Biblioteka

Biblioteka (gr.  bibliotheke;  biblion – książka,  thēkē – zbiornik) – instytucja kultury, która gromadzi, przechowuje i udostępnia materiały biblioteczne oraz informuje o materiałach bibliotecznych (swoich i obcych). 

W praktyce funkcjonują biblioteki publiczne, biblioteki prywatne, biblioteki kościelne i inne opisane w dalszej części artykułu.

Ogólne zasady działania bibliotek publicznych określa Ustawa z czerwca 1997 z późniejszymi poprawkami. „Biblioteki i ich zbiory stanowią dobro narodowe oraz służą zachowaniu dziedzictwa narodowego. Biblioteki organizują i zapewniają dostęp do zasobów dorobku nauki i kultury polskiej oraz światowej”.

Materiały biblioteczne to zbiór dokumentów, które są gromadzone, przechowywane i udostępniane w bibliotekach. Klasyczne zbiory biblioteczne są mocno związane z nośnikami fizycznymi. Materiały dostępne w postaci cyfrowej są gromadzone i udostępniane w tzw. bibliotekach cyfrowych.

Zbiory biblioteczne 
W bibliotekach gromadzone są dzieła zwielokrotnione dowolną techniką w celu rozpowszechnienia, a w szczególności:
 piśmiennicze, jak:
 książki,
 broszury,
 gazety,
 czasopisma i inne wydawnictwa ciągłe,
 druki ulotne,
 afisze,
 graficzne i graficzno-piśmiennicze, jak:
 mapy,
 plakaty,
 plany,
 wykresy,
 tabele,
 rysunki,
 ilustracje,
 nuty,
 audiowizualne utrwalające dźwięk, obraz lub obraz i dźwięk, jak:
 płyty,
 taśmy,
 kasety,
 przeźrocza,
 mikrofilmy,
 mikrofisze,
 audiobooki,
 zapisane na informatycznych nośnikach danych,
 oprogramowanie komputerowe.

Materiał biblioteczny ułożony jest według klasyfikacji bibliotecznej lub tzw. sygnatur („numerus currens”). W niektórych bibliotekach część zbiorów jest wyłączona z publicznego dostępu i materiały stamtąd jest wyszukiwany przez personel biblioteki po złożeniu zamówienia.

Oprócz samych zbiorów często równie istotnym źródłem informacji są ich katalogi.

Pierwotnie funkcję biblioteki pełniły przy okazji archiwa zawierające głównie korespondencję, zapiski transakcji i inwentarze.

Dzieje bibliotek 

Przekazy źródłowe informują o istnieniu bibliotek już w trzecim tysiącleciu p.n.e. (np. biblioteki w Egipcie za czasów IV dynastii i w Chinach). W Mezopotamii w VII w. p.n.e. powstała Biblioteka Aszurbanipala zawierająca ponad 5000 dzieł na ponad 30 tys. tabliczkach klinowych. W starożytnej Grecji za najstarsze uchodziły biblioteki tyrana Polikratesa na wyspie Samos oraz Pizystrata w Atenach, które powstały w VI wieku p.n.e. Najsłynniejsze były jednak biblioteki w Aleksandrii – Biblioteka Aleksandryjska założona przez Ptolemeuszów oraz biblioteka Serapejon przy świątyni Serapisa. Największy zbiór dzieł chrześcijańskich w starożytności zawierała Biblioteka w Cezarei. W okresie helleńskim niektóre z bibliotek posiadały już charakter publiczny. Natomiast w średniowieczu rozwinęły się biblioteki klasztorne i kościelne (XIII–XIV wiek), a następnie uniwersyteckie. Podstawową funkcją tych pierwszych bibliotek było gromadzenie ksiąg, jak również ich wytwarzanie. Biblioteki dworskie (powstawały najczęściej na dworach królewskich) miały bardzo wąski społeczny zasięg.

Zmiany nastąpiły dopiero w XV–XVI w., kiedy rozpowszechnił się druk. W tym czasie powstały liczne biblioteki humanistów, królów, możnowładców, zaczęły powstawać biblioteki mieszczańskie. Okres reformacji bardzo wyraźnie natomiast wpłynął na rozwój bibliotek miejskich. W XVII–XVIII wieku niektóre biblioteki np. możnowładców stawały się bibliotekami publicznymi, były szerzej dostępne i ogólnonarodowe (b. fundacyjne). W Oświeceniu przy instytucjach naukowych zaczęły powstawać pierwsze biblioteki specjalne. Wraz z sekularyzacją zakonów księgozbiory, które się tam znajdowały, zasiliły biblioteki świeckie.

W XVIII–XIX wieku, kiedy nastąpił gwałtowny rozwój nauki, zaczęły powstawać biblioteki towarzystw naukowych. W XIX wieku i początku XX wraz z upowszechnieniem się nauki biblioteki uzyskały rangę instytucji społeczno-kulturalnych o charakterze publicznym. Biblioteki i ich funkcje stawały się coraz bardziej zróżnicowane. Powstały i rozwijały się biblioteki powszechne. Organizowano biblioteki narodowe, parlamentarne, władz i urzędów. Powstają nowe typy bibliotek specjalnych:
 biblioteki dla niewidomych
 biblioteki szpitalne
 biblioteki dla dzieci
Gwałtowny rozwój nauki, techniki, szkolnictwa, wzrost produkcji wydawniczej – to wszystko spowodowało gwałtowny rozwój bibliotek i usług bibliotecznych. Wzrasta stan zbiorów i ich wykorzystanie. Rozwijają się biblioteki szkół wyższych-naukowe i fachowe. Działalność bibliotek w zakresie udostępniania i udzielania informacji rozszerza się, wprowadza się wypożyczanie międzybiblioteczne oraz wolny dostęp do magazynów.
Z rozwojem usług bibliotecznych wiąże się rozwój bibliotekarstwa.

Podstawowe zadania bibliotek 
 Gromadzenie, opracowywanie, przechowywanie i ochrona materiałów bibliotecznych;
 Obsługa użytkowników, przede wszystkim:
 udostępnianie zbiorów,
 prowadzenie działalności informacyjnej, zwłaszcza informowanie o zbiorach własnych, innych bibliotek, muzeów i ośrodków informacji naukowej,
 współdziałanie z archiwami w zakresie działalności informacyjnej,
 prowadzenie działalności bibliograficznej, dokumentacyjnej, naukowo-badawczej, wydawniczej, edukacyjnej, popularyzatorskiej i instrukcyjno-metodycznej.

Typy bibliotek 

Biblioteki dzieli się ze względu na sposób udostępniania zbiorów na:
 prezencyjne – nie wypożyczające swoich zbiorów na zewnątrz, które są dostępne tylko w jej czytelni
 biblioteki wypożyczające

Większość bibliotek ma w praktyce charakter mieszany – tzn. posiada zbiory, które można pożyczać i zbiory, które są dostępne wyłącznie w czytelni. Biblioteki przechowują też czasami zbiory, które nie są publicznie dostępne (np. stare druki, rękopisy lub materiały objęte klauzulą tajności).

Podział bibliotek według różnych kryteriów:
 ze względu na charakter środowiska czytelniczego i formy wykonywanych usług
 biblioteki publiczne
 biblioteki naukowe
 biblioteki branżowe (fachowe np. pedagogiczne, techniczne, lekarskie, rolnicze itp.)
 biblioteki szkolne i uczelniane
 biblioteki innych zbiorowości zamkniętych (garnizonowe, szpitalne, sanatoryjne, więzienne itp.)
 biblioteki zakładowe
 ze względu na zakres tematyczny księgozbioru
 biblioteki ogólne
 biblioteki specjalne
 ze względu na metodę udostępniania
 biblioteki prezencyjne
 biblioteki wypożyczające
 biblioteki zamknięte
 ze względu na terytorialny zasięg działania
 biblioteki międzynarodowe 
 biblioteki ogólnokrajowe (np. biblioteki narodowe, centralne, główne)
 biblioteki regionalne
 biblioteki lokalne

Pod względem formalno-prawnym biblioteki stanowią bądź instytucje samoistne, bądź niesamoistne.

 zależnie od podmiotów tworzących, utrzymujących i finansujących wyróżniamy
 biblioteki sektora publicznego - zorganizowana jako samodzielny podmiot (wyłącznie w przypadku bibliotek rządowych lub samorządowych) w formie publicznej instytucji kultury albo (w przypadku bibliotek pedagogicznych) publicznej placówki oświatowej, ewntualnie jako część (dział, oddział, komórka zakładowa) jakiejkolwiek instytucji publicznej, działająca w strukturach lub pod nadzorem:
 instytucji administracji rządowej (biblioteki rządowe);
 pozostałych instytucji centralnych takich jak NBP, Kancelaria SejmU lub Biuro RPO, a także sądów (biblioteki państwowe inne niż rządowe)
 jednostek samorządu terytorialnego lub ich związków (biblioteki samorządowe);
 uczelni publicznych, instytutów badawczych, PAN i jej instytutów naukowych, instytutów Sieci Łukasiewicz (biblioteki publicznych instytucji nauki i szkolnictwa wyższego)
 przedsiębiorstw państwowych;
 biblioteki z pogranicza sektorów publicznego i niepublicznego - należące do spółek, których akcje lub udziały (ich całość, większość lub pakiet kontrolny) pośrednio lub pośrednio należą do instytucji państwowych lub samorządowych;
 biblioteki sektora niepublicznego
 biblioteki przedsiębiorstw innych niż przedsiębiorstwa państwowe lub spółki handlowe, których całość, większość lub pakiet kontrolny udziałów lub akcji pośrednio lub pośrednio należy do instytucji państwowych lub samorządowych;
 biblioteki uczelni niepublicznych 
 biblioteki społeczne
 biblioteki kościelne
 biblioteki prywatne osób fizycznych

Zadania poszczególnych rodzajów bibliotek 

 Zadania bibliotek dziecięco-młodzieżowych
 wypełnianie wolnego czasu
 wychowanie
 rozwijanie zainteresowań
 formy kulturalne (rozszerzania horyzontów, np. kultura regionu)
 formy edukacyjne
 przygotowanie do korzystania z innych bibliotek

 Zadania bibliotek szkolnych
 kształcąco-wychowawcze
 opiekuńczo-wychowawcze (np. kształtowanie kultury czytelniczej)
 kulturalno-rekreacyjne

 Zadania bibliotek publicznych
 zaspokajanie potrzeb czytelniczych, informacyjnych „nie wiesz? Zapytaj w bibliotece”
 upowszechnienie czytelnictwa
 kształtowanie kultury czytelniczej – co warto czytać?, jak poszukiwać?, jak czytać z korzyścią?
 organizowanie form pracy kulturalnej, rozrywki i rekreacji
 uzupełnienie działalności innych rodzajów bibliotek
 popularyzacja zbiorów i usług w środowisku- stosowanie marketingu, promowanie swego działania

 Zadania bibliotek fachowych
 gromadzenie i udostępnianie materiałów bibliotecznych zgodnie z profilem zakładu pracy
 działalność inf. W tym zakresie
 badania potrzeb użytkowników, wychodzenie im naprzeciw
 przysposobienie biblioteczne i informacyjne dla pracowników zakładu, np.: materiały ze szkoleń
 prowadzenie doradztwa dokształcającego i doskonalenia pracowników
 upowszechnienie czytelnictwa literatury fachowej z danego zakresu
 współpraca z innymi bibliotekami

 Zadania bibliotek naukowych
 warsztat pracy naukowej i dydaktycznej
 pomoc w kształceniu studentów, kadry naukowej
 praca naukowo-badawcza w zakresie bibliologii, bibliotekoznawstwa i informacji naukowej

 Zadania bibliotek narodowych
 gromadzenie, archiwizowanie, przechowywanie poloników „dla potomności”
 informowanie o zbiorach – publikowanie bibliografii, tworzenie systemu informowania o zbiorach
 centralny ośrodek normalizacji – ustalanie przepisów normalizujących pracę bibliotek w całym kraju
 aktywny udział w kreowaniu koncepcji i polityki bibliotecznej w kraju, tworzenie sieci bibliotek

 Zadania bibliotek centralnych
 gromadzą zbiory z jednej dziedziny lub jednolite pod względem formy, np. Centralna Biblioteka Rolnicza, Centralna Biblioteka dla Niewidomych
 gromadzenie i udostępnianie zbiorów
 ośrodek centralny sieci bibliotek danego typu – jednolity system informacyjny dla tych bibliotek(sieci)
 współpraca z bibliotekami sieci i innymi placówkami

 Zadania bibliotek specjalnych
Biblioteką specjalną jest biblioteka, która gromadzi, opracowuje i udostępnia dokumenty dotyczące wybranej dziedziny lub dziedzin wiedzy lub w określonej formie. Przykładami takiej bibliotek mogą być biblioteki instytutów naukowych, towarzystw, parlamentów oraz biblioteki teatralne, wojskowe, uczelniane, muzyczne etc.
 zadania tak jak w innych
 dokumentowanie, upowszechnianie działalności instytucji macierzystej

 Zadania bibliotek głównych szkół wyższych
Biblioteki szkół wyższych są bibliotekami naukowymi o charakterze powszechnym.
 zadania tak jak w innych
 szkolenia pracowników zatrudnionych w sieci, studentów
 dokumentowanie i upowszechnianie dorobku naukowego uczelni.

Biblioteki w Polsce 

Działalność bibliotek w Polsce regulowały akty prawne z 1946, 1968, 1997.

Biblioteki publiczne 

Bibliotekami publicznymi w Polsce są: 
 Biblioteka Narodowa
 biblioteki samorządowe działające w formie instytucji kultury (jako samodzielna instytucja lub jako jej część)

Pojęcie biblioteki publicznej zdefiniowane jak wyżej należy odróżniać od znacznie szerszego terminu biblioteki sektora publicznego. Nie każda biblioteka samorządowa jest biblioteką publiczną - nie jest nią na przykład biblioteka pedagogiczna, będąca instytucją samorządową, ale działającą w formie placówki oświatowej. Podobnie, nie jest nią biblioteka działająca jako instytucja kultury inna niż samorządowa, z wyjątkiem Biblioteki Narodowej (np. Główna Biblioteka Lekarska im. Stanisława Konopki w Warszawie).

Biblioteka Narodowa

Wojewódzkie biblioteki publiczne 

Wojewódzkie biblioteki publiczne znajdują się we wszystkich 18 miastach wojewódzkich. Do ich zadań należy – obok gromadzenia, opracowywania i udostępniania materiałów bibliotecznych – pełnienie funkcji ośrodka informacji biblioteczno-bibliograficznej, organizowanie obiegu wypożyczeń międzybibliotecznych oraz opracowywanie i publikowanie bibliografii regionalnych, a także innych materiałów informacyjnych o charakterze regionalnym; badanie stanu i stopnia zaspokojenia potrzeb użytkowników, analizowanie stanu, organizacji i rozmieszczenia bibliotek oraz formułowanie i przedstawianie organizatorom propozycji zmian w tym zakresie, udzielanie bibliotekom pomocy instrukcyjno-metodycznej i szkoleniowej oraz sprawowanie nadzoru merytorycznego, w zakresie realizacji przez powiatowe, miejskie, miejsko-gminne, gminne, lub (wyłącznie w Warszawie) dzielnicowe biblioteki publiczne zadań im wyznaczonych.

 Biblioteka Śląska w Katowicach – ponad 2,6 mln jednostek
 Książnica Pomorska im. Stanisława Staszica w Szczecinie – 1,7 mln
 Biblioteka Publiczna m.st. Warszawy – Biblioteka Główna Województwa Mazowieckiego – ok. 1,5 mln
 Książnica Podlaska im. Łukasza Górnickiego w Białymstoku – ponad 1,2 mln (2018)
 Wojewódzka i Miejska Biblioteka Publiczna im. dra Witolda Bełzy w Bydgoszczy – 0,99 mln (2017)
 Wojewódzka Biblioteka Publiczna – Książnica Kopernikańska w Toruniu – 0,84 mln (2018)
 Wojewódzka Biblioteka Publiczna im. Marszałka Józefa Piłsudskiego w Łodzi – 0,82 mln
 Wojewódzka i Miejska Biblioteka Publiczna im. Josepha Conrada-Korzeniowskiego w Gdańsku – 0,65 mln (2017)
 Wojewódzka i Miejska Biblioteka Publiczna im. Cypriana Norwida w Zielonej Górze – 0,63 mln (2018)
 Wojewódzka i Miejska Biblioteka Publiczna w Rzeszowie – 0,56 mln
 Wojewódzka Biblioteka Publiczna w Krakowie – 0,54 mln (2016)
 Wojewódzka Biblioteka Publiczna im. Hieronima Łopacińskiego w Lublinie – 0,48 (2011)
 Wojewódzka i Miejska Biblioteka Publiczna im. Zbigniewa Herberta w Gorzowie Wielkopolskim – 0,43 mln (2009)
 Wojewódzka Biblioteka Publiczna im. Witolda Gombrowicza w Kielcach – ponad 0,4 mln (2018) mln
 Wojewódzka Biblioteka Publiczna im. Emilii Sukertowej-Biedrawiny w Olsztynie – 0,34 mln (2012)
 Dolnośląska Biblioteka Publiczna im. Tadeusza Mikulskiego we Wrocławiu – 0,32 mln
 Wojewódzka Biblioteka Publiczna im. Emanuela Smołki w Opolu – 0,24 mln
 Wojewódzka Biblioteka Publiczna i Centrum Animacji Kultury w Poznaniu

Przykłady pozostałych bibliotek publicznych 
 Biblioteka Kraków - 1 282 482 woluminów (stan na koniec 2020 r.)
 Biblioteka Raczyńskich w Poznaniu – 1,6 mln jednostek
 Książnica Beskidzka – 0,65 mln
 Miejska Biblioteka Publiczna w Lublinie - 0,68 mln jednostek bibliotecznych (2018)
 Biblioteka Publiczna w Dzielnicy Wola m.st. Warszawy – 0,53 mln
 Koszalińska Biblioteka Publiczna im. Joachima Lelewela – 0,47 mln jednostek bibliotecznych
 Miejska Biblioteka Publiczna im. Józefa A. i Andrzeja S. Załuskich w Radomiu - 0,42 mln woluminów
 Miejska Biblioteka Publiczna w Opolu – 0,36 mln jednostek bibliotecznych
 Miejska Biblioteka Publiczna im. Adama Próchnika w Piotrkowie Trybunalskim – 0,33 mln jednostek bibliotecznych
 Krośnieńska Biblioteka Publiczna (Krosno) – 0,32 mln jednostek bibliotecznych
 Powiatowa i Miejska Biblioteka Publiczna im. Pantaleona Szumana w Pile - 0,3 mln woluminów
 Miejska Biblioteka Publiczna im. Adama Asnyka w Kaliszu – ok. 0,3 mln (2005)
 Miejska Biblioteka Publiczna im. Stanisława Grochowiaka w Lesznie – 0,22 mln
 Biblioteka Publiczna w Dzielnicy Bemowo m.st. Warszawy – 0,19 mln jednostek bibliotecznych (książek i zbiorów specjalnych)
 Miejska Biblioteka Publiczna im. Józefa Wybickiego w Sopocie - 0,18 mln woluminów
 Biblioteka Publiczna im. Kazimiery Iłłakowiczówny w Trzciance – 0,13 mln jednostek bibliotecznych
 Biblioteka Miejska im. Jana Kasprowicza w Inowrocławiu – 0,12 mln jednostek bibliotecznych
 Miejska Biblioteka Publiczna w Kościanie – 0,11 mln jednostek bibliotecznych
 Miejska Biblioteka Publiczna im. Stefana Michalskiego w Chodzieży – 0,1 mln jednostek bibliotecznych
 Biblioteka Publiczna im. Edmunda Calliera w Szamotułach – 0,1 mln jednostek bibliotecznych
 Miejska Biblioteka Publiczna w Koninie – 0,08 mln (2005)
 Biblioteka Publiczna im. Stefana Rowińskiego w Ostrowie Wlkp. – 0,04 mln jednostek bibliotecznych
 Biblioteka Publiczna Miasta i Gminy Wronki – 0,03 mln jednostek bibliotecznych
 Biblioteka Publiczna Miasta Gniezna
 Miejska Biblioteka Publiczna w Bytomiu
 Miejska i Powiatowa Biblioteka Publiczna im. Józefa Ignacego Kraszewskiego w Bełchatowie
 Powiatowa i Miejska Biblioteka Publiczna w Lwówku Śląskim

Inne biblioteki w Polsce

Biblioteki szkół wyższych 
 Biblioteka Jagiellońska – 8,121 mln jednostek bibliotecznych (stan na dzień 31 grudnia 2018 r.)
 Biblioteka Uniwersytecka w Warszawie – 6,007 mln jednostek bibliotecznych
 Biblioteka Uniwersytecka w Poznaniu – 4,8 mln woluminów
 Biblioteka Uniwersytecka we Wrocławiu – 4,19 mln jednostek bibliotecznych (stan na 31 grudnia 2018 r.)
 Biblioteka Uniwersytetu Łódzkiego – 3,33 mln woluminów (2018)
 Biblioteka Uniwersytecka w Toruniu – 2,18 mln jednostek bibliotecznych
 Biblioteka Główna Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej – 2,17 mln jednostek bibliotecznych
 Biblioteka Główna Uniwersytetu Gdańskiego – 1,66 mln woluminów (stan na 31.12.2018)
 Biblioteka Główna Politechniki Warszawskiej – 1,5 mln jednostek bibliotecznych
 Biblioteka Główna Akademii Górniczo-Hutniczej – 1,34 mln jednostek bibliotecznych (stan na 30.06.2007)
 Biblioteka Główna Politechniki Gdańskiej – 1,20 mln jednostek bibliotecznych
 Biblioteka Uniwersytecka Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego – 1,15 mln jednostek bibliotecznych
 Biblioteka Szkoły Głównej Handlowej – 1 mln woluminów
 Biblioteka Uniwersytetu Śląskiego – 0,93 mln woluminów
 Biblioteka Główna Uniwersytetu Opolskiego - 0,9 mln woluminów
 Biblioteka Uniwersytecka w Olsztynie – 0,9 mln woluminów
 Biblioteka Uniwersytecka w Zielonej Górze – 0,84 mln jednostek bibliotecznych
 Biblioteka Główna i Ośrodek Informacji Naukowo-Technicznej Politechniki Wrocławskiej – 0,8 mln woluminów
 Biblioteka Główna Politechniki Śląskiej 0,79 mln jednostek bibliotecznych (2003)
 Biblioteka Główna Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu - 0,78 jednostek bibliotecznych (2012)
 Biblioteka Główna Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy – 0,76 mln jednostek bibliotecznych (2011)
 Biblioteka Uniwersytetu Rzeszowskiego – 0,7 mln jednostek bibliotecznych
 Biblioteka Główna Uniwersytetu Szczecińskiego – 0,7 mln druków zwartych
 Biblioteka Główna Uniwersytetu Pedagogicznego w Krakowie – 0,672 mln jednostek bibliotecznych (2015)
 Biblioteka Główna Politechniki Łódzkiej – 0,63 mln jednostek bibliotecznych
 Biblioteka Główna Akademii Medycznej w Gdańsku – 0,606 mln jednostek bibliotecznych (stan na 31.12.2009)
 Biblioteka Uniwersytecka w Białymstoku – 0,57 mln
 Biblioteka Główna Uniwersytetu Technologiczno-Przyrodniczego w Bydgoszczy - 0,57 mln jednostek bibliotecznych
 Biblioteka Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego – 0,55 mln woluminów
 Biblioteka Główna Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie – 0,48 mln woluminów
 Biblioteka Uniwersytetu Ekonomicznego w Poznaniu – 0,44 mln jednostek bibliotecznych
 Biblioteka Główna Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie – 0,41 mln jednostek bibliotecznych
 Biblioteka Główna Uniwersytetu Przyrodniczo-Humanistycznego w Siedlcach – 0,35 mln woluminów
 Biblioteka Główna Uniwersytetu Techniczno-Przyrodniczego w Radomiu – 170.000 woluminów książek, 500 tytułów czasopism i 150.000 zbiorów specjalnych
 Biblioteka Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu – 0,32 mln jednostek bibliotecznych
 Biblioteka Główna Uniwersytetu Medycznego w Łodzi - 0,3 mln woluminów
 Biblioteka Główna Akademii Techniczno-Humanistycznej w Bielsku-Białej – 0,134 mln jednostek bibliotecznych (stan na 2018)
 Biblioteka Krakowskiej Akademii im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego - 0,13 mln jednostek bibliotecznych
 Biblioteka Zamiejscowego Wydziału Kultury Fizycznej w Gorzowie Wielkopolskim – 0,07 mln jednostek bibliotecznych
 Biblioteka Wyższej Szkoły Bankowej w Poznaniu – 0,05 mln woluminów
 Biblioteka Wyższej Szkoły Kultury Społecznej i Medialnej w Toruniu – 0,04 mln woluminów
 Biblioteka Akademii Górnośląskiej im. Wojciecha Korfantego w Katowicach – 64 tys. woluminów
 Biblioteka Ateneum-Szkoły Wyższej w Gdańsku
 Biblioteka Uniwersytetu SWPS – 88 tys. woluminów

Biblioteki centralne i główne 
 Biblioteka Sejmowa – 0,45 mln woluminów
 Centralna Biblioteka Statystyczna w Warszawie – 0,45 mln jednostek bibliotecznych
 Centralna Biblioteka Rolnicza w Warszawie – 0,43 mln woluminów
 Centralna Biblioteka Geografii i Ochrony Środowiska PAN w Warszawie – 0,27
 Centralna Biblioteka NBP w Warszawie
 Centralna Biblioteka Policyjna w Legionowie
 Centralna Biblioteka Polskiego Związku Niewidomych w Warszawie
 Centralna Biblioteka Kultury Fizycznej Sportu i Turystyki AWF w Warszawie
 Centralna Biblioteka Techniczna NOT w Warszawie
 Centralna Biblioteka Wojskowa w Warszawie
 Główna Biblioteka Komunikacyjna w Warszawie
 Główna Biblioteka Lekarska im. Stanisława Konopki w Warszawie – 0,59 mln woluminów
 Główna Biblioteka Pracy i Zabezpieczenia Społecznego w Warszawie

Biblioteki PAN i PAU 
 Biblioteka PAN Zakładu Narodowego im. Ossolińskich we Wrocławiu – 1,8 mln jednostek (2015)
 Biblioteka Gdańska PAN – 0,80 mln jednostek bibliotecznych
 Biblioteka Naukowa Polskiej Akademii Umiejętności i Polskiej Akademii Nauk w Krakowie – 0,73 mln wol. i jedn. inw. (stan na 2016)
 Biblioteka Kórnicka – 0,4 mln woluminów (2017)
 Centralna Biblioteka Geografii i Ochrony Środowiska PAN w Warszawie – 0,27

Biblioteki pedagogiczne 
 Pedagogiczna Biblioteka Wojewódzka w Gdańsku – 0,540 mln jednostek bibliotecznych
 Pedagogiczna Biblioteka Wojewódzka w Łodzi – 0,35 mln woluminów
 Książnica Pedagogiczna im. Alfonsa Parczewskiego w Kaliszu
 Pedagogiczna Biblioteka Wojewódzka im. Józefa Lompy w Katowicach
 Pedagogiczna Biblioteka Wojewódzka im. Hugona Kołłątaja w Krakowie
 Biblioteka Pedagogiczna im. gen. bryg. prof. Elżbiety Zawackiej w Toruniu
 Dolnośląska Biblioteka Pedagogiczna we Wrocławiu
 Biblioteka Pedagogiczna Wojewódzkiego Ośrodka Metodycznego w Gorzowie Wielkopolskim
 Pedagogiczna Biblioteka Wojewódzka im. Marii Grzegorzewskiej w Zielonej Górze
 Biblioteka Pedagogiczna im. H. Radlińskiej Zachodniopomorskiego Centrum Doskonalenia Nauczycieli w Szczecinie

Inne biblioteki 
 Biblioteka Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk – 0,29 mln jednostek bibliotecznych
 Biblioteka im. Zielińskich Towarzystwa Naukowego Płockiego – 0,23 mln woluminów
 Biblioteka Katedralna w Gnieźnie – 0,05 mln jednostek bibliotecznych 
 Biblioteka Kapitulna we Wrocławiu – 0,3 mln jednostek bibliotecznych

Wybrane biblioteki na świecie 

 Biblioteka Aleksandryjska
 Biblioteka Bodlejańska
 Biblioteka Watykańska

Największe biblioteki na świecie 
 Biblioteka Brytyjska – około 150 mln dokumentów, w tym około 14 mln książek
 Biblioteka Kongresu Stanów Zjednoczonych – około 147 mln dokumentów, w tym około 33 mln woluminów (książek i inkunabułów)
 Chińska Biblioteka Narodowa – około 24 mln woluminów
 Biblioteka Rosyjskiej Akademii Nauk – około 20,5 mln woluminów
 Biblioteka Narodowa Kanady – około 18,8 mln woluminów
 Niemiecka Biblioteka Narodowa – około 18,5 mln woluminów

Podstawy prawne funkcjonowania bibliotek w Polsce 
 Ustawa z dnia 27 czerwca 1997 roku o bibliotekach ()
 Inne akty prawne

Zobacz też 

 katalog biblioteczny
 katalog rozproszony
 antykwariat, księgarnia, wydawnictwo
 biały kruk, cymelia, wolumin
 biblioteka (informatyka)
 BiblioNETka
 biblioteka cyfrowa
 zbiory specjalne
 egzemplarz obowiązkowy

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 Elektroniczna Biblioteka (EBIB) – Platforma cyfrowa Stowarzyszenia Bibliotekarzy Polskich