alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Hadron

Een hadron is een subatomair deeltje dat uit quarks bestaat. Deze quarks worden door onderlinge uitwisseling van gluonen bijeen gehouden. De naam is afgeleid van het Griekse hadros, dat sterk betekent. Dit omdat de gluonen de sterke kernkracht vertegenwoordigen.

Er zijn twee categorieën hadronen:
 Baryonen (zoals protonen en neutronen). Deze bestaan uit drie quarks, hebben een halftallige spin en zijn dus fermionen.
 Mesonen (zoals pionen en kaonen). Deze bestaan uit een quark en een antiquark, hebben een heeltallige spin en zijn dus bosonen.

Het grootste gedeelte van de massa van een hadron bestaat uit potentiële en kinetische energie.
Zo bevat een proton (invariante massa 938 MeV/c2),
twee up-quarks (2×3 MeV/c2) en een down-quark (6 MeV/c2). De overige massa is energie volgens Einsteins formule E = mc2.

De massa van het heelal bestaat voor vier procent uit hadronen. 23% is donkere materie en 73% is donkere energie, aldus resultaten van de WMAP.

Zie ook 
 Lijst van hadronen

Kernfysica
Deeltje
Wimbledon 2003

De 117e editie van het Britse grandslamtoernooi, Wimbledon 2003, werd gehouden van maandag 23 juni tot en met zondag 6 juli 2003. Voor de vrouwen was het de 110e editie van het graskampioenschap. Het toernooi werd gespeeld bij de All England Lawn Tennis and Croquet Club in de wijk Wimbledon van de Britse hoofdstad Londen.

Op de eerste zondag tijdens het toernooi (Middle Sunday) werd traditioneel niet gespeeld.

Het toernooi van 2003 trok 470.802 toeschouwers.

Belangrijkste uitslagen 
Mannenenkelspel
Finale: Roger Federer (Zwitserland) won van Mark Philippoussis (Australië) met 7-6, 6-2, 7-6
 Lleyton Hewitt, de winnaar van vorig jaar, werd in de eerste ronde uitgeschakeld.

Vrouwenenkelspel
Finale: Serena Williams (Verenigde Staten) won van Venus Williams (Verenigde Staten) met 4-6, 6-4, 6-2
 In de halve finale verloren de Belgische Kim Clijsters en Justine Henin-Hardenne van de zusjes Williams.

Mannendubbelspel
Finale: Jonas Björkman (Zweden) en Todd Woodbridge (Australië) wonnen van Mahesh Bhupathi (India) en Maks Mirni (Wit-Rusland) met 3-6, 6-3, 7-6, 6-3

Vrouwendubbelspel
Finale: Kim Clijsters (België) en Ai Sugiyama (Japan) wonnen van Virginia Ruano Pascual (Spanje) en Paola Suárez (Argentinië) met 6-4, 6-4

Gemengd dubbelspel
Finale: Martina Navrátilová (Verenigde Staten) en Leander Paes (India) wonnen van Anastasia Rodionova (Rusland) en Andy Ram (Israël) met 6-3, 6-3
 Het was Martina Navrátilová's twintigste Wimbledontitel. Daarmee evenaarde ze het record van Billie Jean King (6 enkelspel, 10 damesdubbelspel en 4 gemengd dubbelspel). Navrátilová won 9 titels in het enkelspel, 7 in het damesdubbelspel en 4 in het gemengd dubbelspel.

Meisjesenkelspel
Finale: Kirsten Flipkens (België) won van Anna Tsjakvetadze (Rusland) met 6-4, 3-6, 6-3

Meisjesdubbelspel
Finale: Alisa Klejbanova (Rusland) en Sania Mirza (India) wonnen van Kateřina Böhmová (Tsjechië) en Michaëlla Krajicek (Nederland) met 2-6, 6-3, 6-2

Jongensenkelspel
Finale: Florin Mergea (Roemenië) won van Chris Guccione (Australië) met 6-2, 7-6

Jongensdubbelspel
Finale: Florin Mergea (Roemenië) en Horia Tecău (Roemenië) wonnen van Adam Feeney (Australië) en Chris Guccione (Australië) met 7-6, 7-5

Toeschouwersaantallen en bezoekerscapaciteit

Uitzendrechten 
In Nederland was Wimbledon te zien bij de lineaire televisiezender RTL 5. De presentatie was in handen van onder andere Mari Carmen Oudendijk. Het commentaar werd onder andere verzorgd door Jan Siemerink.

Verder kon het toernooi ook gevolgd worden bij de Britse publieke omroep BBC, waar uitgebreid live-verslag werd gedaan op de zenders BBC One en BBC Two.

Wimbledon
ITF-toernooi in 2003
Vacuümultraviolet

Vacuümultraviolet of extreem ultraviolet is ultraviolette elektromagnetische straling met zo'n korte golflengte dat lucht het kan absorberen. Alle experimenten met vacuümultraviolet moeten daarom in een vacuüm worden uitgevoerd.

De golflengte van vacuümultraviolet is tussen 10 en 200 nm.

Straling
o
Generaties van de materie

De quarks en de leptonen zijn in drie zogeheten generaties in te delen:

De deeltjes van elke rij verschillen in de elektrische lading. De massa is groter in elke volgende generatie.
We spreken bij zo'n viertal in één kolom van een generatie of familie van elementaire deeltjes. 

Alle zichtbare materie in het heelal bestaat uit eerste-generatiedeeltjes: up- en downquark en elektron. Dit komt doordat deeltjes van de tweede en derde generatie instabiel zijn: ze vervallen heel snel in deeltjes van de eerste generatie.

Kwantummechanica
Parabellum

De naam Parabellum wordt vaak gebruikt om een bepaald kaliber patroonmunitie voor pistolen en pistoolmitrailleurs aan te duiden: 9 mm Parabellum of kortweg 9mm Para. Dit kaliber staat ook bekend als 9 mm Luger, 9×19 mm of 9 mm × 19.

Deze patroon werd in 1902 door de Deutsche Waffen- und Munitionsfabriken (DWM) in Karlsruhe ontwikkeld en het Luger-pistool was in 1904 het eerste semiautomatische pistool dat voor patronen van dit kaliber was ingericht. Tot vandaag de dag is de patroon 9 mm Parabellum de meest gebruikte voor pistolen.

De naam is gevormd uit een Latijns gezegde, Si vis pacem, para bellum, dat vertaald wordt met Als je vrede wilt, bereid je dan voor op oorlog. 

Georg Luger noemde in 1898 zijn nieuwe patroon (kaliber 7,65 × 21,5 mm, waaruit in 1902 de 9 × 19 mm voortkwam) 'Parabellum' opdat hij zich van twee zaken kon vergewissen. Ten eerste zou het merendeel van de hoger opgeleide Europeanen onmiddellijk de referentie naar para bellum begrijpen. Ten tweede omschrijft Parabellum de bewonderenswaardige rol die Luger met zijn ontwerpen voor had, een militair dienstpistool én bijbehorende munitie.

In februari 1900 werd door de Deutsche Waffen- und Munitionsfabriken (DWM) het woord 'Parabellum' als merknaam gedeponeerd. Het telegramadres van DWM was destijds Parabellum-Berlin.

Vuurwapentechniek
Shaker (testapparaat)

Een shaker is een apparaat dat in de techniek gebruikt wordt om het trillingsgedrag van materialen of constructies te onderzoeken. 

Er bestaan elektrodynamische shakers en hydraulische shakers.

De elektrodynamische shakers bestaan uit een spoel die in een permanent magneetveld op en neer kan bewegen. Door de spoel wordt met een toongenerator een elektrische wisselstroom gestuurd, waardoor deze afwisselend het magneetveld uitgeduwd of ingetrokken wordt. Aan de spoel zit de eigenlijke triltafel vast, waaraan het testobject wordt bevestigd.

Toepassingen
Kunstmanen worden voordat ze de ruimte worden ingeschoten op een shaker uitgebreid getest om te controleren of ze de trillingen die tijdens de lancering optreden kunnen doorstaan.
Bij modaalanalyse waarbij de eigentrillingen en eigenmodes van een constructie worden bepaald, gebruikt men shakers die het gehele frequentiespectrum doorlopen.
Ook bij het testen van vliegtuigvleugels worden shakers gebruikt om het kritische fluttergedrag te kunnen voorspellen en ongelukken daarmee te voorkomen.

Akoestiek
Gereedschap
Mesozoïcum

Het geologisch tijdvak Mesozoïcum (afgeleid van Grieks: μέσος (mésos) = midden; ζώω (zóo) = leven: "tijdperk van het midden-leven") of Secundair (verouderde naam) is een era in de geologische tijdschaal (of een erathem in de stratigrafie), die duurde van 252,2 ± 0,5 miljoen jaar (Ma) tot 66,0 Ma. Het wordt onderverdeeld in de periodes (van vroeg naar laat) Trias, Jura en Krijt.

De era voorafgaand aan het Mesozoïcum heet het Paleozoïcum, de era erna Cenozoïcum. Deze drie era's samen vormen het eon Fanerozoïcum.

Paleogeografie 
Aan het begin van het Mesozoïcum lagen de continenten nog verenigd in één grote landmassa, het supercontinent Pangea. In de loop van het Mesozoïcum bewogen ze uit elkaar, waarbij de huidige continenten ontstonden. Desondanks zaten ook aan het einde van het Mesozoïcum Australië en Antarctica nog aan elkaar vast en was de Atlantische Oceaan slechts half zo breed als tegenwoordig. Tussen Eurazië en Afrika lag de tegenwoordig verdwenen Tethysoceaan.

In het begin van het Mesozoïcum steeg het zeeniveau om gedurende de hele era relatief hoog te blijven. Grote delen van de continenten waren bedekt met ondiepe zeeën, zoals de Krijtzee die een groot deel van Noord-Europa bedekte.

Leven 
Het Mesozoïcum begon met de Perm-Trias-massa-extinctie, de grootste massa-extinctie aller tijden. De fauna van het Mesozoïcum was daarom zeer verschillend van die van het eraan voorafgaande Paleozoïcum. Tijdens het Perm, de laatste periode van het Paleozoïcum, was de flora op een meer geleidelijke manier drastisch veranderd zodat ook de plantenwereld van het Mesozoïcum zeer verschilde van die van het Paleozoïcum. Omdat deze overgang eerder plaatsvond dan de overgang tussen de twee era's gebruiken paleobotanici wel een alternatieve indeling in Paleofyticum (het tijdperk voor de overgang) en Mesofyticum (het tijdperk erna).

De flora in het Mesozoïcum werd beheerst door coniferen en varens. Tijdens het Krijt verschenen de eerste bedektzadigen, planten die bloemen dragen.

Het Mesozoïcum is bekend als het tijdperk van de dinosauriërs, die tijdens het Trias ontstonden en vooral in het Jura en Krijt het land domineerden. Andere reusachtige reptielen leefden in het water (zoals ichthyosauriërs of plesiosauriërs) of in de lucht (pterosauriërs). Primitieve zoogdieren (waarschijnlijk ontstaan in het Trias) en de eerste vogels speelden een grotendeels ondergeschikte rol. Andere uitgestorven groepen dieren uit het Mesozoïcum zijn bijvoorbeeld ammonieten, rudisten of belemnieten. Samen met de dinosauriërs stierven deze groepen uit tijdens de Krijt-Tertiair-overgang 66,0 miljoen jaar geleden. Waarschijnlijk werd dit veroorzaakt door een grote meteorietinslag.

Zie ook 
 Trias
 Jura (periode)
 Krijt (periode)
 geschiedenis van de Aarde

Geologisch tijdperk
Cenozoïcum

Het Cenozoïcum is de laatste era uit de geologische geschiedenis tussen 66,0 miljoen jaar (Ma) geleden en nu. Het wordt onderverdeeld in de Systemen/Perioden en Series/Tijdvakken:

 Kwartair: (2,588 Ma - heden)
 Holoceen (0,0117 Ma - heden)
 Pleistoceen (2,588 Ma - 11,7 ka)
 Neogeen: (23,03 - 2,588 Ma)
 Plioceen (5,333 - 2,588 Ma)
 Mioceen (23,03 - 5,333 Ma)
 Paleogeen: (66,0 - 23,03 Ma)
 Oligoceen (33,9 - 23,03 Ma)
 Eoceen (56,0 - 33,9 Ma)
 Paleoceen (66,0 - 56,0 Ma)

De benaming Cenozoïcum is afgeleid van twee Oudgriekse woorden, καινός (kainos, nieuw) en ζωή (zoè, leven) en betekent daarmee 'tijdperk van het nieuwe leven'.

Begrippen 
 Een oude onderverdeling van het Cenozoicum is die in Tertiair en Kwartair. Bij een vorige revisie van de geologische tijdschaal is het begrip 'Tertiair' verlaten en vervangen door Neogeen en Paleogeen. Ondanks deze verandering wordt het begrip Tertiair nog steeds zeer veel gebruikt.
 De era, voorafgaand aan het Cenozoïcum, heet het Mesozoïcum.

Zie ook 
 Geologisch tijdperk

Geologisch tijdperk
Kaliber (wapen)

De term kaliber duidt bij vuurwapens de diameter van de kogel of het projectiel aan. Deze diameter kan zowel worden uitgedrukt in millimeter als in inch. Ook de inwendige diameter van de loop of schietbuis van het wapen wordt met deze term aangeduid.

Bijvoorbeeld: het kaliber 5,56 × 45 mm NATO is hetzelfde als het .223 inch kaliber. Het tweede getal in het NATO-kaliber duidt de lengte van de patroonhuls aan. Let op: 0,223 inch is 5,66 millimeter. Het verschil (0,1 mm) wordt veroorzaakt doordat men in de Verenigde Staten het kaliber meet tussen de trekken (groeven) in de loop en in Europa tussen de velden (de stukken tussen de groeven). De Europese bepaling zal dus altijd een fractie kleiner uitvallen.

Voor de kalibers van hagelgeweren wordt weer een afwijkende methode gebruikt. Hierbij geeft het kaliber het aantal ronde kogels aan dat uit een Engels pond lood kan worden gehaald. In de loop van een Kaliber 12 (12-Gauge) past dus een ronde kogel die 1/12 is van een Engels pond lood. Waar het getal de diameter van de kogel aangeeft betekent een groter getal een grotere kogel. Bij de methode voor hagelgeweren is dit dus andersom. Hoe groter het getal, hoe kleiner de kogel. Immers: hoe meer kogels men maakt uit een pond, hoe kleiner deze kogels worden.

Bij bepaalde typen artillerie wordt de lengte van de loop van het wapen uitgedrukt als aantal kalibers met de uitdrukking: "Lang ...". De looplengte is dan te berekenen door het aantal kalibers te vermenigvuldigen met de projectieldiameter. Een 120 mm Kanon Lang 50 (meestal afgekort tot: L/50 - dezelfde afkorting als in het Engels, Frans en Duits) heeft dus een lengte van zes meter.

Het meetinstrument waarmee de inwendige diameter van de loop (van geschut en andere vuurwapens) wordt gecontroleerd wordt ook kaliber genoemd.

Hetzelfde kaliber, maar dan anders 
Veel patronen hebben in de loop van de tijd een zekere naamsbekendheid gekregen. Zo is de .44 Special gebaseerd op de .44 Russian die op zijn beurt weer gebaseerd was op de .44 American. De naam .44 is gebleven maar de feitelijke diameter van de patroon is tegenwoordig 0,429 inch. Het nominale kaliber wijkt in dit geval dus af van het feitelijke kaliber.

Andere maatstaven 
Tot halverwege de 19e eeuw werd de maat van (kanons)kogels aangegeven in het (ijzer-)gewicht. In Holland gebruikte men meestal Amsterdamse ponden van 494 gram. Ook de kanonnen werden daarmee aangeduid, een 24-ponder bijvoorbeeld.

Trivia 
 Kaliber heeft ook de meer algemene betekenis van grootte, zo kan men bijvoorbeeld spreken van een groot of fors kaliber politicus, boormachine, conifeer of koelkast.
 De uitdrukking ze zijn van hetzelfde kaliber betekent: ze hebben hetzelfde karakter, dezelfde kwaliteiten, meestal in positieve zin.

Vuurwapentechniek
Functiewaardering

Functiewaardering is het indelen van functies in een rangordening, op basis van de relatieve zwaarte van de functie.

Er bestaan verschillende methoden voor functiewaardering. Vrijwel altijd is een functiewaarderingsmethode eigendom van een systeemhouder, een adviesbureau, dat tijd en geld besteed heeft aan het ontwikkelen van de methode en vervolgens aan het onderhouden en verbeteren ervan. Er zijn vele namen en afkortingen waaronder systemen toegepast worden, soms algemeen, soms met een bedrijfsnaam er in verwerkt en soms ook specifiek geënt op een bepaalde organisatie of bedrijfsvorm.

Voordat een functie gewaardeerd kan worden, wordt deze beschreven. In de functiebeschrijving wordt gelet op een aantal punten. Het gehanteerde functiewaarderingssysteem bepaalt naar welke aspecten/punten er met name gekeken wordt, onder andere: 
 kennis / opleiding
 leidinggeven
 contacten (intern, extern)
 afbreukrisico / verantwoordelijkheden
 bewegingsvaardigheid / fysieke aspecten
 zelfstandigheid

De meeste functiewaarderingssystemen werken met puntenscores die bepalen in welke klasse de functie thuishoort (het niveau). Op basis van de klasse wordt vervolgens bepaald welke loonschaal bij de functie hoort. In het algemeen is het zo, dat hoe hoger de klasse is, hoe hoger de loonschaal (en het bijbehorende salaris) is. Het feitelijke salaris is echter van meer omstandigheden afhankelijk dan alleen het niveau van de functie, bijvoorbeeld leeftijd van de werknemer, ervaring van de werknemer, voltooide extra opleidingen of juist een gebrek aan voldoende opleiding.

Humanresourcemanagement
Geluidstrilling

Geluidstrillingen zijn de trillingen van de atomen of moleculen van het medium waar het geluid zich in voortplant.

Deze trillingen treden op in dezelfde richting als die waarin het geluid zich voortplant. Geluid plant zich dus voort als een longitudinale golf, dit in tegenstelling tot licht of watergolven, die zich manifesteren als een transversale golf.

De geluidstrillingen die in de lucht optreden veroorzaken een trilling in het trommelvlies, die via het middenoor in het slakkenhuis terechtkomt, waarna het gehoord wordt als geluid.

De gekwantiseerde longitudinale trillingen die in vaste stoffen optreden bij zeer hoge frequenties worden fononen genoemd.

Akoestiek
Patroon

Patroon (munitie)
 Patroon (vorm), herhaalde vaste vorm
 Patroontekenen, ontwerp voor kleding
 Patronage, hogergeplaatste of patroon
 Beschermheilige
 Leermeester
 Patroon (bestuurder), een bestuurder in de voormalige kolonie Nieuw-Nederland
 Werkgever in België
 Ontwerppatroon, in de informatica
Kosmos

heelal of kosmos
Kosmos (satelliet), het Russische onbemande Kosmos ruimtevaartprogramma
Kosmos (motorfiets), een Italiaans historisch motorfietsmerk
Kosmos Airlines, een Russische luchtvaartmaatschappij 
Franckh-Kosmos, een Duitse fabrikant van spellen en puzzels, onder andere Kolonisten van Catan
De Kosmos, een voormalig new age-centrum in Amsterdam
Gebouw Kosmos, een rijksmonumentaal pand op het Koningsplein te Amsterdam dat in 2007 gekraakt is
Kosmos Uitgevers, een Nederlandse uitgeverij
Vakantiedomein Kosmos op de Rodeberg, bij het Belgische dorp Westouter.
Kosmos (boek), aardrijkskundig boek door Alexander von Humboldt
Kosmos (Vondelpark), beeld van Wim van Hoorn in het Vondelpark

Zie ook
Cosmos (doorverwijspagina)
Kernfysica

Kernfysica is het natuurkundig vakgebied dat de kern van het atoom in zijn samenhang bestudeert. Als de aandacht op het hele atoom gericht is, en dan met name de elektronenbanen, spreekt men van atoomfysica. De studie van losse atoomkerndeeltjes is het vakgebied van de deeltjesfysica.

Geschiedenis van de kernfysica 
De kernfysica ontwikkelde zich vanaf 1896, na de ontdekking van de radioactiviteit door Henri Becquerel, en de ontdekking van het elektron door Joseph Thomson, een jaar later. Thomson stelde aan het begin van de twintigste eeuw een atoommodel voor, waarin de negatief geladen elektronen zich binnen het atoom vrij konden bewegen, door een positief geladen pudding. Rond 1900 werden de alfa-, bèta- en gammastraling ontdekt. In de jaren die volgden werd de radioactiviteit grondig bestudeerd door onder anderen Pierre Curie en Marie Curie, en door Ernest Rutherford, Hans Geiger en Ernest Marsden.

In 1911 postuleerde Ernest Rutherford het bestaan van de atoomkern, als verklaring voor de resultaten van het Geiger-Marsden-experiment uit 1909, en stelde een nieuw atoommodel voor als alternatief voor het model van Thomson. Deze ontdekking luidde een nieuw tijdperk in de natuurkunde in. In 1919 ontdekte Rutherford vervolgens het proton, en in 1932 toonde James Chadwick het bestaan van het neutron aan. In 1920 had Rutherford al het bestaan van een ongeladen, (elektrisch) neutraal kerndeeltje gesuggereerd.

In 1935 publiceerde Hideki Yukawa zijn theorie over de sterke kernkracht, die de nucleonen in de kern bij elkaar houdt. Samen met het model van de elektronenschillen rond de atoomkern was het moderne atoommodel in 1935 vrijwel compleet.

Onderwerpen binnen de kernfysica

Bouw van een kern
 nucleair schillenmodel
 Isotopen
 isotonen
 isobaren
 spin

Kernprocessen
 radioactiviteit
 kernsplijting
 kernfusie

Elementaire deeltjes
 sterke kernkracht
 zwakke kernkracht
 kosmische straling
 antimaterie
 resonanties

Nucleaire Astrofysica
 Big Bang
 deeltjesinteractie in het vroege heelal
 stellaire nucleosynthese

Toepassingen van de kernfysica 
 Kernspinresonantie-spectroscopie
 MRI scans
 Mössbauereffect 
 Kernenergie
 Kernwapens

Buitenlandse studenten die in Nederland kernfysica studeren, of een andere studie waardoor ze in aanraking kunnen komen met nucleaire proliferatie-gevoelige informatie, moeten bij de overheid een ontheffing aanvragen.

Bronnen
 Alonso, M. & Finn, E.J. Fundamentele Natuurkunde 5: Kernfysica, Agon Elsevier, 1972 ISBN 90 10 10340 4
 Krane, K.S. Introductory Nuclear Physics, Wiley & Sons, New York, 1988 ISBN 978-0471805533
Chocoladefondue

Chocoladefondue is een zoet nagerecht. Het is een variant van fondue, waarbij stukjes fruit of marshmallows in chocolade worden gedoopt, die in de fonduepan langzaam is gesmolten.

De chocolade wordt bij het smelten gemengd met wat room. Naar keus kan pure chocolade, melkchocolade of witte chocolade worden gebruikt.

Omdat chocolade een laag smeltpunt heeft, kan een warmtebron met een lage capaciteit gebruikt worden. Als de chocolade eenmaal is opgewarmd, is een theelichtje voldoende om de gesmolten chocolade op temperatuur te houden. Mits onder toezicht is chocoladefondue geschikt om door jonge kinderen te worden gegeten.

Nederlands gerecht
Chocolade
Aalscholvers

Aalscholvers (Phalacrocoracidae) zijn een familie van vogels  uit de orde van de Suliformes. De familie telt 42 soorten.

Kenmerken 
De meeste soorten hebben een zwart verenkleed, dat door de losse structuur vrij gemakkelijk nat wordt. De lichaamslengte varieert van 50 tot 100 cm.

Leefwijze 

Aalscholvers zijn vrij grote zwemvogels die voornamelijk van vis leven. Ze hebben een lange snavel met aan de bovenzijde een haakvormige punt die uitsteekt tot over de onderzijde. Een grote, ook in Nederland voorkomende soort, de gewone aalscholver (Phalacrocorax carbo) heeft in de broedtijd, per paar (dus twee volwassen vogels) dat de zorg heeft voor een nest met drie halfwas jongen, ongeveer 2 kg vis nodig. De maag van een volwassen aalscholver kan maximaal 700 gram vis bevatten. Buiten de broedtijd is de dagelijkse voedselbehoefte van een aalscholver lager dan 1000 gram per vogel. Na het vissen staan ze lange tijd met uitgespreide vleugels, vermoedelijk om ze te drogen.

Verspreiding en leefgebied 
Ze komen wereldwijd voor langs de zeekusten en de grotere meren en rivieren, uitgezonderd in gedeelten van noordelijk Canada, noordelijk Azië en sommige eilanden in de Grote Oceaan. Ze leven in groepsverband en broeden in kolonies op rotskusten of in bomen. Sommigen zijn aan zee gebonden, terwijl anderen beperkt zijn tot zoet water. Er zijn ook soorten, die zowel bij zoet als zout water voorkomen.

Taxonomie 
Over de indeling in zowel soorten als in geslachten is geen consensus.
 De IOC World Bird List onderscheidt 42 soorten in zeven geslachten. Andere, meestal oudere, bronnen behandelen alle soorten in één geslacht (Phalacrocorax).

Lijst van geslachten 
De volgende geslachten zijn bij de familie ingedeeld:
 Gulosus een monotypisch geslacht: kuifaalscholver (Gulosus aristotelis)
 Leucocarbo Bonaparte, 1856 (16 soorten die voorkomen op het Zuidelijk Halfrond, meestal met roze poten en een witte buik, maar verder onderling sterk verschillend in grootte en uiterlijk)
 Microcarbo Bonaparte, 1856 (5 kleine soorten aalscholvers met een relatief korte snavel. Ze komen voor in Australië, maar ook in de Oude Wereld. De meeste soorten hebben zwarte poten en een overwegend zwart verenkleed). 
 Nannopterum Sharpe, 1899 (3 soorten)
 Phalacrocorax Brisson, 1760 (12 soorten, vaak wordt de hele familie nog beschreven als soorten binnen dit geslacht.)
 Poikilocarbo een monotypisch geslacht: roodpootaalscholver (Poikilocarbo gaimardi)
 Urile
Chocolademelk

Chocolademelk is een vloeibaar zuivelproduct gemaakt van melk, suiker en cacaopoeder dat vaak warm wordt gedronken. Commercieel is ook koude, kant-en-klare chocolademelk verkrijgbaar, net als chocolademelkpoeder.

Vereisten in Nederland 
Volgens de Nederlandse Warenwet moet chocolademelk uit koemelk worden bereid, waaraan cacaobestanddelen worden toegevoegd. Het melkvetgehalte moet ten minste 2,5% bedragen.

Varianten 
Varianten van chocolademelk kunnen gemaakt worden door gebruik van slagroom in plaats van een deel van de melk. Ook maakt men wel een zwaardere vorm van chocolademelk door het gebruik van gesmolten chocolade in plaats van het magerder cacao. Tote Tante is een variant met rum. In een andere variant wordt witte chocolade gebruikt in plaats van (producten met) cacaopoeder.

Zie ook 
 Chocomel
 Fosco
 Warme chocolademelk

Zuiveldrank
Niet-alcoholische drank
Cacao
Brandspiritus

Brandspiritus, meestal kortweg spiritus genoemd, is een mengsel van alcohol, water en diverse toevoegingen.

Spiritus wordt gebruikt als schoonmaakmiddel en als brandstof. Brandspiritus bestaat grotendeels uit ethanol. Er is een giftige stof aan toegevoegd (meestal methanol), om de alcohol te denatureren (ongeschikt te maken voor consumptie). Daarnaast bevat het een blauwe kleurstof en een geurstof om de zo behandelde alcohol goed herkenbaar te maken. Ook bevat het een braakmiddel voor het geval iemand de spiritus toch binnenkrijgt. Over zo behandelde alcohol hoeft dan geen accijns te worden betaald. De samenstelling van brandspiritus is doorgaans: 85% ethanol, 10% water, 3% methanol, 1% aceton en 1% pyridine (een geurstof) plus een blauwe kleurstof. De verbrandingswaarde van spiritus is 18 × 109 J/m3 en de dichtheid 0,84 x 103 kg/m3.

Het woord spiritus is Latijn voor 'geest' en duidt erop dat spiritus snel verdampt.

Toepassingen 

Een spiritusbrander wordt gebruikt in gourmet- en fondue-stellen en warmhoudplaten. Dit type werkt heel eenvoudig. De vloeistof zit in een open bakje gevuld met steenwol, dat is afgedekt door een metalen gaasje. De spiritus kan worden aangestoken zonder ontploffingsgevaar of gevaar voor een steekvlam. Spiritus is wel gevaarlijk als hij direct vanuit de fles op een brandende of smeulende barbecue wordt gegoten.

Sommige spiritusbranders zijn voorzien van een luchtpompje om de spiritus te vergassen. Deze geven bij een gelijke hoeveelheid verbrand materiaal wat meer energie.

Kampeerders gebruiken een ander type brander, hierin wordt de alcohol vergast als het brandertje heet wordt. Dit levert een gelijkmatige ring van vlammetjes op.

Een primusbrander moet voorverwarmd worden met een beetje spiritus om de vergassing van petroleum of lampolie op gang te brengen.

In huishoudens wordt spiritus gebruikt bij het ramen lappen. Een scheut spiritus in het water zorgt dat het water niet bevriest en zorgt er ook voor dat er minder strepen achterblijven, al is een blauwe waas daarna wel waarneembaar op het glas.

Spiritus wordt ook gebruikt door schrijnwerkers om PVAc-houtlijm week te maken. Zo kunnen gelijmde houtverbindingen los gemaakt worden en meubelen worden gerestaureerd.

Omdat spiritus voor 85% uit ethanol bestaat, doodt het ook bacteriën. Het is daarom bruikbaar om voorwerpen te ontsmetten. Gebruik als medisch ontsmettingsmiddel van de huid is mogelijk, maar niet om wonden te behandelen.
Voor optimale werking is verdunning tot 70% noodzakelijk.

Gevaar
Bij gebruik van spiritus is voorzichtigheid geboden. De lichtblauwe vlam is in de buitenlucht of in een verlichte ruimte moeilijk te zien. Ook een plas gemorste spiritus is op veel ondergronden zoals tapijt, kleding, gras of asfalt onzichtbaar. Dan is het voor slachtoffers en hulpverleners moeilijk in te schatten waar de brandhaard is en waar het veilig is. Een blusdeken is het beste middel tegen spiritusbrand. Brandblussers blazen en kunnen dus vloeistof en damp verder verspreiden.

Zie ook
 Denatureren
 Spiritus (taalkunde), voor het Griekse leesteken

Brandstof
Mengsel
Alkanol
Chemisch bestrijdingsmiddel
Heterozygoot

Een organisme is heterozygoot voor een bepaalde eigenschap, als het twee verschillende vormen (allelen) van een gen heeft. Dit betekent dat het voor een bepaalde eigenschap die zich op een bepaalde plaats (locus) op de chromosomen bevindt, twee verschillende exemplaren heeft.

Kruisingen
Hieronder gaat het om heterozygoten met een dominant (A) en een recessief (a, a1 of a2) gen.

Tussen heterozygoten
 Ouders fenotypisch en genotypisch gelijk: Aa x Aa
 Geslachtscellen: A/a x A/a
 Nageslacht: 25% AA, 50% Aa, 25% aa

Als twee heterozygote organismen zich samen voortplanten, geven zij een van de twee allelen apart door zodat er verschillende combinaties voor hun nageslacht mogelijk zijn: er kunnen dan zowel homozygote als heterozygote nakomelingen ontstaan.

Als de ouders fenotypisch gelijke zijn, maar genotypisch ongelijk en heterozygoot:
 Ouders: Aa1 x Aa2
 Geslachtscellen: A/a1 x A/a2
 Nageslacht: 25% AA, 25% Aa1, 25% Aa2, 25% a1a2

Tussen homozygoot en heterozygoot
 Ouders: AA x Aa
 Geslachtscellen: A/A x A/a
 Nageslacht: 50% AA en 50% Aa
De heterozygote ouder geeft via zijn gameten in gelijke mate telkens een van de twee allelen door. Daardoor ontstaan er evenveel homozygote als heterozygote nakomelingen.

Zie ook 
 Autosoom
 Diploïdie
 Haploïdie
 Genoom
 Homozygoot
 Hybride (biologie)
 Imprinting (genetica)

Genetica
Homozygoot

Een organisme is homozygoot voor een bepaalde eigenschap als het twee identieke exemplaren van een gen (allelen) heeft in een chromosomenpaar. Dit kan tot stand komen als beide ouders hetzelfde allel voor een gen doorgeven aan hun nakomeling.

Als twee (identieke) homozygote organismen zich voortplanten, kunnen ze enkel dit gen doorgeven en is het nageslacht ook homozygoot.

Kruisingen

Tussen gelijke homozygoten
 Ouders: AA en AA
 Geslachtscellen: A/A x A/A
 Nageslacht: 100% AA

Tussen homozygoot en heterozygoot
 Ouders: AA en Aa
 Geslachtscellen: A/A x A/a
 Nageslacht: 50% AA en 50% Aa

Tussen ongelijke homozygoten
 Ouders: AA en aa
 Geslachtscellen: A/A x a/a
 Nageslacht: 100% Aa

Zie ook 
 Heterozygoot
 Autosoom
 Genoom
 Diploïdie
 Imprinting (genetica)

Genetica
Gameet

Een gameet (< Gr. gamos = huwelijk), geslachtscel of geslachtelijke voortplantingscel is een haploïde cel die dient voor de geslachtelijke voortplanting. De beweeglijke geslachtscellen van een mannelijk organisme zijn de zaadcellen en de meestal niet-beweeglijke geslachtscel van  een vrouwelijk organisme is de eicel.

Bij de meeste organismen zijn de mannelijke en vrouwelijke gameten duidelijk te onderscheiden door hun grootte (anisogamie): de vrouwelijke gameet is groot en bezit vaak reservestoffen (macrogameet), terwijl de mannelijke gameet veel kleiner is (microgameet).

Samensmelting van gameten
Als een eicel en een zaadcel samensmelten (de plasmogamie) vormen ze een zygote. Bij versmelting van twee kernen (de karyogamie) - het criterium voor seksuele voortplanting - ontstaat een diploïde cel die tot een nieuw organisme kan uitgroeien, drager van DNA van beide ouders.

Vorming van gameten
Voor de vorming van de haploïde geslachtscellen uit de normale diploïde cellen waaruit een organisme is opgebouwd gebruikt het een versie van de celdeling genaamd meiose. Bij meiose ontstaan uit één diploïde cel vier haploïde cellen. Elk van de resulterende gameten heeft een van de twee aanwezige chromosomen van ieder paar.

Bij dieren en de mens worden zaadcellen gemaakt in de testes (teel- of zaadballen), terwijl de eicellen in de ovaria gemaakt worden.

Typen gameten 
Afhankelijk van de beweeglijkheid en de zelfstandigheid worden verschillende typen gameten onderscheiden:
 zoögameten, planogameten: gameten met flagellen (onder andere bij veel algen)
 aplanogameten: amoeboide gameten zonder flagellen
 eicellen, oösferen: vrouwelijke, niet beweeglijke gameten (onder andere bij planten en dieren)
 spermatozoïden: mannelijke gameten met flagellen
 spermatiën: mannelijke, niet beweeglijke gameten (onder andere bij schimmels)
 spermakernen, generatieve kernen: mannelijk gameetkernen (onder andere bij bloemplanten)

Cel
Geslachtelijke voortplanting
Levenscyclus
Akropolis

Akropolis (of acropolis) (Oudgrieks: ) betekent in het Grieks het hoogste punt van de stad en is de naam die in de poleis gegeven werd aan de stadsburcht of citadel. Het woord wordt correct uitgesproken met de klemtoon op de eerste o.

De burchten hadden een strategische ligging; een bergachtige hoogte die laag genoeg was om vanuit de vlakte enigszins toegankelijk te zijn en hoog genoeg om gemakkelijk te worden verdedigd. Ze vormden de basis van waaruit de feodale heer (de "anax") het omringende gebied kon beheersen en beschermen (bijvoorbeeld Tiryns, Mycene).

De vorst bouwde er zijn burcht of paleis. De burgers nestelden zich aan de rand of de voet van de berg, waar zij in tijd van nood hun toevlucht konden zoeken. Op die manier ontwikkelden zich nederzettingen, die in bepaalde gevallen uitgroeiden tot machtige poleis (zoals Athene en Korinthe).

Na het verval van de Myceense vorstendommen verloren deze burchten (onder gewijzigde politieke en sociale verhoudingen) gaandeweg hun louter defensieve functie. Ze boden nog slechts in noodtoestanden een toevlucht voor de burgers. Een voorbeeld hiervan was de Akropolis van Athene bij de Perzische aanval in 480 v.Chr.. Toch bleef de militair onbelangrijk geworden akropolis voor de burgerij haar waarde behouden als bakermat van de gemeenschap en zetel van de goddelijke machten, onder wier bescherming de polis was gegroeid.

De bebouwde bergtoppen bleven ook symbool van politieke macht. Naarmate de democratie veld won, viel de nadruk meer en meer op de zich nu steeds uitbreidende benedenstad. De oude bovenstad, nu akropolis genoemd ter onderscheiding van de polis beneden, behield echter haar historisch prestige. Burchten en paleizen werden veelal door heiligdommen (tempels) vervangen. Vooral te Athene is dat het geval.

Hier en daar behield een akropolis nog lang een militair-strategische betekenis en verscheidene burchtheuvels herwonnen zelfs in de late oudheid en de Middeleeuwen hun oorspronkelijke rol van militaire vesting (zoals die van Korinthe, waar Byzantijnen, kruisvaarders, Venetianen en Turken hun versterkingen bouwden op de oude burcht).

Naast de algemene benaming "akropolis" treffen we in sommige steden ook specifieke namen aan:
 Larissa, voor de burcht van Argos, (volgens Homerus);
 Pergama voor die van Troje;
 Cadmia voor die van Thebe;
 Acrocorinthus voor die van Korinthe.

Resten van een akropolis zijn onder meer te zien in Lindos (op het eiland Rhodos), Korinthe en Pergamum, maar vooral beroemd is die van Athene. In modern spraakgebruik is "akropolis" trouwens in het bijzonder de aanduiding voor de burchtheuvel van Athene.

Zie ook 
 polis (stad)

Griekse oudheid
Kasteel
Shell

Shell (bedrijf), oliemaatschappij.
Shell Pernis, raffinaderijcomplex van de Shell plc
Shell Moerdijk, petrochemisch bedrijf op het Industrieterrein Moerdijk
Shell (informatica), programma dat een schil vormt rondom een groep andere programma's
 Shell (stad), een stad gesticht in Ecuador ter oliewinning door Nederlands multinational Shell
Curcumine

Curcumine is een gele kleurstof. De kleurstof wordt door extractie bereid uit geelwortel, de wortelstokken van de kurkumaplant Curcuma longa.

Synthese
Naast extractie uit de plant kan curcumine ook synthetisch bereid worden door de condensatiereactie van acetylaceton (2,4-pentaandion) met twee moleculen vanilline. Als katalysator gebruikt men een primair of secundair amine.

Het diketon acetylaceton moet in de enolvorm voorkomen, zodat de condensatie alleen aan de methylgroepen aan de uiteinden van het molecule plaatsgrijpt. Dit verkrijgt men door een boorcomplex te vormen van het diketon met boorzuur of een andere boorverbinding. Het water dat tijdens de reactie gevormd wordt, moet ofwel afgedestilleerd worden (met behulp van een Dean-Stark-apparaat) ofwel afgevangen met booroxide of een alkylboraat of -fosfaat, om te vermijden dat het water reageert met het diketoncomplex.

Voeding 
Curcumine is door de Europese wetgeving goedgekeurd als voedingsadditief met E-nummer E100. Het komt voor in het specerij kurkuma of koenjit in de Indonesische en Indiase keuken en is de basis van wat onder de naam kerrie bekend is geworden. De concentratie van curcumine in puur curcumapoeder, verkocht voor het gebruik als keukenkruid, ligt rond de 3,14%.

Medisch 
Er is veel in vitro onderzoek en dierexperimenteel onderzoek gedaan naar de mogelijk gezondheidsbevorderende en genezende werking van curcumine, maar desondanks heeft curcumine in de dagelijkse medische praktijk geen plaats vanwege het ontbreken van bewijzen omtrent de werkzaamheid. Doordat curcumine nauwelijks wordt opgenomen via de darm en bovendien binnen enkele minuten wordt afgebroken als het in de bloedbaan terechtkomt, komt het stofje niet in bruikbare hoeveelheden in de weefsels en organen terecht: curcumine is dus niet biologisch beschikbaar.

Cosmetica 
In cosmetica wordt het gebruikt als kleurstof voor onder andere zeep. De INCI-code is CI75300.

Externe link 
  MSDS van curcumine

Voedingskleurstof
Cosmetica-ingrediënt
Plantenkleurstof
Geconjugeerd systeem
Enon
Fenolderivaat
Anisolderivaat
Antioxidant
Arte povera

De term arte povera (arme kunst) werd voor het eerst gebruikt in 1967 door de Italiaanse kunstcriticus Germano Celant om het werk van een aantal jonge kunstenaars te beschrijven die installaties maakten met eenvoudige materialen. Arte povera was een invloedrijke kunststroming in de jaren zeventig met raakvlakken aan de internationale fenomenen zoals land art, minimal art en conceptuele kunst. De kunstenaars waren afkomstig uit Genua, Turijn, Rome en Milaan.

De essayist Germano Celant zette de principes van de kunststroming uiteen in Arte Povera uit 1969 en was er uiteraard de grote promotor van. Arte povera wilde een verdere evolutie zijn van op-art en popart en wees zowel het 'schilderij-object' af van de eerste als de 'wijze van naar buiten treden' van de laatste. Deze kunstvorm wilde aansluiting zoeken zowel bij het Amerikaanse neo-dadaïsme als bij het Franse nouveau réalisme. Door het kunstwerk als verhandelbaar 'product' te ontkennen, ontstonden kortstondige creaties in vergankelijke materialen en op tijdelijke plaatsen.

Kunstenaars 
Tot de meest Italiaanse vertegenwoordigers van de stroming behoren:

Ook de volgende kunstenaars worden soms genoemd:
 Carl Andre, Joseph Beuys, Walter De Maria, Marinus Boezem, Jan Dibbets, Ger van Elk, Richard Long.

Literatuur 
 Germano Celant: Art povera. conceptual, actual or impossible art?, Milaan / Londen, 1969 ISBN 0289797446
 Germano Celant: The Knot arte povera. ..., Allemandi, Turijn, 1985 ISBN 8842200379

Zie ook 
 Cucina povera

Kunststroming
Hedendaagse kunst
Piet Dankert

Pieter (Piet) Dankert (Stiens, 8 januari 1934 – Perpignan, 21 juni 2003) was een Nederlands politicus, lid  van de PvdA.

Loopbaan
Na de hbs behaalde Dankert zijn onderwijsgraad aan de Rijkskweekschool in Leeuwarden. Hij studeerde geschiedenis aan de Vrije Universiteit Amsterdam. Dankert was van 1960 tot 1963 werkzaam als leraar geschiedenis aan gymnasia in Gouda en Gorinchem. Vervolgens was hij werkzaam voor het Koos Vorrink Instituut van de PvdA. In de periode 1962/63 maakte hij deel uit van het partijbestuur van de PvdA. Hij was voorzitter van de Federatie van Jongerengroepen van de Partij van de Arbeid (FJG) (1962/64) en voorzitter van de Nederlandse Politieke Jongeren Contact Raad (1964/65). In 1965 volgde hij Max van der Stoel op als internationaal secretaris binnen het partijbestuur wat hij bleef tot 1971. Hij werd in 1968 lid van de Tweede Kamer. Daar was hij woordvoerder voor Buitenlandse Zaken en Defensie en een pleitbezorger van de verdere Europese eenwording in de Europese Unie. Eind jaren zeventig stapte hij over naar het Europees Parlement, waarvan hij van 1982 tot 1984 voorzitter was. In het kabinet-Lubbers III (1989-1994) was hij staatssecretaris voor Europese Zaken. Nadien werd hij weer lid van het Europees Parlement.

Dankert profileerde zich daar onder meer als begrotingsspecialist en had zitting in de parlementaire Assemblees van de Raad van Europa, de NAVO en de West-Europese Unie. Tijdens zijn laatste termijn als Europees parlementslid ijverde hij onder meer voor de toetreding van Turkije tot de Europese Unie.

Functies
 lid Tweede Kamer; 6 februari 1968 - 10 juni 1981
 lid Europees Parlement; 17 juli 1979 - 6 november 1989
 voorzitter Europees Parlement; 19 januari 1982 - 24 juli 1984
 staatssecretaris van Buitenlandse Zaken (Europese Zaken); 7 november 1989 - 15 juli 1994
 lid Europees Parlement; 19 juli 1994 - 20 juli 1999

Trivia
 In 1992 speelde Dankert mee in de kinderserie Bassie & Adriaan: De Geheimzinnige Opdracht, ook bekend als Bassie en Adriaan op reis door Europa. Als staatssecretaris van Europese Zaken legde hij uit waarom Bassie en Adriaan door alle toenmalige landen van de EEG reisden voor een geheimzinnige opdracht. Dat was om de kinderen meer te laten leren over Europa. In elk toenmalig EEG-land was een opdrachtgever aangesteld en Dankert was de Nederlandse opdrachtgever. Deze laatste scène waar in hij dit deed werd opgenomen voor de deur van het toenmalige gebouw van het ministerie van Buitenlandse Zaken aan de Bezuidenhoutseweg 67 in Den Haag. 

Nederlands Europarlementariër
Nederlands staatssecretaris
Nederlands acteur
PvdA-politicus (Nederland)
Tweede Kamerlid
Voorzitter van het Europees Parlement
Gastheer (biologie)

Een gastheer of waard is in de biologie een organisme dat een ander organisme in of op zich draagt, zoals bij symbiose en parasitisme. 

In de regel heeft een gastheer geen voordeel bij de samenwerking, maar hij heeft ook niet altijd last van zijn gast, die soms alleen gebruik maakt van een gastheer om zich te laten vervoeren. Een voorbeeld hiervan zijn parasitaire mijten die weleens op insecten gevonden worden. Ze laten zich slechts vervoeren naar bijvoorbeeld het nest of een mesthoop, om vervolgens over te springen op een andere gastheer, die soms wel geparasiteerd wordt. Bastaardschorpioenen, een groep van 1 à 2 millimeter lange spinachtigen, verplaatsen zich uitsluitend met andere insecten, en breiden op deze manier hun habitat uit.

Tussen gastheer en gast kunnen verschillende relaties bestaan, bijvoorbeeld parasitisme, dat schadelijk is voor de gastheer, of mutualistische symbiose, waarbij beide partijen profiteren. In het laatste geval is er niet altijd sprake van gastheer en gast, en kan er sprake zijn van gelijkwaardigheid. Bij commensalisme werken twee verschillende organismen weliswaar samen, maar kunnen ze ook zonder elkaar.

Parasieten echter kunnen niet bestaan zonder gastheer, en hebben soms zelfs verschillende gastheren nodig voor hun ontwikkeling. Zo hebben veel lintwormen achtereenvolgens twee, sommige zelfs drie gastheren. Een gastheer waarin geen geslachtelijke voortplanting van de parasiet plaatsvindt, wordt dan de tussengastheer genoemd.

Teken hebben in hun ontwikkeling van larve via nimf tot imago meestal drie gastheren, en omdat ze, in tegenstelling tot bijvoorbeeld lintwormen, schadelijke bacteriën bij zich dragen, kunnen ze ziekten overbrengen van de ene gastheer naar de volgende.

Zie ook 
 Tussengastheer
 Waardplant
 Gastheer (persoon)

Parasiet
Symbiose
Trosaardbeispinazie

Trosaardbeispinazie of aardbeimelde (Blitum capitatum, synoniem: Chenopodium capitatum) is een plant uit de amarantenfamilie (Amaranthaceae). 

De bladeren zijn bochtig ingesneden met lange afstaande tanden. De kleur ervan is lichtgroen. Aanvankelijk vormt de plant een rozet waaruit later verschillende stengels groeien. Kenmerkend voor trosaardbeispinazie zijn de rode schijnvruchten, die aan aardbeien doen denken. De schijnvruchten bestaan uit rood opgezwollen bloembekleedselen. De plant is overigens in het geheel niet verwant aan de aardbei. De planten komen uit het Middellandse Zeegebied en delen van Azië. In Nederland is hij in cultuur geweest, waarbij de plant op dezelfde manier bereid werd als spinazie. Door deze groente is hij verdrongen omdat de bladeren ervan gemakkelijker machinaal zijn te oogsten. Bij trosaardbeispinazie moeten deze van de stengel worden geplukt

Kenmerkend voor deze soort is dat de schijnvruchtjes in een schijnaar staan. In België als adventief bekend en in Nederland is hij in het wild geheel onbekend. Ingedeeld in het geslacht Blitum is de naam Blitum capitatum.

De zaaitijd voor deze planten is van maart tot juli, de zaaidiepte is 2 tot drie centimeter. Vanwege het decoratieve uiterlijk worden deze soorten weer meer toepast.

Toepassingen 
De bladeren hebben een hazelnotensmaak en kunnen zowel gekookt als rauw geconsumeerd worden. Ook de vruchtjes zijn eetbaar en hebben een bietachtige smaak. De zaadjes bevatten oxalaat. Het veelvuldig consumeren van de zaadjes kan leiden tot het ontstaan van nierstenen en het wordt daarom aangeraden om de zaadjes te ziften bij het gebruik van de plant in siroop, confituur of gelei.

Referenties

Externe link
 Verspreiding in Nederland FLORON

Amarantenfamilie
trosaardbeispinazie
Driehoeksgetal

Een driehoeksgetal is een type veelhoeksgetal. Een driehoeksgetal kan grafisch worden weergegeven door een aantal stippen in een gelijkzijdige driehoek die gelijkmatig met die stippen wordt gevuld. 

Aangezien drie stippen in de vorm van een gelijkzijdige driehoek kunnen worden gelegd, is het getal 3 dus een driehoeksgetal.

Het -de driehoeksgetal is het aantal stippen in een driehoek waarbij dan  stippen op één zijde liggen. 3 is daarmee het tweede (echte) driehoeksgetal. Het eerste tiental driehoeksgetallen bestaat uit de niet-negatieve gehele getallen:

In de figuur rechts worden de eerste zes weergegeven; de , het -de driehoeksgetal, telt daarbij niet mee.

Definitie 
Het -de driehoeksgetal  is de som van de gehele getallen  tot en met . In formule:

Met behulp van de somformule van Gauss volgt:

Dit is, geschreven als binomiaalcoëfficiënt:

Toelichting  
De binomiaalcoëfficiënt  is het aantal combinaties van 2 elementen uit een totaal van  elementen. Die combinaties kunnen als volgt onderverdeeld worden:

Element 1 van de   elementen wordt gekozen. Voor het tweede element resteren er dan nog  mogelijkheden. 
Element 1 wordt niet gekozen, maar wel element 2. In dat geval zijn er voor het tweede element nog  mogelijkheden. 
De elementen 1 en 2 worden niet gekozen, maar wel element 3. Dan zijn er voor het tweede element nog  mogelijkheden.
Zo voortgaande is te zien dat het totale aantal combinaties gelijk is aan:

Eigenschappen 
 Het -de driehoeksgetal is gelijk aan het aantal kanten in een volledige graaf met  knopen. 
 Een getal  is een driehoeksgetal dan en slechts dan als  een kwadraat is.
 De som van twee opeenvolgende driehoeksgetallen is een kwadraat, bijvoorbeeld .
 De som van de eerste  driehoeksgetallen is gelijk aan het -de tetraëdergetal. 
 Ieder natuurlijk getal, behalve 0, is te schrijven als som van ten hoogste drie driehoeksgetallen. Dit is bewezen door Gauss in 1796. Deze eigenschap is een bijzonder geval van de veelhoeksgetalstelling van Fermat. 
 De som van alle reciproque driehoeksgetallen is:

Dit volgt uit de telescoopsom:

Zie ook 
Driehoekskwadraatgetal

Figuratief getal
Huidcel

De huidcellen zijn de verschillende soorten cellen die de verschillende weefsels van de huid vormen. De huid beschermt het lichaam tegen uitdroging, onderkoeling, infecties en andere invloeden van buitenaf.

In de huidcellen wordt onder andere energie uit uv-straling opgenomen. Daarbij raakt vaak het DNA beschadigd, maar meestal worden beschadigde cellen uitgeschakeld. Pigmentcellen maken pigment aan om het DNA van de delende cellen in de onderste laag (de basale laag) tegen uv-schade te beschermen. Echter bij een overschot aan uv-straling kan er kanker ontstaan uit huidcellen. Dat heet dan huidkanker.

Celtypen in de opperhuid (epidermis) zijn:
 keratinocyten
 melanocyten
 langerhanscellen
 merkelcel

Cel
Histologie
Huid