Województwo ciechanowskie

Województwo ciechanowskie – polskie województwo ze stolicą w Ciechanowie istniejące w latach 1975–1998, jedno z 49 ówcześnie istniejących.

Zasięg terytorialny 
Województwo ciechanowskie składało się z dzisiejszych powiatów:
  powiat ciechanowski – w całości
  powiat działdowski – w całości
  powiat makowski – tylko gmina Karniewo
  powiat mławski – w całości
  powiat nowodworski – tylko gmina Nasielsk
  powiat płoński – oprócz gminy Czerwińsk nad Wisłą
  powiat przasnyski – tylko gmina Krasne i gmina Czernice Borowe
  powiat pułtuski – oprócz gminy Obryte i gminy Zatory
  powiat żuromiński – w całości

Po reformie administracyjnej w 1999 roku województwo ciechanowskie zostało podzielone między dwa województwa:
  warmińsko-mazurskie – gminy powiatu działdowskiego
  mazowieckie – oprócz gmin powiatu działdowskiego

Urzędy rejonowe 
Na podstawie ustawy z 22 marca 1990 r. o terenowych organach rządowej administracji ogólnej, utworzono na terenie województwa 5 rejonów administracyjnych zrzeszających po kilka lub kilkanaście gmin.

Demografia

Miasta 
Ludność 31.12.1998
  Ciechanów – 47 468
  Mława – 30 520
  Płońsk – 23 039
  Działdowo – 21 088
  Pułtusk – 19 129
  Żuromin – 8997
  Lidzbark – 8351
  Nasielsk – 7222
  Raciąż – 4585
  Glinojeck – 3060
  Bieżuń – 1903

Zabytki miast województwa ciechanowskiego 
 Ciechanów

 Zamek w Ciechanowie z XV wieku – ruiny
 Farska Góra – grodzisko z XI (VII) w., na górze neogotycka dzwonnica (1889)
 Kościół farny w Ciechanowie (XVI w.)
 Cmentarz rzymskokatolicki przy ul. Płońskiej – założony na początku XIX w., z licznymi starymi, zabytkowymi grobami
 Nowy cmentarz żydowski w Ciechanowie – założony pod koniec XIX w.
 Średniowieczny układ urbanistyczny (z rynkiem i trójkątnym placem przedlokacyjnym)
 Kościół poaugustiański (XVI w.) i budynek dawnego klasztoru (XVII w.)
 Ratusz (XIX w.)

 Mława

 Kościół parafialny pw. św. Trójcy – wybudowany w 1477, pierwotnie gotycki; w latach 1882–1886 powiększony i całkowicie przebudowany w tzw. stylu toskańskim, w niektórych źródłach jego styl jest określany jako eklektyczny. Jedynymi pozostałościami po pierwotnym założeniu gotyckim są: okno w prezbiterium nad ołtarzem, łuk tęczowy oddzielający prezbiterium od nawy głównej i widoczna za ołtarzem bocznym w prawej nawie przypora zewnętrzna znajdująca się obecnie wewnątrz świątyni.
 Ratusz miejski – zbudowany pod koniec XVIII w. Z wieży ratuszowej odgrywany jest codziennie o 12:00 hejnał Mławy.
 Kościół pw. św. Wawrzyńca – 1786 r. na wzgórzu cmentarnym, późnobarokowy z klasycyzującą elewacją frontową.
 „Lelewelówka” – drewniany spichlerz z XVIII w., jedyna pozostałość po zabudowaniach starościńskich, czasami zwyczajowo zwanych zamkiem
 Secesyjne kamienice z początku XX w.
 Pomnik Obrońcom Mławy upamiętniający bitwę pod Mławą w 1939 r.
 Pozycja Mławska – linia polskich fortyfikacji wybudowanych w przeddzień II wojny światowej. W skład obiektu wchodzi 55 schronów żelbetowych, pozostałości budowli ziemno-drewnianych i okopów. Pozycja Mławska była główna areną bitwy po Mławą.
 Więzienie powiatowe wybudowane w 1889 roku, obecnie siedziba oddziału Archiwum Państwowego Miasta Stołecznego Warszawy.
 Hala Targowa z 1912 roku wybudowana według projektu miejskiego architekta Stefana Usakiewcza
 Spichlerz Obywatelski przy ulicy Długiej, wybudowany w latach sześćdziesiątych XIX wieku, obecnie supermarket i dom handlowy
 Park miejski, założony w 1897 roku jako ogród spacerowy, powstał z poszerzenia ogrodu przy cerkwi prawosławnej. Przez mieszczan zwany „Salonem Mławy”. Po II wojnie światowej nazwany imieniem J. Stalina, a od 1956 do 2017 im. Dąbrowszczaków, obecnie im. Józefa Piłsudskiego. W parku znajduje się fontanna wykonana w brązie według projektu Andrzeja Borcza przedstawiająca czterech zdunów, legendarnych założycieli miasta, i Muławę, od której imienia miasto wywodzi swoją nazwę; pomnik Józefa Piłsudskiego; Dąb Niepodległości z tablicą pamiątkową; oraz dawna popówka, jedyna pozostałość po cerkwi, obecnie przychodnia dziecięca.

 Płońsk

 Układ urbanistyczny miasta wraz ze znajdującą się na tym terenie zabudową i wylotami ulic,
 Zespół pokarmelicki: Kościół parafialny pw. św. Michała, d. klasztor, mur – XVI, XVIII w., dzwonnica, mur – II poł. XIX w. oraz całe wyposażenie wnętrz,
 Wczesnośredniowieczne grodzisko, pozostałość XI-wiecznego grodu o wymiarach 75x80 metrów, zwanego dawniej Górą Szwedzką lub Górą Łysą, obecnie nazywane Górą Kawałkowskiego ewentualnie Górą Kabana,
 Zespół podworski: dwór, mur – 1 poł. XIX /XX w., oficyna, mur – k. XIX w., budynek gospodarczy, mur, pozostałości parku – koniec XIX w.,
 Więzienie, ob. Areszt Śledczy, ul. Warszawska 49, mur – koniec XIX w.,
 Zespół cmentarza parafialnego: cmentarz rzymskokatolicki – 1779 r., kaplica grobowa małż. Grobickich, mur – 1876 r.
 Dom, ul. Rynek 4a – XIX w.,
 Dom, pl. 15 sierpnia 21, 21a (d. ul. Rynek 21) – XIX w.

 Działdowo

 kościół pw. Podwyższenia Krzyża Świętego – pierwotnie gotycki (XIV wiek), później zniszczony i odbudowany
 kościół pw. św. Wojciecha
 zamek (XIV wiek)
 ratusz (XVII wiek)
 rynek z zabudową wokół ratusza XVIII-XIX wiek
 dawna bożnica z 1874 roku
 zespół budynków koszarowych (w latach 1939–1945 Obóz koncentracyjny)
 zabytkowe kamienice przy ul. Jagiełły, szkoła (Gimnazjum Nr 1 im. króla Władysława Jagiełły), sąd i więzienie
 budynek szkoły medycznej przy ul. Wolność (dawny szpital) z witrażem św. Katarzyny i tablicą poświęconą Janowi Pawłowi II
 wieża ciśnień i dawna gazownia – obecnie hotel i restauracja.
 wieża Bismarcka

 Pułtusk

 gotycka Bazylika kolegiacka Zwiastowania NMP z XV wieku, z renesansową przebudową z XVI wieku (kolebkowe sklepienie wykonane w latach 1554–1561). W 1975 roku papież Paweł VI nadał kolegiacie tytuł bazyliki mniejszej
 zamek biskupi usytuowany na brzegu Narwi z XIV-XVI wieku, obecnie Dom Polonii. Właścicielem Domu Polonii jest Stowarzyszenie „Wspólnota Polska”. W murach zamku przebywali m.in.: król Zygmunt Waza, król szwedzki Karol XII, carowie rosyjscy Aleksander I i Aleksander II.
 Kaplica pw. Świętej Marii Magdaleny przy rynku. Pierwotnie odgrywała rolę kościoła parafialnego do czasu zbudowania kolegiaty. W 1944 r. została całkowicie zniszczona, zrekonstruowana w latach 1946–1951
 ratusz z wieżą ratuszową z XVI w (gotycko-renesansowa).
 Kościół św. Krzyża z XVI w., późnogotycki z elementami barokowo-klasycznymi. Wokół świątyni rozciąga się najstarszy pułtuski cmentarz katolicki, z grobowcami z XIX w.
 Kościół św. Józefa z XVII w., poreformacki. Do budynku przylegają budynki dawnego klasztoru Benedyktynów, w których w okresie PRL znajdowało się więzienie.

 Żuromin

 zespół klasztorny poreformacki z XVIII wieku

 Lidzbark

 Kościół św. Wojciecha
 resztki gotyckiej baszty zamkowej z XIV wieku
 kościół ewangelicki z 1828
 założenie urbanistyczne Starego Miasta z lat 1320–1331
 Budynki Szkoły Podstawowej nr 1, Urzędu Miasta, byłej garbarni, rzeźni, gazowni, dworca kolejowego oraz kamieniczki secesyjne z przełomu XIX i XX w.

 Nasielsk

 kościół św. Wojciecha (neogotycki) z początku XX wieku
 plebania z XVI/XVII wieku

 Raciąż

 kościół neogotycki z 1886 roku,
 murowana plebania z lat dwudziestych XX wieku,
 synagoga przy ulicy Kilińskiego
 domy przy ulicach Kilińskiego i Warszawskiej
 park miejski przy ul. Mławskiej – 1 ćw. XX w.,
 cmentarz parafialny rzymskokatolicki – XIX w.,
 cmentarz żydowski – XIX w.,
 grodzisko wczesnośredniowieczne – XII w.

 Glinojeck

 młyn na Zawodzie
 cukrownia w Zygmuntowie
 Zespół podworski:
 dwór murowany z II poł. XIX w.,
 park krajobrazowy z I poł. XIX w.

 Bieżuń

 barokowy kościół i pałac z XVIII wieku
 park krajobrazowy z pozostałościami fortyfikacji z XVI wieku
 Synagoga w Bieżuniu
 Muzeum Małego Miasta
 pozostałości domu poety Stefana Gołębiowskiego
 ruiny młyna wodnego na rzece Wkrze

Przypisy 

 
ciechanowskie
Mazowsze
Historia Ciechanowa