alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Klucz (muzyka)

Klucz – znak graficzny, który wyznacza położenie na pięciolinii jednego dźwięku, a w związku z tym i pozostałych, określanych w stosunku do niego. Kształt kluczy pochodzi od liter alfabetu umieszczanych na początku linii do X wieku.

Litery te z czasem zostały przestylizowane i przyjęły kształt dzisiejszych kluczy, dzielonych na trzy grupy: kluczy G, F i C.

Grupa kluczy G – określających położenie g¹

Grupa kluczy F określających położenie f

Grupa kluczy C określających położenie c¹ 

Większość z tych kluczy ma znaczenie historyczne, w użyciu są cztery rodzaje kluczy:

Klucz wiolinowy służy do zapisu nut dla wysokich głosów (żeńskich, dziecięcych oraz tenoru – ten ostatni transponuje w dół), instrumentów wysoko brzmiących (np. skrzypiec, fletu, oboju, klarnetu, saksofonu, trąbki), wysokich partii granych na instrumentach klawiszowych (fortepianie, klawesynie, organach, akordeonie), zwykle prawą ręką.

Klucz basowy służy do zapisu nut dla niskich głosów (basu, barytonu), instrumentów nisko brzmiących (kontrabasu, gitary basowej, tuby, fagotu, wiolonczeli, puzonu, częściowo rogu), niskich partii granych na instrumentach klawiszowych lewą ręką.

Klucz altowy służy do zapisu nut na altówkę (wysokie partie na ten instrument zapisuje się w kluczu wiolinowym), rzadziej na puzon oraz na rożek angielski w starszych opracowaniach rosyjskich.

Klucz tenorowy służy do zapisu wysokich partii granych na wiolonczeli, fagocie, puzonie.

Bibliografia 
 Franciszek Wesołowski: Zasady muzyki
Kujawiak

Kujawiak – osoba z grupy etnograficznej Kujawiaków
 Kujawiak – mieszkaniec Kujaw
 Kujawiak – polski taniec ludowy
 Kujawiak – forma muzyczna oparta na tańcu Kujawiak
 Kujawiak – bydgoski browar, należący do Grupy Żywiec
 Kujawiak – marka piwa należąca do Grupy Żywiec
 Kujawiak – czasopismo inowrocławskie
 ORP Kujawiak – nazwa okrętów polskiej Marynarki Wojennej

Kluby sportowe:
 Kujawiak Włocławek
 Kujawiak Astoria Bydgoszcz (nazwa z lat 1997-2000)

Inne:
 Kujawianka

Zobacz też 
 Kujawianie
Mazur (taniec)

Mazur – polski taniec narodowy w żywym tempie i metrum 3/4 lub 3/8. Na świecie znany pod nazwą mazurka (rodz. żeński). Również utwór muzyczny przeznaczony do tego tańca.

Taniec ten łączy podobieństwo z mazurkiem i oberkiem (w szybszym tempie) oraz kujawiakiem (powolnym). Charakteryzuje się on tendencją do akcentowania drugiej i trzeciej części taktu oraz figurą rytmiczną o 4-sylabowej grupie, która jest złożona z dwóch ósemek i z dwóch ćwierćnut na przemian z grupą trzech ćwierćnut. W postaci stylizowanej występuje pod nazwą mazurek. Jest wesołym, dynamicznym tańcem, który często tańczony był na szlacheckich dworach. Mężczyzna prowadzący w mazurze to wodzirej.

Popularność mazura wśród tańców salonowych przypada na wiek XIX. Znany i tańczony był w całej Europie. We Francji i później w innych krajach przyjął się w zmienionej wersji pod nazwą mazurka (w rodz. żeńskim), przez co w literaturze zachodniej mylony jest z mazurkiem.  

Mazur wykazuje podobieństwa do kadryla, gdyż jego figury były układane przez tancmistrzów inspirujących się figurami kadryla. W zależności od wielkości sali mazura tańczy się z odpowiednim zestawem figur, o nazwach okrężna, namiotowa, łańcuchowa, arkadowa. Od  XIX w. popularny na dworach szlacheckich. 

Mazura tańczy się w polskim stroju narodowym (kontuszowym), ewentualnie w sukniach empirowych i mundurach z czasów Księstwa Warszawskiego lub w stroju wieczorowym.

Przykłady 
Utwory wykorzystujące charakterystyczne cechy mazura komponowali m.in.:
 Jan Stefani – w wodewilu Cud mniemany, czyli Krakowiacy i Górale
Józef Elsner
 Karol Kurpiński
Józef Damse – w balecie Wesele w Ojcowie
Józef Stefani – w różnych baletach
 Maria Szymanowska
 Stanisław Moniuszko – w operach Halka i Straszny dwór
 Fryderyk Chopin
 Henryk Wieniawski
 Karol Szymanowski
Ludomir Różycki – w balecie Pan Twardowski

Zobacz też 

 mazurek (taniec stylizowany)
mazurek (taniec wiejski)
 polskie tańce narodowe
 mazur kajdaniarski

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 Mazur w wykonaniu „Mazowsza”

Polskie tańce narodowe
Tańce
Hasła kanonu polskiej Wikipedii
Klucz G

Klucz G – jeden z trzech rodzajów kluczy notacji muzycznej, oznaczający położenie dźwięku g oktawy razkreślnej Umieszczany na drugiej linii nazywa się kluczem skrzypcowym lub wiolinowym (włos. violino - skrzypce), ponieważ w kluczu tym dawniej notowano zapis skrzypiec.

Kształt klucza G pochodzi od stylizowanej litery G. Po licznych zmianach uzyskał on współczesną formę. Obecnie używany jest wyłącznie jako klucz wiolinowy. Do połowy XIX wieku stosowano również jego odmianę, klucz dyszkantowy, położony o tercję niżej (czyli na pierwszej linii).

Przypisy

Zobacz też 
 Klucz C
 Klucz F

G

en:Clef#G-clefs
Zbójnicki

Zbójnicki – polski taniec ludowy z rejonu Podhala w metrum 2/4.

Zbiorcza nazwa kilku kroków i tańców ludowych od wieków wykonywanych na Podhalu. Taniec góralski dzieli się na: zbójnicki, solowy, juhaski, dwójki i czwórki.

Charakterystyka 
Obecnie spopularyzowany taniec o tej nazwie jest raczej jego estradową modyfikacją, odbiegającą od ludowego pierwowzoru. Zazwyczaj oparty na schemacie: wstęp, właściwy zbójnicki, zakończenie.

W tańcu zbójnickim tańczy grupa mężczyzn wykonująca te same układy taneczne. Jeden z mężczyzn wydaje polecenia, tzw. komendy. W zbójnickim tańczy się: zwykłą, bitke, po dwa krzesane, popod nogę, hajduka, w pięty, klaskany i inne. Taniec zbójnicki kończy się ozwodną i zieloną.

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 Opis zbójnickiego na portalu Taniec tradycyjny Narodowego Instytutu Muzyki i Tańca 
 Lidia Długołęcka, Maciej Pinkwart: Muzyka i Tatry

Polskie tańce ludowe
Podhale
Polska muzyka ludowa
Morris Swadesh

Morris Swadesh (ur. 22 stycznia 1909, zm. 20 lipca 1967) – amerykański lingwista.

Studiował na Uniwersytecie Chicagowskim (magisterium w 1931) u Edwarda Sapira, a na Uniwersytecie Yale w 1933 obronił doktorat na temat semantyki Nootka (języka jednego z plemion Indian kanadyjskich). Pracował naukowo i był nauczycielem akademickim w Stanach Zjednoczonych (lata 1933–1939, 1941–1953) oraz w Meksyku (1939–1941, 1956–1967). Od 1953 do 1956 prowadził niezależne badania terenowe.

Stał się znany dzięki kompilacji listy 100 znaczeń (tzw. lista Swadesha) i hipotezie, według której słowa reprezentujące owe znaczenia stanowią podstawowe słownictwo w przypadku każdego z języków i można ich używać do określenia bliskości danej pary języków. Hipoteza ta, zakładająca uniwersalność znaczeń, wzbudza do dziś kontrowersje wśród lingwistów, niemniej sama lista i metody porównawcze stworzone w oparciu o nią na stałe zadomowiły się wśród lingwistycznych narzędzi.

Linki zewnętrzne 
  

Amerykańscy językoznawcy
Urodzeni w 1909
Zmarli w 1967
Klucz wiolinowy

Klucz wiolinowy, klucz skrzypcowy – znak graficzny umieszczany na drugiej linii pięciolinii i wyznaczający położenie nuty g1, który należy do grupy kluczy G.

Stosowany dla zapisu instrumentów i głosów wysokobrzmiących oraz przeważnie prawej ręki instrumentów klawiszowych (zapis dla lewej ręki odbywa się najczęściej w kluczu basowym). W notacji wyższych dźwięków w kluczu wiolinowym używany jest przenośnik oktawowy. Zastępuje on zapis nut na liniach dodanych, który jako rzadziej spotykany, jest trudniejszy w odczycie.

Przypisy 

wiolin

en:Clef#Treble clef
Alfons Karpiński

Alfons Karpiński (ur. 20 lutego 1875 w Rozwadowie, zm. 6 czerwca 1961 w Krakowie) – polski malarz, specjalizował się w portretowaniu kobiet, działał w środowisku krakowskim. Malował pejzaże i martwe natury.

Był jednym z sześciorga dzieci sędziego powiatowego. Po przejściu ojca na emeryturę przeniósł się do Krakowa, gdzie w latach 1891-1899 studiował w Szkole Sztuk Pięknych, m.in. pod kierunkiem Leona Wyczółkowskiego. W 1903 kształcił się w Monachium. Od 1904 do 1907 uczęszczał do Akademii Sztuk Pięknych w Wiedniu, w latach 1908-1912 do Akademii Colarossiego w Paryżu. Na stałe mieszkał w Krakowie. Należał do Towarzystwa Artystów Polskich „Sztuka”. Podczas I wojny światowej, do 1 sierpnia 1917 służył w Oddziale Grobów Wojennych C. i K. Komendantury Wojskowej w Krakowie. Był autorem kilku obrazów i akwarel cmentarzy wykonywanych na użytek Oddziału oraz członkiem Komisji Konkursowych dokonujących wyboru koncepcji cmentarzy.

Przy Muzeum Regionalnym w Stalowej Woli w 2018 roku otwarto Galerię Malarstwa Alfonsa Karpińskiego.

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 Malarstwo Alfonsa Karpińskiego
 Wirtualne muzeum secesji – Alfons Karpiński
 
 Alfons Karpiński - Salon 1925 r.

Absolwenci Akademii Sztuk Pięknych im. Jana Matejki w Krakowie
Absolwenci i studenci Akademii Sztuk Pięknych w Wiedniu
Ludzie urodzeni w Rozwadowie (Stalowa Wola)
Polacy – żołnierze Cesarskiej i Królewskiej Armii w I wojnie światowej
Polscy malarze
Zmarli w 1961
Urodzeni w 1875
Laweta

laweta – podstawa lufy działa.
 laweta – wagon kolejowy, służący do transportu samochodów. 
  – pojazd służący do transportu aut. Może również pełnić rolę pojazdu pomocy drogowej
Berenika (imię)

Berenika (Βερενίκη) – imię żeńskie pochodzenia greckiego. Pochodzi od macedońskiej wymowy imienia Φερενίκη (φέρω, pherō – przynosić i νίκη, nikē – zwycięstwo). Imię było popularne w egipskiej dynastii Ptolemeuszów. W wyniku transliteracji z greki na łacinę powstało imię Weronika, które stopniowo zdobyło popularność (wpływ chrześcijaństwa, szczególnie postaci św. Weroniki).

Berenika imieniny obchodzi 20 kwietnia. W niektórych kalendarzach podawana jest także data 14 kwietnia.

W Polsce między 1901 a 1994 rokiem imię to nadano 414 razy: w latach 20. odnotowano je 1 raz, w latach 30., 40. i 50. nie odnotowano ani jednej Bereniki. W latach 60. XX wieku było ich 34 a 104 w latach 70. Najwięcej, bo aż 221  nadań tego imienia odnotowano w latach 80. Pomiędzy 1991 a kwietniem 1994 roku zarejestrowano 54 Bereniki.

Znane osoby noszące imię Berenika:

Czasy starożytne:

 Berenika I (340 p.n.e. - pomiędzy 279-268 p.n.e.) – królowa Egiptu, żona Filipa Macedończyka i Ptolemeusza I.

 Berenika II (ok. 267 – 221 p.n.e.) – królowa Egiptu, żona Ptolemeusza III, w czasie jego wyprawy do Syrii ofirarowała Wenus jako dar wotywny swoje włosy, co zainspirowało do nadania jednemu z gwiazdozbiorów nazwy Warkocz Bereniki.
 Berenika III (120–80 p.n.e.) – władczyni Egiptu, córka Ptolemeusza IX, poślubiła Ptolemeusza X a następnie Ptolemeusza XI, zamordowana przez drugiego męża. Jej życiem inspirowana jest opera Berenika autorstwa Georga Friedricha Händel.
 Berenika IV (78 – 55 p.n.e.) – władczyni Egiptu, córka Ptolemeusza XII i starsza siostra Kleopatry VII.
 Berenika (żona Antiocha II) (ok. 275 – 246 p.n.e.) – córka Ptolemeusza II, królowa Syrii, po śmierci męża została zamordowana.
 Berenika – córka Salome, siostra Heroda I.
 Berenika (28 – 79 n.e.) – księżniczka Judei, córka Agryppy I, kochanka Tytusa, na podstawie jej historii powstały między innymi: sztuka Berenice francuskiego pisarza Jeana Racine, opera Bérénice francuskiego kompozytora A. Magnarda i Tytus i Berenika autorstwa Aleksandra Krawczuka.
 Błogosławiona Berenika (4 wiek n.e) – wraz z innymi niewiastami poświęciła życie chroniąc dziewictwo.
Czasy nowożytne:
 Berenice Abbott – amerykańska fotografka
 Bérénice Bejo – francusko-argentyńska aktorka
 Berenice Celeyta – kolumbijska aktywiska na rzecz praw człowieka
 Bérénice Marlohe – francuska aktorka
 Maé-Bérénice Méité – francuska łyżwiarka figurowa
 Berenice Sydney – brytyjska artystka
 Berenika Tomsia (wcześniej Okuniewska) – polska siatkarka

Przypisy 

Żeńskie imiona greckie
Berna



Geografia

Szwajcaria 
 Berna – włoska nazwa kantonu Berno
 Berna – włoska oraz w języku romansz nazwa miasta Berno

Osoby 
 Bobby Berna – filipiński bokser
 Emil Berna – szwajcarski kamerzysta
 Paul Berna – francuski aktor
 Ricardo Ferreira Berna – brazylijski piłkarz
 Tell Berna – amerykański lekkoatleta

Inne 
 (1313) Berna – planetoida
 Berna Biotech – szwajcarskie przedsiębiorstwo
Bernardyn (imię)

Bernardyn — imię męskie pochodzenia germańskiego, pierwotnie powstałe jako zdrobnienie imienia Bernard na gruncie łacińsko-włoskim. W Polsce notowane od 1465 r., w formach Bernardyn, Barnardyn, Bernhardyn, Biernardyn, Bernardinus, Barnardinus, Bernhardinus, Biernardinus, z formami pochodnymi Bernasz i Barnasz. Od tego imienia wywodzą się ludowe nazwiska Bernady i Barnady. Istnieje piętnastu świętych lub błogosławionych o tym imieniu. 

Bernardyn imieniny obchodzi:
 
 
 
 

Znane osoby noszące imię Bernardyn:
 Bernardyn z Bydgoszczy (†1630) – autor dysertacji teologicznej.
 Bernardyn z Portogruaro (1822–1895) – Sługa Boży Kościoła katolickiego, teolog, arcybiskup
 Bernardino Caballero (1839–1912) – prezydent Paragwaju w latach 1881-86 
 Bernardino Drovetti (1776–1852) – włoski dyplomata, polityk i kolekcjoner dzieł sztuki
 Bernardino Echeverría Ruiz (1912–2000) – ekwadorski duchowny katolicki, kardynał, arcybiskup 
 Bernardyn Grzyśka (1906–1973) – polski franciszkanin, misjonarz ludowy, dziennikarz, więzień polityczny
 Bernardino Licinio (1489–1565) – włoski malarz okresu renesansu, 
 Bernardino Lopez de Carvajal (1456–1523) – hiszpański duchowny, kardynał
 Bernardino Luini (1490–1532) – włoski malarz renesansowy, leonardianin
 Bernardino Machado (1851–1944) – portugalski i mąż stanu, premier i prezydent 
 Bernardino Ochino (1487–1564) – zakonnik, mówca i asceta, po przyjęciu protestantyzmu - działacz reformacyjny, propagator antytrynitaryzmu m.in. w Polsce
 Bernardino Piñera Carvallo (ur. 1915) – chilijski duchowny katolicki, arcybiskup 
 Bernardyn Quirini (†1604) – pierwszy biskup bakowski
 Bernardino Ramazzini (1633–1714) – włoski lekarz, pionier medycyny pracy, w 1700 roku opisał w dziele "De morbis artificum" najważniejsze choroby pięćdziesięciu grup zawodowych
 Bernardino Rivadavia (1780–1845) – pierwszy prezydent Argentyny (1826–1827)
 Bernardino de Sahagún (1499–1590) – hiszpański zakonnik, misjonarz franciszkański wśród Azteków i innych plemion meksykańskich, jeden z pionierów etnografii
 Bernardino Soares (ur. 1971) – portugalski polityk, od 1995 poseł 
 Bernardino Telesio (1509 albo 1508–1588) – włoski filozof przyrody 
 Bernardinus de Gianottis (przed 1500–1541) – włoski architekt i rzeźbiarz działający w Polsce 
 Giovanni Bernardino Azzolini (1572–1645) – malarz i rzeźbiarz włoski
 Alberto Bernardino Ohaco (1889–1950) – argentyński piłkarz.
Żeński odpowiednik: Bernardyna.

Zobacz też:

 Bernardyn — inne znaczenia tego słowa
 Bernardino de Campos — miasto i gmina w Brazylii, w stanie São Paulo
 San Bernardino — nazwy geograficzne
 Święty Bernardyn ze Sieny — obraz El Greca

Przypisy 

Męskie imiona germańskie

it:Bernardino
Moździerz trzonowy

Moździerz trzonowy (daw. torpeda powietrzna) – rodzaj moździerza, w którym do stabilizacji i nakierowania nadkalibrowego pocisku służy trzon (pręt) wkładany do otworu w pocisku a nie sama lufa. Pocisk ma budowę podobną do granatu nasadkowego, ale znacznie większy kaliber. Ładunek miotający umieszczony był w pocisku. Konstrukcyjnie były to bardzo proste i tanie moździerze. Często nie posiadały mechanizmu spustowego, a odpalane były elektrycznie lub lontem. Cechowały się niewielką donośnością i dużą masą pocisku. Używane powszechnie w czasie I wojny światowej jako moździerze okopowe, zostały wyparte przez moździerze piechoty i granatniki.

Zobacz też 
 Hedgehog
 Blacker Bombard

Moździerze
Mi

mi – nazwa solmizacyjna dźwięku muzycznego E
 mi – grecka litera μ
 MI – "Militia Immaculatae", Rycerstwo Niepokalanej
 MI – skrót zakonny ojców Kamilianów w Polsce
 MI – skrót Ministerstwa Infrastruktury
 Mi – sztandarowa linia smartfonów produkowana przez firmę Xiaomi

Kilkanaście różnych śmigłowców Moskiewskiej Fabryki Śmigłowców im. Michaiła Mila (zobacz listę).
Sol

Sol (Słońce) – łacińska nazwa Słońca
 sol – nazwa solmizacyjna dźwięku muzycznego G
 sol – określenie doby marsjańskiej (24 godziny i 39 minut)
 Sol – stacja metra w Madrycie
 Sol – w mitologii nordyckiej bogini Słońca
 Sol – w mitologii rzymskiej bóg Słońca
 sol – Nowy sol; jednostka monetarna Peru
 Sol – chińska marka samochodów elektrycznych

Zobacz też 

 Soll
 Sól
 Söll
 Sol Angelika – jedna z bohaterek Sagi o Ludziach Lodu
 Sol Invictus – Słońce Niezwyciężone; rzymski bóg Słońca
 Sol Invictus – grupa muzyczna
 Wydawnictwo SOL – polskie wydawnictwo literackie
 Służba ochrony lotniska
Naturalny szereg diatoniczny

Naturalny szereg diatoniczny - szereg dźwięków tworzących oktawę. 

Przykładem takiego szeregu są np. kolejne białe klawisze klawiatury muzycznej.

Przypisy

Bibliografia 
 

System dźwiękowy
Bertold

Bertold – imię męskie pochodzenia germańskiego. Wywodzi się od starogermańskich słów berath „światły” i wald – „władca” i oznaczającego „światły władca”.

Bertold imieniny obchodzi 29 marca, 27 lipca i 14 grudnia.

Znane osoby noszące imię Bertold:
 św. Bertold z Kalabrii – święty katolicki, założyciel Zakonu Karmelitów
 Bertold IV z Diessen – książę Andechs w Bawarii oraz pierwszy książę Meranii 
 Bertold I – książę Karyntii
 Bertolt Brecht
 Berthold Delbrück
 Berthold Kempinski
 Bertold Kittel
 Berthold Lubetkin

Przypisy 

Męskie imiona germańskie
Bertram (imię)

Bertram – imię męskie pochodzenia germańskiego. Wywodzi się od słów berath "światły", "jasny" i hramm "kruk". Znaczy "biały kruk". Innym jego wariantem jest Bertrand.

Bertram imieniny obchodzi 23 stycznia, 30 czerwca, 17 sierpnia

Znane osoby noszące imię Bertram:
 Bertrannus, francuski kardynał

Zobacz też:
 Adolf Bertram
 bertram (roślina)

Przypisy 

Męskie imiona germańskie
Nazwa solmizacyjna

Nazwa solmizacyjna – nazwa dźwięku muzycznego alternatywna do literowej. Nazwy solmizacyjne stosuje się w śpiewie do ćwiczeń wokalnych. 

Nazwy solmizacyjne dla kolejnych dźwięków oktawy:

Solmizacja jest to system głosek stosowanych w nauce śpiewu. Ułatwia odczytanie zapisu nutowego melodii. Solmizacja została wprowadzona przez Gwido z Arezzo w XI wieku, który wprowadził skalę sześciostopniową oznaczając poszczególne jej stopnie pierwszymi zgłoskami kolejnych wersów hymnu na cześć św. Jana:

Ut queant laxis, Resonare fibris. Mira gestorum, Famuli tuorum. Solve polluti Labii reatum Sancte Ioannes

W XVI wieku Anzelm z Flandrii połączył pierwsze litery ostatnich wyrazów (Sancte Ioannes), co utworzyło si. Z kolei do zastąpiło ut w XVII wieku. Powstało ono z pierwszej sylaby nazwiska Giovanniego Battisty Doniego, który tej zmiany dokonał. Zmiana ta była spowodowana tym, że przy nauce śpiewu łatwiej jest śpiewać sylabę otwartą (zakończoną samogłoską) niż sylabę zamkniętą (zakończoną spółgłoską). Mimo to w niektórych krajach (głównie francuskojęzycznych) używa się do dziś tradycyjnego ut.

Zobacz też 
 Alfabet muzyczny

Przypisy

Bibliografia 
 

 
System dźwiękowy
Moździerz okopowy

Moździerz okopowy – nazwa moździerzy instalowanych w okopach w bezpośredniej bliskości nieprzyjaciela w czasie I wojny światowej. Przeważnie były to moździerze trzonowe, czasem z nimi utożsamiane. Wycofano je, ponieważ umieszczenie blisko nieprzyjaciela ułatwiało ich wykrycie i zniszczenie, a dostarczenie amunicji sprawiało problemy.

Moździerze
Sos

Sos (fr. sauce) – gęsty płyn, tworzony na bazie różnych składników, nadających mu odmienne smaki (ostry, łagodny, kwaśny, słodki, umami), stosowany jako dodatek do: mięs, ryb, makaronów, wędlin, sałatek, deserów itd. W konsystencji luźniejszy od kremu. Sosy dzielą się na: gorące, zimne i majonezowe. Istnieje też inny podział, wywodzący się z kuchni francuskiej, klasyfikujący sosy jako pochodne jednego z pięciu sosów bazowych.

Sosy gorące sporządzane są, podobnie jak zupy, na bazie wywaru. Do zagęszczania tych sosów stosuje się: zawiesinę z mąki pszennej lub mąki ziemniaczanej i wody, mąki pszennej lub ziemniaczanej i śmietany, zasmażkę lub żółtka jaj. Wybrane sosy to:
 sos bearneński
 beszamel – francuski
 ketchup – amerykański
 majonez – francuski
 mole – meksykański
 musztarda
 nuok mam – wietnamski
 pesto – włoski
 tabasco
 sos aurora – francuski
 sos bolognese
 sos Cumberland
 sos chrzanowy
 sos cygański
 sos cytrynowy
 sos czosnkowy
 sos demi-glace lub sos hiszpański
 sos grzybowy
 sos kabul
 sos koperkowy
 sos miętowy
 sos Mornay
 sos muślinowy
 sos piri
 sos pomidorowy
 sos rybny
 sos sojowy
 sos soubise
 sos supreme
 sos szary
 sos szodon
 sos tatarski
 sos waniliowy
 sos Worcestershire – angielski
 sos winegret – francuski zimny sos do sałatek na bazie octu i oleju
 sos Barbecue
 sos holenderski
 żółty sos polski

Zobacz też 

 al sugo
 kulinaria
 pięć sosów bazowych
SOS

SOS – międzynarodowy sygnał w alfabecie Morse'a oznaczający wezwanie o pomoc.

Sygnał SOS został wprowadzony  (wcześniej stosowano sygnał CQD). Przyjęto taką jego postać, gdyż jest łatwa do zapamiętania, nadawania i rozpoznania – składa się z: trzech krótkich, trzech długich i znowu trzech krótkich sygnałów, czyli . Sygnały nadawane są jednak jeden za drugim, bez przerw między trójkami jednakowych sygnałów, dlatego nie jest on równoważny nadaniu ciągu liter S-O-S.

Pierwsze skuteczne wykorzystanie tego sygnału nastąpiło 10 czerwca 1909 roku w katastrofie liniowca s/s Slavonia, który rozbił się na Azorach.

Z czasem zaczęto interpretować ten sygnał jako skrótowiec, między innymi od frazy save our souls / skins (ratujcie nasze dusze / skóry), save our ship (ratujcie nasz statek) lub send out succour (wyślijcie pomoc).

Słynne wywołania SOS 
 RMS Lusitania
 RMS Titanic (wraz z sygnałem CQD)
 HMHS Britannic
 SS Andrea Doria

Bibliografia

Zobacz też 

 Mayday

Komunikacja
Ratownictwo
Żeglarstwo
Dialekt holenderski

Dialekt holenderski – dialekt języka niderlandzkiego używany w prowincjach Holandia Północna i Holandia Południowa.

Holenderski
Święty Metody

św. Metody z Olimpu (zm. 311) – biskup Patary, męczennik
 św. Metody Wyznawca (798/800–847) – patriarcha Konstantynopola
 św. Metody z Tesaloniki (ok. 815–885) – apostoł Słowian (zob. Cyryl i Metody)
869



Wydarzenia 

 Europa
 Sobór w Konstantynopolu

Urodzili się 
 2 stycznia - Yōzei, 57. cesarz Japonii (zm. 949)
 Ch'anyu Togwang, koreański mistrz sŏn (zm. 958)

Zmarli 
 14 lutego - święty Cyryl, grecki misjonarz prowadzący akcję chrystianizacyjną wśród Słowian
 Dongshan Liangjie - chiński mistrz chan, założyciel szkoły caodong (ur. 807)
 Hyŏnuk - koreański mistrz sŏn (jap. zen) (ur. 787)
 Lotar II, władca Lotaryngii

869
885



Wydarzenia 

 20 maja – Karol Otyły został koronowany na króla zachodniofrankijskiego.
 25 lipca – Rouen zostało splądrowane przez wikingów.
 Listopad – rozpoczął się normański najazd na Rouen i Paryż (24 listopada rozpoczęło się oblężenie Paryża, trwające do jesieni 886).
 Król wschodniofrankoński Karol Otyły zjednoczył królestwo Franków.

Urodzili się 
 Fayan Wenyi – chiński mistrz chan, założyciel szkoły fayan (zm. 958)

Zmarli 
 6 kwietnia – święty Metody, grecki misjonarz prowadzący akcję chrystianizacyjną wśród Słowian (ur. ok. 827)
 2 listopada – Hadrian III, papież (ur. ?)

Przypisy 

885
Sztafaż

Sztafaż (niem. Staffage od ausstaffieren, przyozdabiać) – zazwyczaj niewielkie postacie ludzkie i zwierzęta lub skromne sceny rodzajowe wprowadzane do kompozycji krajobrazowych w celu ich ożywienia lub upiększenia.

Na przełomie XVIII i XIX wieku sztafaż zaczął oznaczać grupę ludzi lub zwierząt, których zadaniem było ożywienie przedstawionej sceny.

August Demmin, autor książek poświęconych sztuce, tak definiuje sztafaż:Staffage vient du mot allemand staffel (degré), staffeley (chevalet), et stafferen (garnir); il désigne en peinture ce que l'on appelle en français peuplé, c'est-à-dire la partie d'un tableau formée par les figures d'hommes et de femmes qui «animent» un paysageStaffage pochodzi od niemieckich słów Staffel (stopień), Staffeley (sztaluga) i stafferen (dodatki); oznacza w malarstwie to, co po francusku nazywa się  peuplé, czyli część obrazu utworzoną przez postacie mężczyzn i kobiet, które „ożywiają” krajobraz.

Sztafaż nie nawiązuje bezpośrednio do głównego motywu dzieła, a jedynie uatrakcyjnia tło, które mogłoby się wydać puste, monotonne lub zbyt nudne. Sztafaż zastępuje tło czymś ciekawszym, spełniając jednak nadal podstawowe funkcje tła, tak więc użycie sztafażu odbywa się jedynie w warstwie formalnej, a nie znaczeniowej. 

Sztafaż nie powinien zdominować całości dzieła, choć jest ważny dla jego prawidłowego i pełnego odbioru. Prawidłowe użycie sztafażu może podkreślić  monumentalność sceny, pomaga w zachowaniu proporcji i perspektywy kompozycji, pogłębia tło, uwypukla elementy pierwszoplanowe, pomaga w odpowiednim rozplanowaniu akcentów. Dobrze zastosowany sztafaż może "opowiedzieć" historię, wywołać emocje lub duchowe przeżycia. Ich rodzaj zależy od kręgu kulturowego odbiorcy.

Sztafaż może być stosowany we wszystkich rodzajach dzieł sztuki, również w literaturze.

Zobacz też 
 Weduta

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 Przykłady fotografii z zastosowaniem sztafażu

Sztuka
Walec (bryła)

Walec jest bryłą geometryczną ograniczoną powierzchnią walcową i dwiema płaszczyznami nierównoległymi do jej tworzącej. Jeżeli płaszczyzny są prostopadłe do tworzącej, wówczas jest to walec prosty. Czasem definicja walca jest zawężona tylko do tego szczególnego przypadku – podstaw prostopadłych do powierzchni bocznej.

Walec kołowy prosty jest bryłą geometryczną powstałą w wyniku obrotu prostokąta wokół jednego z jego boków. Podstawą walca oraz jego górną częścią jest koło, a jego szerokość jest w każdym miejscu taka sama.

Bryła ta jest w pewnym kartezjańskim układzie współrzędnych opisana jako zbiór punktów  spełniających układ nierówności:
 
zaś w pewnym układzie walcowym jako zbiór punktów  spełniających układ nierówności:
 
gdzie  jest promieniem walca, zaś  – jego wysokością.

Często walcem nazywa się też powierzchnię walcową, będącą przedłużeniem w nieskończoność powierzchni bocznej walca. Jej równanie:

Prosta przesuwającą się równolegle wzdłuż krzywej płaskiej (podstawy walca), która zakreśla powierzchnię walcową, nazywa się tworzącą walca.

Walcami określa się również inne bryły i powierzchnie, których podstawą może być jakakolwiek figura płaska. Najczęściej rozpatruje się przypadek, kiedy tą podstawą jest krzywa stożkowa: elipsa, hiperbola, lub parabola. Mówimy wówczas odpowiednio o walcu eliptycznym, hiperbolicznym i parabolicznym, przy czym jedynie pierwszy z nich może stanowić bryłę, a pozostałe dwa są powierzchniami nieskończonymi.

Podstawowe wzory 
Niech:
  – promień podstawy walca,
  – wysokość walca.

Wzór na pole powierzchni podstawy walca kołowego prostego:
 

Wzór na pole powierzchni bocznej walca kołowego prostego:
 

Wzór na pole powierzchni całkowitej walca kołowego prostego:
 

Wzór na objętość walca kołowego prostego:

Zobacz też 

 kula
 stożek
 walec eliptyczny
 wielościan
 beczka
 rura cylindryczna

Przypisy 

 
Kwadryki obrotowe
Prostokąt

Prostokąt – czworokąt, który ma wszystkie wewnętrzne kąty proste (stąd również jego nazwa). Prostokąt jest szczególnym przypadkiem trapezu prostokątnego oraz równoległoboku. Szczególnym przypadkiem prostokąta (o wszystkich bokach tej samej długości) jest kwadrat.

Prostokąt, który nie jest kwadratem, ma dokładnie dwie osie symetrii i środek symetrii. Przekątne prostokąta są równej długości i przecinają się w połowie. Kąt między przekątnymi jest prosty wtedy i tylko wtedy, gdy prostokąt jest kwadratem.

Podstawowe wzory 
Oznaczenia:
  – długości boków prostokąta,  – długość przekątnej,  – mniejszy z kątów między przekątnymi.
   – szerokość i wysokość określone proporcjonalnie (np. 16, 9; 4, 3)

Pole powierzchni prostokąta:
 
 
 

Obwód prostokąta:
 

Długość przekątnej prostokąta:

Zobacz też 

 kwadrat
 równoległobok
 trapez

Przypisy 

Rodzaje czworokątów
Eufrat

Eufrat ( Eufrates; także Firat, , Nahr al-Furat, ) to obok Tygrysu jedna z dwóch największych rzek Mezopotamii. Nazwa „Eufrat” ma korzenie w języku akadyjskim, w którym określano ją mianem Purattu, w perskiej wersji Ufrattu, co oznaczało „dobro”, a z kolei z perskiej formy pochodzi nazwa grecka Euphrates.

Źródła Eufratu znajdują się w górach wschodniej Turcji. W wyniku połączenia Eufratu Zachodniego zwanego też Karasem, Firatem lub po prostu Eufratem z Eufratem Wschodnim zwanego Muratem mającego źródła 80 km na południowy zachód od Araratu. Obie odnogi łączą się w okolicach zapory wodnej w Kebanie. Eufrat przepływa przez Turcję, Syrię i Irak w dolnym biegu w okolicach Al-Qurnah łącząc się z Tygrysem i formując rzekę Szatt al-Arab, która wpada do Zatoki Perskiej. Długość Eufratu liczona wzdłuż dłuższej z odnóg (Eufrat Wschodni) wynosi 2700 km, a powierzchnia dorzecza 673 tys. km². Najważniejsze dopływy to Balich, Chabur (oba lewostronne).

Wylewa w okresie wiosny, gdy w górach topnieją śniegi, jednak słabiej niż Tygrys. Wykopaliska świadczą o tym, że rzeki wylewały już w starożytności. Żyzność dolin Tygrysu i Eufratu sprawiła, że stały się one kolebką cywilizacji. Ludność nauczyła się sztuki irygacji, a żeglowność miała znaczenie dla rozwoju handlu, państwowości i religii. Wokół Eufratu usytuowane są takie krainy historyczne jak Urartu, kraina Hajów, Mitanni, Akad i Sumer. Wzdłuż rzeki znajdowały się takie wielkie ośrodki jak: Karkemisz, Mari, Babilon, Borsippa, Nippur, Uruk, Ur, Eridu.

Eufrat w religiach i mitologiach 
Wzmianki o rzece Eufrat pod nazwą Perat można znaleźć w Biblii. Jest jedną z rzek wypływających z Edenu. Pozostałe to Piszon, Gichon, Chiddekel (czyli Tygrys). Eufrat obecny jest także w Apokalipsie św. Jana, jako rzeka, która wysycha w trakcie przygotowań do Sądu Ostatecznego.

Zobacz też 
 Rzeki Azji

Przypisy 

Rzeki w azjatyckiej części Turcji
Geografia historyczna starożytnej Mezopotamii
Dorzecze Szatt al-Arab
Rzeki w Iraku
Rzeki w Syrii
Rzeki i potoki biblijne
Tygrys (rzeka)

Tygrys (gr.  Tígrēs lub  Tígris, arab. دجلة, Nahr Dijlah) to obok Eufratu jedna z dwóch największych rzek Mezopotamii. Wypływa z gór Taurusu Wschodniego położonych w Turcji i przepływa przez Syrię (tylko 40 km) oraz Irak, w dolnym biegu łącząc się z Eufratem w okolicach Al Qurnah i formując rzekę Szatt al-Arab, która wpada do Zatoki Perskiej. Długość Tygrysu wynosi 1900 km, a powierzchnia dorzecza 375 tys. km². Na zachodnim brzegu Tygrysu leży stolica Iraku, Bagdad. Najważniejsze dopływy to Duży Zab, Mały Zab, Dijala (wszystkie lewostronne). Normalnie żeglowny jest od Bagdadu, a w trakcie wysokiego stanu wód nawet od Mosulu położonego w północnym Iraku.

Tygrys jest szybszy, głębszy i skłonny do gwałtowniejszych wylewów w okresie wiosny, od lutego do maja, gdy w górach topnieją śniegi, a także jesienią. Wykopaliska świadczą o tym, że rzeki wylewały już w starożytności. Żyzność dolin Tygrysu i Eufratu sprawiła, że stały się one kolebką cywilizacji. Ludność nauczyła się sztuki irygacji, a żeglowność miała znaczenie dla rozwoju handlu, państwowości i religii. Wokół Tygrysu usytuowane są takie krainy historyczne jak Asyria, Akad, Elam, Sumer. Wzdłuż rzeki odkryto takie starożytne miasta jak: Maltai, Niniwa, Kalchu, Aszur, Samarra.

Zbudowany w latach 50. XX wieku zbiornik retencyjny pozwolił ograniczyć niebezpieczeństwa związane z wylewami.

W styczniu 2017 poinformowano o wysokim zagrożeniu zawalenia się tamy na Tygrysie, na wysokości Mosulu. Zawalenie tej tamy stanowi zagrożenie życia około 1,5 miliona osób.

Tygrys w religiach i mitologiach 
Stary Testament wspomina o Tygrysie jako o jednej z czterech rzek Edenu (Rdz 2,14), występuje tam pod imieniem Chiddekel (nazwa rzeki w języku hebrajskim biblijnym). Pozostałe to Piszon, Gichon, Eufrat.

Zobacz też 
 Rzeki Azji

Przypisy 

Rzeki w azjatyckiej części Turcji
Dorzecze Szatt al-Arab
Rzeki w Iraku
Rzeki i potoki biblijne
Rzeki graniczne
Park Narodowy Canaima

Park Narodowy Canaima (hiszp. Parque National Canaima) – park narodowy położony w południowo-wschodniej części Wenezueli, przy granicy z Gujaną i Brazylią. Park obejmuje wysoki płaskowyż w północnej części Wyżyny Gujańskiej (1500–2000 m n.p.m.), ponad którym wznoszą się płaskie góry stołowe (tepui). Do największych należą Auyán, Roraima, Cuquenan i Acopan. W parku Canaima położony jest wodospad Salto Angel (979 m wysokości), z najdłuższym swobodnym spadkiem wody na świecie 807m. Park został założony w 1962 roku. Jego powierzchnia wynosi 30 110 km².

Jedną z większych atrakcji parku jest wodospad Salto Sapo.

Bibliografia 
 J. Żaba, 2008. Park Narodowy Canaima (Wyżyna Gujańska, Wenezuela)—impresje geologiczne. Przegląd Geologiczny, nr 4.

Canaima
Obiekty z listy dziedzictwa UNESCO w Wenezueli
Ośrodek międzygwiazdowy

Ośrodek międzygwiazdowy (ang. interstellar medium, ISM) – ośrodek składający się z materii międzygwiazdowej (materii nieskupionej w gwiazdach, składającej się głównie z gazu, plazmy i pyłu), ale także z innych form energii takich jak neutrina i promieniowanie elektromagnetyczne (międzygwiazdowe pole promieniowania, interstellar radiation field), zawartych w przestrzeni pomiędzy gwiazdami w galaktyce. Ośrodek międzygwiazdowy nie jest jednorodny; obserwowane są zagęszczenia materii zwane obłokami międzygwiazdowymi.

Ośrodek międzygwiazdowy składa się z bardzo rozrzedzonych mieszanin jonów, atomów, molekuł, większych okruchów, promieni kosmicznych oraz galaktycznych pól magnetycznych (Spitzer 1978). Pod względem masy materia składa się w 99% z gazu i w 1% z pyłu. Gęstość wynosi od kilku tysięcy do kilkuset milionów cząstek na metr sześcienny, natomiast w naszej Galaktyce wynosi około milion cząstek na metr sześcienny. Na skutek pierwotnej nukleosyntezy, gaz składa się w ok. 90% z wodoru i w 10% z helu, licząc jądra atomowe. Do tego dochodzą jeszcze śladowe ilości cięższych pierwiastków (w żargonie astronomicznym zwanych „metalami”).

Z wyjątkiem świecących obłoków gazu w postaci mgławic emisyjnych, które możemy obserwować bezpośrednio, ośrodek międzygwiazdowy przejawia się zazwyczaj poprzez zaburzenie światła dochodzącego do nas od innych ciał niebieskich. Przykładowo, obecność pyłu powoduje osłabienie światła gwiazd i innych obiektów kosmicznych, znajdujących się za danym obłokiem pyłu. Powoduje również jego poczerwienienie, ponieważ rozprasza silniej promieniowanie krótkofalowe niż długofalowe, czyli żółte i czerwone. Zaburzenia światła mogą również przyjmować formy linii absorpcyjnych (dla mgławic absorpcyjnych) czy efektów mikrosoczewkowania grawitacyjnego (dla MACHO). Ponadto ośrodek międzygwiazdowy poprzez swoje oddziaływanie grawitacyjne może zmieniać ruch innych ciał niebieskich.

Ośrodek międzygwiazdowy (ISM) pełni kluczową rolę w astrofizyce. Gwiazdy tworzą się w najgęstszych obszarach ISM, obłokach molekularnych i uzupełniają ISM w materię i energię (mgławice planetarne, wiatr gwiazdowy, supernowe). Oddziaływanie pomiędzy gwiazdami a ISM pozwala określić prędkość tracenia gazu przez galaktykę i jej zdolność do tworzenia nowych gwiazd.

Przypisy 

Gwiazdy
Obiekty astronomiczne
Ian Anderson

Ian Scott Anderson (ur. 10 sierpnia 1947 w Dunfermline) – szkocki muzyk rockowy. Instrumentalista, kompozytor i autor tekstów, od 1967 założyciel i lider progresywnej grupy rockowej Jethro Tull. Ian Anderson gra na flecie, gitarze akustycznej, harmonijce ustnej, mandolinie, bałałajce, perkusji i wielu innych instrumentach. Charakteryzuje go łatwo rozpoznawalny głos i maniera wokalna, które wraz z jego grą na flecie stały się znakiem rozpoznawczym Jethro Tull.

Ian Anderson, równolegle ze swą pracą w grupie, nagrywa płyty solowe. Jako solista skupia się raczej na tworzeniu muzyki instrumentalnej. W jego solowej twórczości wyróżnia się neoklasyczna dwunastoczęściowa suita "Divinities", nagrana z orkiestrą symfoniczną.

Dyskografia 
 1983 Walk into Light
 1995 Divinities: Twelve Dances with God
 2000 The Secret Language of Birds
 2003 Rupi's Dance
 2005 Ian Anderson Plays the Orchestral Jethro Tull (DVD)
 2012 Thick as a Brick 2 (jako Jethro Tull's Ian Anderson)
 2014 Homo Erraticus

Nagrody, pozycje na listach przebojów i rekordy

Filmografia 
 "Message to Love: The Isle of Wight Festival" (1997, film dokumentalny, reżyseria: Murray Lerner)
 "Prog Rock Britannia" (2009, film dokumentalny, reżyseria: Chris Rodley)
 "The Ritchie Blackmore Story" (2015, film dokumentalny, reżyseria: Alan Ravenscroft)

Przypisy 

Bałałajkarze
Brytyjscy gitarzyści akustyczni
Brytyjscy gitarzyści rockowi 
Brytyjscy harmonijkarze
Brytyjscy keyboardziści
Brytyjscy kompozytorzy 
Brytyjscy mandoliniści
Brytyjscy multiinstrumentaliści
Brytyjscy muzycy folkowi
Brytyjscy perkusiści rockowi
Brytyjscy saksofoniści
Brytyjscy wokaliści rockowi 
Jethro Tull
Laureaci Ivor Novello Awards
Muzycy new age
Szkoccy instrumentaliści
Urodzeni w 1947
Ludzie urodzeni w Dunfermline
Antykwariat

Antykwariat (od łac. antiquarius – zajmujący się starożytnością) – przedsiębiorstwo zajmujące się handlem starymi przedmiotami, mającymi wartość historyczną, estetyczną lub materialną; sklep oferujący antyki bądź książki (głównie używane).

Opis 
Do przedmiotów sprzedawanych w antykwariatach należą książki, obrazy, rzeźby, meble, stare pocztówki, ryciny, grafiki, rękopisy, wyroby artystyczne, stare gry komputerowe zapisane na oryginalnych nośnikach, numizmaty itp.

Rozkwit antykwariatów przypada na wiek XVI i XVII (gł. Włochy, Holandia) oraz, później, XVIII (gł. Francja i Anglia), choć antykwariaty pojawiały się już we Florencji na początku XV wieku.

W Polsce antykwariaty pojawiły się w okresie oświecenia, a podczas wieków XIX i XX rozpowszechniły się na terenie całego kraju. W drugiej połowie XX wieku antykami w Polsce handlowała głównie Desa; stan taki trwał do lat 90., kiedy nastąpił rozkwit prywatnych antykwariatów.

Osoba prowadząca antykwariat to antykwariusz.

Zobacz też 

 bukinista

Przypisy

Bibliografia 
 

Rynek sztuki
Bibliologia
Szyfr przestawieniowy

Szyfry przestawieniowe – jedna z klasycznych metod szyfrowania. Szyfry te charakteryzują się tym, że w zaszyfrowanym tekście występują wszystkie znaki z tekstu jawnego, ale w innej kolejności. Szyfry należące do tej grupy zmieniają kolejność liter w szyfrowanym tekście według określonego schematu. Najczęściej przestawienia liter dokonuje się za pomocą figury geometrycznej.

Najprostszym przykładem szyfru przestawieniowego jest pisanie wspak.

Szyfry przestawieniowe są łatwe do złamania i nie zapewniają żadnego bezpieczeństwa.
 Łamie się je metodą słów prawdopodobnych. Dopasowanie fragmentu znanego (lub odszyfrowanego) tekstu do szyfru pozwala na znalezienie zasady przestawiania.
 Innym sposobem jest wykorzystanie znajomości zasad tworzenia wiadomości - jednakowe szablony dokumentów szyfrowanych, często spotykane zwroty, nagłówki, podpisy czy stopki wiadomości.
 Wykorzystuje się też błędy i przyzwyczajenia osób posługujących się tą metodą szyfrowania.
 Metoda statystyczna jest raczej nieprzydatna, ponieważ rozkład statystyczny liter wiadomości nie zmienia się po przestawieniu liter w innej kolejności.

przestawieniowy
Geddy Lee

Geddy Lee (ur. 29 lipca 1953 w Toronto jako Gershon Eliezer Weinrib) – kanadyjski wokalista i basista. Gra także na instrumentach klawiszowych i gitarze akustycznej. Znany jest z występów w rockowej grupie Rush. Gra na sygnowanej swoim nazwiskiem gitarze basowej Fender Jazz Bass.

W 2006 roku piosenkarz został sklasyfikowany na 13. miejscu listy 100 najlepszych wokalistów wszech czasów według Hit Parader.

Życiorys 
Rodzice Geddego byli żydowskimi emigrantami z Polski, ocalałymi z Holocaustu. Mary „Mania” (ur. Malka Bat Gershon Elizer Ve Rachael Rubinstein) i Morris (ur. Moshe Meir) Weinrib, poznali się w starachowickim getcie. Przeżyli pobyt w obozach koncentracyjnych Auschwitz, Dachau i Bergen-Belsen, a po wojnie pobrali się i w 1947 roku wyemigrowali do Kanady. Geddy ma starszą siostrę i młodszego brata. 

Wychował się w Willowdale pod Toronto, gdzie ukończył Fisherville Junior High School.

W 1976 roku poślubił Nancy Young. Mają syna Juliana i córkę Kylę.

W 2000 roku wydał swój pierwszy solowy album pt. My Favorite Headache.

Nagrody i wyróżnienia 
 Bass Hall of Fame – magazyn Guitar Player
 6-krotny laureat: „Best Rock Bass” – magazyn Guitar Player
 1993 – „Best Rock Bass Player” Bass Player readers’ poll
 „Coolest Bass Line in a Song” (za utwór Malignant Narcissism) – magazyn Bass Player
 „Best 2007 Cover Feature” za Northern Warrior – magazyn Bass Player
 1996 – oficer Orderu Kanady
 2012 – odznaczony medalem Diamentowego Jubileuszu Królowej Elżbiety II

Filmografia 
Obok wielu filmów dokumentalnych wystąpił w epizodach kilku filmów fabularnych, m.in.:
 Stary, kocham cię (jako on sam, 2009, film fabularny, reżyseria: John Hamburg)
 Detektyw Murdoch (jako Tom Sawyer, 2022, serial kryminalny)
 Jak poznałem waszą matkę (jako on sam, 2013, serial komediowy)
 Sunshine Sketches of a Little Town (jako Fred, 2013, serial komediowy)

Zobacz też 
 (12272) Geddylee

Przypisy 

Członkowie Rush
Kanadyjscy basiści rockowi
Kanadyjscy gitarzyści rockowi
Kanadyjscy wokaliści rockowi
Kanadyjscy keyboardziści
Odznaczeni Orderem Kanady
Urodzeni w 1953
Kanadyjscy gitarzyści akustyczni
Odznaczeni Medalem Diamentowego Jubileuszu Królowej Elżbiety II
Ludzie urodzeni w Toronto
Alex Lifeson

Alex Lifeson, właśc. Aleksandar Živojinović (ur. 27 sierpnia 1953 w Kanadzie) – gitarzysta rockowy, znany z występów w progresywnej grupie Rush. Uznawany jest za wirtuoza swego instrumentu, jego brzmienie oparte jest na technice open power chords. Gry na gitarze uczył się słuchając Erica Claptona, Jeffa Becka, Jimiego Hendrixa, Jimmy'ego Page'a. 

W 2004 roku muzyk został sklasyfikowany na 36. miejscu listy 100 najlepszych gitarzystów heavymetalowych wszech czasów według magazynu Guitar World.

Jego rodzice wyemigrowali z Jugosławii.

Instrumentarium

Filmografia 
 Stary, kocham cię (jako on sam, 2009, film fabularny, reżyseria: John Hamburg)
 Rush: Beyond the Lighted Stage (jako on sam, 2010, film dokumentalny, reżyseria: Sam Dunn, Scot McFadyen)
 Chłopaki z baraków, odc.„Closer to the Heart” (jako on sam, 2001, kanadyjski mockument, reżyseria: Mike Clattenburg)

Zobacz też 
 (19155) Lifeson

Przypisy 

Kanadyjscy gitarzyści rockowi
Odznaczeni Orderem Kanady
Urodzeni w 1953
Kanadyjscy gitarzyści akustyczni
Kanadyjczycy pochodzenia serbskiego
Członkowie Rush
Elektrownia Żarnowiec

Elektrownia Wodna Żarnowiec – największa w Polsce elektrownia szczytowo-pompowa
 Elektrownia Jądrowa Żarnowiec – nieukończona, budowana w latach 1982 – 1990 pierwsza polska elektrownia jądrowa
Klasyczne tańce indyjskie

Klasyczne tańce indyjskie – tańce religijne pochodzące z terytorium Indii, dzielą się na siedem podstawowych stylów, z których:
cztery pochodzą z południa kraju:
 Bharatanatjam
 Kathakali
 Kućipudi
 Mohiniyattam
a trzy z północy:
 Kathak
 Manipuri
 Odissi

Każdy z wymienionych stylów jest niepowtarzalny, wypracował sobie odrębne formy ekspresji i szczegółowe techniki studiowane w zawodowych szkołach, wszystkie one jednak opierają się na dwóch wspólnych elementach: tańcu (nritta) i wyrazie (abhinaya). Specyficzną formą jest także mudra czyli symboliczne gesty, stanowiące skodyfikowany język gestów, który widzowie są w stanie odczytać i w ten sposób śledzić przebieg spektaklu, w którym tancerze ilustrują gestami opowiadania zaczerpnięte ze świętych ksiąg hinduizmu.

Jedna z indyjskich legend opowiada, że świat został stworzony przez tańczącego Śiwę. Występował on wtedy pod postacią Nataradźa (Pan tańca), a sekrety tańca sam Brahma zawierzył Bharacie, który opisał je w traktacie zatytułowanym Natjaśastra, i to on jest do dziś podstawowym podręcznikiem wszystkich form hinduskiego tańca klasycznego. Tak więc są one tańcami sakralnymi, związanymi z mitologią hinduistyczną. Nawet samo ich pochodzenie uważane jest za święte. Początkowo były tańczone wyłącznie w świątyniach przez specjalnie wyszkolone do tego celu kapłanki-tancerki zwane dewadasi. Celem tańca było uwolnienie duszy od świata materialnej ułudy i połączenie jej z boskością.

Zobacz też 
 taniec,
 hinduizm,
 wedy,
 bajadera,
 natja.
Katak

katak – klasyczny taniec hinduski
 Katak – miasto w Indiach
Kathakali

Katakali, kathakali – teatr indyjski ze stanu Kerala. 

Tradycyjnie wykonywany jest nocą. Ucharakteryzowani artyści w charakterystycznych kostiumach, z niewielką liczbą rekwizytów, ilustrują ruchem i gestem opowieści z indyjskich eposów. Treść opowieści wyśpiewują dwaj śpiewacy stojący z tyłu sceny.

Przypisy

Zobacz też 

 taniec
 teatr

Taniec w Indiach
Teatr w Indiach
Formy sceniczne
Upaniszady

Upaniszady (dewanagari उपनिषद्, trl. Upaniṣad, ) – najpóźniejsze, bo pochodzące z VIII–III w. p.n.e., teksty, należące do wedyjskiego objawienia (śruti) o treści religijno-filozoficznej. Stanowią kontynuację filozofii spekulatywnej brahman, rozwinęły m.in. doktrynę brahmana, atmana, transmigracji (samsara), karmana. Znanych jest ponad 200 upaniszad. Nadal powstają nowe w czasach współczesnych.

W 1657 roku uczeni z Benaresu na polecenie księcia Dara Shikoh przełożyli na język perski zbiór upaniszad, zaś francuski indolog Abraham Hyacinthe Anquetil-Duperron przełożył ten wybór na łacinę w pracy Oupnek'hat, opublikowanej w latach 1801–1802.

Źródłosłów 
Nazwa pochodzi od sanskryckich słów:
 upa – „przy”,
 ni – „nisko”,
 sad – „siedzieć”,

czyli „przysiądnięcie”.

Klasyfikacja

Wedyjskie 
Najstarsze upaniszady, zwane „wedyjskimi”, spisane są prozą i stanowią przedłużenie tradycji aranjak.

 Brihadaranjaka
 Ćhandogja
 Aitreja
 Kauszitaki
 Kena
 Taittirij

Wielkie 
Dwanaście z nich nosi miano „Wielkich” (maha), stanowi część czterech świętych Wed i należy do kanonu wedanta, czyli „końca, zwieńczenia Wed”.

Kanoniczne 
Według upaniszady Muktika istnieje 108 kanonicznych upaniszad. Lista ta zawiera następujące podgrupy: 
Wielkie Upaniszady (12)
Samanjawedanta Upaniszady (23)
Joga Upaniszady (20)
Sannjasa Upaniszady (17)
Waisznawa Upaniszady (14)
Śakta Upaniszady (8)

Znaczenie 
Upaniszady służyły i nadal są użytkowane jako teksty pomocnicze do praktyk medytacyjnych.

Polskie przekłady 

 Vātsyāyana – Upanishada. Nauki tajemne. Klucz do Kamasutry. Wydawnictwo „Księgopol”, Warszawa 1933.
 Upaniszady, tłum., wstęp i komentarz Marta Kudelska, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2004. (wyd. II uzupełnione),

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 
 Polskie tłumaczenie fragmentów (1927) w bibliotece Polona

 
Święte pisma hinduizmu
Indyjskie utwory literackie
Gatunki literackie
Bertrand (imię)

Bertrand – imię męskie pochodzenia germańskiego. Wywodzi się od słów berath "światły", "jasny" i hramm "kruk". Znaczy "biały kruk". Innym jego wariantem jest Bertram. Patronem imienia jest m.in. św. Bertrand z Comminges.

Bertrand imieniny obchodzi 9 czerwca i 6 września.

Znane osoby noszące imię Bertrand:
 Bertrand z Tuluzy (zm. 1112) – hrabia Tuluzy i Trypolisu
 Bertrand du Pouget (1280-1352) – francuski kardynał
 Bertrand Brazylijski
 Bertrand de Chambert (1479–1522) – dowódca jazdy francuskiej podczas wojen włoskich
 Bertrand Delanoë
 Bertrand du Guesclin
 Bertrand Russell

Zobacz też:
 Ryan Bertrand
 św. Ludwik Bertrand
 Saint-Bertrand-de-Comminges

Przypisy 

Męskie imiona germańskie
Blanka

Blanka – imię żeńskie wywodzące się od hiszpańskiej wersji francuskiego imienia Blanche lub z germańskiego blankus, blanchus „biała”. W niektórych językach występuje również w formie Bianka.

Blanka imieniny obchodzi: 7 października i 1 grudnia.

W Kościele katolickim patronką tego imienia jest święta Blanka Kastylijska – królowa Francji, matka świętego Ludwika i zakonnica. 

Forma Bianka prawdopodobnie jest spolszczeniem włoskiego imienia Bianca, które pochodzi od francuskiego Blanche i znaczy biała, jasnowłosa lub niewinna, czysta. Może być także zapożyczeniem z niemieckiego, gdzie Bianka jest formą imienia Blanka.

Wśród imion nadawanych nowo narodzonym dzieciom Blanka zajmuje 50. miejsce w grupie imion żeńskich.

Znane osoby noszące imię Blanka:
 Blanka de Burbon (1339–1361) – królowa Kastylii i Leónu
 Blanka Burgundzka – tytularna królowa Francji
 Blanka d’Évreux – królowa Francji
 Blanka I z Nawarry – królowa Nawarry
 Bianca Balti – włoska modelka
 Bianca Beauchamp – kanadyjska modelka erotyczna
 Blanka Kaczorowska – agentka i denuncjatorka Gestapo w Armii Krajowej
 Blanche Lincoln – amerykańska polityk i senator ze stanu Arkansas
 Blanka Lipińska – polska autorka książek
 Bianca Rech (ur. 1981) – niemiecka piłkarka
 Bianca Maria Sforza – cesarzowa niemiecka
 Blanka Stajkow – polska wokalistka
 Blanka Vlašić – chorwacka skoczkini wzwyż
 Blanka Winiarska – tancerka, trenerka tańca w programie Taniec z gwiazdami

Przypisy 

Żeńskie imiona germańskie