alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Fermium

Fermium is een scheikundig element met symbool Fm en atoomnummer 100. Het is een vermoedelijk grijs of zilverkleurig actinide. Fermium is genoemd naar Enrico Fermi.

Ontdekking 

Fermium is in 1952 ontdekt door een team onder leiding van Albert Ghiorso. Zij ontdekten het metaal in het puin dat overgebleven was na de eerste test met een waterstofbom (Operation Ivy). Door de intense hitte en druk van de explosie was de isotoop fermium-255 ontstaan na het fuseren van een uraniumkern en 17 neutronen. Deze ontdekking werd in verband met de Koude Oorlog geheimgehouden tot 1955. Echter eind 1953 werd door fysici uit Stockholm al melding gemaakt van een onbekend element met 100 protonen en een massa van ongeveer 250 dat zij hadden geproduceerd door 238U te laten fuseren met 16O-ionen. Het team uit Stockholm claimde de ontdekking echter niet, maar later werd hun ontdekking geïdentificeerd als 250Fm.

Toepassingen 
Van fermium zijn geen toepassingen bekend.

Opmerkelijke eigenschappen 
Tot op heden zijn slechts zeer kleine hoeveelheden fermium geproduceerd en geïsoleerd. Er is relatief weinig over bekend. De enige oxidatietoestand die voor lijkt te komen in waterig milieu is +3.

Verschijning 
Van nature komt fermium op aarde niet voor. Het kan kunstmatig worden gemaakt in kernreactors door lichtere kernen zoals uranium en plutonium intensief te bombarderen met neutronen.

Isotopen 

Er zijn 17 radioactieve isotopen van fermium bekend. Met een halveringstijd van 100,5 dagen is 257Fm het stabielst. 253Fm en 252Fm hebben halveringstijden van respectievelijk 3 dagen en 25,39 uur. Alle andere isotopen hebben halveringstijden van minder dan 5,4 uur en het overgrote deel minder dan 3 minuten.

Toxicologie en veiligheid 
Over de invloed van fermium op organismen is niets bekend.

Externe links 

 

 
Elementenlijst
Transuraan
Mendelevium

Mendelevium is een scheikundig element met symbool Md en atoomnummer 101. Het is een vermoedelijk grijs of zilverkleurig actinide.

Ontdekking 
In 1955 is mendelevium voor het eerst gesynthetiseerd door Albert Ghiorso, Glenn Seaborg, Bernard Harvey en Greg Choppin. Zij produceerden 256Md door 253Es in een cyclotron te bombarderen met alfadeeltjes.

Het element is genoemd naar de Russische scheikundige Dmitri Mendelejev.

Toepassingen 
Er zijn geen toepassingen van mendelevium bekend.

Opmerkelijke eigenschappen 
Onderzoek heeft aangetoond dat mendelevium naast de voor actiniden gebruikelijke 3+ oxdatietoestand, ook stabiele 2+ toestand kent.

Verschijning 
Van nature komt mendelevium op aarde niet voor. Het kan in kleine hoeveelheden worden geproduceerd in nucleaire installaties door lichtere kernen zoals uranium of plutonium te bombarderen met neutronen.

Isotopen 

Er zijn vijftien isotopen van mendelevium bekend. De stabielste is 258Md met een halveringstijd van 51,5 dagen. 260Md en 257Md hebben een halveringstijd van respectievelijk 31,8 dagen en 5,52 uur. De overige isotopen hebben halveringstijden van minder dan 100 minuten.

Toxicologie en veiligheid 
Over de toxicologie van mendelevium is niets bekend.

Externe links 
 

 
Elementenlijst
Transuraan
Nobelium

Nobelium is een scheikundig element met symbool No en atoomnummer 102. Het is een vermoedelijk grijs of zilverwit actinide.

Ontdekking 
Nobelium is in 1958 voor het eerst geproduceerd door Albert Ghiorso, Glenn Seaborg, John R. Walton en Torbørn Sikkeland aan de Universiteit van Californië - Berkeley. Het team maakte hiervoor gebruik van de Heavy Ion Lineair Accelerator (HILAC) om curium te bombarderen met 12C ionen. Later werd hun ontdekking bevestigd door Russische onderzoekers van het Joint Institute for Nuclear Research in Doebna.

Een jaar eerder maakten wetenschappers van het Nobelinstituut in Stockholm al melding van een nieuw element met atoomnummer 102. Op basis hiervan werd de van het Nobelinstituut afgeleide naam nobelium door het IUPAC goedgekeurd.

Toepassingen 
Op kleinschalig onderzoek na zijn er geen toepassingen van nobelium bekend.

Opmerkelijke eigenschappen 
Doordat nobelium alleen in zeer kleine hoeveelheden geproduceerd kan worden, is er weinig over de eigenschappen bekend.

Verschijning 
Van nature komt nobelium op aarde niet in de vrije natuur voor. Het kan in kernreactoren worden geproduceerd door curium te bombarderen met koolstofkernen.

Isotopen 

Er zijn 13 nobeliumisotopen bekend. 259No is met een halveringstijd van 58 minuten het stabielst. Andere isotopen hebben aanmerkelijk kortere halveringstijden.

Toxicologie en veiligheid 
Over de toxicologie van nobelium is niets bekend.

Externe links 
 

 
Elementenlijst
Transuraan
Lawrencium

Lawrencium is een scheikundig element met symbool Lr en atoomnummer 103. Het is een vermoedelijk zilverwit of grijs actinide.

Ontdekking 

In 1961 werd lawrencium ontdekt door Albert Ghiorso, Torbjorn Sikkeland, Almon Larsh en Robert M. Latimer aan de Universiteit van Californië - Berkeley. Zij produceerden het element door 3 milligram californium te bombarderen met boorionen in de Heavy Ion Linear Accelerator (HILAC). Het hieruit ontstane element met een atoomnummer 103 en een massa van 257 verviel met een halveringstijd van 4,2 seconden onder uitstraling van alfadeeltjes weer uiteen.

Tot 1963 werd voor lawrencium het symbool Lw gebruikt, later werd dat veranderd in Lr. In augustus 1997 is de naam lawrencium officieel geratificeerd door de IUPAC tijdens een conferentie in Genève.

Lawrencium is genoemd naar Ernest Lawrence, de uitvinder van het cyclotron.

Toepassingen 
Van lawrencium zijn geen toepassingen bekend.

Opmerkelijke eigenschappen 
Er is vrijwel niets bekend over de chemische en fysische eigenschappen van dit element. Onderzoek verricht op enkele lawrenciumatomen heeft aangetoond dat het veel overeenkomst vertoont met andere actiniden. Opmerkelijk is dat lawrencium in het D-blok valt en dus ook zou passen in de reeks van de overgangsmetalen.

De meest voorkomende oxidatietoestand is +3.

Verschijning 
Op aarde komt lawrencium van nature niet voor.

Isotopen 

Tot op heden is er een achttal radio-isotopen van lawrencium bekend. 262Lr is daarvan met een halveringstijd van 3,6 uur het stabielst. De overige isotopen hebben halveringstijden in orden van minuten en seconden.

Toxicologie en veiligheid 
Over de toxicologie van lawrencium is niets bekend.

Externe links 
 

 
Elementenlijst
Transuraan
Rutherfordium

Rutherfordium is een scheikundig element met symbool Rf en atoomnummer 104. Het is een vermoedelijk grijs of zilverkleurig overgangsmetaal.

Ontdekking 

In 1964 is er door het Gezamenlijk Instituut voor Kernonderzoek in Doebna voor het eerst melding gemaakt van rutherfordium. Onderzoekers bombardeerden plutonium met versnelde neon-ionen. De Russische onderzoekers stelden Kurchatovium (naar Igor Koertsjatov) voor als naam voor het nieuwe element.
^{242}_{94}Pu + ^{22}_{10}Ne  ->  ^{260}_{104}Rf + 4^{1}_{0}n

De door de Russische onderzoekers toegepaste methode kon later niet worden gereproduceerd, maar in 1969 lukte het onderzoekers van de Universiteit van Californië - Berkeley wel om rutherfordium te produceren door californium-249 te bombarderen met koolstofkernen.
^{249}_{98}Cf + ^{12}_{6}C ->  ^{257}_{104}Rf + 4^{1}_{0}n

De Amerikanen stelden Rutherfordium voor als benaming. Vanwege de naamcontroverse stond het element bekend als unnilquadium (Unq), maar in 1997 werd de naam rutherfordium alsnog door het IUPAC geratificeerd. De naam is afgeleid van de Nieuw-Zeelandse wetenschapper Ernest Rutherford.

Toepassingen 
Van rutherfordium zijn geen toepassingen bekend.

Opmerkelijke eigenschappen 
Rutherfordium is een uiterst radioactief element waarvan het instabielste isotoop een halveringstijd heeft van 65 seconden. De praktische toepassing ervan is daardoor minimaal. Rutherfordium is het eerste element uit de reeks van transactiniden en behoort tot groep 4 van het periodiek systeem. Vermoedelijk vertoont het in chemisch opzicht veel overeenkomsten met hafnium.

Verschijning 
Op aarde komt rutherfordium niet in de vrije natuur voor.

Isotopen 

Alle rutherfordiumisotopen zijn kortlevend. De langstlevende isotoop is 265Rf met een halveringstijd van 13 uur.

Toxicologie en veiligheid 
Over de toxicologie van rutherfordium is niets bekend, maar omdat het een zwaar metaal betreft is het aannemelijk dat rutherfordium dezelfde toxische eigenschappen heeft als andere zware metalen. Overigens is de stralingstoxiciteit van rutherfordium waarschijnlijk groter dan de chemische toxiciteit.

Externe links 
 

 
Elementenlijst
Transuraan
Dubnium

Dubnium is een scheikundig element met symbool Db en atoomnummer 105. Het is een vermoedelijk grijs of zilverkleurig overgangsmetaal.

Ontdekking 
Dubnium is ontdekt in 1967 door onderzoekers van het Gezamenlijk Instituut voor Kernonderzoek in Doebna. Door americium-243 te beschieten met neon-22 ontstond er een element met 105 protonen.

^{243}_{95}Am +  ^{22}_{10}Ne -> ^{260}_{105}Db + 5^1_0n

In 1970 werd de ontdekking bevestigd door een Amerikaans team onder leiding van Albert Ghiorso aan de Universiteit van Californië, Berkeley met een andere synthese door beschieting van californium-249 met stikstof-15:
^{249}_{98}Cf + ^{15}_{7}N -> ^{260}_{105}Db + 4^1_0n

Over de naamgeving heeft enige tijd onduidelijkheid bestaan. De Amerikaanse en West-Europese wetenschappers opperden de naam hahnium en symbool Ha (naar de Duitse wetenschapper Otto Hahn), terwijl de Russische onderzoekers het op Dubnium hielden. Als tijdelijke naam is toen voor unnilpentium (symbool Unp) gekozen en in 1997 is door het IUPAC de naam dubnium aangenomen, naar de plaats Doebna, Дубна van het onderzoeksinstituut waar dubnium voor het eerst in geproduceerd.

Toepassingen 
Van dubnium zijn geen toepassingen bekend.

Opmerkelijke eigenschappen 
Over de chemische en fysische eigenschappen van dubnium is nauwelijks iets bekend. Vermoedelijk vertoont het overeenkomsten met tantalium, het buurelement in groep 5 van het periodiek systeem.

Verschijning 
Op aarde komt dubnium niet in de vrije natuur voor.

Isotopen 

Er zijn acht dubniumisotopen bekend. De meest stabiele isotoop is 268Db met een halveringstijd van 32 uur. De overige isotopen vervallen nog sneller. De isotopen vervallen naar lawrencium.

Toxicologie en veiligheid 
Over de toxicologie van dubnium is niets bekend.

Externe links 
 

 
Elementenlijst
Transuraan
Bohrium

Bohrium is een scheikundig element met symbool Bh en atoomnummer 107 (niet te verwarren met borium, met symbool B). Het is een vermoedelijk grijs of zilverkleurig overgangsmetaal.

Ontdekking 

Atomen van element 107 werden voor het eerst gemaakt in 1976 door een groep van Sovjet-wetenschappers onder leiding van Joeri Oganesjan in het Gezamenlijk Instituut voor Kernonderzoek in Doebna. Het betrof de isotoop 261Bh met een geschatte halveringstijd van 1-2 ms (latere metingen wijzen uit dat de halveringstijd van deze isotoop ca. 10 ms bedraagt). De atomen werden gemaakt door bismut-209 te beschieten met chroom-54:
 ^{209}_{83}Bi +  ^{54}_{24}Cr ->  ^{262}_{107}Bh +  ^{1}_{0}n

In 1981 was een Duitse groep onder leiding van P. Armbruster en G. Münzenberg van het Gesellschaft für Schwerionenforschung in Darmstadt in staat de resultaten van het Sovjet-team te bevestigen door de langer levende isotoop 262Bh te maken.

Naam
Er was een controverse over de naamgeving van de elementen 101 tot en met 109. Aanvankelijk noemde de IUPAC het element 107 voorlopig unnilseptium (met als symbool Uns). 

In 1994 kwam een comité van de IUPAC met de aanbeveling element 107 naar de Deense natuurkundige Niels Bohr te noemen, met de gebruikelijke uitgang -ium. De naam zou dan bohrium zijn, wat verwarring kan geven met element 5, dat boor of borium (zonder h) wordt genoemd. In het Engels is minder verwarring, doordat boor daar boron heet. De Duitsers stelden nielsbohrium voor, een naam die de Sovjets al hadden gesuggereerd voor element 105. De standaard is echter dat alleen de achternaam van een wetenschapper wordt gebruikt als zijn naam wordt gebruikt om hem te eren. Ondanks deze angst werd de naam bohrium voor element 107 in 1997 internationaal erkend.

Doordat bohrium snel vervalt en geen praktische toepassingen heeft, zal er in de praktijk weinig verwarring met borium zijn.

Toepassingen 
Er zijn geen toepassingen van bohrium bekend.

Opmerkelijke eigenschappen 
Vanwege de uiterst korte halveringstijden van de bohriumisotopen is het nauwelijks mogelijk om onderzoek te doen naar de chemische en fysische eigenschappen.

Verschijning 
Op aarde wordt bohrium van nature niet aangetroffen.

Isotopen 

Het langstlevende bohriumisotoop is 274Bh met een halveringstijd van 40 s. Andere isotopen zijn 270Bh en 272Bh met halveringstijden van respectievelijk 30 en 9,8 s.

Toxicologie en veiligheid 
Over de toxicologie van bohrium is niets bekend.

Externe links 
 

 
Elementenlijst
Transuraan
Hassium

Hassium is een scheikundig element met symbool Hs en atoomnummer 108. Het is een vermoedelijk grijs of zilverkleurig overgangsmetaal.

Ontdekking 
Hassium is een transuraan element, het is zelfs een transactinide. Het werd voor het eerst ontdekt in 1984 in het Gesellschaft für Schwerionenforschung (GSI) in Darmstadt in Duitsland. Het element is vernoemd naar de deelstaat Hessen.

In de oorspronkelijke experimenten werd lood-208 beschoten met versnelde ijzer-58-ionen en er ontstond een isotoop van hassium die een halveringstijd had van 1,5 milliseconden. Dit was te kort om de chemie van het element te kunnen onderzoeken.
 ^{208}_{82}Pb +  ^{58}_{26}Fe  ->  ^{265}_{108}Hs + ^1_0n

Later, in 1996, bleek echter dat er ook isotopen bestaan die een wat langere levensduur hebben. Men was eigenlijk bezig om Copernicium (atoomnummer 112) te maken door lood met zinkionen te bombarderen. Het nieuwe element leefde bijzonder kort maar tussen de vervalproducten van 277Uub was een hassiumisotoop met een halveringstijd van wel 9 seconden. Men besloot daarom om een wat ander experiment op te zetten en hassiumchemie te gaan bedrijven.

Toepassingen 
Er zijn van hassium geen toepassingen bekend.

Opmerkelijke eigenschappen 
Omdat hassium onder osmium staat in het periodiek systeem, ligt het in de verwachting dat het tetraoxide HsO4 minstens zo vluchtig zal zijn als dat van de lichtere leden van groep 8 van het periodiek systeem. Men moet daar wel een beetje een slag om de arm houden, omdat het niet helemaal duidelijk is hoe zeer de gevolgen van de relativiteit de systematiek van het systeem verstoren. Met hogere atoomnummers wordt deze factor steeds belangrijker. Toch bleek uit berekeningen met behulp van dichtheidsfunctionaaltheorie dat hassium zich waarschijnlijk inderdaad als osmium zou gedragen.

In het experiment bombardeerde men een doelwit van curium met magnesium 26Mg5+ ionen. Er vonden twee reacties plaats:
^{248}_{96}Cm + ^{26}_{12}Mg -> ^{269}_{108}Hs + 5n 
^{248}_{96}Cm + ^{26}_{12}Mg -> ^{270}_{108}Hs + 4n

269Hs vervalt door α-verval naar 265Sg.
270Hs vervalt door α-verval naar 266Sg.

De ontstane hassiumatomen werden blootgesteld aan een gasstroom die helium en zuurstof bevatte en een ontstaan product (waarschijnlijk HsO4) voerde door een 10 meter lange teflonbuis waarover een temperatuurgradiënt werd aangelegd. Het oxide kreeg daarbij de gelegenheid zich bij een bepaalde temperatuur, dat wil zeggen op een bepaalde plek in de buis, aan de wand te hechten (circa -44 °C). De hele buis was ingericht in een aantal zones waarin de vrijkomende straling gemeten kon worden. Op deze manier werd inderdaad een totaal van zeven HsO4 moleculen waargenomen.

Verschijning 
Van nature wordt hassium op aarde niet aangetroffen.

Isotopen 

Er is een vijftal isotopen van hassium bekend. Het langstlevende isotoop is 270Hs met een halveringstijd van 22 seconden.263Hs beschikt over een halveringstijd van 1 seconde. De overige isotopen hebben halveringstijden in de orde van milliseconden.

Toxicologie en veiligheid 
Over de toxicologie van hassium is niets bekend.

Externe links 
 

 
Elementenlijst
Transuraan
Meitnerium

Meitnerium is een scheikundig element met symbool Mt en atoomnummer 109. Het is een vermoedelijk grijs of zilverkleurig overgangsmetaal.

Ontdekking 
Meitnerium is voor het eerst geproduceerd in 1982 door een Duits onderzoeksteam onder leiding van Peter Armbruster en Gottfried Münzenberg in het Gesellschaft für Schwerionenforschung (GSI) te Darmstadt, door bismut-209 (209Bi) te bombarderen met ijzer-58 (58Fe). Hiermee was aangetoond dat nieuwe zware elementen konden worden gemaakt door andere kernen te laten fuseren.
 ^{209}_{83}Bi + ^{58}_{26}Fe  -> ^{266}_{109}Mt + ^{1}_{0}n

Het ontstane meitnerium (de isotoop meitnerium-266) vervalt zeer snel naar bohrium (halveringstijd 3,5 ms)

De naam meitnerium is afgeleid van de Oostenrijks-Zweedse wetenschapper Lise Meitner, maar pas in 1997 werd deze naam door de IUPAC geratificeerd. Tot die tijd stond dit element bekend onder de systematische naam unnilennium (symbool Une).

Toepassingen 
Er zijn geen toepassingen van meitnerium bekend.

Opmerkelijke eigenschappen 
Er is slechts een klein aantal meitneriumatomen geproduceerd en hun levensduur is zeer kort. Daardoor is het vrijwel onmogelijk om onderzoek te doen naar de chemische en fysische eigenschappen. Vermoedelijk vertoont meitnerium grote overeenkomsten met het element iridium, omdat het zich in dezelfde groep bevindt. De in de eerste alinea genoemde vermoedelijke kleur van het element is ook hierop gebaseerd.

Verschijning 
Op aarde wordt meitnerium niet in de vrije natuur aangetroffen. Het kan alleen worden geproduceerd door lichtere atoomkernen te laten fuseren.

Isotopen 

Er zijn drie meitneriumisotopen bekend. 268Mt met een halveringstijd van 70 ms en het nog instabielere 266Mt met een halveringstijd van 3,4 ms.

Toxicologie en veiligheid 
Over de toxicologie van meitnerium is niets bekend.

Externe links 
 

 
Elementenlijst
Transuraan
Seaborgium

Seaborgium is een scheikundig element met symbool Sg en atoomnummer 106. Het is vermoedelijk een grijs of zilverwit overgangsmetaal.

Ontdekking 
Element 106 is in 1974 vrijwel gelijktijdig onafhankelijk van elkaar ontdekt door een Russisch team onder leiding van G. N. Flerov in het Gezamenlijk Instituut voor Kernonderzoek in Doebna en een Amerikaans team onder leiding van Albert Ghiorso in Berkeley.
^{249}_{98}Cf +  ^{18}_8O -> ^{263}_{106}Sg + 4^{1}_{0}n

Het Amerikaanse team noemde het nieuwe element seaborgium, terwijl de Russen vonden dat zij de credits ervoor moesten krijgen. Totdat de IUPAC in 1994 de naam seaborgium aanvaardde, was dit element bekend als unnilhexium (symbool Unh). De definitieve naam was controversieel omdat Glenn Seaborg nog leefde.

Toepassingen 
Er zijn geen praktische toepassingen van seaborgium bekend.

Opmerkelijke eigenschappen 
Omdat seaborgium zich in het periodiek systeem direct onder wolfraam (W) bevindt is het aannemelijk dat de chemische eigenschappen overeenkomsten vertonen met die van wolfraam.

Verschijning 
Op aarde komt seaborgium niet in de vrije natuur voor.

Isotopen 

Er zijn 8 seaborgium isotopen bekend waarvan er slechts twee een halveringstijd van meer dan een seconde hebben. 265Sg en 266Sg hebben halveringstijden van respectievelijk 16 en 20 seconden en vallen onder uitzending van α deeltjes uiteen in rutherfordium.

Toxicologie en veiligheid 
Over de toxicologie van seaborgium is niets bekend.

Externe links 
 

 
Elementenlijst
Transuraan
Vierkante kilometer

Een vierkante kilometer (km²) is een oppervlakte-eenheid. Eén vierkante kilometer (1 km²) is gelijk aan de oppervlakte van een vierkant met zijden van één kilometer lang. De vierkante kilometer wordt doorgaans gebruikt om de oppervlakte van gebieden mee aan te geven. Vroeger maakte men vaker gebruik van de oppervlaktemaat bunder, die van streek tot streek een andere grootte had, maar in 1816 werd gestandaardiseerd tot 1 hectare.

Een vierkante kilometer is gelijk aan 100 hectare, dit is 1.000.000 m².

De oppervlakte van België is 30.688 km².

De oppervlakte van Nederland is 41.543 km². 

Oppervlaktemaat
Voetbalveld

Een voetbalveld is een speelveld voor de voetbalsport.

Een normaal (de gebruikelijke maat op internationaal niveau) voetbalveld heeft als afmeting: 100-120 meter bij 64-75 meter. De middencirkel heeft een straal van 9,15 meter. Een doel is 7,32 meter breed en 2,44 meter hoog (binnenwerks) en de penaltystip bevindt zich op 11 meter vanaf de doellijn. De grond is bedekt met gras of kunstgras.

Bij grotere voetbalclubs is het hoofdveld omringd door zit- en staanplaatsen, ook wel een stadion genoemd. In Nederland zijn eredivisieclubs verplicht om over een stadionveld met veldverwarming te beschikken.

Zoals in de afbeelding te zien is, mag er volgens de regels van de FIFA een grotere variatie bestaan voor speelvelden waarop internationale wedstrijden plaatsvinden. Voor bepaalde competities of landen wordt dat formaat specifieker.

Lijst van onderdelen van een voetbalveld

Oppervlaktemaat
Het voetbalveld wordt ook wel als oppervlaktemaat gebruikt, bedoeld voor mensen die hectare (ha) of vierkante kilometer (km²) te abstract vinden. Het kleinste FIFA-veld past ruim tweeënhalf (2 ⅔) keer in het grootste, dus is een "voetbalveld" geen betrouwbare maat.

Voetbalterminologie
Zwavelchemie

Zwavelchemie is het vakgebied binnen de scheikunde dat zich toespitst op de studie van eigenschappen en verbindingen van het chemisch element zwavel. De elektronenconfiguratie van zwavel (symbool S) is [Ne]3s23p4 en dat zorgt ervoor dat het element een rijke verzameling oxidatietoestanden kan aannemen. (-2, -1, 0, +2, +4, +6) en zowel als oxidator en als reductor kan optreden. Zwavelverbindingen kunnen daarom in een aantal groepen onderscheiden worden.

Oxidatietoestand −2
Optredend als oxidator kan een zwavelatoom twee elektronen opnemen en het sulfide ion S2− vormen met een configuratie  [Ne]3s23p6 ofwel [Ar]. Koolstofdisulfide CS2 is een apolaire, vluchtige vloeistof, terwijl diwaterstofsulfide H2S een giftig gas is met een geur van rotte eieren. Opgelost in water vormt het een zwak zuur. Met vele metalen vormt zwavel sulfiden, die als de zouten van dit zuur beschouwd kunnen worden. Vele mineralen horen tot deze categorie, bijvoorbeeld galena PbS of chalcopyriet CuFeS2. Behoudens die van de alkalimetalen zijn sulfiden in de regel slecht oplosbare zouten.
kopersulfiden

Oxidatietoestand −1
Indien slechts één elektron wordt opgenomen wordt de configuratie  [Ne]3s23p5. Dit is dezelfde configuratie als chloor (Cl) en evenals dit element vormt zwavel in deze toestand vaak disulfide paren 2S− ⇒ (S2)2−. Mineralen als pyriet en marcasiet (beide FeS2) behoren tot deze groep.
Oplossingen van sulfiden (van natrium bijvoorbeeld) kunnen zwavel oplossen onder vorming van het disulfide ion. Ook hogere polysulfide ionen zoals (S4)2− kunnen daarbij gevormd worden. De gemiddelde oxidatie toestand benadert dan de waarde nul.

Oxidatietoestand +4
De configuratie  [Ne]3s2 komt voor in zwaveldioxide SO2 dat gevormd wordt door verbranding van zwavel of zwavelhoudende brandstoffen. Het is een belangrijke vorm van milieuverontreiniging. Het gas is oplosbaar in water en vormt daar het instabiele en vrij zwakke zwaveligzuur H2SO3. De zouten van dit zuur heten sulfieten, deze zouten zijn wel stabiel. In het milieu kan vierwaardig zwavel omgezet worden in de zeswaardige vorm.

Oxidatietoestand +6
Wanneer zwavel zes elektronen afgeeft, bijvoorbeeld als het geoxideerd wordt door zuurstof of fluor neemt het de edelgas configuratie [Ne] aan. Veel van deze stoffen zijn agressieve oxidatoren die met omzichtigheid behandeld moeten worden, hoewel veel sulfaten vrij onschuldig zijn. Voorbeelden zijn: 
zwaveltrioxide SO3
zwavelzuur H2SO4
sulfaten, zouten van zwavelzuur:
kopersulfaat CuSO4
natriumsulfaat (glauberzout) Na2SO4
zwavelhexafluoride SF6.

Organische zwavelverbindingen
Er zijn bijzonder veel organische verbindingen die zwavel bevatten dat covalent aan een koolstofskelet gebonden is:
Een thiol: R-SH is een zwavel analoog van een alcohol R-OH
Een organisch sulfide R-S-R is vergelijkbaar met een ether R-O-R
R-SO3H, vergelijkbaar met R-COOH
Sulfoxiden
Cyclische verbindingen, zoals thiiraan, thietaan, thiaan en dithiaan
Heterocyclische aromatische verbindingen met zwavel, zoals thiofeen en thiazool

Zwavel
575 v.Chr.

Het jaar 575 v.Chr. is een jaartal volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Mesopotamië 
 Koning Nebukadnezar II laat in Babylon de Isjtarpoort bouwen. De stadspoort is gewijd aan de Assyrische godin Isjtar en wordt gedecoreerd met blauwe geglazuurde tegels met daarop mythologische beesten: Sirruš (draak) en Hemelstieren. (waarschijnlijke datum)

Geboren

Overleden 

 Sappho, Grieks lyrische dichteres (waarschijnlijke datum)

Jaar in de 6e eeuw v.Chr.
Selenium

het scheikundig element Seleen
 Selenium (software), een testframework voor webapplicaties
589 v.Chr.

Het jaar 589 v.Chr. is een jaartal volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Egypte 
 Koning Apries (589 - 570 v.Chr.) wordt de vijfde farao van de 26e dynastie van Egypte.
Apries begint met een agressieve buitenlandse politiek tegen het Babylonische Rijk.

Palestina 
 Koning Sedekia van Juda (huidige Israël) sluit een alliantie met farao Apries.

Griekenland 
 Phormion wordt benoemd tot archont van Athene.

Geboren

Overleden 

 Psammetichus II, farao van Egypte

Jaar in de 6e eeuw v.Chr.
587 v.Chr.

Het jaar 587 v.Chr. is een jaartal volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Palestina
Na een campagne van jaren (vanaf ± 601 v.Chr.) en een beleg van Jeruzalem verovert koning Nebukadnezar II van Babylonië het koninkrijk Juda, verwoest hij de Tempel van Salomo en voert hij de voornaamste joden die nog in Palestina waren gebleven in Babylonische ballingschap. Koning Sedekia van het koninkrijk Juda wordt gedwongen toe te kijken hoe zijn zoons worden geëxecuteerd. Vervolgens worden zijn ogen uitgestoken en wordt ook hij naar Babylon gedeporteerd.
Begin van de Joodse diaspora.

Wetenschap 
 In het drieperiodensysteem van de prehistorie geldt dit jaar als de overgang van de IJzertijd II naar IJzertijd III in Palestina.

Geboren

Overleden 

Jaar in de 6e eeuw v.Chr.
582 v.Chr.

Het jaar 582 v.Chr. is een jaartal volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Palestina
745 Joden worden in ballingschap weggevoerd naar Babylonië.
De Babylonische gouverneur van Jeruzalem wordt door volgelingen van de profeet Jeremia vermoord.

Griekenland
Damasias wordt benoemd tot archont van Athene.
De Eerste Heilige Oorlog eindigt met de vernietiging van Kirrha.
In Delphi wordt besloten de Pythische Spelen om de vier jaar te houden.

Geboren 
Pythagoras (582 v.Chr. - 507 v.Chr.), Grieks wiskundige en filosoof

Overleden 

Jaar in de 6e eeuw v.Chr.
570 v.Chr.

Het jaar 570 v.Chr. is een jaartal in de 6e eeuw v.Chr. volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Griekenland 
 In het heiligdom van Artemis Orthia even buiten Sparta wordt een tweede tempel gebouwd onder leiding van de beide koningen Leoon en Agasicles. Recente militaire successen maken het mogelijk het project te financieren.
 De Françoisvaas, een Oud-Griekse zwartfigurige vaas, wordt vervaardigd door de pottenbakker Ergotimus en de schilder Clitias. (datum bij benadering)
 Aristomenes wordt benoemd tot archont van Athene.

Egypte 
 Farao Apriës wordt in Memphis vermoord, na zijn dood breekt er een burgeroorlog uit.
 Amasis (570 - 526 v.Chr.) wordt de zesde farao van de 26e dynastie van Egypte.
 Amasis verovert Cyprus en verleent de Griekse kolonie Naukratis een handelsmonopolie.
 Een Egyptisch expeditieleger wordt bij Cyrene (Libië) door de Dorische Grieken verslagen.

Italië 
 Sybaris sluit een handelsverbond met de dochterstad Paestum (Magna Graecia).

Geboren 
 Cleisthenes, Grieks staatsman en grondlegger van de democratie in Athene
 Xenophanes (570 v.Chr. - 475 v.Chr.), Grieks filosoof en dichter

Overleden 
 Apriës, koning (farao) van Egypte

Jaar in de 6e eeuw v.Chr.
568 v.Chr.

Het jaar 568 v.Chr. is een jaartal volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Babylonië
Nebukadnezar II van Babylon probeert van de binnenlandse problemen van Egypte gebruik te maken, maar zijn invasie wordt door Amasis verhinderd.
Het astronomische tablet VAT 4956 legt dit jaar door een unieke combinatie van astronomische observaties vast als het 37ste jaar van Nebukadnezar.

Geboren

Overleden 

Aspelta, koning van Koesj

Jaar in de 6e eeuw v.Chr.
562 v.Chr.

Het jaar 562 v.Chr. is een jaartal volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Babylonië
Amel-marduk volgt Nebukadnezar II op als koning van Babylon.
Koning Jojachin van Juda wordt na 37 jaar gevangenschap vrijgelaten.

Geboren

Overleden 

7 oktober - Nebukadnezar II, koning van Babylon

Jaar in de 6e eeuw v.Chr.
556 v.Chr.

Het jaar 556 v.Chr. is een jaartal volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Babylonië
Kroonprins Labashi-marduk volgt zijn vader Neriglissar op als koning van Babylon.
Labashi-marduk wordt in het koninklijk paleis door dienaren vermoord.
Koning Nabonidus (556 - 539 v.Chr.) bestijgt de troon van Babylon.

Griekenland
De tiran Pisistratus wordt verdreven uit Athene en verbannen naar Euboea.

Libanon
Na zeven jaar wordt de monarchie in Tyrus hersteld.

Geboren 
Simonides (556 v.Chr. - 468 v.Chr.), Grieks lyrisch dichter van Kos

Overleden 
Labashi-marduk, koning van Babylon
Neriglissar, koning van Babylon

Jaar in de 6e eeuw v.Chr.
551 v.Chr.

Het jaar 551 v.Chr. is een jaartal volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Libanon 
 Koning Hiram III volgt zijn broer Merbal op als stadsvorst van Tyrus.

Geboren 
 Confucius (551 v.Chr. - 479 v.Chr.), Chinees filosoof

Overleden 

Jaar in de 6e eeuw v.Chr.
550 v.Chr.

Het jaar 550 v.Chr. is een jaartal volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Perzië
Cyrus II de Grote verslaat Astyages, koning der Meden op de hoogvlakte van Murghab.
Cyrus II verovert de Medische hoofdstad Ecbatana en de koninklijke schatten worden afgevoerd.
De Medische samenleving, de bureaucratie van ambtenaren, het leger en de adel worden door Cyrus II intact gelaten.

Griekenland
Thales van Milete, vader der wetenschap en wijsbegeerte wordt erkend als filosoof.
In Griekenland heersen de tirannen: Periander in Korinthe, Polycrates op Samos, Pisistratus en Hippias in Athene, nadat Solon als archont in 594/3 de grondslag voor de democratie heeft gelegd.
Pisistratus wordt wederom verdreven uit Athene.
De Ionische Grieken in Efeze beginnen met de bouw van de tempel van Artemis.
Vorming van de Peloponnesische Bond onder Sparta.
De Thraciërs verwoesten de stadstaat Abdera.
De eerste toneelstukken worden opgevoerd.
De eerste gouden en zilveren munten worden geslagen, in opdracht van Croesus van Lydië.

Italië
Rome onder Etruskische heerschappij; urbanisering door Etruskische vorsten, vereniging van de zeven nederzettingen (bergburchten) tot Septimontium.
Theron I volgt Telemachus op als machthebber van Akragas het huidige Agrigento (stad).

Geboren

Overleden 

Astyages, koning van Medië
Arganthonios, koning van Tartessos

Jaar in de 6e eeuw v.Chr.
546 v.Chr.

Het jaar 546 v.Chr. is een jaartal volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen 
Babylonië
Koning Nabonidus van Babylon vindt bij opgravingen bij de tempel van Burnaburiash, die Nebukadnezar II ontdekt heeft een 700 jaar oudere inscriptie.
Nabonidus restaureert de tempel van Shamash en laat er een eigen inscriptie achter.
In Babylon heerst door de afwezigheid van Nabonidus en zijn zoon Belshazzar onrust, vooral doordat er hongersnood is ontstaan door het wanbeleid.
De Babylonische gouverneur (Gobryas of Gubaru) van Gutium (Elam) loopt over naar de Perzen. Dit is een grote bedreiging voor Babylon.
De Elamieten onder Gobryas vallen Akkad en Uruk binnen.

Griekenland
Phormion wordt benoemd tot archont van Athene.
Perzische Rijk
 Het Perzische Rijk verovert Phrygië.

Geboren

Overleden 

Anaximandros van Milete (610 v.Chr. - 546 v.Chr.), presocratische filosoof (64)

Jaar in de 6e eeuw v.Chr.
539 v.Chr.

Het jaar 539 v.Chr. is een jaartal volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Perzië
Koning Nabonidus laat het Nieuwjaarsfeest in Babylon vieren, maar door niet alle goden te vereren vertoornt hij de priesters.
Cyrus II verslaat de Babyloniërs in de slag bij Opis, de burgers van Sippar geven zich zonder tegenstand gewonnen.
Gobryas van Gutium trekt Babylon binnen en neemt de stad "zonder slag of stoot" in, door de hulp van de priesters van Marduk. Einde van het Babylonische Rijk.
Cyrus II wordt gekroond tot koning van Babylon, hij laat de tempels en religieuze gebruiken met respect bejegenen.

Geboren

Overleden 

Nabonidus, koning van Babylon

Jaar in de 6e eeuw v.Chr.
530 v.Chr.

Het jaar 530 v.Chr. is een jaartal volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Perzië
 Koning Cyrus II ("de Grote") sneuvelt tijdens een veldtocht tegen de Massageten in het tegenwoordige Afghanistan. Hij wordt opgevolgd door zijn zoon Cambyses II als heerser (sjah) van het Perzische Rijk.

Griekenland
 Pisistratus, tiran van Athene, richt een bibliotheek op. (waarschijnlijke datum)

Geboren 
 Aristides (530 v.Chr. - 468 v.Chr.), Atheens staatsman en veldheer
 Onomacritus (530 v.Chr. - 480 v.Chr.), Grieks samenvatter van orakels

Overleden 
 Cyrus II ("de Grote"), koning (sjah) van het Perzische Rijk

Jaar in de 6e eeuw v.Chr.
529 v.Chr.

Het jaar 529 v.Chr. is een jaartal volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Perzië
 Cyrus II wordt tijdens een strafexpeditie tegen de Massageten, een Scythisch nomadenvolk, gedood.
 Cyrus de Grote wordt naar Pasargadae overgebracht en bijgezet in het koninklijke mausoleum.
 Koning Cambyses II (529 - 522 v.Chr.) regeert over het Perzische Rijk. Er ontstaan opstanden in het land.
 Cambyses II verplaatst zijn residentie naar de oude Elamitische hoofdstad Susa.

Geboren

Overleden 

Cyrus II, koning van Perzië

Zie ook 
Lijst van machthebbers in 529 v.Chr.

Jaar in de 6e eeuw v.Chr.
526 v.Chr.

Het jaar 526 v.Chr. is een jaartal volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Egypte
Koning Psammetichus III (526 - 525 v.Chr.) de zevende farao van de 26e dynastie van Egypte.
Psammetichus III probeert de ernstige dreiging van de Perzen te keren.

Perzië
Koning Cambyses II begint een veldtocht naar Egypte.

Griekenland
Hippias, de zoon van Pisistratus wordt archont van Athene.

Geboren

Overleden 

Amasis, farao van Egypte

Jaar in de 6e eeuw v.Chr.
525 v.Chr.

Het jaar 525 v.Chr. is een jaartal volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Egypte
Koning Cambyses II trekt door de Sinaïwoestijn met steun van de Bedoeïenen en valt de Nijl-delta binnen.
Slag bij Pelusium - Farao Psammetichus III wordt verslagen door de Perzen en vlucht naar Memphis.
Cambyses II belegert Memphis, de stad wordt ingenomen en 2.000 bewoners vermoord als vergelding.
Psammetichus III wordt afgevoerd naar Susa, zijn dochter wordt als slavin verkocht en zijn zoon geëxecuteerd.
Cambyses II wordt de eerste farao van de 27e dynastie van Egypte.

Perzië
Psammetichus III komt in opstand en wordt gevangengenomen, hij moet als straf stierenbloed drinken en overlijdt.

Griekenland
Cleisthenes wordt benoemd tot archont van Athene.

Geboren 
Aischylos (525 v.Chr. - 456 v.Chr.), Grieks dichter van Gela

Overleden 
Anaximenes (585 v.Chr. - 525 v.Chr.), Grieks filosoof van Milete (60)
Psammetichus III, farao van Egypte

Jaar in de 6e eeuw v.Chr.
Zirkoon

Zirkonium, een scheikundig element met symbool Zr en atoomnummer 40;
 Zirkoon (mineraal), een zirkonium-silicaat dat behoort tot de nesosilicaten;
 Zirkoon (uitgeverij), een van de boekenfondsen van uitgever Baeckens Books Nederland BV.
Colligatief

Colligatieve verschijnselen zijn die verschijnselen in de thermodynamica die zuiver door het aantal deeltjes in het systeem en niet door hun massa bepaald worden.

Een goed voorbeeld is het verschijnsel van de smeltpuntsverlaging. Wanneer aan een vloeistof een stof toegevoegd wordt die daarin oplost, wordt het smeltpunt lager. In de winter wordt daar vaak gebruik van gemaakt bij het strooien met pekel om de wegen ijsvrij te houden.

Bij voldoende verdunde oplossingen is de grootte van de vriespuntsdaling afhankelijk van het aantal moleculen, niet hun grootte. Wanneer men dus een bepaald aantal grammen van een oplosbare stof toevoegt, en men meet de vriespuntsdaling dan kan men terugrekenen hoeveel deeltjes er in de oplossing bij gekomen zijn. Wanneer men dan het aantal toegevoegde grammen deelt door het aantal deeltjes weet men het molecuulgewicht of de molaire massa.

Naast de vriespuntsdaling zijn ook kookpuntsverhoging, isotherme dampspanningsverlaging en osmotische druk colligatieve verschijnselen. Osmometrie wordt nog wel toegepast om molaire massa's te bepalen, maar het werkt maar tot een massa van 8000 Dalton. 

Vandaag de dag is er eigenlijk alleen in de polymeerchemie nog belangstelling om molaire massa's te kunnen bepalen en dan zijn die massa's meestal veel groter. Daarom is osmometrie grotendeels verdrongen door andere technieken zoals Size Exclusion Chromatography (SEC) gekoppeld met Low Angle Laser Light Scattering (LALLS). Strooiing van laserlicht kan molaire massa's tot in de miljoenen meten.

Thermodynamica
Oplossing
December

December (ook wel: wintermaand, kerstmaand, donkeremaand) is de twaalfde en laatste maand van het jaar op de gregoriaanse kalender en telt 31 dagen. Vanwege de vele feestdagen wordt deze maand in Nederland en België informeel ook wel de feestmaand genoemd.

De naam komt van het Latijnse woord voor 'tien', decem. December was oorspronkelijk namelijk de tiende maand van het jaar, omdat tot 153 v. Chr. het Romeinse kalenderjaar op 1 maart begon.

Gebeurtenissen 
 5 december: Sinterklaasavond of pakjesavond in Nederland
 6 december: Sinterklaas in België
 6 december: Día de la Constitución, een Spaanse feestdag
 8 december: Onbevlekte Ontvangenis van Maria
 21 december: zomerzonnewende (langste dag) op het zuidelijk halfrond, winterzonnewende (kortste dag) op het noordelijk halfrond (zie ook dagduur).
 24 december: Kerstavond
 25 en 26 december: Kerstmis
 31 december: oudjaar
 Vanaf de eerste week tot de vierde week is het advent.

Meteorologie 
December valt in het noordelijk halfrond voor twee derde in de astronomische herfst en voor een derde in de astronomische winter; op het zuidelijk halfrond zijn dat achtereenvolgens de astronomische lente en zomer. De astronomische seizoenswisseling is rond 21 december (zie ook Winterzonnewende). December is hier de maand met de kortste dagduur en de langste nachten.

Op het noordelijk halfrond is december de eerste maand van de meteorologische winter, op het zuidelijk halfrond van de meteorologische zomer.

Weerstatistieken

Weerspreuken 
December zacht en dikwijls regen, geeft weinig hoop op rijke zegen.
December mist, goud in de kist.
Kerstmis donker, wordt de boer een jonker.
Veel sneeuw op oudejaar, veel hooi in 't nieuwe jaar.
Donder in de decembermaand, belooft veel wind in 't jaar aanstaand.

Trivia 
 Oudnederlandse/puristische naam: wintermaand of sneeuwmaand
 Romeinse naam: December
 Joodse naam: Tebel
 De sterrenbeelden voor december zijn Boogschutter en Steenbok.

Afbeeldingen

Externe links 
Weersextremen in december in Nederland, KNMI
Weersextremen in december in België, meteo.be

Maand
Mei

Mei, ook wel bloeimaand of Mariamaand, is de vijfde maand in het jaar van de gregoriaanse kalender. De maand telt 31 dagen.

Naam 
Mei is misschien vernoemd naar de Griekse godin Maia of naar de Romeinse vruchtbaarheidsgodin Bona Dea, wier feest in mei werd gevierd.

De traditionele Romeinse naam van de maand is Maius. De Joodse naam is Sivan.

Geschiedenis 
De Romeinen vierden diverse voorjaarsfeesten. Begin mei hadden ze het meerdaagse bloesemfeest, de Floralia geheten. Op de eerste dag van mei vierden ze het feest van de aardgodin Bona Dea (de Goede Godin), die later met de Griekse godin Maia werd geïdentificeerd. Zij was de oudste en mooiste van de Pleiaden, de zeven dochters van Atlas en Pleione. Het Griekse woord μαια (maia) betekende oorspronkelijk moeder en later vroedvrouw (μαιεια-maieia). De Romeinen vereerden deze Griekse moedergodin opdat zij de dingen van de natuur zou laten groeien. Zij noemden de meimaand (Maius in het Latijn) naar haar. Het Latijnse woord maior (groter) is aan maia verwant, zo ook het woord maiestas (aanzien, pracht, hoog in aanzien zijn, verheven zijn).

Volgens de Romeinse kalender was mei oorspronkelijk de derde maand, omdat het nieuwe jaar aanvankelijk op 1 maart begon. 

In de middeleeuwen ontstond in Italië het gebruik om de maand mei te wijden aan Maria, de Moeder van God.

Gebeurtenissen 
 1 mei - Beltane, het Keltische begin van de zomer;
 1 mei - Dag van de Arbeid;
 4 mei - Nationale Dodenherdenking in Nederland;
 5 mei - Bevrijdingsdag in Nederland;
 11, 12, 13 en 14 mei - IJsheiligen;
 31 mei - Maria-Visitatie of Maria Middelares;
 Op de tweede zondag in mei is het Moederdag.

Meteorologie 
Op het noordelijk halfrond is mei de derde en laatste maand van de meteorologische lente. Op het zuidelijk halfrond is mei de derde en laatste maand van de meteorologische herfst.

Weerstatistieken Nederland en België

Weerspreuken 
Een bekende meigerelateerde weerspreuk is In mei leggen alle vogels een ei, waarmee wordt gedoeld op het ontluikende voorjaar.

Trivia 
 In geen enkel jaar, ook niet in een schrikkeljaar, zijn er maanden die op dezelfde dag van de week beginnen als mei.
 De sterrenbeelden van mei zijn Stier en Tweelingen.
 De Oude Nederlandse naam is bloeimaand.

Afbeeldingen

 
Maand
Lijst van eenheden van tijd

De meting van tijd gebeurt onder andere met de volgende eenheden:

Veel van deze eenheden worden alleen in bepaalde situaties gebruikt. Zo is het siderisch jaar alleen bekend in de astronomie en de olympiade alleen bij de Olympische Spelen.

Het begin en einde van een tijdseenheid ligt vast of niet.
 Een jaar kan duren van 4 april 2007 tot 4 april 2008. Wil men aangeven dat men een periode van 1 januari tot en met 31 december bedoelt, dan zegt men kalenderjaar.
 Een etmaal duurt 24 uur, bijvoorbeeld van 14.15 tot 14.15 de volgende dag. Een dag kan ook 24 uur duren, maar dat is dan van middernacht tot middernacht. Er is dan ook een juridisch verschil tussen drie dagen en drie etmalen. Het laatste wordt ook wel drie keer 24 uur genoemd.
 Een jaargetijde begint en eindigt volgens de astronomie op het moment dat de zon boven de evenaar of een keerkring staat, dat is ongeveer op de 21e van een maand. In de meteorologie laat men een jaargetijde drie weken eerder, op de eerste dag van de maand, beginnen.

Zie ook 
 Kalender
 YTD

 Lijst van eenheden van tijd
Tijdsaanduidingen
Eenheden van tijd
Ierland

Ierland (eiland) - een eiland
 Ierland (land) - een land op datzelfde eiland (de Ierse Republiek)
 Heerlijkheid Ierland - een historisch land dat bestond van 1171-1541
 Koninkrijk Ierland - een historisch land dat bestond van 1541-1801
 Ierse Republiek - een onafhankelijke staat van 1919-1921
 Ierse Vrijstaat - de naam van zuid-Ierland van 1922-1937
Transuraan element

Een transuraan element is een chemisch element met een atoomnummer groter dan 92 (uranium). Deze elementen, vaak gezamenlijk als transuranen aangeduid, komen niet van nature op Aarde voor, omdat ze allemaal radioactief zijn met halfwaardetijden die veel korter zijn dan de leeftijd van de Aarde (4,5 miljard jaar). Dat wil zeggen dat zij op Aarde al lang vervallen zijn. Soms kunnen zij echter spectroscopisch wel in de atmosfeer van bepaalde sterren aangetoond worden. Zij worden namelijk in het heelal voortdurend gedurende bepaalde astronomische gebeurtenissen aangemaakt (in supernova's).

Op Aarde kan een aantal transuranen in kernreactoren gesynthetiseerd worden, zoals neptunium, plutonium, americium en curium, vaak door meervoudige invangst van neutronen. Sommige isotopen daarvan zijn behoorlijk langlevend waardoor zij redelijk te bestuderen en hanteren zijn. Zwaardere transuranen zijn echter instabieler en kunnen vaak maar in uiterst kleine hoeveelheden (soms maar enkele atomen) geproduceerd worden. Dat gebeurt in het algemeen door bombardementen met zwaardere kernen.

Er is misschien een zogenoemd eiland van stabiliteit bij atoomnummer 118 (oganesson), maar deze extra stabiliteit moet wel relatief gezien worden. Op theoretische gronden meent men dat nog zwaardere kernen stabiel zijn. Het is echter praktisch onmogelijk dergelijke kernen te maken, doordat de tussenstadia zo snel vervallen.

Voorlopige naamgeving
Nieuw gemaakte elementen krijgen voorlopig een systematische elementnaam, die is afgeleid van het atoomnummer, met de uitgang -ium, en een symbool van drie letters.
De cijfers zijn:

Zo zal het element 119, als het gesynthetiseerd wordt, de naam ununennium krijgen met het symbool Uue.

Lijst van transurane elementen 

 
Kernfysica
Neutronenactivering

Neutronenactivering is een techniek waarbij materie kunstmatig radioactief gemaakt wordt door blootstelling aan vrije neutronen.

Wanneer materie wordt blootgesteld aan vrije neutronen kunnen veel atoomkernen neutronen invangen. Zij gaan dan over in een andere isotoop van hetzelfde element met een massagetal dat één eenheid hoger is. Vaak is dat een isotoop die niet stabiel is en zo wordt het materiaal dus radioactief. Omdat de halveringstijd van de radio-isotoop gemeten kan worden en karakteristiek is voor het element, wordt deze methode wel gebruikt om de elementaire samenstelling van een voorwerp te bepalen, zonder het voorwerp stuk te maken. De geïnduceerde activiteit is in het algemeen vrij gering en ebt meestal vrij snel weg, er blijft dus geen gevaarlijk radioactief voorwerp over.

Een toepassing is het activeren van oude schilderijen om te kunnen vaststellen welke pigmenten de schilder precies heeft gebruikt. Als er in het schilderij pigmenten voorkomen die tijdens het leven van de schilder nog niet werden gebruikt, moet het om een latere vervalsing gaan.

Eveneens kan deze techniek op oude schilderijen worden toegepast om afbeeldingen te identificeren die onder de verf van het zichtbare schilderij verborgen ligt. Zo werd een verborgen Rembrandt gereconstrueerd dat onder “Oude man in militair uniform” geschilderd was.

Kernfysica
Nucleaire chemie
Massagetal

Het massagetal van een nuclide is de som van het aantal protonen en het aantal neutronen in de atoomkern (het aantal protonen is het atoomnummer). Het massagetal wordt als een superscript voor het symbool genoteerd, bijvoorbeeld 207Pb. Ook de notatie lood-207 wordt gebruikt.

De atoommassa van een nuclide (nuclidenmassa), verminderd met het massagetal, wordt het massa-overschot genoemd. Het ligt tussen −0,1 en 0,22. Als de nuclidenmassa op een geheel getal wordt afgerond verkrijgt men dus het massagetal.

De (relatieve) atoommassa van een element is een gewogen gemiddelde over de massagetallen van de isotopen. De weging is gestoeld op de relatieve aanwezigheid van de isotopen in de vrije natuur. Zo is de atoommassa van chloor 35,453 omdat chloor in de natuur voorkomt als ongeveer 75% chloor-35 en 25% chloor-37.

Kernfysica
Chemische grootheid
Nucleaire chemie
Picometer

Een picometer is een lengtemaat uit het SI-stelsel. De maat heeft de afkorting pm. Een picometer is gelijk aan 10−12 meter, ofwel 0,000 000 000 001 meter. Atomen zijn zo'n 60 à 275 pm groot, een atoomkern is ongeveer een honderdste picometer in diameter.

Lengtemaat
SI-eenheid met prefix
Nanometer

Een nanometer (symbool: nm) is een lengtemaat die is afgeleid van het SI-stelsel en is gelijk aan een miljardste van een meter (0,000 000 001 m) of in wetenschappelijke notatie 1×10−9 m. Het prefix nano komt van het Oudgriekse νᾶνος, nanos, of het Latijnse nanus voor dwerg. Een verouderde benaming is millimicron.

Gebruik 
De nanometer wordt soms gebruikt om dimensies te geven op atomische schaal: de straal van een helium atoom, bijvoorbeeld, is 0,14 nm Vanderwaalsstraal). Als we een atoom beschouwen als een bol, betekent dit dat er ongeveer 364 heliumatomen in een kubieke nanometer kunnen of 3,64 ×1029 heliumatomen (of ca. 605 066 mol)  in een kubieke meter, wat neerkomt op een massa van ca. 2421 kg/m³. 

Nano wordt ook gebruikt als prefix, zoals bijvoorbeeld in nanotechnologie. Nano verwijst in dit geval naar afstanden op nanoschaal. Dit is een schaal die toepasbaar is in de nanotechnologie, dit gaat over afstanden tussen de 1 tot 100 nm.

De nanometer is een veelgebruikte eenheid wanneer er over de golflengte van elektromagnetische straling wordt gesproken, vooral in het gebied van het zichtbare licht.

Lengtemaat
SI-eenheid met prefix