Język niemiecki

Język niemiecki (niem. ,  ) – język z grupy zachodniej rodziny języków germańskich. W lingwistyce traktuje się go jako grupę kilku języków zachodniogermańskich, które bywają określane jako języki niemieckie; standardowy język niemiecki (Standard Hochdeutsch) oparty jest na Biblii Marcina Lutra, która z kolei opiera się na języku mówionym z Górnej Saksonii i Turyngii.

Języki zachodniogermańskie 
W skład języków zachodniogermańskich, które przede wszystkim ze względów politycznych, a nie lingwistycznych są powszechnie uważane za „jeden język niemiecki” wchodzą:
 alemański (Szwajcaria, Liechtenstein, Alzacja, Szwabia, w tym południowa część landu Badenia-Wirtembergia i Vorarlberg)
 bawarski (Górna Bawaria, Dolna Bawaria, Górny Palatynat, Południowy Vogtland, Austria – oprócz kraju związkowego Vorarlberg, Samnaun w Gryzonii, Prowincja Bolzano, dawniej także część Szumawy i Lasu Czeskiego na terenie Czech i Moraw)
 górnofrankijski (Frankonia),
 środkowofrankijski, zwany też zachodniośrodkowoniemieckim (Hesja, Palatynat, mowa okolic Kolonii i wschodniej Mozeli),
 wschodniośrodkowogórnoniemiecki (do którego można zaliczyć „Standard Hochdeutsch”, oraz gwary z obszaru Górnej Saksonii, Turyngii, Anhaltu, południowej Brandenburgii oraz ze Śląska; dawniej również Prusy Górne, Sudety) oraz
 dolnoniemiecki (Dolna Saksonia, Meklemburgia, północna Brandenburgia, Pomorze – obecnie tylko Przednie, dawniej również Prusy Dolne; historycznie również język niderlandzki (dolnofrankijski), a za nim afrikaans stanowią odmianę języka dolnoniemieckiego).

Wpływ na inne języki 
Języki niemieckie (często w kontakcie z innymi językami) odegrały kluczową rolę w kształtowaniu się kilku innych języków. Przykładem jest tu wykształcony w średniowieczu język jidysz. W XIX wieku natomiast z kilku etnolektów niemieckich w Pensylwanii wykształciła się odmiana pensylwańska.

Z języka niemieckiego pochodzą słowa spotykane też w innych językach, takie jak: kindersztuba, weltschmerz, schadenfreude.

Użytkownicy na świecie 
Język niemiecki ma swoich użytkowników w wielu krajach, gdzie nie ma statusu oficjalnego. Są to: Stany Zjednoczone, Brazylia, Kanada, Francja, Argentyna, Rosja, Kazachstan, Australia, Holandia, Wielka Brytania, Hiszpania, Chile, Węgry, Południowa Afryka, Meksyk, Izrael, Rumunia i Czechy.

Według raportu „Deutsch als Fremdsprache weltweit. Datenerhebung 2015” w roku 2015 na całym świecie języka niemieckiego jako obcego uczyło się około 15,4 miliona osób. Najwięcej osób uczyło się niemieckiego odpowiednio: w Europie – 9,4 mln, w krajach Wspólnoty Niepodległych Państw – 3,1 mln, w Afryce – 0,85 mln, Azji – 0,79 mln oraz w USA i Kanadzie – 0,53 mln. Na poziomie studiów wyższych niemieckiego jako języka obcego uczyło się w 2015 roku ok. 1,3 mln studentów. Krajem, w którym największa liczba osób uczyła się w 2015 roku języka niemieckiego była Polska – 2,28 mln osób, drugie miejsce zajmowały Wielka Brytania oraz Rosja – po 1,55 mln, a trzecie Francja – 1 mln uczących się. W Polsce nauka języka niemieckiego oraz francuskiego, jako nośników nowoczesnej zagranicznej kultury i nauki, stawała się popularna od czasów Oświecenia. Dotyczyło to również pozostającego poza władzą państw niemieckojęzycznych Królestwa Kongresowego. W dwudziestoleciu międzywojennym języka niemieckiego w polskich szkołach średnich uczyło się 60% uczniów. W PRL-u rola języka niemieckiego w nauczaniu spadła, pod koniec tego okresu dotycząc 12% uczniów szkół podstawowych i ok. 30% uczniów szkół średnich. Na początku XXI wieku (w roku szkolnym 2011/2012) w polskich szkołach różnego typu język niemiecki był obowiązkowym przedmiotem dla 39% uczniów.

Ortografia 

Alfabet niemiecki jest odmianą alfabetu łacińskiego i składa się z 30 liter. Oprócz 26 liter klasycznych zawiera także przegłosy ä, ö i ü (tzw. umlauty) oraz ß (tzw. Es-Zett lub scharfes S). Przy braku odpowiednich czcionek muszą one być zastępowane odpowiednimi dwuznakami (ä = ae, ö = oe, ü = ue, ß = ss).
A Ä B C D E F G H I J K L M N O Ö P Q R S ẞ T U Ü V W X Y Z
a ä b c d e f g h i j k l m n o ö p q r s ß t u ü v w x y z

Cechą charakterystyczną niemieckiej ortografii jest pisownia wszystkich rzeczowników wielką literą (występująca współcześnie ponadto jedynie w ortografii jęz. luksemburskiego; do 1948 r. obowiązywała ona również w języku duńskim).

W 1998 r. wprowadzono reformę (potem kilkakrotnie modyfikowaną) niemieckiej ortografii, która polega m.in. na wariantowym zniemczeniu pisowni niektórych wyrazów obcych, zwiększeniu liczby wyrażeń pisanych rozdzielnie oraz wielką literą, jak również zamienieniu ß występującego po krótkiej samogłosce na ss oraz zwiększeniu częstotliwości używania litery ä zamiast e. Nowa pisownia formalnie obowiązuje już w Niemczech i Austrii, jest jednak ignorowana przez największe wydawnictwa prasowe.

Wygląd szkolnego pisma ręcznego w języku niemieckim był ściśle uregulowany. Do 1925 r. było to pismo zwane Kurrentschrift (kurrenta; inaczej Spitzschrift), a w latach 1935–1941 Sütterlinschrift (inaczej Deutsche Schrift). Do dzisiaj widać te wpływy w piśmie ręcznym starszego pokolenia Niemców.

Dla niemieckiego ze Szwajcarii i Liechtensteinu charakterystyczny jest brak litery ß w pisowni, zastępuje się ją podwójnym „s” (ss).

Akcent wyrazowy 
 Akcent wyrazowy w języku niemieckim pada w zdecydowanej większości wyrazów na pierwszą sylabę w wyrazie, np. dol·met·schen []. W wyrazach złożonych z dwóch samodzielnych wyrazów np. Plat·ten-spie·ler [] wyróżnia się dwa akcenty – główny na pierwszą sylabę pierwszego członu i poboczny na pierwszą sylabę drugiego członu. Wyjątkami są:
 czasowniki i imiesłowy z nieakcentowanym przedrostkiem, np. übersetzen [], gemacht [] oraz utworzone od nich rzeczowniki, np. Übersetzung [], das Gemachte [];
 niektóre wyrazy pochodzenia obcego np. Partei [];
 samogłoski długie są akcentowane.

Fonetyka i fonologia a pisownia niemiecka 

 W niemieckiej pisowni występuje wiele wieloznaków, takich jak:
 ae – oznacza głoskę /aː/ np. Raesfeld [].
 au – oznacza /aʊ/ np. Haus []
 ch – oznacza w sąsiedztwie fonemów /a/, /o/, /u/ i wieloznaku /au/ głoskę [] tzw. Ach-Laut (przykłady: Nacht [], wach [], Bauch ), po e, i, ä, ö, ü, ei, ai, eu, äu, l, r, m, n, –chen oraz w wyrazach obcego pochodzenia miękkie [], zbliżone do wymowy ch w polskim wyrazie chirurg (przykłady: Pech [], Chemie [], ich [], China [], Nächte [], Eiche [], euch [], Mädchen [] lub []), W wyrazach greckich na początku wyrazu przed fonemami /a/,/o/ oraz przed spółgłoską oznacza głoskę [], np. Charakter [], Cholera [], Chrom []
 chs – oznacza /ks/ (przykłady: wachsen [])
 dsch – oznacza głoskę [] występującą wyłącznie w wyrazach obcego pochodzenia, np. Dschungel []
 Końcówka -er ulega asymilacji do tzw. r zwokalizowanego [] np. Mutter [] (zjawisko to nie występuje jednak w niektórych wariantach standardowego niemieckiego (np. u większości Szwajcarów) i jest zastępowane przez [r̩] lub [ər].
 ie – oznacza [] lub []. (przykłady: Knie [], ale Vietnam [], das Viertel [])
 io – oznacza w wyrazach pochodzenia obcego [] lub [] np. ionisch // lub //
 ig – oznacza w nieakcentowanym wygłosie dwuznak //, a w odmianie //. np.: fleißig [] i der fleißige Student [] [] []
 ng – oznacza zwykle głoskę ([]), np. fangen []. W niektórych wyrazach obcego pochodzenia oznacza [], np. anglikanisch []
 nk – oznacza zbitkę spółgłosek [], np. Enkel []
 oe, oi – oznacza głoskę [] np. Dietrich Bonhoeffer [] lub oznaczają głoskę /oː/ (przykłady: Soest [], Voigt []). Występują tylko w nazwach własnych.
 oey – oznacza głoskę /ø:/ np. Bad Oeynhausen [].
 ou – oznacza w Namibii [] lub [], np. Oukie [] albo []
 Końcówka -ow występujące regionalnie w nazwach miejscowości oznacza długą głoskę /oː/, np. Güstrow [] oraz sporadycznie w niemieckich nazwiskach (gdy występuje w obcojęzycznych nazwiskach czytane jest zgodnie z oryginalną wymową)
 qu – zwykle oznacza /kv/ np. Quelle [].
 rh – oznacza fonem //, realizowany jako [], [] lub [] (występuje wyłącznie w wyrazach obcego pochodzenia – np. Rheumatismus []
 sp – oznacza /ʃp/ z wyjątkiem pozycji wygłosowej, wówczas – sp /sp/ (przykłady: Sport []), także w wyrazach obcego pochodzenia np. Spartakiade [] (ale: Wespe []). Litera s przed dwuznakiem ph oznacza []: Sphäre []. Istnieją też dialekty, w których sp zawsze oznacza [] lub zawsze [].
 st – oznacza /ʃt/ z wyjątkiem pozycji wygłosowej – wówczas /st/. [] wymawiane jest także w nagłosie wyrazów obcego pochodzenia, np. Stratosphäre [] (ale: Bestie [], Vestalin []). Istnieją też dialekty, w których st oznacza zawsze [] lub zawsze [].
 ti – oznacza w śródgłosie przed samogłoską głoskę [] występującą wyłącznie w wyrazach obcego pochodzenia, np. Vegetation [].
 tsch – oznacza /t͡ʃ/ np. Deutsch []
 tz – oznacza t͡s np. w wyrazie Katze []
 ue – oznacza głoskę [] np. Ueckermünde [] lub /uː/ np. Buer []. Występuje w nazwach własnych.
 ui i uy, występujące w pisowni regionalnej, oznaczają głoskę /yː/, np. Duisburg [], Neukirchen- Vluyn [], Huy []. W nielicznych wyrazach, głównie obcego pochodzenia, ui występuje także w pisowni standardowej na oznaczenie dyftongu [] (np. Uigure [], pfui []).
 zig – oznacza [] np. Zwanzig []
 zsch – oznacza głoskę [], np. Zschopau []
 tzsch – oznacza głoski [], np. Friedrich Wilhelm Nietzsche [].
 ai, ay, ei,ey – zwykle oznacza dyftong //, przykłady: Mais [], Bayern [], Leim [], Meyer [].
 äu, eu, oi, oy – zwykle oznacza dyftong //. Przykłady: läuten [], Beutel [], także w wyrazach pochodzenia greckiego np. Euthanasie [], Alois [], Hoyerswerda [].
 Dwie sąsiadujące litery oznaczające tę samą spółgłoskę (np. bb, dd, ff, gg, kk, ll, mm, nn, pp, rr, ss, tt) i należące do jednego morfemu czyta się jako jeden dźwięk, inaczej niż w języku polskim. Przykłady: (Ebbe [], Kladde [], Schiff []), Flagge [], zurückkommen [] toll [], kommen [], Sonne [], Treppe [], starre [], essen [], retten []. Zapis ten jednocześnie oznacza, że poprzedzająca taką spółgłoskę samogłoska jest krótka.
 Dwie sąsiadujące litery oznaczające tę samą samogłoskę (aa, oo lub ee) czyta się jako jeden dźwięk (jedną długą samogłoskę), inaczej niż w języku polskim. Przykłady: Saal [], Boot [], Seele []. Podwójne uu występujące na przykład w wyrazie Genugtuung [] czyta się jednak jako dwie samogłoski ze względu na przebiegającą między nimi granicę morfemów. Z podobnych względów podwójne ii w wyrazie assoziieren w wymowie starannej oznacza dwie samogłoski: []. Również podwójne ee w wyrazie beenden nie oznacza z tego powodu jednej długiej samogłoski: [].
 Sąsiadujące litery (np. ck, tz, dt, ph, sch, ah, äh, eh, ih, ..., th, gh, dh, ..., oraz tylko w nieakcentowanych końcówkach w wymowie potocznej: el, em, en i standardowej: er – oznaczają pojedynczą głoskę wynikającą z ogólnie ustalonej zasady odczytywania kombinacji liter. Przykłady: Zucker [], Schreck [], Katze [], Stadt [], Physik [], Phase [] – także w imionach, np. Sophie, Schaf [], Thema [], Wandel [], kleinem [], Herzen [], Schüler [].

Uwaga: powyższe zbitki liter mogą czasami oznaczać oddzielne głoski, jeśli użyto ich w zapisie oddzielnych morfemów, np.: beurteilen [], beinhalten [], entzückend [], entscheiden [], angeblich [], ankommen [], Häschen [] itp.

 Litera c występuje poza dwuznakami jedynie w nowszych zapożyczeniach (np. Creme [] lub []), Container [], Center [], imionach (np. Claudia []) i nazwach miejscowych. Oznacza głoskę [] przed samogłoskami a, o oraz u, a także przed spółgłoskami, rzadziej [] lub [].
 Litery d, t, n oznaczają głoski apikalne (nie jak w języku polskim koronalne)
 e – oddaje w zapisie długość samogłoski oznaczonej przez literę poprzedzającą – w pisowni standardowej wyłącznie przez literę i (np. viel []) – regionalnie także literę o (np. Soest []). /eː/ i /ɛː wymawiane są w sposób zbliżony do polskiego „ej”, przykłady: leer [], Bär []. Natomiast samodzielne końcowe [] wymawiane jest jako zredukowana samogłoska szwa np. Mücke [].
 h – oddaje w zapisie długość samogłoski oznaczanej przez literę poprzedzającą, przykłady: Schuh [] i Schuhe []). Ortografia niemiecka nie jest w tym wypadku jednak konsekwentna, ponieważ często długości samogłosek nie oznacza się w piśmie. A więc na przykład chociaż w wyrazie Stühle [] litera h oznacza długość samogłoski oznaczanej przez ü, tj. [], to już przy tej samej samogłosce w wyrazie Schüler [] litera h nie pojawia się w zapisie. Dodatkowo h występuje w części wyrazów również tam, gdzie jej funkcja oznaczania długości jest zbędna, ponieważ rolę tę spełniają inne litery, np. w er sieht) [] litera h jest zbędna z punktu widzenia oddawania w zapisie długości samogłoski [], ponieważ długość oznacza już dwuznak ie. O regułach użycia litery h w ortografii nie decydują więc wyłącznie względy fonetyczne, ale też historyczne oraz korelacja z innymi formami danego wyrazu (por. omówione sieht, bo sehen). Samodzielna litera h oznacza w nagłosie spółgłoskę [], różną od [], przykłady: hin [], występuje także w rzeczownikach złożonych rothaarig []. Przed l, m, n, r i po samogłoskach występuje tzw. h-nieme. Przykłady: Jahr [] i Jahr [], Kuhle [], Kuhle [], Schuhe [], gehen [](dodatkowo długa samogłoska e wymawiana jest w sposób zbliżony do polskiego ej, choć w Austrii wymawia się [].
 i – oddaje w zapisie długość samogłoski oznaczonej przez literę poprzedzającą, ale występuje jedynie regionalnie w stosunku do litery o (np. Troisdorf [])
 Ze względu na dialekty istnieją trzy równoprawne warianty realizacji fonemu /r/ – [], [] i []
 Samodzielne s oznacza [] w nagłosie przed samogłoską np. Sache [], w śródgłosie między dwoma samogłoskami np. Glaser [], natomiast w nagłosie przed spółgłoską, śródgłosie przed spółgłoską, wygłosie oraz w zapożyczeniach z języka angielskiego oznacza [], przykłady: Sphäre [], Mast [], Haus [], Sex [] również [] (zbitki st, sp, sch, ss omówiono powyżej).
 Litera o oznacza /oː/, które wymawia się inaczej niż w języku polskim np. Bote []. [] wymawia się zaś tak samo jak w języku polskim.
 Litera ß oznacza głoskę [] np. weiß [], w odróżnieniu od ss (również oznaczającego [] np. Fass []) występuje w zapisie po samogłoskach długich i dyftongach. Dodatkowo dla zastąpienia litery ß przy braku odpowiedniej czcionki stosuje się sz lub ss.
 Litera t oznacza przed samogłoską w wyrazach obcego pochodzenia []) np. Nation []), zaś w wyrazach rodzimie niemieckich []), np. Tisch []
 Litera x oznacza [] np. Xerographie [].
 Litera v oznacza w nagłosie głoskę [] np. Vater [] z wyjątkiem wyrazów obcego pochodzenia, w których oznacza zazwyczaj głoskę [], np. w wyrazie Virus ['].
 Litera y oznacza w śródgłosie głoskę /yː/ (Lyrik []), [] (Physik []) lub [] (Sylt []), natomiast w wygłosie głoskę [] (Franz Vranitzky [])
 Litera z – oznacza głoskę [], przykłady: Zorn [], Zahn []
 W języku niemieckim występują też tzw. umlauty:
 Litera ä oznacza głoskę [] (Äste []) lub /ɛː/ (spät [) (zastępowana jest najczęściej przez [], np. spät []). Dodatkowo dla zastąpienia litery ä przy braku odpowiedniej czcionki stosuje się ae np. w nazwiskach Lothar Herbert Matthäus → Lothar Herbert Matthaeus
 Litera ö oznacza głoskę [], np. (öffnen []) lub /øː/, np. mögen [], czasem [] np. Föderation [], także [] (Ökonomie []). Dodatkowo dla zastąpienia litery ö przy braku odpowiedniej czcionki stosuje się oe np. w nazwiskach Andreas Widhölzl → Andreas Widhoelzl
 Litera ü oznacza głoskę [] (Flüchtling [] lub /yː/ (fühlen []) także [] (amüsieren ). Dodatkowo dla zastąpienia litery ü przy braku odpowiedniej czcionki stosuje się ue np. w nazwiskach Andreas Küttel → Andreas Kuettel, stronach internetowych Süddeutsche Zeitung → http://www.sueddeutsche.de/, adresach e-mailowych np. Süddeutsche Zeitung → redaktion@sueddeutsche.de
 Przed samogłoską akcentowaną w nagłosie morfemu występuje zwarcie krtaniowe [], nieoznaczane w piśmie.
 Spółgłoski dźwięczne ulegają ubezdźwięcznieniu w wygłosie przykłady: halb [] (b dźwięczna, p bezdźwięczna), Pferd [] (d dźwięczna, t bezdźwięczna), Weg [] (g dźwięczna, k bezdźwięczna). Spółgłoski bezdźwięczne [], [], [] wymawiane są z przydechem. Istnieją też ich nieprzydechowe odpowiedniki powstałe w wyniku ubezdźwięcznienia [], [] i [] w nagłosie morfemu po spółgłosce przydechowej, np. w wyrazie abgeben ['] (częściej notowane jako []) głoska [] w nagłosie morfemu -geben traci dźwięczność, lecz nie zyskuje przydechu po przydechowym [] w wygłosie morfemu ab-.
 Wyrazy i zwroty zapożyczone z języka angielskiego i francuskiego wymawiane są zwykle w sposób jednakowy z wymową obcą, np. Smith [], Niveau [] lub w sposób zbliżony, np. First Lady [] (ang. []), E-Mail [] (ang. []), Sex [] (ang. []), Etui [] (fr. [])
 ea – oznacza w wyrazach pochodzenia obcego [] np. Easteregg []
 ou – oznacza w wyrazach pochodzenia obcego Outsourcing []
 ya – oznacza w wyrazach pochodzenia obcego [] np. Yacht []
 ye – oznacza w wyrazach pochodzenia obcego [] np. Yeti []
 W sylabach otwartych (kończących się samogłoską) samogłoskę wymawia się długo np.: fra ·gen []); lub krótko np.: mo·ti·viert []
 W sylabach zamkniętych (kończących się spółgłoską) samogłoskę wymawia się krótko, przykłady: kom·men, ler·nen, schmer·zen, Lek·tor, Mor·gen. Wyjątek stanowią samogłoski w wyrazach jednosylabowych, zakończone spółgłoską pojedynczą. Samogłoski w tych wyrazach są długie i należy je odpowiednio dłużej wymawiać. Przykłady: der [], gut [], wir [], Tag [], Weg [], Fuß [], Spaß []. Ponadto należy pamiętać, że nieme „h” jest wskaźnikiem długości poprzedzającej je samogłoski. (Przykłady: Uhr, Stahl, Ohr, ihr, nehmen) Wskaźnikiem zaś krótkości samogłosek poprzedzających są zarówno dwie jednakowe, jak również dwie różne spółgłoski. (Przykłady: kom-men, ler-nen, singen, nicht, Gruppe, Kollege) Podwójne spółgłoski wymawia się w języku niemieckim (w przeciwieństwie do polskiego) tak jak pojedyncze spółgłoski, czyli krótko.
 Samogłoski przed zbitką (parą) spółgłosek należącymi do tego samego morfemu są zawsze krótkie, np. fast [], ale już np. er rast [] z długim [], bo -t należy do innego morfemu (do końcówki fleksyjnej).
 Wieloznaki oznaczające spółgłoski oznaczają też krótkość samogłoski przed tą spółgłoską, np. waschen [] – krótkie [] przed spółgłoską [].
Niemieckie samogłoski opisuje następująca tabela (na podstawie Lagenscheidts Taschenwörterbuch Deutsch)ː

Istnieją też dwugłoski: //, //, // (rzadko także: //)

Uwagi:
 W wymowie scenicznej dyftongi niemieckie realizowane są odpowiednio jako //, // i //
 Samogłoska // zastępowana jest zazwyczaj przez // np. Mädchen  lub 
 W nielicznych wyrazach obcego pochodzenia istnieje też krótka samogłoska //, np. w wyrazie Föderation []
 Samogłoski krótkie w wygłosie (z wyjątkiem ) ulegają często wydłużeniu i wymawiane są jako półdługie, np. [] np. w wyrazie Kino [].
 Równolegle do pisowni z wykorzystaniem liter ä, ü, ö występują słowa zawsze pisane przez ae, ue, oe – dotyczy to przede wszystkim niektórych nazw własnych (np. Goethe, Moers).

Przykładowy tekst 
Alle Menschen sind frei und gleich an Würde und Rechten geboren. Sie sind mit Vernunft und Gewissen begabt und sollen einander im Geist der Brüderlichkeit begegnen.

[]

Wszyscy ludzie rodzą się wolni i równi pod względem swej godności i swych praw. Są oni obdarzeni rozumem i sumieniem i powinni postępować wobec innych w duchu braterstwa.

Gramatyka 

Język niemiecki zalicza się zasadniczo do typu języków fleksyjnych, przy czym odmiana rzeczownika jest stosunkowo uboga i do oznaczenia liczby i przypadka używa się przede wszystkim rodzajników.

Język niemiecki ma liczbę pojedynczą z 3 rodzajami – męskim, żeńskim i nijakim, oraz liczbę mnogą bez podziału na rodzaje. Rodzaje męski i nijaki wykazują podobieństwo w odmianie, podobnie rodzaj żeński i liczba mnoga. Są 4 przypadki – mianownik, dopełniacz, celownik i biernik, przy czym najrzadziej używany jest dopełniacz (najczęściej zastępuje się go konstrukcjami z przyimkiem).

Czasowniki mają bogatszą odmianę przez osoby, liczby, czasy i strony. Formy czasowników niemieckich nie rozróżniają natomiast rodzaju gramatycznego. Czasownik zawsze jest drugą częścią zdania, chyba że występuje w zdaniu pytającym szczegółowym. Zawsze znajduje się on obok podmiotu.

Zobacz też 

 Europa niemieckojęzyczna
 Legenda Muhlenberga
 Wikipedia niemieckojęzyczna
 Norbert Morciniec: Wprowadzenie do językoznawstwa niemieckiego. Wrocław: Oficyna Wydawnicza Atut, 2020. ISBN 978-83-7977-488-3.
 Norbert Morciniec: Historia języka niemieckiego. Wrocław: Oficyna Wydawnicza Atut, 2021. ISBN 978-83-7977-607-8.

Uwagi

Przypisy

Linki zewnętrzne 

 Wielki słownik niemiecko-polski PONS
 Wielki słownik polsko-niemiecki PONS
 Strona o języku niemieckim, testy, ćwiczenia, zagadnienia gramatyczne
 Słownik niemiecko-polski i polsko-niemiecki
 ozali.org – Słownik niemiecko-polski i polsko-niemiecki
 Prawniczy słownik niemiecko-polski i polsko-niemiecki
 Słownik „Niemiecki jako język obcy” PONS
 Słownik języka niemieckiego Uniwersytet Lipski
 Niemiecki słownik wyrazów obcych Langenscheidt
 Wielki Słownik Języka Niemieckiego Braci Grimm (16 tomów) Projekt Uniwersytetu w Trewirze
 The sounds of German Projekt fonetyki niemieckiej zrealizowany przez University of Iowa]
 Duden Online
 Strona z darmowymi lekcjami języka niemieckiego: słownictwo, gramatyka, śmieszne historie i wolno prezentowane wiadomości

 
Języki zachodniogermańskie
Języki Austrii
Języki Belgii
Języki Danii
 
Języki Węgier
Języki Liechtensteinu
Języki Luksemburga
Języki Namibii
Języki Szwajcarii
Języki Włoch
Języki Chile