alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Śruba (złącze)

Śruba – element połączenia śrubowego. W budowie maszyn łączniki te znajdują różnorakie zastosowanie, dlatego też występują w wielu odmianach zawartych w normie PN-91/M-82055. Śruby, pod względem postaci, różnią się między sobą m.in. kształtem łba, zakończenia lub czopa, długością gwintu w stosunku do długości trzpienia, rodzajem gwintu oraz innymi szczegółami.

Podział śrub 
Wyróżnia się różne postacie śrub w zależności od kształtu łba, trzpienia, czy zakończenia. Ze względu na te czynniki śruby można podzielić na te z:

Przykład 
Wyróżnia się różnorakie postacie śrub (wybór):
 śruba z łbem sześciokątnym, z gwintem na części długości trzpienia (PN-85/M-82101; M5-M48; klasa 5.6, 5.8, 8.8, 10.9, 12.9)
 śruba z łbem sześciokątnym ,z gwintem na całej długości trzpienia (PN-85/M-82105; M3-M48; klasa 5.6, 5.8, 8.8, 10.9, 12.9)
 śruba z łbem sześciokątnym, zmniejszonym (PN-85/M-82241; M8-M48)
 śruba z łbem sześciokątnym powiększonym do połączeń sprężanych (PN-83/M-82343; M12-M36; klasa 10.9)
 śruba z łbem sześciokątnym, zmniejszonym z kołnierzem stożkowym (PN-93/M-82247; M5-M16; klasa 8.8, 10.9)
 śruba z łbem czworokątnym (PN-88/M-82121; M6-M39)
 śruba z łbem czworokątnym wieńcowym (PN-87/M-82301; M5-M20)
 śruba z łbem wieńcowym
 śruba z łbem młoteczkowym (PN-75/M-82424; M12-M48; klasa 4.8)
 śruba z łbem młoteczkowym podsadzanym (PN-75/M-82418; M6-M48; klasa 4.8)
 śruba z łbem walcowym, z gniazdem sześciokątnym – imbusowa (PN-87/M-82302; M3-M48; klasa 8.8, 10.9, 12.9)
 śruba oczkowa ((PN-77/M-82425; M5-M39; klasa 4.8, 5.8)
 śruba skrzydełkowa (PN-64/M-82436; M3-M24)
 śruba z łbem grzybkowym z podsadzeniem – zamkowa (PN-87/M-82406; M5-M24; klasa 4.6, 8.8)
 śruba z łbem stożkowym z podsadzeniem – płużna (PN-87/M-82402; M5-M20; klasa 4.6, 8.8, 10.9)
 śruba z uchem (PN-92/M-82472; M6-M72)
 śruba z łbem walcowym do zgrzewania (PN-85/M-82412; M4-M12; klasa 4.8)
 śruba dociskowa – imakowa (PN-87/M-82308; M8-M16)
 śruba z trzpieniem stożkowym
 pręt gwintowany (DIN 975; l=1000, 2000; M3-M39; klasa 4.6, 8.8, 10.9, 12.9)
 śruba dwustronna długość części wkręcanej 1d (PN-90/M-82125; M6-M24; klasa 4.6, 5.8, 8.8, 10.9, 12.9)
 śruba dwustronna długość części wkręcanej 1,25d (PN-90/M-82131; M6-M24; klasa 4.6, 5.8, 8.8, 10.9, 12.9)
 śruba dwustronna długość części wkręcanej 2d (PN-90/M-82137; M6-M24; klasa 4.6, 5.8, 8.8, 10.9, 12.9)
 śruba pasowana długa z łbem sześciokątnym (PN-66/M-82341; M10-M48)
 śruba pasowana krótka z łbem sześciokątnym (PN-66/M-82342; M10-M48)

Klasy właściwości mechanicznych 
Cechy tworzywowe śrub oznaczane są w następujący sposób: Xa.b, gdzie X to klasa dokładności (A – elementy dokładne; B – elementy średnio dokładne; C – elementy zgrubne, tylko z gwintem zwykłym) oraz
 minimalna wytrzymałość na rozciąganie Rm = a × 100 [N/mm2]
 granica plastyczności Re = a × b × 10 [N/mm2]

 Przykład
Klasa wytrzymałości 5.6 
 Rm = 5 × 100 = 500 N/mm2 (MPa)
 Re = 5 × 6 × 10 = 300 N/mm2 (MPa) (inaczej, Re to 60% z 500 N/mm2)

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 Postacie konstrukcyjne śrub

Elementy złączne
Złącza budowlane
Wielka trójka

Wielka trójka – termin którym określa się najczęściej przywódców trzech światowych mocarstw alianckich (ZSRR, USA oraz Wielka Brytania) spotykających się w czasach II wojny światowej na trzech konferencjach międzynarodowych – kolejno: teherańskiej (1943) oraz jałtańskiej i poczdamskiej (obie w 1945), na których omawiano wojenne zobowiązania sojusznicze oraz kształt przyszłego porządku światowego po pokonaniu państw Osi. Wielką trójką nazywano też przywódców trzech mocarstw zwycięskich w I wojnie światowej (Wielkiej Brytanii, USA i Francji).

Termin ten ma także odniesienia do innych wydarzeń w polityce globalnej.

Wielka trójka II wojny światowej 
W jej skład wchodzili:
 Józef Stalin – przywódca ZSRR
 Winston Churchill – premier Wielkiej Brytanii (zastąpiony w drugiej fazie konferencji poczdamskiej przez Clementa Attleego z powodu klęski konserwatystów w wyborach do Izby Gmin)
 Franklin Delano Roosevelt – prezydent Stanów Zjednoczonych (po śmierci zastąpiony w Poczdamie przez Harry’ego Trumana)

Inną „wielką trójkę” w czasie II wojny światowej tworzyli przywódcy trzech państw zebrani na konferencji kairskiej w 1943 r.:
 Franklin Delano Roosevelt – prezydent Stanów Zjednoczonych
 Winston Churchill – premier Wielkiej Brytanii
 Czang Kaj-szek – generalissimus Chin

Wielka trójka I wojny światowej 
Określenia tego (lub też: „gruba trójka”) używa się także w odniesieniu do przywódców zwycięskich światowych mocarstw, będących autorami kończącego I wojnę światową traktatu wersalskiego w 1919 roku.

Byli to:
 David Lloyd George – premier Wielkiej Brytanii
 Thomas Woodrow Wilson – prezydent Stanów Zjednoczonych
 Georges Clemenceau – premier Francji

Razem z premierem Włoch, Vittorio Emanuele Orlando tworzyli oni na paryskiej konferencji pokojowej (w połowie stycznia 1919) tzw. „wielką czwórkę”, przy czym rola Włoch była najmniej znacząca.

Wielka trójka – wizja współczesności 
Parag Khanna, amerykański politolog, twierdzi że świat staje się areną wpływu trzech największych supermocarstw: USA, oraz jego potencjalnych rywali: Chin i Unii Europejskiej określanych jako „G-3”. Ich wzajemna równowaga i ścieranie się wpływów ma zastąpić dotychczasową hegemonię USA. Na drugim poziomie znajdują się mocarstwa o mniejszym znaczeniu: Rosja, Indie i Japonia.

Zobacz też 
 Rada Ministrów Spraw Zagranicznych
 pentarchia (polityka)

Przypisy 

Konferencja pokojowa w Paryżu (1919–1920)
Polityka II wojny światowej
Świętopełk (imię)

Świętopełk, Wszetopełk, Świętopałk – starodawne (obecnie rzadkie) imię słowiańskie (czes. Svatopluk), oznacza święty (tj. silny, mocny) pułk (tj. oddział; dawne polskie pełk/połk, czes. pluk). Polskie „pełk”, „pułk”, powstało w wyniku wokalizacji pierwotnego prasłowiańskiego twardego zgłoskotwórczego „l” w języku polskim doby przedpiśmiennej w – zależnie od otoczenia fonetycznego – „oł”, „uł” albo „eł”.

Świętopełk imieniny obchodzi: 1 czerwca i 25 września.

Znane osoby o imieniu  Świętopełk:
 Świętopełk I morawski – władca Wielkiej Morawy do 894
 Świętopełk II morawski – władca księstwa nitrzańskiego od 894 do 906
 Świętopełk Mieszkowic – przedwcześnie zmarły syn Mieszka I i Ody (ur. 979, zm. przed 992)
 Światopełk Karpiński – polski poeta
 Świętopełk I Przeklęty – syn Włodzimierza Wielkiego, książę ruski osadzony na tronie przez Bolesława Chrobrego
 Świętopełk II Wielki – książę Pomorza Gdańskiego 1220–1266
 Świętopełk – władca Czech w latach 1107–1109
 Svante Arrhenius (1859–1927) – szwedzki chemik i fizyk, jeden z twórców chemii fizycznej
 Svatopluk Buchta (ur. 1966) – czechosłowacki kolarz torowy, dwukrotny medalista mistrzostw świata
 Josef Svatopluk Machar – czeski poeta

Przypisy 

Męskie imiona słowiańskie
Nauki matematyczno-przyrodnicze

Nauki matematyczno-przyrodnicze – grupa nauk, do której zalicza się nauki przyrodnicze (lub w węższym zakresie definiowania silnie zmatematyzowane ich elementy) oraz matematykę i nauki w stosunku do niej pokrewne.

Nauki matematyczno-przyrodnicze:
 matematyka
 fizyka
 astronomia
 chemia
 biologia
 geologia
 geografia
Do nauk matematyczno-przyrodniczych zalicza się również bardziej szczegółowe dyscypliny nauki wchodzące w skład wyżej wymienionych oraz nauki leżące na pograniczu tych dziedzin jak np:
 geofizyka
 biofizyka
 astrochemia 
 oceanologia
 paleontologia

!
Rzut (sztuki walki)

Rzut to rodzaj techniki wykonywanej w wielu sportach oraz sztukach walki. Najogólniej, polega na takim pokierowaniu ciałem przeciwnika, aby został on powalony na ziemię.

Technika rzutu może obejmować wielorakie i nieraz bardzo sprytne działania: od pełnego wykorzystania siły przeciwnika lub siły odśrodkowej (szczególnie widoczne jest to w aikido), poprzez użycie fizjologicznych i anatomicznych reakcji i własności ciała ludzkiego (np. w judo), aż po czysto siłowe pchnięcia i podniesienia jak w zapasach.

Techniki w walce wręcz
Alpinizm

Alpinizm ma dwa albo trzy znaczenia, szersze i węższe.

1A. W sensie najbardziej dosłownym alpinizm to każda wspinaczka górska uprawiana w Alpach.

1B. W sensie potocznym alpinizm to każda wspinaczka górska (inaczej wspinaczka wysokogórska) uprawiana w górach wysokich (o rzeźbie alpejskiej), ale nie tylko w samych Alpach.

2. Natomiast według polskich ustawodawców alpinizm jest szerszą dziedziną sportu, obejmującą w zasadzie każdy rodzaj wspinaczki wymagający przygotowania specjalistycznego oraz przeważnie specjalistycznego ekwipunku i umiejętności samodzielnego posługiwania się nim. Są to:
 wspinaczka sportowa,
 wspinaczka wysokogórska,
 alpinizm jaskiniowy
 narciarstwo wysokogórskie.

W kilku językach występują odpowiedniki określeń „chodzący po górach”, „chodzenie po górach” (niemieckie Bergsteiger, czeskie i słowackie horolezec, horolezectvo/~ctví) lub zbliżone angielskie mountaineer czy hiszpańskie montañismo. Również szerokie znaczeniowo, choć związane z konkretnym masywem Tatr jest polskie taternik i taternictwo, które nosiło kiedyś w języku polskim charakter bardziej uniwersalny, ale zostało w owym najszerszym znaczeniu zdominowane przez słowo alpinizm.
Dziś określenie alpinizm i alpinista jest powszechnie zrozumiałe w świecie (w krajach anglosaskich jest jednak silniej związane z Alpami, więc poprawne tłumaczenie polskich słów alpinizm, alpinista na angielski w przypadku owego szerszego kontekstu powinno być na ogół mountaineering, mountaineer, a dopiero w szczególnym kontekście na alpinism, alpinist).

Ze względu na to, że Alpy obfitują w niemal każdy rodzaj formacji skalnych i lodowych, oraz na to, że większość technik wspinaczkowych została zapoczątkowana w Alpach, termin alpinizm w języku polskim rozszerzył swe znaczenie na wszystkie rodzaje wspinaczki górskiej, niezależnie od tego, jak i gdzie się ją uprawia – i choć po II wojnie światowej rywalizował w tym ogólniejszym znaczeniu z terminem taternictwo, to tę rywalizację wygrał. Natomiast inne terminy urobione od konkretnych łańcuchów górskich, takie jak andynizm, himalaizm, a nawet pireneizm, dotyczą wspinaczki ograniczonej geograficznie do konkretnych rejonów.

Stąd np. nazwa organizacji, zrzeszającej większość klubów wysokogórskich (czyli klubów wspinaczkowych) w Polsce, brzmi Polski Związek Alpinizmu.

Powszechnie uznaje się, iż inicjatorem alpinizmu w sensie dosłownym (1A), rozumianego jako poznawanie i zdobywanie Alp metodami wspinaczkowymi, był w II połowie XVIII wieku szwajcarski przyrodnik z Genewy Horacy-Benedykt de Saussure.

Zobacz też 
 wspinaczka skalna
 wspinaczka lodowa
 styl alpejski
 speleologia

Przypisy

Bibliografia 

 
 

Wspinaczka
Fizyka teoretyczna

Fizyka teoretyczna – sposób uprawiania fizyki polegający na matematycznym opisie praw przyrody, tworzeniu i rozwijaniu teorii, z których wnioski mogą być sprawdzone doświadczalnie. Przykładem jest fizyka matematyczna opisująca zjawiska i teorie fizyczne korzystając z rozwiniętej aksjomatyki matematycznej i obiektów zdefiniowanych w podobny sposób, jak np. rozmaitości.

Eksperymentami fizycznymi zajmuje się fizyka doświadczalna, w której podstawą wniosków jest pomiar wraz z teorią błędu, a nie spekulacja logiczna.

Przypisy
Kosmologia

Kosmologia (z gr. kósmos: porządek, wszechświat oraz lógos: słowo, nauka) – pierwotnie dział filozofii rozpatrujący świat materialny w świetle jego ostatecznych przyczyn. 

Termin ten został wprowadzony przez Christiana Wolffa, jednak stał się potem rzadko stosowany, gdyż został wyparty przez zbliżony znaczeniem „filozofia przyrody”. Kosmologia zaczęła oznaczać głównie naukę empiryczną poszukującą odpowiedzi na pytanie o strukturę i ewolucję Wszechświata. Natomiast pochodzenie Wszechświata, choć bywa przedstawiane jako ściśle związane z kosmologią, jest obszarem zainteresowania kosmogonii, a nie kosmologii.

Przed powstaniem nowożytnych nauk przyrodniczych, przy wyjaśnianiu zasad rządzących Wszechświatem łączono kwestie jego strony fizycznej z problemami natury metafizycznej (kosmologia religijna). Powstanie ogólnej teorii względności dało podstawę do tworzenia fizycznych modeli Wszechświata, a co za tym idzie do powstania kosmologii fizycznej, obejmującej kosmologię obserwacyjną i kosmologię teoretyczną.

Synonimem kosmologii była kosmografia, która oprócz informacji astronomicznych obejmowała też niektóre z innych nauk przyrodniczych, zwłaszcza nauk o Ziemi. Termin ten oznaczał także podręcznik opisujący ten dział wiedzy.

Przypisy

Bibliografia

Literatura dodatkowa

Linki zewnętrzne 

 Polskojęzyczne
 
 
 
 

 Anglojęzyczne
  Cosmology , Routledge Encyclopedia of Philosophy, rep.routledge.com [dostęp 2023-05-10].
Planeta podwójna

Planeta podwójna – nieoficjalne i niezdefiniowane przez Międzynarodową Unię Astronomiczną (IAU) określenie na układ podwójny składający się z dwóch obiektów o masie planetarnej – planet lub planet karłowatych. Europejska Agencja Kosmiczna nieoficjalnie określa układ Ziemia-Księżyc jako „planetę podwójną”. W czasie spotkania IAU w 2006 rozważano sklasyfikowanie układu Plutona i Charona jako „planety podwójnej”, ale pomysł ten został porzucony zanim jeszcze doszło do głosowania nad nim.

Definicja 
Dotychczas nie powstała jeszcze żadna oficjalna i przyjęta definicja planety podwójnej i jaka jest granica pomiędzy planetą podwójną a układem składającym się z planety (czy planety karłowatej) i dużego, naturalnego księżyca.

W Układzie Słonecznym istnieją tylko dwa układy, w których przypadku rozważana była ich definicja jako planety podwójnej, są nimi układy Ziemia–Księżyc oraz Pluton–Charon. W przypadku innych naturalnych satelitów ich masy wynoszą mniej niż 0,00025 mas obieganych przez nich planet czy planet karłowatych, w przypadku Ziemi i Księżyca stosunek ten wynosi 0,01230, a w przypadku Plutona i Charona – 0,117.

Zobacz też 
 Planetoida podwójna
 Gwiazda podwójna

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 

Typologia planet
Biomatematyka

Biomatematyka, biologia matematyczna – nauka interdyscyplinarna z pogranicza biologii i matematyki, wchodząca w zakres matematyki stosowanej, zajmująca się rozwojem metod matematycznych na potrzeby biologii i nauk pokrewnych (np. bioinformatyka, informatyka medyczna, biofizyka, biochemia, biotechnologia, inżynieria środowiska.

Obejmuje problemy modelowania matematycznego i inne metody matematyczne, stosowane m.in. w ekologii (np. dynamika liczebności populacji) lub ochronie środowiska (np. modelowaniu klimatu), fizjologii człowieka, epidemiologii, immunologii, onkologii, psychologii, socjologii, chemii i biochemii, medycynie i weterynarii, leśnictwie).

Czasopisma [rok powstania] 

 Acta Biotheoretica [1935]
 Bulletin of Mathematical Biology [1939]
 Journal of Theoretical Biology [1961]
 BioSystems [1967]
 Mathematical Biosciences [1967]
 Theoretical Population Biology [1970]
 Journal of Mathematical Biology [1974]
 Artificial Life [1993]
 Theory in Biosciences [2000]
 Biological Theory [2005]
 Theoretical Ecology [2008]
 Philosophy, Theory, and Practice in Biology [2009]

Przypisy

Linki zewnętrzne 

 Polskojęzyczne
 
 Matematyka na odsiecz biologom i pacjentom, naukawpolsce.pl, 6 kwietnia 2014 [dostęp 2023-02-22].
 Paweł Walewski i Jan Poleszczuk, Biomatematyka – zaplecze medycyny, tygodnik „Polityka”, polityka.pl, 21 listopada 2017 [dostęp 2023-02-22].

 Anglojęzyczne
 Wykaz źródeł w ang. Mathematical and theoretical biology
 Wybrane publikacje Jamesa D. Murraya
Leading (typografia)

Leading – angielski termin typograficzny (ang. lead – ołów), który zadomowił się także w języku polskim. Leading jest to odległość pomiędzy sąsiednimi wierszami drukowanego tekstu. Zarówno w języku angielskim, jak i polskim istnieją problemy terminologiczne związane z jednoznacznością tego słowa.

Historia 
W zecerstwie angielskie słowo leading było synonimem polskich określeń: interlinia oraz odstęp międzywierszowy i oznaczało to, co dziś zwiemy w sposób jednoznaczny interlinią, czyli pusty pas pomiędzy wierszami tekstu (odległość pomiędzy dolną linią pisma w wierszu górnym i górną linią pisma w wierszu dolnym). Pierwotnie czcionki układano w linie, które oddzielano pasami ołowiu (czasem papieru lub miedzi). Ponieważ pasy ołowiu (ang. leading) nie były wysokie jak czcionka, dlatego były niedrukowalne tworząc przestrzeń między liniami tekstu.

Teraźniejszość 
Leading obecnie oznacza odległość pomiędzy dwiema sąsiednimi podstawowymi liniami pisma, czyli liniami na których stoją litery. Z tradycyjnego, zecerskiego określenia odstęp międzywierszowy wyewoluowało dzisiejsze określenie odstęp między wierszami, co oznacza leading w terminologii programów biurowych, np. w edytorach tekstu. Odstęp między wierszami podaje się w jednostkach (i ułamkach) wierszy. Odstęp między wierszami jest równy jeden, gdy interlinia jest równa zero. Terminu leading używa się w programach do składu i łamania, a określa się go w punktach typograficznych. Leading jest równy stopniowi pisma, gdy interlinia wynosi zero.

Podsumowanie 
 leading (DTP) = odstęp między wierszami (programy biurowe)
 leading = stopień pisma + interlinia

Przypisy

Zobacz też 
 kerning, tracking

Typografia
Nemesis



Astronomia 
 Nemesis – hipotetyczna gwiazda towarzysząca Słońcu
 Nemesis – planetoida o numerze katalogowym 128

Informatyka 
 Nemesis – program do generowania pakietów

Mitologia 
 Nemesis (Nemezis, Nemezys) – w mitologii greckiej bogini i uosobienie „zemsty bogów”, nieubłaganej sprawiedliwości, sprawiedliwej odpłaty (zemsty)

Sztuka

Kinematografia 
 Nemesis – amerykańsko-duński film z 1993 roku
 Nemesis – włoski film z 2009 roku

Muzyka 
 Nemesis – utwór zespołu Arch Enemy z płyty Doomsday Machine
 Nemesis – utwór zespołu Cradle of Filth z płyty Nymphetamine
 Nemesis – album grupy muzycznej Grip Inc.
 Nemesis – album wytwórni Ersguterjunge
 Nemesis – amerykańska wytwórnia muzyczna
 Nemesis – brytyjski raper
 Nemesis – polski zespół disco polo
 Nemesis – utwór Benjamina Clementine'a z płyty At Least For Now

Literatura 
 Nemesis (Nemezis) – powieść Agathy Christie
 Nemesis – powieść Isaaca Asimova

Inne 
 Nemesis – jedna z dodatkowych edycji w Magic: The Gathering
 Nemesis – model motocykla marki Norton
 Nemesis – Kolejka górska w parku rozrywki Alton Towers w Wielkiej Brytanii
 Eden Nemesis – seria cenionych wzmacniaczy basowych produkcji David Eden

Zobacz też 
 Nemesis Divina – album grupy muzycznej Satyricon
 Nemesis Game – film z 2003 roku
 Nemesis Inferno – kolejka górska w Thorpe Park, w Wielkiej Brytanii
 HMS „Nemesis” – nazwa okrętów Royal Navy
 USS Nemesis (1869) – okręt US Navy
 Resident Evil 3: Nemesis – gra komputerowa
 Star Trek: Nemesis – amerykański film z 2002 roku w reż. Stuarta Bairda
Redukcja

redukcja (chemia)
 redukcja (hydraulika)
 redukcja (matematyka)
 redukcja wyrazów podobnych
 redukcja (logika)
 redukcja (analiza składniowa)
 redukcja (teoria złożoności)
 redukcja misyjna
Elektrochemia

Elektrochemia – dział chemii fizycznej badający elektryczne aspekty reakcji chemicznych, a także w mniejszym stopniu własnościami elektrycznymi związków chemicznych.

Przedmiotem jej badań są m.in. procesy chemiczne towarzyszące przepływowi prądu elektrycznego przez elektrolit, którymi są stopy i roztwory związków chemicznych zdolnych do dysocjacji elektrolitycznej.

Główne obszary badawcze elektrochemii:
 teorie elektrolitów (roztworów jonowych);
 procesy transportu w roztworach elektrolitów;
 różnice potencjałów elektrycznych na granicach faz (w tym potencjały elektrodowe);
 ogniwa elektrochemiczne (galwaniczne i elektrolityczne);
 mechanizmy i kinetyka procesów elektrodowych.

Czasami stosuje się podział elektrochemii na:
 jonikę, która zajmuje się badaniem właściwości roztworów elektrolitów;
 elektrodykę, która zajmuje się budową granicy faz elektrycznie przewodzących i zjawiskami, które zachodzą przy przenoszeniu ładunku przez taką granicę (procesy elektrodowe).

Przypisy
Piastowie śląscy

Piastowie śląscy – linia dynastii Piastów zapoczątkowana przez syna Krzywoustego, Władysława Wygnańca panująca w licznych księstwach śląskich od 1138 do 1675 r. Ostatnim księciem śląskim z rodu Piastów, a także z całej dynastii był przedwcześnie zmarły Jerzy IV Wilhelm książę Brzegu, Wołowa i Legnicy do 1675 r. Ostatnim męskim przedstawicielem dynastii Piastów był Ferdynand II baron (Freiherr) von und zu Hohenstein (z linii Piastów cieszyńskich) zmarły w 1706 r.

Drzewo genealogiczne 
Władysław II Wygnaniec
 Bolesław I Wysoki
 Jarosław opolski
 Henryk I Brodaty
 Henryk II Pobożny
 Bolesław II Rogatka
 Henryk V Brzuchaty
 Bolesław III Rozrzutny
 Piastowie legnicko-brzescy
 baronowie i hrabia legnicki
 Władysław legnicki
 Henryk VI Dobry
 Bolko I Surowy
 Piastowie świdnicko-jaworsko-ziębiccy
 Bernard Zwinny
 Henryk III Biały
 Henryk IV Probus
 Konrad I głogowski
 Piastowie głogowscy
 Piastowie oleśniccy
 Mieszko lubuski
 Władysław wrocławski
 Mieszko I Plątonogi
 Kazimierz I
 Mieszko II Otyły
 Władysław opolski
 Mieszko cieszyński
 Piastowie cieszyńscy
 baronowie von und zu Hohenstein
 Kazimierz bytomski
 Piastowie bytomsko-kozielscy
 Bolko I opolski
 Piastowie opolscy
 Przemysław raciborski
 Leszek raciborski
 Konrad Laskonogi

Zobacz też 

 Książęta śląscy
 Piastowie
 Śląsk
 Orzeł Piastowski
 

Drzewa genealogiczne
Stabilność struktury (statystyka)

Stabilność struktury – własność rozkładów zmiennych losowych.

Rozkład prawdopodobieństwa zmiennej losowej ma własność stabilności struktury, kiedy rozkład prawdopodobieństwa sumy bardzo wielu takich niezależnych zmiennych losowych jest zadany takim samym (co do formy matematycznej) rozkładem.

Przykład: zgodnie z centralnym twierdzeniem granicznym rozkład sumy wielu niezależnych zmiennych losowych o rozkładzie Gaussa jest także zadany rozkładem Gaussa, w granicy sumy bardzo wielu składników.

Rozkłady prawdopodobieństwa zmiennych losowych można podzielić na dwie ogólne klasy: takie które mają skończona wariancję, i takie które mają wariancję niezdefiniowaną (odpowiednie wyrażenie całkowe jest rozbieżne lub źle zdefiniowane). W klasie rozkładów o skończonej wariancji jedynym rozkładem strukturalnie stabilnym jest rozkład Gaussa. W klasie o niezdefiniowanej wariancji, rozkłady strukturalnie stabilne tworzą rodzinę rozkładów Lévy’ego.

Rozkłady stabilne (według Chinczyna i Lévy’ego) 
Paul Pierre Lévy i Aleksander Chinczyn wyznaczyli pełną klasę rozkładów stabilnych. Najogólniejsza postać funkcji charakterystycznej jest dana następującym wzorem:

 

gdzie wykładnik   jest dodatnim czynnikiem skalującym, średnia  jest dowolną liczbą rzeczywistą, natomiast  jest parametrem asymetrii rozkładu.

  – rozkład Lévy’ego-Smirnowa
  – rozkład Lorentza
  – rozkład Gaussa ( nie ma znaczenia przy )

Wszystkie stabilne procesy Lévy’ego, dla których  mają nieskończoną wariancję.

Rachunek prawdopodobieństwa
Przelew (prawo)

Przelew ( „dobrowolne ustąpienie”, stąd potoczne określenie „cesja”) – przeniesienie wierzytelności z majątku pierwotnego wierzyciela (zbywającego, cedenta) do majątku osoby trzeciej (nabywcy, cesjonariusza) na podstawie umowy zawartej między tymi osobami. 

Instytucja przelewu wierzytelności i bliźniacza do niej instytucja przejęcia długu są wyrazem obiektywizacji zobowiązań w nowoczesnym prawie cywilnym. Obiektywizacja ta polega na oderwaniu wierzytelności od podmiotu, któremu przysługuje, na tyle, że może ona stanowić samodzielny przedmiot obrotu – wierzytelność nie tylko nie upada wraz ze zbyciem przez wierzyciela, ale nawet nie zmienia swojej istoty. 

Przelew wierzytelności w prawie polskim regulują przepisy art. 509–517 Kodeksu cywilnego. 

Przelana może zostać każda wierzytelność, o ile nie sprzeciwia się to ustawie (np. zakaz z art. 449 k.c.), zastrzeżeniu umownemu () lub właściwości zobowiązania, np. przy zobowiązaniach alimentacyjnych (art. 509 § 1 k.c.). 

Prawnym skutkiem przelewu jest przejście ze zbywającego na nabywcę wierzytelności wraz ze wszystkimi związanymi z nią prawami (art. 509 § 2 k.c.). Skutek ten następuje z mocy samej umowy (). Jeżeli przelew następuje w wykonaniu zobowiązania wynikającego z innej czynności prawnej, to jego ważność jest uzależniona od istnienia tego zobowiązania (art. 510 k.c.). Do ważności przelewu nie jest natomiast wymagana żadna szczególna forma, może być ona ustna albo  – art. 514 k.c. zastrzega jedynie wymóg formy pisemnej do celów dowodowych, gdy wierzytelność jest stwierdzona pismem. 

Poza zmianą osoby wierzyciela przelew nie wprowadza żadnej zmiany samej treści wierzytelności. Dłużnik przelanej wierzytelności zachowuje wszelkie zarzuty, które miał wobec zbywającego (pierwotnego wierzyciela) w chwili powzięcia wiadomości o przelewie (art. 513 § 1 k.c.). Do przelania wierzytelności nie jest dlatego potrzebna zgoda dłużnika; jednakże aktem staranności ze strony zbywającego wierzytelności jest zawiadomienie go o tej umowie. W przeciwnym przypadku dłużnik może zwolnić się ze zobowiązania świadcząc zbywającemu, czyli pierwotnemu wierzycielowi (art. 512 k.c.). 

Należy podkreślić, że przelew nie prowadzi do wstąpienia nabywcy w miejsce zbywającego wierzytelności w danym stosunku zobowiązaniowym. Do tego byłaby potrzebna umowa łącząca przelew i przejęcie długu. Przy przelewie wierzytelności z umowy wzajemnej cedent nadal pozostaje dłużnikiem w zakresie swego świadczenia. 

Od przelewu wierzytelności należy odróżnić wstąpienie w prawa zaspokojonego wierzyciela, uregulowane w art. 518 k.c., które następuje z mocy prawa, tylko w określonych przypadkach i tylko do wysokości dokonanej zapłaty. 

W odróżnieniu od poprzednio obowiązującego Kodeksu zobowiązań, Kodeks cywilny nie zawiera ogólnej regulacji skutków ani trybu przejścia praw innych niż prawa rzeczowe, w szczególności praw obligacyjnych. Przelew nie jest taką ogólną regulacją, tym niemniej w przypadkach nieuregulowanych przez prawo dopuszczalne jest stosowanie przepisów o przelewie przez analogię.

Prawo zobowiązań
Ceres

Ceres – rzymska bogini wegetacji i urodzajów, rzymski odpowiednik Demeter.
 Ceres – planeta karłowata (dawniej planetoida o numerze 1) krążąca w pasie planetoid.
 ceres – tłuszcz roślinny jadalny, otrzymywany z miąższu orzechów palmy kokosowej.
  () – gmina w stanie Pensylwania, w hrabstwie McKean.

Miejscowości 
 Ceres – miasto w stanie Kalifornia, w hrabstwie Stanislaus, w Stanach Zjednoczonych.
 Ceres – miejscowość i gmina we Włoszech.
 Ceres – miejscowość w Argentynie.
 Ceres – miejscowość w Południowej Afryce.
 .
 .
 .
Achromat

Achromat, dublet achromatyczny – układ optyczny (np. obiektyw) składający się z dwóch soczewek, skupiającej i rozpraszającej, wykonanych z gatunków szkła o różnej dyspersji (np. szkła kronowego i flintowego) połączonych razem. Pozwala na korekcję aberracji chromatycznej dla światła o dwóch określonych długościach fal (zazwyczaj dla światła czerwonego i niebieskiego). Dla innych długości fal aberracja nie zostaje całkowicie wyeliminowana, lecz znacznie zmniejszona – jest to tzw. chromatyzm wtórny.

Dokładniejszą korekcję aberracji chromatycznej zapewnia układ 3 lub więcej soczewek, np. apochromat.

Zobacz też
obiektyw Chevaliera
obiektyw Grubba

Przypisy 

Obiektywy
Optyka geometryczna
Apochromat

Apochromat (z gr. apó – od, chrōma – barwa, chrōmatos – dopełniacz barwy, apochrōmatos – odbarwiony) – układ soczewek (np. obiektyw) złożony z co najmniej dwóch soczewek ze szkła optycznego różnych gatunków, o różnych współczynnikach załamania i różnych dyspersjach – zależnościach współczynnika załamania światła od długości fali. W tym jednej ze szkła niskodyspersyjnego.

Dzięki takiemu zestawieniu aberracja chromatyczna jest całkowicie korygowana dla trzech różnych długości fali, np. dla barwy czerwonej, niebieskiej i żółtozielonej. Dla porównania, układ korygujący aberrację chromatyczną, złożony z dwóch soczewek ze zwykłych szkieł optycznych (achromat) pozwala na całkowitą korekcję tylko dla dwóch długości fali czerwonej i niebieskiej, zaś układ z 2 soczewek z których jedna jest wykonana z egzotycznego szkła nisko-dyspersyjnego pozwala przy umiarkowanej światłosile skonstruować apochromat skorygowany dla 3 barw czerwonej, żółtozielonej i niebieskiej, układy optyczne zwierające w swoim składzie trzy, cztery i więcej soczewek pozwalają skonstruować dobrze skorygowany (superachromat) – co najmniej dla czterech długości fali optycznej jak na przedstawionym wykresie.

Poniższy rysunek przedstawia przykładowy układ trzech soczewek typu superapochromat korygujący aberrację chromatyczną:

Zobacz też 
 Rapid Landscape

Przypisy 

Obiektywy
Lodospad

Lodospad – stroma część lodowca pocięta szczelinami. Występuje zwykle kiedy lodowiec pokonuje stromy odcinek doliny albo próg karu. 

W terminologii wspinaczkowej lodospadem nazywamy także zamarznięte wodospady lub okresowe cieki na ścianach skalnych,
które stanowią obszar zimowej działalności wspinaczkowej we wspinaczce lodowej.

 
Tereny wspinaczkowe
Ściek (góry)

Ściek w terminologii górskiej oznacza drogę spływania wody z masywu górskiego lub zbocza. Zwykle każda ściana posiada swój własny ściek, często jest ich wiele, czasem da się wyodrębnić ściek główny i inne, mniejsze.

Ponieważ zjawiska erozyjne są przyspieszane przez obecność wody, ściek często wykształca wklęsłą formację górską, np. komin, czasem jednak może przebiegać zachodami, czy wyjątkowo, płytami. W zimie, zwykle zamarznięty, tworzy lodospad, co pozwala na uprawianie wspinaczki lodowej.

SŚciek
Komin (formacja skalna)

Komin – we wspinaczce jest to pionowa formacja skalna posiadająca formę zagłębienia ograniczonego z trzech stron ścianami skalnymi (dwie ściany po bokach i jedna w głębi). Cechą charakterystyczną tej formacji jest szerokość wystarczająca do pomieszczenia wspinacza w jej wnętrzu. Podstawową techniką wspinaczki w kominie jest zapieraczka lub jej odmiana - rozpieraczka.

Formację węższą niż komin nazywa się rysą. Odmianą komina jest studnia krasowa. 

Należy odróżnić pojęcie komin stosowane we wspinaczce skalnej od pojęcia komin używanego w speleologii. Jest to inna formacja skalna występująca w jaskiniach. Dawniej kominami nazywano również pionowe, lub prawie pionowe pustki w jaskiniach charakteryzujące się długością kilkukrotnie większą od szerokości. We współczesnej speleologii noszą one nazwę studni.

Zobacz też 

 depresja (geomorfologia)
 zacięcie

Przypisy 

Elementy rzeźby skalnej
Zjawisko kwantowe

Zjawisko kwantowe, efekt kwantowy – zjawisko opisywane przez mechanikę kwantową.

Przykłady  
 nadciekłość
 nadprzewodnictwo
 tunelowanie Josephsona
 kwantowe zjawisko Halla
 zjawisko tunelowe
 efekt Meissnera
 efekt Casimira

Zobacz też 
 zjawisko fizyczne
Drawa (dopływ Dunaju)

Drawa (niem. Drau, serb. Drava, czes. i węg. Dráva, wł. Drava) – rzeka w północnych Włoszech, południowej Austrii, wschodniej Słowenii i północnej Chorwacji (Slawonii), prawy dopływ Dunaju. Jej długość wynosi 725 km, powierzchnia zlewni – 40 tys. km².

Drawa ma źródła we włoskich Dolomitach, w Tyrolu Południowym, następnie płynie przez Kotlinę Celowiecką w południowo-wschodniej Austrii, a dalej na południe przez południową część Kotliny Panońskiej. Częściowo tworzy granicę węgiersko-chorwacką. Uchodzi do Dunaju poniżej miasta Osijek. Drawa jest żeglowna od miejscowości Čađavica, około 150 km od ujścia. Na Drawie zbudowano liczne elektrownie wodne.

Główne miasta położone nad Drawą:
 Villach (Austria)
 Maribor (Słowenia)
 Barcs (Węgry)
 Varaždin (Chorwacja)
 Osijek (Chorwacja)

Zobacz też 
 Drawa (dopływ Noteci)
 Podrawie

Rzeki w Austrii
Rzeki w Chorwacji
Rzeki w Słowenii
Rzeki na Węgrzech
Rzeki we Włoszech
Rzeki graniczne
Dorzecze Dunaju
Rysa (formacja skalna)

Rysa – rodzaj pionowej, szczelinowej formacji skalnej. W odróżnieniu od komina jest na tyle wąska, że niemożliwa jest w niej wspinaczka techniką zapieraczki. Ma szerokość od ok. 1 cm do ok. 30 cm.

Przypisy 

Elementy rzeźby skalnej
Magnetyzer

magnetyzer – urządzenie zapobiegające tworzeniu się kamienia kotłowego w instalacjach wodnych.
 magnetyzer – urządzenie zapewniające lepsze spalanie paliwa
Asymmetric Digital Subscriber Line

Asymmetric Digital Subscriber Line, ADSL (z ang. asymetryczna cyfrowa linia abonencka) – szerokopasmowa technologia cyfrowa pozwalająca użytkownikowi połączyć się z siecią komputerową, np. z Internetem, umożliwiająca odbiór danych z szybkością większą niż ich wysyłanie, czyli asymetrycznie.

W technice tej do przesyłania danych wykorzystuje się częstotliwości większe od 25 kHz, które nie są używane przy przesyłaniu głosu rozmowy telefonicznej. Asymetria polega tutaj na tym, iż przesyłanie danych z sieci do użytkownika jest szybsze niż w drugą stronę. Technologia ta stworzona została z myślą o użytkownikach częściej odbierających dane (np. ze stron internetowych) niż wysyłających dane (np. posiadających serwer internetowy).

Opis systemu 
W standardzie tym wykorzystuje się zwykłe, miedziane kable telefoniczne. ADSL pozwala na dużo większą przepustowość niż technologia modemów telefonicznych, w której wszystkie sygnały są przesyłane w paśmie przeznaczonym do przesyłania głosu. W najczęstszym przypadku Plain Old Telephone Service w centrali telefonicznej jest demodulowany na postać cyfrową z częstotliwością 8 kHz i 8-bitowym kodowaniem, co odpowiada przepustowości 64 kb/s.

Przesyłane wspólnym kablem sygnały rozmowy telefonicznej i ADSL w centrali i u użytkownika są rozdzielane przez filtry (spliter) na sygnał telefoniczny (rozmowę) i szerokopasmową transmisję danych. U użytkownika sygnał rozmowy jest kierowany do telefonów a ADSL do modemu. W centrali rozmowa jest kierowana do zwykłej sieci telefonicznej, natomiast pakiety danych związane z transmisją szerokopasmową są przesyłane poprzez multiplekser DSLAM, albo do wewnętrznej sieci ATM (wtedy usługodawca telekomunikacyjny korzysta z enkapsulacji PPPoA), albo do wewnętrznej sieci Ethernet usługodawcy (gdy korzysta z enkapsulacji PPPoE), aż do bramy internetowej.

ADSL pozwala na transmisję z prędkością od 16 kb/s do 24 Mb/s. Prędkość, z jaką można wysyłać dane, jest zwykle znacznie niższa.

Technologia ADSL została opisana w zaleceniach ITU-T G.992.1, G.992.2 (G.Lite) (i kolejnych) oraz w standardzie ANSI T1.413-1998.

Wersje ADSL 

 ADSL1 – najstarsza wersja technologii, umożliwiająca transmisję danych z prędkością 1536 kb/s lub 2048 kb/s, na odległość nie większą niż 5,5 km, pozwalająca uzyskać maksymalną przepustowość 8192 kb/s, ale tylko na krótkich liniach telefonicznych, nie przekraczających 2,7 km.
 ADSL2 – umożliwia transmisję danych z prędkością 3072 kb/s lub 4096 kb/s, na odległość nie większą niż 3,7 km.
 ADSL2+ – umożliwia transmisję danych z prędkością około 24 Mb/s, na odległość nie większą niż 2 km. Technologia wykorzystywana w systemach TVoDSL i VOD. Odmiana wprowadzana w krajach Europy Zachodniej od 2004 roku, a w Polsce od 2005 roku. Umożliwia odbiór cyfrowych kanałów telewizyjnych i szereg usług.

Normy ADSL

Zobacz też 
 ISDN
 POTS
 DSL
 VDSL
 PON
 GPON
 FTTH

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 Zalecenia ITU-T serii G
 DSL Forum 
 ADSL info
 Wady i zalety ADSL/ADSL2

Standardy telekomunikacyjne
Skrętka nieekranowana

Skrętka nieekranowana (, UTP) – rodzaj kabla elektrycznego zbudowany ze skręconych ze sobą par przewodów tworzących linię zrównoważoną (symetryczną), w którym nie zastosowano ekranowania ani dla całego kabla, ani dla poszczególnych par przewodów. Skręcenie przewodów w parze występuje zwykle ze splotem jeden zwój na 6-10 cm, dla każdej pary jest on inny, co redukuje pole elektromagnetyczne i przesłuch między sąsiednimi parami oraz chroni transmisję przed interferencją otoczenia. Według normy ISO/IEC 11801 jest określona jako U/UTP. 
Tego typu kabel jest powszechnie stosowany w sieciach informatycznych i telefonicznych, przy czym istnieją różne technologie splotu, a poszczególne skrętki mogą mieć inny skręt. Dla przesyłania sygnałów w sieciach komputerowych konieczne są skrętki kategorii 3 (stosowane przy przepustowościach rzędu 10 Mb/s), kategorii 5 (przy przepustowościach rzędu 100–1000 Mb/s) i kategorii 6 (przy przepustowościach rzędu 1–10 Gb/s), przy czym aktualnie (2019 r.) powszechnie stosuje się tylko skrętkę kategorii 5 i 6. Popularność UTP wynika w dużym stopniu z faktu, iż jest ona znacznie tańsza od każdego innego rodzaju skrętki ekranowanej: U/FTP, F/UTP, S/UTP, SF/UTP, F/FTP, S/FTP czy SF/FTP (według ISO/IEC 11801).

Do niedawna normy określały istnienie kategorii 5e (kategorii 5. rozszerzonej); po zmianach istnieje wyłącznie kategoria 5 (bez podziału na 5 i 5e), która jest de facto kategorią 5e. Jeśli chodzi o UTP, to w praktyce instalacyjnej stosuje się wyłącznie okablowanie kategorii 5 i 6. Niektórzy producenci okablowania oferują skrętkę kategorii 7, której standard został wprowadzony w 2002 roku – jednak są to kable wyłącznie ekranowane typu S/FTP, F/FTP o podwyższonych parametrach, jednak charakteryzują się zupełnie innymi złączami, takimi jak GG45, TERA czy ARJ45. W 2018 r. wprowadzona została kategoria 8, która ma zastosowanie tylko w serwerowniach, gdyż odległość między urządzeniami nie może być większa niż 30–36 m, ale i w tym przypadku nie jest to „czysta” skrętka nieekranowana, lecz typu F/UTP lub U/FTP.

Zobacz też 
 okablowanie strukturalne
 STP – skrętka ekranowana
 ScTP – skrętka foliowana ekranowana
 S-STP – skrętka podwójnie ekranowana
8P8C – opis połączenia kabla
 EIA/TIA-568-A
 EIA/TIA-568-B
 Ethernet
 Token ring

Sprzęt sieciowy

en:Twisted pair#Unshielded twisted pair (UTP)
Skaner

Skaner – urządzenie służące do przebiegowego odczytywania: obrazu, kodu paskowego lub magnetycznego, fal radiowych itp. do formy elektronicznej (najczęściej cyfrowej). Skaner przeszukuje kolejne pasma informacji odczytując je lub rejestrując. Nie jest to więc zwykły czytnik, a czytnik krokowy (np. skaner obrazu nie rejestruje całego obrazu w jednej chwili jak aparat fotograficzny, a zamiast tego rejestruje kolejne linie obrazu - dlatego głowica czytająca skanera przesuwa się lub skanowane medium pod nią). Nazwa skanera jako czytnika przebiegowego często przenoszona jest na czytniki nieprzebiegowe (np. elektroniczne).

Optyczny 
Skaner optyczny w komputerach to peryferyjne urządzenie wejściowe umożliwiające przetworzenie statycznego obrazu rzeczywistego obiektu (np. kartka, powierzchnia ziemi, siatkówka ludzkiego oka) do postaci cyfrowej, w celu dalszej obróbki komputerowej. Plik komputerowy powstający w wyniku skanowania jakiegoś obrazu nosi nazwę skan. Skanery optyczne stosuje się w celu przygotowania do obróbki graficznej obrazu (DTP), rozpoznawania pisma, w systemach zabezpieczeń i kontroli dostępu, archiwizacji dokumentów i zbiorów starodruków, badaniach naukowych, medycznych itd.

Skanery optyczne kodów kreskowych są powszechnie stosowane w szeroko pojętej logistyce do szybkiego i automatycznego odczytywania informacji o produktach. Najczęściej spotykane są w kasach sklepowych, magazynach części zamiennych, a także w kasach pocztowych (odczytywanie informacji z rachunków) czy w bibliotekach (identyfikacja książek i klientów). 

Rodzaje skanerów:
 skaner ręczny
 skaner płaski
 skaner bębnowy
 skaner do slajdów
 skaner do filmów
 skaner kodów kreskowych
 skaner 3D (przestrzenny)
 skaner książek
 skaner lustrzany
 skaner pryzmatowy 
 skaner światłowodowy

Magnetyczny 
Czytniki te posiadają głowice odczytujące informację zapisaną zwykle na pasku magnetycznym. W ten sposób są zapisane informacje np. na większości kart płatniczych.

Cyfrowy 
Czytnik odczytuje informacje zapisane w obiekcie poprzez bezpośredni styk z układem w obiekcie. W ten sposób jest między innymi realizowana autoryzacja użytkownika komputera za pomocą karty cyfrowej.

Radiowy 
Czytnik drogą radiową (RFID) odczytuje informacje zapisane w obiekcie. Zwykle zasięg takiego czytnika wynosi kilka do kilkunastu centymetrów, choć popularne są także czytniki o zasięgu kilkudziesięciu centymetrów. Ze względu na wygodę użytkowania coraz częściej zastępują rozwiązania oparte na czytnikach magnetycznych np. w systemach kontroli dostępu.

Pojęcie skaner radiowy odnosi się również do szerokopasmowych odbiorników sygnałów radiowych, służących głównie do nasłuchu wszelkich informacji przesyłanych drogą radiową (zwłaszcza analogowego przekazu głosowego).

Zobacz też 

 lekser
 matryca CCD
 OCR
 przetwornik analogowo-cyfrowy
 TWAIN
Blanki

Blanki (krenelaż) – element architektoniczny w postaci zwieńczenia murów obronnych i baszt tzw. zębami – merlonami, pomiędzy którymi znajduje się wolna przestrzeń (tzw. miedza), co miało ułatwić obronę w czasie oblężenia. Blanki stanowiły przedpiersie wieńczące mur, jednocześnie chroniąc biegnący za nimi chodnik strzelecki. W czasie walk w prześwitach pomiędzy zębami byli rozlokowani łucznicy.

W miarę rozpowszechniania się broni palnej w zębach przebijano wąskie strzelnice, likwidując z czasem prześwity pomiędzy merlonami.

Wyróżnia się dwa typy krenelażu:
 blanki gibelińskie – typ krenelażu dekoracyjnego, który rozpowszechnił się w XIV–XV w., zwłaszcza we Włoszech. Merlony miały kształt „jaskółczego ogona”. Stosowane nie tylko w budowlach militarnych, ale także na budowlach nieobronnych (wówczas bez wyciętych strzelnic).
 blanki gwelfowskie – z merlonami prostokątnymi.

Blanki wykorzystywano w budownictwie obronnym, głównie w średniowieczu. W okresie późniejszym, w stylach nawiązujących do średniowiecza, stały się elementem dekoracyjnym, wieńczącym budowle nieobronne. Szczególnie często wykorzystywano je w architekturze neogotyku.

Jedną z bydgoskich ulic w południowej części Starego Miasta nazwano Pod Blankami.

Przypisy

Bibliografia 
 
 PWN Leksykon: Wojsko, wojna, broń, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2001, 

Detale architektoniczne
Fortyfikacje
Transatlantyk

transatlantyk – statek dalekomorski
 Transatlantyk – międzynarodowy festiwal filmu i muzyki w Łodzi (do 2015 w Poznaniu)
 Transatlantyk – amerykański film z 1931
 Transatlantyk – doroczna nagroda (od 2005) Instytutu Książki dla wybitnego popularyzatora literatury polskiej za granicą.
 Trans-Atlantyk – powieść Witolda Gombrowicza
Skrętka ekranowana

Skrętka ekranowana – jeden z rodzajów skrętki stosowanej w sieciach standardu Ethernet. Zastosowanie ekranowania elektrycznego powoduje, iż sygnał przesyłany za jej pomocą w mniejszym stopniu ulega zakłóceniom zewnętrznym oraz minimalizuje emisję zakłóceń radiowych. Wg normy ISO/IEC 11801 wyróżnia się następujące typy skrętek ekranowanych: 

 pojedynczo ekranowane: U/FTP, 
 całościowo ekranowane: F/UTP, S/UTP, SF/UTP, 
 podwójnie ekranowane (pojedynczo i całościowo): F/FTP, S/FTP, SF/FTP.

Najczęściej spotykane rodzaje skrętek ekranowanych: 
 F/UTP (FTP) – posiadają folię aluminiową oplatającą w całości cztery pary przewodów.
 S/FTP – posiadają folię aluminiową na każdej pojedynczej parze przewodów i ekran miedziany oplatający w całości cztery pary przewodów. Są to kable wymagane np. w okablowaniu kategorii 7.

Stosowanie przewodów ekranowanych wymaga od wykonawcy okablowania strukturalnego znajomości zasad prawidłowego ekranowania oraz elektrycznych połączeń wyrównawczych budynku. Podstawową zasadą ekranowania jest prawidłowe uziemienie ekranu na obu końcach przewodu, w przeciwnym wypadku ekran zadziała jako antena odbierająca i nadająca zakłócenia, pogarszając parametry sygnału. W przypadku nieprawidłowego wykonania sieci elektrycznej oraz teleinformatycznej może dojść do przypadku, w którym ekran przewodu ethernetowego będzie służył jako przewód ochronny (PE) lub powstaną tzw. pętle uziemienia. Prócz niebezpieczeństwa porażenia prądem elektrycznym, przepływ prądu przez ekran powoduje znaczące pogorszenie parametrów transmisji.

Zobacz też
UTP – skrętka nieekranowana
S-STP – skrętka podwójnie ekranowana
ScTP – skrętka foliowana ekranowana
8P8C – opis połączenia kabla
EIA/TIA-568-A
EIA/TIA-568-B
Ethernet
Token ring

Sprzęt sieciowy

en:Shielded Twisted Pair
Teleinformatyka

Teleinformatyka – równoważna ściśle powiązanym: informatyce technicznej z telekomunikacją, jako specjalność w dyscyplinie nauk inżynieryjno-technicznych oraz kierunek studiów, obejmująca inżynierię komputerów i oprogramowania w projektowaniu i eksploatacji systemów teleinformatycznych funkcjonujących z wykorzystaniem sieci internetowej.

Etymologia 
W latach 78/79 dyskutowano w Polsce o dwóch rozumieniach pojęcia teleinformatyka (nazwa pochodząca ze złożenia nazwy telekomunikacja i informatyka) stwierdzając:

a było to jeszcze w czasach mechanicznych i elektronicznych central PSTN.

Termin teleinformatyka istniał nieco w zapomnieniu przez następne lata. Jednakże w tych latach coraz więcej urządzeń sieci telekomunikacyjnych było projektowanych w technice cyfrowej, aż do opracowania infrastruktury sieciowej całkowicie zarządzanej przez systemy informatyczne. Równocześnie w tych latach, systemy informatyczne w znaczącym stopniu uzależniły swoje działania od stałego dostępu do publicznej sieci teleinformatycznej – internetu, stając się systemami teleinformatycznymi. Pojawiły się też nowe wymagania na zapewnienie bezpieczeństwa systemów i sieci – bezpieczeństwa teleinformatycznego. Symbioza informatyki i telekomunikacji stała się faktem.

Coraz więcej uczelni wprowadza kierunki studiów dziennych oraz podyplomowych: „informatyka techniczna i telekomunikacja oraz studiów „teleinformatyka”. Istnieje też zawód „technik teleinformatyk”.

Obecnie termin teleinformatyka oraz teleinformatyczny jest już powszechnie używany i dobrze rozumiany. Występuje też w szerszym znaczeniu opisu produktów i usług teleinformatycznych społeczeństwa cyfrowego.

W ramach obowiązującej od 2018 w Polsce Klasyfikacji dziedzin i dyscyplin naukowych teleinformatyka jest specjalnością w ramach szerokiej dyscypliny informatyka techniczna i telekomunikacja w dziedzinie nauk inżynieryjno-technicznych.

Badania i program kierunku teleinformatyka 
Zakres badań i przedmioty programu obejmują praktycznie cały obszar wiedzy informatycznej i telekomunikacyjnej, stąd konieczne jest formowanie specjalności i specjalizacji. W tym obszarze znajdują się działy:
 podstawy teorii informacji i transmisji sygnałów cyfrowych
 inżynieria komputerowa z ukierunkowaniem na projektowanie cyfrowych urządzeń sieciowych oraz systemów mikroprocesorowych.
 inżynieria oprogramowania z ukierunkowaniem na integrację systemów informatycznych działających w sieci z gwarancjami bezpieczeństwa teleinformatycznego.
 inżynieria sieci przewodowych i bezprzewodowych z zarządzaniem ruchem i usługami teleinformatycznymi.
 multimedia szeroko rozumiane.

Zobacz też 
 Teleinformatyka jako sektor gospodarczy

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 

Telekomunikacja
Informatyka
Radzanów (powiat białobrzeski)

Radzanów – wieś gminna w Polsce położona w województwie mazowieckim, w powiecie białobrzeskim, w gminie Radzanów.

Najstarszy zapis datuje się na 1391 rok, od XIII wieku istnieje parafia św. Marcina z Tours.

Obecnie 356 mieszkańców (2000), dominują rolnicy. W Radzanowie znajdują się też: sklepy, stacja paliw, bank, ośrodek zdrowia, zakłady mięsne i młyn. W pobliskim Rogolinie funkcjonują gimnazjum i szkoła podstawowa.

Prywatna wieś szlachecka, położona była w drugiej połowie XVI wieku w powiecie radomskim województwa sandomierskiego. W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa radomskiego.

Radzanów jest siedzibą rzymskokatolickiej parafii św. Marcina z Tours.

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 

Radzanów (powiat białobrzeski)
Wsie szlacheckie I Rzeczypospolitej (województwo sandomierskie)