Województwo lubuskie

Województwo lubuskie – województwo w zachodniej Polsce, utworzone w 1999 roku – w wyniku reformy administracyjnej – z większości terytoriów dawnych województw: gorzowskiego i zielonogórskiego oraz niewielkiej części leszczyńskiego, a funkcjonujące od 1 stycznia 1999. Siedzibą wojewody jest Gorzów Wielkopolski, zaś władz samorządu województwa – Zielona Góra.

Od północy graniczy z woj. zachodniopomorskim, od wschodu – z woj. wielkopolskim, od południa – z woj. dolnośląskim, a od zachodu – z Niemcami. Według danych na 31 grudnia 2018, obejmuje obszar o powierzchni 13 987,93 km², a jego populacja wynosi poniżej 1 mln mieszkańców według danych z 30 czerwca 2020 (co czyni je drugim po województwie opolskim najmniej liczebnym województwem w Polsce). Posiada największą lesistość w kraju.

Nazwa województwa wywodzi się od krainy historycznej – ziemi lubuskiej. W skład województwa wchodzą ziemie czterech krain historycznych – ziemi lubuskiej, Dolnego Śląska, Wielkopolski i Łużyc Dolnych. Pomimo nazwy nie zawiera Lubusza, znajdującego się na terytorium Niemiec.

Historia

1945–1998 
6 lipca 1950, w wyniku reformy administracyjnej, z zachodniej części województwa poznańskiego i fragmentu województwa wrocławskiego utworzono województwo zielonogórskie, pokrywające się w przybliżeniu z granicami obecnego woj. lubuskiego (w jego skład weszły historyczne ziemie Dolnego Śląska, Dolnych Łużyc, zachodniej Wielkopolski i wschodniej części ziemi lubuskiej). Reforma administracyjna z 1975 doprowadziła do podziału dawnego województwa zielonogórskiego na województwo gorzowskie i nowe województwo zielonogórskie, które istniały do 31 grudnia 1998.

Reforma z 1998 
Według pierwotnego projektu reformy prof. Kuleszy dawne województwa gorzowskie i zielonogórskie miały zostać podzielone między województwo zachodniopomorskie (Gorzów Wlkp.), dolnośląskie (Zielona Góra) oraz wielkopolskie. Spotkało się to ze sprzeciwem ze strony dotychczasowych władz regionalnych, które w reakcji zaczęły opracowywać dokumenty uzasadniające dalsze istnienie województwa gorzowskiego oraz zielonogórskiego, przy czym w przypadku Zielonej Góry zadaniem tym zajął się tzw. zespół ds. argumentów, powołany przez wojewodę Mariana Miłka, natomiast w Gorzowie Wielkopolskim obroną koncepcji 25 województw z gorzowskim włącznie zajmowało się Gorzowskie Stowarzyszenie Regionalne.

10 lutego 1998 roku doszło do spotkania 17 przedstawicieli województwa gorzowskiego i 14 reprezentantów województwa zielonogórskiego w międzyrzeckim ratuszu, mającego na celu omówienie możliwej współpracy między obiema stronami w zakresie obrony swoich jednostek. W toku zebrania zaczęto przedyskutowywać kształt przyszłego wspólnego województwa, chociaż większość przedstawicieli strony gorzowskiej preferowała wizję posiadania osobnego województwa gorzowskiego (w przypadku zielonogórzan panowała jednomyślność odnośnie powołania wspólnego województwa). Na tym też spotkaniu po raz pierwszy zaproponowano podział kompetencji, polegający na umiejscowieniu urzędu wojewódzkiego w Gorzowie, a sejmiku z urzędem marszałkowskim w Zielonej Górze.

4 marca 1998 (według innych źródeł 25 lutego 1998 roku) powołane do życia zostało Stowarzyszenie na rzecz Promocji i Powołania Województwa Lubuskiego, którego celem również było przekonanie władz warszawskich co do idei powołania samodzielnego województwa w środkowo-zachodniej Polsce, a także promowanie wydarzeń, do jakich dochodzi w regionie. Organizacja ta liczyła 167 członków, a jej prezesem została Stanisława Czereda.

Drugim kluczowym zebraniem lokalnych polityków było spotkanie 18 regionalnych parlamentarzystów w Paradyżu (dzisiejszym Gościkowie), które zwieńczone zostało podpisaniem 13 marca 1998 roku tzw. ugody paradyskiej, zwanej też porozumieniem paradyskim lub ugodą zielonogórsko-gorzowską. Ugoda ta była ponadpartyjnym wyrazem poparcia dla idei powstania województwa lubuskiego, opartym o takie argumenty jak potencjał gospodarczy regionu, jego infrastrukturalna spójność, poczucie tożsamości regionalnej oraz zdolność obydwu przyszłych stolic województwa do podziału zadań i wzajemnej współpracy.

31 maja 1998 roku, w reakcji na nagłe oświadczenie sejmowych komisji administracji i samorządu terytorialnego o pozostaniu przy koncepcji utworzenia wyłącznie 12 województw, Stowarzyszenie na rzecz Promocji i Powołania Województwa Lubuskiego, z pomocą swoich członków oraz chętnej młodzieży, zorganizowało blokadę międzynarodowej drogi Poznań-Świecko, przejścia granicznego Gubin-Guben oraz drogi pod Świebodzinem. W trakcie protestu demonstranci mieli ze sobą transparenty z takimi hasłami jak „Rząd dzieli nas jak koloniści Afrykę”, „Unia Wolności za bardzo się gości”, „AWS anty-Lubuski jest”, „Pytamy Buzka, gdzie Ziemia Lubuska?” czy „Ziemia Lubuska pozdrawia premiera Buzka”. Dodatkowo do 2 czerwca udało się zebrać od 110 do 120 tysięcy podpisów pod projektem ustawy obywatelskiej Stowarzyszenia, będącym dowodem na masowość poparcia dla powołania województwa (był to pierwszy dokument obywatelski w III RP, któremu udało się przekroczyć wymagany próg 100 tysięcy podpisów).

Ostatecznie rząd okazał się niezdolny do przeprowadzenia swego projektu (w wyniku zawetowania ustawy przez prezydenta) i konieczne stało się utworzenie kolejnych województw, w tym lubuskiego. Jego nazwa pochodzi od historycznej miejscowości Lubusz (obecnie: Lebus w Niemczech), będącej administracyjnym i kulturalnym centrum ziemi lubuskiej w średniowieczu, w tym siedzibą diecezji lubuskiej. Sami Niemcy zaś nazywają ziemię lubuską Lebuser Land lub Neumark (Nowa Marchia), albo rzadziej Ostbrandenburg (Wschodnia Brandenburgia).

20 listopada 1998 roku pierwszy marszałek województwa lubuskiego, Andrzej Bocheński, otrzymał w Pałacu Belwederskim akt założycielski województwa lubuskiego z rąk prezydenta Kwaśniewskiego, podpisany tego samego dnia.

Geografia 

Według danych z 1 stycznia 2017 powierzchnia województwa wynosiła 13 987,93 km², co stanowi 4,5% powierzchni Polski.

Lesistość województwa wynosi ponad 49%. Według danych z 31 grudnia 2021 w woj. lubuskim lasy obejmowały powierzchnię 690,2 tys. ha, co stanowiło 49,3% jego powierzchni. Najwyższym wskaźnikiem lesistości charakteryzowały się powiaty: krośnieński (60,2%), sulęciński (55,5%) oraz żarski (54,0%), natomiast najniższym: miasto Gorzów Wlkp. (4,4%) oraz powiaty: nowosolski (39,2%) i wschowski (39,3%). 4,6 tys. ha lasów znajdowało się w obrębie parków narodowych.

Położenie administracyjne 
Województwo jest położone w zachodniej Polsce i graniczy z:
  Niemcami (z krajami związkowymi  Brandenburgią i  Saksonią) na długości 195,6 km na zachodzie
oraz z województwami:
  dolnośląskim – na długości 224,4 km na południu
  wielkopolskim – na długości 278,3 km na wschodzie
  zachodniopomorskim – na długości 206,2 km na północy

Położenie fizycznogeograficzne 
Charakterystyczny dla krajobrazu województwa jest układ naprzemianległych obniżeń pradolin i pasów wysoczyznowych wytworzony w wyniku ostatniego zlodowacenia. Jego zasięg wyznacza linia biegnąca przez Gubin, Lubsko, Zieloną Górę i Sławę. Obszary położone na południe od tej linii zostały ukształtowane podczas zlodowacenia środkowoeuropejskiego, które spowodowało dość dużą różnorodność krajobrazu.
Na północy Kotlina Gorzowska graniczy z Równiną Gorzowską, Pojezierzem Dobiegniewskiem, Równiną Drawską, Pojezierzem Wałeckim, od południa z Pojezierzem: Łagowskim i Poznańskim, od wschodu z Pojezierzem Chodzieskim, a na zachodzie łączy się z Kotliną Freienwaldzką. Długość Kotliny Gorzowskiej wynosi 120 km, szerokość do 35 km, powierzchnia obejmuje 3740 km².
W jej skład wchodzą 4 subregiony:
 Dolina Dolnej Noteci,
 Obornicka Dolina Warty,
 Dolina Dolnej Warty,
 Międzyrzecze Warty i Noteci.

Topografia 
W wymiarze północ-południe województwo rozciąga się na długości 195 km, to jest 1°45′38″. W wymiarze wschód-zachód rozpiętość województwa wynosi 128 km, co w mierze kątowej daje 1°52′57″.

Współrzędne geograficzne skrajnych punktów:
 północny: 53°07′26″ szer. geogr. N – pn. narożnik działki ewidencyjnej nr 352 (powiat strzelecko-drezdenecki),
 południowy: 51°21′48″ szer. geogr. N – pd.-wsch. narożnik działki ewidencyjnej nr 259 (powiat żarski),
 zachodni: 14°32′03″ dług. geogr. E – łuk Odry pomiędzy słupkami granicznymi nr 499 a nr 500 (powiat słubicki),
 wschodni: 16°25′00″ dług. geogr. E – pd.-wsch. narożnik działki ewidencyjnej nr 116 (powiat wschowski).

Ukształtowanie powierzchni ma charakter wybitnie nizinny.

Najwyższym punktem jest wierzchołek Gołębiej (pot. Góry Żarskiej) – 226,9 m n.p.m. w pasie Wzniesień Żarskich. Niewiele niższy jest położony w okolicach Łagowa Lubuskiego Bukowiec – 225,4 m n.p.m.

Największe jeziora położone w województwie to Jezioro Sławskie, Osiek, Niesłysz, Ostrowite, Jezioro Lubikowskie oraz Lubniewsko.

Podział administracyjny 

Województwo lubuskie jest podzielone na 12 powiatów i 2 miasta na prawach powiatu. Na jego terenie funkcjonują 82 gminy: 9 gmin miejskich (w tym dwie tożsame z miastami na prawach powiatu), 34 gminy miejsko-wiejskie i 39 gmin wiejskich. W czterech przypadkach (Gubin, Nowa Sól, Żagań, Żary) istnieją zarówno gminy miejskie: GM Gubin, GM Nowa Sól, GM Żagań, GM Żary, jak i wiejskie (obwarzankowe): GW Gubin, GW Nowa Sól, GW Żagań, GW Żary. W województwie lubuskim są 43 miejscowości, posiadające status miasta (nadane prawa miejskie).

Największym powiatem województwa jest powiat żarski, którego powierzchnia wynosi 1392,78 km², a najmniejszym powiat wschowski 624,20 km². Największą gminą województwa jest gmina Drezdenko 399,91 km², a najmniejszą gmina miejska Łęknica 16,43 km².

Wyłączając miasta na prawie powiatu (Gorzów Wielkopolski, Zielona Góra) według danych z 30 czerwca 2020 powiatem o największej liczbie mieszkańców jest powiat żarski – 95,8 tys. osób, a powiatem o najmniejszej liczbie mieszkańców jest powiat sulęciński – 35,1 tys. osób. Wyłączając miasta na prawach powiatu, gminą o największej liczbie mieszkańców jest gmina miejska Nowa Sól – 38,6 tys. osób, a gminą o najmniejszej liczbie mieszkańców jest gmina Wymiarki – 2 288 osób.

Demografia 
Według danych z 30 czerwca 2022 województwo liczyło 982 655 mieszkańców

Piramida wieku mieszkańców woj. lubuskiego w 2014 roku:

Religia

Administracja i polityka

Samorząd województwa 
Organem stanowiącym samorządu jest Sejmik Województwa Lubuskiego, składający się z 30 radnych. Siedzibą sejmiku województwa jest Zielona Góra. Sejmik wybiera organ wykonawczy samorządu, którym jest zarząd województwa, składający się z 5 członków, z przewodniczącym mu marszałkiem.

Marszałkowie Województwa Lubuskiego:
 Andrzej Bocheński – od 1 stycznia 1999 do 1 grudnia 2006
 Krzysztof Józef Szymański – od 1 grudnia 2006 do 21 sierpnia 2008
 Marcin Jabłoński – od 21 sierpnia 2008 do 29 listopada 2010
 Elżbieta Polak – od 29 listopada 2010

Administracja rządowa 

Przedstawicielem Rady Ministrów, będącym terytorialnym organem administracji rządowej jest Wojewoda Lubuski, powoływany przez Prezesa Rady Ministrów. Siedzibą wojewody jest Gorzów Wielkopolski, gdzie znajduje się Lubuski Urząd Wojewódzki w Gorzowie Wielkopolskim. W ramach urzędu działa także delegatura Zielonej Górze.

Wojewodowie Lubuscy:
 Jan Majchrowski – od 1999 do 2000
 Stanisław Iwan – od 2000 do 2001
 Andrzej Korski – od 2001 do 2004
 Janusz Gramza – od 2004 do 2006
 Marek Ast – 2006
 Wojciech Perczak – od 2006 do 2007
 Helena Hatka – od 2007 do 2011
 Marcin Jabłoński – od 2011 do 2013
 Jerzy Ostrouch – od 2013 do 2014
 Katarzyna Osos – od 2015 do 2015
 Władysław Dajczak – od 2015 do 2019, od 2020

Polityka 
Mieszkańcy województwa wybierają łącznie 12 posłów na Sejm w jednym okręgu wyborczym nr 8. Mieszkańcy wybierają 3 senatorów w jednomandatowych okręgach wyborczych: nr 20, nr 21, nr 22.

Do Parlamentu Europejskiego są wybierani 4 posłowie z okręgu wyborczego nr 13, który obejmuje także województwo zachodniopomorskie.

Współpraca międzynarodowa 
Umowy, porozumienia i oświadczenia o współpracy:
 Brandenburgia (Niemcy) – od 12 stycznia 2000 r.
 Obwód pskowski (Rosja) – od 16 stycznia 2002 r.
 Obwód iwanofrankiwski (Ukraina) – od 16 września 2002 r.
 Abruzja (Włochy) – od 2 lipca 2003 r.
 Hajnan (Chiny) – od 24 lutego 2006 r.
 Kiszyniów (Mołdawia) – od 14 marca 2007 r.
 Obwód homelski (Białoruś) – od 7 grudnia 2007 r.
 Obwód sumski (Ukraina) – od 7 grudnia 2007 r.
 Kraj nitrzański (Słowacja) – od 17 kwietnia 2008 r.
 Departament Lot (Francja) – od 17 października 2008 r.
 Saksonia (Niemcy) – od 19 listopada 2008 r.
 Obwód wołogodzki (Rosja) – od 2 czerwca 2011 r.

Gospodarka 
W 2012 r. produkt krajowy brutto województwa lubuskiego wynosił 35,7 mld zł, co stanowiło 2,2% PKB Polski. Produkt krajowy brutto na 1 mieszkańca wynosił 33,9 tys. zł (83,1% średniej krajowej), co plasowało lubuskie na 9. miejscu względem innych województw.

W 2010 r. produkcja sprzedana przemysłu w woj. lubuskim wynosiła 24,6 mld zł, co stanowiło 2,5% produkcji przemysłu Polski. Sprzedaż produkcji budowlano-montażowej w lubuskim wynosiła 3,1 mld zł, co stanowiło 2,0% tej sprzedaży Polski.

Przeciętne miesięczne wynagrodzenie mieszkańca woj. lubuskiego w 3. kwartale 2011 r. wynosiło 3140,74 zł, co lokowało je na 14. miejscu względem wszystkich województw.

W końcu marca 2012 liczba zarejestrowanych bezrobotnych w województwie obejmowała ok. 63,8 tys. mieszkańców, co stanowi stopę bezrobocia na poziomie 16,3% do aktywnych zawodowo.

Według danych z 2011 r. 3,2% mieszkańców w gospodarstwach domowych woj. lubuskiego miało wydatki poniżej granicy ubóstwa skrajnego (tzn. znajdowało się poniżej minimum egzystencji).

Miasta 

W województwie lubuskim są 43 miasta, w tym 2 miasta na prawach powiatu. Pogrubiono nazwy miast powiatowych, a dodatkowo kursywą zapisano nazwy miast na prawach powiatu.

Ośrodki akademickie

Gorzów Wielkopolski 
 Akademia im. Jakuba z Paradyża w Gorzowie Wielkopolskim
 AWF w Poznaniu – Zamiejscowy Wydział Kultury Fizycznej w Gorzowie Wielkopolskim
 Wyższa Szkoła Biznesu w Gorzowie Wielkopolskim
 Wyższa Szkoła Zawodowa w Gorzowie Wielkopolskim (przeniesiona z Kostrzyna nad Odrą, pierwotnie założona w Kamieniu Małym)
 Uniwersytet Zielonogórski – Collegium Medicum – Instytut Nauk Medycznych
 Katedra Hematologii – Klinika Hematologii UZ w Gorzowie Wielkopolskim (na bazie Wielospecjalistycznego Szpitala Wojewódzkiego)
 Katedra Medycyny Nuklearnej – Kliniczny Zakład Medycyny Nuklearnej UZ w Gorzowie Wielkopolskim (na bazie Wielospecjalistycznego Szpitala Wojewódzkiego)
 Wydział Teologiczny Uniwersytetu Szczecińskiego
 Zielonogórsko-Gorzowskie Wyższe Seminarium Duchowne w Gościkowie-Paradyżu z siedzibą w Gorzowie Wlkp.
 Instytut Studiów Wyższych w Gorzowie Wlkp.

Słubice 
 Collegium Polonicum w Słubicach

Sulechów 
 Filia Uniwersytetu Zielonogórskiego w Zielonej Górze

Zielona Góra 
 Uniwersytet Zielonogórski
 Papieski Wydział Teologiczny we Wrocławiu – Instytut Filozoficzno-Teologiczny im. Edyty Stein w Zielonej Górze
 Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu – Zamiejscowy Ośrodek Dydaktyczny w Zielonej Górze

Żary 
 Łużycka Wyższa Szkoła Humanistyczna w Żarach

Pozostałe 
 Wyższe Seminarium Duchowne Diecezji Zielonogórsko-Gorzowskiej w Gościkowie-Paradyżu (w ramach Wydziału Teologicznego Uniwersytetu Szczecińskiego)

Bezpieczeństwo publiczne 
W województwie lubuskim działa centrum powiadamiania ratunkowego, które znajduje się w Gorzowie Wielkopolskim i które obsługuje zgłoszenia alarmowe kierowane do numerów alarmowych 112, 997.

Obsługą zgłoszeń alarmowych kierowanych do numeru 999 z terenu województwa lubuskiego zajmuje się Dyspozytornia Medyczna, która znajduje się w Gorzowie Wielkopolskim.

Obsługą zgłoszeń alarmowych kierowanych do numeru 998 zajmuje się Państwowa Straż Pożarna.

Ochrona przyrody

Parki narodowe 
 Drawieński Park Narodowy
 Park Narodowy Ujście Warty

Parki krajobrazowe 
 Gorzowski Park Krajobrazowy
 Gryżyński Park Krajobrazowy
 Krzesiński Park Krajobrazowy
 Łagowsko-Sulęciński Park Krajobrazowy
 Park Krajobrazowy Łuk Mużakowa
 Park Krajobrazowy Ujście Warty
 Przemęcki Park Krajobrazowy
 Pszczewski Park Krajobrazowy

Obszary Chronionego Krajobrazu 
W granicach województwa w 2019 roku wyznaczonych było 38 obszarów chronionego krajobrazu, gdzie ochroną objęto 416850 ha. Najwięcej tego typu form znajduje się w dolinach rzecznych.

Rezerwaty przyrody 
Według stanu na 2019 w województwie występowało 67 rezerwatów przyrody. Najstarszy Bukowa Góra powołano w 1954 roku.

Pomniki przyrody 
W 2019 r. na obszarze województwa znajdowało się 1397 pomników przyrody. Wśród nich najliczniejszą grupę stanowiły pojedyncze drzewa (1091), grupy drzew (208), głazy narzutowe (39), aleje przydrożne (22) i 39 innych obiektów. Do najbardziej rozpoznawalnych należą: Dąb Chrobry, Wiąz Wiedźmin, Sosna Waligóra, Sosna Rzepicha, głaz Flins.

Stanowiska dokumentacyjne, Użytki ekologiczne, Zespoły przyrodniczo-krajobrazowe 
W 2019 r. w granicach województwa znajdowały się 2 stanowiska dokumentacyjne, 407 użytków ekologicznych oraz 16 zespołów przyrodniczo-krajobrazowych.

Zobacz też 
 Bory Dolnośląskie
 Pojezierze Lubuskie
 Wał Zielonogórski

Transport

Transport drogowy 
Według danych na dzień 31 grudnia 2015, na terenie województwa lubuskiego było 14 975,7 km dróg publicznych, w tym: 906,2 km dróg krajowych (z czego 89,2 km autostrad i 142,4  km dróg ekspresowych), 1 604,9 km dróg wojewódzkich, 4 151,5 km powiatowych i 8 313,1 km gminnych.

 Wykaz dróg wojewódzkich w województwie lubuskim

 Drogowe i piesze mosty graniczne:
 Kostrzyn nad Odrą – Küstrin-Kietz – w ciągu drogi krajowej nr 22
 Słubice – Frankfurt nad Odrą – w ciągu drogi krajowej nr 29
 Słubice/Świecko – Frankfurt nad Odrą – w ciągu autostrady A2
 Gubin – Guben – w ciągu drogi wojewódzkiej nr 138
 Gubinek – Guben – w ciągu drogi krajowej nr 32
 Zasieki – Forst – w ciągu drogi wojewódzkiej nr 289
 Olszyna – Forst – w ciągu drogi krajowej nr 18
 Łęknica – Bad Muskau – w ciągu drogi krajowej nr 12
 Łęknica – Bad Muskau (Park Mużakowski) (most pieszy i rowerowy)
 Przewóz – Podrosche – w ciągu drogi krajowej nr 27

Transport kolejowy 
 linie kolejowe (czynne):
 Berlin – Frankfurt nad Odrą – Słubice – Rzepin – Świebodzin – Zbąszynek – Poznań Gł.
 Szczecin Gł. – Kostrzyn nad Odrą – Zielona Góra
 Zielona Góra – Wrocław Gł.
 Szczecin Gł. – Dobiegniew – Krzyż – Poznań Gł.
 Cottbus (Chociebuż) – Wrocław Gł.
 Berlin – Kostrzyn nad Odrą – Gorzów Wielkopolski – Krzyż – Piła Gł.
 Gubin – Czerwieńsk
 Zielona Góra – Zbąszynek
 Zielona Góra – Żary – Węgliniec
 Żagań – Lubsko (tylko linia towarowa)
 Gorzów Wielkopolski – Zbąszynek
 Żagań – Głogów – Leszno – Ostrów Wlkp. – Łódź Kaliska (Niegosławice – Głogów tylko linia towarowa)
 Kolejowe mosty graniczne:
 Kostrzyn nad Odrą – Küstrin-Kietz
 Słubice – Frankfurt nad Odrą
 Gubin – Guben
 Zasieki – Forst

Tabor kolejowy 
Województwo lubuskie jest właścicielem 23 pojazdów, z których większość stanowi 20 spalinowych zespołów trakcyjnych oraz autobusy szynowe i trzy elektryczne zespoły trakcyjne ED78 wyprodukowanych przez Newag. Wszystkie składy będące własnością urzędu marszałkowskiego są obsługiwane przez państwowego przewoźnika Polregio.

Transport wodny śródlądowy 
 drogi wodne:
 Odra
 Warta
 Noteć
 Nysa Łużycka (od Gubina w dół rzeki)
 Kanał Odra-Sprewa
 porty i ważniejsze przystanie śródlądowe:
 Bytom Odrzański
 Cigacice
 Drezdenko
 Gorzów Wlkp
 Górzyca
 Kostrzyn nad Odrą
 Krosno Odrzańskie
 Miłów
 Nowa Sól
 Santok
 Słubice
 Urad
 przeprawy promowe
 Milsko przez Odrę w ciągu drogi wojewódzkiej nr 282
 Pomorsko przez Odrę w ciągu drogi wojewódzkiej nr 281
 Brody przez Odrę w ciągu drogi wojewódzkiej nr 280
 Połęcko przez Odrę w ciągu drogi wojewódzkiej nr 138
 Górzyca przez Odrę (planowane)
 Oksza przez Wartę w ciągu drogi powiatowej
 Santok przez Wartę – sezonowo

Transport lotniczy 
 Port lotniczy Zielona Góra-Babimost
 Lotnisko Aeroklubu Ziemi Lubuskiej w Zielonej Górze-Przylepie
 Leśna baza lotnicza Lasów Państwowych w Lipkach Wielkich
 Lotnisko prywatne w Trzebiczu Nowym k. Drezdenka
  k. Gorzowa Wielkopolskiego
 Lotniska poradzieckie w Tomaszowie k. Żagania i Wiechlicach k. Szprotawy

Sport 

Najpopularniejszym sportem w województwie jest żużel reprezentowany przez dwa kluby – Stal Gorzów Wielkopolski i Falubaz Zielona Góra, mecze pomiędzy tymi zespołami nazywane są Derbami Ziemi Lubuskiej. Popularnym sportem na terenie województwa jest piłka nożna – reprezentowana przez m.in. Stilon Gorzów Wielkopolski, Lechię Zielona Góra, Wartę Gorzów Wielkopolski, Dozamet Nowa Sól, Polonię Słubice, Promień Żary czy Czarnych Żagań. Dużą popularnością cieszy się również koszykówka – w Zielonej Górze męski zespół Zastalu, natomiast w Gorzowie Wielkopolskim żeński zespół AZS AJP i męski zespół Kangoo Basket. Koszykarskie zespoły istnieją również w innych miastach. W lubuskim istnieją także kluby siatkarskie m.in. Olimpia Sulęcin, Orzeł Międzyrzecz czy Orion Sulechów, piłki wodnej – GKPW-59 Gorzów Wielkopolski i Alfa Gorzów Wielkopolski, tenisa stołowego – ZKS Drzonków-Zielona Góra i Gorzovia Gorzów Wielkopolski. Poza tym istnieją kluby: piłki ręcznej, kajakarskie, wioślarskie, pływackie, lekkoatletyczne, sztuk walki, akrobatyki sportowej, tenisa, futbolu amerykańskiego, rugby, unihokeja, kolarskie, łucznicze, strzeleckie, szachowe, jeździeckie, golfowe, speedrowerowe, miniżużla i aeroklub.

Media 
Największe media o zasięgu regionalnym:
 TVP3 Gorzów Wielkopolski – siedziba w Gorzowie Wielkopolskim oraz redakcja zamiejscowa w Zielonej Górze
 Radio Zachód – siedziba w Zielonej Górze oraz redakcja zamiejscowa w Gorzowie Wielkopolskim
 Gazeta Lubuska – siedziba w Zielonej Górze oraz redakcja zamiejscowa w Gorzowie Wielkopolskim
 Gazeta Wyborcza – oddziały w Zielonej Górze i w Gorzowie Wielkopolskim

Zobacz też 
 Ziemia lubuska
 Diecezja zielonogórsko-gorzowska
 Tramwaje w Gorzowie Wielkopolskim
 polskie tablice rejestracyjne (wikisource)

Uwagi

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 
 Lubuski Urząd Wojewódzki w Gorzowie Wielkopolskim