Rzesza

Rzesza (niem. Reich) – historyczne określenie państwa niemieckiego, stosowane dla podkreślenia jedności autonomicznych niemieckich regionów lub państw regionalnych.

Można wyróżnić cztery historyczne państwa niemieckie określane w ten sposób:
 Święte Cesarstwo Rzymskie (niem. Heiliges Römisches Reich; w historiografii używana jest także nazwa Święte Cesarstwo Rzymskie Narodu Niemieckiego,  Heiliges Römisches Reich Deutscher Nation), w tym stanowiące jego trzon Królestwo Niemiec ( Reich der Deutschen) – państwo istniejące w latach 962-1806, określane potocznie: Altes Reich – Stara Rzesza; Erstes Reich – Pierwsza Rzesza, I Rzesza.
 Cesarstwo Niemieckie, Rzesza Niemiecka (Deutsches Reich, Deutsches Kaiserreich, potocznie: Zweites Reich – Druga Rzesza, II Rzesza) – państwo istniejące w latach 1871–1918
 Rzesza Niemiecka (Deutsches Reich, potocznie: Weimarer Republik – Republika Weimarska) – państwo istniejące w latach 1918–1933
 Rzesza Niemiecka (1933–1945) (Deutsches Reich, po aneksji Austrii w 1938 także Rzesza Wielkoniemiecka (Großdeutsches Reich), potocznie: Drittes Reich – Trzecia Rzesza, III Rzesza, inna używana nazwa to Niemcy hitlerowskie,  Nazi-Deutschland, Nazideutschland) – państwo istniejące w latach 1933–1945

Historia 
Nazwa zrodziła się w Średniowieczu, kiedy wskutek podziałów plemiennych i feudalnych Królestwo Niemieckie, będące rdzeniem Świętego Cesarstwa Rzymskiego, przybrało postać związku kilkuset księstw, biskupstw, opactw, miast, hrabstw i drobniejszych majątków, cieszących się szeroką autonomią, ale uznających zwierzchnictwo elekcyjnego króla niemieckiego, będącego również cesarzem rzymskim.

Cesarstwo Niemieckie powstałe w 1871 roku przyjęło formułę „Rzesza Niemiecka” za swoją urzędową nazwę, dla podkreślenia ciągłości historycznej względem Świętego Cesarstwa Rzymskiego.

Nazwa wyszła z oficjalnego użycia po II wojnie światowej, na skutek procesu denazyfikacji, ponieważ kojarzyła się z imperialistycznymi ambicjami i nacjonalistycznym światopoglądem.

Etymologia oraz użycie w innych językach 
Etymologia: Germańskie słowo *rikaz zostało zapożyczone z języków celtyckich i pochodzi od słowa *rīxs – „król”, to zaś wywodzi się z praindoeuropejskiego tematu *reg, oznaczającego „rządzić, władać”.

 Pokrewieństwo z innymi językami indoeuropejskimi
 łac. rex (od słowa regis) – „król”
 staroirl. ri (od słowa rig) – „król”
 skt. radża – „król, władca”

 Słowo „rzesza” w innych językach germańskich
 pragerm. *rikijaz
 staronord. rikr – „władza, bogactwo”
 staro-wysoko-niem. rihhi – „władca, potęga, bogactwo”
 got. reiks – „władca, władza, bogactwo”
 dun. rige – „państwo, królestwo”
 szw. rike – „państwo, królestwo” (zobacz niżej), rik – „bogactwo, zamożność”
 starofryz. rike
 niderl. rijk,
 frank. *riki – „potęga”
 starofr. riche – „bogactwo, zamożność”
 staroang. rice – „bogactwo, zamożność, potęga”
 ang. rich – „bogactwo, zamożność, żyzność”

 Słowo „rzesza” występuje w nazwach państw
 Austria (niem. Österreich, staro-wysoko-niem. ôstarrîhhi) – „Państwo na wschodzie” (nazwa wzięła się stąd, że zalążkiem Austrii była niemiecka Marchia Wschodnia)
 Szwecja (szw. Sverige, staronord. Sviariki) – „Imperium/Państwo Szwedów”
 Francja (niem. "Frankreich") – „Imperium/Państwo Franków”

 Słowo „rzesza” występuje w nazwach parlamentów
 Niemiecki parlament (historyczny) – Reichstag (obecnie Bundestag)
 Austriacki parlament (historyczny) – Reichsrat (Rada Państwa)
 Szwedzki parlament – Riksdag
 Fiński parlament – Eduskunta (po szwedzku zwany Riksdag)
 Duński parlament (historyczny) – Rigsdag (obecnie Folketinget)
 Estoński parlament – Riigikogu

 Słowo „rzesza” w językach słowiańskich
 pol. rzesza
 cz. říše
 sł. ríša

Zobacz też 

 historia Niemiec
 imperium
 Radża

Przypisy 

Historia Niemiec