Florencja

Florencja (, MAF: []) – miasto w środkowych Włoszech, nad Arno, u stóp Apeninów, stolica Toskanii i prowincji Florencja, stolica Włoch w latach 1865–1871. W 2006 roku liczyła 366 tys. mieszkańców.

Historia 
Założone przez Etrusków jako Faesulae, zburzone przez Sullę w 82 p.n.e. Następnie odbudowane przez Juliusza Cezara w 59 p.n.e. jako kolonia dla byłych żołnierzy i nazwane Florentia. Zabudowa tego okresu została założona na planie obozu wojskowego. Z tego okresu pochodzi zachowany szachownicowy układ ulic. Początkowo, w czasach Cesarstwa rzymskiego, Florencja była ośrodkiem handlu i rzemiosła. W 405 obroniła się przed najazdem Ostrogotów, w 539 uzależniona od Bizancjum, a od 541 od Gotów. W 570 została podbita przez Longobardów, którzy z kolei utracili miasto na rzecz Franków.

W XI wieku odzyskała znaczenie jako ośrodek handlu, przede wszystkim z uwagi na swoje położenie – na drodze z Francji do Rzymu. W 1078 rozpoczęto budowę nowych fortyfikacji.

Republika Florencka 

Od 1115 miasto uzyskało status niezależnego miasta, od 1167 weszło w skład Ligi Lombardzkiej, a w 1183 Florencja ogłosiła się komuną miejską. Mimo trwających w tym okresie zatargów pomiędzy stronnictwami gwelfów i gibelinów, licznych sporów i wojen, był to trwający wiele stuleci czas rozkwitu i rozwoju miasta. Oprócz handlu w XII wieku rozwinęło się sukiennictwo, a później także jedwabnictwo. W XIII wieku powstały pierwsze domy bankowe. W 1252 rozpoczęto bicie złotych monet – florenów, które szybko stały się główną monetą Europy. W mieście działali Brunetto Latini, Dante Alighieri, Giotto di Bondone i Arnolfo di Cambio. Jednocześnie narastał konflikt pomiędzy bogatymi kupcami i rzemieślnikami, reprezentowanymi przez cechy, a pozbawioną praw ubogą ludnością.

Na przełomie XIII i XIV wieku było to jedno z największych miast Europy z ponad 100 tysiącami mieszkańców. Zaraza z 1348, która spowodowała dalsze zubożenie społeczeństwa, doprowadziła do wybuchu powstania w 1378, które zmieniło formę sprawowania władzy. Od 1434 miastem począł rządzić ród Medyceuszów, który doprowadził miasto do największej potęgi gospodarczej i kulturalnej (druga połowa XV w.). Pod rządami Wawrzyńca Wspaniałego (Il Magnifico) miasto wzbogaciło się o znaczną liczbę wielkich dzieł sztuki oraz liczne budowle. Po obaleniu Savonaroli w 1498 faktyczną władzę w Republice Florenckiej jako dożywotni gonfalonier przejął Piero Soderini, a jego bliskim współpracownikiem był Niccolò Machiavelli. W 1512, po obaleniu republiki, do władzy powrócili Medyceusze – od 1569 roku jako Wielcy książęta Toskanii. Ich rządy trwały do 1737 roku.

Wielkie Księstwo Toskanii 

Był to okres największego rozkwitu miasta zarówno pod względem gospodarczym, jak i kulturalnym. W tym czasie tworzyli w nim Leonardo da Vinci i Michał Anioł (Michelangelo). Pod koniec XVI wieku powstała tam także grupa kompozytorów, poetów i teoretyków muzyki, zwana Cameratą florencką. Z jej działalnością łączy się też powstanie pierwszej w historii światowej muzyki opery – Dafne Jacopa Periego, wystawionej w pałacu Jacopa Corsiego w karnawale 1598.

Po wygaśnięciu dynastii Medyceuszy w 1737 roku Toskania wraz z Florencją została podporządkowana bocznej linii austriackich Habsburgów, a stery władzy przejęła rodzina Lorena (wł. Asburgo-Lorena). W latach 1801–1808 Florencja była stolicą Królestwa Etrurii, następnie ponownie znalazła się pod rządami dynastii habsbursko-lotaryńskiej.

Zjednoczone Włochy 
Od 1860 włączona do Królestwa Sardynii, przejściowo była stolicą Zjednoczonych Włoch w latach 1865–1870.

Podczas II wojny światowej Florencję w marcu 1944 objął strajk generalny ogłoszony przez włoski ruch oporu. W lipcu 1944 miasto doznało poważnych zniszczeń od bombardowań i ostrzału artyleryjskiego w trakcie walk toczonych po obu stronach Arno przez oddziały nowozelandzkie 8 Armii brytyjskiej i lokalne grupy ruchu oporu z wojskami niemieckimi i oddziałami włoskich faszystów.

4 listopada 1966 Florencję nawiedziła wielka powódź wskutek wylania Arno, co spowodowało podtopienie i zniszczenie wielu cennych zabytków. M.in. zalany został most Ponte Vecchio; woda uniosła część biżuterii ze sklepów na moście, którą mieszkańcy próbowali potem wyłowić.

Zabytki i atrakcje turystyczne 

 Baptysterium Jana Chrzciciela (Battistero di San Giovanni Battista)
 Drzwi Raju (Porta del Paradiso)
 Biblioteka Laurenziana (Biblioteca Medicea Laurenziana)
 Boboli
 Galeria Akademii (Galleria dell’Accademia)
 Galeria Uffizi (Galleria degli Uffizi)
 Katedra Matki Boskiej Kwietnej (Cattedrale di Santa Maria del Fiore)
 Dzwonnica Giotta (Campanile di Giotto)
 Katedra Santa Reparata (Chiesa di Santa Reparata)
 Muzeum dell'Opera del Duomo
 Kościół Santa Maria del Carmine (Basilica di Santa Maria del Carmine)
 Kaplica Brancaccich (Cappella Brancacci)
 Kościół Santa Maria Novella (Basilica di Santa Maria Novella)
 Kościół Świętego Krzyża (Basilica di Santa Croce)
 Kościół Świętego Wawrzyńca (Basilica di San Lorenzo)
 Kaplica Medyceuszów
 Kościół Santo Spirito (Basilica di Santo Spirito)
 Kościół San Michele in Orto (Orsanmichele)
 Kościół Trójcy Świętej (Basilica di Santa Trinita)
 Kościół San Miniato al Monte
 Kościół Zwiastowania Najświętszej Maryi Panny (Santissima Annunziata)
 Muzeum San Marco (Museo di San Marco)
 Loggia dei Lanzi (Loggia dei Lanzi, Loggia della Signoria)
 Loggia del Mercato Nuovo (Mercato del Porcellino)
 Loggia del Bigallo
 Ogród botaniczny (Giardino dei Semplici)
 Pałac Bargello (Palazzo del Bargello)
 Pałac Davanzati (Palazzo Davanzati)
 Pałac Vecchio (Palazzo Vecchio)
 Pałac Medyceuszy (Palazzo Medici Riccardi)
 Pałac Strozzi (Palazzo Strozzi)
 Pałac Pitti (Palazzo Pitti)
 Pałac Rucellai (Palazzo Rucellai)
 Plac della Signoria (Piazza della Signoria)
 Plac Republiki (Piazza della Repubblica)
 Most alla Carraia (Ponte alla Carraia)
 Most Trójcy Świętej (Ponte Santa Trinita)
 Most Złotników (Ponte Vecchio)
 Narodowe Muzeum Archeologiczne (Museo archeologico nazionale)

Polonica we Florencji 

 w kościele Santa Croce
 w kaplicy Salvatich znajduje się nagrobek córki Izabeli Czartoryskiej – Zofii z Czartoryskich Zamoyskiej, zmarłej w 1837 roku. Pomnik wykonał Lorenzo Bartolini. Obok znajduje się nagrobek Zofii z Kickich Cieszkowskiej w formie brązowych „drzwi śmierci”, wykonany w latach 1870–1872 przez mieszkającego we Florencji poetę i rzeźbiarza Teofila Lenartowicza. Jego dziełem jest również znajdująca się w tym kościele płaskorzeźba – epitafium Włocha Stanislao Becchiego, powstańca styczniowego, przedstawiająca moment jego egzekucji przez Rosjan (1882).
 w kaplicy Castellanich znajduje się grobowiec polskiego malarza Michała Bogoria-Skotnickiego (1775-1808), wykonany przez Stefano Ricci, oraz również arystokraty, polityka (posła na Sejm Czteroletni) i kompozytora Michała Kleofasa Ogińskiego (1765-1833).
 w drugim krużganku znajduje się tablica nagrobna Aleksandry Moszczeńskiej, zmarłej w wieku 22 lat w 1838 roku, która była ukochaną Juliusza Słowackiego.
 w kościele San Marco przy Piazza San Marco pochowany jest Stanisław Poniatowski (1755-1833), książę, bratanek króla Stanisława Augusta Poniatowskiego. Nagrobek, wykonany w 1857 roku przez I. Villa posiada herb i płaskorzeźbę, przedstawiającą uwolnienie od pańszczyzny i symbol Polski. W posadzce kaplicy jest płyta nagrobna córki księcia, Konstancji, zamężnej za Danielem Zappi, zmarłej w 1851 roku. W klasztorze cystersów koło Florencji znajduje się tablica ku czci księcia Stanisława Poniatowskiego.
 w kościele Santo Spirito są groby księcia Ferdynanda Walker Radziwiłła, zmarłego w 1824 roku i Teresy z Piotrowskich Zawadzkiej, zmarłej w 1834 roku.
 w kościele Santa Trinità, są dwa polskie groby: Teresy Barbary Krasickiej, wdowy po Józefie Rzeczyckim, zmarłej w 1804 roku, oraz Seweryna Grodzickiego, zmarłego w 1853 roku.
 w kościele San Lorenzo znajdują się relikwie św. Kazimierza (zm. 1484), królewicza polskiego (syn króla Kazimierza Jagiellończyka),
 „Villa Favard” od 1829 roku własność księcia Stanisława Poniatowskiego, który nabył tę willę przy południowej rogatce Florencji – Rovezzano. Aktualnie jedna z siedzib Conservatorio di Musica L. Cherubini – florenckiej państwowej uczelni muzycznej
 kamienica przy via Pistoiese, na której przetrwał herb rodowy Poniatowskich – Ciołek.
 dom przy Via Camerata 37, w której mieszkał Teofil Lenartowicz
 dom przy via Montebello 59 z tablicą ku czci Lenartowicza.
 dom przy Via della Scala 65 (dawniej 4307) i Via dei Banchi 7 gdzie mieszkał Juliusz Słowacki.
 budynki przy via Ponte alle Mosse, należących kiedyś do Poniatowskich z ich herbem na fasadzie.

Sport 
We Florencji działa klub piłkarski ACF Fiorentina, który gra w rozgrywkach Serie A.

Gospodarz finału Ligi Światowej siatkarzy w 2014 roku.

Komunikacja

Stacje kolejowe 
 Firenze Belfiore
 Firenze Campo Marte
 Firenze Cascine
 Firenze Castello
 Firenze Pratignone
 Firenze Rifredi
 Firenze Rovezzano
 Firenze San Marco Vecchio
 Firenze Santa Maria Novella – główny dworzec
 Firenze Statuto
 Firenze Le Cure
 Firenze Le Piaggie
 Firenze Salviati
 Firenze Zambra

Miasta partnerskie

Przypisy

Bibliografia 
 Jan Władysław Woś, “Florenza bella tutto il vulgo canta”. Testimonianze di viaggiatori polacchi, Trento, Editrice Università degli Studi di Trento, 2006.

Linki zewnętrzne 

 Florencja przed 1900 – historyczny plan miasta ze zbiorów Wielkopolskiej Biblioteki Cyfrowej
 Florence Travel Guide 
 
 Oficjalna strona internetowa prowincji 
 Wirtualna podróż po zabytkach Florencji 
 Photo Gallery of Florence
 

 
Miasta w regionie Toskania
Miejscowości w prowincji Florencja