1865



Wydarzenia w Polsce 

 1 stycznia – ukazem cara Aleksandra II Romanowa ustanowiono Medal za Uśmierzenie Buntu Polskiego.
 17 lutego – powstańcy styczniowi Emanuel Szafarczyk i Aleksander Waszkowski zostali powieszeni publicznie na stokach Cytadeli.
 17 marca – rozpoczęto budowę mostu łyżwowego na Wiśle we Włocławku.
 23 maja – w Sokołowie Podlaskim dokonano egzekucji księdza Stanisława Brzóski, generała, naczelnego kapelana wojsk powstańczych, ostatniego dowódcy powstania styczniowego.
 5 lipca – w Warszawie ukazało się pierwsze wydanie tygodnika Kłosy.
 10 lipca – założono Ogród Zoologiczny we Wrocławiu.
 11 września – Katowice otrzymały prawa miejskie.
 28 września – w Warszawie odbyła się prapremiera Strasznego dworu Stanisława Moniuszki zakończona wielką manifestacją patriotyczną.
 18 listopada – rozpoczęła działalność Kolej Fabryczno-Łódzka.

 Dekret cesarza o amnestii dla więźniów politycznych, co umożliwiło powrót do Krakowa wielu przetrzymywanych w więzieniach austriackich.
 Zbudowano drogę bitą Wicko-Rybieńko.

Wydarzenia na świecie 

 31 stycznia – Izba Reprezentantów Stanów Zjednoczonych przyjęła 13. poprawkę do konstytucji, znoszącą niewolnictwo (weszła w życie po jej ratyfikacji przez trzy czwarte stanów, 6 grudnia 1865).
 7 lutego – wojna secesyjna: zwycięstwo unionistów w bitwie nad Hatcher’s Run.
 8 lutego – prekursor genetyki Gregor Mendel, podczas posiedzenia lokalnego towarzystwa naukowego w Brnie, zaprezentował sformułowane przez siebie reguły przekazywania cech dziedzicznych.
 13 marca – wojna secesyjna: ogłoszono niezrealizowany do końca pobór 300 tysięcy Afroamerykanów do Armii Stanów Skonfederowanych.
 16 marca – wojna secesyjna: nierozstrzygnięta bitwa pod Averasborough.
 18 marca – paragwajski dyktator Francisco Solano López wypowiedział wojnę Argentynie.
 19 marca – wojna secesyjna: rozpoczęła się bitwa pod Bentonville.
 21 marca – wojna secesyjna: zwycięstwo wojsk Unii w bitwie pod Bentonville.
 25 marca – Pedro Antonio Pimentel został prezydentem Dominikany.
 2 kwietnia – wojna secesyjna: zwycięstwa Unionistów w III bitwie pod Petersburgiem i bitwie pod Selmą.
 3 kwietnia – wojna secesyjna: wojska Unii zdobyły Richmond w Wirginii, stolicę Skonfederowanych Stanów Ameryki.
 6 kwietnia – powstał niemiecki koncern chemiczny BASF.
 8 kwietnia – wojna secesyjna: wygrana wojsk Unii w bitwie pod Appomattox Station.
 9 kwietnia – wojna secesyjna: gen. Robert E. Lee podpisał w Appomattox kapitulację wojsk konfederatów, co uważane jest za zakończenie wojny.
 12 kwietnia – wojna secesyjna: wojska Unii zdobyły port i miasto Mobile w Alabamie.
 13 kwietnia – wojna secesyjna: wojska Unii zajęły stolicę Karoliny Północnej Raleigh.
 14 kwietnia:
 w Teatrze Forda w Waszyngtonie prezydent USA Abraham Lincoln został postrzelony w głowę przez aktora Johna Wilkesa Bootha, w wyniku czego zmarł następnego dnia w szpitalu.
 zmarł na skutek przepicia prezydent Gwatemali Rafael Carrera. P.o. prezydenta został Pedro de Aycinena.
 15 kwietnia – wiceprezydent Andrew Johnson zastąpił zmarłego Abrahama Lincolna na stanowisku prezydenta USA.
 25 kwietnia – prezydent Peru Juan Antonio Pezet został odsunięty na 2 miesiące od władzy w wyniku rebelii pod wodzą płk Mariano Ignacio Prado.
 26 kwietnia
 Annibale de Gasparis odkrył planetoidę Beatrix.
 wojna secesyjna: konfederacka armia Josepha Johnstona skapitulowała pod Durnham w stanie Karolina Południowa.
 zabójca prezydenta Abrahama Lincolna, John Wilkes Booth, zginął na oblężonej farmie w Wirginii w strzelaninie ze ścigającym go oddziałem kawalerii.
 27 kwietnia – na Missisipi zatonął statek SS Sultana. Zginęło od 1200 do 1700 osób.
 1 maja – wojna paragwajska: Brazylia, Argentyna i Urugwaj zawarły sojusz w celu obalenia paragwajskiego dyktatora Francisco Solano Lópeza.
 2 maja – w Abbeville w Karolinie Południowej odbyło się ostatnie posiedzenie gabinetu prezydenta Skonfederowanych Stanów Ameryki Jeffersona Davisa.
 10 maja – jedyny prezydent Skonfederowanych Stanów Ameryki Jefferson Davis został schwytany w Georgii przez żołnierzy Unii.
 16 maja – w hiszpańskim wojsku zniesiono wymóg „czystości krwi”.
 17 maja – w Paryżu założono Międzynarodowy Związek Telegraficzny (obecnie Międzynarodowy Związek Telekomunikacyjny).
 25 maja – około 300 osób zginęło w wybuchu składu amunicji w mieście Mobile (Alabama).
 10 czerwca – w Monachium odbyła się premiera opery Tristan i Izolda Richarda Wagnera.
 11 czerwca – wojna paragwajska: zwycięstwo floty brazylijskiej nad paragwajską w bitwie pod Riachuelo na rzece Parana.
 29 czerwca – papież Pius IX kanonizował 19 męczenników z Gorkum.
 2 lipca – William Booth założył Armię Zbawienia.
 4 lipca – opublikowano Alicję w Krainie Czarów.
 5 lipca:
 w Stanach Zjednoczonych powołano Secret Service.
 w Anglii wprowadzono pierwsze na świecie ograniczenie prędkości (Red Flag Act). Nowe prawo ograniczało prędkość do 3 km/h w mieście i 6 km/h poza nim. Nakładało również obowiązek poprzedzania pojazdu przez człowieka z czerwoną flagą 50 m przed automobilem.
 7 lipca – powieszono czterech spiskowców zamieszanych w zabójstwo Abrahama Lincolna.
 14 lipca – Edward Whymper wraz z sześcioosobowym zespołem jako pierwsi zdobyli szczyt Matterhorn w Alpach Zachodnich.
 19 lipca – założono miasto Lincoln w Argentynie.
 21 lipca – Dziki Zachód: Springfield (Missouri) rewolwerowiec Dziki Bill Hickok podczas pierwszego klasycznego pojedynku rewolwerowego zastrzelił Davisa K. Tutta.
 28 lipca – walijscy osadnicy założyli miasto Puerto Madryn w Argentynie.
 22 sierpnia – Nowojorczyk William Sheppard złożył wniosek o opatentowanie niezwykle przydatnego mydła w płynie.
 19 września – Christian Peters odkrył planetoidę Io.
 25 września – wybuch wojny Chile i Peru z Hiszpanią
 11 września – wystawienie dokumentu nadającego Katowicom (Kattowitz) status miasta. Zarząd miejski wprowadzono 28 grudnia 1866.
 10 listopada – w Waszyngtonie został powieszony kapitan Henry Wirz, jeden z dwóch oficerów Armii Konfederacji sądzonych i skazanych na karę śmierci po zakończeniu wojny secesyjnej za zbrodnie wojenne, jakich miał się dopuścić pełniąc obowiązki komendanta obozu jenieckiego Camp Sumter w pobliżu Andersonville w stanie Georgia.
 26 listopada – wojna Chile i Peru z Hiszpanią: bitwa morska pod Papudo.
 5 grudnia – wojna Chile i Peru z Hiszpanią: Chile i Peru zawarły antyhiszpański sojusz.
 6 grudnia – Francja i Monako zawarły unię celną.
 10 grudnia – Leopold II Koburg został królem Belgów.
 17 grudnia – w Wiedniu odbyła się premiera VIII Symfonii „Niedokończonej” Franza Schuberta.
 18 grudnia – weszła w życie XIII poprawka do Konstytucji Stanów Zjednoczonych, znosząca niewolnictwo.
 23 grudnia – Belgia, Francja, Szwajcaria i Włochy zawarły Łacińską Unię Monetarną.
 24 grudnia – w mieście Pulaski w stanie Tennessee sześciu weteranów armii Południa założyło Ku Klux Klan.

 Trwał rosyjski podbój Azji Środkowej. Rosjanie zdobyli Taszkent.
 W Rosji wprowadzono zakaz drukowania książek i prasy w językach litewskim i białoruskim.
 Rozpoczynają się wojny Stanów Zjednoczonych z plemionami Siuksów.
 Władcą Rumunii został ks. Karol Hohenzollern-Sigmaringen.
 Ustalenie wysokości bramki piłkarskiej na 2,4 metra.

Urodzili się 
 5 stycznia – Bodo Ebhardt, niemiecki architekt i konserwator zabytków (zm. 1945)
 8 stycznia – Alina Bondy-Glassowa, polska malarka, kolekcjonerka sztuki (zm. 1935)
 15 stycznia
 Marceli Godlewski, polski ksiądz katolicki, działacz społeczny (zm. 1945)
 Sophia Goudstikker, holendersko-niemiecka fotografka, sufrażystka (zm. 1924)
 31 stycznia – Henri Desgrange, francuski kolarz szosowy, pomysłodawca i organizator Tour de France (zm. 1940)
 6 lutego – Andrew Claude de la Cherois Crommelin, brytyjski astronom (zm. 1939)
 12 lutego – Kazimierz Przerwa-Tetmajer, poeta okresu Młodej Polski (zm. 1940)
 19 lutego
 Ferdinand Löwe, austriacki dyrygent, pedagog i pianista (zm. 1925)
 Sven Hedin, szwedzki geograf, podróżnik (zm. 1952)
 3 marca - Gustaw Leyding, polski działacz ludowy na Mazurach (zm. 1948)
 7 marca – Martyn Jordan, walijski rugbysta (zm. 1902)
 10 marca – Julian Nowak, profesor medycyny, rektor UJ, premier II RP (zm. 1946)
 17 marca – Gabriel Narutowicz, pierwszy prezydent niepodległej Polski (zm. 1922)
 19 marca – o. Pius Antoni Przeździecki OSPPE, w latach 1931 do 1942 Generał Zakonu św. Pawła Pierwszego Pustelnika (zm. 1942)
 20 marca – Wiktor Kulerski, wydawca i założyciel „Gazety Grudziądzkiej” oraz poseł na Sejm RP (zm. 1935)
 30 marca – Gwidon Maria Conforti, włoski biskup katolicki, założyciel Związku Misyjnego Księży, święty (zm. 1931)
 3 kwietnia – Robert MacMillan, szkocki rugbysta (zm. 1936)
 4 kwietnia
 Zdzisław Lubomirski, książę, prezydent Warszawy, członek Rady Regencyjnej (zm. 1943)
 Adela Florence Nicolson, brytyjska poetka (zm. 1904)
 9 kwietnia – Erich Ludendorff, niemiecki generał i polityk (zm. 1937)
 15 kwietnia – Olga Boznańska, polska malarka okresu modernizmu (zm. 1940)
 17 kwietnia – Urszula Ledóchowska, polska zakonnica, założycielka urszulanek szarych, święta katolicka (zm. 1939)
 21 kwietnia – Stanisław Gall, polski duchowny katolicki, biskup polowy WP, sufragan warszawski (zm. 1942)
 26 kwietnia – Akseli Gallen-Kallela, malarz fiński, twórca serii obrazów inspirowanych fińską epopeją narodową Kalevala (zm. 1931)
 27 kwietnia – Władysław Garbiński, polski rotmistrz armii rosyjskiej, jeździec, prezydent Kielc (zm. 1908)
 28 kwietnia – Piotr Bieńkowski, polski archeolog (zm. 1925)
 29 kwietnia – Max Fabiani, słoweńsko-włoski architekt i urbanista (zm. 1962)
 1 maja – Erik Lindh, fiński żeglarz, medalista olimpijski (zm. 1914)
 2 maja – Bonaventura Marrani, włoski franciszkanin, generał zakonu (zm. 1947)
 3 maja – Michael Berkowitz, żydowski pedagog i pisarz, pionier ruchu syjonistycznego (zm. 1935)
 25 maja – Pieter Zeeman, fizyk holenderski (zm. 1943)
 29 maja – Piotr Drzewiecki, polski polityk, prezydent Warszawy (zm. 1943)
 2 czerwca – Hugo Clason, szwedzki żeglarz, medalista olimpijski (zm. 1935)
 5 czerwca – Felicjan Szopski, polski kompozytor i pianista (zm. 1939)
 6 czerwca
 Ernst Krogius, fiński żeglarz, medalista olimpijski (zm. 1955)
 Wincenty Rapacki, polski aktor, śpiewak (zm. 1943)
 13 czerwca – William Butler Yeats, irlandzki poeta, dramaturg i filozof (zm. 1939)
 23 czerwca – Hugh Ker, szkocki rugbysta (zm. 1938)
 2 lipca – Lily Braun, niemiecka feministyczna pisarka oraz polityczka Socjaldemokratycznej Partii Niemiec (SPD) (zm. 1916
 15 lipca – Alfred Harmsworth, brytyjski dziennikarz i wydawca (zm. 1922)
 21 lipca – Edmund Thormählen, szwedzki żeglarz, medalista olimpijski (zm. 1946)
 26 lipca – Philipp Scheidemann, polityk niemiecki (zm. 1939)
 1 sierpnia – Adolf Szelążek, polski duchowny katolicki, biskup pomocniczy płocki (zm. 1950)
 6 sierpnia
 Phillips Lee Goldsborough, amerykański polityk, senator ze stanu Maryland (zm. 1946)
 Daniel Rambaut, irlandzki rugbysta (zm. 1937)
 11 sierpnia – Tyburcjusz Arnaiz Munoz, hiszpański duchowny katolicki, błogosławiony (zm. 1926)
 12 sierpnia – Josef Deitmer, niemiecki duchowny katolicki, biskup pomocniczy wrocławski (zm. 1929)
 20 sierpnia – John Orr, szkocki rugbysta (zm. 1935)
 25 sierpnia – Carl August Kronlund, szwedzki curler (zm. 1937)
 3 września – Konstanty Laszczka, polski rzeźbiarz, malarz i grafik (zm. 1956)
 4 września:
 Maria Karłowska, założycielka Zgromadzenia Sióstr Pasterek, błogosławiona katolicka (zm. 1935)
 Robert Warren, irlandzki rugbysta, sędzia sportowy (zm. 1940)
 9 września – Józef Álvarez-Benavides de la Torre, hiszpański duchowny katolicki, męczennik, błogosławiony (zm. 1936)
 10 września – Alexander Pohlmann, niemiecki polityk, burmistrz Katowic (zm. 1952)
 28 września – Wacław Wolski, polski inżynier, wynalazca, przedsiębiorca naftowy i działacz społeczny, obrońca Lwowa (zm. 1922)
 6 sierpnia – Phillips Lee Goldsborough, amerykański polityk, senator ze stanu Maryland (zm. 1946)
 5 października – Matthew McEwan, szkocki rugbysta i sędzia sportowy (zm. 1899)
 19 października – Stanisław Sokołowski, pionier polskiego leśnictwa, rzecznik utworzenia Tatrzańskiego Parku Narodowego (zm. 1942)
 25 października – Walter Leistikow, niemiecki malarz i grafik, współzałożyciel Berlińskiej Secesji (zm. 1908)
 31 października – Wilfrid Michael Voynich, amerykański antykwarysta i kolekcjoner polskiego pochodzenia, odkrywca Manuskryptu Voynicha (zm. 1930)
 2 listopada – Warren Harding, amerykański polityk, prezydent USA (zm. 1923)
 10 listopada – Władysław Umiński, polski pisarz, prekursor literatury science-fiction (zm. 1954)
 28 listopada – Maria Berchmana Leidenix, austriacka zakonnica, męczennica, błogosławiona katolicka (zm. 1941)
 8 grudnia – Jean Sibelius, fiński kompozytor (zm. 1957)
 16 grudnia – Paulina od Serca Jezusa, włoska zakonnica działająca w Brazylii, założycielka Małych Sióstr Niepokalanego Poczęcia, święta katolicka (zm. 1942)
 24 grudnia – Włodzimierz Ledóchowski, pułkownik c. i k. Armii, adiutant przyboczny ostatniego cesarza Austrii i króla Węgier (zm. 1933)
 30 grudnia – Rudyard Kipling, brytyjski pisarz, autor Księgi dżungli, laureat Nagrody Nobla (zm. 1936)

data dzienna nieznana: 
 Səkinə Axundzadə, azerska dramatopisarka (zm. 1927)
 József Déry, węgierski taternik, działacz turystyczny, turysta i sędzia (zm. 1937)
 William McCrum, irlandzki przedsiębiorca, piłkarz i działacz piłkarski (zm. 1932)
 Pierre Rabot, francuski żeglarz, medalista olimpijski
 Adam Pełczyński, malarz polski (zm. 1928)

Zmarli

Święta ruchome 
 Tłusty czwartek: 23 lutego
 Ostatki: 28 lutego
 Popielec: 1 marca
 Niedziela Palmowa: 9 kwietnia
 Wielki Czwartek: 13 kwietnia
 Wielki Piątek: 14 kwietnia
 Wielka Sobota: 15 kwietnia
 Wielkanoc: 16 kwietnia
 Poniedziałek Wielkanocny: 17 kwietnia
 Wniebowstąpienie Pańskie: 25 maja
 Zesłanie Ducha Świętego: 4 czerwca
 Boże Ciało: 15 czerwca

Zobacz też 

 1865 w literaturze
 1865 w muzyce
 1865 w sztuce

1865