Amsterdam
Kongo (slagschip); een slagschip van de Japanse Keizerlijke Marine 
Congo: een geschiedenis; een historisch werk van David Van Reybrouck
Congo (Genesis)

Zie ook
Nigerblok, Congocraton is een andere naam voor het Nigerblok, een historische continent
M'banza-Kongo; een stad in noordwest Angola
Radionuclide

Radionucliden zijn nucliden (isotopen van elementen) met een onstabiele atoomkern die door radioactief verval overgaan in andere elementen, of andere isotopen van hetzelfde element, die al dan niet stabiel zijn.

Radionucliden kunnen naar de straling die ze uitzenden in drie soorten worden verdeeld:
alfastralers die heliumkernen (alfadeeltjes) uitstoten.
bètastralers die elektronen of positronen uitzenden (bètadeeltjes)
gammastralers die gammastraling uitzenden

Het aantal mogelijke kernreacties dat deze gebeurtenissen veroorzaakt is wat groter:
 alfa-emissie
 elektronemissie
 positronemissie
 elektronenvangst
 gammaverval

De vervalprocessen zijn strikt eerste orde en worden daarom geheel gekarakteriseerd door hun halveringstijd.

Er is een aantal radioactieve kernen met een halveringstijd die lang is vergeleken met de ouderdom van de aarde. Deze kernen komen daardoor nog van nature op aarde voor. Belangrijke voorbeelden zijn de isotopen van uranium (235U en 238U) en van thorium (232Th). Deze elementen bestaan zelfs uitsluitend uit radio-isotopen. Een aantal lichtere elementen, zoals kalium (40K), heeft ook natuurlijke radio-isotopen.

Daarnaast zijn er korter levende kernen die op aarde voorkomen doordat zij voortdurend aangemaakt worden. Dit kan op twee manieren gebeuren: door verval van de langlevende natuurlijke radio-isotopen en door de kosmische straling waaraan de aarde blootstaat.

De dochterkernen van het verval van 235U en 238U (bijvoorbeeld de isotopen van radon) zijn een voorbeeld van het eerste. De koolstofisotoop 14C van het laatste.

Ten slotte zijn er de kunstmatige radioactieve kernen die kunnen worden aangemaakt in een kernreactor (door kernsplijting van bijvoorbeeld 235U) of door beschieting van een kern met een andere kern of met neutronen.

Deze radioactieve kernen zijn kunstmatig op aarde, maar in het heelal zijn er plaatsen waar zij van nature aangemaakt worden (in supernova's bijvoorbeeld). Men zou ze dus ook 'uitgestorven' kernen kunnen noemen omdat zij bij de vorming van de aarde waarschijnlijk wel aanwezig waren.

Zie ook
 Synthetische radio-isotoop

Isotoop
Radiochemie
Niger

Niger (land), een land in Afrika
 Niger (rivier), een rivier in Afrika
 Niger (staat), een staat van Nigeria
 Niger (cognomen), een Romeins cognomen
1248

Het jaar 1248 is het 48e jaar in de 13e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen 
januari
 12 - Hertog Hendrik II van Brabant verleent op zijn sterfbed aan zijn onderdanen het eerste algemeen landsprivilegie voor Brabant, waarbij hij onder meer rechtszekerheid belooft, en dat bedoeld is om de opvolging door zijn nog jonge zoon Hendrik III in de ogen van zijn onderdanen te vergemakkelijken.

april
 26 - Inwijding in Parijs van de Sainte-Chapelle, de nieuwe hofkapel van koning Lodewijk IX, om er zijn verzameling Passierelieken onder te brengen.

augustus
 15 - De eeuwen durende bouw van de Dom van Keulen begint.

november
 1 - Willem II van Holland wordt in Aken tot (mede)koning van Duitsland gekroond.
 3 - De Friese Vrijheid wordt erkend door de koning Willem van Holland, na de hulp die de Friezen hebben gegeven bij het beleg van de stad Aken.
 20 - Nederland wordt getroffen door een stormvloed, zie stormvloeden van 1248.
 nacht 24 op 25 - Bij een bergstorting van de noordwand van Mont Granier komen naar schatting 5000 mensen om.

december
 28 - Nederland wordt opnieuw getroffen door een stormvloed.

zonder datum
 Begin van de Zevende Kruistocht: Een kruisvaardersleger onder Lodewijk IX vertrekt richting Egypte om het in 1244 opnieuw verloren Jeruzalem terug te winnen.
 Ferdinand III van Castilië verovert Sevilla (stad) op de Moren.
 Johannes III Doukas Vatatzes van Nicea verslaat de Bulgaren en verovert Thracië. Het Latijnse Keizerrijk is nu omsingeld door Nicea.
 Het hertogdom Meranië houdt na de dood van hertog Otto II op te bestaan.
 Het hertogdom Silezië wordt gesplitst. Bolesław II behoudt Liegnitz, zijn broer Hendrik III krijgt Breslau.
 stadsrechten: Ommen, Sternberg, Tallinn
 Lodewijk IX zendt André de Longjumeau uit vanuit Cyprus met een missie naar de Mongolen.
 De Universiteit van Piacenza wordt gesticht.
 Willem II van Holland begint de bouw van een nieuw kasteel in Den Haag, de huidige Ridderzaal.
 Stichting: Klooster 's-Gravendaal
 De stadsrechten van Zierikzee worden bevestigd en uitgebreid.
 oudst bekende vermelding: Ingen, Reeuwijk

Opvolging 
 vrijgraafschap Bourgondië - Otto III opgevolgd door zijn zuster Adelheid en dier echtgenoot Hugo III van Chalon
 Brabant - Hendrik II opgevolgd door zijn zoon Hendrik III
 Mazovië - Bolesław I opgevolgd door zijn broer Ziemovit I
 Mongoolse Rijk - Güyük Khan opgevolgd door zijn echtgenote Oghul Ghaymish als regent
 Oostenrijk en Stiermarken - Herman VI van Baden in opvolging van Wladislaus III van Moravië

Afbeeldingen

Geboren 
 Robert II, hertog van Bourgondië (1272-1306)
 Blanca van Artesië, echtgenote van Hendrik I van Navarra (jaartal bij benadering)
 Hendrik V, hertog van Silezië (jaartal bij benadering)

Overleden 
 1 februari - Hendrik II, hertog van Brabant (1235-1248)
 25 februari - Bolesław I, hertog van Mazovië (1247-1248)
 19 juni - Otto II, hertog van Meranië en graaf van Bourgondië
 13 september - Cunigonde van Hohenstaufen, echtgenote van Wenceslaus I van Bohemen
 Sancho II (~38), koning van Portugal (1222-1247)
 Güyük Khan (~42), kan der Mongolen (1246-1248)

Jaar
404

Het jaar 404 is het 4e jaar in de 5e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Italië 
1 januari - In Rome mengt een monnik zich in de arena in de strijd  tussen twee gladiatoren. Het publiek is ontevreden en hij wordt gelyncht. Naar aanleiding van dit incident wordt het Colosseum op last van keizer Honorius voorgoed gesloten.

Klein-Azië 
 Johannes Chrysostomus, bisschop van Constantinopel, wordt door keizerin  Eudoxia verbannen. Vanuit Armenië in de Kaukasus blijft hij corresponderen met zijn aanhangers. Johannes wordt opgevolgd door Atticus van Constantinopel. Paus Innocentius I verbreekt de relatie met de Katholieke Kerk in het Oosten.
 Eudoxia overlijdt als gevolg van een miskraam. Keizer Arcadius benoemt Anthemius, praefectus praetorio (stadsprefect), tot keizerlijk adviseur.

Geboren

Overleden 

 Aelia Eudoxia, Romeins keizerin en vrouw van Arcadius
 Claudius Claudianus, Latijns schrijver (waarschijnlijke datum)
 Isidorus van Alexandrië, Egyptisch priester en heilige 
 26 januari - Paula van Rome (56), Romeins geestelijke
 Severinus van Keulen (84), Duits bisschop en heilige

000