alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
1471



Wydarzenia w Polsce 

 2 października – wojska polskie pod dowództwem Piotra Dunina wyruszyły z 13 letnim królewiczem Kazimierzem po koronę Węgier.

 Konrad X Biały po śmierci brata, Konrada IX Czarnego, objął ziemie górnośląskie.
 W związku z walką o koronę węgierską dla Jagiellonów w Nitrze oraz kilku mniejszych węgierskich zamkach pozostawało kilka tysięcy wojsk polskich pod wodzą Pawła Jasieńskiego, które atakowały Górne Węgry.

Wydarzenia na świecie 

 11 kwietnia – Edward IV York powrócił na tron angielski po odsunięciu od władzy Henryka VI Lancastera.
 14 kwietnia – Wojna Dwóch Róż: w bitwie pod Barnet Edward IV York pokonał siły hrabiego Warwick Richarda Neville'a.
 4 maja – Wojna Dwóch Róż: król Edward IV pokonał Lancasterów w bitwie pod Tewkesbury.
 21 maja – były król Anglii Henryk VI został ścięty w Tower of London.
 9 sierpnia – Sykstus IV został wybrany na papieża.
 10 października – zwycięstwo Szwedów nad Duńczykami w bitwie pod Brunkeberg.
 21 grudnia – portugalski żeglarz João de Santarém odkrył Wyspę Świętego Tomasza.

 Portugalczycy przekroczyli równik u wybrzeży Afryki.
 Portugalczycy odkryli Wyspy Kanaryjskie i Azory.
 Władysław Jagiellończyk został koronowany na króla Czech.

Urodzili się 
 21 maja – Albrecht Dürer, malarz niemiecki (zm. 1528)
 7 października – Fryderyk I Oldenburg, król Danii i Norwegii (zm. 1533)

Zmarli 
 18 stycznia – Go-Hanazono, cesarz Japonii (ur. 1419)
 21 lutego – Jan Rokycana, czeski teolog i kaznodzieja, utrakwista, arcybiskup Pragi (ur. ok. 1396)
 22 marca – Jerzy z Podiebradów, król Czech (ur. 1420)
21 maja - Henryk VI Lancaster, król Anglii (ur. 1421)
 25 lipca – Jan Soreth, francuski karmelita, błogosławiony katolicki (ur. 1394)
 26 lipca – Paweł II, papież, właśc. Pietro Barbo (ur. 1417)
14 sierpnia – Konrad IX Czarny, książę oleśnicki (ur. ok. 1417)
data dzienna nieznana:
Pachachutec, król Inków (ur.?)

1471
Chemioterapeutyki

Chemioterapeutyki – substancje chemiczne stosowane w leczeniu chorób zakaźnych i zakażeń. Są to leki przeciwdrobnoustrojowe otrzymane metodą syntezy chemicznej, nieposiadające swojego odpowiednika w przyrodzie.

Bezpośrednio działanie wszystkich chemioterapeutyków polega na zwalczaniu rozwoju drobnoustrojów w organizmie. Do tej grupy leków należą między innymi sulfonamidy przeciwbakteryjne (w przeciwieństwie do sulfonamidów moczopędnych i przeciwcukrzycowych).

Chemioterapeutyki w praktyce klinicznej i piśmiennictwie medycznym bywają zaliczane do antybiotyków, pomimo że nie spełniają wymogu pochodzenia naturalnego z definicji tych ostatnich. Wynika to z takiej samej charakterystyki działania leczniczego obu tych grup substancji.

Podział ze względu na budowę chemiczną 
 chinolony:
 chinolony niefluorowane:
 I generacji – kwas nalidyksowy
 II generacji – garenoksacyna
 fluorochinolony (podział na generacje niejednoznaczny – w zależności od opracowania, wyróżnia się 2, 3 lub 4 generacje):
 I/II generacji – cyprofloksacyna, norfloksacyna, lewofloksacyna (czasem zaliczana do III/IV generacji), kwas pipemidynowy
 III/IV generacji – moksyfloksacyna
 oksazolidynony – linezolid
 nitroimidazole – metronidazol, tinidazol
 nitrofurany – nitrofurantoina
 sulfonamidy – sulfacetamid, sulfametoksazol
 diaminopirymidyniny – trimetoprym, iklaprim
 urotropina
 nitazoksanid

Przypisy 

 
Farmakologia
Tritlenek diglinu

Tritlenek diglinu (, zwyczajowo tlenek glinu),  – nieorganiczny związek chemiczny z grupy tlenków, w którym glin występuje na III stopniu utlenienia. Występuje w wielu odmianach polimorficznych, z których najważniejsze to:
 α- (korund) – postać najtrwalsza, odznaczająca się dużą twardością (9 stopień w skali Mohsa). Temperatura topnienia 2053–2072 °C, a wrzenia 2980–ok. 3000 °C (dla korundu naturalnego temperatura topnienia wynosi 2015 ± 15 °C, a wrzenia 2980 ± 60 °C). Dobrze przewodzi ciepło, jest odporna na działanie czynników chemicznych, nierozpuszczalna w kwasach. Powstaje podczas prażenia do 1000 °C odmiany γ. Stosowana do wytwarzania materiałów szlifierskich (szmergiel) i ogniotrwałych.
 γ- – biały, higroskopijny proszek, nierozpuszczalny w wodzie, rozpuszczalny w mocnych kwasach. Otrzymywany przez łagodne prażenie wodorotlenku glinu. Ma właściwości amfoteryczne, z alkaliami tworzy gliniany (np. NaAlO2). Jest surowcem do otrzymywania metalicznego glinu metodą elektrochemiczną.

Znane są również formy η, χ, δ i θ, różniące się właściwościami i budową krystaliczną. Związek określony w 1916 r. jako β- okazał się w rzeczywistości glinianem sodu o wzorze . Ma on bardzo duże znaczenie jako stały elektrolit ze względu na wysokie przewodnictwo elektryczne.

Wytwórstwo przemysłowe 
Podstawową rudą aluminium, z której uzyskiwany jest tlenek glinu, są boksyty. Tak uzyskany tlenek glinu może służyć do produkcji aluminium.

Największym producentem tlenku glinu na świecie jest korporacja Alcoa; za nią plasują się Alcan i Rusal. Największymi wytwórcami aluminium są połączone Rio Tinto i Alcan, a kolejnymi Rusal i Alcoa.

W Polsce Jerzy Grzymek opracował metodę spiekowo-rozpadową (zwaną metodą Grzymka), w której do wytwarzania tlenku glinu oraz cementu portlandzkiego wykorzystuje się tylko surowce krajowe z pominięciem boksytów.

Inne tlenki glinu 
Oprócz tlenku glinu(III) znane są również (rzadko spotykane):
 tlenek diglinu (tlenek glinu(I)), 
 monotlenek glinu (tlenek glinu(II)), AlO

Zobacz też 
 proces Bayera

Przypisy 

Glinu, tlenek
Związki glinu
Środki suszące
Staniątki

Staniątki – wieś w Polsce, położona w województwie małopolskim, w powiecie wielickim, w gminie Niepołomice, 22 km od Krakowa i 5 km na południowy zachód od Niepołomic, w sąsiedztwie Puszczy Niepołomickiej.

Wieś duchowna, własność Opactwa Benedyktynek w Staniątkach położona była w drugiej połowie XVI wieku w powiecie szczyrzyckim województwa krakowskiego.

Dawniej samodzielna wieś i gmina jednostkowa w powiecie bocheńskim. 1 października 1931 do Staniątek włączono zniesione gminy Chrość i Podborze.

W latach 1975–1998 Staniątki położone były w województwie krakowskim.

Nazwa 
Nazwa wsi pochodzi od męskiego imienia dwuczłonowego na Stani-, takiego jak Stanimir, Stanisław czy Stanibor, przekształconego przy użyciu spieszczającego przyrostka -ęta do formy *Stanięta, następnie *Staniątko, która w liczbie mnogiej obok regularnego *Staniątka przybrała postać *Staniątki.

Integralne części wsi 

Zobacz też: Chrość

Historia 
Powstanie nazwy wsi legenda wiąże z osobą św. Wojciecha, który w 997 roku miał tamtędy wędrować do Krakowa i dalej do Prus celem nawracania pogan. Zatrzymał orszak na odpoczynek czeskimi słowami: „udielamy tady staniatky”. Ta wersja powstania jest przyjmowana jako prawdziwa i powtarzana przez siostry benedyktynki podczas oprowadzania wycieczek po kościele i muzeum klasztornym.

Po 1945 roku 
Licząca 2000 mieszkańców wieś w 1947 roku zbudowała sieć elektryczną. Została ona całkowicie sfinansowana przez mieszkańców wsi. Koszt wyniósł 1 000 000 złotych i zainstalowano ponad tysiąc lamp. Sieć została poświęcona po nabożeństwie w opactwie Benedyktynek przez proboszcza z Brzezia kanonika Jaworskiego.

W 1993 roku w Staniątkach otwarto zakład produkcyjny Coca-Coli.

W Staniątkach znajdują się najstarsze polskie opactwo Mniszek Benedyktynek pw. św. Wojciecha  a także przystanek kolejowy, przy linii kolejowej nr 91.

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 Strona ośrodka duszpasterskiego w Staniątkach
 Strona Opactwa św. Wojciecha Mniszek Benedyktynek w Staniątkach
 Archiwalne widoki miejscowości w bibliotece Polona

Wsie benedyktynek staniąteckich (województwo krakowskie)
Wsie w powiecie wielickim
Dwutlenek siarki

Dwutlenek siarki, ditlenek siarki, ,  – nieorganiczny związek chemiczny z grupy tlenków siarki, w którym siarka znajduje się na IV stopniu utlenienia. W warunkach normalnych jest to bezbarwny gaz o ostrym, gryzącym i duszącym zapachu, silnie drażniący drogi oddechowe. Jest trujący dla zwierząt i szkodliwy dla roślin. Ma własności bakteriobójcze i pleśniobójcze. Jest produktem ubocznym spalania paliw kopalnych, przez co przyczynia się do zanieczyszczenia atmosfery (smog). Jego wzrost stężenia w powietrzu wpływa na liczbę ostrych zespołów wieńcowych. Stosowany jako konserwant (E220), szczególnie powszechnie do win, także markowych. Dwutlenek siarki wykorzystuje się również do produkcji siarczynów, do bielenia (w przemyśle tekstylnym i papierniczym), dezynfekcji (znany już w starożytności) i jako czynnik chłodniczy. Jest produktem pośrednim podczas produkcji kwasu siarkowego. Rozpuszcza się m.in. w wodzie i acetonie.

Budowa cząsteczki 
W fazie gazowej cząsteczka  ma kształt litery V. Oba wiązania siarka–tlen mają długość 143 pm, a kąt między nimi wynosi 119,5°. Atom siarki ma hybrydyzację sp2 i ma jedną wolną parą elektronową. Struktury elektronowej cząsteczki  nie da się przedstawić jednym  z oktetem elektronów wokół atomu siarki i cząsteczka bywa przedstawiana za pomocą struktur rezonansowych:
 
Jednak długość wiązania siarka–tlen (143 pm) jest bardzo zbliżona do wiązania podwójnego (d = 140 pm) i znacznie mniejsza niż wiązanie pojedyncze (d = 163 pm), a kąt wiązań tlen–siarka–tlen wynosi 119°, wskazując na hybrydyzację sp2. Także z porównania długości i energii wiązań w cząsteczkach  i SO z izoelektronowymi  i  można wnioskować, że rząd wiązania siarka–tlen w  wynosi co najmniej 2:

Zgodnie z tymi informacjami budowę cząsteczki można zobrazować wzorem:
 
W celu wyjaśnienia takiej struktury cząsteczki przywołuje się czasem udział pustego orbitalu 3d, co jednak jest zbędne i nie znalazło potwierdzenia w modelach teoretycznych. Wiązania siarka–tlen w  o rzędzie co najmniej 2 tłumaczy natomiast wkład wiązania kowalencyjnego rzędu ok. 1,5 wzmocnionego przez wiązanie jonowe rzędu ok. 1, spowodowanego różnicą elektroujemności atomów S i O. Ponieważ w cząsteczce ozonu brak jest takich oddziaływań jonowych, ma ona odmienną geometrię, pomimo izoelektronowej struktury.

Charakterystyka chemiczna 
Przemysłowo otrzymywany jest przez spalanie siarki:
 
lub siarkowodoru:
 
lub podczas prażenia rud siarczkowych w obecności powietrza, np.:
 

W obecności katalizatora (np. V2O5) powstały dwutlenek utlenia się do trójtlenku siarki:
 
(podobna reakcja zachodzi także w atmosferze z udziałem promieniowania UV lub ozonu)

Dwutlenek siarki dobrze rozpuszcza się w wodzie, dając słaby kwas siarkawy:

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne 
 Siarka w winie, czyli strachy na Lachy

Tlenki siarki
Składniki smogu
Wisła (telewizor)

Wisła – pierwszy produkowany seryjnie w Polsce telewizor.

Produkowany był od lipca 1956 przez Warszawskie Zakłady Telewizyjne, na licencji radzieckiego odbiornika „Awangard” w wersjach: Wisła A na lampach radzieckich i Wisła B częściowo na polskich. W 1957 roku WZT, zamiast Wisły, rozpoczęły produkcję odbiornika Belweder – pierwszego w całości zaprojektowanego w Polsce.

Dwa głośniki telewizora były skierowane ku górze i umieszczone nad kineskopem z tyłu obudowy.Telewizor włączało się przez podniesienie klapy umieszczonej na górze obudowy, która odbijała wydostający się z głośników dźwięk kierując go w stronę słuchaczy. Wyłączenie następowało po opuszczeniu i zamknięciu klapy.

Dane techniczne 
 zasilacz transformatorowy z prostownikiem lampowym (5C3S).
 sieć prądu zmiennego 110/127/220 V
 pobór mocy: około 220 W
 bezpieczniki: 4 A dla sieci 220 V, lub 5 A dla 127 V
 częstotliwość pośrednia:
 wizji 34,25 MHz,
 fonii 27,75 MHz
 czułość: 250-500 µV
 wymiary: ekranu 180 x 240 mm 
 odbiornik był jednokanałowy (nie miał przełącznika kanałów), ale mógł być fabrycznie nastrojony na jeden z następujących kanałów (kanał – wizja – fonia):
 I – 49,75 – 56,25 MHz
 II – 59,25 – 65,75 MHz
 III – 77,25 – 83,75 MHz
 głośniki: 2 x 0,5GD-2 lub 2 x 1-GD-5
 lampy (w wersji "B"): 31ŁK2B (kineskop), 8 x EF80, 3 x ECC85, EL81, EY81, 6P9, 6P1P, 1C1S, 5C3S.
 diody germanowe: DGC12, 2 x DGC13, DGC14.

Zobacz też 
 Belweder

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 

Polskie marki telewizorów
Hasła kanonu polskiej Wikipedii
Acid rock

Acid rock – odmiana psychodelicznego rocka. Charakteryzuje się ostrym brzmieniem, zdominowanym przez elektryczne gitary, a strukturalnie opartym na bluesie. Charakterystycznym elementem dla stylu są długie improwizacje solowe, a także często przesterowane partie instrumentów klawiszowych i riffy zapowiadające nadejście hard rocka. Do najwybitniejszych przedstawicieli należą Jimi Hendrix, Cream, Iron Butterfly, The Doors, Jefferson Airplane, Janis Joplin oraz zespół Deep Purple w początkowej fazie rozwoju.

Przypisy 

Podgatunki rocka
Rock alternatywny

Rock alternatywny (ang. alternative rock) – grupa stylów muzyki rockowej powstałych w latach osiemdziesiątych i połowie lat dziewięćdziesiątych XX wieku, głównie na terenie Stanów Zjednoczonych. Gitarowy, niekomercyjny i często nagrywany bez przejmowania się jakością dźwięku rock alternatywny był dokładnym przeciwieństwem większości odmian muzyki popularnej lat osiemdziesiątych z jej cukierkowym brzmieniem syntezatorów i sterylną produkcją nagrań.

Historia 
Początków rocka alternatywnego należy szukać w muzyce punkrockowej. Krótkotrwała eksplozja popularności kultury punk w drugiej połowie lat 70. XX wieku pozostawiła po sobie wiele zespołów grających prostą, hałaśliwą muzykę zainspirowanych tym stylem rocka. Stopniowe odchodzenie przez nie od
punkowych schematów i poszukiwanie nowych środków wyrazu zaowocowało powstaniem grupy stylów muzycznych (takich jak rock gotycki, hardcore, nowa fala czy post punk) która stała się później fundamentem rocka alternatywnego.

Właściwa historia rocka alternatywnego zaczyna się na początku lat osiemdziesiątych w Stanach Zjednoczonych, kiedy niezależne rozgłośnie studenckie zaczęły masowo grać muzykę nazywaną college rockiem (termin ten w swoim najszerszym znaczeniu był wtedy synonimem rocka alternatywnego). Scena alternatywnego rocka zaczyna się dynamicznie rozwijać i ewoluować, wciąż powstają nowe style, często bardzo już odległe od punk rocka (noise rock, dream pop, shoegaze).

Przez całe lata osiemdziesiąte jednak, pomimo osiągnięcia przez niektóre z grup (U2, R.E.M.) dużej popularności, rock alternatywny jako gatunek był ciągle zjawiskiem niszowym. Sytuacja zmieniła się na początku lat dziewięćdziesiątych, kiedy nagły (i niespodziewany) sukces komercyjny osiągnięty przez debiutujące grupy Nirvana i Pearl Jam wywołał na całym świecie falę zainteresowania stylem grunge, a później całą podziemną (lub promowaną jako podziemna) muzyką rockową. Oznaczało to jednak koniec dawnego rocka alternatywnego – z chwilą, kiedy został zaakceptowany jako część głównego nurtu muzyki, jego najważniejsi przedstawiciele osiągnęli status gwiazd, a nowo powstające zespoły i gatunki często były świadomie ukierunkowane na sukces komercyjny, termin ten stracił wcześniejsze znaczenie. Mimo to wiele zespołów powstałych w tym okresie nadal nagrywa, osiągając często spory rozgłos medialny, a sam termin znajduje użytek jako określenie na zespoły takie jak Radiohead, Coldplay czy Placebo – popularne i odnoszące komercyjne sukcesy, lecz zarazem w pewien sposób zakorzenione w tradycji dawnego rocka alternatywnego.

Wpływy 
 grunge
 punk rock
 post punk
 nowa fala
 hardcore punk

Podgatunki rocka
Hard rock

Hard rock – gatunek muzyki rockowej powstały na przełomie lat 60. i 70. XX wieku, wywodzący się z bluesa i rock and rolla.

Historia 
Pionierami tego gatunku były zespoły takie jak: Black Sabbath, Blue Cheer, Blind Faith, Cream, Deep Purple, Iron Butterfly, Led Zeppelin, MC5, Steppenwolf, Vanilla Fudge, The Who, The Doors, The Jimi Hendrix Experience, The Rolling Stones, Ten Years After, Janis Joplin i Big Brother and The Holding Company, Quicksilver Messenger Service, Jefferson Airplane, Free, Hawkwind, The Kinks,  Syd Barrett i Pink Floyd we wczesnym okresie działalności, Grateful Dead. Niektórzy do grona pionierów hard rocka wliczają również zespół The Beatles w późniejszym etapie działalności (lata 1966–1970).

W latach 70. pojawili się wykonawcy tacy jak: AC/DC, Aerosmith, Alice Cooper, Kiss, Queen, Slade, Budgie, UFO również Uriah Heep czy Rush, zaś w 80., w okresie świetności gatunku, powstało ich wiele więcej, spośród których największą popularność zdobyli: Bon Jovi, Def Leppard, Guns N’ Roses, Twisted Sister, Van Halen.

Charakterystyka 

Cechami charakterystycznymi hard rocka, w porównaniu z wcześniejszym gatunkami rocka, są:
 ostre brzmienie, oparte na przesterowanych gitarach elektrycznych, niekiedy grających w duetach i imitujących siebie
 pełne energii brzmienie sekcji rytmicznej (gitara basowa, perkusja)
 agresywne, często surowo brzmiące wokale

Hardrockowy utwór ma zwykle ustaloną formę, składającą się z następujących po sobie elementów:
 wstęp instrumentalny (intro)
 pierwsza zwrotka
 refren
 solo – najczęściej gitarowe, rzadziej na instrumentach klawiszowych
 refren
 druga zwrotka
 refren
 (...)
 coda

Równie często utwór ma uproszczoną strukturę:
 Intro
 pierwsza zwrotka
 refren
 druga zwrotka
 refren
 solo
 refren (zazwyczaj wydłużony)

Z muzyki hardrockowej wyewoluował gatunek heavy metal, posiadający podobne cechy. Niekiedy oba terminy traktowane są jako synonimy, choć zwykle uznaje się, że hard rock ma delikatniejsze brzmienie niż heavy metal. Heavy metal na ogół grany jest też szybciej i bardziej agresywnie. Heavy metal oparty jest podobnie jak acid rock i hard rock na pentatonice wziętej z bluesa, ale struktura utworów rzadko nawiązuje do dwunastotaktowej formy wczesnego rock and rolla i rocka (Led Zeppelin, Metallica). Akompaniament i akordy bazują na prymie, kwarcie i kwincie ze względu na bardzo przesterowany, pełen alikwotów, dźwięk gitar. Solówki, głównie oparte na pentatonice, są bardzo ekspresyjne i wykonywane w niezwykle szybkim tempie. Wielu gitarzystów tego gatunku jest wirtuozami w swej dziedzinie. Równolegle około roku 1976 pojawił się bardzo ostro grany punk rock. Jednakże w przeciwieństwie do heavy metalu jego linie melodyczne i struktura akordów zupełnie odbiegają od skali bluesowej. W szerszym sensie hard rock jest identyfikowany jako wszystkie style „twardej” muzyki rockowej, w odróżnieniu od soft rocka – rocka miękkiego.

Przypisy
Nowa fala

kinematografia:
 Nowa Fala – nurt awangardy w kinie francuskim
 Czechosłowacka Nowa Fala – czeska nowa fala (szkoła filmowa)
 Nowa fala (Nouvelle Vague) – film z 1990 r. w reżyserii Jean-Luca Godarda

literatura:
 Nowa Fala – polska formacja poetycka
 nowa fala w literaturze fantastyczno-naukowej

muzyka:
 nowa fala – gatunek muzyki wywodzący się z punk rocka
 nowa fala brytyjskiego heavy metalu
 bossa nova (port. „nowa fala”) – styl muzyki brazylijskiej
 Nowa Fala (New Wave / Новая волна) – festiwal muzyki popularnej w mieście Jurmała na Łotwie
 Nowa fala – Pierwszy album studyjny rapera Multiego
 Nowa fala – album studyjny polskiego rapera Young Multiego

inne:
 nowa fala – nurt w grach fabularnych
 sztuka transawangardy
Punk rock

Punk rock – gatunek rocka charakteryzujący się prostą, głośną, agresywną muzyką o mało skomplikowanej harmonii i buntowniczymi tekstami, powstały w połowie lat siedemdziesiątych, zapoczątkowany w Wielkiej Brytanii i Stanach Zjednoczonych. W założeniu była to świadoma rezygnacja z uznanego warsztatu muzycznego i komercyjnej machiny promocji. W swej muzycznej strukturze punk rock jest najbardziej podstawowym rock-and-rollem, tyle że zagranym szybciej, głośniej i agresywniej.

Niektórzy ujmują te cechy punk rocka jako sprzeciw wobec pretensjonalności i zbytniego wyrafinowania twórców w dominujących w latach siedemdziesiątych na scenie rockowej hard rocku i rocku progresywnym.

W warstwie tekstowej twórcy punk rocka często nawiązywali do poglądów anarchistycznych, wyrażanych najczęściej w agresywnej i obrazoburczej formie. Dlatego też częstokroć utwory punk rockowe objęte były zakazem emisji w stacjach radiowych (tak było m.in. z utworem „God Save the Queen” zespołu Sex Pistols, który mimo to wspiął się na szczyty brytyjskich list przebojów).

Muzyka, jaką jest punk rock jest jedynie częścią szerszego zjawiska – kulturowego i obyczajowego – zwanego ruchem punk. Warstwa muzyczna i ideologiczna punk rocka wypływa z założeń całego ruchu, spośród których najważniejszymi były: nonkonformizm, sprzeciw wobec ogólnie akceptowanych zasad i poglądów społecznych czy politycznych, określanych mianem „systemu”, nacisk na samodzielność (zasada DIY – Do It Yourself) itp.

Powstanie punk rocka

Druga fala punk rocka – hardcore punk

Punk rock w Polsce 
Do prekursorów tego gatunku w Polsce zalicza się takie zespoły, jak: KSU, Dezerter, Tilt, Deadlock, Brygada Kryzys, Armia, Siekiera.

Przypisy
Soul

Soul (wymowa IPA: //, z ang. „dusza”) – popularny gatunek muzyki rozrywkowej powstały w Stanach Zjednoczonych pod koniec lat 50. i na początku lat 60. XX wieku. Łączy w sobie elementy muzyki gospel czarnoskórych, rhythm and bluesa, a często również jazzu. Muzyka soul zdobyła popularność w Stanach Zjednoczonych, kiedy wytwórnie takie jak Motown, Atlantic oraz Stax Records zyskiwały rozgłos w latach działalności ruchu praw obywatelskich. Gatunek ten stał się popularny na całym świecie, mając bezpośredni wpływ na muzykę rockową oraz muzykę afrykańską.

Historia 
Soul początkowo był muzyką czarnoskórych Amerykanów, lecz z czasem zdobył popularność na całym świecie i stał się zjawiskiem międzykulturowym. Przyjmuje się, że pionierami gatunku są między innymi Sam Cooke i Ray Charles. 

Do przedstawicieli muzyki soul należą również między innymi: James Brown, Sam Cooke, Marvin Gaye, Stevie Wonder, Percy Sledge, Michael Jackson (we wczesnych latach swojej twórczości), Sly Stone, Duffy, Aretha Franklin, Otis Redding, Diana Ross, The Temptations, Barry White, Isaac Hayes, Al Green, Erykah Badu, Whitney Houston, Anastacia, Smokey Robinson, Angie Stone, Joss Stone, jak również Amy Winehouse, Jesse McCartney, Nick Jonas and the Administration oraz Adele. Większość grup muzycznych związanych z wytwórnią Motown Records tworzyło muzykę przynajmniej ocierającą się o ten gatunek muzyczny.

Soul wykazał się wielką żywotnością, wykształcił niezliczoną ilość podstylów. Wywarł również dość istotny wpływ na współczesną muzykę pop i współczesny R&B.

Cechy gatunku 
Cechami charakterystycznymi gatunku są:
 bogate brzmienie oparte na instrumentarium pochodzącym z R&B.
 wyraźne, często synkopowane rytmy
 zmienne nastroje od bardzo dynamicznych po liryczne
 wielogłosowe ornamentalne śpiewy.

Soul, w odróżnieniu od klasycznego R&B, odróżnia przede wszystkim inny klimat. Podczas gdy R&B jest głównie nastawione na tworzenie muzyki tanecznej, soul jest spokojniejszy, skłania do refleksji, jego teksty są przepełnione „wartościami duchowymi” i odniesieniami do Biblii i Boga. Zespoły soulowe powstawały najczęściej z chórków kościelnych (poprzez dodanie do chórków instrumentarium i rytmów R&B).

Przypisy

Linki zewnętrzne 

 Soul Bible
 100 Greatest 'Classic' R&B/Soul Songs - 50s-70s
 SoulBounce (Blogs, Podcast, Reviews)
 100 Greatest R&B/Soul Ballads
 Getbluesinfo.com - Southern Soul/Blues Channel
Nowa fala (muzyka)

Nowa fala (ang. new wave) – gatunek muzyczny wywodzący się z punk rocka, a później nazwa całej grupy stylów popularnych w latach 80. XX wieku.

Charakterystyka 
Nurt ten charakteryzowało bardziej wyrafinowane i bogatsze brzmienie w stosunku do muzyki punkrockowej.

Historia 
Termin został wymyślony przez szefa wytwórni Sire Records jako określenie na muzykę wydawanych przez nią zespołów punk rockowych (głównie skupionych wokół klubu CBGB’s) – w tym pionierów punk rocka, takich jak Talking Heads czy Television. Następnie nową falą zaczęto nazywać wszystkich wykonawców punkowych i zainspirowanych tą muzyką, którzy wychodzili poza ramy prostego punk rocka w stylu Ramones. Był to więc w istocie synonim terminu post-punk. Później używano tych dwóch etykietek do dokonywania podziału w obrębie tej samej grupy artystów: nową falą określano twórczość bardziej popową, post punkiem zaś – bardziej eksperymentalną.

Z czasem termin nowa fala zaczął być używany w odniesieniu do bardziej komercyjnych form, zwykle charakteryzujących się łagodnym brzmieniem opartym na wykorzystaniu elektronicznych instrumentów klawiszowych i perkusyjnych oraz czystym technicznie śpiewem (często z użyciem wielogłosowych harmonii) – w tym do takich gatunków, jak synth pop i new romantic.

Przedstawiciele 
Do przedstawicieli nowej fali należą m.in.: Joy Division, Killing Joke, Kim Wilde, Buggles, INXS, The Cure, Elvis Costello, Nick Lowe, Devo, Talking Heads, Blondie, The B-52’s, The Police, The Jam, XTC, The dB’s, The Pretenders, The Stranglers, Man Go Fish, Cheap Trick, Orchestral Manoeuvres in the Dark, The Cars, Split Enz, Duran Duran, Depeche Mode, Spandau Ballet, ABC, Gary Numan, Talk Talk, Ultravox, Classix Nouveaux, The Boomtown Rats, U2, Dead or Alive, Oingo Boingo, Cocteau Twins.

W Polsce: Republika, Kryzys, Brygada Kryzys, ERSATZ, Aya RL, Tilt, Wielkanoc, Madame, Socrealizm, Siekiera, 1984, Klaus Mitffoch, Lech Janerka, Variété, Kult, Maanam, Rezerwat, Bikini, Made in Poland, Obywatel G.C., Novelty Poland, Brak, Kontrola W., DHM czy nawet wczesny Lady Pank.

Style nowej fali 
 Stylem pokrewnym nowej fali jest post-punk.
 cold wave
 dark wave
 mod revival
 muzyka elektroniczna lat 80 XX w.
 Niemiecka Nowa Fala
 new romantic
 novi val
 power pop
 rockabilly revival
 rock gotycki
 synth pop
 synth rock
 2 Tone

Zobacz też 
 Neue Deutsche Welle

Przypisy
Rhythm and blues

Rhythm and blues, w skrócie R&B (również R'n'B) – gatunek muzyki rozrywkowej wywodzący się z jazzu, bluesa i pieśni religijnych. Był jednym z najważniejszych protoplastów rock and rolla, a później nowoczesnego soulu.

Gatunek został ukształtowany z elementów jazzu, bluesa i pieśni religijnych. Stosowane instrumentarium było ubogie. Uległ komercjalizacji w latach 30. XX wieku, kiedy artyści big bandowi zaczęli tworzyć bardziej wyrazistą muzykę taneczną (z użyciem m.in. gitary basowej i riffów), określaną jako jump blues. Po zakończeniu II wojny światowej styl był na tyle charakterystyczny, że 17 czerwca 1949 w Stanach Zjednoczonych oficjalnie powstała lista przebojów w kategorii rhythm and blues (wcześniej stosowano nazwę race music). Według LeRoi Jonesa do lat 50. XX wieku była to muzyka tworzona przez i dla amerykańskich czarnoskórych. Gatunek rhythm and blues rzadko grały stacje radiowe białych. Niektóre utwory były odrzucane ze względu na silne konotacje seksualne (np. Work With Me Annie Hanka Ballarda, Baby Let Me Bang Your Box The Penguins ). Później elementy gatunku rhythm and blues zaczęły przenikać się wzajemnie z powstającym rock and rollem. W 1958 aż 90% utworów na liście przebojów gatunku rhythm and blues znajdowało się również na listach przebojów muzyki popularnej.

W latach 60. i 70. XX wieku rhythm and blues inspirował właśnie powstający rock. Artyści rockowi czerpali z oryginalnego materiału bluesowego lub wykorzystywali jego stylistykę, przy użyciu nowoczesnych środków technicznych (gitary elektryczne, wzmacniacze). Przykładami mogą być The Kinks, The Rolling Stones, The Animals, The Pretty Things, Them, Jimi Hendrix.

R&B jest m.in. samodzielną kategorią nagród Grammy, a stylistyka jest obecna w licznych gatunkach muzycznych (disco, funk, rap i soul). Współczesne R&B jest kombinacją elementów występujących w soulu, popie oraz hip hopie. Dla odróżnienia stosowane bywa określenie contemporary R&B.

Przypisy
Electronica

Electronica – nieformalny i kontrowersyjny termin używany często w krajach zachodnich na określenie gatunków elektronicznej muzyki tanecznej, które nie są ukierunkowane bezpośrednio na parkiet klubowy. 

Termin ten został spopularyzowany przez amerykańską prasę muzyczną na fali popularności takich zespołów jak The Prodigy, The Chemical Brothers, Fatboy Slim i Daft Punk w drugiej połowie lat dziewięćdziesiątych.
Początkowo oznaczał połączenie tradycyjnych odmian muzyki tanecznej z muzyką pop, jednakże obecnie odnosi się również do wszystkich wykonawców eksperymentalnej muzyki elektronicznej wywodzącej się z nurtu tanecznego, oraz fuzje muzyki tanecznej z innymi stylami muzyki.

Chociaż electronica zaliczana jest do muzyki tanecznej, przeznaczona jest głównie do słuchania. Tworzona jest niemal wyłącznie przy użyciu instrumentów elektronicznych, a czasem obywa się nawet i bez nich - komputer generuje dźwięki za pomocą wirtualnych syntezatorów i samplerów.

Gatunki muzyki elektronicznej
Koło podbiegunowe

Koło podbiegunowe, krąg polarny – równoleżnik ziemski o szerokości geograficznej 66°33'39"N (na półkuli północnej) lub 66°33'39"S (na półkuli południowej).

Koło podbiegunowe jest nieustannie w ruchu i zmienia nieznacznie swoją szerokość geograficzną. Przez ostatni milion lat granica ta zmieniała się o blisko 250 km (65,5°–67,7°N i S). Obecnie (do roku 2015) północne koło podbiegunowe przesuwa się na północ a południowe na południe. 1 grudnia 2013 roku znajdowało się na szerokości odpowiednio 66°33'45,066"N i 66°33'45,066"S (według wzoru astronoma Jacques’a Laskara).

Na kole podbiegunowym Słońce powinno znajdować się na horyzoncie, gdy nad zwrotnikiem Raka lub Koziorożca znajduje się ono w zenicie. W rzeczywistości Słońce jest widoczne wówczas trochę wyżej z powodu refrakcji. Odległość koła podbiegunowego od bieguna wynika z nachylenia osi obrotu Ziemi do płaszczyzny ekliptyki. Gdyby to nachylenie było większe niż 45°, koła podbiegunowe znajdowałyby się bliżej równika niż zwrotniki – taka konfiguracja istnieje na Uranie.

Na wyższych szerokościach geograficznych w dniach przesilenia letniego lub zimowego Słońce przez całą dobę znajduje się pod horyzontem – odpowiednio na półkuli północnej na przełomie czwartego kwartału i pierwszego kwartału następnego roku, na południowej – na przełomie drugiego i trzeciego kwartału, gdy panuje tam zima. Występuje tam wówczas noc polarna. Sytuacja odwrotna, kiedy Słońce znajduje się cały czas ponad horyzontem, to dzień polarny.

Ze względu na zjawisko refrakcji atmosferycznej obszary występowania nocy polarnych i dni polarnych nie pokrywają się ze sobą. Obszar występowania dni polarnych jest nieco większy niż obszar zawarty wewnątrz koła podbiegunowego i zaczyna się od 65°42', zaś obszar nocy polarnych jest nieco mniejszy i zaczyna się od 67°24'.

Zobacz też 

 strefa podbiegunowa
 koło podbiegunowe północne
 koło podbiegunowe południowe

Uwagi 

Szerokość geograficzna
Geografia Antarktyki
Geografia Arktyki
Mur obronny

Mur obronny – ciągła konstrukcja warowna w postaci muru wykonanego z kamienia lub cegły. Podstawowa część każdej murowanej fortyfikacji.

Mur obronny może stanowić zarówno samodzielną budowlę (np. Wielki Mur Chiński) lub stanowić zamkniętą zaporę fortyfikacyjną otaczającą miasto, zamek lub fort. Obronność muru zwiększały usytuowane w jego linii baszty i wieże oraz poprzedzające go od zewnątrz przedmurze i fosa, a także bramy, mosty zwodzone i barbakany.

Mury obronne zaczęły powstawać w starożytności, lecz szczególnie rozpowszechniły się w średniowieczu (były zwieńczone blankami oraz wyposażone w ganek dla obrońców).

Style murów obronnych:
 mur mezopotamski
 mur grecki
 mur perski
 mur rzymski
 mur bizantyjski
 mur frankoński
 mur normański
 mur włoski
 mur hiszpański

Przykłady murów wolnostojących:
 Mur Chiński
 Mur Trajana
 Mur Hadriana

Następcą muru obronnego były stałe linie fortyfikacji (Wał Pomorski, Linia Maginota, Linia Gustawa, Linia Zygfryda, MRU, Linia Mannerheima).

Zobacz też 

 mury miejskie
 mur kazamatowy
 fort
 twierdza
 ostrokół
 barbakan

Bibliografia 
 

Obronny
Fortyfikacje
Liczby względnie pierwsze

Liczby względnie pierwsze – liczby całkowite, których największym wspólnym dzielnikiem jest jeden. Symbolicznie dla liczb  zapisuje się to:  W przypadku dwóch liczb  używa się też znaku prostopadłości: 

Szybkim sposobem określenia, czy dwie liczby są względnie pierwsze jest algorytm Euklidesa. Funkcja Eulera dodatniej liczby całkowitej  jest liczbą liczb naturalnych między 1 a  które są względnie pierwsze z .

Zbiory o więcej niż dwóch elementach mogą mieć własność względnej pierwszości parami – kiedy każde dwie różne liczby są względnie pierwsze:  Względna pierwszość całego zbioru jest logicznie słabsza od tej parami; przykładowo liczby ze zbioru {2,3,4} są względnie pierwsze, ale nie są względnie pierwsze parami, ponieważ 2|4.

Relację względnej pierwszości definiuje się też dla ideałów w ogólnych pierścieniach, co opisuje dalsza sekcja.

Przykłady 
 Liczby 6 i 35 są względnie pierwsze, ale 6 i 27 nie są, gdyż obie są podzielne przez 3.
 Liczba 1 jest względnie pierwsza z każdą liczbą całkowitą.
 Liczby 10, 12 i 15 są względnie pierwsze, ale nie są parami względnie pierwsze (najmniejsza wspólna wielokrotność tych liczb wynosi 60, a nie 10·12·15 = 1800).
Poniższa tabela zaznacza względną pierwszość liczb z zakresu 0–9:

Własności 
Względna pierwszość jako relacja dwuargumentowa ma szereg własności:
 nie jest zwrotna; żadna liczba większa od jedynki nie jest względnie pierwsza ze sobą;
 nie jest też przeciwzwrotna, ponieważ 
 jest symetryczna, ponieważ NWD jest działaniem przemiennym;
 nie jest przechodnia (tranzytywna); przykładowo  i  ale dwójka nie jest względnie pierwsza ze sobą;
 nie jest też przeciwprzechodnia (atranzytywna) ze względu na względną pierwszość jedynki ze sobą samą 
 implikuje, że ich najmniejsza wspólna wielokrotność tych liczb równa się ich iloczynowi: 
 warunkiem równoważnym względnej pierwszości liczb  jest, aby istniały liczby całkowite  i  spełniające równanie: 

Przedostatnie twierdzenie nie uogólnia się na większą liczbę czynników; przykładowo 

Na to, aby liczby  były względnie pierwsze, potrzeba i wystarcza, aby istniały liczby całkowite  spełniające równanie:

Uogólnienie 
W pierścieniu przemiennym z jedynką  ideały  i  nazywamy względnie pierwszymi, jeśli ich suma algebraiczna  jest całym pierścieniem.

W dziedzinach ideałów głównych można przyjąć następującą definicję elementów względnie pierwszych:  i  są względnie pierwsze jeśli z faktu, że pewien element  dzieli  i dzieli  wynika, że  jest odwracalny. Jest ona równoważna temu, że ideały generowane przez te elementy są względnie pierwsze. W pierścieniach niebędących dziedzinami ideałów głównych te pojęcia nie muszą się pokrywać.

Liczby względnie pierwsze generują ideały względnie pierwsze w  (bo  jest dziedziną ideałów głównych).

Zobacz też 
 algorytm Euklidesa
 funkcja φ
 liczby pierwsze

Przypisy 

Teoria liczb
Egzergia

Egzergia – maksymalna praca, jaką układ termodynamicznie otwarty może wykonać w danym otoczeniu przechodząc do stanu równowagi z otoczeniem. Otoczenie traktuje się jako zbiornik nieużytecznej energii i materii o stałej temperaturze. Maksymalną energię uzyskuje się w procesie odwracalnym.

Termin wprowadzony w 1955 r. przez słoweńskiego fizyka Zorana Ranta; zdolność do wykonywania pracy – jest rodzajem energii, która może służyć jako zapas energii; cechuje ją ilość i jakość; ulega zniszczeniu, gdy jest wykorzystywana. 

Dogodną definicję egzergii zaproponował L. Reikert. Po uwzględnieniu możliwości występowania bogactw naturalnych w przyrodzie, definicję tę można sformułować następująco:
Egzergia wyraża minimalną ilość pracy, jaką należy wykonać, by z powszechnie występujących składników otaczającej przyrody wytworzyć wymaganą substancję o wymaganych parametrach, wykorzystując otaczającą przyrodę jako źródło ciepła bezwartościowego pod względem termodynamicznym.

Zobacz też 
 termodynamika,
 druga zasada termodynamiki,
 entropia,
 przemiana adiabatyczna,
 funkcja stanu,
 energia,
 obieg Carnota,
 proces termodynamiczny.

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 Definicje
 Egzergia wokół nas

Termodynamiczne funkcje stanu
Klaster komputerowy

Klaster komputerowy (ang. cluster) – grupa połączonych jednostek komputerowych, które współpracują ze sobą w celu udostępnienia zintegrowanego środowiska pracy.

Komputery wchodzące w skład klastra (będące członkami klastra) nazywamy węzłami (ang. node).

Jedną z najbardziej popularnych implementacji klastrów obliczeniowych jest klaster typu Beowulf, gdzie rolę węzłów pełnią wydajne komputery klasy PC, pracujące pod kontrolą GNU/Linuksa oraz z zainstalowanym oprogramowaniem pozwalającym uzyskać przetwarzanie równoległe np. bibliotekami MPI, PVM.

Od listopada 2020 roku najszybszy klaster komputerowy w Polsce to superkomputer Altair znajdujący się w zasobach obliczeniowych Poznańskiego Centrum Superkomputerowo-Sieciowego (PCSS).

Typy klastrów 
W istniejących rozwiązaniach klastrowych można wyodrębnić trzy podstawowe klasy wynikające z celów budowy takich rozwiązań:
 klastry wydajnościowe: pracujące jako zespół komputerów, z których każdy wykonuje własne zadania obliczeniowe. Celem ich budowy jest powiększenie mocy obliczeniowej, w sytuacji kiedy różne komputery w klastrze pracują nad odrębnymi podzadaniami pojedynczego dużego zadania obliczeniowego. Wiele obecnych superkomputerów działa na tej zasadzie.
 klastry niezawodnościowe: pracujące jako zespół komputerów wykonujące każdy swoje zadanie. W razie awarii jednego z węzłów, następuje automatyczne przejęcie jego funkcji przez inne węzły.
 klastry równoważenia obciążenia: pracujące jako zespół komputerów, z których każdy wykonuje własne zadanie z puli zadań skierowanych do całego klastra. W takiej sytuacji pojedynczy komputer może wykonywać niezależne zadanie lub współpracować z kilkoma innymi węzłami klastra wykonując podzadanie większego zadania obliczeniowego. Klastry równoważenia obciążenia mogą być traktowane jako pierwowzór, a obecnie także jako częsty element składowy, systemów gridowych

W praktyce rozwiązania klastrowe mają charakter mieszany i wykonują dla pewnych aplikacji funkcje wydajnościowe, przy jednoczesnym odgrywaniu roli niezawodnościowej lub równoważenia obciążenia. Szczególnie często taki tryb pracy klastra dotyczy serwerów WWW, pocztowych itp., z racji sposobu pracy aplikacji obsługujących tego typu serwisy. Z drugiej strony aplikacje bazodanowe, wykorzystywane w biznesie, słabo poddają się zrównolegleniu (szczególnie, gdy żądamy transakcyjności).

Inne możliwe i stosowane klasyfikacje klastrów, to podział na klastry:
 aplikacyjne i systemowe;
 typu Single System Image (SSI) i pozostałe;

Zobacz też 

 grid komputerowy
 TOP500
 Krajowy Klaster Linuksowy

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 Aktualna lista 500 największych superkomputerów na świecie
 Superkomputer klastrowy Zeus z AGH najmocniejszy w Polsce
 Klastry w Polsce
 

!
Klaster

Klaster (z ang. cluster) lub używany w niektórych zastosowaniach polski odpowiednik – zgęstek, to zgrupowanie przestrzenne lub powiązanie systemowe mniejszych obiektów w jeden większy.
 klaster (biologia)
 klaster (chemia)
 klaster dyskowy (informatyka)
 klaster komputerowy (informatyka)
 klaster (ekonomia i zarządzanie)
 klaster (muzyka)
 klaster (fizyka)
 klaster (wojsko)
Klaster (chemia)

Klaster – w chemii struktura nadcząsteczkowa, w której istnieją dwie grupy cząsteczek, które tworzą wspólną sieć powiązań.

Badaniem struktur klastrowych zajmuje się chemia supramolekularna.

Rodzaje struktur klastrowych
 Sieci typu gość-gospodarz (host-guest) – w sieciach tych jeden rodzaj cząsteczek, zwanych gospodarzem tworzy sieć zasadniczą, w której regularnie są zaokludowane cząsteczki zwane gośćmi. Sieci te były też nazywane sieciami klatkowymi lub klatratowymi.
 Sieci sandwiczowe – w sieciach tych dwie grupy cząsteczek tworzą naprzemienne warstwowe struktury – nie można już w nich wyróżnić kto jest „gospodarzem”, a kto „gościem”.
 Sieci samoprzenikające się (IPN – interpenetrating networks) – obie grupy cząsteczek tworzą dwie niezależne sieci, które się nawzajem, regularnie przenikają.

Chemia supramolekularna
JIT (informatyka)

JIT () – metoda wykonywania programów komputerowych polegająca na ich kompilacji do kodu maszynowego bezpośrednio przed wykonaniem danego fragmentu kodu.

Cała procedura wygląda następująco:
 kod źródłowy jest kompilowany do kodu pośredniego (bajtowego),
 maszyna wirtualna przeprowadza kompilację kodu pośredniego do kodu maszynowego.

Kompilacja może odbywać się w momencie pierwszego dostępu do kodu znajdującego się w pliku z programem lub pierwszego wywołania danej funkcji (stąd nazwa ).

JIT jest bardzo obiecującą techniką uruchamiania programów niezależnych od architektury systemu komputerowego. Zaawansowane systemy JIT potrafią wykonywać programy szybciej niż interpretery, unikając jednocześnie komplikacji związanych z realizacją pełnego cyklu kompilacji, linkowania itd.

Główną konkurencją dla techniki JIT jest popularna na systemach uniksowych metoda rozpowszechniania źródeł, które dopiero na docelowej maszynie zostają skompilowane. W metodzie rozpowszechniania źródeł, kompilacja pomimo tego, że trwa stosunkowo długo i jest skomplikowanym, a niekiedy zawodnym procesem, jest wykonywana tylko raz. W efekcie tego, że program jest skompilowany do poziomu kodu maszynowego, uzyskuje się z reguły większą wydajność działania programu wynikowego.

JIT jest używany głównie przez maszyny wirtualne Javy oraz środowisko uruchomieniowe .NET CLR.

Zobacz też 

 język wysokiego poziomu

Wirtualizacja
Pokój w Buczaczu

Pokój buczacki – nieratyfikowany przez polski sejm traktat pokojowy, podpisany 16 lub 18 października 1672 w Buczaczu pomiędzy Imperium Osmańskim i Rzeczpospolitą, który zakładał oddanie we władanie Turcji wschodnich ziem Polski. Traktat podpisano w trakcie wojny polsko-tureckiej toczonej w latach 1672-1676.

Turcy, wykorzystując wewnętrzne problemy Polski, zaatakowali w sile 80 tysięcy żołnierzy i po zdobyciu twierdzy w Kamieńcu Podolskim w dniu 27 sierpnia zajęli Podole, a następnie 20 września oblegli Lwów. Ówczesny król Polski, Michał Korybut Wiśniowiecki, nie mogąc zwołać armii, która mogłaby się przeciwstawić Turkom, oraz przestraszywszy się ich potęgi, oddał województwa podolskie, bracławskie i południową część prawobrzeżnego województwa kijowskiego i zgodził się płacić haracz w wysokości 22 000 talarów rocznie w zamian za pokój. Płacenie go miało ustanowić Polskę w równym rzędzie z lennikami tureckimi takimi jak Chanat Krymski czy Wołoszczyzna.

Traktat ten był nazywany często „haniebnym pokojem w Buczaczu”. Rzeczpospolita stała się na krótko państwem teoretycznie zależnym od Imperium Osmańskiego.

Jednakże szlachta, przerażona jego zawarciem, uchwaliła na sejmie specjalne podatki na wojnę oraz odrzuciła jego ratyfikację, co było jednoznaczne z odrzuceniem jakiejkolwiek formy podporządkowania się Turcji. Rok później, w 1673 armia polska pod wodzą hetmana Jana Sobieskiego pokonała Turków pod Chocimiem, co ostatecznie podważyło ustalenia traktatowe, oraz ponownie w 1676 roku w bitwie pod Żurawnem. Skutkiem było podpisanie rozejmu w Żurawnie w 1676 i odzyskanie części Podola (bez Kamieńca Podolskiego) i rezygnacja Imperium Osmańskiego z próby zhołdowania Rzeczypospolitej. Wszystkie ziemie Rzeczpospolita odzyskała w 1699 na mocy postanowień traktatu w Karłowicach.

Zwycięstwo miało też kolejny skutek. Chwała wojenna, jaką zdobył hetman Sobieski, sprawiła, że został wybrany na króla Polski (19 maja 1674).

Zobacz też 
 wojna polsko-turecka (1672–1676)

Przypisy

Bibliografia, literatura 
 Władysław Konopczyński, Dzieje Polski nowożytnej, wyd. IV krajowe, Warszawa 1999, Wyd. Instytut Wydawniczy „Pax”  

Buczacki
Traktaty międzynarodowe Imperium Osmańskiego
Stosunki polsko-tureckie (I Rzeczpospolita)
Historia Polski 1572–1697
Wydarzenia 1672
Podole
Historia Buczacza
Grębocin (województwo kujawsko-pomorskie)

Grębocin (niem. Gramtschen) – wieś w Polsce położona w województwie kujawsko-pomorskim, w powiecie toruńskim, w gminie Lubicz.  

We wsi znajduje się kościół św. Barbary w Grębocinie, dawna świątynia protestancka, obecnie znajduje się tam Muzeum Piśmiennictwa i Drukarstwa. 

W latach 1954–1972 wieś należała i była siedzibą władz gromady Grębocin. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa toruńskiego.

Do 1954 roku miejscowość była siedzibą gminy Grębocin. 

Grębocin położony jest nad Strugą Toruńską (prawy dopływ Wisły), przy granicy z Toruniem. Przez wieś przebiegają drogi:
  skrajem wsi
  w kierunku z Torunia na Ostródę
  obciążona ruchem tranzytowym pomiędzy 91 a S10

We wsi zachował się kościół gotycki z XIII/XIV wieku, pierwotnie pw. św. Barbary, z wieżą dobudowaną około połowy XIV wieku, przebudowany w 1687. W latach 1565–1945 ewangelicki, w XVII miejsce sporów na tle wyznaniowym, w latach 20. XX w. pozbawiony funkcji sakralnej, w latach 80. XX w. uległ dewastacji. Od roku 1998 remontowany, mieści Muzeum Piśmiennictwa i Drukarstwa.

Od 2008 organizowane jest w miejscowości plenerowe
misterium.

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 
 Strona Muzeum Piśmiennictwa i Drukarstwa

Grębocin (województwo kujawsko-pomorskie)
Gronowo (województwo kujawsko-pomorskie)

Gronowo – wieś w Polsce położona w województwie kujawsko-pomorskim, w powiecie toruńskim, w gminie Lubicz.

Wieś królewska położona była w 1664 roku w województwie chełmińskim. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa toruńskiego.

Miejscowość położona ok. 16 km na północny wschód od Torunia, przy drodze krajowej nr 15 Inowrocław-Ostróda; liczba mieszkańców: ok. 800 (2004).

Wieś w ciągu swojego istnienia wielokrotnie zmieniała właścicieli: w 1407 wzmiankowana jako własność komturstwa toruńskiego, od 1520 w posiadaniu rady miejskiej Torunia. W 1525 r. Zygmunt I nadaje młyn Franciszkowi Estkenowi z Torunia. W 1553 r. Hans Estken sprzedaje młyn Stanisławowi Kostce herbu Dąbrowa, s. Jakuba i Anny Rokosównej. W roku 1570 młyn w Gronowie stanowi własność królewską w dzierżawie Jana Strobanda, administracyjnie położony jest w powiecie michałowskim, parafii Wielka Łąka. Obecnie młyn i osada młyńska nie istnieją. Wieś Gronowo w 1570 jest królewszczyzną, w XVIII wieku stanowi majątek szlachecki. W 1798 roku właścicielem Gronowa został Samuel Wolff, a następnie książę W.W. Puzyna.

Zabytki 
 Gotycki kościół św. Mikołaja z 1. połowy XIV w. z późnorenesansową wieżą dostawioną w 1 połowie XVII w. Wewnątrz barokowy ołtarz główny i chrzcielnica oraz późnogotycka rzeźba Marii z Dzieciątkiem z 1. ćwierci XVI w.
 zespół pałacowy Wolffów z pałacem z początku XX w. i parkiem z przełomu XIX i XX w.
 cmentarz rodowy z okrągłą kaplicą-mauzoleum rodziny Wolffów z 1860 r., aktualnie pozbawione dachu i posadzki. 
 dawny cmentarz katolicki z końca XIX w.

Zobacz też 
 Gronowo

Przypisy

Bibliografia 
 Goniec Gminny nr 4/2001, wrzesień 2001 r. s. 1 i 4 Biuletyn Informacyjny Gminy Lubicz. Art.pt. Trochę historii, Gronowo, s. 1 i 4
 Jerzy Antoni Kostka, Kostkowie herbu Dąbrowa. Wyd. Z.P. POLIMER  Koszalin 2010, , s. 40, 41, 79, 84, 85, 86, 87 i 88

Gronowo (województwo kujawsko-pomorskie)
Wsie królewskie I Rzeczypospolitej (województwo chełmińskie)
Turzno (powiat toruński)

Turzno – wieś w Polsce położona w województwie kujawsko-pomorskim, w powiecie toruńskim, w gminie Łysomice.

Do 1954 roku miejscowość była siedzibą gminy Turzno. W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa toruńskiego. Według Narodowego Spisu Powszechnego (III 2011 r.) liczyła 1036 mieszkańców. Jest trzecią co do wielkości miejscowością gminy Łysomice.

Historia 
Wieś po raz pierwszy wzmiankowana w 1222 r. Do roku 1466 należała do komturii toruńskiej. Od 1. połowy XVIII wieku należy do Zboińskich herbu Ogończyk, następnie do Działowskich (od roku 1801) i Gajewskich (od roku 1861). W roku 1827 w drodze do Gdańska zatrzymał się tutaj na kilka dni Fryderyk Chopin, zaś w lutym 1833 roku w majątku przebywał Artur Zawisza, polski działacz niepodległościowy, uczestnik powstania listopadowego. Tu spotkał się z matką i bratem oraz napisał swój testament.

Zabytki 
 Zespół pałacowo-parkowy: budynki z około połowy XIX wieku, zbudowane w stylu eklektycznym według projektu Henryka Marconiego (zbudowany w miejscu dawnego dworu pałac, dom dozorcy, rządcówka, neogotycki pawilon ogrodowy); pałac przebudowany na początku XX wieku, w roku 1913 wzniesiono skrzydło boczne. W jego murach przebywali m.in. Fryderyk Chopin oraz Józef Haller. Na teren pałacu prowadzi brama wjazdowa z rzeźbami turów. Park w stylu angielskim (pow. 16 ha), powiększony na początku XX wieku, z bogatym drzewostanem (częściowo zniszczonym w czasie powodzi w roku 1980), m.in. aleją kasztanową i stawami. Pałac został odbudowany i rozbudowany w 2012 roku.
 Kaplica klasycystyczna fundacji Jeżewskich z końca XVIII w., poświęcona w roku 1800
 Karczma klasycystyczna z początku XX w.
 Żeliwny krzyż (karawaka) z roku 1883
 Kapliczka przydrożna z rzeźbą św. Antoniego
Obecnie pałacyk jest wyremontowany i służy jako wysokiej klasy restauracja i hotel. Kapliczka również została wyremontowana i często zawierane są w niej małżeństwa.

Galeria

Zobacz też 
 Turzno
 Gajewscy herbu Ostoja

Przypisy

Bibliografia 
 Marek Pawłowski, Turzno. Dzieje wsi i zespołu pałacowo-parkowego, Toruń 1996
 Turzno, gmina Łysomice. Zespół pałacowo-parkowy, Toruń 1996

Turzno (powiat toruński)