Mineraal (geologie)

Een mineraal is een in de natuur voorkomende stof die zichtbaar homogeen van structuur en samenstelling is. Mineralen kunnen samengestelde of enkelvoudige stoffen zijn en de meeste hebben een vaststaande interne structuur in de vorm van een kristalrooster. Er zijn echter ook mineralen die geen kristalrooster hebben, maar wel homogeen van aard zijn. Zelfs kwik, een vloeistof, wordt als een mineraal gezien. De meeste mineralen ontstaan door geologische of biologische processen, hoewel ook daarop uitzonderingen bestaan. 

De wetenschap die mineralen bestudeert wordt mineralogie genoemd. De mineralogie heeft raakvlakken met geologie, kristallografie, materiaalkunde en scheikunde: binnen al deze wetenschappelijke disciplines is er onderzoek naar de samenstelling en/of structuur van mineralen.

Met het blote oog (macroscopisch) kunnen mineralen onder andere herkend worden aan hun kristalstructuur, habitus (macroscopische vorm), kleur, streepkleur (de kleur die zij afgeven wanneer zij gekrast worden), hardheid, smeltgedrag, en associatie met andere mineralen. Deze klassieke macroscopische vorm van herkenning vergt veel ervaring en is niet altijd betrouwbaar. Microscopische herkenning biedt zekerheid en is bovendien veel nauwkeuriger. Enkele technieken waarmee mineralen nauwkeurig bestudeerd kunnen worden zijn polarisatiemicroscopie (lichtmicroscopie met gepolariseerd licht), röntgen-poederdiffractie, röntgenfluorescentiespectrometrie, elektronenstraal-microanalyse (elektronmicroprobe) en atomaire-absorptiespectrometrie. In sommige gevallen wordt infraroodanalyse toegepast.

Onderverdeling 

Mineralen worden in Europa doorgaans in negen groepen verdeeld volgens de classificatie van Strunz. In de Verenigde Staten wordt de indeling volgens Dana voornamelijk gebruikt, waarbij mineralen in 78 groepen worden verdeeld. Elke groep uit de classificatie van Strunz omvat elementen of verbindingen met een specifieke structuur:
 De elementen: de natuurlijk voorkomende elementen, nog verder onderverdeeld in
 De metalen, zoals kwik, zilver, goud, platina, lood, tin, zink, ijzer
 De niet-metalen, zoals arseen, koolstof, zwavel en antimoon.
 De sulfiden en verwanten
 sulfiden, zoals pyriet (FeS2) en cinnaber (HgS)
 seleniden, zoals bornhardtiet (Co3Se4)
 telluriden, zoals tetradymiet (Bi2Te2S)
 arseniden, zoals saffloriet (CoAs2)
 antimoniden, zoals dyskrasiet (Ag3Sb)
 De halogeniden, verbindingen met halogenen, zoals haliet (keukenzout, NaCl), ferruciet en mendipiet
 De oxiden en hydroxiden, zoals cupriet (Cu2O), bruciet (Magnesiumhydroxide, Mg(OH)2), diaspoor (AlO(OH))
 De verbindingen met zuurstof 'in drieomringing', hier bestaat het polyatomisch anion uit een centraal deeltje omringd door drie zuurstofdeeltjes, zoals
 boraten, met BO33−
 nitraten, met NO3−
 jodaten, met IO3−
 De verbindingen met zuurstof 'in vieromringing' met een element uit groep 6 en 16, hier bestaat het anion uit een centraal deeltje piramidaal omringd door vier zuurstofdeeltjes, zoals
 sulfaten
 chromaten
 wolframaten
 molybdaten
 vanadaten
 De verbindingen met zuurstof 'in vieromringing' met een element uit groep 5 en 15, hier bestaat het anion uit een centraal deeltje piramidaal omringd door vier zuurstofdeeltjes, zoals
 fosfaten
 arsenaten
 De silicaten, bestaande uit SiO4-piramiden. Deze piramiden kunnen los voorkomen, in duo's, in kettingvorm, in lagenvorm of driedimensionaal gebonden worden.
 Sommige organische verbindingen, met name geologische koolwaterstoffen (aardolie), steenkool, en biologische koolwaterstoffen (terpenen) in de vorm van plantenharsen.

Eigenschappen 
 kristalstelsel en kristalstructuur;
 habitus (kristalmorfologie, macroscopische vorm);
 kleur;
 lichtdoorlaatbaarheid;
 streepkleur;
 glans;
 kleur van de vlam;
 splijting;
 breuk;
 hardheid aan de hand van de Hardheidsschaal van Mohs;
 magnetisme; magnetische mineralen zijn magnetiet,
 radioactiviteit; radioactieve mineralen zijn uraniniet, ook wel pekblende genoemd (UO2) en thorianiet (ThO2),
 oplosbaarheid;
 smeltgedrag.

Zie ook 
 Lijst van mineralen
 Lijst van naar een persoon genoemde mineralen
 Mineraal
 International Mineralogical Association
 Nederlandse Lapidaristen Club
 Mineralogische Kring Antwerpen v.z.w.