alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Willem van Oranje (doorverwijspagina)



Personen 
Met Willem van Oranje wordt in België en Nederland meestal Willem van Oranje (Willem de Zwijger) (1533–1584, stadhouder Willem I) bedoeld. Er zijn in de (Nederlandse) geschiedenis echter diverse andere personen die de naam van Willem van Oranje droegen:

 Willem met de Hoorn, eerste graaf van Orange (±752–± 812)
 Stadhouder Willem II van Oranje (1626–1650)
 Koning-stadhouder Willem III van Oranje (1650–1702) (Wanneer Britten over William of Orange spreken, wordt meestal deze Willem bedoeld.)
 Stadhouder Willem IV van Oranje-Nassau (1711–1751)
 Stadhouder Willem V van Oranje-Nassau (1748–1806)
 Koning Willem I der Nederlanden (1772–1843)
 Koning Willem II der Nederlanden (1792–1849)
 Koning Willem III der Nederlanden (1817–1890)
 Willem van Oranje-Nassau (1840-1879), Prins van Oranje, oudste zoon van koning Willem III

Andere betekenissen 
 Willem van Oranje (film), Nederlandse film uit 1934 over het leven van Willem van Oranje, met Cor van der Lugt Melsert in de hoofdrol
 Willem van Oranje (televisieserie), televisieserie uit 1984 over het leven van Willem van Oranje, met Jeroen Krabbé in de hoofdrol
 Willem van Oranje (beeld), reliëf van Johan Polet aan de gevel van het Hervormd Lyceum Zuid 
 William of Orange (duif), een postduif die zich in de Tweede Wereldoorlog verdienstelijk gemaakt heeft

Zie ook 
 Prins Willem (doorverwijspagina)
 Oranje (doorverwijspagina)
 Willem der Nederlanden (doorverwijspagina)
 Willem van Nassau (doorverwijspagina)
 Willem van Oranje-Nassau (doorverwijspagina)
Web

Spinnenweb, een (net)werk van draden gemaakt door een spin om prooien te vangen
 Wereldwijd web of World Wide Web, internet of het gedeelte van internet dat met een webbrowser bekeken kan worden
 GNOME Web, een vrije webbrowser
 Wet educatie en beroepsonderwijs
 Web (rockband), een Britse rockband
Nationaal park Walls of Jerusalem

Het Nationaal park Walls of Jerusalem is een nationaal park in Australië. Het ligt in het centraal-westen van Tasmanië en heeft een oppervlakte van 51.800 hectare.

Op 24 juni 1981 is het tot een nationaal park verklaard.

Walls of Jerusalem
William S. Burroughs II

William Seward Burroughs II (Saint Louis (Missouri)), 5 februari 1914 – Lawrence (Kansas), 2 augustus 1997) was een Amerikaans schrijver. Hij was, naast Jack Kerouac, Allen Ginsberg en Gregory Corso, een van de bekendste schrijvers van de Beat Generation.

Levensloop 
Hij was de kleinzoon van William S. Burroughs I, uitvinder van de eerste industrieel vervaardigde rekenmachine en vader van de in 1947 geboren William S. Burroughs III, die eveneens schrijver was, zij het van een noodgedwongen klein gebleven oeuvre, omdat hij reeds in 1981, op 33-jarige leeftijd, overleed.

In 1959 werd hij beroemd door de uitgave van de roman Naked Lunch, een boek met een innovatieve, deconstructivistische structuur waarin hij harde maatschappijkritiek levert, met drugsverslaving en homoseksualiteit als metaforen. Tevens is het een kroniek van zijn eigen ervaringen met homoseksualiteit, het gebruik en afkicken van drugs. Hij maakte in dit boek onder meer gebruik van elementen uit genres als hard-boiled, sciencefiction en porno. Ook zijn enige gedeelten geschreven als satire op wetenschappelijke traktaten.

In het daarop volgende werk, met name in de trilogie "The Soft Machine", "Nova Express" en "The Ticket that Exploded" past hij de cut-up techniek toe waarbij hij letterlijk tekst verknipt en op een andere manier weer samenvoegt. In zijn latere werk staat het gebruik van deze techniek minder op de voorgrond. Overigens had William S. in 1993 een korte samenwerking met Kurt Cobain. Deze samenwerking betrof een opname genaamd The "priest" they called him waarop William S. zijn verhaal vertelt en Kurt muziek speelt op de achtergrond. Kurt Cobain heeft later aangegeven dat ze aan een heel album zouden gaan werken. Maar door het vroege overlijden van Cobain in 1994 is dit nooit tot stand gekomen. Burroughs was zijn gehele leven ongeliefd binnen literaire kringen omdat hij zich liever ophield aan de onderkant van de samenleving met criminelen en drugsverslaafden. Niet in de laatste plaats omdat, volgens eigen zeggen, hij daar de inspiratie voor zijn romans vandaan haalde. Hij heeft bij leven geen prijs gewonnen en nooit positieve recensies gehad.

Gedeeltelijke bibliografie 
Junkie (roman, 1953)
Naked Lunch, Naakte Lunch (roman, 1959)
The Soft Machine, De zachte machine (roman, 1961)
The Ticket that Exploded (roman, 1962)
Nova Express (1964)
Cities of the Red Night (1981)
The Place of Dead Roads (1983)
Queer (1953, uitgegeven 1985)
The Western Lands (1987)
Interzone (1987)
The "priest" they called him (1993)
And the Hippos Were Boiled in Their Tanks (1945, uitgegeven 2008)

Externe links 
 Language Is A Virus
 the ghost of william s. burroughs Vele Korte Geluidsfragmenten in .wav formaat
 Just Say No to Drug Hysteria! (1991 essay as it appeared in HIGH RISK: An Anthology of Forbidden Writings.) by William S. Burroughs
 Cut-up gedichten van Erik Vloeberghs gebaseerd op materiaal van William Burroughs

Amerikaans romanschrijver
Beat Generation
Wimbledon 2002

De 116e editie van het Britse grandslamtoernooi, Wimbledon 2002, werd gehouden van maandag 24 juni tot en met zondag 7 juli 2002. Voor de vrouwen was het de 109e editie van het graskampioenschap. Het toernooi werd gespeeld bij de All England Lawn Tennis and Croquet Club in de wijk Wimbledon van de Britse hoofdstad Londen.

Op de eerste zondag tijdens het toernooi (Middle Sunday) werd traditioneel niet gespeeld.

Het toernooi van 2002 trok 469.514 toeschouwers.

Belangrijkste uitslagen 
Mannenenkelspel
Finale: Lleyton Hewitt (Australië) won van David Nalbandian (Argentinië) met 6-1, 6-3, 6-2

Vrouwenenkelspel
Finale: Serena Williams (Verenigde Staten) won van Venus Williams (Verenigde Staten) met 7-6, 6-3

Mannendubbelspel
Finale: Jonas Björkman (Zweden) en Todd Woodbridge (Australië) wonnen van Mark Knowles (Bahama's) en Daniel Nestor (Canada) met 6-1, 6-2, 6-7, 7-5

Vrouwendubbelspel
Finale: Serena Williams (Verenigde Staten) en Venus Williams (Verenigde Staten) wonnen van Virginia Ruano Pascual (Spanje) en Paola Suárez (Argentinië) met 6-2, 7-5

Gemengd dubbelspel
Finale: Jelena Lichovtseva (Rusland) en Mahesh Bhupathi (India) wonnen van Daniela Hantuchová (Slowakije) en Kevin Ullyett (Zimbabwe) met 6-2, 1-6, 6-1

Meisjesenkelspel
Finale: Vera Doesjevina (Rusland) won van Maria Sjarapova (Rusland) met 4-6, 6-1, 6-2

Meisjesdubbelspel
Finale: Elke Clijsters (België) en Barbora Strýcová (Tsjechië) wonnen van Allison Baker (Verenigde Staten) en Anna-Lena Grönefeld (Duitsland) met 6-4, 5-7, 8-6

Jongensenkelspel
Finale: Todd Reid (Australië) won van Lamine Ouahab (Algerije) met 7-65, 6-4

Jongensdubbelspel
Finale: Florin Mergea (Roemenië) en Horia Tecău (Roemenië) wonnen van Brian Baker (Verenigde Staten) en Rajeev Ram (Verenigde Staten) met 6-4, 4-6, 6-4

Toeschouwersaantallen en bezoekerscapaciteit

Uitzendrechten 
In Nederland was Wimbledon te zien bij de lineaire televisiezender RTL 5. RTL 5 deed dagelijks vanaf 13.00 uur tot het einde van de wedstrijden, rechtstreeks verslag vanuit een studio naast de tennisvelden in Londen. Dagelijks aan het eind van da dag werd de dag samengevat in 'Wimbledon Today'. RTL 5 stuurde 22 medewerkers naar Londen, onder hen de presentatoren Wilfred Genee, Mari Carmen Oudendijk en Marcel Maijer. Het commentaar werd verzorgd door Mariëtte Pakker, Albert Mantingh, Evert Scheider, Jacco Eltingh en Jan Siemerink. Waar RTL 5 in 2004 de rechtstreekse reportages nog voor de rubriek 5 onderbrak, werd vanaf 2005 uitgezonden tot de laatste wedstrijd was afgelopen.

Verder kon het toernooi ook gevolgd worden bij de Britse publieke omroep BBC, waar uitgebreid live-verslag werd gedaan op de zenders BBC One en BBC Two.

Wimbledon
ITF-toernooi in 2002
Wereldverbond van de Arbeid

Het Wereldverbond van de Arbeid (WVA) was een internationale vereniging van 144 vakbonden uit 116 landen met een totaal van 26 miljoen leden (oktober 2001). Het WVA was gevestigd in Brussel, België. Op 1 november 2006 smolt het WVA samen met het Internationaal Verbond van Vrije Vakverenigingen tot het Internationaal Vakverbond, 's werelds grootste vereniging van vakbewegingen.

Geschiedenis 
Het WVA werd opgericht in 1920 in Den Haag, Nederland als Internationaal Christelijk Vakverbond. De Nederlanders Pieter Jozef Serrarens, secretaris van het het RK Vakbureau, en Herman Amelink, secretaris van het Christelijk Nationaal Vakverbond in Nederland, waren respectievelijk de eerste secretaris-generaal en penningmeester van de organisatie, de Zwitser Joseph Scherrer de eerste voorzitter. Serrarens werd nadien als secretaris-generaal opgevolgd door de Belg August Vanistendael in 1952. De naamswijziging naar WVA werd in 1968 doorgevoerd op het 16de Congres in Luxemburg.

Doelstelling was om op een autonome en onafhankelijke manier de belangen van de werknemers te verdedigen, daarbij rekening houdend met de menselijke waardigheid. Als dusdanig was het het oudste bestaande internationaal verbond van vakbonden.

Het congres van het WVA kwam iedere 4 jaar bijeen en stond onder meer in voor het bepalen van de beleidslijn en het verkiezen van een voorzitter en een secretaris-generaal. Het WVA bestond verder uit een aantal regionale organisaties en beroepsorganisaties.

De internationale benamingen van het WVA waren: WCL (World Confederation of Labour), CMT (Confédération Mondiale du Travail) of CMT (Confederación Mundial del Trabajo).

Aangesloten vakcentrales in Nederland waren: het Nederlands Katholiek Vakverbond (NKV) (totdat dit in 1982 in de Federatie Nederlandse Vakbeweging (FNV) opging) en het Christelijk Nationaal Vakverbond (CNV); in België: het Algemeen Christelijk Vakverbond (ACV).

Structuur

Bestuur

Externe link
 Officiële website
West-Germaanse talen

De West-Germaanse talen vormden volgens de traditionele opvatting een subgroep van de Germaanse talen. Het begrip West-Germaans is omstreden en wordt in de moderne taalwetenschap niet meer zo vaak gebruikt als vroeger (zie Germaanse talen). De talen die men traditioneel West-Germaans noemt, zijn de grootste en belangrijkste groep binnen deze taalfamilie.
Anglo-Fries
Angelsaksische talen
 Engels
 Schots
Friese talen
 Fries
 Saterfries
 Noord-Fries
 Nederduits
Nedersaksisch
Oost-Nederduits
 Plautdietsch
 Nederfrankisch
 Nederlands
 Afrikaans
 Limburgs
 Hoogduits
 Middelduits
 Westmiddelduits
 Luxemburgs
 Oostmiddelduits
 Jiddisch
 Opperduits
 Oostfrankisch
 Zuid-Frankisch
 Beiers
 Alemannisch
 Longobardisch

Alternatieve stamboom 
In bovenstaande stamboom ligt het accent op hoe de West-Germaanse talen zich ontwikkeld hebben ongeveer vanaf de Grote Volksverhuizing.

Een probleem met deze indeling is, dat er minder gelet wordt op de dialectische afstamming van deze talen. Tacitus beschrijft in Germania drie groepen Germanen, de Ingvaeones, Irminones en de Istvaeones, die volgens sommige onderzoekers aan de basis staan van de dialectische oorsprong van de West-Germaanse talen:

 Ingvaeoons (Noordzee-Germaans)
 Engels
 Schots
 Fries
 Nederduits
Nedersaksisch
 Oostnederduits
 Plautdietsch
 Irminoons (Elbe)
 Longobardisch
 Hoogduits
 Duits
 Luxemburgs
 Jiddisch
 Istvaeoons (Rijn-Weser-Germaans)
 Nederfrankisch
 Nederlands
 Afrikaans

Deze stamboom richt zich meer op de oorsprong van de talen, waardoor duidelijk wordt dat het Nedersaksisch haar dialectische oorsprong gemeen heeft met het Engels (een Saksische taal) en Fries. Probleem is echter dat in deze stamboom niet duidelijk wordt dat het Nederlands en Nedersaksisch, alhoewel verschillend in dialectische oorsprong, een gezamenlijke ontwikkeling hebben doorgemaakt. Beide stambomen hebben daarom hun waarde.

Zie ook 
 Talen van de wereld
 Ingveoonse talen
 Istvaeones
Beiwei Xiaowendi

Beiwei Xiaowendi (r. 471-499, zijn persoonlijke naam was Yuan Hong) was keizer van de Noordelijke Wei-dynastie en stamde af van de Toba. Hij regeerde over het noorden van het sinds 316 gedeelde China. Hij voerde in 486 een landhervorming (het gelijke veldsysteem) door die tot 750 van kracht zou blijven. Alle land behoorde voortaan aan de staat, maar een stuk ervan werd voor het leven toebedeeld aan iedere vrije man of vrouw. Bij overlijden keerde het land weer terug naar de staat. Hij probeerde hiermee de verarming van zijn eigen volk tegen te gaan door er boeren van te maken, maar hij probeerde zijn dynastie ook meer aan de Chinezen aan te passen. 

In 494 werd de hoofdstad van Pingcheng (tegenwoordig Datong) naar Luoyang verplaatst, zo'n 800 km naar het zuiden, in het centrum van Noord-China. De nieuwe hoofdstad werd snel een economisch en spiritueel centrum, met veel boeddhistische kloosters en buitenlandse handelslieden.

Keizer van China
Persoon in de 5e eeuw
Yottabyte

Een yottabyte (afgekort: YB) is 1.000.000.000.000.000.000.000.000 bytes (1024). Yotta is het SI-voorvoegsel voor quadriljoen.

In 2009 kwam alle internetdata in totaal nog niet in de buurt van een yottabyte, het zat rond de 500 exabytes (0,0005 YB). In 2020 werd geschat dat de internetdata rond de 44 zettabytes (0,044 YB) bedroeg.

Informatie-eenheid
Zuideramstel

Zuideramstel was van 1998 tot 2010 een stadsdeel van de gemeente Amsterdam in de Nederlandse provincie Noord-Holland. Per 1 mei 2010 is het opgegaan in het nieuwe stadsdeel Amsterdam-Zuid.

Het stadsdeel werd in 1998 gevormd door een fusie van de stadsdelen Rivierenbuurt en Buitenveldert, met toevoeging van de Prinses Irenebuurt (die tot 1998 deel uitmaakte van het Stadsdeel Zuid). Ook de Zuidas maakte deel uit van dit stadsdeel. Op 1 januari 2007 telde dit stadsdeel 46.784 inwoners.

Geschiedenis
Het stadsdeel werd ingesteld in 1998. Zie voor de geschiedenis: Rivierenbuurt en Buitenveldert.

Buurten en wijken in voormalig Stadsdeel Zuideramstel
 Prinses Irenebuurt
 Rivierenbuurt
 Rijnbuurt
 Scheldebuurt
 Strekenbuurt
 IJsselbuurt
 Zuidas-gebied
 Buitenveldert
 Buitenveldert-West
 Buitenveldert-Oost

Parken en groengebieden
 Amsterdamse Bos (noordelijk deel, grootste deel ligt in Amstelveen)
 Beatrixpark
 Martin Luther Kingpark (Rivierenbuurt)
 Amstelpark (Buitenveldert)
 Gijsbrecht van Aemstelpark (Buitenveldert)
 't Kleine Loopveld

Bijzondere gebouwen
 RAI, tentoonstellingscomplex en congrescentrum (Rivierenbuurt)
 Voormalig woonhuis van Anne Frank aan het Merwedeplein (Rivierenbuurt)
 Wolkenkrabber (Rivierenbuurt)
 World Trade Center (Zuidas)
 Hoofdkantoor ABN AMRO Bank (Zuidas)
 Infinity, het voormalig hoofdkantoor van de ING Group (Zuidas)
 Vrije Universiteit (Buitenveldert)

Dagelijks bestuur Zuideramstel
Het dagelijks bestuur van Zuideramstel telde tot 2010 drie leden:
 Duco Adema (PvdA) Stadsdeelvoorzitter, Wonen, RO.
 Paul Slettenhaar (VVD) onder andere portefeuillehouder Financiën, EZ, Verkeer, OR
 Henk Boes (CDA) onder andere Parken, Sport, ICT

Stadsdeelraad Zuideramstel
De stadsdeelraad telde 25 zetels. In de periode 2006-2010 waren deze als volgt verdeeld:
PvdA 7 zetels
VVD 6 zetels
SP 1 zetels
GroenLinks 3 zetels
Zuideramstel Sociaal 3 zetels
CDA 2 zetels
Baas in eigen buurt 1 zetel
D66 1 zetel
Vereniging ZuiderAmstelbelangen 1 zetel

Zie ook
 Lijst van straten in Amsterdam

Externe link
 Website van het stadsdeel

Voormalig stadsdeel van Amsterdam
Amsterdam-Zuid
Zettabyte

Een zettabyte (afgekort ZB) is 1.000.000.000.000.000.000.000 (1021) bytes. Zetta is de SI-prefix voor een triljard.

Trivia 
 Onderzoeksgroep IDC schatte het totale aantal gegenereerde data in 2016 op 16.1 zettabytes.
 Datzelfde IDC voorspelde in 2017 dat de hoeveelheid gegenereerde data per jaar in 2025 naar 163 zettabytes zou groeien.

Informatie-eenheid
Beeld van Zeus te Olympia

Het beeld van Zeus in Olympia (Oudgrieks: τὸ Ἄγαλμα τοῦ Ὀλυμπίου Διός, ὁ τοῦ Φειδίου Ζεὺς Ὀλύμπιος; tò Ágalma toû Olympíou Diós, ho toû Pheidíou Zeùs Olýmpios, Latijn: Statua Iovis Olympici, zelden: Phidiae Statua Iovis Olympici) was een standbeeld van de Griekse oppergod Zeus en werd in de oudheid als een van de zeven wereldwonderen gezien. De gebruikte beeldhouwtechniek wordt chryselefantien genoemd. De Romein Pausanias heeft het standbeeld beschreven en er zijn op Romeinse munten afbeeldingen van het beeld bewaard gebleven.

Het beeld bevond zich in de Dorische tempel van Zeus in Olympia, op het Griekse schiereiland Peloponnesos. Het chryselefantienen beeld stelde de Griekse oppergod voor, tronend op de Olympus, en werd omstreeks 435 v.Chr. door de Atheense beeldhouwer Phidias voltooid. Deze maakte eerder al het beeld van Athena Promachos.  Het beeld was 12 tot 13 meter hoog, daarbij het fundament en het voetstuk van samen drie meter meegerekend. Zeus zelf was van ivoor vervaardigd, de troon was in ebben uitgevoerd en het geheel was rijkelijk met gouden versierselen gedecoreerd. Het standbeeld van Zeus hield in zijn rechterhand een kleiner standbeeld van Nikè, de godin van de overwinning.

Het christendom werd in de 4e en 5e eeuw na Chr. in Griekenland de algemene godsdienst, wat het einde betekende van de Zeusverering in Olympia. Het beeld werd in 426 naar de Byzantijnse hoofdstad Constantinopel overgebracht, naar het paleis van Lausos, waar het ongeveer 50 jaar later bij een paleisbrand verloren ging.

Een Romeinse kunstenaar maakte in de 1e eeuw een standbeeld van 3,47 meter hoog dat op het standbeeld van Zeus te Olympia was geïnspireerd. Dat is bewaard gebleven en staat tegenwoordig in de Hermitage in Sint-Petersburg.

Websites 
 dewereldwonderen.nl. Het beeld van Zeus in Olympia.

Zeus te Olympia
Wereldwonder
Werk gebaseerd op Grieks-Romeinse mythologie
Zeno van Elea

De Griek Zeno van Elea (Oudgrieks: Ζήνων ὁ Ἐλεάτης) (ca. 490 v.Chr. - ca. 430 v.Chr.) wordt beschouwd als de grondlegger van de dialectiek. Hij was een leerling van Parmenides. Hij bedacht allerlei argumenten om de uitspraken van Parmenides – over de onmogelijkheid van verscheidenheid en verandering – te verdedigen. Beroemd – en berucht – zijn zijn uiteenzettingen over de onmogelijkheid van beweging, zoals Achilles en de schildpad en de vliegende pijl.

Zie ook 
 Zeno's paradoxen

Eleatisch filosoof
Persoon in de 5e eeuw v.Chr.
Presocratische filosoof
Filosoof
Zijrivier

Een zijrivier is een rivier die water aanvoert naar en uitmondt in een (grotere) hoofdrivier of in een meer. Een aftakking voert daarentegen water af van de hoofdrivier. Een aftakking kan als rivierarm echter ook weer terugkeren in dezelfde of een andere rivier als een zijrivier. Zijrivieren en aftakkingen komen veel voor in vlechtende rivieren en rivierdelta's.

Een zijrivier kan zelf ook zijrivieren hebben, die dan indirecte zijrivieren zijn van de hoofdrivier. 

De zijrivieren en hoofdrivier verzorgen samen de afwatering van grondwater en oppervlaktewater van het omliggende stroomgebied. De plek waar een zijrivier samenkomt met de hoofdrivier of een andere zijrivier wordt de samenvloeiing genoemd.

Bij zijrivieren wordt onderscheid gemaakt tussen rechter- en linkerzijrivieren afhankelijk van de stroomrichting van de hoofdrivier. Zo is de Ruhr vanaf de bron gezien een rechterzijrivier van de Rijn en de Moezel een linkerzijrivier van de Rijn. Bij de opsomming van zijrivieren van een hoofdrivier wordt dit regelmatig in de orografische volgorde vanaf de bron naar de monding gedaan. Een andere volgorde is andersom vanaf de monding tot de bron in de vorm van een boomstructuur.

Oppervlaktewater
1628

Het jaar 1628 is het 28e jaar in de 17e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen
februari
 14 - Rembrandt neemt zijn eerste leerling aan: Gerrit Dou.

april
 17 - De jonge graaf Rudolf Christiaan van Oost-Friesland raakt betrokken bij een gevecht met een luitenant van de vanwege de Dertigjarige Oorlog in de Borg Berum ingekwartierde keizerlijke troepen. Hij wordt in het linkeroog gestoken en sterft aan de gevolgen van zijn wonde.

augustus
 10 - Het nieuwe vlaggenschip van de Zweedse vloot de Vasa kapseist op haar eerste reis in de haven van Stockholm.
 augustus - De vestiging van de VOC op Java wordt vergeefs belegerd door vorst Agoeng de Grote van Mataram.  

september
 15 - De vloot van de West-Indische Compagnie onder Piet Hein boekt een spectaculaire overwinning in de Slag in de Baai van Matanzas voor de kust van het eiland Cuba. Hij onderschept de Zilvervloot. Dit laat 11 miljoen gulden in handen vallen van de Republiek. (Dit vertegenwoordigt zo'n driekwart jaar oorlogsuitgaven).

oktober
 15 - Op Urk doet de eerste protestantse predikant zijn intrede.
 29 - Het nieuwe VOC-schip de Batavia vertrekt voor zijn eerste reis, onder bevel van schipper Adriaen Jakobsz, met als reisdoel de stad Batavia.

november
 24 - Nicolaas Tulp wordt door de stad Amsterdam benoemd tot praelector anatomiae (lector in de anatomie) van het chirurgijnsgilde. Hij zal in die functie anatomische lessen geven.

zonder datum
 Er breekt een opvolgingsstrijd uit tussen Frankrijk en Spanje over Mantua, die rampzalige gevolgen voor Spanje heeft.
 Er dreigt een inval in Groningen vanuit Oost-Friesland. Olivares probeert vanuit Madrid daar een gezamenlijk leger van de Spanjaarden en de Duitse keizer op de been te brengen.
 René Descartes vestigt zich definitief in de Republiek. De Reformatie roert zich heftig onder leiding van Gisbertus Voetius.
 William Harvey toont de bloedsomloop van de mens aan.

Beeldende kunst

Bouwkunst

Geboren

januari
 10 - Jan Theunisz. Blanckerhoff, Nederlands kunstschilder (overleden 1669)
 12 - Charles Perrault, Frans schrijver (overleden 1703)
 13 - Frans Burman, Nederlands predikant en hoogleraar (overleden 1679)

maart
 10 - Constantijn Huygens jr., Nederlands staatsman en wetenschapper (overleden 1697)

april
 25 - William Temple, Engels diplomaat en essayist (overleden 1699)

oktober
 26 - Henriëtte Amalia van Nassau, derde kind van Frederik Hendrik van Oranje (overleden 1628)

november
 30 - John Bunyan, Engels puriteins prediker (overleden 1688)

datum onbekend
 Margaretha van Bancken, Nederlands uitgever (overleden 1694)

Overleden
maart
 13 - John Bull (66?), een in Engeland geboren organist en componist

datum onbekend
 Hirano Nagayasu (69), Japans daimyo, een van de Zeven Speren van Shizugatake
69

|
|
|
|}

Het jaar 69 is het 69e jaar in de 1e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen 
 Het Vierkeizerjaar. In Rome ontstaat na de dood van Nero een machtsvacuüm.
januari
 1 – In Germania Superior weigeren de legioenen op nieuwjaarsdag in Mogontiacum (Mainz) de eed van trouw aan keizer Galba af te leggen.
 3 – In Colonia Claudia Ara Agrippinensium (Keulen) roepen de Rijn-legioenen Aulus Vitellius Germanicus uit tot hun keizer.
 10 – Galba adopteert Lucius Calpurnius Piso Licinianus als toekomstige troonopvolger en benoemt hem tot onderkeizer.
 15 – Galba wordt op het Forum Romanum door de pretoriaanse garde vermoord. De Senaat erkent Marcus Salvius Otho als keizer.
april
 14 – Eerste Slag bij Bedriacum: Het Romeinse leger (ca. 70.000 man) onder bevel van Vitellius verslaat bij Calvatone de legioenen van Otho.
 17 – Otho pleegt zelfmoord, Vitellius wordt als princeps (cf. keizer) geïnstalleerd en ontbindt de pretoriaanse garde.
juli
 1 – Tiberius Julius Alexander roept in Alexandrië met steun van zijn garnizoen Vespasianus uit tot keizer.
 Het Romeinse leger (7 legioenen) in Judea en Syria zweert de eed van trouw af aan Vespasianius.
augustus
 1 – Bataafse Opstand: De Bataven in Germania Inferior komen onder leiding van Julius Civilis in opstand tegen de Romeinse bezetter.
 De Bataven plunderen de grensforten aan de Rijn; Fectio (Vechten), Laurium (Woerden) en Traiectum (Utrecht) worden verwoest.
 In Moesia en Pannonia erkennen de Donau-legioenen Vespasianus als hun keizer.
september
 1 – Het Romeinse leger (2 legioenen) onder bevel van Munius Lupercus wordt bij Nijmegen door de Bataven verslagen.
 Civilis belegert Castra Vetera (Xanten) en besluit de Romeinen uit te hongeren. De Rijngrens (Limes) wordt versterkt.
oktober
 24 – Tweede Slag bij Bedriacum: Vespasianus verslaat in Lombardije de legioenen van Vitellius.
 Marcus Hordeonius Flaccus erkent Vespasianus als keizer en wordt in Novaesium (Neuss) door legionairs vermoord.
december
 20 december - Familieleden van Vespasianus vluchten in de Tempel van Jupiter Optimus Maximus. Soldaten van Vitellius dringen binnen en doden een aantal van hen, onder wie Flavius Sabinus, de oudere broer van Vespasianus. De tempel gaat in vlammen op.
 22 – Vitellius wordt in Rome gevangengenomen en bij de "Trap der Zuchten" doodgemarteld.
 Titus Flavius Vespasianus (Augustus) wordt door de Senaat uitgeroepen tot keizer van het Romeinse Keizerrijk.

Geboren 
 Gaius Suetonius Tranquillus, Romeins ambtenaar en historicus (overleden 140)
 Polycarpus, bisschop en martelaar van Smyrna (overleden 156)

Overleden 
 15 januari – Servius Sulpicius Galba (72), keizer van het Romeinse Keizerrijk
 17 april – Marcus Salvius Otho (36), keizer van het Romeinse Keizerrijk
 22 december – Aulus Vitellius Germanicus (54), keizer van het Romeinse Keizerrijk
 Lucceius Albinus, procurator van Mauretania Caesariensis (ter dood gebracht op last van Vitellius)
 Lucius Calpurnius Piso Licinianus (31), onderkeizer van Rome
 Marcus Hordeonius Flaccus, Romeins consul en veldheer
 Titus Vinius (57), Romeins consul en veldheer 

00
70

Het jaar 70 is het 70e jaar in de 1e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Italië
In Rome worden Vespasianus Augustus en zijn zoon Titus Caesar Vespasianus, door de Senaat gekozen tot consul van het Imperium Romanum.
Keizer Vespasianus herstelt de pretoriaanse garde in ere en benoemt Sextus Julius Frontinus tot pretor van Rome.
Domitianus treedt in het huwelijk met de 17-jarige Domitia Longina, een dochter van Gnaius Domitius Corbulo.
 De Senaat benoemt Vespasianus na zijn overwinning op de Joden tot Pater patriae.

Europa
Maart - Castra Vetera (Xanten) wordt door de Bataven veroverd, de commandant Munius Lupercus geeft zich over. Julius Civilis belooft een vrije aftocht, maar onderweg worden 5.000 soldaten van Legio V Alaudae en Legio XV Primigenia in een hinderlaag afgeslacht.
April - Bataafse Opstand: De Germaanse stammen de Chatten en de Usipeten bedreigen Mogontiacum (Mainz). Vespasianus stuurt een Romeins expeditieleger (8 legioenen) naar Germania Inferior om de opstand van de Bataven, Frisii en Galliërs te onderdrukken.
September - Het Romeinse leger onder bevel van Quintus Petillius Cerialis verslaat de Bataven bij Xanten. Civilis steekt zijn hoofdstad Oppidum Batavorum (huidige Nijmegen) in brand en trekt zich terug in de Betuwe. Later op een brug over de rivier de Nabalia (waarschijnlijk de IJssel of de Utrechtse Vecht) stemt hij toe in vredesonderhandelingen.
 De Romeinen bouwen een amfitheater in Londinium.

Palestina
Einde van de Joodse oorlog: Titus belegert Jeruzalem en omsingelt de stad met vier legioenen. Na de inname wordt de Joodse Tempel verwoest en worden de inwoners als slaven afgevoerd. De Klaagmuur blijft als zichtbaar restant intact. De Zeloten onder leiding van Eleazar ben Ya'ir verschansen zich in het onneembare fort Massada aan de Dode Zee.
 Rabel II (r. 70 - 106) volgt zijn vader Malichus II op als laatste koning van de Nabateeërs.

Japan
 Keiko (r. 70 - 130) bestijgt de troon als de 12e keizer van Japan.

Geboren 
 Gaius Julius Quadratus Bassus, Romeins consul en veldheer (overleden 118)
 Lusius Quietus, Romeins veldheer en gouverneur van Judea (overleden 118)
 Marinus van Tyrus, Grieks geograaf, cartograaf en wiskundige (overleden 130)
 Pompeia Plotina, Romeinse keizerin (echtgenote van Trajanus) (overleden 122)
 Quintus Pompeius Falco, Romeins veldheer en staatsman

Overleden 
 Heron van Alexandrië, Grieks wetenschapper
 Lucius Junius Moderatus Columella, Romeins schrijver
 Phannias ben Samuël, Joods hogepriester

00
1584

Het jaar 1584 is het 84e jaar in de 16e eeuw volgens de christelijke jaartelling. Hoewel de gregoriaanse kalender in principe in 1582 al was ingevoerd, waren er landen die dat pas later deden en daarmee een overgangskalender hadden. In 1584 had Tsjechië een overgangskalender.

Gebeurtenissen 
maart
 31 - In Terborg vindt de slag bij Terborg plaats door Spaanse en Beierse legereenheden tegen het verzamelde leger van de Keulse bisschop Gebhard I van Waldburg. Een deel van het Keulse leger werd hierbij vernietigend verslagen.
juni
 10- Met het overlijden van Frans van Anjou komt een einde aan de Franse steun voor de opstand in de Nederlanden.
 13 - Admiraal Treslong wordt militair gouverneur van Oostende.
juli
 10 - Willem van Oranje (bijgenaamd 'Willem de Zwijger') wordt in de hal van de Prinsenhof in Delft door een pistoolschot vermoord. Hij werd 51 jaar oud. Dader: Balthasar Gerards.
augustus
 17 - Gent valt in handen van de Spanjaarden en er komt een einde aan de Gentse Republiek. Zo'n 4.000 meest protestantse Gentenaren wijken uit naar het noorden.
 25 - De Staten-Generaal geven in het kader van de tactiek van de verschroeide aarde het bevel aan Joost de Soete en Adolf van Nieuwenaar om dorpen binnen de graafschap Zutphen en het landschap Twente plat te branden. Nadat Overijssel een schatting van 7100,- betaalde werd het branden en blaken weer gestaakt.
zonder datum
 Formering van de Raad van State in de Noordelijke Nederlanden.
 Berchem wordt door de staatse troepen met de grond gelijk gemaakt, met uitzondering van het kasteel.
 Ivan IV van Rusland sticht de stad Archangelsk, destijds Ruslands enige uitgang naar zee.
 Fjodor I van Rusland volgt zijn vader, Ivan IV van Rusland, op als tsaar.
 Walter Raleigh exploreert Virginia.

Muziek 
 Publicatie van de Canzonette a tre voci van Claudio Monteverdi.

Bouwkunst

Geboren 

januari
 29 - Frederik Hendrik van Oranje, prins van Oranje (1584-1647) en zoon van Willem van Oranje en Louise de Coligny (overleden 1647)
februari
 12 - Casparus Barlaeus, Nederlands predikant, schrijver en dichter (overleden 1648)
datum onbekend
 William Baffin, Engels zeevaarder en cartograaf (overleden 1622)
 Francisco Correa de Arauxo, Spaans orgelcomponist (overleden 1654)

Overleden 

maart
 5 - Filips V van Waldeck-Landau (~64), Duits graaf en kanunnik
 10 - Thomas Norton (53), Engels jurist, politicus en dichter
 18 - Ivan IV van Rusland (Ivan de Verschrikkelijke) (53), tsaar van Rusland
juni
 10 - François Hercule de Valois (28), hertog van Anjou
juli
 10 - Willem van Oranje (51), prins van Oranje (1533-1584)
 10 - Francis Throckmorton (±30), Engels samenzweerder
 13 - Balthasar Gerards (27), moordenaar van prins Willem van Oranje
september
 30 - Jacques Dubrœucq (79?), Zuid-Nederlands beeldhouwer en architect
november
 3 - Carolus Borromeüs (46), aartsbisschop van Milaan en kerkhervormer
datum onbekend
 Balthasar de Ayala (±36), Spaans rechtsgeleerde
1422

Het jaar 1422 is het 22e jaar in de 15e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen 
 1 februari - Vrede van Groningen: De Grote Friese Oorlog wordt beëindigd. De grens tussen de invloedssferen van Ocko II tom Brok en Jan van Beieren wordt langs de Lauwers gelegd.
 10 mei - Na een beleg van 8 maanden valt Meaux in handen van Hendrik V van Engeland.
 31 augustus - Koning Hendrik V sterft plotseling, vermoedelijk aan dysenterie. Zijn zoon en opvolger Hendrik VI is minder dan een jaar oud.
 27 september - Verdrag van Melno: Einde van de Pools-Teutoonse Oorlog die in juli begon. De grens tussen Litouwen en de Duitse Orde wordt vastgelegd, waarbij Samogitië definitief onder Litouws gezag komt.
 De Ottomanen onder Murat II beginnen een 2 jaar durend beleg van Constantinopel.
 Johanna II van Napels sluit een vredesverdrag met Lodewijk III van Anjou waarin zij hem tot haar troonopvolger benoemt.
 Karel VII van Frankrijk trouwt met Maria van Anjou
 Jacoba van Beieren ontvangt van de paus bericht van nietigheid van haar huwelijk met hertog Jan IV van Brabant. Ze reist naar Engeland en verlooft zich (of huwt?) met de regent Humphrey van Gloucester.
 Stichting van klooster Mariëndaal in Diest

Opvolging 
 Generalitat de Catalunya - Joan Desgarrigues opgevolgd door Dalmau van Cartellà
 Duitse Orde - Michael Küchmeister van Sternberg opgevolgd door Paul Belenzer van Rusdorf
 Engeland - Hendrik V opgevolgd door zijn zoon Hendrik VI onder regentschap van diens ooms Humphrey van Gloucester (voor Engeland) en Jan van Bedford (voor Engels Frankrijk)
 koninkrijk Frankrijk - Karel VI opgevolgd door zijn zoon Karel VII
 Henneberg-Römhild - Frederik I opgevolgd door George I
 Mamelukken (Egypte) - Ashraf Barsbay als opvolger van Nasser Mohamed Ben Tatar
 Tonnerre - Lodewijk II opgevolgd door zijn broer Hugo

Afbeeldingen

Geboren 
 21 mei - Hendrik van Saksen, Duits edelman
 7 juni - Federico da Montefeltro, Italiaans legerleider
 30 september - Barbara van Brandenburg-Kulmbach, Duits edelvrouw
 Filips van Glymes, Bourgondisch edelman
 Georgius de Hungaria, Hongaars schrijver
 Lodewijk van Gruuthuse, Vlaams staatsman
 Agnès Sorel, maîtresse van Karel VII (jaartal bij benadering)

Overleden 
 13 maart - John Clifford (~32), Engels edelman (gesneuveld)
 27 mei - Sophia van den Bergh (~51), Nederlands edelvrouw
 16 juni - Hugh III van Devon (~32), Engels edelman
 8 juli - Michelle van Valois (27), echtgenote van Filips de Goede
 26 augustus - Taddeo di Bartolo (~59), Italiaans schilder
 31 augustus - Hendrik V (35), koning van Engeland (1413-1422)
 16 oktober - Johan IV, hertog van Mecklenburg
 21 oktober - Karel VI (53), koning van Frankrijk (1380-1422)
 12 november - Albrecht III (~39), keurvorst van Saksen (1419-1422)
 Agge Harinxma, Fries hoofdeling
 Gonçalo van Lagos, Portugees monnik
 Herman III van Twickelo, Twents edelman
 Lodewijk II van Chalon-Tonnerre (~42), Frans edelman
 Sicko Sjaerda, Fries hoofdeling
 Johannes Uroš, vorst van Thessalië (jaartal bij benadering)

Trivia 
 Shakespeares Hendrik VI, deel 1 begint in 1422, bij de begrafenis van Hendrik V

Jaar
811

Het jaar 811 is het 11e jaar in de 9e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Byzantijnse Rijk 
 Byzantijns-Bulgaarse Oorlog: Keizer Nikephoros I begint een militaire campagne tegen het Bulgaarse Rijk. Hij trekt met een Byzantijns expeditieleger (80.000 man) over de bergpassen van het Balkangebergte, vergezeld door zijn zoon Staurakios en zijn schoonzoon Michaël I Rangabe. Nikephoros weigert de eisen van een Bulgaarse delegatie te accepteren.
 26 juli - Slag bij Pliska: Nikephoros I sneuvelt bij Pliska op het slagveld na een smadelijke nederlaag tegen de Bulgaren. Hij wordt onthoofd en Kroem, heerser (khan) van het Bulgaarse Rijk, maakt na de overwinning van zijn schedel een versierde drinkbeker. De Bulgaren sluiten een vredesverdrag met de Slavische stammen in Thracië en Macedonië.
 Staurakios weet zwaargewond met enkele metgezellen naar Adrianopel te vluchten. Daar wordt hij, als rechtmatig troonopvolger, tot keizer uitgeroepen. Kort daarna wordt hij echter in Constantinopel door de Byzantijnse adel gedwongen af te treden. Michaël I Rangabe wordt in het Hippodroom tot keizer van het Byzantijnse Rijk gekroond.

Europa 
 Keizer Karel de Grote inspecteert zijn bescheiden vloot in Gent en Boulogne. Hij sluit een vredesverdrag met de Denen, de rivier de Eider wordt als rijksgrens bevestigd.
 Wala van Corbie, neef en adviseur van Karel de Grote, wordt benoemd tot paltsgraaf van Saksen. Hij krijgt rechterlijke bevoegdheden om het hertogdom te besturen.
 Horik I van Denemarken een andere zoon van Gudfred nemen de macht over en verjagen hun rivaal Harald Klak. Hij zoekt zijn toevlucht aan het Frankische hof.
 Karel de Grote geeft zijn enige overgebleven zoon Lodewijk de Vrome het koningschap over Aquitanië, dat hij tot dan toe met Willem van Gellone heeft gedeeld.

Religie 
 Eerste vermelding van Welden (huidige België).

Geboren

Overleden 
 Egbert I, hertog van Saksen (waarschijnlijke datum)
 Gudrod Halfdansson, Noors Viking hoofdman (waarschijnlijke datum)
 26 juli - Nikephoros I, keizer van het Byzantijnse Rijk
 Pepijn de Gebochelde (41), onwettige zoon van Karel de Grote
 4 december - Karel de Jongere, zoon van Karel de Grote

000
1571

Het jaar 1571 is het 71e jaar in de 16e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen 
mei
 12 - Het bombardement van Famagusta —onder beleg sinds september 1570— is begonnen.
 21 - Alva laat elf schepen uitvaren onder Boshuizen, die een maand later de geuzen verslaan bij Emden.

juni
 24 - De Spanjaarden veroveren Manilla, dat tot hoofdstad wordt gemaakt van het eilandenrijk dat de veroveraars naar Filips II noemen: de Filipijnen. De bevolking wordt tot het rooms-katholicisme bekeerd. Filips plaatst het land onder de onderkoning van Mexico en regelt dat de handel geheel via dit land moet lopen.

juli
 31 - De landvoogd Alva vaardigt het decreet van de Tiende Penning uit: een soort btw.
augustus
 1 - Famagusta geeft zich over. Hiermee is Cyprus in Turkse handen. Lala Mustafa Pasha belooft vrije aftocht.
 2 - De stad Cochabamba in het latere Bolivia wordt gesticht in opdracht van de Spaanse Onderkoning van Peru Francisco de Toledo. Het moet een agrarisch productiecentrum worden om eten te produceren voor de mijnsteden in het relatief dichtbijgelegen gebied van de Hooglanden van Bolivia, met name voor de stad Potosí.
 5 - Bij de officiële overdracht van de sleutels van de stad Famagusta barst de Turkse aanvoerder plotseling in woede uit. De weinige overlevenden worden alsnog afgeslacht.
 16 - De Spaanse ex-pater en vluchteling Casiodoro de Reina verkrijgt het burgerschap van Frankfurt.
september
 9 - De Turken veroveren Nicosia.
oktober
 7 - Slag bij Lepanto (zeeslag bij Griekenland). De christenen, hoofdzakelijk Spanjaarden, overwinnen de grotere vloot van de Osmanen.
 De eerste Synode van Emden wordt gehouden met deelname van Franse, Duitse en Nederlandse protestanten. De Heidelbergse Catechismus en de Nederlandse geloofsbelijdenis worden erkend. Deze bijeenkomst geldt als eerste officiële vergadering van de Nederlandse Gereformeerde Kerk.
december
 14 - Formele scheiding van Willem I de Zwijger van Anna van Saksen.
 19 - De stad Gent beslist "dat niemand na de clocke zonder licht zäl gaen, dat men op alle hoeken van de grootste straeten lanternen zulle hangen en meer diergelijcke zaken".
zonder datum
 In de Nederlanden bereidt men zich voor op een lange strijd. Zo wordt ongeveer een zesde deel van de eiken van het Haagse Bos (Den Haag) gekapt om een verdediging te bouwen tegen Spaanse soldaten.
 De Mongolen plunderen Moskou, de stad gaat in vlammen op.
 Nokkeo Kumman volgt zijn vader Sai Setthathirat I op als 18e koning van Lan Xang.

Beeldende kunst

Bouwkunst

Geboren 
september
 27 of 28 september - Michael Praetorius, Duits componist (overleden 1621)
 29 - Caravaggio, Italiaans schilder (overleden 1610)
december
 27 - Johannes Kepler, Duits astronoom, astroloog en wis- en natuurkundige (overleden 1630)
datum onbekend
 Elisabeth Bas, Nederlands herbergierster (overleden 1649)
 Frederik de Houtman, Nederlands reiziger, taalkundige en astronoom (overleden 1627)

Overleden 
januari
 3 - Joachim II Hector van Brandenburg (65), keurvorst van Brandenburg
februari
 13 - Benvenuto Cellini (70), Italiaans beeldhouwer
1630

Het jaar 1630 is het 30e jaar in de 17e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen
januari
 5 - In Amsterdam richten houthandelaren een compagnie op voor het (laten) bouwen van zaagmolens. Ze vragen het stadsbestuur om een octrooi. 
 7 - De contraremonstrant Adriaan Smout wordt met zijn hebben en houwen de poort van Amsterdam uitgezet.
februari
 16 - Kapitein-generaal Hendrick Lonck van de West-Indische Compagnie neemt Recife in het noordoosten van Brazilië in.
maart
 11 - Vertegenwoordigers van de West-Indische Compagnie vestigen in Mauritsstad een bestuur voor Pernambuco.
april
 23 - De secretaris van de stadhouder, Constantijn Huygens, koopt het kasteel van Zuilichem en gaat zich "Heer van Zuilichem" noemen.

juni
 10 - Jan VIII van Nassau-Siegen wordt ingehuldigd als baron van Breda.
 28 - De vroedschap van Amsterdam verleent octrooi aan de Zaagmolencompagnie voor de bouw van zaagmolens en voor de import van gezaagd hout tot deze molens gereed zijn.

juli
 6 - Koning Gustaaf II Adolf van Zweden landt met 4000 soldaten in Pommeren om zich aan protestantse zijde te mengen in de Dertigjarige Oorlog.
augustus
 13 - Als tegemoetkoming aan zijn keurvorsten ontslaat keizer Ferdinand II zijn opperbevelhebber Albrecht von Wallenstein.
september
 7 - Een nederzetting in de kolonie Massachusetts krijgt de naam Boston.
 17 - Boston wordt gesticht.
 september - Wallenstein draagt zijn leger over aan zijn opvolger Tilly.

november
 22 - Michiel Pauw koopt grond van de indianen om er een kolonie te stichten.
december
 6 - De 53-jarige schilder Peter Paul Rubens trouwt met de 16-jarige Hélène Fourment. Het is zijn tweede huwelijk.

zonder datum
 Aanvang bouw Taj Mahal
 Bij overstromingen wordt een groot deel van de Perzische stad Shiraz verwoest.

Muziek 
 Girolamo Frescobaldi componeert Primo en Secondo libro d'arie musicali

Literatuur 
 Constantijn Huygens schrijft Kasteel Zuilichem
 Joost van den Vondel schrijft o.a. de gedichten De Rynstroom en Roskam

Beeldende kunst

Bouwkunst

Geboren
mei
 29 - Karel II van Engeland

augustus
 4 - Elisabeth van Oranje-Nassau, vierde kind van stadhouder Frederik Hendrik van Oranje

oktober
 14 oktober - Sophia van de Palts, jongste dochter van Frederik V van de Palts en Elizabeth Stuart. Stammoeder van alle erfgenamen van de Britse troon nadien.

Overleden
februari
 26 - Carlo Barberini (67), graaf van Monterotondo, luitenant-generaal van het Pauselijke leger

augustus
 4 - Elisabeth van Oranje-Nassau (0), vierde kind van stadhouder Frederik Hendrik van Oranje

september
 26 - Ambrogio Spinola (61), Italiaans veldheer die in opdracht van Spanje de opstandelingen in de Lage Landen bevocht.

november
 15 - Johannes Kepler (58), wiskundige

datum onbekend
 Salamone Rossi (~60), Italiaans componist en violist
1601

Het jaar 1601 is het 1e jaar in de 17e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen
januari
 17 - het Verdrag van Lyon wordt door Karel Emanuel I van Savoye en Hendrik IV van Frankrijk gesloten. Het regelt een uitruil van gebieden bij de grens.
 29 - Olivier van Noort bereikt met twee overgebleven schepen Djaratan op Java. Hier blijft hij zes dagen.

februari
 25 - Terechtstelling in Londen van de graaf van Essex wegens zijn mislukte opstand tegen koningin Elizabeth.

juli
 4 - Begin van het Beleg van Oostende.
 30 - Rijnberk wordt heroverd door Maurits van Nassau, de latere prins van Oranje
augustus
 26 - Olivier van Noort keert terug van een reis om de wereld van bijna drie jaar.

november
 25 - Het Termunterzijlvest wordt heropgericht voor het beheer van het Termunterzijldiep en haar kunstwerken.

zonder datum
 De Oude Compagnie fuseert met de Nieuwe Brabantse Compagnie tot Verenigde Amsterdamse Compagnie.
 In Engeland wordt de Armenwet aangenomen: de armenzorg wordt staatszaak.
 Onder begeleiding van een aanzienlijke Mongoolse macht wordt Yönten Gyatso, zelf een Mongool, geïnstalleerd als dalai lama. Velen erkennen zijn gezag niet en dit leidt tot een burgeroorlog in Tibet.

Beeldende kunst

Bouwkunst

Geboren
augustus
 17 - Pierre de Fermat, Frans wiskundige (overleden 1665)
september
 27 - Lodewijk XIII van Frankrijk (overleden 1643)
datum onbekend
 Johannes Eudes, Frans priester, theoloog, congregatiestichter en heilige (overleden 1680)

Overleden
oktober
 24 - Tycho Brahe (54), Deens astronoom
datum onbekend
 Joris Hoefnagel (56), Vlaams schilder
1727

Het jaar 1727 is het 27e jaar in de 18e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen
juni
 De Nawab van Bengalen, Murshid Quli Khan, benoemt op zijn sterfbed zijn kleinzoon Safaraz Khan tot opvolger. 

augustus
 Shujauddin Muhammad Khan, schoonzoon van de overleden Nawab van Bengalen, dwingt Safaraz Khan (zijn zoon) de troon op te geven en installeert zich in Murshidabad als de nieuwe nawab. De machtsovername in Bengalen heeft de steun van Mogolkeizer Muhammad Shah in Delhi.

zonder datum
 Op IJsland komt de vulkaan Hvannadalshnúkur tot uitbarsting.
 Koning Agaja van Dahomey verovert de havenstad Ouidah en maakt er een slavenstation van.

Muziek 
 Johann Sebastian Bach componeert de Matthäus-Passion
 Eerste publicatie van Vivaldi's vioolconcerten Opus 9 La Cetra
 Georg Philipp Telemann componeert de opera's Buffonet und Alga, Calypso en Die Amours der Vespetta

Bouwkunst

Geboren
datum onbekend
Ike Gyokuran, Japans kunstschilder (overleden 1784)
februari
8 - Jean-André Deluc, Zwitsers geoloog en instrumentmaker (overleden 1817)
maart
14 gedoopt - Johann Gottlieb Goldberg, Duits klavecimbelvirtuoos en organist (overleden 1756)
19 - , Frans maker van horloges en marine-uurwerken (overleden 1807)
30 - Tommaso Traetta, Italiaans componist (overleden 1779)
april
7 - Michel Adanson, Frans natuuronderzoeker en botanicus (overleden 1806)
december
26 - Petrus Bondam, Nederlands historicus en jurist (overleden 1800)

Overleden
maart
28 - Jean-Baptiste Buterne (~77), Frans componist, organist en klavecinist
31 - Isaac Newton (84), Brits natuurkundige, filosoof, wiskundige en alchemist
mei
17 - Katharina I van Rusland (43)
juni
10 - George I (67), koning van Groot-Brittannië en Ierland
onbekende datum
Hermanus Angelkot jr. (39), Nederlands apotheker en schrijver
1546

Het jaar 1546 is het 46e jaar in de 16e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen 
maart
1 - De Schotse kardinaal Beaton laat George Wishart, een van de belangrijkste protestantse predikers en leermeester van John Knox, op de brandstapel ombrengen op het terrein voor St Andrews Castle. 
 12 - De doopsgezinde Edammers Dirk Pietersz Smuel en Jacob de Geldersman worden vanwege hun geloofsopvattingen gearresteerd. Ze bekennen geen geloof te hechten aan het katholieke sacrament van de eucharistie.
mei
 24 - De doopsgezinde Edammers Dirk Pietersz Smuel en Jacob de Geldersman worden op de Dam in Amsterdam als ketters verbrand. 
29 - Een groep Schotse protestanten gaat vermomd St Andrews Castle binnen, vermoordt kardinaal Beaton en hangt zijn lichaam aan de kasteelmuur.

juni
 30 - De Index van Leuven krijgt kracht van wet door keizerlijk edict, waarvan de eerste bepaling de theologiefaculteit machtigt om boeken "te reproberen, doemen en suspect te verklaren".  

juli
 20 - Begin van de Schmalkaldische Oorlog (1546-1552).
augustus
 6 - De ontploffing van een kruitmagazijn in de Zandpoort te Mechelen eist meer dan 200 slachtoffers.
november
 3 -  Keizer Karel V confisqueert na de eerste nederlagen van het Schmalkaldisch Verbond het graafschap Tecklenburg inclusief Lingen, en beleent er zijn stadhouder Maximiliaan van Egmont mee.
zonder datum
 Basra wordt door de Turken ingenomen.
 Michelangelo start de bouwwerken aan de koepel van de Sint-Pietersbasiliek te Rome.
 Het begrip fossiel wordt voor de eerste keer gebruikt, als aanduiding voor versteende resten van dieren en planten, door Georgius Agricola.

Bouwkunst

Geboren 
december
 14 - Tycho Brahe, Deens astronoom

Overleden 
februari
 18 - Maarten Luther (62), Duits Theoloog en kerkhervormer
juni
 na 8 - Maria Emanuela van Portugal, echtgenote van Filips II van Spanje, sterft in het kraambed