Pier Paolo Pasolini

Pier Paolo Pasolini, ook bekend onder zijn initialen PPP, (Bologna, 5 maart 1922 – Lido di Ostia, 2 november 1975) was een Italiaans filmregisseur, dichter, schrijver en marxist.

Leven en werk

Kinder- en jeugdjaren 
Pier Paolo Pasolini werd geboren op 5 maart 1922 in Bologna. Tijdens de eerste jaren van zijn leven verhuist het gezin verschillende malen omdat Pasolini's vader, Carlo Alberto Pasolini, als militair naar verschillende kazernes werd gestuurd.

Bologna 
In 1939 ging hij studeren aan de universiteit van Bologna. Hij publiceerde zijn eerste gedichtenbundel (Poesia a Casarsa) in 1941. Tijdens de toen aan de gang zijnde Tweede Wereldoorlog werd hij in het leger opgenomen en raakte hij later in Duitse krijgsgevangenschap waaruit hij echter wist te ontvluchten. Na de oorlog werd hij lid van de Italiaanse Communistische Partij.

Rome 
Na zijn studies in Bologna kwam hij begin jaren vijftig definitief in Rome terecht, samen met zijn moeder. Zijn vader, een officier in het fascistische leger, was op dat moment al overleden. Zijn jongere broer was als partizaan tijdens de oorlog gesneuveld. Moeder en zoon konden aanvankelijk de eindjes moeilijk aan elkaar knopen. Ze woonden in een verpauperde buitenwijk van Rome, onderwerp van zijn spraakmakende novelle Ragazzi di vita (1955), en later van de film Accattone. Voor zijn novelle kreeg hij behalve literaire lof ook kritiek vanwege het obscene karakter van het betreffende werk.

Nadat hij eind jaren vijftig al enige schreden had gezet op het gebied van de film, debuteerde hij 1961 met zijn eerste eigen, hierboven reeds vermelde, film Accattone.

Bekend filmregisseur 
Pasolini kreeg het eerst bekendheid met zijn opmerkelijke film Il Vangelo secondo Matteo (Het evangelie volgens Matteüs) (1964) die zelfs vanuit de Kerk werd geprezen. Vanuit zijn sociale bewogenheid groeide zijn kritiek op de gangbare christelijke opvattingen.

Zijn films schiepen verwarring en waren omstreden, niet het minst vanwege bepaalde obsceniteiten. De bekendste uit zijn laatste jaren waren:
 Edipo re (1967, over Oedipus)
 Teorema (1968)
 Medea (1969, over Medea)
 Il Decameron (1971) (over de Decamerone van Boccaccio)
 Salò o le 120 giornate di Sodoma (Salò of de 120 dagen van Sodom) (1975, naar de roman van de Markies de Sade in combinatie met de Republiek van Salò). Salò o le 120 giornate di Sodoma werd tevens in diverse landen verbannen.

Moord 
Op 2 november 1975, de Dag van de Doden in het Rooms-katholieke geloof, werd Pasolini vermoord aangetroffen op een strand in Ostia (bij Rome). De moord was gruwelijk, zijn hart was uit elkaar gespat, zijn gezicht verscheurd en hij was diverse malen met een auto overreden. De echte omstandigheden van zijn moord zijn onbekend, maar een zeventienjarige schandknaap, Giuseppe Pelosi, werd veroordeeld voor de moord. Het is wel mogelijk dat Pasolini om politieke redenen zou zijn vermoord. Op 7 mei 2005 verklaarde Pelosi, die zijn straf inmiddels had uitgezeten, in een interview voor het eerst dat er anderen medeverantwoordelijk voor de moord waren en trok hij zijn bekentenis in, maar hij noemde geen naam- en toenaam. Naar aanleiding hiervan heropende de politie de zaak, maar de rechtbank besliste dat er onvoldoende nieuwe feiten waren om het onderzoek voort te zetten. In 2009 werd bekend dat de zaak opnieuw heropend zou worden, wat in 2010 ook daadwerkelijk gebeurde. In maart 2015 sloot de rechtbank echter het dossier opnieuw, omdat er in haar ogen wederom geen nieuwe belastende feiten aan het licht waren gekomen. Weliswaar waren er DNA-sporen van ten minste vijf mannen op Pasolini's kleding gevonden, maar die konden niet naar bepaalde personen worden herleid en evenmin was met zekerheid vast te stellen op welke tijdstippen de sporen waren nagelaten. In 2014 maakte de Amerikaanse regisseur Abel Ferrara een biografische film over Pasolini met Willem Dafoe in de hoofdrol. Giuseppe Pelosi overleed 20 juli 2017 in een ziekenhuis in Rome aan longkanker.

In het Nederlands vertaalde poëzie van Pasolini 

 In de vorm van een roos. Gedichten, keuze, vertaling en nawoord Karel van Eerd, Meulenhoff, Amsterdam, 1987 (bloemlezing uit de bundels Poesia in forma di rosa (1964) en Trasumanar e organizzar (1971)).
 De as van Gramsci. Gedichten, keuze, vertaling en nawoord Karel van Eerd, Meulenhoff, Amsterdam, 1989 (bloemlezing uit de bundels Le Ceneri di Gramsci (1957) en La religione del mio tempo (1961)).De as van Gramsci, vertaald, ingeleid en van aantekeningen voorzien door Luc Devoldere, met foto's van Malou Swinnen, Uitgeverij P, Leuven, 2012 (bevat enkel het titelgedicht van Le Ceneri di Gramsci).
 Vaarwel en beste wensen. Poëzie en polemieken, vertaald, samengesteld en ingeleid door Piet Joostens, Uitgeverij Polis, Antwerpen, 2016 (bloemlezing uit de bundels La meglio gioventù (1954), Le Ceneri di Gramsci, La religione del mio tempo, Poesia in forma di rosa, Trasumanar e organizzar en La nuova gioventù (1975); aangevuld met vertalingen van de voornaamste maatschappijkritische artikelen uit Scritti corsari en Lettere luterane en een vertaling van het laatste interview van Pasolini, afgenomen aan de vooravond van zijn dood.
 De nachtegaal van de Katholieke Kerk, keuze en vertaling van Yolanda Bloemen en nawoord van Floris Meens, Huis Clos, Rimburg, 2017 (bloemlezing uit L' Usignolo della Chiesa Cattolica (1958)).

In het Nederlands vertaalde romans van Pasolini 

 Una vita violenta (1959) – Een fel bewogen leven, vert. Jenny Witstijn, De Boekerij, Baarn, 1960; tweede vertaling als Meedogenloos bestaan, vert. Graziella Rais, Meulenhoff, Amsterdam, 1992.
 Teorema (1968)  – Theorema, vert. Yvonne Scholten, Bruna, Utrecht; tweede vertaling door Graziella Rais, Meulenhoff, Amsterdam, 1988.
 Atti impuri & Amado mio (postuum, 1982) – Daden van onkuisheid & Amado mio, vert. Marguerite Seton en Thomas Graftdijk, De Arbeiderspers, Amsterdam, 1984.
 Ragazzi di vita (1955) – Jongens uit het leven, vert. Henny Vlot, Meulenhoff, Amsterdam, 1992.
 Petrolio (postuum, 2005) – Olie, vert. Henny Vlot, Meulenhoff, Amsterdam, 1995.
 Een nacht op de tram (novelle), vert. Henny Vlot, Meulenhoff, Amsterdam, 1995.
 Il sogno di una cosa (1962) – Van een ding dromen, vert. Jan Pieter van der Sterre, Sea Urchin Editions, Rotterdam, 2006.

Overige Nederlands vertaalde werken van Pasolini 

 "Cinema", in empirismo eretico – De ketterse ervaring, vert. Wilfred Oranje, Het Wereldvenster, Bussum, 1981.
 Affabulazione – De koningsmoord & Orgie, vert. Dolf Verspoor, Meulenhoff, Amsterdam, 1986.
 L'odore dell 'India – De geur van India, vert. Patty Krone en Yond Boeke, Het Wereldvenster, Houten, 1991.

Stripverhaal 
Van Teorema verscheen in 1992 een Franstalige verstripping van Edmond Baudoin.

Filmografie 
 1961 · Accattone
 1962 · Mamma Roma
 1963 · Ro.Go.Pa.G., segment: La ricotta
 1963 · La rabbia
 1964 · Il vangelo secondo Matteo
 1964 · Sopralluoghi in Palestina per Il Vangelo secondo Matteo
 1964 · Comizi d'amore
 1966 · Uccellacci e uccellini
 1967 · Edipo re
 1967 · Le streghe, segment: La Terra vista dalla Luna
 1968 · Capriccio all'Italiana, segment: Che cosa sono le nuvole?
 1968 · Teorema
 1969 · Appunti per un film sull'India
 1969 · Amore e rabbia, segment: La sequenza del fiore di carta
 1969 · Porcile
 1969 · Medea
 1970 · Appunti per un romanzo dell'immondizia
 1971 · Il Decameron
 1971 · Le mura di Sana'a
 1972 · 12 Dicembre 1972
 1972 · I racconti di Canterbury
 1974 · Il fiore delle Mille e una notte
 1975 · Pasolini e la forma della città
 1975 · Appunti per un'Orestiade Africana
 1975 · Salò o le 120 giornate di Sodoma

Externe link 
 

Italiaans communist
Italiaans dichter
Italiaans filmregisseur
Italiaans schrijver
Italiaans scenarioschrijver
Vermoord persoon
Italiaans atheïst