alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Oenologie

Oenologie (van het Griekse woord voor wijn: οἶνος, oinos) is een wijnbouwtechnische wetenschap. Een oenoloog houdt zich bezig met de biochemische aspecten van wijnbereiding. Het telen van druiven en de vinificatie van wijn zijn daar een onderdeel van. Daarnaast kan hij producenten ook adviseren over bewaren, verhandelen, waarde bepalen en classificeren.

Aan de universiteit van Bordeaux is er een faculteit van oenologie alsmede aan de Universiteit van Stellenbosch in Zuid-Afrika. Ook in Australië, op The University of Adelaide en in Zuid-Amerika wordt dit vak op universiteiten onderwezen.

Brock University in St. Catharines in Zuid-Ontario (Canada) heeft de faculteit Cool Climate Oenology and Viticulture Institute. Deze is gespecialiseerd in de ontwikkeling van de wijnen in Ontario met inbegrip van de Canadese Icewine.

Er zijn ook gerenommeerde wijnbouwfaculteiten in het Franse Dijon en Montpellier.
Duitsland heeft het internationaal bekende instituut in Geisenheim (Rheingau). Behalve opleidingen houden deze instellingen zich ook bezig met onderzoek.
Voorts is buiten Europa de University of California in Davis een grote naam.
Aan Nederlandse universiteiten wordt het vak oenologie niet gedoceerd.

Oenologie is een universitaire wetenschap en mag dus niet verward worden met vinologie.

Gerelateerde onderwerpen 
 Lijst van vaktermen in de oenologie 
 Druivenras 
 Wijnstreek 
 Classificatie van wijn

Zie ook 
Oenotria
Master of wine en Magister Vini
Vinoloog
Sommelier

Externe link 
 Website van de afdeling oenologie in Bordeaux

Wijnterminologie
Wijnbouw
Toegepaste wetenschap
Wijnstreek

Een wijnstreek is een gebiedsdeel dat geschikt en gebruikt wordt om druiven te verbouwen voor de productie van wijn. Wijnstreken liggen over het algemeen in gematigde klimaatzones. Wijnbouw is zodoende vaak mogelijk tussen 30 en 50 graden noorderbreedte en tussen 30 en 50 graden zuiderbreedte. Witte druivenrassen kunnen in het algemeen in wat noordelijker wijngebieden verbouwd worden dan blauwe druivenrassen. Soms is in tropische streken ook enige wijnbouw mogelijk. Deze gebieden liggen dan in hogere gebieden voor de nodige koelte.

Niet elke streek is geschikt voor druiventeelt in de openlucht. Het microklimaat moet eveneens geschikt zijn. De plant heeft warmte nodig om te groeien en de druiven te laten rijpen, maar ook moet de bodem en ligging ten opzichte van de zon gunstig zijn.

Wijnproducerende landen kennen afzonderlijke wijnstreken die vaak weer zijn opgedeeld in afzonderlijke wijnbouwregio's. Vervolgens worden deze weer verder opgedeeld in wijngaarden.

 Wijnstreek
Wijnbouw naar land
Dieren

Dieren (biologie) (Animalia), een rijk van meercellige levende wezens
 Lijsten van diersoorten

Geografie
 Dieren (Gelderland), een plaats in de gemeente Rheden (Gelderland)
 Rijksbeschermd gezicht Dieren, een van rijkswege beschermd dorpsgezicht
 Station Dieren, het spoorwegstation in Dieren
 Spoorlijn Dieren - Apeldoorn (1887-1944), een Nederlandse spoorweg

 Personen
 Bernard van Dieren (1887-1936), een Nederlands componist, muziekcriticus en schrijver
 Edmond Van Dieren (1879-1961), een Belgisch advocaat en politicus
 René van Dieren (1981), een Nederlands voetballer
 Wouter van Dieren (1941), een Nederlandse journalist, sociaal psycholoog en kunstenaar

Zie ook 
 Dieren en geluid
 Dieren in zorg en welzijn
Moleculaire mechanica

Moleculaire mechanica of MM is een techniek waarbij in een computersimulatie het gedrag van moleculen wordt beschreven. De basis van de moleculaire mechanica wordt gevormd door een zogenaamd krachtveld een set empirische vergelijkingen die beschrijven hoe atomen zich in elkaars nabijheid gedragen. Vaak worden dat soort vergelijkingen opgesteld aan de hand van metingen aan moleculen, zoals met microgolfspectroscopie, of met behulp van berekeningen op basis van de kwantummechanische.

Krachtvelden 
De formules gebruikt voor krachtvelden zijn meestal verdeeld in twee delen. De covalente en de niet covalente interacties:

De covalente interacties beschrijven de bindingen in moleculen, deze is meestal verder onderverdeeld in bindingen hoeken en tweevlakshoeken. Niet covalente interacties worden meestal gesplitst in vanderwaals en electrostatische interacties.

Toepassingen 
Moleculaire mechanica kan worden gebruikt om structuren van moleculaire systemen te optimaliseren, bijvoorbeeld van een eiwit. Dit gebeurt dan met behulp van een optimalisatiealgoritme. Daarnaast kunnen met moleculaire mechanica simulaties van chemische systemen worden gedaan die inzicht geven in de dynamica van een systeem. Veelgebruikte simulatie methode zijn moleculaire dynamica en metropolis Monte-Carlo simulaties. Als er genoeg datapunten verzameld worden bij deze simulaties kunnen er thermodynamische eigenschappen van het systeem worden berekend. Het is dan bijvoorbeeld mogelijk om het verschil in vrije energie tussen twee staten van een systeem te berekenen. Als dit soort simulaties wordt toegepast op systemen in de vloeibare fase kan oplosmiddel zowel expliciet worden gemodelleerd door bijvoorbeeld water moleculen ook met moleculaire mechanica te modelleren, maar er kan ook voor worden gekozen om impliciete oplosmiddel modellen te gebruiken.  

Computationele chemie
Spectroscopie
Chemische kinetiek
Fysische chemie
Numerieke natuurkunde
Tussen-s in de Nederlandse spelling

De tussen-s is een interfix dat in sommige Nederlandse samenstellingen voorkomt. Het duidt in sommige gevallen op een bezitsrelatie en is historisch gezien verwant aan de genitief.

Voor het gebruik van de tussen-s bestaan in de Nederlandse spelling twee hoofdregels:

 Schrijf een tussen-s als het eerste deel als afzonderlijk woord niet op een sisklank eindigt en het tweede deel niet met een sisklank begint, maar er tussen de twee delen wel een /s/ wordt gehoord:
bakkersroom, moederskindje, meningsverschil, stadsdeel, verlovingstijd.

 Schrijf in samenstellingen waarvan het tweede deel met een sisklank begint, een tussen-s als de aanwezigheid van de tussenklank blijkt uit een samentrekking op woordniveau van dezelfde delen:
adventsstuk (vanwege advents- of kerststuk),
meisjesstemmen (vanwege meisjes- en vrouwenstemmen),
liefdesscène (vanwege liefdes- en sterfscène),
rijkeluiszoontje (vanwege rijkeluiskind of -zoontje).

Deze regels voor de -s- in samenstellingen geven slechts in een beperkt aantal gevallen uitsluitsel. Er zijn talrijke samenstellingen waarin sommige taalgebruikers wel een /s/ uitspreken en andere niet. Op grond van uitspraakvariatie behouden vele woorden twee gelijkwaardige spellingen:
dood(s)kist, drug(s)beleid, handel(s)maatschappij, inkoop(s)prijs, spelling(s)commissie, tijd(s)verschil, voorbehoed(s)middel, wet(s)tekst.

Wanneer er twee schrijfwijzen mogelijk zijn, wordt aangeraden om consequent te zijn, dat wil zeggen om in dezelfde tekst een bepaalde samenstelling steeds op dezelfde manier te spellen.

Zie ook 
Spelling
Spellingwijziging
Spelfout

Bronvermelding 
De tekst op deze pagina of een eerdere versie daarvan is afkomstig uit Bijlage 1 van het Spellingbesluit, via de website van de Nederlandse overheid.

Tussen-s
Cobra (reptiel)

Tot de cobra's worden verscheidene geslachten van slangen uit de familie koraalslangachtigen (Elapidae) gerekend. Het woord "cobra" stamt uit het Spaans of Italiaans en is een verkorte vorm voor "cobra capello", het betekent ongeveer "slang met hoed" (verwijzend naar de karakteristieke uitzetbare halsribben achter de kop). De cobra speelt een rol in de symboliek van het hindoeïsme. De cobra is populair bij slangenbezweerders.

Kenmerken 
De gemiddelde lengte van een volwassen cobra is anderhalf tot twee meter. De koningscobra is groter en kan met gemak 4 meter lang worden. Deze soort is de langste gifslang ter wereld. De langste tot nu toe gevonden koningscobra had een lengte van 5,58 meter.

Giftigheid 
Hoewel ze niet zo verblindend snel toeslaan als ratelslangen en ook niet altijd gif injecteren, moet een cobrabeet als gevaarlijk worden beschouwd, met een sterfte van gebeten mensen van ongeveer 10%. Cobra's zijn giftig en hebben een sterk neurotoxine.

Verspreiding en leefgebied 
Cobra's leven op verschillende plaatsen: in hoge bomen, in droge woestijnen, in vochtige oerwouden en in (grote) meren. Ze leven echter allemaal in warme streken en kunnen niet tegen kou. Cobra’s komen voor in Afrika en in het zuiden van Azië. Omdat cobra's van knaagdieren leven komen ze ook in urbane gebieden voor. De bekendste cobra in Azië is de Indiase brilslang, die zijn naam dankt aan de brilvormige tekening achter op de hals. Dit is pas goed te zien als de wangflappen worden uitgezet. In Afrika leven ongeveer vijftien verschillende soorten cobra's. Ze komen voor op het hele continent. Van deze soorten is de Egyptische cobra de bekendste. Deze cobra is te herkennen aan de houding. Als ze schrikken of opgewonden zijn komt de kop en het voorste deel van hun lichaam recht omhoog. Het uitzetten van de halsribben is dan een dreiging die de vijand moet afschrikken.

Bekende soorten 
Enkele bekende cobra-soorten zijn:
Geslacht: Acanthophis
Acanthophis praelongus
Geslacht: Austrelaps
Laaglandse koperkop (Austrelaps superbus)
Geslacht: Hemachatus
Ringhalscobra (Hemachatus hemachatus)
Geslacht: echte cobra's (Naja)
Egyptische cobra (Naja haje)
Brilslang (Naja naja)
Kaapse cobra (Naja nivea)
Naja philippinensis
Indonesische spuwende cobra (Naja sputatrix) 
Zwarthalscobra (Naja nigricollis)
Geslacht: Ophiophagus
Koningscobra (Ophiophagus hannah)

Bronvermelding

Koraalslangachtigen
Lila

Een kleur, heel licht paars
 Een gemeente in de Filipijnse provincie Bohol, zie Lila (Bohol)
 Een onofficiële naam voor de dwergplaneet Eris
 Lila: An Inquiry into Morals, een boek van Robert M. Pirsig, de opvolger van Zen en de Kunst van het Motoronderhoud
Trema in de Nederlandse spelling

Het trema of deelteken is een diakritisch teken in de Nederlandse spelling dat bestaat uit twee puntjes die boven een klinkergrafeem worden gezet. Het trema geeft aan dat de ermee gemarkeerde klinker het begin is van een nieuwe lettergreep (zoals in knieën) en dus niet moet worden gelezen als zou hij samen met de eraan voorafgaande letter(s) één klank weergeven.

Regels
 Het trema wordt gebruikt in een niet-samengesteld woord(deel) om te voorkomen dat twee opeenvolgende klinkerletters als één klank gelezen worden. Het gaat hier om de volgende veertien lettercombinaties: aa, ai, au, ee, ei, eu, ie, oe, oi, oo, ou, ui, uu en ook ae. Voorbeelden: tetraëder, naïviteit, reële, geïnd, reünie, conciërge, koloniën, poëzie, egoïsme, coördinatie, ruïne, vacuüm, Israël. Deze regel is niet van toepassing op de Latijnse en Franse uitgangen -ei, -eus, -eum en -ien. Deze uitgangen krijgen dus geen trema: baccalaurei, baccalaureus, petroleum, opticien. De regel geldt weer wel voor Bijbelse namen die op -eus eindigen: Mattheüs.
 Bij meer dan twee klinkerletters wordt geen trema gezet direct na de i. Bovendien kan alleen de e, de u of de i een trema krijgen:
 artificieel, aaien, begroeiing, ooievaar, truien; 
 bantoeïstiek, bedoeïen, geëerd, geëuropeaniseerd, knieën, moeë, mozaïek, weeïg, geuit, geautomatiseerd. 

Bij woordafbreking vervalt het trema: co-ordinatie, ge-eerd. 

De regels voor het trema gelden niet voor afleidingen op -achtig; die krijgen een koppelteken als twee opeenvolgende klinkerletters als één klank gelezen kunnen worden: zebra-achtig, detectiveachtig.

Het trema wordt niet gebruikt tussen delen van samenstellingen. Het is dus niet naäpen maar na-apen, niet toeëigenen maar toe-eigenen, niet zeeëgel maar zee-egel. Samengestelde telwoorden krijgen echter wel een trema: drieëndertig. 

Soms is het moeilijk uit te maken of een woord een samenstelling of afleiding is. Dit geldt in het bijzonder voor woorddelen als bio-, macro-, micro-, mini-, multi- en neo-. Woorden zoals de volgende krijgen geen trema maar een streepje: bio-industrie, macro-economie, micro-organisme, mini-emmer, multi-etnisch, neo-expressionisme.

Umlaut 
Het trema ziet er precies zo uit als de umlaut. De umlaut heeft echter een andere betekenis. Deze laat zien dat de gemarkeerde letter een andere klankwaarde krijgt.

Ouder gebruik
Vóór de spellingswijziging van 1996 werd het trema ook gebruikt in samenstellingen, waardoor schrijfwijzen als zoëven, zeeëgel en theeëi dus correct waren.   

Trema
Diakritisch teken
Accenttekens in de Nederlandse spelling

Accenttekens zijn tekens die helpen bij de uitspraak van geschreven woorden. In de Nederlandse spelling zijn regels gesteld aan het gebruik van deze tekens.

Franse herkomst 
In algemeen gangbare woorden van Franse herkomst worden de Franse accenttekens alleen gebruikt op de e — é, è en ê:
comité, coupé, crêpe, fêteren, scène, volière

De â, ô, û en á worden voor deze categorie woorden dus niet gebruikt:
paté, compote, ragout (Ter vergelijking de Franse vormen: pâté, compôte, ragoût.)

Vrouwelijke nevenvormen van woorden op -é krijgen geen -ée maar -ee:
attaché → attachee; prostitué → prostituee

Als de eerste lettergreep in het Frans bestaat uit een é of medeklinker(s) plus é, blijft het accentteken achterwege:
bechamelsaus, etage, rechaud, present

In niet-algemeen gangbare woorden en uitdrukkingen – die nog als zuiver Frans worden aangevoeld – blijven de accenttekens staan:
à, dégénéré, déjà vu, tête-à-tête

Klemtoonteken 
Het klemtoonteken is het teken ΄. Als de klank met meer dan één letter wordt weergegeven, krijgen de eerste twee letters een accentteken:
dé, jé van hét, búíten, ééuwig, voorkómen, vóórkomen.

Maar bij een digraaf 'ij' lukt dat laatste wegens technische beperkingen soms niet:
blíjf! / blíȷ́f!
Vóór de spelling van 1995 gebruikten sommige auteurs het teken ` (accent grave) met korte klinkers en het teken ´ (accent aigu) met lange klinkers, en in klinkers en tweeklanken die uit twee verschillende letters bestaan kreeg alleen de eerste letter het klemtoonteken:
dè, jè van hèt, búiten, ééuwig, voorkómen, vóórkomen, blíjf!

Uitspraakteken 
De tekens ΄ en ` worden ook gebruikt om de uitspraak van de letter e aan te geven: de ΄ voor /ee/ en de ` voor de /e/:
hé, hè, één, blèren

Andere tekens 
In anderstalige woorden, vooral in eigennamen, komen verschillende andere tekens voor: diakritische tekens.

Frequentie 
Een analyse op de woordenlijst van OpenTaal (ruim 300.000 woorden) uit 2011 telde de volgende frequenties voor de daarin voorkomende letters met accenten:

Accenttekens
528

Het jaar 528 is het 28e jaar in de 6e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Byzantijnse Rijk 
 13 februari - Keizer Justinianus I belast een juridische commissie met de monumentale taak van het codificeren van de bestaande Romeinse rechtspraak. Dit wordt de grondslag van het befaamde "Corpus Iuris Civilis", welke in latere eeuwen model zal staan voor de wetgeving van vrijwel alle Europese naties.
 De stad Antiochië wordt opnieuw getroffen door een aardbeving.

Azië 
 De Witte Hunnen (Heftalieten) worden door een verbond van inheemse vorsten uit het noordwesten van India verdreven.
 In Silla, een van de drie koninkrijken van Korea, wordt het boeddhisme als staatsgodsdienst erkend.

Byzantijns bouwwerk 
 De (eerste) Galatatoren in Constantinopel (huidige Istanboel) wordt gebouwd.

Geboren

Overleden 

 Eufrosius, patriarch van Antiochië (Syria)

000
526

Het jaar 526 is het 26e jaar in de 6e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Europa 
 Koning Theodorik de Grote laat paus Johannes I arresteren na diens terugkeer uit Constantinopel. De vermoedelijk reeds door ziekte verzwakte Johannes overlijdt korte tijd later in de gevangenis.
 30 augustus - Theodorik de Grote overlijdt in Ravenna na een regeerperiode van 33 jaar. Hij wordt opgevolgd door zijn dochter Amalasuntha die als regente optreedt voor haar 10-jarige zoon Athalarik. 
 Amalarik bestijgt de troon en wordt koning van de Visigoten. Hij regeert over Hispania en een stuk van Occitanië. Tevens herstelt hij de Visigotische macht en vestigt zijn residentie in Narbonne.

Italië 
 12 juli - Paus Felix III (r. 526-530) volgt Johannes I op als de 54e paus van Rome. Tijdens zijn pontificaat laat hij de Tempel van Romulus ombouwen tot kerk die gewijd is aan Cosmas en Damianus.

Syrië 
 20 mei - Een aardbeving treft Antiochië (Syria) en veroorzaakt grote schade. Hierbij komen ongeveer 300.000 mensen om het leven.

Vroegchristelijke bouwkunst 
 Begin van de bouw van de basiliek van San Vitale (Ravenna). Voor de eerste keer wordt de Byzantijnse mozaïekkunst toegepast.

Geboren

Overleden 

 18 mei - Johannes I, paus van de Katholieke Kerk
 Symmachus, Romeins politicus (waarschijnlijke datum)
 30 augustus - Theodorik de Grote, koning van de Ostrogoten

000
525

Het jaar 525 is het 25e jaar in de 6e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Brittannië 

 Het koninkrijk Bernicia (huidige Noord-Oost Engeland) wordt gesticht door de Angelen. De Schotten (Scotti) migreren van het noordoosten van Ierland naar het westen van Brittannië. (waarschijnlijke datum)

Europa 

 Slag aan de Rijn: Een Friese koning van wie de naam niet is overgeleverd, verslaat aan de monding van de Rijn met zijn leger de Deense of Zweedse indringers, die worden aangevoerd door koning Hygelac.
 April - Koning Theodorik de Grote stuurt paus Johannes I naar Constantinopel om tevergeefs te onderhandelen over het keizerlijke edict van Justinus I. Hierin wordt het arianisme als staatsreligie veroordeeld. 
 Theodorik raakt in conflict met keizer Justinus I en laat Boëthius, die hem vele jaren trouw gediend heeft, in Pavia executeren.
 Justinianus trouwt met Theodora.

Arabië 

 Het koninkrijk van Aksum (Ethiopië) valt met een expeditieleger Jemen binnen. Koning Yūsuf Dhū Nuwas wordt verdreven en het christendom hersteld.

Azië 
 De Perzen onder Kavad I vallen Iberië binnen, nadat deze staat van Perzische naar Byzantijnse protectie is overgegaan. De Perzen annexeren Iberië en dwingen de bevolking tot bekering tot zoroastrisme.

Religie 

 Dionysius Exiguus berekent dat de geboorte van Christus op 25 december van het jaar 753 ab urbe condita zou hebben plaatsgevonden. Hij maakt daarmee echter een rekenfout.
 Het Kleed van Edessa wordt ontdekt tijdens herstelwerkzaamheden, nadat Edessa door een grote overstroming is getroffen.

Geboren 

 Greorgius I, patriarch van Antiochië (waarschijnlijke datum)
 Justinus, Byzantijns consul en generaal (waarschijnlijke datum)
 Leovigild, koning van de Visigoten (waarschijnlijke datum)

Overleden 

 Boëthius, Romeins filosoof en schrijver (waarschijnlijke datum)
 Vital van Gaza, Egyptisch monnik (waarschijnlijke datum)

000
524

Het jaar 524 is het 24e jaar in de 6e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Europa 
 1 mei - Koning Chlodomer laat Sigismund en zijn familie in Orléans executeren. De Franken vallen Bourgondië binnen en veroveren de stad Augustodunum (huidige Autun).
 25 juni - Slag bij Vézeronce: De Franken onder bevel van koning Theuderik I worden in de Isère door een coalitie van Bourgondiërs en Ostrogoten verslagen. Tijdens de gevechten sneuvelt Chlodomer, zijn rijk (Orléans) wordt onder zijn broers verdeeld. Gundomar II wordt koning van het opnieuw onafhankelijke Bourgondië.
 Koningin Guntheuca, weduwe van Chlodomer, wordt gedwongen te trouwen met Chlotarius I. Haar drie zonen worden ter dood veroordeeld, de oudste Chlodoald, weet te ontsnappen en treedt in het klooster.

Perzië 
 Koning Kavad I geeft zijn zoon Khusro opdracht het mazdakisme met harde hand uit te roeien. Kaukasisch Iberië, een vazalstaat van het Perzische Rijk, loopt over naar de Byzantijnen. (waarschijnlijke datum)

China 
 In de Noordelijke Wei-dynastie breekt een burgeroorlog uit. De Toba-clan raakt vervreemd van de Chinese cultuur en komt in opstand in het noordelijk grensgebied ("Opstand van de Zes Garnizoenen").

Geboren

Overleden 

 Chlodomer (29), koning van de Franken
 Euphemia, echtgenote van keizer Justinus
 Sigismund, koning van de Bourgondiërs

000
522

Het jaar 522 is het 22e jaar in de 6e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Klein-Azië 
 Perzische monniken smokkelen eitjes en larven van de zijdevlinder van China naar Constantinopel. In "Morea" (Peloponnesos) wordt een bescheiden zijde-industrie gevestigd.
 Tzath wordt koning van Lazica. Hij gaat naar Constantinopel om zich te laten dopen en als koning te laten erkennen. Hij breekt hiermee met de traditionele Lazicaanse verbondenheid met de Sassaniden en kiest in plaats daarvan het Byzantijnse Rijk.

Europa 
 Anicius Manlius Torquatus Severinus Boëthius, Romeins filosoof, wordt beschuldigd van een samenzwering tegen Theodorik de Grote en in Pavia in de gevangenis opgesloten.
 De 20-jarige Amalarik wordt uitgeroepen tot koning van de Visigoten. Theodorik de Grote verleent hem militaire steun voor de controle over Zuid-Gallië.

Geboren

Overleden 
 Eutharik, schoonzoon en beoogd opvolger van Theodorik de Grote
 Vachtang I, koning van Iberië (huidige Georgië) (waarschijnlijke datum)

000
520

Het jaar 520 is het 20e jaar in de 6e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Brittannië 
 Het koninkrijk van East Anglia wordt gesticht door de Angelsaksen. De graafschappen Norfolk en Suffolk worden samengevoegd. (waarschijnlijke datum)
 Maelgwn (r. 520-547) regeert als koning (high king) over het koninkrijk Gwynedd (huidige Wales). Dit volgens de Historia Britonum.

Europa 
 juli - Vitalianus wordt vermoord, vermoedelijk in opdracht van Justinianus.
 Koning Theodorik de Grote laat in Ravenna een mausoleum voor zichzelf bouwen. Hij regeert sinds 493 over het Ostrogotische Rijk en beheerst een gebied van Sicilië tot Dalmatië.

Perzië 
 Koning Kavad I onderdrukt na zeven jaar een Joodse opstand in Ctesiphon. Hij versterkt de positie van het zoroastrisme, hierdoor ontstaat er religieuze onrust in het Perzische Rijk.

China 
 Bodhidharma, boeddhistisch leermeester, wordt uitgenodigd aan het Chinese hof. Hij verspreidt het boeddhisme en bezoekt het Shaolinklooster in Dengfeng (Henan).

Verschenen 
 Priscianus, Latijns grammaticus, schrijft zijn boekwerk "Institutiones Grammaticae" (= 'Inleiding in de taalwetenschap'). In Constantinopel codificeert hij de manuscripten in 18 delen. (waarschijnlijke datum)

Geboren 

 Aregonda, koningin van de Franken (waarschijnlijke datum)
 Clodoald, Merovingische prins (waarschijnlijke datum)
 Ingoberga, koningin van de Franken (overleden 589)
 Justinus II, keizer van het Byzantijnse Rijk (overleden 578)
 Machutus, Welsh bisschop (waarschijnlijke datum)
 Paulos Silentiarios, Byzantijns dichter (waarschijnlijke datum)
 Radegundis, koningin van de Franken (overleden 587)

Overleden 

 Quirillus, bisschop van Maastricht
 Vitalianus, Byzantijns generaal

000
Eridanos (geologie)

De Eridanos of Baltische Rivier is een voormalige rivier die voornamelijk moet hebben gestroomd door wat nu de Oostzee is.

Deze rivier had tijdens het Bavel Interglaciaal (ongeveer 1 miljoen jaar geleden) haar grootste lengte. Zij was toen 2700 kilometer lang. Ze ontsprong in Lapland en haar delta werd gevormd door bijna de hele Noordwest Europese laagvlakte tot aan de huidige Noordzee. Het stroomgebied tijdens haar grootste uitbreiding wordt geschat op ongeveer 1 miljoen km². Qua omvang moet zij toen half zo groot zijn geweest als de Amazone nu.

De Eridanos ontstond 40 miljoen jaar geleden. Twaalf miljoen jaar geleden bereikte de rivier het Noordzeebekken en bouwde daar met haar sedimenten een reusachtige delta. 

De sedimenten van dit riviersysteem in de Nederlandse ondergrond zijn ondergebracht in de lithostratigrafische formaties van Peize en Appelscha. Deze eenheden hebben een ouderdom van Reuverien tot en met het Vroeg Cromerien. De vergletsjeringen van Scandinavië tijdens de verschillende glacialen hebben de gebieden waar het stroomgebied van de rivier lag zodanig gewijzigd dat de rivier ophield te bestaan. De eerste grote glaciatie die in dit verband belangrijk is, was het Menapien. De Hattem Lagen zijn tijdens deze periode afgezet. Deze lagen komen voor in de top van de Formatie van Peize en bevatten voor het eerst Scandinavische zwerfstenen. Deze zijn waarschijnlijk met de rivier op ijsschotsen naar de Lage Landen meegevoerd. Na de Hattemlagen neemt de sedimentatie geleidelijk af. Ongeveer 700 ka geleden, tijdens het eerste glaciaal in het Cromerien stopt de sedimentatie van Oostelijke zanden in Nederland. De rivier heeft dan opgehouden te bestaan.

De naam "Eridanos" is afkomstig van de Oude Grieken, die de naam gebruikten voor een Noord-Europese barnsteenrijke rivier, de Eridanos.

Externe links 
Eridanos - Rivier onder de zee
Noorderlicht over de Eridanos

Rivier
Paleogeografie
Geologie van Europa
Oplossing

oplossing (scheikunde), een mengsel van twee of meer stoffen, vaak een waterige oplossing;
 oplossen van vergelijkingen, het bepalen van de uitkomst van een wiskundige vergelijking;
 probleemoplossing, een manier om van een probleem af te komen;
 dienst (economie) of product (economie), jargon in de hedendaagse marketing;
Efraïm Langkous

Efraïm Langkous is de vader van Pippi Langkous, uit de kinderboekenserie van Astrid Lindgren. Wanneer zij in Villa Kakelbont komt wonen, is ze helemaal alleen, behalve haar dieren dan natuurlijk. Ze vertelt van haar vader dat hij dik, piratenhoofdman en negerkoning van Taka-Tukaland is. Bovendien is hij schatrijk, getuige de tas met goudstukken die Pippi heeft. Hoewel het een wat twijfelachtig verhaal is, duikt de dikke man inderdaad op. Later moet Pippi hem komen redden als hij gevangengenomen is.

Trivia
Lindgren baseerde de figuur Efraïm Langkous op een historisch persoon: Carl Petterson.
In de oorspronkelijke Zweedse versie van het verhaal is Efraïm "negerkoning". In 2014 werd deze racistisch geachte titel onder druk van politiek correcte literatuurcritici veranderd in "koning".

Externe link
  Pippi Langstrumpfs Vater... ein wahrer König, Süddeutsche Zeitung, 3 september 2002 (via www.efraimstochter.de, gearchiveerd in het Internet Archive)

Personage uit boek
Pippi Langkous
Ganges (rivier)

De Ganges is een 2510 km lange rivier die door India en Bangladesh stroomt. Hij begint op de Gangotrigletsjer in de Indiase staat Uttarakhand, nabij de grens met de Chinese autonome regio Tibet, en  mondt uit in de Golf van Bengalen.

Het dal van de Ganges is dichtbevolkt; ongeveer een derde deel van de Indiase bevolking woont hier. Enkele belangrijke steden die aan de hoofdstroom van de Ganges liggen zijn Farrukhabad, Kanpur, Allahabad, Benares, Patna en Chandpur. Aan zijrivieren en aftakkingen van de Ganges liggen onder meer Delhi, Lucknow, Dhaka en Calcutta.

In het zuiden is de rivier sterk vertakt. In de Gangesdelta bevindt zich een groot aantal eilanden, waaronder Dakhin Shahbazpur, Hatia, Zuid-Hatia en Sandwip. De gezamenlijke delta van de Ganges en de Brahmaputra omvat praktisch heel Bangladesh.

Religieus belang 
Voor de hindoes is de Ganges een heilige rivier. Hindoes vereren de riviergodin Ganga, waar om de twaalf jaar een festival van 55 dagen voor wordt gevierd. Ook buiten dit festival om trekken jaarlijks miljoenen hindoes naar steden aan de Ganges om hun ziel te reinigen door zich te wassen in de rivier. Als hindoes sterven, worden zij gecremeerd. Hun as wordt daarna als het kan in de Ganges gegooid.

Natuur en milieu  
De gaviaal en de gangesdolfijn komen in deze rivier voor.

De Ganges is een van de meest vervuilde rivieren ter wereld. In 2011 stelde de Wereldbank 1 miljard dollar beschikbaar voor het schoonmaken van de Ganges. De vervuiling wordt veroorzaakt door uitwerpselen, as, menselijke resten en chemische middelen. Door het op veel plaatsen ontbreken van riolering komen de uitwerpselen van omliggende bewoners vaak rechtstreeks in de rivier terecht. Tegelijkertijd wordt het rivierwater gebruikt om mee te koken en om in te baden, wat zorgt voor enorme gezondheidsrisico's.

Einde maart 2017 verleende het hooggerechtshof van de Indiase deelstaat Uttarakhand rechtspersoonlijkheid aan twee rivieren, de Ganges en de Yamuna. In de praktijk wordt de handhaving echter in handen gelegd van dezelfde overheid die het riviermilieu niet wist te vrijwaren.

Zie ook 
 Indus-Gangesvlakte

Rivier in Bangladesh
Rivier in India
Geografie van Uttarakhand
Geografie van Uttar Pradesh
Geografie van Bihar
Chandpur (stad in Bangladesh)

Chandpur (of Chandpore) is een Bengalese stad aan de rivier de Ganges, dicht bij de hoofdrivierdelta van de Ganges, in het zuidoosten van het land.

De stad telt in 2003 ongeveer 100 000 inwoners, men betaalt er met de taka en men spreekt er Bengaals en Engels. Chandpur ligt aan een heel breed deel van de Ganges, daar de stad zich net boven de "top" van de rivierdelta bevindt.

Stad in Bangladesh
Azerbeidzjaans

Het Azerbeidzjaans of Azeri of Azerbeidzjaans-Turks (Azərbaycan dili, آذربایجان دیلی, Азәрбајҹан дили) is een Turkse taal, die wordt gesproken door de Azerbeidzjanen.

Verspreiding
Het Azerbeidzjaans is de officiële taal van Azerbeidzjan. De taal wordt ook gesproken in het aangrenzende Iraans-Azerbeidzjan. Er zijn daarnaast minderheden in de Russische deelrepubliek Dagestan, in Georgië en in Oost-Anatolië. De taal wordt door naar schatting 23 tot 30 miljoen mensen gesproken.

Verwantschap
Binnen de Turkse talen behoort het Azerbeidzjaans samen met het Turks, het Gagaoezisch en het Turkmeens tot de Ogoezische talen: op taalkundige gronden wordt deze onderling nauw verwante groep talen soms als één taal beschouwd.

Schrijftaal 
Er bestaan sinds de veertiende eeuw teksten in het Azerbeidzjaans. De taal is eeuwenlang geschreven met het Arabische alfabet. Van 1922 tot 1939 werd in Azerbeidzjan (toen deel van de Sovjet-Unie) het Latijnse alfabet gebruikt, en van 1939 tot 1991 het Cyrillische. Sinds 1991 wordt opnieuw het Latijnse alfabet gebruikt in een variant van het Nieuwe Turkse Alfabet, die in 1992 een kleine wijziging onderging. Daarbij werd het zeer frequente letterteken ä, dat een sjwa aanduidt, door een ə vervangen: het Azerbeidzjaanse alfabet is hiermee een van de weinige talen met de letter ə. In tegenstelling tot het Turks gebruikt het Azerbeidzjaans ook de letters q en x:

Aa, Bb, Cc, Çç, Dd, Ee, Əə, Ff, Gg, Ğğ, Hh, Xx, Iı, İi, Jj, Kk, Qq, Ll, Mm, Nn, Oo, Öö, Pp, Rr, Ss, Şş, Tt, Uu, Üü, Vv, Yy, Zz 

In Iran is men steeds het Arabische alfabet blijven gebruiken. In Dagestan gebruikt men nog altijd het Cyrillisch alfabet.

Het moderne standaard-Azerbeidzjaans in de Republiek Azerbeidzjan heeft invloeden ondergaan vanuit het Russisch en berust op het dialect van de Azerbeidzjaanse hoofdstad Bakoe.
Het moderne standaard-Azerbeidzjaans in Iran lijkt op de oudere stadia van het Azerbeidzjaans en berust op het dialect van de Iraans-Azerbeidzjaanse hoofdstad Tabriz.

Invloeden 
Het Azerbeidzjaans is sterker door het Perzisch en het Russisch beïnvloed dan het Turks. Het Turks heeft sinds de jaren dertig van de 20ste eeuw te maken gehad met een succesvolle taalhervormingsbeweging die het Turks wilde ontdoen van Perzische woorden. In het Azerbeidzjaans heeft een dergelijke hervorming niet plaatsgevonden. De Perzische invloed is begrijpelijkerwijs het grootst in de varianten die in Iran worden gesproken.

Tekstvoorbeeld
Artikel 1 van de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens.

 
Natuurlijke taal
Turkse taal
Taal in Azerbeidzjan
Taal in Georgië
Taal in Iran
Taal in Rusland
Taal in Turkije
Taal in de Kaukasus
Vrede van Boekarest

In de Roemeense hoofdstad Boekarest werden minstens drie vredesverdragen gesloten, die alle bekend werden als Vrede van Boekarest:

 28 mei 1812, tussen Turkije en Rusland, zie Vrede van Boekarest (1812)
 10 augustus 1913, ter beëindiging van de Tweede Balkanoorlog, zie Vrede van Boekarest (1913)
 7 mei 1918, tussen Roemenië en de Centrale mogendheden, zie Vrede van Boekarest (1918)
Boedha

Boedha (Sanskriet: बुध) is, in de hindoeïstische mythologie, de naam voor de planeet Mercurius. Hij is de zoon van de maan Chandra (Soma) en een god die te vergelijken is met de Griekse god Hermes. Boedha is getrouwd met Ila (de dochter van Sraddhadeva Manu). Zij hadden samen een kind genaamd Pururavas.

De woensdag (Wodans-dag) is in India aan Boedha gewijd, vandaar de naam Budhavara.
Hindoeïstische god
Servais Knaven

Henricus Theodorus Josephus (Servais) Knaven (Lobith, 6 maart 1971) is een Nederlands ploegleider en voormalig wielrenner. Hij was professional van 1994 tot en met 2010. Van 2011 tot en met 2022 was hij ploegleider bij het Britse Team Sky. Hij is getrouwd met veld- baan- en wegwielrenster Natascha den Ouden en ze hebben vier wielrennende dochters.

Biografie
De bakkerszoon uit Lobith won in 2001 de 99ste editie van de bekende wielerklassieker Parijs-Roubaix. Twee jaar later won Knaven op sensationele wijze de etappe naar Bordeaux in de Ronde van Frankrijk. Knaven nam zo nu en dan ook deel aan zesdaagsen. In 2007 kwam hij uit voor T-Mobile, dat in 2008 tweemaal van naam veranderde.

Voorafgaand aan de Acht van Chaam van 2008 werd hij benoemd tot lid in de Orde van Oranje-Nassau wegens zijn verdiensten voor de wielersport.

In 2010 reed Knaven voor de zestiende keer (op evenzoveel deelnames) Parijs-Roubaix uit. Met zijn drieënveertigste plaats evenaarde hij het record van de Belg Raymond Impanis. Knaven sloot een poging dit record te verbreken, niet uit. Op maandag 12 april 2010 maakte hij echter in het programma Holland Sport bekend met zijn laatste jaar bezig te zijn, en als laatste wedstrijd de profronde van Etten-Leur op 15 augustus zou rijden. De laatste maanden van het jaar ging hij bij zijn ploeg Team Milram verder als ploegleider. Het team stopte op het einde van dat jaar.

Van 2011 tot en met 2022 was hij een van de ploegleiders bij de Britse formatie Team Sky (per 30 april 2019 verder gegaan als Team Ineos). Het team won in die tijd 7 keer de Ronde van Frankrijk, een keer de Ronde van Spanje, en diverse klassiekers. Daaronder waren twee Nederlandse successen: In 2016 won Wout Poels Luik-Bastenaken-Luik en in 2022 won Dylan van Baarle Parijs-Roubaix.

Knaven leerde zijn latere vrouw Natascha den Ouden kennen toen ze beide werden geselecteerd voor het WK Baanwielrennen voor junioren in Moskou in 1989. Hun dochters Britt, Senne, Mirre en Fee wielrennen ook. Ze rijden voor AG Insurance NXTG, de ontwikkelingsploeg waarvan Natascha eigenaar en manager is.

Belangrijkste overwinningen 

1992
 Eindklassement Olympia's Tour

1993
 Proloog Olympia's Tour
 9e etappe deel b Olympia's Tour
 Eindklassement Olympia's Tour
 4e etappe deel b Teleflex Tour
 Eindklassement Teleflex Tour

1995
  Nederlands kampioen op de weg, Elite

1997
 Proloog Ronde van Zweden
 Eindklassement Ronde van Denemarken

1998
 1e etappe Ster van Bessèges
 Scheldeprijs

2000
 1e etappe Guldensporentweedaagse
 Eindklassement Guldensporentweedaagse

2001
 Parijs-Roubaix

2003
 5e etappe Ronde van Qatar
 17e etappe Ronde van Frankrijk

2005
 5e etappe Tirreno-Adriatico

2010
 Ridder Ronde Maastricht

Galerij

Resultaten in voornaamste wedstrijden 
(*) tussen haakjes aantal individuele etappe-overwinningen
|
|}

Externe link 

Nederlands wielrenner
Nederlands olympisch deelnemer
Nederlands wielerploegleider
Mutts

Mutts is een stripverhaal van Patrick McDonnell.

Het beschrijft het leven gezien door de ogen van een kat en een hond.

Karakters
Moes (Mooch), de kat
Errel (Earl), de hond
Ozzie, baasje van Errel
Frank, baasje van Moes
Millie, bazinnetje van Moes
Woefie (Woofie)

De strip Mutts verscheen eind jaren 90 van de twintigste eeuw elke dag in Het Parool.

Boeken in het Nederlands
 Mutts, 1999, uitgegeven door Big Balloon. ISBN 90 5425 523 4 EAN 8 711854 200028

Bronnen

Externe links
 Officiële Mutts site

Amerikaanse stripreeks
Krantenstrip
Strip met dieren in de hoofdrol
Gagstrip
Werkwoorden van Engelse herkomst in de Nederlandse spelling

Voor de spelling van werkwoorden van Engelse herkomst gelden in de Nederlandse spelling de volgende regels:

1. Als het hele werkwoord min -en eindigt op een klinker, krijgt de verleden tijd -de en het voltooid deelwoord -d.
bingoën – ik bingo – bingode – gebingood.
rugbyen – ik rugby – rugbyde – gerugbyd.
2. Als het hele werkwoord min -en eindigt op een medeklinker, gaat de vervoeging volgens de kofschipregel. Als de medeklinker in 't kofschip zit, krijgt de verleden tijd -te en het voltooid deelwoord -t; in de andere gevallen -de respectievelijk -d. Het gaat hierbij niet om de letters maar om de klanken; in finishen horen we voor de -en een sisklank.
scrabbelen – ik scrabbel – scrabbelde – gescrabbeld.
faxen – ik fax – faxte – gefaxt.
In de Engelse spelling geeft een e soms de uitspraak van de voorafgaande (mede)klinker aan. Vergelijk her en here. Deze uitspraak-e in de stam blijft staan in de vervoeging.
barbecueën – ik barbecue – barbecuede – gebarbecued.
breakdancen – ik breakdance – breakdancete – gebreakdancet.
Uitzondering: als de uitspraak-e betrekking heeft op een o-klank, zoals in scoren, verdwijnt die e en wordt de o verdubbeld:
scoren – ik scoor – scoorde – gescoord.
promoten - ik promoot - promootte - gepromoot
In de Engelse spelling geeft een verdubbeling van een medeklinker soms ook de uitspraak van de voorafgaande klinker aan. De dubbele medeklinker verdwijnt als de klank is vernederlandst of ook in het Nederlands voorkomt:
volleyballen – ik volleybal – volleybalde – gevolleybald.
yellen – ik yel – yelde – geyeld.
Soms is het onduidelijk of de klank voorafgaand aan -en tot t kofschip behoort. Sommige taalgebruikers spreken in leasen een s uit (Amerikaans Engels), andere een z (Brits Engels). In golfen'' zeggen sommigen een /f/, anderen een /v/. In zulke gevallen zijn beide vervoegingen mogelijk:
 Lease-te (of lease-de) niet leaste. Ook: "Hij leaset zijn wagen." (Sinds 2005)
gegolft/gegolfd.3.''' Werkwoorden die met een klinker beginnen, krijgen een trema bij het voltooid deelwoord (geen koppelteken).
uploaden – ik upload – uploadde – geüpload.
Indien het werkwoord echter met een medeklinker, initiaalwoord, cijfer of symbool begint, wordt het voorvoegsel aan het woord verbonden met een koppelteken.
ge-sms't
ge-e-maild

Werkwoorden van Engelse herkomst
Scharrelaarvogels

Scharrelaarvogels (Coraciiformes) zijn een orde van vogels die een aantal niet erg op elkaar lijkende families omvat.

Indeling 
De orde omvat de volgende families:
 Scharrelaars (Coraciidae)
 Grondscharrelaars (Brachypteraciidae)
 IJsvogels (Alcedinidae)
 Todies (Todidae)
 Motmots (Momotidae)
 Bijeneters (Meropidae)

In het verleden werden ook de neushoornvogels, hoppen, boomhoppen en koerols tot de scharrelaarvogels gerekend.

Verwantschap 
De Coraciiformes behoren binnen de Neoaves tot de Afroaves, een clade die samen met de Australaves de zogenoemde "landvogels" (Telluraves) vormt. Samen met de spechtvogels en neushoornvogelachtigen vormen de scharrelaarvogels de Picocoraciae.

Ontwikkeling 
Een studie uit 2019 heeft inzicht gegeven in het ontstaan en ontwikkeling van de scharrelaarvogels. De Coraciiformes ontwikkelden zich in het Laat-Paleoceen in het Palearctisch gebied. Septencoracias is de oudste bekende scharrelaarvogel. Ongeveer 57 miljoen jaar geleden ontstonden de twee hoofdlijnen van de scharrelaarvogels, de bijeneters en scharrelaars enerzijds en de todies, motmots en ijsvogels anderzijds. In het vroegste Eoceen (circa 55,6 Ma) splitsten de ontwikkelingslijnen van de bijeneters en de Coracii (scharrelaars en grondscharrelaars) zich. In de andere clade waarbij ontstonden in het Vroeg-Eoceen de eerste todies (circa 54,3 Ma) en motmots (circa 50,3 Ma). De scharrelaarvogels hadden in het Vroeg-Eoceen een wijde verspreiding en vroege scharrelaarachtigen zoals Primobucco, Paracoracias en Ueekenkcoracias kwamen ook in Amerika voor. 

Vanuit de noordelijke continenten verspreidden de vroege scharrelaarvogels zich vervolgens naar de tropen. In het Mioceen en Plioceen vond in de tropen een tweede periode van diversificatie plaats binnen de scharrelaarvogels, waarbij de moderne geslachten zich ontwikkelden. De radiatie van de ijsvogels vond plaats in het Oriëntaals gebied. Hierna verspreidden de ijsvogels zich over Australië en de Oude Wereld. Alleen de onderfamilie Cerylinae bereikten ook Amerika.
LaTeX

LaTeX (uitspraak: la-tech; traditioneel geschreven als )
is een softwaresysteem voor het zetten van documenten. Het is populair in de wetenschappelijke wereld omdat het uitblinkt in
het zetten van technische documenten, en beschikbaar is voor bijna alle computersystemen.

LaTeX is in 1984 ontworpen door Leslie Lamport. Het was in 1994 het meest gebruikte pakket met macro's voor TeX. De macro's uit dit pakket zorgen ervoor dat men op een eenvoudigere manier dan met zuivere TeX teksten kan opmaken. LaTeX wordt vooral gebruikt om wetenschappelijke teksten op te maken.

Meestal wordt met LaTeX het hele opmaaksysteem bedoeld terwijl de LaTeX-macro's daar strikt genomen slechts een klein onderdeel van zijn. Tot dat systeem behoren, naast TeX, LaTeX en allerlei macro-pakketten voor TeX, ook nog allerlei hulpprogramma's, bijvoorbeeld BibTeX, voor het maken van lijsten van literatuurreferenties, en conversieprogramma's voor het bestandsformaat zoals dvips. 

LaTeX kan op veel computerplatformen gebruikt worden, waaronder Windows (bijvoorbeeld met het gratis pakket MiKTeX), Linux (LaTeX wordt bij de distributies van Linux vaak meegeleverd) en macOS. LaTeX is vrije software en valt onder de LPPL-licentie die verspreiding en ook wijziging toelaat. Oudere versies van de LPPL-licentie vereisen dat de gewijzigde bestanden een andere naam hebben, nieuwere versies vereisen alleen dat het duidelijk is dat het om een gewijzigde versie van LaTeX gaat.

LaTeX is een opmaaktaal, dus niet wysiwyg, maar men zegt soms wel dat LaTeX wymiwyg is: What you mean is what you get. Hiermee bedoelt men dat LaTeX ontworpen is zodat de auteur zich kan concentreren op de inhoud en zich zo min mogelijk hoeft te bekommeren om de vorm. LaTeX automatiseert dan ook een heleboel, bijvoorbeeld paginaverwijzingen, betiteling, LaTeX zorgt ervoor dat titels nooit als laatste regel op een blad staan, positionering van afbeeldingen en woordafbreking. Het is ook door middel van stijlbestanden relatief gemakkelijk een andere lay-out, bijvoorbeeld de huisstijl van de organisatie die het gaat publiceren, aan een document geven. Met behulp van programma's zoals TeXnicCenter wordt het schrijven van LaTeX-documenten vergemakkelijkt, ook al is deze editor niet wysiwyg. Er zijn online LaTeX-teksteditors, die hetzelfde doen als de op de eigen computer geïnstalleerde editors voor LaTeX.

Voorbeeld 
Hieronder is een voorbeeld van een LaTeX-document:

% Na een procentteken staat commentaar
\documentclass[a4paper]{article} % Het is een artikel op A4-papier
\usepackage[dutch]{babel} % Het pakket babel zorgt ervoor dat al de benamingen in het Nederlands zijn
\begin{document} % Hier begint de inhoud van het document
\section{Voorbeeld paragraaf} % Hier begint een sectie met titel "Voorbeeld paragraaf".
Nu volgt een formule:
% De vorige regel was geen commentaar en verschijnt in het document
\[ % Dit zegt LaTeX dat er nu een wiskundige formule komt.
\pi = \sqrt{6\sum_{n=1}^{\infty}\frac{1}{n^2}}
   = \left(\int_{-\infty}^{+\infty}e^{-x^2}\,dx\right)^2
\] % Dit zegt LaTeX dat de formule gedaan is.
\end{document} % Einde document

Het voorbeeld van de wiskundige formule ziet er als volgt uit:

TeX
Spellingbesluit

Het spellingbesluit was een Nederlandse algemene maatregel van bestuur waarin was vastgelegd welke spelling van het Nederlands de overheden en onderwijsinstellingen in Nederland dienden te gebruiken. Op 22 februari 2006 is het spellingbesluit vervallen. De spelling is in Nederland vanaf die dag geregeld in de Spellingwet. Onder die wet zijn de spellingregels geregeld in het Besluit bekendmaking spellingvoorschriften 2005.

De laatste wijziging van het spellingbesluit dateerde van 19 juni 1996 en verving de spelling van 31 oktober 1953. Bij de wijziging van 1996 is een groot aantal spellingsveranderingen doorgevoerd, onder andere betreffende de tussen-n en de tussen-s. De vroeger bij moeilijke woorden geldende dubbele spelling, namelijk de voorkeurspelling en de toegelaten spelling, is hierbij vervallen. Woorden mogen nog slechts op één manier gespeld worden. Voor meer dan 90 procent is dit de vroegere voorkeurspelling. Voor woorden als croquet is echter een uitzondering gemaakt, omdat een groot aantal mensen alleen met de toegelaten spelling van deze woorden (in dit geval: 'kroket') bekend was.

De spelling is vastgesteld in de vorm van spellingsregels en een lijst van woorden waarvan de spelling niet zonder meer uit die regels is af te leiden. Beide zijn afgedrukt in de Staatscourant. Als steun voor de taalgebruikers, maar zonder officiële status, is de zogenaamde Woordenlijst Nederlandse taal (het Groene Boekje) tot stand gebracht, waarin een groot aantal woorden volgens de regels van het spellingsbesluit staat gespeld.

Krachtens afspraken in de Nederlandse Taalunie hanteren Nederland en Vlaanderen dezelfde officiële spelling. In opdracht van de Nederlandse Taalunie heeft een commissie van deskundigen de in 1996 van kracht geworden spellingregels ontworpen. Deze zijn voor overheid en onderwijs in Vlaanderen in 1996 met het Belgisch spellingsbesluit van kracht geworden.

Zie ook
 Nederlandse spelling

Externe link
 Spellingbesluit (officiële tekst)
 Onze Taal over wijzigingen van de spelling

Historische wet in Nederland
Nederlands koninklijk besluit
Nederlandse spelling
Nederlandse wet op het gebied van het publiekrecht
Kofschip

Kofschip (schip), een scheepstype
een schip van van het Koninklijk Onderwijsfonds voor de Scheepvaart, in de binnenvaart bekend als kofschip (De Prinses Beatrix, de Prinses Irene en de Prinses Christina).
Kofschip (tijdschrift), een Nederlands literair tijdschrift
't Kofschip, een ezelsbruggetje om te bepalen hoe bepaalde werkwoordsvormen volgens de Nederlandse spelling geschreven moeten worden
Gospelmuziek

Gospel of gospelmuziek is een muziekgenre in de christelijke muziek.

Het Engelse woord gospel komt van het Oudengelse goð ('goed') en spell ('nieuws, boodschap') en betekent dus net als het Griekse evangelie 'goed nieuws' of 'goede/blijde boodschap'.

De gospelmuziek werd geboren in de katoenvelden van de zuidelijke staten van de Verenigde Staten van Amerika. Het is zwarte religieuze muziek die sterk beïnvloed werd door zowel de ritmische muziek die de slaven meebrachten uit Afrika alsook door de 'bevindelijke' manier van geloven van de blanken. Het leven na de dood, vaak aangeduid als het oversteken van de rivier de Jordaan, is een zeer vaak terugkerend thema.

Er wordt onderscheid gemaakt tussen 'zwarte' en 'blanke' gospelmuziek.

'Black gospel' kan zowel traditioneel zijn, met grote koren met solisten uit zwarte kerken, of hedendaags, verwant aan de muziek die te horen is op 'zwarte' radiostations. Het maakt deel uit van de toenmalige slavencultuur van dit land, terwijl andere invloeden komen uit de blanke cultuur van met name Britse straatliederen en gezangen, en uit ervaringen in de strijd om gelijke burgerrechten.

'White gospel' kan worden onderverdeeld in drie grote categorieën: 'Southern gospel', gelijkend op countrymuziek en typisch gebracht door een mannelijk kwartet; inspirerende of kerkmuziek, afgestemd op de kerkbezoekers en in het algemeen gezongen door koren tijdens een dienst; en ten slotte hedendaagse christelijke muziek, liedjes van de populaire cultuur met christelijke teksten voor consumenten op de markt gebracht via netwerken van christelijke platenmaatschappijen en onder meer aangeboden via christelijke boekwinkels. 

Belangrijke vertolkers van de oervorm van de (zwarte) gospel waren of zijn Mahalia Jackson, die algemeen als 'de koningin van de gospelmuziek' wordt beschouwd,  The Staples Singers en The Five Blind Boys of Alabama. Ook Elvis Presley zong veel gospels. Voornamelijk met vrienden, maar ook tijdens optredens. Ook Sam Cooke, Jackie Wilson en John Legend zijn beïnvloed door gospelmuziek.

Uit de gospelmuziek kwam in de jaren vijftig en zestig de soul voort, met invloeden uit de rhythm-and-blues. Het religieuze karakter is hierbij weggevallen.

De term gospelmuziek wordt soms ook gebruikt als algemene aanduiding voor christelijke muziek. Feitelijk is dit onjuist, aangezien gospel verwijst naar een bepaald muziekgenre en christelijke muziek in alle muziekgenres wordt gemaakt.

Zie ook 
Praisemuziek

Gospel