alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Para wodna

Para wodna – gazowy stan skupienia wody. Jako prawie czysty gaz występuje w naturze w gejzerach, w gorących jaskiniach, para jest wyrzucana z podziemi, jest wytwarzana i używana w technice oraz w gospodarstwie domowym. Jest zmiennym składnikiem powietrza atmosferycznego.

Przemiany fazowe 
Para wodna powstaje w wyniku parowania wody lub sublimacji lodu. Podczas tego procesu cząsteczka wody odrywa się od cieczy lub ciała stałego i przechodzi do gazu. Takie przejście wymaga dostarczenia energii. Energia ta jest zwykle pobierana z cieczy w postaci ciepła, przez co następuje oziębianie cieczy. Na granicy ciecz-gaz zachodzi też przechodzenie cząsteczek od gazu do cieczy (skraplanie). Dla danej temperatury ustala się równowaga zależna od ciśnienia wywoływanego przez cząstki pary wodnej, tzw. ciśnienie parcjalne, a nie zależy ono od ciśnienia wywieranego przez inne gazy na wodę. Gdy cząstek pary jest mniej, to przeważa parowanie, natomiast gdy cząstek jest zbyt dużo, przeważa skraplanie.

Przy żądanym ciśnieniu, temperaturę do której należy schłodzić parę wodną by możliwe było jej skroplenie, nazywa się temperaturą punktu rosy.

Ciepło skraplania pary wodnej wynosi 2,257 MJ/kg, a jej ciepło właściwe w  to 1,89 kJ/(kg·K).

Para wodna w atmosferze Ziemi 

Para wodna w atmosferze Ziemi odgrywa bardzo ważną rolę – jest gazem cieplarnianym, kształtuje pogodę i klimat. Jej własności i przemiany wpływają na wiele zjawisk atmosferycznych.

Para wodna w technice 
W technice używana powszechnie jako czynnik termodynamiczny. Otrzymywana najczęściej w kotle parowym i reaktorach jądrowych. Służy przede wszystkim do napędu turbin parowych w elektrowniach cieplnych. Dawniej wykorzystywana była do napędu maszyn parowych na statkach i w parowozach, a w kuźniach napędzała młoty parowe i parowo-powietrzne. W ciepłownictwie wykorzystywana jest do transportu ciepła. Jako produkt uboczny powstaje w wyniku spalania wodoru i paliw węglowodorowych (w silnikach lotniczych i samochodowych, w palnikach kuchenki gazowej).

Para wodna a organizmy żywe 
Wytwarzana także przez organizmy żywe, zwykle w celu chłodzenia. Duża wartość ciepła parowania powoduje, że woda znakomicie nadaje się do tego celu. Sterowanie ilością odprowadzanej przez skórę wody jest jednym z mechanizmów pozwalających na utrzymanie stałej temperatury organizmu (u człowieka ). Parowanie z nadziemnych części roślin (transpiracja) oprócz chłodzenia, umożliwia transport składników odżywczych z gleby.

Podstawowe parametry 
 temperatura
 ciśnienie
 objętość
 entalpia
 entropia
 stopień suchości pary

Rodzaje pary wodnej 
 para mokra
 para nasycona
 para sucha
 para przegrzana
 para przechłodzona (para przesycona)

Zobacz też 

 punkt krytyczny wody
 wilgotność

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 Tabela gęstości pary wodnej w zależności od temperatury i ciśnienia

Termodynamika
Woda
Gazy cieplarniane
Psalm

Psalm ( – psalmós, pochodzi od psallein i oznacza śpiew przy akompaniamencie instrumentu strunowego zwanego psalterionem) – liryczny utwór modlitewny, rodzaj pieśni religijnej o podniosłym charakterze, którego adresatem jest zazwyczaj Bóg, rzadziej człowiek. Ze względu na treść wyróżnia się psalmy dziękczynne, błagalne, pokutne, prorocze, pochwalne, patriotyczne, żałobne.

Psalmy w Biblii 
Księga Psalmów w Biblii obejmuje 150 psalmów. Pierwotna numeracja hebrajska nieco różni się w wersji grecko-łacińskiej. Tradycja zwyczajowo autorstwo Księgi Psalmów przypisuje Dawidowi, choć tylko w 73 pojawia się informacja o jego autorstwie.

Psalmy w chrześcijaństwie 
Psalmy odgrywają w kościołach chrześcijańskich dużą rolę i są podstawą wielu nabożeństw.

Zbiór psalmów, przeznaczonych do odśpiewania na danym nabożeństwie, nazywa się psalmodią. Fabuła jest uschematyzowana i uboga w realia. Interpretacja utworu wymaga przejścia od znaczenia dosłownego do znaczenia alegorycznego lub symbolicznego.

Psalmy w muzyce 
Teksty psalmów były niezliczoną liczbę razy opracowywane muzycznie przez kompozytorów wszystkich epok i z różnych kręgów kulturowych, zarówno na zespoły wokalne, jak i wokalno-instrumentalne. W muzyce europejskiej szczególną rolę w muzyce odegrały psalmy z nieszporów. Najwybitniejsi kompozytorzy tworzyli muzykę zarówno do pojedynczych psalmów, jak i do całych cyklów nieszpornych.

W polskiej i światowej literaturze muzycznej wyjątkową pozycję zajmują „Melodie na psałterz polski” Mikołaja Gomółki (Kraków, 1580), skomponowane do poetyckiego tłumaczenia Jana Kochanowskiego. Zbiór zawiera 150 krótkich utworów w układzie czterogłosowym, w technice nota contra notam. Jest to pierwsze znane opracowanie muzyczne wszystkich 150 psalmów.

Zobacz też 

 psałterz
 psalm responsoryjny

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 Księga Psalmów – tekst 

Gatunki literackie
Psalmy
QuickBASIC

QuickBASIC – język programowania wysokiego poziomu. Obecnie nieużywany do profesjonalnych rozwiązań, służy zazwyczaj do nauki podstaw programowania. QuickBASIC 4.5 to produkt firmy Microsoft, nie jest już rozwijany. Istnieje jego zubożona wersja, QBasic 1.1, zawierająca tylko interpreter poleceń (brak kompilatora) oraz niektóre opcje.

Przykładowy program 
cls
screen 12
locate 12,30
color 10
print "Hello, world!"
sleep 5
end

BASIC
Kwietus

Kwietus, Titus Fulvius Junius Quietus (zm. 261) – rzymski uzurpator na wschodzie cesarstwa od 17 września 260. Syn Makriana Starszego, urzędnika skarbowego cesarza Waleriana I. Dzięki wsparciu Balisty, prefekta pretorianów, oraz wpływom ojca, który zarządzał cesarskim skarbcem, wraz z bratem Makrianem Młodszym został wyniesiony na tron na wschodzie po wzięciu do niewoli cesarza Waleriana przez Persów.

Został zabity podczas przez mieszkańców Emesy w czasie miasta, najprawdopodobniej za namową Balisty

Przypisy 

Uzurpatorzy i samozwańczy cesarze rzymscy
Zmarli w 261
Q

Q (minuskuła: q) (ku) jest siedemnastą literą alfabetu łacińskiego (pochodzi od greckiej litery koppa). W językach europejskich prawie zawsze występuje w połączeniu qu, oznaczającym dźwięk [], [] lub []. W transliteracji języka arabskiego oznacza [] (w oryginalnej pisowni ﻕ), w języku maltańskim – zwarcie krtaniowe, w języku polskim występuje tylko w zapożyczeniach.
Prawdopodobnie była używana w języku polskim w XVI wieku do zapisywania połączeń [] w wyrazach rodzimych. W utworze „Nowy karakter polski” Jana Januszowskiego z 1594 Jan Kochanowski opisał literę Q następująco Q, rzadko, albo nigdy nie używamy, jako: kwaśny, abo quaśny, natomiast Łukasz Górnicki My nie używamy Polacy, chyba by kto Mosquę tak chciał pisać.

Inne reprezentacje litery Q

Zobacz też 
 źródło Q

Przypisy 

Litery alfabetu łacińskiego
Quinarius

Quinarius, kwinar (łac. quinarius nummus) – srebrna moneta rzymska wprowadzona w czasach republiki jako równowartość pół denara.

Emisję zapoczątkowano w 211 p.n.e. wraz z denarem, jako jego podziałki o wartości 5 asów, na co miało wskazywać oznaczenie V umieszczane na awersie obok głowy bogini Romy w uskrzydlonym hełmie. Na rewersie republikański półdenar nosił wyobrażenie galopujących na koniach Dioskurów. Monetę o normatywnej wadze 2,275 g emitowano sporadycznie, a w 180 p.n.e. emisję całkiem wstrzymano i podjęto znów w 101 p.n.e., lecz ze zmienionym wyglądem i wartością odpowiadającą 8 asom. W okresie cesarstwa kwinar bardzo rzadko, jako moneta bilonowa, kursował jeszcze do schyłku III wieku n.e. (m.in. wśród monet Allektusa).

Odrębną jednostką (również nieczęsto wybijaną) był złoty quinarius (quinarius aureus), stanowiący połowę aureusa i tym samym odpowiadający wartości 12,5 denara.

Zobacz też 
 system monetarny w cesarstwie rzymskim

Przypisy 

Monety rzymskie
Quadrans

Quadrans, kwadrans (łac. quadrāns – ćwierć)  – moneta w starożytnym Rzymie równa 1/4 asa.

Od wprowadzenia asa do obiegu w rzymskim systemie monetarnym (pocz. III w. p.n.e.) stanowił jego podziałkę jako czwarta część (stąd nazwa) tego nominału. Na awersie nosił wyobrażenie głowy Herkulesa, a na odwrocie (poniżej dziobu okrętu) znaczony był trzema punktami (kropkami) jako mający wartość trzech uncji (dlatego niekiedy nazywano go teruncius). W okresie Republiki bity z brązu kwadrans uległ redukcji z pierwotnej wagi 68,25 g do 3,4 grama.

W czasach Cesarstwa miedziany kwadrans stanowił nadal czwartą część asa. W systemie monetarnym ustalonym za panowania Augusta był najmniejszą jednostką monetarną o wadze normatywnej 3,24 g; 1600 kwadransów równało się aureusowi (złotemu denarowi). Średnica krążka wynosiła 15-18 mm. Od pozostałych monet różnił się brakiem podobizny panującego cesarza. Funkcjonował w obiegu niemal do końca II stulecia n.e., choć ostatnie obfite i zróżnicowane emisje pochodzą z czasów Trajana.

We wschodnich prowincjach cesarstwa określano go grecką nazwą kodrantes (κοδράντης) i tak wymieniony jest w ewangeliach Nowego Testamentu (Mt 5,26; Mk 12,42). Szczególnym zjawiskiem są kwadransy anonimowe (bez inskrypcji) emitowane po Neronie i pochodzące przypuszczalnie z okresu panowania Domicjana. Ponadto z okresu rządów Hadriana znane są emisje nietypowych kwadransów z legendą METAL DELM, zwanych „górniczymi”, gdyż prawdopodobnie służyły jedynie do wypłat w kopalniach.

Przypisy

Bibliografia 
 Andrzej Kunisz: Numizmatyka rzymska [w] Vademecum historyka starożytnej Grecji i Rzymu, t. I. Warszawa 1982
 Remo Capelli: Manuale di numismatica. Milano 1962
 B. Ralph Kankelfitz: Römische Münzen von Pompejus bis Romulus. Augsburg 1996
 Bibel-Lexikon (hrsg. von H. Haag). Leipzig 1970, kol. 1185

Zobacz też 
 System monetarny w cesarstwie rzymskim

Monety rzymskie
QBasic

QBasic − język programowania wysokiego poziomu. Jest to zubożona wersja programu QuickBasic, zawierająca tylko interpreter poleceń (brak kompilatora) oraz pozbawiona niektórych opcji. 

QBasic to produkt firmy Microsoft. Zastąpił on GW BASIC dystrybuowany wraz z systemem operacyjnym MS-DOS. QBasic nie jest już rozwijany.

Przykładowy kod 
CLS
INPUT "Jak masz na imie"; imie$
INPUT "Ile masz lat"; wiek$
PRINT
PRINT "A więc nazywasz się "; imie$; " i masz "; wiek$ " lat."
END

Wykorzystanie pętli FOR:
CLS
INPUT "Jak masz na imie"; imie$
INPUT "Ile masz lat"; wiek$
PRINT
FOR A = 0 TO 5
 PRINT "A więc nazywasz się "; imie$; " i masz "; wiek$ " lat."
NEXT A
END

BASIC
Kompilatory
Reumatologia

Reumatologia (z gr. rheúma – prąd, płynięcie, lógos – słowo, nauka) – dziedzina medycyny zajmująca się schorzeniami reumatycznymi (metabolicznymi, zapalnymi, zwyrodnieniowymi) kości, stawów (układu kostno-stawowego), a także ogólnoustrojowymi stanami zapalnymi tkanki łącznej (kolagenozy), ich rozpoznawaniem, leczeniem oraz zapobieganiem. W Polsce reumatologia jest jedną ze specjalizacji lekarskich, a jej konsultantem krajowym od 1 maja 2021 jest prof. dr hab. n. med. .

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 Polskie Towarzystwo Reumatologiczne 

 
Specjalności lekarskie
RPN

odwrotna notacja polska (ang. reverse polish notation)
 Roztoczański Park Narodowy
 Ruch Państw Niezaangażowanych
 Res Publica Nowa
Rozeta

rozeta (różyca) – ornament architektoniczny
 rozeta – motyw stylizowanego kwiatu w sztukach plastycznych
 rozeta – element tramwajowej sieci trakcyjnej – specjalnej konstrukcji uchwyt mocowany do ściany budynku służący do mocowania liny nośnej przewodów trakcyjnych; obecnie stosowany rzadko
 rozeta liściowa – liście skupione tuż przy ziemi
 rozeta, gwiazda heksapentalna – symbol solarny
 Rozeta – wieś na Białorusi w obwodzie witebskim, w rejonie brasławskim, w sielsowiecie Achremowce

Zobacz też 

 rozetka
Rapid application development

Rapid application development (również RAD) – metodyka polegająca na udostępnieniu programiście dużych możliwości prototypowania oraz dużego zestawu gotowych komponentów (np. zapewniających dostęp do bazy danych). Umożliwia to uzyskanie pewnego efektu już w pierwszych krokach programistycznych, jednocześnie stanowi poważne zagrożenie dla projektów o większych rozmiarach ze względu na łatwość nieprzemyślanego modyfikowania. 

Narzędzia RAD są rozwinięciem pomysłu 
IDE (zintegrowanego środowiska programistycznego) i doskonale nadają się do tworzenia prototypów. Wygląd aplikacji projektuje się ustawiając kontrolki w obszarze okna projektowanego programu (na przykład przy użyciu myszy - przeciągnij i upuść). 

Przykładowe narzędzia RAD to Delphi i Microsoft Visual Studio dla Microsoft Windows oraz MonoDevelop i Kylix dla GNU/Linuksa.
Narzędziami RAD niezależnymi od platformy są: Qt Designer wchodzący w skład biblioteki Qt wspomagającej programowanie w C++ oraz Lazarus związany z językiem Pascal w wersji Free Pascal, a wzorowany na Delphi.

Zobacz też 
 dwustronna edycja

Procesy tworzenia oprogramowania
Zintegrowane środowisko programistyczne
Równoważność

Równoważność (lub: ekwiwalencja) – twierdzenie, w którym teza jest warunkiem koniecznym, jak i dostatecznym przesłanki. To zdanie zapisuje się za pomocą spójnika wtedy i tylko wtedy (wtw), gdy...

Przykłady:
 Trawa jest zielona wtedy i tylko wtedy, gdy 2 + 2 = 5. (zdanie fałszywe)
 Jutro pójdę do kina wtedy i tylko wtedy, gdy będzie ładna pogoda.

tzn. pójdę do kina, jeżeli będzie ładna pogoda oraz jeżeli pójdę do kina, to będzie ładna pogoda.

Spójnik 
Równoważność można definiować jako dwuargumentowy funktor zdaniotwórczy (spójnik zdaniowy), którego funkcja prawdziwościowa odpowiada znaczeniu zwrotu …wtedy i tylko wtedy, gdy… Dla danych zdań  ich równoważność zapisuje się symbolem  Jednym z praw dotyczących spójnika równoważności jest to, że ma on tę samą wartość logiczną, co zdanie
 
czyli zdania  i  są równoważne, jeżeli zdanie: „z  wynika  a z  wynika ” jest prawdziwe.

gdzie:
 1 – zdanie prawdziwe
 0 – fałszywe

Identyczność 
Zdanie  może przyjmować dowolną z dwóch wartości (prawda oraz fałsz). Jednak jeżeli jest ono prawdziwe dla dowolnych wartościowań zmiennych zdaniowych występujących tak w zdaniu  jak i w  to takie zdanie nazywa się tautologią. Wówczas zdania  i  można uważać za tożsame w sensie logicznym. Fakt ten zapisuje się wtedy symbolem  Zaznaczone w poprzedniej sekcji prawo, iż równoważność jest tożsama koniunkcji dwóch implikacji (materialnych), prostej i przeciwnej, można zapisać następująco:
 

Oczywiście
 
gdzie  oznacza implikację logiczną.

Zobacz też 

 algebra Boole’a
 binegacja

Funkcje boolowskie
Spójniki logiczne
Pamięć tylko do odczytu

Pamięć tylko do odczytu, ROM () – pamięć półprzewodnikowa urządzenia elektronicznego, w szczególności komputera, dane z niej można tylko odczytywać, natomiast zapis jest niemożliwy albo wymaga dodatkowych czynności lub sprzętu (na przykład programatora). W tego typu pamięciach przechowywane są dane, które muszą być zachowane po odłączeniu urządzenia od zasilania.

Określenie ROM stosowane jest również w stosunku do optycznych (niepółprzewodnikowych), niekasowalnych nośników danych, między innymi CD-ROM, DVD-ROM.

Rodzaje pamięci ROM 
Ze względu na metodę zapisu najpopularniejsze rodzaje pamięci ROM to:
 ROM – pamięć tylko do odczytu programowana w trakcie produkcji. Czasami ROM jest zwana MROM (od ang. mask-programmable ROM).
 PROM () – programowalna pamięć jednokrotnego zapisu. Pierwsze pamięci tego typu były programowane przez przepalenie cieniutkich drucików wbudowanych w strukturę (tak zwane przepalanie połączeń), które zazwyczaj przeprowadza się w programatorach.
 EPROM () – kasowalna pamięć tylko do odczytu, do której zaprogramowania potrzebne jest specjalne urządzenie, zwane programatorem PROM (ang. PROM programmer lub PROM burner). Pamięć tego typu do powtórnego zaprogramowania wymaga kasowania, które przeprowadza się przez naświetlanie ultrafioletem. Pamięci te montowane są zazwyczaj w obudowie ceramicznej z „okienkiem” ze szkła kwarcowego, umożliwiającym skasowanie.
 EEPROM () – pamięć kasowalna i programowalna elektrycznie, wykonywana w różnych postaciach, różniących się sposobem organizacji kasowania i zapisu.
 flash EEPROM – rodzaj pamięci EEPROM, w których kasowanie odbywa się jednocześnie dla określonej w danym modelu części pamięci. Przy zapisywaniu dane są gromadzone w buforze i zapisywane razem. Zwykle minimalny rozmiar obszaru pamięci, który musi być jednocześnie skasowany (w tym przypadku ustawiony na logiczne 1), i obszar, który musi być jednocześnie zapisany, są różne od siebie i pierwszy jest wielokrotnością drugiego.

Zobacz też 

 RAM
 oprogramowanie sprzętowe

Przypisy 

Pamięci komputerowe
Reling

Reling – listwa biegnąca wzdłuż krawędzi pokładu jachtu i wystająca na kilka centymetrów ponad pokład. Ułatwia załodze pracę na pokładzie, poprzez możliwość wsparcia czy też zatrzymania na tej listwie stopy ześlizgującej się po gładkim pokładzie przy głębokim przechyle. Zabezpiecza też drobne przedmioty przed spadaniem za burtę. Listwa ta może mieć również otwory, do których można przywiązywać najsłabiej pracujące liny. Relingiem możemy nazwać także wspartą na sztycach stalową linkę, która dodatkowo służy czasami jako tzw. lajflina - czyli marynarz może przypiąć się do niej specjalnymi szelkami, które zapobiegają wypadnięciu za burtę.

Na statkach oraz okrętach bariera pionowa zabezpieczająca znajdujących się na pokładzie ludzi przed wypadnięciem za burtę lub upadkiem na pokład znajdujący się niżej. Zbudowana jest z metalowych lub drewnianych słupków, które połączone są metalowymi rurkami, prętami, drewnianymi przęsełkami, linami. Ma konstrukcję ażurową w odróżnieniu od nadburcia (falszburta). Żeglarze terminem falszburta określają opisaną na początku listwę. Jednak na statkach (okrętach) kojarzy się z barierą wysoką na co najmniej kilkadziesiąt centymetrów ponad pokład.

Zobacz też 
 handreling, sztormreling
 Rehling

Konstrukcja jednostek pływających
Pokład (żeglarstwo)
Raster Image Processor

RIP () – oprogramowanie, układ scalony, lub całe stanowisko komputerowe - mające służyć zamianie obrazu ciągłotonalnego (zawierającego kolor na wielu stopniach jasności) na obraz rastra, w którym stosunek powierzchni punktów rastrowych do tła ma odwzorować odpowiedni odcień. Punkty rastrowe mają z samej swojej natury jedną jedyną barwę - pełną, 100-procentową i właśnie ich wielkość w porównaniu do tła daje wrażenie odpowiedniego rozjaśnienia (tonu).

W DTP i poligrafii pod pojęciem ripa rozumie się dedykowane stanowisko komputerowe ze specjalistycznym oprogramowaniem, podłączone do naświetlarki lub do cyfrowej maszyny drukarskiej. Na ripie odbywa się ostatni etap komputerowej części prac związanych z przygotowaniem do druku. Ripuje się pliki postscriptowe, aby wysłać na urządzenie wyjściowe gotowy obraz rastra (czyli siatki drukowanych punktów), dokładnie w takiej postaci, w jakiej zostanie on potem wydrukowany.

RIP to jednak znacznie szerszy zakres zagadnień - to każde rozwiązanie służące przekształceniu dowolnych danych komputerowych zawierających obraz do postaci siatki punktów, które mogą być zreprodukowane na różnych urządzeniach wyjściowych i nie musi ten termin odnosić się tylko do języka PostScript. Ripem jest więc sterownik każdej drukarki atramentowej i laserowej a nawet igłowej, zezwalającej na druk nie tylko tekstu ale i grafiki.

 RIP sprzętowyUkład scalony zawierający oprogramowanie do rastrowania, np. każda drukarka postscriptowa ma taki układ we wnętrzu obudowy.

 RIP programowyProgram komputerowy do ripowania. Wykorzystywany nie tylko do obsługi naświetlarek, ale także np. do wydrukowania zrastrowanego obrazu postscriptowego na niepostscriptowej drukarce, lub obejrzenia w celach kontrolnych obrazu rastra na monitorze.

 RIP sprzętowo-programowyNajczęściej spotykane rozwiązanie. Komputer obsługujący naświetlarkę zawiera odpowiednie oprogramowanie, oraz kartę rozszerzenia z układem ripującym zainstalowaną na płycie głównej komputera.

Zobacz też 
 raster

DTP
Ruby

ruby – rodzaj czekolady
 Ruby – znaki używane do zapisu ideogramów
 Ruby – obiektowy język programowania
 Ruby – hiszpański pistolet
 Ruby – film w reżyserii Johna Mackenziego z 1992 roku
 Ruby – rodzaj umaszczenia występujący u psów
 Ruby – główny bohater mangi Pokémon Special: Ruby/Sapphire
 Jack Ruby – amerykański gangster, zabójca Lee Harveya Oswalda

Miejscowości w USA:
 Ruby – miasto w stanie Alaska, w okręgu Yukon-Koyukuk
 Ruby – miejscowość w stanie Karolina Południowa, w hrabstwie Chesterfield
 Ruby – miejscowość w stanie Wisconsin, w hrabstwie Chippewa
Gminy w USA:
 Ruby (ang. Ruby Town) – gmina w stanie Wisconsin, w hrabstwie Chippewa
RRNA

rRNA – rybosomalny, rybosomowy RNA (z ang. Ribosomal RNA). Cząsteczki kwasu rybonukleinowego wchodzące w skład rybosomów, które biorą udział w procesie biosyntezy polipeptydów 

rRNA powstaje w wyniku procesu transkrypcji DNA. U organizmów eukariontycznych za jego transkrypcję odpowiada polimeraza RNA I (pol I). Wyjątkiem jest 5S rRNA transkrybowany przez polimerazę RNA III (pol III). rRNA występuje w rybosomach, a u eukariontów także w jądrze komórkowym (gł. w jąderku, gdzie odbywa się jego synteza). Jego struktura przestrzenna jest bardzo rozbudowana, tworzy go 100-4500 nukleotydów. W jego budowie występują zarówno fragmenty dwuniciowej spirali jak i łańcuchów jednoniciowych. rRNA stanowi ok. 80% całkowitego RNA komórki. Rybosomalny RNA występuje w kilku rodzajach (najczęściej trzech u prokariontów i czterech u eukariontów). U prokariontów mała podjednostka rybosomu zawiera 16S rRNA, a duża 5S i 23S rRNA. U eukariontów mała podjednostka rybosomu zawiera 18S rRNA, a duża 5S, 5.8S i 28S rRNA.

Rybosomalnym RNA towarzyszą w rybosomach liczne białka rybosomowe. 

rRNA jest rybozymem. Katalityczna aktywność rybosomu związana jest właśnie z zawartym w nim rRNA, natomiast białka budują strukturę rybosomu i działają jako kofaktory zwiększające wydajność translacji.

Przypisy 

RNA
Rok świetlny

Rok świetlny – jednostka odległości stosowana w astronomii. Jest równy odległości, jaką pokonuje światło w próżni w ciągu jednego roku juliańskiego (365,25 dnia, 31 557 600 sekund).

W przeliczeniu na inne jednostki:
1 rok świetlny = 0,3066 pc = 63241 au = 9,4607 m
czyli
≈ 9,5 petametra (Pm)
≈ 9,5 biliona km
≈ 9,5 biliarda m

Symbol jednostki 
Nie ma ustalonego symbolu jednostki roku świetlnego. W literaturze angielskojęzycznej, zgodnie z broszurą BIPM używa się skrótu „l.y.” Międzynarodowa Unia Astronomiczna oficjalnie uznaje użycie skrótu bez kropek („ly”). W języku polskim używa się głównie pełnej nazwy.

Odległości 
 Odległość od Ziemi do Księżyca światło pokonuje w ok. 1,3 s, co powodowało opóźnienia w komunikacji podczas misji załogowych Apollo.
 Około 8 minut i 20 sekund zajmuje światłu podróż ze Słońca do Ziemi.
 Najbliższa Słońcu znana gwiazda, Proxima Centauri jest położona w odległości 4,22 lat świetlnych od Słońca.
 Średnica Drogi Mlecznej wynosi w przybliżeniu 100 000 lat świetlnych.
 Kandydatem na najbardziej odległy obiekt zaobserwowany z Ziemi jest galaktyka HD1, odkryta w 2022 roku, oddalona o ok. 13,5 miliarda lat świetlnych od Ziemi, podobnie odległym obiektem jest również galaktyka GN-z11, która została zaobserwowana w 2016 roku.
 Średnica obserwowalnego Wszechświata to 93 mld ly.

Zobacz też 

 dzień świetlny
 godzina świetlna
 minuta świetlna

Uwagi

Przypisy 

Astronomiczne jednostki odległości
Światło
Religia naturalna

Religia naturalna – religia, która uznawana jest przez jej wyznawców za istniejącą od zawsze, a dokładniej: od początku historii danej grupy etnicznej czy narodu. W religiach naturalnych zazwyczaj nie występuje uniwersalizm mogący przyczynić się do powstania w nich jakiejś szczególnej (charakterystycznej zwłaszcza dla większości globalnych, monoteistycznych religii założonych) tendencji do nawracania osób spoza danej grupy. Religie naturalne oparte są na tradycji, przekazywanej w ciągu pokoleń. Święte księgi nawet jeśli istnieją, są jedynie zapisem owej tradycji – nie uważa się ich za objawione czy też podyktowane przez Boga, jak to ma miejsce w przypadku monoteizmów pochodzenia semickiego (judaizm, chrześcijaństwo, islam).

Najważniejsze kulty w religiach naturalnych, występujące w niemal wszystkich religiach tej grupy, to:
 kult sił przyrody pod postacią rozmaitych bóstw
 kult płodności – w tym kult urodzaju
 kult przodków – w tym kult bóstwa opiekuńczego dusz/duchów tychże
 kult boskiego przodka – założyciela lub pierwszego człowieka danej narodowości czy plemienia
 kult solarny, kult lunarny, niekiedy też kult innych ciał niebieskich
 kult Wielkiej Bogini – Pramatki
 kult Ziemi – kult agrarny
 kulty żywiołów – ognia (często powiązany z kultem solarnym), wiatru, wody (oceanów, jezior, rzek), zjawisk atmosferycznych – bóg/bogini gromu na ogół jest także bóstwem militarnym
 kult zwierząt – uważanych za obdarzone ponadnaturalnymi mocami
 kult roślin – często drzew lub ich grup – gajów, lasów, uważanych za święte lub stanowiące siedzibę bóstw.
 kult herosów – wojowników i wodzów, którzy po śmierci awansowali do roli bóstwa
 kult rzemiosła – częsty motyw „boskiego kowala”, wyznawcy uważają, iż niektórych rzemiosł nauczyli ich przodków bogowie
Ze względu na koncepcję teologiczną (sposób pojmowania boskości), religie naturalne można podzielić na politeistyczne, henoteistyczne i panteistyczne.

Zobacz też 
 pogaństwo
 rodzimowierstwo
 religia objawiona
 religie etniczne
 hinduizm

Przypisy

Bibliografia 
 Religia naturalna a religia objawiona – John Henry Newman, 1830 Oksford

Religia
Religia objawiona

Religia objawiona, założona – religia, której początki związane są z działalnością założyciela czy proroka. Okres jego działalności uznawany jest za początek historii tej religii. Według jej wyznawców istoty boskie przekazują prorokom prawdy o świecie i bogach. Zostają one później spisane w świętych księgach.

Często wyznawcy przyjmują jedno z wydarzeń w biografii założyciela czy proroka jako początek kalendarza religijnego (np. narodziny Jezusa, ucieczka Mahometa z Mekki do Medyny; zobacz: era kalendarzowa). Wobec takich systemów religijnych stosuje się również nazwę religie założone.

Termin religie objawione istnieje w opozycji do religii naturalnych, które są uznawane za istniejące „od zawsze”. Chociaż określenie „objawione” może być sporne (jako że podział tej klasyfikacji jest dalece umowny - decydujące kryterium stanowi tu założenie wynikające z aspektu wiary w ramach danego systemu wyznaniowego), to przez termin ten rozumieć należy zarówno objawienie boskie w sensie chrześcijańskim, jak również pojawiające się w innych religiach oświecenie, misję, posłannictwo, nową drogę czy nowe systemy wartości.

Religie założone i prorocy uznani za ich założycieli:

 bahaizm – Bahá'u'lláh
 chrześcijaństwo – Jezus Chrystus
 islam – Mahomet
 judaizm – Abraham
 sikhizm – Nanak
 zaratusztrianizm – Zaratusztra

Inne religie i osoby uznawane za ich założycieli (w tych wypadkach kwestia proroctwa i objawienia jest bardziej sporna):
 buddyzm – Budda
 dżinizm – Wardhamana Mahawira
 taoizm (w formie religijnej) – Zhang Daoling
 konfucjanizm (w formie religijnej) – Konfucjusz

Religia

ro:Revelaţie
ru:Откровение (философия)
RLE

Run-Length Encoding (RLE, kodowanie długości serii) – prosta metoda bezstratnej kompresji danych, której działanie polega na opisywaniu ciągów tych samych liter (bitów, bajtów, symboli, pikseli itp.) za pomocą licznika powtórzeń (długości serii), a dokładniej przez pary: licznik_powtórzeń_litery, litera.

Na przykład w ciągu:

 wwwwwiiiikkkkkkkiiippppppeeeeeddddiia

litera w powtarza się 5 razy, co jest zapisywane jako 5w (ciąg pięciu liter w), dalej i występuje 4 razy – 4i, itd. aż ostatecznie uzyskuje się ciąg:

 5w4i7k3i6p5e4d2i1a

składający się z 18 znaków, podczas gdy kodowany ciąg składał się z 37 znaków.

Dane, które charakteryzują się takim rozkładem liter, to głównie obrazy bitmapowe, np. pomiędzy wierszami tekstu występują długie ciągi pikseli w kolorze tła, jak w dokumentach faksowych, w których dominuje białe tło. Dlatego kompresja RLE jest stosowana m.in. w faksach, w różnych formatach zapisu obrazu, takich jak PCX, BMP, TGA, również jako jeden z filtrów w dokumentach PostScript i PDF.

Kodowanie RLE jest także stosowane jako jeden z końcowych etapów kompresji, który poprzedzają transformaty mające na celu utworzenie ciągów znaków dobrze kompresowanych przez RLE; takie transformaty to np. Burrowsa-Wheelera i MTF lub w przypadku kompresji dźwięku – jeden ze sposóbów predykcji.

W niektórych praktycznych implementacjach (np. w filtrach PostScript i PDF, w formacie TGA) zapobiega się kodowaniu serii 1-elementowych, a więc powstawaniu ciągów postaci 1a1b1c1a. W takich przypadkach koder wysyła specjalny kod, który informuje dekoder, że następne n symboli należy wprost skopiować, a nie powielać – dla przykładowych danych będzie to ciąg (4)abca, czyli 5 symboli, zamiast 8.

RLE 2D 
W kompresji obrazów bitmapowych można stosować również rozszerzenie metody, w której sprawdza się, czy w bieżącym wierszu obrazu powtarzają się piksele z wiersza wcześniejszego, wykorzystując w ten sposób ewentualne przestrzenne zależności.

Może sprawdzać, czy zachodzi równość ciągu pikseli  i  dla pewnego zakresu  jak również na skos, tj. porównywać z ciągami pikseli z poprzedniego wiersza przesuniętymi o jedną pozycję w lewo lub prawo ( lub ). Jeśli zostanie znaleziony taki ciąg, wówczas zapisywana jest jego długość oraz kierunek porównania (tj. powyżej, powyżej na skos w lewo lub powyżej na skos prawo). Rzecz jasna prócz tego stosowana jest zwykła metoda RLE.

Przykład 
Fragment obrazu:

 y-1:    a b c d a a a b c    ← przetworzony wiersz obrazu
 y  :    b c d a a c c b c    ← przetwarzany wiersz

Wiersz  może zostać zakodowany 6 symbolami: (powyżej na skos w prawo)5, 2c, (powyżej)2. Udało się znaleźć w przetwarzanym wierszu dwa ciągi występujące w poprzednim wierszu, oprócz tego powtarza się litera c.

Dla porównania po zastosowaniu wyłącznie kodowania długości serii: 1b1c1d2a2c1b1c (14 symboli), zaś po eliminacji ciągów 1-elementowych: (3)bcd2a2c(2)bc (11 symboli).

Bibliografia 
 
 

Algorytmy kompresji bezstratnej
Rekulturacja

Rekulturacja – dążenie do powrotu do kultury rodzimej, porzuconej lub przekształconej w procesie akulturacji lub asymilacji kulturowej lub narodowej.

Przypisy

Bibliografia 
 S. Sorys, Tożsamość grup kulturowych w procesie globalizacji, „Zeszyty Naukowe Małopolskiej Wyższej Szkoły Ekonomicznej w Tarnowie“, 22, 2013, nr 1, s. 155-171.

Zmiana kulturowa
Realizm



Realizm w filozofii 
 Realizm atomistyczny – pogląd, według którego istnieją tylko poszczególne, jednostkowe byty, które ludzie mają tendencje łączyć w pewne wspólne pojęcia, a następnie przypisywać tym pojęciom istnienie realne, zapominając, że są to wytworzone przez nich samych konstrukcje.
 Realizm bezpośredni (teoria percepcji)
 Realizm krytyczny – jeden z odłamów neokantyzmu.
 Realizm metafizyczny – stanowisko uznające istnienie rzeczywistości obiektywnej.
 Realizm epistemologiczny – pogląd, zgodnie z którym przedmioty dane w doświadczeniu istnieją niezależnie od podmiotu poznania.
 Realizm skrajny (naiwny) – pogląd, zgodnie z którym przedmioty poznania są dokładnie takie, jak jawią się zmysłom.
 Realizm pojęciowy – pogląd uznający, że pojęciom przysługuje istnienie realne.
 Umiarkowany realizm pojęciowy
 Realizm wewnętrzny – stanowisko filozoficzne zaproponowane przez Hilarego Putnama, łączące realizm metafizyczny z antyrealizmem.

Realizm w sztuce i literaturze 
 Realizm w malarstwie – naśladowczy sposób przedstawiania rzeczywistości oraz kierunek artystyczny w malarstwie drugiej połowy XIX w., zakładający wierne odtwarzanie rzeczywistości i kwestionujący akademizm.
 nowy realizm – ruch artystyczny powstały w 1960 roku we Francji.
 realizm socjalistyczny – kierunek w sztuce krajów socjalistycznych.
 realizm cyniczny – jeden z dominujących kierunków w sztuce współczesnych Chin.
 Realizm w literaturze – metoda polegająca na wiernym i obiektywnym opisywaniu rzeczywistości. W węższym znaczeniu termin „realizm” określa prąd literacki, który powstał w latach dwudziestych XIX wieku we Francji.
 Powieść realistyczna
 Realizm jutlandzki
 Realizm syntetyczny – program literacki sformułowany przez czeską Grupę „Rudého práva”.
 Realizm magiczny – tendencja estetyczna w literaturze, sztukach plastycznych i filmie.
 Realizm magiczny w malarstwie
 Surrealizm
 Hiperrealizm
 Neorealizm włoski – włoski ruch artystyczny, powstały jako sprzeciw wobec faszyzmu.

Realizm w polityce 
 Realizm w filozofii politycznej – nurt filozofii politycznej, akcentujący rolę władzy, państwa i walki o interesy.
 Realizm w stosunkach międzynarodowych – jedno z podejść teoretycznych w stosunkach międzynarodowych, wywodzące się z realizmu w filozofii politycznej. 
 Realizm strukturalny
 Realizm ofensywny
 Realpolitik – polityka oparta na kalkulacji siły i interesów. Często utożsamiana z realizmem w teorii stosunków międzynarodowych.

Realizm w naukach społecznych 
 Realizm prawniczy – nurt ujmujący prawo jako pewien układ faktów społecznych.

Inne 
 Fotorealizm w grafice komputerowej
 Realizm (osobowość)

Linki zewnętrzne
Radiacja adaptacyjna

Radiacja adaptacyjna, radiacja adaptatywna, radiacja przystosowawcza – gwałtowna radiacja ewolucyjna, polegająca na rozprzestrzenieniu się jednolitej grupy organizmów o wspólnym pochodzeniu do różnych nisz ekologicznych przy jednoczesnym zróżnicowaniu cech u form potomnych. W wyniku radiacji adaptacyjnej z jednolitej grupy wyjściowej (zwykle gatunku) powstaje wiele innych, przystosowanych do życia w różnych środowiskach. 

Za klasyczne przykłady radiacji adaptacyjnej uważane jest różnicowanie się ssaków po wymarciu dinozaurów, zięby Darwina, endemiczne rośliny z rodzaju Dubautia (Asteroideae) na Hawajach oraz wargaczowców z rodzin pielęgnicowatych i wargaczowatych.

Zobacz też 
 konwergencja (biologia)

Przypisy

Bibliografia 
 
 

Ewolucja
Rezerwat

rezerwat – objęty ochroną ścisłą teren o szczególnych walorach przyrodniczych lub krajoznawczych, np. rezerwat przyrody (w Polsce)
 rezerwat – wydzielony obszar przymusowego osiedlenia ludności rdzennej, zob. rezerwat Indian
 Rezerwat – polski zespół muzyczny
 Rezerwat – album muzyczny grupy Rezerwat
 Rezerwat – polski film z 2007
Rasogeneza

Rasogeneza – ewolucyjny proces wydzielania się ras, polegający na tworzeniu różnic genetycznych między populacjami jednego gatunku.

Do rasogenezy dochodzi w wyniku odizolowania grup osobników jednego gatunku i działania selekcji naturalnej w odmiennych warunkach środowiskowych. Proces ten wynika z biologicznego dostosowania danej populacji do odmiennych warunków środowiskowych. Wskutek zróżnicowania genetycznego (mikroewolucja) powstają różnice w fenotypie.

Bibliografia 
 Mały słownik antropologiczny, Wiedza Powszechna, Warszawa 1976.

Ewolucja
Taksonomia
Roger Martin du Gard

Roger Martin du Gard (ur. 23 marca 1881 w Neuilly-sur-Seine, zm. 22 sierpnia 1958 w Paryżu) – pisarz francuski, laureat Nagrody Nobla w dziedzinie literatury za rok 1937. Zasłynął głównie cyklem powieściowym Rodzina Thibault (1922–1940). Z wykształcenia był archiwistą-paleografem, zainteresowanym wieloma dziedzinami wiedzy.

Dzieła (wybór) 
 Stawanie się
 Jean Barois (1913)
 Testament ojca Leleu (1920)
 Rodzina Thibault: Szary zeszyt (1922, Le cahier gris)
 Rodzina Thibault: Pokuta (1922, Le pénitencier)
 Rodzina Thibault: Piękny czas (1923)
 Rodzina Thibault: Dzień przyjęć doktora Thibault (1928)
 Rodzina Thibault: Śmierć Ojca" (1929)
 Rodzina Thibault: Lato 1914 (1936)
 Rodzina Thibault: Epilog (1940)
 Zwierzenie afrykańskie (1931)
 Milczek (1932)
 Stara Francja (1933)
 Wspomnienia pułkownika Maumorta (wydanie 1983)

Przypisy 

Nobliści – literatura
Francuscy prozaicy XX wieku
Absolwenci École nationale des chartes
Ludzie urodzeni w Neuilly-sur-Seine
Urodzeni w 1881
Zmarli w 1958
Rōmaji

– łacińska transkrypcja wyrazów japońskich, zapis transkrypcyjny języka japońskiego za pomocą alfabetu łacińskiego, metoda pisania po japońsku znakami rzymskimi (pismem łacińskim).

Rodzaje 
Nie ma jednego powszechnie obowiązującego systemu zapisu rōmaji. Najpopularniejszymi z nich są:
 transkrypcja Hepburna (Hebon-shiki) – najbardziej zgodny z fonetyką angielską, powszechnie stosowany,
 kunrei-shiki – pośredni pomiędzy systemem fonetycznym a etymologicznym,
 nihon-shiki – starsza wersja systemu kunrei-shiki.

Zobacz też 
 pismo japońskie
 system Poliwanowa

Przypisy 

Język japoński
Latynizacja
Ruby (znaki)

– małe znaki zapisu fonetycznego, umieszczane ponad chińskimi (hànzì) i japońskimi (kanji) ideogramami lub po prawej ich stronie. Wskazują one wymowę znaku, alternatywny odczyt lub wyjaśnienie. Dla pisma japońskiego używa się słowa furigana. Furigana (rubi) jest także używana jako przewodnik wymowy dla mało znanych lub wyjątkowo trudnych znaków.

Przypisy 

Język japoński
Język chiński
Republika Federalna Niemiec

Republika Federalna Niemiec – państwo w środkowej Europie
 Republika Federalna Niemiec (od 1949 do 1990) – początkowo też Niemiecka Republika Federalna (NRF), potocznie Niemcy Zachodnie (nazwa używana dla odróżnienia od Niemiec Wschodnich)
Rozkład wykładniczy

Rozkład wykładniczy – rozkład zmiennej losowej opisujący sytuację, w której oczekujemy na zjawisko całkowicie losowe, mogące zajść w dowolnej chwili  przy czym rozkład prawdopodobieństwa nie zmienia się, jeśli wiemy, że zjawisko nie zaszło w przedziale czasu  Ściślej, jeśli oznaczymy tę zmienną przez  możemy tę własność braku pamięci zapisać jako
 
Okazuje się, że wówczas, jeśli  ma rozkład ciągły określony na przedziale  to jego gęstość musi być równa  dla pewnego .

Rozkład wykładniczy jest specjalnym przypadkiem rozkładu gamma, tzn. gdy  ma rozkład  to  ma rozkład  Co więcej, jeśli zmienne  są niezależne i mają rozkład  to zmienna  ma rozkład .

Innymi słowy, jeżeli w jednostce czasu zachodzi średnio  niezależnych zdarzeń, to rozkład wykładniczy opisuje odstępy czasu pomiędzy kolejnymi zdarzeniami, co służy konstrukcji procesu Poissona.

Zobacz też 
 zmienna losowa
 prawo rozpadu naturalnego
 rozkład gamma

Przypisy

Bibliografia 
 
 

Rozkłady ciągłe
Rozkład dwumianowy

Rozkład dwumianowy (w Polsce zwany też rozkładem Bernoulliego, choć w krajach anglojęzycznych termin Bernoulli distribution odnosi się do rozkładu zero-jedynkowego) – dyskretny rozkład prawdopodobieństwa opisujący liczbę sukcesów  w ciągu  niezależnych prób, z których każda ma stałe prawdopodobieństwo sukcesu równe  Pojedynczy eksperyment nosi nazwę próby Bernoulliego.

Innym rozkładem, który opisuje liczbę sukcesów w ciągu  prób, jest rozkład hipergeometryczny. W tym przypadku jednak próby nie są niezależne (próba bez zwracania).

Jeśli  i  są dwiema niezależnymi zmiennymi losowymi o rozkładzie dwumianowym, wtedy ich suma  jest zmienną losową o rozkładzie dwumianowym danym wzorem:
 

W zależności od wartości parametrów rozkład dwumianowy można przybliżać innymi z rozkładów:
 Jeśli zarówno  jak i  są większe od 5, wtedy rozkład dwumianowy można przybliżać rozkładem normalnym:
  czyli 

 Jeśli  jest duże, a  jest małe (czyli  ma umiarkowanie dużą wartość), dobrym przybliżeniem rozkładu dwumianowego jest rozkład Poissona z parametrem

Zobacz też 
 rozkład Dirichleta
 ujemny rozkład dwumianowy

Bibliografia 
 Rozkład po raz pierwszy wprowadzony w pracy:
 

Rozkłady dyskretne
Rylec

Gwiazdozbiór Rylca
 rylec (narzędzie)
 Rylec (archeologia)
Rzeźbiarz

rzeźbiarz – osoba trudniąca się rzeźbiarstwem
 Rzeźbiarz – gwiazdozbiór
Ryś (ujednoznacznienie)

ryś – rodzaj ssaków z rodziny kotowatych
 ryś euroazjatycki
 ryś iberyjski
 ryś kanadyjski
 ryś rudy
 ryś stepowy
 Ryś – nazwisko różnych osób:
 Grzegorz Ryś – trener siatkarski
 Grzegorz Ryś – duchowny rzymskokatolicki, arcybiskup metropolita łódzki
 Erwina Ryś-Ferens – panczenistka
 Zbigniew Ryś – żołnierz AK
 Andrzej Ryś – dyrektor Komisji Europejskiej
 Ziemowit Ryś – lekkoatleta
 Mieczysław Ryś-Trojanowski – generał brygady
 Zofia Rysiówna – aktorka teatralna i filmowa
 Ryś – herb szlachecki

 Ryś – miejscowość w województwie łódzkim
 Ryś – gwiazdozbiór
 Ryś – parowóz wąskotorowy
 Ryś – motorower
 Ryś – wersja podstawowa transportera opancerzonego
 Ryś – miotacz ognia
 „Ryś” – okręt podwodny
 „Ryś” – trałowiec
 Ryś – samolot myśliwski
 Ryś – film fabularny z 1981 r. w reżyserii Stanisława Różewicza z Jerzym Radziwiłowiczem
 Ryś – film fabularny z 2007 r. w reżyserii Stanisława Tyma
 Ryś i spółka, czyli zwierzaki kontratakują – film animowany z 2008 r.

gl:Lynx (homónimos)
Rower szosowy

Rower szosowy – sportowy rower, dostosowywany przede wszystkim do jazdy na twardej drodze.

Wytyczne UCI 
Zgodnie z zasadami Międzynarodowej Unii Kolarskiej (UCI) do zawodów szosowych są dopuszczane tylko pionowe (nie poziome) rowery o obu kołach tej samej średnicy (najczęściej 650 lub 700c), z klasycznym układem napędowym oraz klasyczną ramą.

Klasyczny układ napędowy składać się musi z zespołu zębatek przednich napędzanych bezpośrednio za pomocą nóg przy pomocy korb i pedałów. Zębatki przednie są połączone łańcuchem z zespołem zębatek napędzających bezpośrednio tylne koło. Ograniczenia dotyczące rozmiarów zębatek dotyczą młodszych kategorii wiekowych.

UCI dość długo utrzymywała zasadę, że rower szosowy może mieć maksymalnie 10 przełożeń (dwie zębatki z przodu i 5 z tyłu), jednak współczesne rowery szosowe posiadają zwykle dwie zębatki z przodu i 10, 11, a nawet 12 zębatek z tyłu, co daje razem od 20 do 24 (niekiedy powtarzających się) przełożeń. Istnieją także korby trzyrzędowe, tzn. wyposażone w trzy koła zębate o różnych rozmiarach, lecz są one stosowane niemal wyłącznie przez amatorów.

Klasyczna rama składać się musi z głównego trójkąta o określonych przez UCI rozmiarach maksymalnych i minimalnych, trójkąta tylnego oraz przednich widełek, których rozmiary i budowa są także ściśle zdefiniowane przez organizację.

Charakterystyka – współcześnie 
Najważniejszym celem współczesnych producentów osprzętu i ram do rowerów szosowych jest osiągnięcie jak najmniejszej masy, przy zachowaniu: 

 jak największej sztywności bocznej (wpływa na efektywność energetyczną),
 jak największej liczby przełożeń,
 jak najmniejszego oporu aerodynamicznego produkowanych rowerów, 

nie przekraczając przy tym norm i definicji narzucanych przez UCI, według których waga roweru nie może być mniejsza niż 6,8 kg. Ten przepis został wprowadzony w 2000 roku dla bezpieczeństwa kolarzy (dążenie do zmniejszania masy roweru mogłoby skutkować zmniejszeniem wytrzymałości poszczególnych elementów). Postęp w zastosowaniu włókien węglowych oraz żywic sprawił jednak, że obecnie rowery mogą być dużo lżejsze (w granicach 4,5 kg), a przy tym zachowywać odpowiednią wytrzymałość i sztywność. Osiąga się to poprzez stosowanie ultralekkich i ultrawytrzymałych materiałów, takich jak: karbon, duraluminium, tytan, włókna aramidowe oraz poprzez stosowanie jak najmniejszych ilości tych materiałów. Rowery niespełniające wymagań UCI mogą być stosowane w rekreacji, sporcie amatorskim i innych dyscyplinach sportowych np. triathlonie.

Podobnym rowerem, ale przystosowanym do jazdy po mniej twardej nawierzchni, w tym w szczególności po szutrze, jest rower gravelowy.

Zobacz też 

 rower torowy
 rower gravelowy

Przypisy 

Rowery
Rower torowy

Rower torowy – lekki rower na kołach o średnicy 28 cali (w jeździe na czas używa się kół o pomniejszonej średnicy ok. 26 cali) służący do ścigania się po specjalnie przygotowanych torach zwanych welodromami, przypominających bieżnię lekkoatletyczną. Taką konkurencję nazywa się kolarstwem torowym.

Konstrukcja roweru torowego jest bardzo zbliżona do konstrukcji roweru szosowego, występuje tu jednak kilka cech charakterystycznych:
 jest lżejszy (brak hamulców, przerzutek itp.), ale jednocześnie ramy torowe często są cięższe od szosowych, gdyż nacisk w nich położony jest na sztywność konstrukcji. W jeździe po płaskiej nawierzchni decydująca jest masa kół, podczas gdy masa ramy z fizycznego punktu widzenia nie ma znaczenia. Najlżejsze konstrukcje osiągają masę poniżej 6,5 kg, lecz zgodnie z przepisami rowery stosowane w zawodach muszą mieć masę co najmniej 6,8 kg.
 używane są oponodętki przyklejane do kół (tzw. szytki lub cingle). Szytki dla sprinterów osiągają wagę ok. 110 gramów, co jest wynikiem nie do pobicia dla ogumienia szosowego.
 nie posiada przełożeń, gdyż są one zbędne, bo cały wyścig toczy się na płaskim torze, a start odbywa się ze specjalnej bramki. Stałe przełożenie jest dobierane indywidualnie do potrzeb danego zawodnika.
 często dodatkowo używa się w nim pedałów na podwójne paski (nie na klasyczne wpięcia jak w innych dyscyplinach), aby zminimalizować ryzyko wyskoczenia buta z pedału w trakcie sprintu
 najistotniejszą cechą jest brak wolnobiegu, tzw. ostre koło, tj.: gdy kręci się tylne koło, kręcą się również pedały – nie sposób więc jechać, nie pedałując
 ze względów bezpieczeństwa zabronione jest montowanie hamulców.

Rowery
Rower trekingowy

Rower trekkingowy, rower trekingowy – rower do uprawiania zaawansowanej turystyki rowerowej, polegającej na przemierzaniu długich, często wielodniowych tras, zarówno po drogach asfaltowych, jak i drogach o nawierzchni nieutwardzonej.

Rowery trekingowe buduje się zazwyczaj na kołach 28-calowych, choć znane są też odmiany na kołach 26-calowych, bardziej zbliżone do roweru górskiego. Rowery trekingowe mają zazwyczaj bogate wyposażenie (lampki na dynamo, błotniki, bagażniki i sakwy), pośrednie między rowerem szosowym a rowerem górskim ogumienie i ramę umożliwiające jazdę w bardziej wyprostowanej pozycji niż w rowerach wyścigowych. Rowery trekingowe wyposaża się zwykle w osprzęt dobrej jakości, ale większe znaczenie ma tu trwałość i niezawodność niż niska masa i duża liczba przełożeń.

Ważną cechą (której często nie posiadają rowery szosowe i górskie) jest możliwość zamontowania bagażników i sakw, zarówno z przodu, jak i z tyłu, czasem także złącza do przyczepki (jedno- bądź dwuśladowej). Dobre rozłożenie bagażu jest niezbędne do pokonywania długich, często wielotygodniowych tras.

Rower trekingowy z pełnym wyposażeniem jest zazwyczaj dość ciężki. Jego masa (razem z zawartością sakw) często dochodzi do 30-35, a w pewnych przypadkach nawet 50–60 kg.

Zobacz też 

 rower turystyczny

Rowery
Rower miejski

Rower miejski – rower konstrukcyjnie zoptymalizowany do jazdy w mieście.

Budowa 
Tradycyjny rower miejski, tak zwany holender, zbudowany jest najczęściej na kołach 28-calowych (choć spotyka się również rowery z kołami 26- i 27-calowymi), posiada giętą, szeroką kierownicę, krótką ramę i szerokie siodełko umożliwiające jazdę w pozycji wyprostowanej. Posiada on też zwykle lampki zasilane z dynama, komplet błotników, osłonę na łańcuch, nóżkę, bagażnik tylny, czasem osłonę tylnego koła czy koszyk.

Rama 
Podobnie jak w przypadku rowerów górskich i crossowych, tak i tu wyróżnia się dwa podstawowe typy ram. Pierwsza jest to rama konwencjonalna (tak zwana męska) z górną rurą mocowaną z jednej strony do górnej części główki ramy, a z drugiej do górnej części rury podsiodłowej. Drugi typ to rama damska (tak zwana damka) z górną rurą znacznie obniżoną w celu wygodniejszego wsiadania i umożliwiająca jazdę w spódnicy (lub sukience). Taka konstrukcja powoduje co prawda pewne osłabienie sztywności konstrukcji ramy, ale górna rura pracuje niemal wyłącznie na ściskanie, a rower miejski nie jest rowerem wyczynowym. Nie jest to jedyna różnica w stosunku do ramy męskiej, gdyż często rura podsiodłowa w damce ustawiona jest bardziej pionowo, dzięki czemu siedzi się bliżej kierownicy i w bardziej wyprostowanej pozycji. Wygodniejsza pozycja i wygoda użytkowania powodują, że damki są często używane również przez mężczyzn.

Typowy rower miejski nie jest lekki. Jego przeciętna masa to około 20 kg (zazwyczaj od 16 do 25 kg). Z tego względu w ostatnich latach coraz więcej nowych modeli rowerów miejskich posiada ramę wykonaną ze stopu aluminium. Obniża to nieco masę roweru, lecz wpływa też na zwiększenie sztywności konstrukcji. Przy braku odpowiedniej amortyzacji, ramy ze stopów lekkich zapewniają komfort jazdy tylko na równej nawierzchni.

Biegi i hamulce 
Tradycyjny rower miejski nie posiada zwykle zmiennych przełożeń, choć to nie jest regułą. Produkowane do dziś rowery typu „” występują w wersjach tradycyjnych, bez biegów, z jednym hamulcem tylnym typu torpedo.

We współczesnych rowerach miejskich najczęściej stosuje się przerzutki zewnętrzne lub wewnętrzne, a ich rodzaj zależy od kraju, producenta i modelu.

W Holandii, która jest najważniejszym europejskim producentem rowerów miejskich, najpopularniejsze są przerzutki planetarne (wewnętrzne, umieszczone wewnątrz tylnej piasty – od 3 do 14 biegów) i hamulce torpedo (tak zwana „kontra”) lub bębnowe (rolkowe, umieszczone w piastach). Wewnętrzne przerzutki i hamulce, a także spotykane coraz częściej dynamo w piaście przedniego koła nie wymagają w praktyce regulacji ani konserwacji, działają niezależnie od warunków atmosferycznych i nie są narażone na korozję.

W rowerach niemieckich, szwajcarskich czy francuskich przeważają przerzutki zewnętrzne i hamulce szczękowe.

Zobacz też 
 Rowerowa elegancja

Linki zewnętrzne 
 Serwis Miłośnicy „Holendrów”
 Artykuł „Zrób sobie rower na miasto”
 Artykuł „Jaki Rower?”

Rowery