XX wiek

XIX wiek <> XXI wiek

Lata 1900. • Lata 1910. • Lata 1920. • Lata 1930. • Lata 1940. • Lata 1950. • Lata 1960. • Lata 1970. • Lata 1980. • Lata 1990.

1901 1902 1903 1904 1905 1906 1907 1908 1909 1910 1911 1912 1913 1914 1915 1916 1917 1918 1919 1920 1921 1922 1923 1924 1925 1926 1927 1928 1929 1930 1931 1932 1933 1934 1935 1936 1937 1938 1939 1940 1941 1942 1943 1944 1945 1946 1947 1948 1949 1950 1951 1952 1953 1954 1955 1956 1957 1958 1959 1960 1961 1962 1963 1964 1965 1966 1967 1968 1969 1970 1971 1972 1973 1974 1975 1976 1977 1978 1979 1980 1981 1982 1983 1984 1985 1986 1987 1988 1989 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000

XX wiek w metodologii historii 
Według periodyzacji stosowanej w pracach historycznych XX wiek niekoniecznie rozpoczął się w 1901 roku. Ze względu na przemiany w różnych dziedzinach życia za datę graniczną uznaje się częściej 1914 lub 1918 rok. Data końcowa dotąd nie została ustalona, ale w coraz liczniejszych opracowaniach uznaje się za nią 1989 lub 1991 rok. Z tego powodu XX wiek jest niekiedy nazywany „najkrótszym stuleciem”.

Wydarzenia historyczne 

 rewolucja 1905 roku (1905)
 zatonięcie Titanica (1912)
 I wojna światowa (1914–1918)
 akt 5 listopada (1916)
 rewolucje w Rosji (1917)
 wybuch powstania wielkopolskiego (1918)
 rozejm w Compiègne (1918)
 traktat wersalski (1919)
 I powstanie śląskie (1919)
 pandemia grypy hiszpanki (1918–1920)
 Bitwa Warszawska (1920)
 II powstanie śląskie (1920)
 plebiscyt na Warmii i Mazurach (1920)
 plebiscyt na Górnym Śląsku (1921)
 III powstanie śląskie (1921)
 pucz monachijski (1923)
 przewrót majowy (1926)
 Wielki głód na Ukrainie (1932–1933)
 „Nowy Ład” Franklina D. Roosevelta (1933)
 Długi Marsz w Chinach (1934–1935)
 Noc długich noży w Niemczech (1934)
 wybuch wojny domowej w Hiszpanii (1936)
 wielki terror w ZSRR (1937–1938)
 noc kryształowa w Niemczech (1938)
 II wojna światowa (1939–1945)
 bitwa o Anglię (1940)
 Bitwa stalingradzka (1942–1943)
 Powstanie w getcie warszawskim (1943)
 Bitwa o Monte Cassino (1944)
 Powstanie warszawskie (1944)
 atak atomowy na Hiroszimę i Nagasaki (1945)
 konferencja w Jałcie – początek trwającego 44 lata podziału Europy (1945)
 sfałszowane wybory do Sejmu RP (1947)
 utworzenie NATO (1949)
 wojna koreańska (1950–1953)
 powstanie Europejskiej Wspólnoty Węgla i Stali – początek integracji europejskiej (1952)
 zdobycie Mount Everestu (1953)
 aresztowanie kard. Stefana Wyszyńskiego (1953)
 Polski październik (1956)
 utworzenie Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej (1958)
 rewolucja kubańska (1959)
 Jurij Gagarin pierwszym człowiekiem w kosmosie (1961)
 Sobór watykański II (1962)
 kryzys kubański (1962)
 Śmierć Johna Kennedy’ego w wyniku zamachu (1963)
 Praska Wiosna (1968)
 Marzec '68 (1968)
 Pierwszy lot załogowy na orbicie wokółksiężycowej (21 grudnia 1968)
 Festiwal w Woodstock (1969)
 lądowanie człowieka na Księżycu (1969)
 Grudzień '70 (1970)
 wydarzenia radomskie (1976)
 wybranie Karola Wojtyły na papieża (1978)
 Irańska rewolucja islamska (1978)
 Radziecka interwencja w Afganistanie (1979)
 Sierpień '80 (1980)
 powstanie NSZZ „Solidarność” (1980)
 wprowadzenie w Polsce stanu wojennego (1981)
 początek epidemii AIDS (1981)
 katastrofa reaktora atomowego w Czarnobylu (1986)
 obrady okrągłego stołu – początek transformacji Polski (1989)
 upadek Muru Berlińskiego (1989)
 zjednoczenie Niemiec (1990)
 upadek ZSRR (1991)
 I wojna w Zatoce Perskiej (1991)
 początek wojny na Bałkanach (1991)
 na bazie EWG powstaje Unia Europejska (1993)
 I wojna czeczeńska (1994–1996)
 Interwencja NATO w Jugosławii (1999)
 Przystąpienie Polski do NATO (1999)

Ważne wydarzenia w nauce i technice 
 1903 – pierwszy lot samolotem braci Wright
 1905 – szczególna teoria względności
 1907 – wynalezienie bakelitu, pierwszego tworzywa sztucznego
 1908 – wynalezienie śmigłowca
 1913 – Ford T zapoczątkowuje erę rozwoju motoryzacji masowej
 1915 – ogólna teoria względności
 1922 – zastosowanie insuliny w leczeniu cukrzycy
 1923 – wynalezienie szczepionki przeciw gruźlicy
 1925 – telewizja
 ok. 1926 – mechanika kwantowa
 1928 – odkrycie penicyliny pierwszego antybiotyku, początek skutecznej walki z większością bakteryjnych chorób zakaźnych – Alexander Fleming
 1929 – odkrycie procesu rozszerzania się Wszechświata
 1932 – odkrycie pierwszej antycząstki
 1937 – silnik odrzutowy
 1939 – samolot odrzutowy
 1942 – reaktor jądrowy
 1944 – komputer (ASCC lub MARK I)
 1945 – bomba atomowa
 1947 – postulat istnienia Wielkiego Wybuchu
 1947 – pierwszy działający Tranzystor
 1948 – kserograf; Powszechna Deklaracja Praw Człowieka
 1951 – teoria algorytmów
 1952 – bomba wodorowa;
 1953 – odkrycie struktury DNA
 1956 – magnetowid
 1956 – dysk twardy
 1957 – pierwszy sztuczny satelita Ziemi
 1959 – poduszkowiec
 1960 – wynalezienie lasera
 1961 – pierwszy człowiek w kosmosie (Jurij Gagarin)
 1962 – satelitarna telewizja międzykontynentalna
 1964 – ostateczne wyjaśnienie statusu hipotezy continuum
 1967 – pierwszy przeszczep serca
 1969 – lądowanie na Księżycu
 1970 – teoria chaosu
 1971 – kuchenka mikrofalowa
 1972 – mikroprocesor Intel 4040
 1977 – początki Internetu
 1978 – płyta CD
 1978 – pierwsze „dziecko z probówki”
 1981 – IBM PC – komputer osobisty; prom kosmiczny
 1997 – owca Dolly – efekt klonowania

Osoby sprawujące urząd prezydenta Polski 
Królestwo Polskie i II Rzeczpospolita (1918–1939)

Władze Rzeczypospolitej Polskiej na uchodźstwie (1939–1990)

Rzeczpospolita Polska tzw. Polska Ludowa (1944–1952)

Polska Rzeczpospolita Ludowa (1952–1989)

III Rzeczpospolita (od 1989 roku)

W zestawieniu pominięto osoby tymczasowo sprawujące funkcje prezydenta i pełniące jej obowiązki, numeracja kolejnych prezydentów według daty wstąpienia na urząd

Władcy brytyjscy w XX wieku

Prezydenci Stanów Zjednoczonych w XX wieku

Papieże w XX wieku

Ważne postacie XX wieku

A 
 Endre Ady (1877–1919) – węgierski poeta
 Anna Achmatowa (1889–1966) – rosyjska poetka
 Aleksy II (patriarcha Moskwy)
 Konrad Adenauer (1876–1967) – kanclerz RFN w latach 1949–1963
 Hafiz al-Asad (1930–2000) – prezydent Syrii w latach 1971–2000
 Salvador Allende (1908–1973)
 Idi Amin (1925–2003) – dyktator Ugandy od 1971 do 1979
 Jasir Arafat (1924–2004)
 Neil Armstrong
 W.H. Auden (1907–1973) – angielski poeta

B 
 Krzysztof Kamil Baczyński (1921–1944) – polski poeta pokolenia Kolumbów
 Stefan Banach
 Stanisław Barańczak (1946–2014) – polski poeta i tłumacz
 Christiaan Barnard (1922–2001) – południowoafrykański chirurg-transplantolog
 Fulgencio Batista
 Samuel Beckett
 Alban Berg
 Bolesław Bierut (1892–1956) – I sekretarz KC PZPR w latach 1948–1956
 Niels Bohr
 Zbigniew Boniek
 Jean-Bédel Bokassa (1921–1996) – dyktator Republiki Środkowoafrykańskiej od 1966 do 1979
 Willy Brandt (1913–1992) – kanclerz RFN w latach 1969–1974
 Wernher von Braun (1912–1977) – niemiecki i amerykański konstruktor rakietowy
 Leonid Breżniew (1906–1982) – przywódca ZSRR w latach 1964–1982
 Warren Buffett
 Michaił Bułhakow
 Ingmar Bergman – szwedzki reżyser
 Marc Bolan – brytyjski muzyk, gitarzysta i wokalista glamrockowej grupy T. Rex

C 
 Maria Callas
 Albert Camus (1913–1960) – francuski pisarz i filozof
 Enrico Caruso
 Fidel Castro (1926–2016) – kubański rewolucjonista
 Nicolae Ceaușescu (1918–1989) – dyktator Rumunii w latach 1967–1989, obalony i stracony podczas rewolucji Rumuńskiej
 Charles Chaplin
 Ray Charles – muzyk amerykański
 Ruhollah Chomejni (1902–1989) – irański przywódca religijny
 Noam Chomsky (ur. 1928) – amerykański językoznawca
 Nikita Chruszczow (1894–1971) – radziecki przywódca
 Winston Churchill (1874–1965) – brytyjski premier
 Francis Crick
 Anton Czechow
 Kurt Cobain
 Grzegorz Ciechowski
 Johan Cruyff

D 
 Salvador Dalí
 Doris Day (1922–2019)
 Plácido Domingo
 Alexander Dubček (1921–1992)

E 
 Albert Einstein
 Siergiej Eisenstein (1898–1948) – rosyjski reżyser
 Elżbieta II (1926–2022)
 Antoine de Saint-Exupéry (1900–1944) – francuski pisarz, lotnik
 Thomas Alva Edison

F 
 Oriana Fallaci – włoska dziennikarka i autorka
 Federico Fellini – włoski reżyser
 Enrico Fermi
 Alexander Fleming – wynalazca penicyliny
 Harrison Ford
 Henry Ford
 Francisco Franco (1892–1975) – hiszpański dyktator
 Zygmunt Freud – austriacki psycholog
 Erich Fromm (1900–1980) – niemiecki psycholog
 Michaił Frunze (1885–1925) – rosyjski rewolucjonista
 Louis de Funès (1914–1983) – francuski reżyser i aktor komediowy

G 
 Jurij Gagarin
 Greta Garbo
 Charles de Gaulle
 Bill Gates
 Mohandas Gandhi (1869–1948)
 Indira Gandhi (1917–1984)
 Edward Gierek (1913–2001)
 Kazimierz Górski
 Witold Gombrowicz
 Władysław Gomułka (1905–1982)
 Michaił Gorbaczow (1931–2022)
 Ernesto Guevara „Che” (1928–1967)

H 
 Stephen Hawking
 Friedrich Hayek
 Václav Havel (1936–2011) – działacz antykomunistyczny, prezydent Czechosłowacji od 1989 do 1992, prezydent Czech w latach 1993–2003
 Martin Heidegger
 Werner Heisenberg
 Zbigniew Herbert
 Ernest Hemingway
 Paul Hewson
 Paul Hindemith
 Hirohito (1901–1981) – cesarz Japonii
 Alfred Hitchcock (1899–1980)
 Adolf Hitler (1889–1945) – dyktator III Rzeszy
 Jimi Hendrix (1942–1970)
 Enver Hoxha (1908–1985) – dyktator Albanii od 1944 do 1985
 Miklós Horthy – regent Królestwa Węgier w latach 1920–1944
 Vladimír Holan (1905–1980) – poeta czeski
 Saddam Husajn (1937–2006) – dyktator Iraku w latach 1979–2003, stracony w 2006 roku za zbrodnie wojenne
 Tom Hanks

I 
 Siergiej Iljuszyn (1894–1977) – rosyjski konstruktor lotniczy
 Jeremy Irons (ur. 1948) – angielski aktor
 John Irving (ur. 1942) – amerykański pisarz
 James Ivory (ur. 1928) – amerykański reżyser
 Jarosław Iwaszkiewicz (1894–1980) – polski pisarz i poeta

J 
 Wojciech Jaruzelski (1923–2014)
 Jan Paweł II (1920–2005)
 Jan XXIII
 Michael Jackson (1958–2009)
 Michael Jordan
 Carl Gustav Jung (1875–1961) – szwajcarski psychiatra

K 
 János Kádár (1912–1989)
 Mu’ammar al-Kaddafi – (1942–2011) – dyktator Libii w latach 1969–2011, zginął w wojnie domowej
 Frida Kahlo – malarka meksykańska
 Franz Kafka – czeski pisarz niemieckojęzyczny
 Herbert von Karajan
 John F. Kennedy (1917–1963) – prezydent USA
 Jacqueline Kennedy Onasis – żona Johna F. Kennedy’ego, a później Arystotelesa Onassisa
 John Maynard Keynes – angielski ekonomista
 Helmut Kohl (1930–2017) – kanclerz RFN w latach 1982–1998
 o. Maksymilian Maria Kolbe
 s. Faustyna Kowalska
 Stanley Kubrick – reżyser angielski, potem w USA

L 
 Stanisław Lem (1921–2006) – polski pisarz
 Włodzimierz Lenin (1870–1924)
 John Lennon (1940–1980) – brytyjski muzyk, pisarz, aktor, aktywista społeczny
 Bolesław Leśmian (1877–1937) – polski pisarz Młodej Polski i dwudziestolecia międzywojennego
 Sophia Loren (ur. 1934) – włoska aktorka
 Martin Luther King Jr.

M 
 Ferdinand Marcos (1917–1989)
 Mao Zedong
 Freddie Mercury (1946–1991) – brytyjski muzyk urodzony na Zanzibarze; frontman zespołu Queen
 Golda Meir
 Nelson Mandela (1918–2013) – działacz ruchu przeciw apartheidowi, pierwszy czarnoskóry prezydent RPA, noblista
 Tomasz Mann
 Heinrich Mann
 Diego Maradona
 Bob Marley
 Pietro Mascagni
 Tadeusz Mazowiecki (1927–2013) – premier RP
 Willy Messerschmitt (1898–1978) – niemiecki konstruktor lotniczy
 Reinhold Messner
 François Mitterrand (1916–1996) – prezydent Francji w latach 1981–1995
 Czesław Miłosz (1911–2004) – polski pisarz, noblista
 Ludwig von Mises
 Richard von Mises
 Marilyn Monroe
 Jim Morrison
 Husni Mubarak (1928–2020)
 Benito Mussolini (1883–1945)

N 
 Gamal Abdel Naser (1918–1970) – egipski oficer i polityk, prezydent Egiptu, sprawujący władzę autorytarną w latach 1954–1970
 Imre Nagy (1896–1958)
 Jawaharlal Nehru (1889–1964)
 Manuel Noriega – generał panamski, wojskowy przywódca Panamy w latach 1983–1989

O 
 J. Robert Oppenheimer
 George Orwell
 Wilfred Owen (1893–1918) – angielski poeta

P 
 Luciano Pavarotti
 Pelé
 Eva Perón (1919–1952)
 Juan Perón (1895–1974) – prezydent Argentyny w latach 1946–1955 i 1973–1974
 Fernando Pessoa (1888–1935) – poeta portugalski
 Pablo Picasso – malarz hiszpański
 Józef Piłsudski (1867–1935) – dowódca polski
 Augusto Pinochet – gen. chilijski, de facto dyktator Chile, po puczu w 1973 r
 Max Planck (1858–1947) – niemiecki fizyk, noblista
 Jerzy Popiełuszko (1947–1984) – polski duchowny, błogosławiony katolicki
 Pol Pot (1925–1998) – dyktator Kambodży w latach 1975–1979
 Elvis Presley (1935–1977)
 Giacomo Puccini
 Jimmy Page – brytyjski gitarzysta i producent, współtwórca grupy rockowej Led Zeppelin

R 
 Icchak Rabin (1922–1995)
 Joseph Ratzinger (1927–2022) – kardynał, późniejszy papież Benedykt XVI
 Ronald Reagan (1911–2004)
 Władysław Reymont
 Diego Rivera – malarz meksykański
 Wilhelm Konrad Röntgen
 Joanne Kathleen Rowling
 Bertrand Russell

S 
 Anwar as-Sadat (1918–1981) – egipski wojskowy i polityk, prezydent kraju w latach 1970–1981, zginął w zamachu
 Oskar Schindler
 Bruno Schulz
 Arnold Schönberg
 Mobutu Sese Seko (1930–1997)
 Henryk Sienkiewicz
 Maria Skłodowska-Curie
 Georg Solti
 Aleksandr Sołżenicyn

 Józef Stalin (1878–1953) – dyktator ZSRR w latach 1924–1953
 Richard Strauss
 Sathya Sai Baba
 Karol Szymanowski (1882–1937) – polski kompozytor
 Wisława Szymborska (1923–2012) – polska poetka
 Suharto – polityk indonezyjski, wojskowy, wieloletni prezydent państwa

T 
 Alfred Tarski
 Margaret Thatcher (1925–2013)
 John Ronald Reuel Tolkien (1892–1973)
 Lew Trocki (1879–1940)
 Matka Teresa z Kalkuty
 Nikola Tesla (1856–1943)
 Hideki Tōjō (1884–1948) – japoński polityk i wojskowy

U 
 Stanisław Ulam (1909–1984) – polski matematyk
 Liv Ullmann (ur. 1938) – norweska aktorka
 Magda Umer (ur. 1949) – polska piosenkarka
 Sigrid Undset (1882–1949) – norweska pisarka

W 
 Lech Wałęsa (ur. 1943) – prezydent RP
 Henryk Wars (1902–1977) – polski kompozytor
 James Watson
 Evelyn Waugh (1903–1966) – brytyjski pisarz
 Andrew Lloyd Webber (ur. 1948) – angielski kompozytor
 Jens Weißflog
 Orson Welles – reżyser amerykański
 Raquel Welch (ur. 1940) – amerykańska aktorka
 Ludwig Wittgenstein (1889–1951) – austriacki filozof
 Klimient Woroszyłow (1881–1969) – rosyjski marszałek
 Stefan Wyszyński (1901–1981) – polski kardynał

Y 
 Chuck Yeager – pilot amerykański

Z 
 Emil Zátopek (1922–2000) – czeski długodystansowiec
 Krystian Zimerman (ur. 1956) – polski pianista

Zobacz też 

 I i II wojna światowa
 wyścig zbrojeń
 „zimna wojna”
 kryzys paliwowy

Uwagi

Przypisy 

20