alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Muzyka filmowa

Muzyka filmowa – jeden z gatunków muzyki. Komponowana specjalnie na potrzeby dzieła filmowego, dla jego ilustracji.

Muzyka filmowa może być ilustracją, albo też kontrapunktem obrazu – czyli warstwą dopełniającą, charakteryzującą postaci, nastrój, przeżycia psychiczne bohaterów. Po raz pierwszy o muzyce filmowej można było mówić w erze kina niemego, ale od tamtych czasów muzyka filmowa przeszła znaczną ewolucję.

W czasach filmu niemego ilustracja muzyczna obrazu była wykonywana na żywo, w czasie seansu. Zazwyczaj były to utwory odgrywane na pianinie przez tapera, a w bogatszych kinach przez kameralne zespoły, a nawet duże orkiestry, jak np. The London Symphony Orchestra. Muzykę do takich orkiestrowych wykonań pisali na zamówienie realizatorów kompozytorzy, nierzadko uznani, jak Siergiej Prokofjew i Dmitrij Szostakowicz. Taperzy natomiast najczęściej wykorzystywali utwory już istniejące, dobierane do dramaturgii filmu, w czym pomagały im wydawnictwa nutowe będące katalogami motywów uważanych za specjalnie nadające się do scen pogoni, kłamstwa, wyznań miłosnych, tęsknoty itd. Sytuacji tej położył kres film dźwiękowy.

Współczesna muzyka filmowa to w większości odmiana muzyki współczesnej oraz muzyki z epoki klasycyzmu i epoki romantycznej, główny nurt dzisiejszej muzyki filmowej opiera się na trendach powstałych na przełomie XIX i XX wieku w Rosji, Francji, Wielkiej Brytanii i Stanach Zjednoczonych.

We współczesnej muzyce filmowej dąży się do jak najściślejszego oddania świata przedstawianego w filmie, stąd wiele zapożyczeń i stylizacji, zgodnych z opowiadaną historią, z jej miejscem i czasem. Muzyka do filmu o amerykańskim południu będzie zawierała stylizację na muzykę charakterystyczną dla kultury osób czarnoskórych, elementy gospel, zaś film o irlandzkim powstaniu – elementy folkloru irlandzkiego. Michael Kamen, tworząc muzykę do filmów kostiumowych, czerpał z barokowej tradycji, stylizując się na J.S. Bacha i G.F. Händla. Basil Poledouris używał w filmie zimnowojennym motywów rosyjskich pieśni wojskowych, a John Williams w filmie o buncie niewolników afrykańskich rekonstruuje motywy muzyki afrykańskiej.

Zobacz też 
muzyka fikcyjna
 ścieżka dźwiękowa

Linki zewnętrzne 
 Filmmusic.pl – portal dotyczący muzyki filmowej
 MuzykaFilmowa.pl – polski portal o muzyce filmowej
 Soundtracks.pl – polski portal poświęcony muzyce filmowej
Metryka książki

Metryka książki – informacje dotyczące wydawniczych i technicznych aspektów wydania książki, leżące na czwartej stronie (czyli na kolumnie redakcyjnej) tzw. czwórki tytułowej, czyli pierwszych czterech stron książki. Strona ta składa się z dwóch części: na górze jest metryka wydawnicza, a na dole metryka drukarska. W wydawnictwach bibliofilskich, oraz o najwyższym poziomie edytorskim, spotykana jest również metryka typograficzna.

Metryka wydawnicza 
 ISBN (międzynarodowy znormalizowany numer książki)
 tytuł, autor (lub autorzy w pracy zbiorowej)
 nazwa wydawcy (także adres, inne kontakty)
 nazwa serii wydawniczej
 w przypadku tłumaczenia – tytuł oryginału, jego autor i wydawca, nazwisko tłumacza
 prawa autorskie, wydawnicze i inne, informacja o znakach zastrzeżonych, towarowych, handlowych...
 nazwiska autorów zawartości ilustracyjnej książki: grafików, projektantów okładki, ilustratorów, fotografików, wykonawców rysunków technicznych etc... (ew. z wyszczególnieniem stron, lub numerów ilustracji)
 informacje o wykorzystanych fragmentach innych prac
 nazwiska osób współuczestniczących w przygotowaniu książki: redaktorów wydania (ew. redaktorów serii), redaktorów naukowych, merytorycznych, technicznych, typografów, recenzentów, opiniodawców, korekty etc...
 informacje dla biblioteki, np. tytuł skrócony, streszczenie, charakterystyka treści, przeznaczenie, zalecana grupa czytelników
 zezwolenia, np. instytucji kościelnej (tzw. imprimatur), Ministerstwa Edukacji etc...
 zastrzeżenia co do wykorzystania całości lub fragmentu książki

Metryka drukarska 
 nazwa instytucji wydawniczej
 numer, miejsce i rok wydania
 numer kolejnej publikacji wydanej przez daną instytucję wydawniczą
 wielkość nakładu
 objętość książki w arkuszach wydawniczych i arkuszach drukarskich
 papier – gatunek, format, gramatura papieru, ew. nazwa papierni
 daty przekazania maszynopisu do składu, podpisania książki do druku oraz zakończenia druku
 nazwa i adres drukarni oraz numer zamówienia
 kiedyś, gdy podawano cenę detaliczną książki, umieszczano ją również w metryce
w okresie istnienia w Polsce cenzury na końcu metryki umieszczano sygnaturę cenzora (por. zdjęcie).

Obecnie odchodzi się od stosowania metryki drukarskiej, a nieliczne niezbędne informacje są przenoszone do metryki wydawniczej.

Pierwowzorem metryki był kolofon, który w książkach rękopiśmiennych i pierwszych drukowanych był umieszczany na końcu dzieła. Dziś słowo to bywa również żargonowym określeniem metryki.

Budowa książki
Minchō

– jeden z najpopularniejszych stylów fontów japońskich. Odpowiada zachodnim fontom dwuelementowym (takim jak Times New Roman).

Zobacz też 
 Gothic

Przypisy 

Język japoński
Niełacińskie kroje pisma
Morfem

Morfem – najmniejsza grupa fonemów, która niesie ze sobą określone znaczenie i której nie można podzielić na mniejsze jednostki znaczeniowe. Jest elementarną jednostką morfologii, jednym z uniwersaliów językowych.

Morfemy mają często kilka postaci fonetycznych (wariantów) – tzw. allomorfów.

Klasyfikacja morfemów 
Przy klasyfikacji morfemów bierze się zazwyczaj pod uwagę dwa kryteria: funkcję oraz łączliwość. Funkcje morfemów są dwojakie – funkcja semantyczna oznacza odniesienie do zjawisk pozajęzykowych, do świata rzeczywistego, funkcja syntaktyczna zaś polega na sygnalizowaniu relacji wewnątrztekstowych (np. w zdaniu Idę szerokim chodnikiem morfem im sygnalizuje syntaktyczną podrzędność względem rzeczownika). Drugie z kryteriów podziału – łączliwość – dzieli morfemy na występujące samodzielnie (np. tu, dziś, tam) oraz związane (kot-, pies-).

Można wyróżnić trzy odrębne typy morfemów:
 morfemy leksykalne (rdzenne), samodzielne lub związane, obecne w każdym leksemie, o dominującej funkcji semantycznej, które odsyłają do świata pozajęzykowego, pełniąc funkcję referencjalną (np. kot-, pies-/ps-),
 morfemy słowotwórcze, niesamodzielne, o dominującej funkcji semantycznej, współtworzące leksemy pochodne, do tej grupy zaliczamy prefiksy (np. za- w zanieść), interfiksy (np. -o- w parowóz) oraz sufiksy (np. -ek w kotek),
 morfemy fleksyjne (gramatyczne), niesamodzielne, o dominującej funkcji syntaktycznej, tworzące konstrukcje regularne, sygnalizujące podrzędność syntaktyczną (np. -em w kotem sygnalizuje, że nastąpiła konotacja rzeczownika w narzędniku).
Istnieją też tzw. morfemy zerowe – nieprzedstawiające sobą żadnego dźwięku.

Przykład struktury morfemowej 
Robotnicy idą do fabryki
 morfem robot – oznaczający pracę;
 morfem nic – allomorf morfemu nik oznaczającego wykonawcę czynności;
 morfem y – mianownik liczby mnogiej rzeczowników rodzaju męskiego, wymusił on wybór formy nic zamiast nik;
 morfem id – oznaczający poruszanie się;
 morfem ą – trzecia osoba, liczba mnoga, czas teraźniejszy;
 morfem do – kierunek ruchu;
 morfem fabryk – fabryka;
 morfem i – dopełniacz liczby pojedynczej rzeczowników rodzaju żeńskiego.

Przykłady podziału wyrazów na morfemy 
1. dom, domek, domeczek

dom – ø : dom – ek – ø : dom – ecz- ek – ø
 (gdzie ø oznacza zero morfologiczne)
 morfemy leksykalne: dom
 morfemy słowotwórcze: -ek, -ecz
 morfemy fleksyjne: ø
 alternacja: k : č

2. głowa, główka

głow – a : głów – k – a
 morfemy leksykalne: głow, głów
 morfemy słowotwórcze: -k-
 morfemy fleksyjne: -a
 alternacja: o : ó

3. mózgu, móżdżek

mózg – u : móżdż – ek – ø
 morfemy leksykalne: mózg, móżdż
 morfemy słowotwórcze: -ek
 morfemy fleksyjne: -u, ø
 alternacja: g : dż

4. napisała

na – pis – a – ł – a
 morfemy leksykalne: pis
 morfemy słowotwórcze: na-
 morfemy fleksyjne: -a
 flektywy – przyrostek tematu czasu przeszłego: -a-
 morfem czasu przeszłego: -ł-

Zobacz też 

 fonem
 flektyw
 leksem
 wyraz

Bibliografia
Modelowanie (3D)

Modelowanie – proces tworzenia i modyfikacji obiektów trójwymiarowych za pomocą specjalizowanego programu komputerowego, zwanego modelerem, który dostarcza zestawu niezbędnych narzędzi, a także często zbioru podstawowych brył (), np. prostopadłościanów, kul, torusów i innych, które można wykorzystać od razu przy budowaniu obiektów.

Techniki modelowania

Podstawowe 
Obiekty 3D są przeważnie budowane z siatek wielokątów lub definiowane przy pomocy krzywych bądź powierzchni parametrycznych (np. płaty Beziera, NURBS), modelery używają obu reprezentacji. 

Siatka wielokątów ma tę przewagę, że łatwo można deformować obiekt (np. skręcać, wyginać, stosować system kości), z kolei krzywe parametryczne w naturalny sposób tworzą gładkie powierzchnie.

Złożone

Wytłaczanie 
Nadawanie dwuwymiarowym przekrojom głębokości (ang. extrude), poprzez przesuwanie przekrojów wzdłuż ścieżki (tj. odcinka, bądź krzywej); w niektórych programach możliwe są dodatkowe działania na przekrojach, np. obroty, skalowanie, czy nawet zmiana przekroju na poszczególnych odcinkach ścieżki.

Bryły obrotowe 
Tworzenie brył obrotowych, poprzez obrót dwuwymiarowych przekrojów wokół osi.

CSG 
Constructive Solid Geometry – definiowanie brył przez operacje boolowskie (suma, różnica, iloczyn) na innych bryłach.

Subdivision surfaces - Modelowanie za pomocą powierzchni podziałowych 
Subdivision surfaces – nieskomplikowana bryła tworzy „zarys” obiektu, natomiast algorytm nadaje jej bardziej obły, organiczny kształt (poprzez rekursywny podział powierzchni i interpolację za pomocą krzywych parametrycznych). Na rysunku widoczna jest realizacja metoda Catmulla-Clarka:

Mapy wysokości 
Mapy wysokości (ang. height map) – technika modelowania terenów, w której wysokość punktu jest powiązana z kolorem (jasnością) pikseli na bitmapie.

Mapy przemieszczeń 
Mapy przemieszczeń (ang. displacement mapping) – technika analogiczna do map wysokości: tekstura jest nakładana na siatkę wielokątów, wartości tekseli określają na jaką odległość mają zostać przemieszczane wierzchołki siatki.

Metakule 

Metakule (ang. metaballs) – tworzona jest powierzchnia, dla której wartości w polu skalarnym są jednakowe, projektant rozmieszcza w przestrzeni trójwymiarowej źródła tego pola – początkowo wykorzystywano centralnie promieniujące punkty (których obraz jest podobny do zlewających się kul), obecnie używa się także promieniujących odcinków i płaszczyzn.

Flora 
Drzewa i krzewy są modelowane albo za pomocą L-systemów albo w specjalizowanych programach symulujących cykl życia roślin.

Zobacz też 
 materiał
 skaner trójwymiarowy
 UV mapping
 grafika fraktalna
 mapowanie paralaksy
 mapowanie wypukłości

Grafika trójwymiarowa
!
Moda

moda – styl lub popularność
 moda – pojęcie z dziedziny statystyki
 moda językowa 
 Modà – włoski zespół muzyczny
Metrologia

Metrologia – nauka dotycząca sposobów dokonywania pomiarów oraz zasad interpretacji uzyskanych wyników.

Opis 
Można wyróżnić następujące rodzaje metrologii: 
 ogólną 
 stosowaną
 teoretyczną
 normatywną (dotyczącą uregulowań prawnych) 

Podstawą metrologii są jednostki miar. Jednostki grupowane są w układy. Obecnie najpowszechniej używanym standardem jest układ SI.

Część metrologii dotycząca praktycznego uzyskiwania wyników pomiarów to miernictwo. Dlatego w zakres metrologii wchodzi również kwestia narzędzi służących do pomiaru, czyli narzędzi pomiarowych.

Interpretacja uzyskanych wyników, głównie pod względem ich dokładności i poprawności, oparta jest o rachunek niepewności (a przed 1995 o rachunek błędów).

Linki zewnętrzne 

 Główny Urząd Miar

!
Mocne punkty obrazu

Mocne punkty obrazu, zasada mocnych punktów obrazu – jedna z teorii dotyczących zagadnień kompozycyjnych w grafice, fotografii itp. Określa w projekcie graficznym te miejsca w obrazie, które najsilniej oddziałują na odbiorcę. Jeśli poprowadzimy dwie linie dzielące obraz w pionie na 3 równe części i takie same dwie linie w poziomie to na przecięciu tych linii otrzymamy właśnie 4 mocne punkty.

Według tej teorii są to miejsca, w które patrzący spogląda najpierw. Powinny tam znajdować się elementy najbardziej zwracające uwagę, gdyż decydują o tym, czy dzieło zatrzyma obserwatora na dłużej, a przez to zainteresuje go także resztą obrazu.

Sugeruje również, iż należy unikać umieszczania najważniejszych akcentów w samym środku obrazu (kompozycja centralna), ponieważ może on wydać się wtedy nudny, banalny, statyczny i skupiający widza tylko w jednym, centralnym miejscu, a przez to odwracający uwagę od reszty powierzchni.

Eksploatować można jeden lub kilka mocnych punktów. Dwa mogą być obok siebie lub po skosie. Sugeruje się unikanie wykorzystywania wszystkich czterech mocnych punktów, bo może to przypominać kompozycję centralną.

Fotografia
Myto

Myto – opłata pobierana za przejazd drogą, autostradą, mostem, tunelem itp. Może być pobierana jako podatek centralny bądź lokalny lub też przez prywatnego właściciela obiektu.

Początkowo, w średniowieczu, opłata ta pobierana była za przewożone towary (niezależnie od ilości i rodzaju) w specjalnie do tego celu ustawianych na szlakach handlowych komorach celnych. Na przełomie XIV-XV w. myto oddzielono od cła i wówczas myto przybrało postać opłaty za usługę, przeprawę, przejazd czy przewóz. 

Stosowane są różne polityki cenowe:
 opłata za pojedynczy przejazd (zobacz: → opłaty za przejazd polskimi autostradami)
 opłata okresowa, np. za autostrady w Czechach
 opłata naliczana od kilometra, np. za autostrady we Francji.

Zwykle opłata jest zróżnicowana w zależności od rodzaju pojazdu (ciężarówki płacą więcej, motocykle mniej). Czasem stosuje się preferencyjne warunki dla mieszkańców danej okolicy bądź kraju. Spotkać można również stawki zróżnicowane zależnie od pory doby (np. brytyjska autostrada M6 Toll).

Zobacz też 

 mostowe
 winieta
 ekonomia
 viaTOLL – działający w Polsce elektroniczny system poboru opłat za przejazd drogami krajowymi

Bibliografia 
 

Podatki
Mit narodowy

Mit narodowy − niepotwierdzone merytorycznie ani źródłowo opowieści dotyczące danego narodu, których celem jest stworzenie odpowiedniego mniemania o tym narodzie, a w szczególności podtrzymanie pozytywnych stereotypów o nim.

Mity takie często służą podtrzymaniu tożsamości narodowej czy skupieniu narodu wokół jakiejś sprawy. Zbiór mitów narodowych stworzonych przez dany naród określa się mianem mitologii narodowej.

Zobacz też 
 matka-Polka
 etnocentryzm
 megalomania narodowa
 nacjonalizm

Socjologia narodu
Magazyn (czasopismo)

Magazyn − czasopismo (najczęściej tygodnik), będące uzupełnieniem codziennych wydań określonej gazety, wydawane przez tego samego wydawcę co gazeta, często drukowane na lepszym papierze i o bogatszej zawartości graficznej niż wydania codzienne, ukazujące się w jeden z ostatnich dni tygodnia (czw. – sob.) lub następnego dnia ze względu na najważniejsze wydarzenia w skali tygodnia związane z tematyką gazety.

Zobacz też 
 DTP
 wydawnictwo

DTP
Rodzaje czasopism
Waleria Messalina

Waleria Messalina, Valeria Messalina (ur. ok. 17 w Rzymie, zm. 48 tamże) – cesarzowa rzymska, małżonka Klaudiusza.

Dane biograficzne 
Słynna z urody i atrakcyjności trzecia żona Klaudiusza (od 39 roku), matka Brytanika i Oktawii. Była nimfomanką i dopuszczała się wielu ekscesów erotycznych; szacuje się, że w czasie panowania miała około 150 kochanków. Formalny ślub z Gajuszem Syliuszem w 48 r. doprowadził do jej zguby. Wpływowi wyzwoleńcy donieśli o nim Klaudiuszowi i dopilnowali jej szybkiej egzekucji. O jej ekscesach pisali m.in. Juwenalis i Kasjusz Dion.

, w tym: 
 Julii Liwilli, młodszej siostry Kaliguli;
 Julii Heleny, wnuczki Tyberiusza; 
 Gajusza Apiusza Juniusza Sylana, swojego ojczyma; 
 Marka Winicjusza, męża Julii Liwilli;
 Decimusa Waleriusza Azjatyka, konsula z roku 35 i 47; 
 Poppei Sabiny, matki-imienniczki późniejszej żony Nerona.

Wywód przodków

Małżeństwa i dzieci 
 1x Klaudiusz (Tiberius Claudius Drusus Nero) (od 39)
 Oktawia (Octavia)
 Brytanik (Tiberius Claudius Britannicus)

W literaturze współczesnej 
Jest bohaterką powieści Roberta Gravesa Klaudiusz i Messalina; pojawia się też w powieści Paula L. Maiera Rzym w płomieniach.

Zobacz też 
 Drzewo genealogiczne Waleriuszów Messalów

Przypisy

Linki zewnętrzne 
  Donna Hurley: Valeria Messalina (Wife of Claudius)      

Cesarzowe rzymskie
Dynastia julijsko-klaudyjska
Truciciele
Urodzeni w I wieku
Zmarli w 48
Ludzie związani z Rzymem
Straceni
Ludzie urodzeni w Rzymie
Mariusz (uzurpator)

Mariusz, Marcus Aurelius Marius. (zm. 269) – rzymski uzurpator w zachodniej części cesarstwa w 269 roku n.e.

Pochodził z niższych warstw społecznych, miał być z zawodu rzemieślnikiem (kowalem), później przypuszczalnie służył w wojsku, lecz nie wiadomo w jakiej funkcji. Po stłumionej w początkach 269 roku rewolcie Leliana wzniecił kolejny bunt w Mogontiacum przeciwko władzy Wiktoryna, następcy Postuma. Według Historia Augusta jego rządy trwały zaledwie 2-3 dni, czemu jednak przeczy zachowana liczba jego monet.  Najpewniej w mennicy w Kolonii (Colonia Agrippina) emitował w swym imieniu niskowartościowe monety typów: AEQUITAS, CONCORDIA MILIT(um), SAEC(uli) FELICITAS, VICTORIA  AUG(usti), VIRTUS AUG(usti).

W innych źródłach historycznych wspomniany również przez Aureliusza Wiktora (Księga o cezarach 33,9) i Eutropiusza (Brewiarium od założenia Miasta 9,9).

Uwagi

Przypisy

Bibliografia 
 
 
 Historycy cesarstwa rzymskiego. Żywoty cesarzy od Hadriana do Numeriana (opr. i przekład Hanna Szelest). Warszawa: Czytelnik, 1966, s. 333-334
 

Uzurpatorzy i samozwańczy cesarze rzymscy
Cesarze galijscy
Zmarli w 268
Maksymian

Maksymian, ,  (ur. ok. 250 w Sirmium w Panonii, zm. 310) – cesarz rzymski w latach 286–305, współrządzący z Dioklecjanem.

Życiorys 
Adoptowany przez cesarza Dioklecjana, współrządził od 285 roku. Tytuł augusta otrzymał w 286 roku. Objął władzę nad zachodnią częścią Cesarstwa, gdzie m.in. stłumił powstanie bagaudów w Galii i walczył z uzurpatorem Karauzjuszem w Brytanii. W 293 roku, po ustanowieniu tetrarchii przez Dioklecjana, Maksymian zachował władzę nad Italią, Hiszpanią i Afryką Północną, a na swojego cezara wybrał Konstancjusza.

Z żoną Eutropią miał syna Maksencjusza i córki:
 Teodorę – żonę Konstancjusza,
 Faustę – żonę Konstantyna.

1 maja 305 roku Maksymian razem z Dioklecjanem zrzekli się władzy. Nowymi imperatorami (z tytułem augusta) zostali dotychczasowi cezarowie - na wschodzie Galeriusz, a na zachodzie Konstancjusz, a cezarami – Maksymin Daja i Sewer II.

W roku 306 umierający Konstancjusz wyznaczył na swojego następcę swojego syna Konstantyna. Jednak po śmierci Konstancjusza nowym augustem powinien stać się dotychczasowy cezar – Sewer. Galeriusz poszedł z Konstantynem na kompromis i mianował go cezarem, zaś augustem zachodniej części Cesarstwa został Sewer. Po tych wydarzeniach syn Maksymiana – Maksencjusz, zazdrosny o to, że nie został on cezarem po abdykacji swojego ojca, wykorzystał rozruchy w Rzymie, które wybuchły po decyzji Galeriusza o rozwiązaniu kohort pretorian oraz opodatkowaniu dotychczas wolnych od tego ciężaru mieszkańców stolicy i został przez wojsko obwołany cesarzem. Galeriusz rozkazał przebywającemu w Mediolanie Sewerowi, aby stłumił bunt. W międzyczasie Maksencjusz przyzwał swego ojca Maksymiana do stolicy, aby wspólnie z nim rządzić. Kiedy Sewer nadciągnął wraz ze swoją armią do Rzymu, większość żołnierzy opuściła go i przeszła na stronę swojego dawnego augusta Maksymiana. Sewer uciekł z resztką armii do Rawenny, jednak wkrótce nawiązał rokowania z Maksencjuszem i Maksymianem i poddał się.

W 308 roku Maksymian próbował zdetronizować swojego syna, jednak wojsko opowiedziało się po stronie Maksencjusza, więc Maksymian uciekł do Galii na dwór swojego zięcia Konstantyna. W 310 roku, korzystając z tego, że Konstantyn wyruszył na wojnę przeciw Frankom, po raz kolejny obwołał się augustem, jednak został szybko przez niego pokonany i zamordowany lub zmuszony do samobójstwa.

Przypisy

Bibliografia 
 

Cesarze rzymscy
Konsulowie Cesarstwa Rzymskiego
Rzymscy samobójcy
Urodzeni w 250
Zmarli w 310
Władcy, którzy abdykowali
MTBF

MTBF (ang. mean time between failures, średni czas bezawaryjnej pracy) – średni czas, w którym element konfiguracji lub usługa informatyczna działają bez przerw, spełniając zakładane funkcje lub poziom usługi. MTBF jest stosowany m.in. w informatyce oraz zarządzaniu.

Dla produktów współczynnik MTBF oparty jest na badaniach lub przewidywaniach. Dla wielu klientów jest dowodem wysokiej jakości produktu, nie jest jednak związany z gwarancją ani rękojmią. To, że urządzenie ma działać X lat, nie oznacza, że tyle trwa gwarancja lub, że produkt nie ulegnie uszkodzeniu przez taki czas. Wszystko zależy od intensywności użytkowania i warunków, w jakich urządzenie jest używane. MTBF ma ustaloną wartość liczbową tylko przy stałej intensywności uszkodzeń.
 MTBF = MTTF + MTTR = Eτ + Eτr

Zastosowanie

Informatyka 
W informatyce parametr MTBF jest często stosowany do określania trwałości twardych dysków. Jest to średni czas wyliczany statystycznie dla danej serii dysków. Przy jego pomocy można określić jakie jest prawdopodobieństwo uszkodzenia urządzenia w określonym czasie jego użytkowania (zwykle jednego roku).

Przykład 1: MTBF wynosi 200 tysięcy godzin, czyli prawdopodobieństwo uszkodzenia tego dysku w ciągu roku wynosi 4,38%. W ten sposób dostaje się informację, że na 23 dyski jeden może ulec uszkodzeniu w przeciągu jednego roku. Wartość ta maleje w przypadku, gdy dysk nie jest użytkowany 24 godziny na dobę.

Przykład 2: MTBF wynosi 1 500 000 godzin, czyli prawdopodobieństwo uszkodzenia tego dysku w ciągu roku wynosi 0,585%. W ten sposób dostaje się informację, że na 171 dysków jeden może ulec uszkodzeniu w ciągu jednego roku. Wartość ta maleje w przypadku, gdy dysk nie jest użytkowany 24 godziny na dobę.

Zarządzanie operacyjne 
Wskaźnik MTBF jest także stosowany w zarządzaniu operacyjnym, przede wszystkim w przedsiębiorstwach produkcyjnych, które wdrożyły lean management. Jest on jednym z kluczowych wskaźników efektywności (KPI) stosowanym w programach TPM dla monitorowania poziomu awaryjności maszyn. Wykorzystując wskaźnik MTBF można planować wymiany prewencyjne danych części w maszynie. Dla maszyn kluczowych przyjmuje się ogólnie zasadę: prewencyjna wymiana części co 85% MTBF. Przyjmowana wartość wymiany prewencyjnej powinna być dostosowana do potrzeb każdego zakładu z osobna. Przede wszystkim jednak powinna ona obejmować kluczowe części na priorytetowych maszynach.

Przypisy 

Niezawodność
Lean management
Macrianus

Fulvius Macrianus – Macrianus Senior
 Macrianus II – Macrianus Junior
Makrian II

Makrian Młodszy, Titus Fulvius Iunius Macrianus, Macrianus Minor (?–261) – syn Makriana I, uzurpator na wschodzie cesarstwa. 

Po przegranej bitwie i pojmaniu Waleriana przez Persów, został 17 września 260 roku wybrany przez wojsko cesarzem (wspólnie z bratem Kwietusem).

Wraz z ojcem stracił życie po przegranej bitwie w Tracji w 261 roku, gdzie pokonał ich Aureolus – utalentowany wódz cesarza Galiena.

Uzurpatorzy i samozwańczy cesarze rzymscy
Zmarli w 261
Martynian

Martynian, Sextus Marcius Martinianus (zm. prawdop. 325) – cesarz rzymski od lipca do 18 września 324. Początkowo magister officiorum cesarza Licyniusza. Po przegranej bitwie pod Adrianopolem 3 czerwca 324 roku mianowany został przez Licyniusza współcesarzem (augustus) i wysłany do Lampsacus, aby opóźnić nadciągającą z Tracji armię Konstantyna. Mimo to, wojska Licyniusza poniosły 18 września 324 kolejną klęskę pod Chryzopolis koło Chalcedonu. Nie później niż w 325 roku Licyniusz i Martynian zostali straceni z rozkazu Konstantyna.

Zobacz też 
 Martynian (imię)

Cesarze rzymscy
Zmarli w 325
Magnencjusz

Magnencjusz,  (ur. 303, zm. 11 sierpnia 353) – cesarz rzymski (uzurpator) od 18 stycznia 350 do 11 sierpnia 353.

Jego ojciec był Brytem, a matka Frankijką. Jego żoną była Justyna, późniejsza żona Walentyniana I. Był komesem w dwóch legionach – Joviani i Herculiani. Ledwo uniknął zamordowania przez żołnierzy z inspiracji cesarza Konstansa. Wywołał bunt legionów. Kiedy cesarz Konstans dowiedział się o buncie, uciekł do miasta Helena w Pirenejach. Jednak ludzie Magnecjusza doprowadzili do jego śmierci w styczniu 350 roku. Uzyskując pełnię władzy na zachodzie Magnencjusz obwołał się cesarzem rzymskim w 350 roku. Brat Konstansa, Konstancjusz II, panujący na wschodzie Imperium, zastanawiał się, czy walczyć z Persami, czy z buntem Magnencjusza. Siostra Konstancjusza zaproponowała, by cesarzem ogłosić również Wetraniona – stało się tak 1 marca 350 roku. Rozmowy między Wetranionem i Konstancjuszem nie przebiegały prawidłowo. Wojska ich spotkały się 25 grudnia 350 roku. Konstancjusz przekonał legiony i samego Wetraniona, by uznali go za prawowitego i jedynego cesarza.

Do 3 lipca 353 roku Konstancjusz pozostawał w Mediolanum, później pomaszerował na Galię. Stoczył bitwę z wojskami Magnencjusza. Magnencjusz przegrał i uciekł do Lugdunum, gdzie jego żołnierze chcieli go poddać prawowitemu cesarzowi. Widząc ich zamiary, Magnencjusz zabił (lub usiłował zabić) swoją matkę i wszystkich krewnych, po czym popełnił samobójstwo 10 lub 11 sierpnia 353 roku.

Bibliografia 
 

Cesarze rzymscy
Konsulowie Cesarstwa Rzymskiego
Rzymscy samobójcy
Urodzeni w 303
Zmarli w 353
Marcjan (cesarz bizantyński)

Marcjan (Imperator Caesar Flavius Marcianus Augustus, ur. ok. 392, zm. 27 stycznia 457) – cesarz wschodniorzymski panujący w latach 450–457.

Był jednym z wodzów w armii Aspara, magistra militum, czyli głównodowodzącego armii bizantyńskiej, pochodzącego z irańskiego ludu Alanów (stanowiło to istotną przeszkodę w objęciu przez niego tronu). Cesarzem obrano Marcjana, gdy poślubił siostrę poprzednika, Pulcherię, choć było to fikcyjne małżeństwo, a Pulcheria do końca życia pozostała dziewicą. Jedną z pierwszych decyzji nowego cesarza była odmowa płacenia haraczu Hunom. Spowodowało to ich najazdy, skutecznie odpierane przez wojska bizantyńskie, które z powodzeniem odpierały również najazd koczowników arabskich (456 r.).

Władca wraz z małżonką patronował obradom soboru chalcedońskiego w (451) i budowie klasztoru św. Marona w Syrii (452). W 453 roku wojska cesarza przywróciły porządek w Jerozolimie, gdzie wdowa po Teodozjuszu II – Atena Eudokia, doprowadziła do wybuchu rewolty monofizytów i wypędziła biskupa Juwenalisa (który za odwołanie poparcia dla monofizytyzmu uzyskał tytuł patriarchy). Na rozkaz Marcjana z Aleksandrii usunięto czołowego przedstawiciela monofizytów Dioskura, a na tron patriarszy wprowadzono prawowiernego Proteriosa, którego wkrótce zamordowano (457). W tym samym roku zmarł również cesarz, prawdopodobnie wskutek gangreny. Jego następcą został Leon I, założyciel dynastii leońskiej.

Przypisy 

Cesarze bizantyńscy
Święci prawosławni
Urodzeni w IV wieku
Zmarli w 457
Chrześcijaństwo starożytne
Dynastia teodozjańska
Sobór chalcedoński (451)
Mokosz

Mokosz – słowiańska bogini, poświadczona źródłowo w Powieści minionych lat i kilku innych źródłach staroruskich. 

W źródłach pojawia się najczęściej wymieniona razem z wiłami i rodzanicami, co skłoniło część badaczy do wniosku, że była istotą demoniczną lub bóstwem niższego rzędu. Etymologia imienia Mokoszy nie jest pewna, próbowano ją wyprowadzać na gruncie słowiańskim od rdzenia mok- „moczyć” lub sanskryckiego makhá „szlachetny, bogaty”, wskazuje się też na podobieństwo do nazwy fińskiego plemienia Moksza. Chociaż dotyczące Mokoszy źródła pochodzą jedynie z obszaru wschodniej Słowiańszczyzny, na podstawie nazw miejscowych takich jak czeski Mokošín próbowano dowodzić, podawanego jednak w wątpliwość, ogólnosłowiańskiego zasięgu jej kultu.

Według hipotezy Václava Machka Mokosz stanowiła jedno z najważniejszych bóstw panteonu słowiańskiego i odgrywała rolę partnerki bóstwa niebiańskiego. Jako ślady kultu Mokoszy, stanowiącej relikt wspólnego dla wszystkich ludów indoeuropejskich kultu Matki-Ziemi, wskazywano szereg przetrwałych w obrzędowości ludowej elementów związanych z głęboką czcią dla „matki ziemi wilgotnej” (mat’ syraja zemlja), jak kładzenie na ziemi nowo narodzonych dzieci, chorych i umierających, chowanie w ziemi zmarłych dzieci w przeciwieństwie do ciałopalnych pochówków dorosłych, symboliczne pojmowanie orki jako aktu seksualnego z ziemią czy w wersji schrystianizowanej wyznawanie grzechów wprost do ziemi. 

W schrystianizowanym folklorze rosyjskim pojawiała jako Mokosza-Mokusza, postać kobieca z wielką głową i dużymi rękami, opiekująca się przędzeniem lnu i strzyżeniem owiec, której składano ofiarę w postaci kłębka wełny. Na podstawie jednej ze wzmianek źródłowych wiązano jej imię z wykroczeniami seksualnymi, konkretnie z praktyką onanizmu (malakija) („i Mokosz czczą i malakiję, to jest onanię bardzo czczą, to jest bujakimi”), co jest jednak mocno wątpliwe i według Aleksandra Brücknera wygląda na przypadkowe zestawienie.

Przypisy 

Słowiańskie boginie
Boginie-matki
Bóstwa rzemiosł
Bóstwa płodności
Miesiąc

Miesiąc – różnie definiowana jednostka czasu, zwykle obejmująca od 28 do 31 dób. Miesiące kalendarzowe zawierają całkowite liczby dni, jednak miesiące astronomiczne (księżycowe) są związane z ruchem Księżyca wokół Ziemi i nie mają tej własności. Wyróżnia się:
 miesiąc anomalistyczny;
 miesiąc gwiazdowy (syderyczny);
 miesiąc smoczy;
 miesiąc synodyczny;
 miesiąc tropikalny.

Astronomiczna geneza pojęcia odbiła się w dawnej polskiej nazwie, która była synonimem słowa Księżyc (księżyc dosłownie syn księcia, tj. Słońca). W miarę integracji kalendarzowych systemów solarnych i lunarnych pierwotna długość miesiąca przestała być powiązana z fizycznymi zmianami Księżyca.

Numery miesięcy zapisuje się zwyczajowo w języku polskim cyframi rzymskimi, choć w związku z rozwojem informatyki przewagę zyskuje zapis cyframi arabskimi.

Kalendarze juliański i gregoriański 

W kalendarzach juliańskim i gregoriańskim rok kalendarzowy dzieli się na 12 nierównych miesięcy:

Trzy kolejne miesiące tworzą kwartał. Rok zawiera cztery kwartały.

Przypisy

Linki zewnętrzne 

 Staropolskie nazwy miesięcy

 
Jednostki czasu
Chronologia
Mechanika nieba

Mechanika nieba – dział astronomii zajmujący się badaniem i formułowaniem matematycznej teorii ruchu ciał niebieskich.

Mechanika nieba dotyczyła pierwotnie ruchów planet. Obecnie zajmuje się wszelkimi ciałami niebieskimi, poruszającymi się pod wpływem wzajemnych oddziaływań: od sztucznych satelitów Ziemi poprzez ruchy gwiazd w układach wielokrotnych aż do ruchów galaktyk. W większej części opiera się na mechanice klasycznej, jednak część wyników uzyskana jest przy zastosowaniu mechaniki relatywistycznej (np. ruch peryhelium Merkurego).

Mechanika nieba jest w myśl powyższego szczególnym zastosowaniem zagadnienia wielu ciał do przypadku ciał niebieskich. Zazwyczaj oznacza to przypadek dużych odległości i niewielkich w stosunku do odległości rozmiarów ciał.

W podstawowej swej części, mechanika nieba oparta jest na wyznaczaniu perturbacji (zaburzeń) wprowadzanych do ruchu ciał poprzez wzajemne oddziaływania. Tego rodzaju obliczenia pozwalają na określanie z dużą dokładnością położeń ciał, a także na przewidywanie istnienia niewidocznych obiektów na podstawie wywoływanych przez nie zaburzeń. Przykładem takiego przewidywania było odkrycie Neptuna oraz nowej planety w układzie planetarnym pulsara.

W najprostszych rozważaniach ruch ciała po orbicie można opisać korzystając z praw Keplera. Stosują się one do przypadku, gdy rozważamy tylko dwa ciała, a ich rozmiary (działanie sił przypływowych) oraz efekty relatywistyczne można zaniedbać.

Przypisy
Michael Collins

Michael Collins – astronauta amerykański
 Michael Collins – polityk irlandzki, twórca Irlandzkiej Armii Republikańskiej
 Michael Collins – piłkarz irlandzki
 Michael Collins – pseudonim amerykańskiego pisarza Dennisa Lyndsa (1924-2005)
 Michael Collins – film biograficzny o polityku irlandzkim w reżyserii Neila Jordana z 1996
MIT (ujednoznacznienie)

Massachusetts Institute of Technology
 Muzeum Instytutu Tarnogórskiego
 Millî İstihbarat Teşkilatı – tureckie służby wywiadowcze
 Madras Institute of Technology (Indie)
 Maharaja Institute of Technology (Indie)
 Maharashtra Institute of Technology (Indie)
 Manipal Institute of Technology (Indie)
 Manukau Institute of Technology (Nowa Zelandia)
 Mapúa Institute of Technology (Filipiny)
 Marathwada Institute of Technology (Indie)
 Melbourne Institute of Technology (Australia)
 Milwaukee Institute of Technology (1951–1968, obecnie w składzie Milwaukee Area Technical College)

Zobacz też 
 licencja MIT
 (4523) MIT – planetoida
Maximinus

Maksymin Trak – cesarz rzymski od 235 do 238
 Gaius Valerius Galerius Maximinus – cesarz rzymski od 308 do 313
Mega

Mega (M) – przedrostek wielokrotności jednostki miary wielkości fizycznych, o mnożniku 106 = 1 000 000 (milion).

Mega a mebi 
W informatyce przedrostek mega zwykle oznacza liczbę 1 048 576 i jest wynikiem działania 1024 · 1024 = 220, w odróżnieniu od układu SI, gdzie 1000 · 1000 = 106 = 1 000 000. W celu uniknięcia nieścisłości związanych z tym układem zalecane jest używanie przedrostka dwójkowego mebi (skrót od słów mega binary), który zgodnie ze standaryzacjami oznacza 1024 · 1024. W praktyce jednak utarła się niepoprawna nazwa, a brak stosowania formalnego nazewnictwa często powoduje nieporozumienia przy interpretacji pojemności pamięci.

 1 MiB = 1024 KiB = 1024 · 1024 B = 1 048 576 B
 1 MB  = 1000 kB  = 1000 · 1000 B = 1 000 000 B

Zobacz też 

 megabajt
 przedrostek SI

Przypisy 

Przedrostki jednostek miar
Mili

mili (m) – przedrostek jednostki miary oznaczający mnożnik 0,001 = 10-3 (jedna tysięczna).

Najczęstsze zastosowania 
mA – miliamper
mC – milikulomb
mF – milifarad
mg – miligram
mCi – milikiur
ml – mililitr
mm – milimetr
mΩ – miliom
ms – milisekunda
mW – miliwat
mV – miliwolt
mH – milihenr
mK – milikelvin
mmol – milimol

Zobacz też 
 promil

Przypisy 

mili
Mikro

Mikro (μ) (, mikros – „mały”) – przedrostek jednostki miary w układzie SI, oznaczający mnożnik 0,000 001 = 10-6 (jedna milionowa).

Notacja 

Symbol przedrostka mikro- ma trzy warianty:
 Do oznaczenia przedrostka standardowo używa się greckiej litery my (μ). Symbol przedrostka mikro w układzie SI (µ) ma w systemie UTF-8 kod: U+00B5 (). W systemie Windows znak mikro (µ) można wywołać kombinacją klawiszy: +.
 W wyjątkowych okolicznościach, gdy użycie litery μ jest niemożliwe, jeden z dokumentów Międzynarodowej Organizacji Normalizacyjnej (ISO) pozwala na zastąpienie jej literą u, np. um zamiast μm, albo uV zamiast μV.
 W niektórych kontekstach – na przykład w farmacji – mikrogramy bywają zapisywane jako mcg.

Zobacz też 
 μTorrent

Przypisy 

mikro
Miliard

Miliard (skrót: mld) – liczba o wartości: 1 000 000 000 = 109 (tysiąc milionów), w krajach stosujących długą skalę. Termin miliard nie ma swojego odpowiednika w większości krajów stosujących skalę krótką.

W krajach stosujących krótką skalę (głównie kraje anglojęzyczne) liczba 109 nosi nazwę bilion, np. „Wiek Ziemi wynosi 4,54 miliarda lat. The age of the Earth is 4.54 billion years.”

W układzie SI mnożnikowi 109 odpowiada przedrostek jednostki miary giga o symbolu G np. GHz – gigaherc, a jego odwrotności (jedna miliardowa) 10-9 odpowiada nano o symbolu n np. nF – nanofarad.

Zobacz też 

 liczebniki główne potęg tysiąca
 przedrostki SI

Bibliografia 
 Nazwy wielkich (i małych) liczb

Nazwy liczb
Milion

Milion (polski skrót: mln) – liczba o wartości: 1 000 000 = 106 (tysiąc tysięcy), jak również liczebnik główny.

W układzie SI mnożnikowi 106 odpowiada przedrostek jednostki miary mega o symbolu M, np. MHz – megaherc, a jego odwrotności (jedna milionowa) 10−6 odpowiada mikro o symbolu µ, np. µm – mikrometr.

Zobacz też 

 liczebniki główne potęg tysiąca
 przedrostek SI
 piosenka 100 000 000

Bibliografia 
 Nazwy wielkich (i małych) liczb

Nazwy liczb
Magneton Bohra

Magneton Bohra (symbol μB) – stała fizyczna o wymiarze momentu magnetycznego. Jest to wartość momentu magnetycznego elektronu znajdującego się na orbicie Bohra:
 

gdzie:
  – ładunek elementarny,
  – stała Plancka podzielona przez 2π,
  – masa spoczynkowa elektronu.

Analogiczna jednostka, w definicji której zamiast masy elektronu występuje masa protonu to magneton jądrowy μN:
 1 μB ≈ 1836 μN

W układzie SI wartość magnetonu Bohra wynosi:
 1 μB = 9,274 009 994(57) J·T −1
Odpowiada to 9,274 009 994(57) erg·Gs−1 =9,274 009 994(57) emu w układzie CGS.

Zobacz też 
 Niels Bohr

Uwagi

Przypisy 

Mechanika kwantowa
Stałe fizyczne nazwane od osób
Wielkości magnetyczne
Mur chiński

Wielki Mur Chiński – hasło dotyczące chińskiego zabytku o tej nazwie.
 Mur Chiński (informatyka) – hasło dotyczące sposobu tworzenia oprogramowania.
Masa spoczynkowa elektronu

Masa spoczynkowa elektronu – masa elektronu pozostającego w spoczynku w inercjalnym układzie odniesienia. Rozróżnienie między masą spoczynkową a masą cząstki poruszającej się jest istotne z punktu widzenia fizyki relatywistycznej i ma znaczenie np. w przypadku zjawisk i eksperymentów z dziedziny fizyki cząstek elementarnych. Jej wartość podana przez CODATA na podstawie pomiarów w roku 2018 wynosi:
 

Wartości na podstawie wcześniejszych pomiarów:
  (2014)
  (2010)
  (2007)
  (2002)
  (1998)
  (1986)

Zobacz też 
 stałe fizyczne
 masa spoczynkowa protonu, masa spoczynkowa neutronu

Przypisy 

Stałe fizyczne
Fizyka cząstek elementarnych
Masa spoczynkowa protonu

Masa spoczynkowa protonu – masa protonu pozostającego w spoczynku w inercjalnym układzie odniesienia. Rozróżnienie między masą spoczynkową a masą cząstki poruszającej się jest istotne z punktu fizyki relatywistycznej i ma znaczenie np. w przypadku zjawisk i eksperymentów z dziedziny fizyki cząstek elementarnych.

Jej wartość podawana w Review of Particle Physics na podstawie aktualnych pomiarów od roku 2007 wynosi:
 
("(83)" oznacza niepewność )
i jest  razy większa niż wartość masy spoczynkowej elektronu (względna niepewność stosunku wynosi 0.43 ppb, czyli mniej, niż niepewność samych mas - 50 ppb).

Wcześniejsze wartości:
  (2002)
  (1998)
  (1986)

Zobacz też 
 stałe fizyczne
 masa spoczynkowa neutronu

Przypisy 

Stałe fizyczne
Fizyka cząstek elementarnych
Masa spoczynkowa neutronu

Masa spoczynkowa neutronu – masa neutronu pozostającego w spoczynku w inercjalnym układzie odniesienia. Rozróżnienie między masą spoczynkową a masą cząstki poruszającej się jest istotne z punktu fizyki relatywistycznej i ma znaczenie np. w przypadku zjawisk i eksperymentów z dziedziny fizyki cząstek elementarnych.

Jej wartość wynosi:
 
i jest tylko trochę większa od masy spoczynkowej protonu, ale ponad 1800 razy większa niż wartość masy spoczynkowej elektronu.

Zobacz też 
 stałe fizyczne
 fizyka

Przypisy 

Stałe fizyczne
Neutron
Fizyka cząstek elementarnych
Metr

Metr ( miara) – jednostka podstawowa długości w układach: SI, MKS, MKSA, MTS, oznaczenie m. W myśl definicji zatwierdzonej przez XVII Generalną Konferencję Miar w 1983 jest to odległość, jaką pokonuje światło w próżni w czasie 1/299 792 458 s.

Poprzednio metr zdefiniowany był jako:
 (1795–1889) długość równa  długości mierzonej wzdłuż południka paryskiego od równika do bieguna. Na podstawie tej definicji wykonano platynoirydowy wzorzec metra. W trakcie powtórnych pomiarów stwierdzono różnice między wzorcem a definicją. Wzorzec przechowywany jest w Międzynarodowym Biurze Miar i Wag w Sèvres koło Paryża.
 (1889–1960) I Generalna Konferencja Miar (1889) określiła metr jako odległość między odpowiednimi kreskami na wzorcu, równą  połowy południka ziemskiego.
 (1960–1983) XI Generalna Konferencja Miar (1960) zdefiniowała metr jako długość równą 1 650 763,73 długości fali promieniowania w próżni odpowiadającego przejściu między poziomami 2p10 a 5d5 atomu 86Kr (kryptonu 86).
 (1983–2019) Długość drogi przebytej w próżni przez światło w czasie ;
 (2019) XXVI Generalna Konferencja Miar (13–16.11.2018) zdefiniowała metr jako: oznaczenie m, jest to jednostka długości w SI. Jest ona zdefiniowana poprzez przyjęcie ustalonej wartości liczbowej prędkości światła w próżni c, wynoszącej 299 792 458, wyrażonej w jednostce m s−1, przy czym sekunda zdefiniowana jest za pomocą częstotliwości cezowej ΔνCs. Definicja ta weszła w życie 20.05.2019 roku.

Przeliczenie metra na niektóre jednostki niemetryczne:
1 metr = 0,231481 pręta nowego polskiego = 0,468700 sążnia rosyjskiego = 1,093614 jarda = 3,280840 stóp angielskich

Przedrostki SI 
Wielokrotności i podwielokrotności jednostki (wyróżniono najczęściej używane):

Wielokrotności wyższe niż kilometr są praktycznie nieużywane. Do opisywania odległości w skali astronomicznej stosuje się raczej tysiące i miliony kilometrów lub jednostki pozaukładowe: rok świetlny, parsek, jednostka astronomiczna.

Najmniejszą praktycznie używaną podwielokrotnością jest nanometr. Mniejszych jednostek używa się głównie w fizyce kwantowej.

Zobacz też 

 jednostki pola powierzchni i objętości
 metr katolicki
 metr przestrzenny
 miary rzymskie

Przypisy 
.

Linki zewnętrzne 
 
 Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 5 czerwca 2020 r. w sprawie legalnych jednostek miar ()

Jednostki podstawowe SI
MKS

Układ jednostek miar MKS
 Międzynarodowy kod samochodowy
 Międzynarodowy kod samolotowy
 Międzynarodowy Kod Sygnałowy
 MKS (przedsiębiorstwo), producent programu Mks_vir
 Międzyzakładowy Komitet Strajkowy
 Miejska Komunikacja Samochodowa
 Międzyszkolny klub sportowy
M (ujednoznacznienie)

M jest trzynastą literą alfabetu łacińskiego i siedemnastą alfabetu polskiego.

M 
 magenta – kolor madżentowy, symbol jednej z czterech podstawowych farb CMYK stosowanych w poligrafii
 moment siły – wielkość fizyczna (moment)
 M – cyfra rzymska oznaczająca 1000
 M – symbol Malty w międzynarodowym kodzie samochodowym
 M – skrót przedrostka mega w układzie SI, oznaczającego mnożnik 106, lub – w informatyce – 220
 M – pierwszy symbol oznaczenia obiektów w katalogu Messiera
 M – indukcyjność wzajemna
 M – francuski granat zaczepny
 M – przełożony fikcyjnej postaci Jamesa Bonda
 M – Morderca – film fabularny Fritza Langa z 1931 roku
 M – język programowania opracowany przez firmę Microsoft
 M – singel Ayumi Hamasaki
 M – singel zespołu Big Bang
 M – rów wodny w Warszawie, w dzielnicy Ursynów
 Wskaźnik M zawartości glukozy we krwi
 M. – mianownik – termin językoznawczy

m 
 m – symbol masy jako wielkości fizycznej
 m – skrót nazwy metr – jednostki miary długości w układzie SI
 m – skrót przedrostka mili w układzie SI, oznaczającego mnożnik 10−3
 m – skrót literowy często stosowany w słownikach języków obcych oznaczający gramatyczny rodzaj męski (pochodzi od łacińskiego słowa masculinum)

Zobacz też 
 skrót jednoliterowy.
Mila (jednostka długości)

Mila – dawna jednostka długości o różnej wartości, zależnej od rejonu i okresu. Nazwa pochodzi z łac. mille – tysiąc. Początkowo mila oznaczała 1000 kroków podwójnych.

W Polsce w użyciu pozostała jedynie mila morska o długości 1,852 km. W krajach anglosaskich stosowana jest mila międzynarodowa = 1,609344 km, nazywana skrótowo .

Wybrane wielkości:
 mila morska = 10 kabli = 1,85166 km
 mila polska = 7 wiorst, czyli 7,146 km, a od 1819 roku – 8,53431 km
 mila pruska = 7,53248 km
 mila rzymska = 1000 passus (kroków podwójnych) = 1,4815 km
 mila wrocławska = ok. 6,7 km

Porównanie 

Lista obejmuje też ligi, tłumaczone również jako mile. Ich długość mieści się między krótkimi zachodnioeuropejskimi i długimi północno-, środkowo- i wschodnioeuropejskimi milami.

Zobacz też 

 pozaukładowe jednostki miary
 układ SI

Przypisy 

Dawne jednostki długości
Monitor (okręt)

Monitor – opancerzony okręt wojenny o napędzie mechanicznym, charakteryzujący się małą dzielnością morską, uzbrojony wyłącznie w artylerię lufową. Klasa wykorzystywana jako ciężkie przybrzeżne okręty artyleryjskie, przeznaczone do ostrzeliwania celów i umocnień na brzegu, zwalczania artylerii nadbrzeżnej i wsparcia desantu; obecnie zanikła.

Charakteryzowała je wyporność od kilkuset do 8000 ton, stosunkowo małe zanurzenie (do 4 m) i mała prędkość, oraz silna artyleria i opancerzenie. Monitory były przeważnie uzbrojone w 2 do 4 dział kalibru od 234 mm do 381 mm w jednej lub dwóch wieżach obrotowych i w działa mniejszego kalibru. Najcięższe uzbrojenie to pojedyncze działo kalibru 456 mm na trzech angielskich monitorach. Lżejsze monitory nosiły działa kalibru 152 mm.

Nazwa tej klasy okrętów pochodzi od okrętu pancernego USS "Monitor" z obrotową wieżą działową, zbudowanego w 1862 w USA podczas wojny secesyjnej. Okręty tej klasy budowane następnie w drugiej połowie XIX wieku przeznaczone były głównie do obrony własnego wybrzeża, następnie wykształciła się z nich klasa pancerników obrony wybrzeża. Podczas I wojny światowej monitory nabrały cech typowo ofensywnych: liczne okręty tej klasy były budowane przez Wielką Brytanię w celu ostrzeliwania brzegów Flandrii. Najsilniejszymi monitorami tego okresu były brytyjskie HMS "Terror" i "Erebus" z 1916 roku, o wyporności 8000 t, uzbrojone w dwie armaty kalibru 381 mm i 8 armat 102 mm.

Zobacz też 
 Monitor rzeczny

Przypisy 

Historyczne klasy okrętów
Monitor rzeczny

Monitor rzeczny – klasa dużych opancerzonych okrętów artyleryjskich, przeznaczonych do służby na wodach śródlądowych – rzekach i jeziorach, w składzie flotylli rzecznych. Monitory rzeczne przeznaczone były do ostrzeliwania celów lądowych, wsparcia wojsk lądowych, wsparcia desantów, ochrony przepraw i do walki z okrętami rzecznymi przeciwnika. Uzbrojone były w działa i karabiny maszynowe. Wyporność i wielkość monitorów rzecznych znacznie wahała się w zależności od głębokości rzek, na których były używane – od 70–100 ton (polskie monitory używane na Prypeci) przez jednostki 300–500 tonowe (większość, np. monitory dunajskie), do monitorów o wyporności do 1000 ton, używanych na Amurze. Zanurzenie wahało się od 0,4 do 1,5 m. Monitory rzeczne przeważnie uzbrojone były w 2–4 działa kalibru od 75 do 120 mm, umieszczone w wieżach obrotowych. Silniejsze były radzieckie monitory amurskie, uzbrojone aż w 8 dział 120 mm lub 4 działa 130 mm. Oprócz tego, monitory miewały artylerię małokalibrową lub przeciwlotniczą oraz karabiny maszynowe. Monitory były przeważnie lekko opancerzone, rzadsze były jednostki ciężej opancerzone.

Klasa monitorów rzecznych powstała w USA podczas wojny secesyjnej, kiedy oznaczała okręty w typie „Monitora” (opancerzone, o niskim kadłubie i posiadające uzbrojenie w wieży) o wielkości umożliwiającej wykorzystanie na rzekach. Monitory rzeczne używane były przede wszystkim w czasie obu wojen światowych, głównie na Dunaju (Austria, Węgry, Rumunia, Jugosławia) oraz rzekach ZSRR i Chin. Jednostki tego typu były także do 1939 używane w Polsce w dorzeczu Prypeci (Flotylla Rzeczna Marynarki Wojennej) oraz przejściowo na Wiśle. Po II wojnie światowej klasa ta została zmarginalizowana. Monitory jednak używane były nadal przez ZSRR do patrolowania granicy z Chinami, oraz przez Rumunię na Dunaju, bez epizodów bojowych. W czasie wojny w Wietnamie siły zbrojne USA zaczęły używać nowo zbudowanych monitorów w delcie Mekongu (były to okręty mniejsze, wielkości kanonierki). Obecnie monitory rzeczne służą we Flotyllach rzecznych Dunaju i Amazonki – rumuńskie monitory typu Mihail Kogălniceanu oraz brazylijski monitor Parnaíba (U-17).

Przykładowe charakterystyki

Polskie monitory 
 Flotylla Rzeczna Marynarki Wojennej
 ORP „Horodyszcze”
 ORP „Kraków”
 ORP „Toruń” ex. ORP „Mozyrz”
 ORP „Wilno”
 ORP „Warszawa”
 ORP „Pińsk”

Zobacz też 
 monitor

Przypisy

Bibliografia 
 

Historyczne klasy okrętów
Monitor (program)

Monitor – program komputerowy służący do nadzoru nad stanem lub czynnościami wykonywanymi przez komputer. Może to oznaczać trzy różne działania podlegające nadzorowi:
program monitujący () – program umieszczony w pamięci ROM (dziś to z reguły BIOS lub UEFI), mający za zadanie uruchomienie komputera i nadzorowanie pracy urządzeń wejścia-wyjścia.
program diagnostyczny – program umożliwiający użytkownikowi sprawowanie nadzoru i sprawdzanie stanu sprzętu lub oprogramowania funkcjonującego na danej maszynie.
monitor kodu maszynowego (ang. machine code monitor lub machine language monitor) – program pozwalający użytkownikowi na deasemblację i przeglądanie oraz bezpośrednią zmianę zawartości pamięci operacyjnej, a także jej zapis-odczyt do/z pamięci masowej oraz uruchamianie programów umieszczonych już w pamięci.

W pierwszych systemach operacyjnych stosowano monitor rezydujący umożliwiający automatyczne przekazywania sterowania pomiędzy uruchamianymi programami. Był on wywoływany jako pierwszy program po włączeniu komputera, a następnie za pomocą polecenia wydanego z klawiatury, przekazywał sterowanie programowi użytkownika. Program kończący swoje działanie oddawał sterowanie do monitora i w ten sposób monitor rezydujący zapewniał automatyczne przechodzenie od jednego programu do drugiego.

Zobacz też 
 watchdog

Oprogramowanie diagnostyczne