alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Decennium

Een decennium (meervoud: decennia of decenniën) is een periode van tien jaar. Het woord is afkomstig van het Latijnse decem, dat tien betekent, in combinatie met annus voor jaar. In een meer specifieke betekenis is een decennium een van de perioden van tien jaren waarin de jaartelling de tijd regelmatig indeelt. Het eerste decennium, gevolgd door het tweede decennium en zo verder. Het eerste decennium bestaat dan uit de eerste tien jaren, en begint met het jaar 1 en eindigt als er 10 jaren voorbij zijn, dus met het jaar 10. Het tweede decennium begint met het jaar 11 en eindigt met het jaar 20. Elk volgend decennium begint met een jaartal dat eindigt op 1 en eindigt met een jaartal dat door 10 deelbaar is, dus met een jaartal eindigend op 0. 

Hoewel de Gregoriaanse kalender toen nog niet bestond, bestaat het eerste decennium - dus de eerste 10 jaren - uit de jaren 1 tot en met 10. Er is dus geen jaar 0. De internationale norm ISO 8601 gebruikt de proleptische gregoriaanse kalender en kent weliswaar een jaartal 0000, maar dat is het jaar 1 v.Chr., dus het jaar voor het jaar 1.

De internationale norm ISO 8601 laat een decennium beginnen met een zogenaamd decenniumjaar, een jaar met een jaartal dat deelbaar is door 10. De periode 1960 t/m 1969 (de jaartallen van vier cijfers die beginnen met 196) vormen een decennium, en wel de 60er jaren. Het eerste decennium van onze jaartelling bestaat dan uit de jaren 10 tot en met 19. Zo'n decennium is dan bijvoorbeeld ook de periode van de jaren 2020 tot en met 2029, de "jaren twintig" van de 21e eeuw. Alle artikelen over de decennia in deze encyclopedie volgen deze indeling, bijvoorbeeld 2010-2019.

Decennia met een naam 
 Het interbellum, de periode tussen de twee wereldoorlogen, bestond uit twee decennia:
 de roaring twenties (1920-1929) gevolgd door
 de Grote Depressie (1930-1939)

Zie ook 
 10 (getal)
 Lijst van decennia, voor overzichten van de decennia volgens de gangbare methode ("jaren '50" = 1950 - 1959) 
 Lijst van eenheden van tijd
Tony Hoare

Charles Anthony Richard Hoare (Colombo (toenmalig Ceylon), 11 januari 1934) is een Brits informaticus wiens naam altijd verbonden zal blijven aan het door hem uitgevonden sorteeralgoritme quicksort. Hij is "James Martin Professor of Computing" aan de Universiteit van Oxford, met emeritaat. In 2000 werd Hoare geridderd en mag zich sindsdien Sir Tony Hoare noemen.

Hoare is ook bekend van de zogenaamde Hoaretriples. Dit is een notatie {P} S {Q}, waarin P en Q formeel-logische uitdrukkingen zijn, en S staat voor een algoritme of computerprogramma. Deze schrijfwijze betekent: Als aanvankelijk P waar is, en S wordt uitgevoerd, is daarna Q waar. Hierop kan logica toegepast worden, en deze wordt gebruikt om correctheid van computerprogramma's te bewijzen.

In 1980 ontving hij de Turing Award van de Association for Computing Machinery:

In 1985 ontving hij de Faraday Medal.
In 1998 hield hij in Den Haag de NWO-Huygens lezing; 'The science of computing and the engineering of software'.

Hij beschouwt zijn invoering van de null-referentie in ALGOL W in 1965 als zijn grootste fout: "I call it my billion-dollar mistake."

Referenties

Zie ook 
Filosofenprobleem

Brits informaticus
Winnaar van de A.M. Turing Award
Europoort

De Europoort is een industrie- en havengebied ten zuiden van de Nieuwe Waterweg en ten noorden van het Hartelkanaal, ten oosten van de Maasvlakte en ten westen van de Botlek. Het gebied behoort tot de gemeente Rotterdam en is 3600 ha groot.

De Europoort vormt samen met de Botlek een van de omvangrijkste petrochemische-industriegebieden van de wereld. Aan het begin van het Calandkanaal vindt ertsoverslag plaats bij Ertsoverslagbedrijf Europoort. In het oosten van het Europoort-gebied vindt overslag van auto's, staal en houtproducten plaats op gespecialiseerde terminals.

Het gebied werd tussen 1958 en 1964 aangelegd op het eiland Rozenburg dat daarvoor grotendeels vergraven werd. Behalve het dorp Blankenburg (400 inwoners) en veel boerenbedrijven moest ook het vogelreservaat De Beer ervoor wijken. In de Basisregistratie Adressen en Gebouwen (BAG) is Europoort een aparte woonplaats in de gemeente Rotterdam.

Kanalen en havens in Europoort 
Voor de olie en ertsschepen (Eurogeul van 23 meter diepte)
Beerkanaal
Calandkanaal
Vierde Petroleumhaven
Vijfde Petroleumhaven
Zesde Petroleumhaven
Zevende Petroleumhaven
Voor roll-on/roll-off schepen:
Beneluxhaven
Brittanniëhaven
Voor de binnenscheepvaart:
Dintelhaven
Hartelkanaal

Zie ook 
 Haven van Rotterdam

Rotterdams havengebied
Haven in Nederland
Walter Legge

Walter Legge (Londen, 1 juni 1906 - Saint-Jean-Cap-Ferrat, 22 maart 1979) was een Britse platenproducent.

Decennialang was hij de beroemdste platenproducent in de klassieke muziek, een perfectionist die zowel gevreesd als vereerd werd. Hij was getrouwd met de Duitse sopraan Elisabeth Schwarzkopf.

In 1945 richtte hij toen hij bij EMI werkte in Londen het Philharmonia Orchestra op, met als specifiek doel het maken van plaatopnamen.

Legge, Walter
Legge, Walter
Handelsreizigersprobleem

Het handelsreizigersprobleem is een van de bekendste problemen in de informatica en het operationele onderzoek. Het wordt vaak TSP genoemd, een afkorting van de Engelse benaming travelling salesman problem. Het kan als volgt worden geformuleerd:

Het probleem is een onderdeel van de grafentheorie. 

Formeel is de invoer van het probleem een volledige, gewogen graaf. De oplossing van het probleem is een pad door de graaf dat iedere knoop precies één keer aandoet, begint en eindigt in dezelfde knoop, en een minimale totale lengte heeft. De eis dat elke knoop precies één keer doorlopen wordt, zorgt ervoor dat elke rondreis hetzelfde aantal stappen bevat, wat mogelijk is omdat de invoer een volledige graaf is, waarin elke knoop in één stap vanuit elke andere knoop bereikt kan worden. Elke samenhangende graaf kan volledig worden gemaakt door een (gewogen) transitieve afsluiting uit te voeren.

Toepassingen 
Het algoritme dat de berekening uitvoert om deze weg te vinden wordt bijvoorbeeld bij het ontwerpen van printplaten gebruikt. De rechtstreekse manier om dit op te lossen is alle mogelijke routes na te gaan en ze te vergelijken, maar aangezien het aantal combinaties  bedraagt wordt dit snel onmogelijk voor meer dan ca. 25 steden. Er bestaan wel efficiënte algoritmes die een goede oplossing geven, maar of deze de beste is valt niet met zekerheid te zeggen.

In 1998 berekenden wiskundigen van de Universiteit van Princeton de exacte oplossing voor 15.112 steden in Duitsland. De oplossing kostte 22,6 jaar computertijdequivalent op een enkele Alpha-processor van 500 MHz. Maar de berekeningen werden op een netwerk van 110 processors uitgevoerd. In mei 2004 is de oplossing voor het handelsreizigersprobleem met een afstand van ongeveer 72.500 km gevonden voor de 24.978 plaatsen in Zweden. Ook deze berekening werd door meerdere computers parallel uitgevoerd en zou op een enkele 2,8GHz-Xeon-computer 84,8 jaar geduurd hebben.

Complexiteit 
Het handelsreizigersprobleem is NP-moeilijk. De beslissingsvariant van het probleem (gegeven de onderlinge afstanden tussen de steden, bestaat er een oplossing die korter is dan een gegeven maximum afstand?) is NP-volledig.

Het probleem lijkt op het Chinese postbodeprobleem. Bij het handelsreizigersprobleem moeten echter alle plaatsen worden aangedaan, terwijl bij het Chinese postbodeprobleem alle wegen tussen de verschillende plaatsen moeten zijn gebruikt. Het Chinese postbodeprobleem is niet NP-moeilijk.

Grafentheorie
NP-volledig probleem
Wiskundig vraagstuk
Faculteit (wiskunde)

De faculteit van een natuurlijk getal , genoteerd als  (n faculteit), is het product van de getallen  tot en met :

Recursief geldt dus voor de faculteit:

Voor bijvoorbeeld  is:

In overeenstemming met de definitie van het lege product is afgesproken dat

De faculteitsfunctie groeit snel, zelfs sneller dan een exponentiële functie. De eerste 20 waarden, met nul, staan hiernaast. Het aantal decimalen van , met , is gelijk aan  naar boven afgerond.

Voor  = 1000 komt het aantal decimalen op 2568.

Toepassing 
Een belangrijke toepassing van de faculteit is in de combinatoriek, als antwoord op de vraag op hoeveel manieren  elementen kunnen worden gerangschikt. Zo'n rangschikking heet een permutatie en daarvan zijn er . Met behulp van dit resultaat worden ook de aantallen variaties en combinaties afgeleid.

Benadering 
Voor grote waarden van  kan de faculteit van dat getal benaderd worden met de formule van Stirling:

Voor kleine waarden van  is de benadering slecht; voor =1 geldt bijvoorbeeld , maar 

De formule wordt veelvuldig toegepast in de statistische fysica, waar  gegeven wordt door het aantal deeltjes, en de discrepantie tussen de echte waarde en Stirlings benadering verwaarloosbaar is. 

De onderstaande tabel geeft voor een aantal waarden van  de bijhorende waarde voor  en de benadering volgens Stirling:

{| class="wikitable" style="margin-left:10px; text-align:right;"
|-
! 
! 
! benadering door Stirling
|-
| 10 || 3 628 800 || 3 598 695,624
|-
| 20 || 0,24329 · 1019 || 0,2422 · 1019
|-
| 30 || 0,26525 · 1033 || 0,2645 · 1033
|-
| 40 || 0,8159 · 1048   || 0,8142 · 1048
|-
| 50 || 0,3041 · 1065   || 0,3036 · 1065
|-
| 100 || 0,9333 · 10158 || 0,9325 · 10158
|-
| 1000 || 4,024 · 102567 || 4,024 · 102567
|-
| 10 000 || 2,846 · 1035 659 || 2,846 · 1035 659
|}

Gammafunctie 

De gammafunctie

is, voor gehele getallen, een verschoven versie van de faculteitsfunctie:

De gammafunctie is voor alle complexe getallen gedefinieerd, met uitzondering van de negatieve gehele getallen .

Algoritme 
Het onderstaande algoritme geschreven in Python berekent van een ingevoerd getal de faculteit.
getal = int(input())
fac = getal
while (getal > 2):
    getal -= 1 #getal = getal -1
    fac *= getal #fac = fac * getal

print("De faculteit van het ingevoerde getal is: ",fac)

Zie ook 
 Dubbelfaculteit
 Subfaculteit
 Primoriaal

Combinatoriek
Getaltheorie
Wiskundige schrijfwijze
David Huffman

David Albert Huffman (9 april 1925 – 7 oktober 1999) was een Amerikaans informaticus.

Hij is vooral bekend geworden door zijn werk op het gebied van optimaal efficiënt en verliesloos coderen van informatie. De Huffmancodering is naar hem genoemd.
Huffman was hoogleraar informatietheorie aan de Universiteit van Californië - Santa Cruz (UCSC). Hij is ook hoogleraar geweest aan het Massachusetts Institute of Technology.

Amerikaans informaticus
Amerikaans hoogleraar
Hoogleraar aan het Massachusetts Institute of Technology
Boom (datastructuur)

Een boom of boomstructuur is een datastructuur in de informatica die een bijzonder geval van een graaf is. Een boom bestaat uit een knoop(punt) of vertex die de stam (ook wel wortel) genoemd wordt en die het ingangspunt is voor de in de boom opgeslagen informatie. In deze wortelknoop zitten nul of meer pointers die naar andere knooppunten verwijzen. Ieder knooppunt behalve de wortel heeft precies een ouder en nul of meer kinderen. Verwijzingen gaan dus nooit tussen de kinderen onderling maar alleen van ouder naar kind; in een wat uitgebreidere versie eventueel ook van kind naar ouder (bidirectionele graaf). In een boom bestaan geen cirkelpaden en is er altijd precies 1 pad van de wortel naar een willekeurige knoop. Een knoop die zelf geen kinderen heeft noemt men een blad.

Binaire boom 

Een binaire of dichotome boom is een boomstructuur waarbij iedere knoop maximaal twee kinderen heeft. Een complete binaire boom is een boomstructuur waarbij al zijn niveaus behalve eventueel de laatste volledig gevuld zijn en alle knopen op het laatste niveau aan de linkerzijde zijn. Iedere boom kan op vrij eenvoudige wijze in een binaire boom worden getransformeerd. Ook voor iedere graaf die geen niet-verbonden vertices heeft kan een boom worden gemaakt. Een geordende boom is een boomstructuur waarbij de kinderen een gedefinieerde volgorde hebben.

Algoritmen 
Voor boomstructuren bestaat een groot aantal goed bekende algoritmen, bijvoorbeeld om iets in een geordende boom op te zoeken, om een nieuw element in een geordende boom aan te brengen of te verwijderen, of om een niet-geordende boom te sorteren (om te zetten in een geordende boom). Als een boom specifieke eigenschappen heeft, kunnen deze algoritmen vaak nog verfijnd (en dus meestal ook versneld) worden. Bomen kunnen gebruikt worden om allerlei problemen in de informatica voor te stellen.

Zie ook 
 AVL-boom
 B-boom
 Datastructuur
 Octree
 Quadtree
 Splayboom
 Zoekboom
Mani

Geografie:
 Maní (Colombia), een gemeente in het Colombiaanse departement Casanare
 Mani (Maritsa), een plaats in het departement Maritsa in Griekenland
 Maní (gemeente), een gemeente in de Mexicaanse deelstaat Yucatán
 Maní (Yucatán), een plaats in de Mexicaanse deelstaat Yucatán
 Mani (schiereiland), een Grieks schiereiland
 Mani (Tsjaad), een plaats in Tsjaad

Personen:
 Mani (Mani (profeet)), de stichter van het Manicheïsme
 Mani (rapper), Nederlands rapper
 Mani, de bijnaam van de bassist Gary Mounfield
 Mani Neumeier, een Duitse rockmuzikant
 Mani, de bijnaam van de Pakistaanse VJ Salman Saquib
Mani Matter, de artiestennaam van een Zwitserse singer-songwriter

Religie en filosofie:
 Máni, de god van de maan in de Noordse mythologie
 Mani (mantra), mantra
Mani-steen, een steen met ingekerfde of geschilderde mantra's of afbeeldingen in het boeddhisme
 Maniwiel, een ander woord voor de gebedswiel in het boeddhisme

Overig:
 Mani (dans), een Congolese dans
 Mani (voornaam), een Perzische voornaam
 Mani (parkiet), een parkiet
Sabbatical

Een sabbatical of sabbat(s)jaar is een periode (minimaal een aantal maanden) waarin mensen vrij nemen (of betaald vrij krijgen) en hun gewone beroepsbezigheden onderbreken.

Voorbeelden
 Soms kan het gewoon gaan om een opgespaarde vakantie om iets te doen waar men al jaren van droomt, bv. een berg beklimmen, een boek schrijven of een wereldreis maken. 
 In onderwijskringen is het doorgaans een schooljaar. Leerkrachten of professoren gebruiken dit meestal om een stage te volgen of een (buitenlandse) bijscholing te volgen.
 In het bedrijfsleven is het gewenst om managers na een aantal werkjaren een sabbatical op te laten nemen. Het voordeel hiervan zou zijn dat de verkregen nieuwe inzichten bijdragen aan een betere bedrijfsvoering. Dit is vergelijkbaar met ervaring opdoen bij een ander bedrijf, het jobhoppen. 
 In de kunstwereld besluiten artiesten vaak om een tijdje te stoppen met optredens of producties om zich te herbronnen en nieuwe inspiratie op te doen, zoals Boudewijn de Groot
 Ook in de politiek trekt men zich soms een tijdje terug om wat "afstand te nemen" van de dossiers. Zo ging Frank Vandenbroucke zich een jaar bijscholen in Engeland. Inge Vervotte deed enkele jaren later hetzelfde.
 Artsen en advocaten nemen soms sabbaticals om ethische redenen; ze wisselen tijdelijk hun goedbetaalde baan in om minderbedeelden te helpen. Een arts gaat bijvoorbeeld een jaar naar een ontwikkelingsland om te helpen met een vaccinatie- of volksgezondheidsprogramma, een advocaat gaat tijdelijk in een rechtswinkel werken.

Een reden voor de populariteit van de sabbatical is het effect op de arbeidsmarkt. Door het opnemen van een sabbatjaar komt er een stoel vrij, die eventueel ingenomen kan worden door iemand met een (werkloosheids-)uitkering, zodat deze vervalt.

Hoewel een sabbatjaar als een "unieke kans" wordt voorgesteld, blijken er ook nadelen aan vast te zitten, zoals bleek uit een onderzoek van de VDAB eind 2011.

Nederland
In Nederland is hiervoor in 2006 de levensloopregeling geïntroduceerd. In 2012 is deze regeling echter weer afgeschaft.

Voorheen bestonden er landelijk diverse sabbatical-afspraken die via de collectieve arbeidsovereenkomst geregeld werden. Vaak werd de afhandeling via het Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen gedaan.

Vlaanderen
In de Vlaamse overheidsdienst (dus ook in onderwijs) kan men een sabbatjaar nemen door gebruik te maken van een stelsel van loopbaanonderbreking, of (onbetaald) verlof om persoonlijke aangelegenheden.

Benaming
De gewoonte is ontstaan in de Verenigde Staten onder academici, vandaar de Engelse term. De benaming sabbatical (year) verwijst naar het Bijbelse sabbatjaar.

In Nederland is die term sabbatical vrij algemeen, in Vlaanderen geeft men meestal de voorkeur aan sabbatjaar. Minder gebruikelijk is tussenpensioen.

Zie ook
 Sabbatjaar (Bijbel)

Arbeid
Vrije tijd
Weichsel

een Poolse rivier, zie Wisła (rivier).
een glaciaal: het Weichselien.
Drijfgas

Een drijfgas is een gas dat in spuitbussen wordt gebruikt om de inhoud onder druk te zetten, zodat deze naar buiten ontwijkt als het ventiel wordt ingedrukt. 

Hiervoor worden verschillende soorten gassen gebruikt, aanvankelijk vooral cfk's (chloor-fluor-koolwaterstoffen) die chemisch inert en goedkoop zijn, maar die, sinds bekend is dat ze de ozonlaag aantasten, niet meer mogen worden gebruikt.

Alternatieven zijn bijvoorbeeld propaan/butaanmengsels (brandbaar), dimethylether, samengeperste lucht, lachgas en koolzuurgas. Ook worden sommige spuitbussen nu als pompverstuiver geleverd waardoor geen drijfgas meer nodig is en de energie voor het vernevelen door de indrukkende gebruiker zelf wordt geleverd.

Een voordeel van cfk's en propaan/butaanmengsels is dat ze als vloeistof in de spuitbus aanwezig zijn. Zolang er nog vloeistof is, zal de dampdruk (bij gelijkblijvende temperatuur) constant blijven. Propaan/butaanmengsels worden zelfs "op maat" gemaakt om een bepaalde dampdruk te bereiken.  

Bij samengeperst gas zal de druk afnemen naarmate de spuitbus meer gebruikt wordt.

Behalve voor spuitbussen kan drijfgas ook worden gebruikt voor andere doeleinden, zoals bierfusten en brandblussers. Daar wordt dan meestal koolstofdioxide als drijfgas gebruikt. Ook brandstoftanks van draagraketten worden vaak met een drijfgas onder druk gehouden. Meestal betreft dit helium. Propaan/butaan drijfgas in spuitbussen kan worden gebruikt als brandstof voor spud guns.

Gasmengsel
Acrostichon

Een acrostichon (ook: naamdicht of lettervers) is een gedicht waarvan bepaalde, meestal de eerste, letters van iedere regel of strofe, achter elkaar gelezen zelf ook een woord of zin vormen. Betreft het niet de eerste, maar de middelste letters, spreekt men ook wel van een mesostichon. Het woord acrostichon is een samenvoeging van de Griekse woorden akros (uítstekend) en stichos (rij, vers). 

Een voorbeeld is de tekst van het Nederlandse volkslied, het Wilhelmus, waarvan de eerste letters van de coupletten in de originele spelling samen de naam 'Willem van Nassov' vormen. Ook de beginletters van de eerste 15 zinnen van de troonrede van 2010 vormen de naam 'Willem van Nassov'.

Sommige liederen in het Oude Testament zijn acrostichons. De beginletters vormen dan echter geen woord of naam maar de opeenvolgende letters van het Hebreeuwse alfabet. Dit was wellicht als geheugensteun bedoeld. Een dergelijke vorm wordt ook wel abecedarium genoemd.

Het boek Klaagliederen in de Bijbel is bijna geheel in de vorm van het acrostichon gebouwd op het 5de hoofdstuk na. 

Ook de psalmen 9, 10, 25, 34, 37, 111, 112, 119 en 145 in de Bijbel zijn een acrostichon met de letters van het Hebreeuwse alfabet. In de Nederlandse psalmberijming zijn deze acrostichons verloren gegaan, behalve psalmen 111 en 112 in Psalmen voor Nu, alsook in de onberijmde versie in alle Nederlandse Bijbelvertalingen met uitzondering van de Naardense Bijbel. In sommige edities van de Statenvertaling wordt naar de acrostichons verwezen door de namen van de Hebreeuwse letters bij de tekst te noemen. 

Het eerste hoofdstuk van het Bijbelboek Nahum is eveneens grotendeels in acrostichon opgebouwd.

In de beeldende kunst treft men ze aan als zinspreuk, waarvan de beginletters van de woorden ook de beginletters zijn van de voor- of familienaam (bijvoorbeeld: arbeid adelt, rust roest = Arnold Adolf en Reinier Rutgers). Het gegeven komt veel voor op ex librissen, boekmerken, enz..

In het verhaal Van den vos Reynaerde (de Reynaert) is aan het eind een acrostichon te vinden. In de Middelnederlandse versie zijn de slotregels:

Hierin wordt de tekst "Bi Willeme" zichtbaar. Dit zou slaan op "Willem die Madocke maecte" (waarschijnlijk de auteur van de Reynaert), die met dat acrostichon in deze slotregels zijn voornaam Willem bevestigde, maar verder is er niets expliciet bekend over hem.

Zie ook 
 Jan Moritoen

Dichtvorm
Cijferwoord

Een cijferwoord is een woord waarin een geschreven cijfer is opgenomen. Het cijfer wordt uitgesproken waarmee het een lettergreep of onderdeel van de woordklank vormt. Deze woorden zijn vaak afkortingen, die gebruikt worden bij het chatten en bij sms'en. Sommige woorden hebben echter een oudere oorsprong.

Voorbeelden van cijferwoorden:
2
 CU2 - See You Too 
 2ling
 2de
3
 A3 - Adri
 3s - Dries
 Ver3tig - verdrietig
4
 xs4all - access for all
 4en, 4n of 4& - vieren
 4us - virus (CD van Doe Maar)
 L4A - De meisjesnaam Elvira
4eVeR - televisieprogramma

5
 5er - vijver
6
 veel suc6! - veel succes
8
 omsl8ig - omslachtig
 N8 of n8 - nacht
 N8N of n8n - nachten
 D8 of d8 - dacht 
 D8N of d8n - dachten
 Museum Dr8888
 W8 of w8 - wacht
 W8N of w8n - wachten
 Ver8n - verachten
 Verw8n - verwachten
 L8 - lacht 
 L8N - lachten 
meerdere cijfers
 2good4u - too good for you
 2fast4u2c - Too Fast For You To See
 W817 - Wacht eens even (televisieprogramma op Ketnet)
 ur2yy4me - you are too wise for me
 mez11 -mezelf
Over het algemeen worden cijferwoorden niet in woordenboeken aangetroffen, maar ze worden wel veel gebruikt.

Andere types cijferwoorden zijn woorden die in plaats met letters geschreven worden met het ranggetal waarmee ze in het alfabet voorkomen. 
22 15 15 18 2 5 5 12 4 = voorbeeld

Ook zijn cijferwoorden woorden of afkortingen die zijn ingeburgerd in de taal, en die met cijfers worden geschreven. Voorbeelden zijn:
 A4 - een papierformaat
 747 (uitgesproken als zeven-vier-zeven) - een Boeing-vliegtuig
 M6 - een bout met een diameter van 6 mm
 MI5 - Britse inlichtingendienst
 4711 - een merk eau de cologne
 06 - een mobieletelefoonnummer (04 in België)
 007 - een romanfiguur (James Bond)

Woordenschat
Afkorting
Heet bier

Heet bier (Gronings: haitbier) was een typisch Groningse streekdrank.
Het werd onder meer genuttigd na het schaatsen.

K. ter Laan schrijft over het gerecht dat het moet worden gemaakt met kluinbier. Dat wordt niet meer gebrouwen. Volgens een beschrijving in de Nieuwe Veendammer courant moeten er ook eieren aan toegevoegd worden.

Externe link 
 Heet bier - levenderfgoedgroningen.nl

Gronings gerecht
Bier in Nederland
Fryske dúmkes

Fryske dúmkes is een typisch Fries streekgerecht. Het zijn zoete, met anijs en gemberpoeder gekruide duimgrote koekjes uit de oven. Daarnaast bevatten de koekjes fijngehakte hazelnoten. Soms wordt ook kaneel gebruikt of andere noten. Zo is er een variant op de Fryske dúmkes, de Amelander dúmkes, waarin de hazelnoten vervangen zijn door amandelen.

Trivia 
In het lied Jelle (2001) vertelt Jelle dat hij een doos Fryske dúmkes op heeft, voordat hij het Tjeukemeer in fietst.

Zie ook 
 Nederlandse gerechten
 Lange vingers

Koek
Fries gerecht
Samengestelde stof

Een samengestelde stof of chemische verbinding is een stof die wordt gevormd door de chemische binding tussen de atomen van twee of meer chemische elementen. 

In een chemische verbinding komen de samenstellende elementen in een vaste verhouding voor. Deze verhouding wordt weergegeven met de molecuulformule of met de verhoudingsformule. Zo wordt water, waarvan een individueel molecuul bestaat uit twee waterstofatomen en één zuurstofatoom, weergegeven met de brutoformule H2O. De meeste scheikundige stoffen zijn samengesteld uit atomen van verschillende elementen. Stoffen die bestaan uit één soort atoom zijn enkelvoudige stoffen.

Er zijn twee soorten interacties mogelijk, waardoor de atomen in een samengestelde stof bij elkaar gehouden worden, de covalente binding, zoals tussen de twee koolstofatomen in ethanol, en een ionaire binding, zoals die tussen een natrium- en een chloorion in natriumchloride.

Covalente chemische bindingen vormen moleculen, ionaire chemische bindingen vormen een kristalrooster. Daarnaast vormen sommige covalente chemische bindingen ook kristalroosters, de covalente netwerken, zoals siliciumdioxide (kwarts).

Zie ook 
 Amfotere verbinding
 Chemische energie

Chemische stof
Vetorecht

Het vetorecht is een bijzonder recht toegekend aan een natuurlijk persoon, rechtspersoon of een instantie, om bij een stemprocedure waar besluiten in de regel met een bepaalde meerderheid van stemmen kunnen worden genomen, te verhinderen dat een besluit waar de benodigde meerderheid voor is wordt genomen. Als het vetorecht wordt uitgeoefend, heeft dat tot gevolg dat een besluit wordt opgeschort of niet wordt uitgevoerd. Veto is Latijn voor 'ik verbied'.

Betekenis 
Een vetorecht betekent dat een persoon of representant een stem heeft die belangrijker is dan dat van de anderen die stemgerechtigd zijn.

Soorten 
Er zijn verschillende situaties te onderscheiden:

 Enkele van de stemgerechtigden hebben een vetorecht.
 Buiten de kring van stemgerechtigden heeft een persoon of instantie een vetorecht.

Naast het nemen van besluiten met meerderheid van stemmen, kan de rechtsregel bestaan dat besluiten alleen in unanimiteit of consensus kunnen worden genomen. Hier heeft als het ware ieder der stemgerechtigde een vetorecht, maar het begrip wordt in deze situatie niet gebruit.

Voorbeelden 
In de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties hebben de permanente leden vetorecht.

In de Noord-Atlantische Verdragsorganisatie (NAVO) bestaat voor elke deelnemer een vetorecht ten aanzien van nieuw toetredende staten

In de Verenigde Staten heeft de president vetorecht over besluiten van de senaat en het congres, en zo'n veto kan alleen worden ontkracht als er een 2/3 meerderheid voor het voorstel kan worden gewonnen.

Opmerkingen 

 Als een gekwalificeerde meerderheid nodig is voor de besluitvorming, dan heeft een gekwalificeerde minderheid in feite een vetorecht.
 Een Poolse landdag is een spreekwoordelijk voorbeeld van de besluiteloosheid die kan ontstaan als elke stemgerechtigde een vetorecht heeft.
 Nota Bene: er is verschil tussen het uitoefenen van het stemrecht en het uitoefenen van het vetorecht. Men kan tégen een voorstel stemmen en tevens besluiten om te berusten in de uitkomst en het vetorecht niet uit te oefenen.

Stemming
Karakter



Aard
Karakter (aard), het psychologische karakter van een persoon
De eigenschappen of kenmerken van een voorwerp of levend wezen

Teken
Karakter (schrift), een teken in bepaalde vormen van schrift

Fictie 
Personage, een fictief persoon in een verhaal, film, toneelstuk, enzovoorts (het gebruik van het woord "karakter" in deze betekenis is taalkundig echter fout, omdat het een barbarisme is)

Instelling 
Karakter (psychiatrisch ziekenhuis), een kinder- en jeugdpsychiatrisch ziekenhuis in Overijssel en Gelderland
Karakter Uitgevers, een Nederlandse uitgeverij gevestigd in Uithoorn

Wetenschap
Karakter (informatica), een gegevenstype dat traditionele schriftelijke tekens representeert
Karakter (wiskunde), onder meer het spoor van de representatie-matrix (lineaire algebra)
Karakter (groepsrepresentatie), een functie op de groep die aan elk groepselement het spoor van de representatie-matrix toevoegt

Media
Karakter (boek), een roman van de Nederlandse schrijver Ferdinand Bordewijk
Karakter (film), een speelfilm naar deze roman
Karakter (televisieserie), een televisieserie naar deze roman
Karakter (toneelstuk), een toneelstuk naar deze roman

Navigatie 
 Lichtkarakteristiek, karakter van een licht, aanduiding van de kleur(en) en knipperpatronen van een (scheepvaart)licht.
Woensdag

Woensdag is een van de zeven dagen van de week. Het is de dag die op dinsdag volgt. De dag na woensdag is donderdag. Woensdag is de middelste dag van de westerse vijfdaagse werkweek.

De naam woensdag is afgeleid van Wodans dag. Deze Germaanse naam komt overeen met de Latijnse benaming Dies Mercurii: de dag van de god Mercurius, waar de planeet Mercurius zijn naam ook aan te danken heeft. De Germaanse god Wodan (Wotan|Woden) beschouwde men als dezelfde god als Mercurius.

Woensdagmiddag 
Veel basisscholen en middelbare scholen met speciaal onderwijs in Nederland en Vlaanderen zijn op woensdagnamiddag gesloten, wat de basisschoolkinderen halverwege de week een halve dag extra ontspanning geeft. In Vlaanderen hebben ook de leerlingen van het secundair onderwijs doorgaans de woensdagmiddag vrij. Alleen in de topsportscholen wordt deze tijd gebruikt voor extra training. In Nederland verschilt dat per school en per klas.

De kinderen kunnen dan spelen, of een sport beoefenen. Tot het einde van de jaren 80, een tijd waarin er in Nederland en Vlaanderen nog geen commerciële televisie bestond, werden er op woensdagmiddagen extra veel kinderprogramma's uitgezonden.

Ook waren in de jaren vijftig, zestig en zeventig van de twintigste eeuw in veel plaatsen in Nederland de winkels, behalve die in de stadscentra, woensdagmiddag gesloten.

Speciale woensdagen 
Zie Speciale Woensdagen

̩*3
72

Het jaar 72 is het 72e jaar in de 1e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Italië
In Rome worden Vespasianus Augustus en Titus Caesar Vespasianus, door de Senaat herkozen tot consul van het Imperium Romanum.
Keizer Vespasianus begint met de bouw van het Amphitheatrum Flavium, beter bekend als het Colosseum. Het gebouw wordt gefinancierd uit de krijgsbuit van Jeruzalem (zie: 70).
Het koninkrijk Commagene in Klein-Azië, wordt bij het Romeinse Keizerrijk ingelijfd.

Midden-Oosten 
In Judea verovert het Romeinse leger (Legio X Fretensis) het versterkte fort Machaerus op de Zeloten. Na een belegering wordt de stad op bevel van Lucilius Bassus verwoest.
De Romeinen stichtten Neapolis (huidige Nablus) op de Westelijke Jordaanoever.
 Nadat Jeruzalem en de Tempel van Herodes in het jaar 70 vernietigd zijn, vergadert het Sanhedrin (de Joodse "Hoge Raad") in Javne. Dit is het Sanhedrin van Jamnia.

Geboren

Overleden 

 Thomas, apostel, sterft als martelaar in India

00
RGB-kleursysteem

Het RGB-kleursysteem is een kleurcodering, een manier om een kleur uit te drukken met behulp van een combinatie van de drie primaire kleuren Rood-Groen-Blauw, uitgaande van additieve kleurmenging. De hoeveelheid van elke primaire kleur die benodigd is om de mengkleur te verkrijgen, wordt uitgedrukt in een getal dat meestal uit 8 bits bestaat en kan variëren tussen 0 en 255. Voor HTML-toepassingen, cascading style sheets en scalable vector graphics (gebruikt op internet) wordt hiervoor veelal het hexadecimale stelsel gebruikt, waarbij de hoeveelheid van elke primaire kleur kan variëren tussen 00 en FF. In toepassingen waar een hogere kwaliteit vereist wordt worden ook wel 12, 16 of nog meer bits per kleur gebruikt, waarmee kleurwaardes tussen 0 en 4095 resp. 0 en 65535 of nog meer aangegeven kunnen worden. Zo bevatten RAW-bestanden van digitale camera's meestal 12 bits-kleurwaarden.

Hexadecimale kleurcodering (RGB) 

De kleuren worden opgebouwd uit drie primaire additieve kleuren rood, groen en blauw, vandaar de afkorting RGB. De hoeveelheid van een kleur ligt in tussen 00 (=0, niets van die kleur) en het hexadecimale FF (=255, alles van die kleur). De ondergrond is zwart (geen licht).

In dit RGB-kleursysteem wordt de kleur uitgedrukt in totaal zes hexadecimale cijfers. Hiermee kunnen 166 kleuren, oftewel 16.777.216 kleuren, gecodeerd worden.
De eerste twee cijfers geven de hoeveelheid van de kleur rood aan. FF0000 is zuiver rood: . De tweede twee cijfers geven de hoeveelheid van de kleur groen aan. 00FF00 is zuiver groen: . 0000FF is ten slotte zuiver blauw: . Zuiver zwart:  en wit:  worden aangegeven met 000000 respectievelijk FFFFFF. De combinaties 010101, 020202, 030303 enzovoorts zijn verschillende tinten grijs.

Er is ook een verkorte notatie, waarbij per kleur maar één hexadecimaal teken gebruikt wordt, hier is FFF zuiver wit, F00 rood enzovoorts. Met deze verkorte notatie kunnen 163=4096 kleuren worden weergegeven.

Anders dan bij verf is geel in dit kleurensysteem, dat gebaseerd is op licht met additieve kleuren, geen primaire kleur. Groen echter juist wel.
Door combinaties van hoeveelheid intensiteit per kleur ontstaan zeer veel mogelijkheden.

Kleurbereik RGB

Gesorteerde kleurtabel

Van zwart naar kleur

Van wit naar kleur

Van wit naar zwart

Beperkingen aan RGB-waarde 
Niet alle 16.777.216 verschillende combinaties van RGB-waarde zullen resulteren in 16.777.216 verschillende kleurweergaven op een computerscherm. Het zal duidelijk zijn dat dit afhangt van de middelen waarmee de kleur getoond wordt. De 216 combinaties van de RGB-waarde die bestaan uit de getallen 00, 33, 66, 99, CC, FF geven op veel schermen een correcte kleurweergave, de tussenliggende (16.777.000) RGB-waarden zullen niet altijd nauwkeurig zijn.

Zie ook 
 Lijst van HTML-kleuren - Alle HTML-kleuren bij naam en RGB-code.
 Kleurenkiezer

Externe link 
 RGB/CMYK convertor: converteert tussen RGB en CMYK.

Kleur
Standaard
CMYK

CMYK (cyan, magenta, yellow, key) (uitspraak: /smaɪk/) is een systeem om met vier basiskleuren, inclusief zwart, een groot aantal kleuren te kunnen verkrijgen door subtractieve kleurmenging. Dit systeem wordt vooral gebruikt bij drukinkten. Ook komt soms het CMY-systeem voor, waarbij geen zwart wordt gebruikt. In druktechniek leidt dit echter doorgaans tot te lichte afbeeldingen, omdat de resultante van pure cyaan, magenta en geel donkergrijs is. Verder wordt de combinatie van die drie kleuren vaak een beetje bruinachtig, in plaats van echt zwart. Daarnaast kan het substraat doorweekt raken met inkt bij een combinatie van 100% cyaan, magenta en geel.

C staat voor cyan (cyaan), bij additieve kleurmenging een combinatie van groen en blauw licht;
M staat voor magenta, een combinatie van rood en blauw licht;
Y staat voor yellow (geel), een combinatie van rood en groen licht;
K staat voor key plate.
Bij meerkleurendruk betekent key plate de drukplaat met de 'artistieke details', dat wil zeggen de lijnen en effecten (in tegenstelling tot kleur-vlakken). Deze details worden gewoonlijk in de donkerste kleur gedrukt, dus bij de vierkleurendruk CMYK in zwart.

De CMYK-code voor een kleur wordt weergegeven door het dekkingspercentage van de vier inkten die nodig zijn om die kleur te verkrijgen. Wanneer we de basiskleuren langs drie assen uitzetten, krijgen we de CMYK-kleurenkubus.

Zie ook 
 RGB-kleursysteem
 Kleurenkiezer

Kleur
Donderdag

Donderdag is een van de zeven dagen van de week. Het is de dag die op  woensdag volgt, de dag na donderdag is vrijdag. Als  maandag als eerste dag van de week wordt gezien, is donderdag de middelste dag van de week en de vierde dag van de werkweek.

Etymologie
De naam donderdag is afgeleid van Donars dag. Deze Germaanse naam komt overeen met de Latijnse benaming Dies Iovis, de dag van Jupiter, genoemd naar de gelijknamige planeet. Deze planeet ontleende zijn naam aan de gelijknamige god Jupiter. De Germaanse god Donar werd geacht dezelfde god te zijn als Jupiter.

Speciale donderdagen 
Zie Speciale donderdagen

̩*4
Vrijdag

Vrijdag is een van de zeven dagen van de week. Het is de dag die op  donderdag volgt, de dag na vrijdag is zaterdag.

Naamgeving 
De naam vrijdag is afgeleid van Friia's dag. Deze Germaanse naam komt overeen met de Latijnse benaming Dies Veneris, de dag van Venus, genoemd naar de gelijknamige planeet. Deze planeet ontleende zijn naam aan de gelijknamige godin Venus. De Germaanse godin Friia beschouwde men als dezelfde godin als Venus. Vrijdag kan ook vernoemd zijn naar de Noorse godin Freya.

Betekenis 
Vrijdag is de dag voor het weekend in veel gebieden met een vijfdaagse werkweek.

In de godsdienst 
Deze dag van de week heeft voor christenen een bijzondere betekenis, omdat de kruisiging van Christus op een vrijdag plaatsvond (zie: Goede Vrijdag). De vrijdag is voor katholieken dan ook een dag van onthouding (zie: Vijf geboden van de Kerk).
In de islam is vrijdag de belangrijkste dag van aanbidding (vrijdaggebed-vrijdagmoskee)
De joodse sjabbat begint bij zonsondergang op vrijdagavond, en eindigt bij zonsondergang op zaterdag.

Trivia 
 Bij de Akan (bewoners van Ghana en Ivoorkust) krijgen op vrijdag geboren jongens de voornaam Kofi, zie Akan-voornamen

Speciale vrijdagen 
Zie Speciale vrijdagen

̩*5
1009

Het jaar 1009 is het 9e jaar in de 11e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen 
 februari - De bevolking van Córdoba komt in opstand tegen vizier Abd al-Rahman Sanchuelo, die een grote veldtocht tegen León onderneemt. Opstandelingenleider Mohammed II neemt Sanchuelo bij zijn terugkomst gevangen, executeert hem, en laat zichzelf uitroepen tot kalief, in opvolging van Hisham II.
 juni - Paus Johannes XVIII treedt al dan niet vrijwillig af en trekt zich terug in de abdij van Sint-Paulus buiten de Muren (Rome).
 31 juli - Pietro da Albano volgt Johannes XVIII onder de naam Sergius IV op als paus.
 Koning Hendrik II zet Hendrik van Luxemburg af als hertog van Beieren en wordt zelf hertog.
 Stefanus I van Hongarije sticht de bisdommen Veszprém, Pécs en Győr. (vermoedelijke jaartal)
 Gunzelin wordt afgezet als markgraaf van Meißen, en wordt opgevolg door zijn neef Herman I.
 Werner wordt afgezet als markgraaf van de Noordmark, en wordt opgevolgd door Bernard I van Brandenburg.
 De Heilig Grafkerk in Jeruzalem wordt op bevel van de Fatimidische kalief Al-Hakim tot en met het fundament vernietigd.
 Litouwen wordt voor het eerst genoemd, in de Quedlinburgse Annalen.
 Ottone Orseolo volgt zijn vader Pietro II Orseolo op als doge van Venetië.
 Sancho Willem volgt zijn broer Bernard Willem op als hertog van Gascogne.
 13 maart - Meinwerk volgt Retharius op als bisschop van Paderborn.
 Thorfinn Karlsefni leidt een expeditie met drie schepen en zo'n 160 kolonisten naar Amerika, door de Vikingen Vínland (Wijnland) genoemd, en sticht ter plaatse de Straumsfjord nederzetting. (jaartal bij benadering)
 De Dom van Mainz wordt ingewijd, maar nog dezelfde dag door brand verwoest.

Geboren 
 Adela van Mesen, echtgenote van Boudewijn V van Vlaanderen (vermoedelijke jaartal)

Overleden 
 3 maart - Abd al-Rahman Sanchuelo, vizier van Córdoba
 3 april - Bernard Willem, hertog van Gascogne (996-1009)
 juli -  Johannes XVIII, paus (1003-1009)
 Pietro II Orseolo (47), doge van Venetië
 ibn Yunus, Egyptisch astronoom



Jaar
Curare

Curare is een verzamelnaam voor verschillende vergiften die door sommige Zuid-Amerikaanse indianenstammen worden bereid uit onder andere een bepaalde liaan (Chodondendron tomentosum) en andere planten, waaronder Strychnos toxifera, S. guianensis en Sciadotenia toxifera om te worden gebruikt op de punten van (blaas)pijltjes. De bereiding van het gif door indianen verloopt via complexe rituelen, soms met een groot aantal bestanddelen waarvan sommige wel en andere geen nuttige bijdrage aan de giftigheid leveren.

Het gif bevat bestanddelen (waaronder D-tubocurarine) die de prikkeloverdracht van de zenuw aan de skeletspier onderbreken. Deze bestanddelen binden zich aan de receptor van de neurotransmitter acetylcholine zonder dat ze de receptor activeren. Daardoor krijgt de spier geen prikkels meer, waardoor de spier zich niet meer kan samentrekken maar juist ontspant. Men spreekt dan van een spierverslapping. Omdat de genoemde acetylcholinereceptoren ook nicotine kunnen binden (waarbij de receptoren juist wel geactiveerd worden), heten de receptoren waar curare zich aan bindt de nicotine-acetylcholinereceptoren. Het zijn ionkanalen.

Minimale hoeveelheden van het gif zijn voldoende om een geraakt dier te doden. Het werkingsmechanisme hierachter is dat niet alleen de skeletspieren verslapt raken, maar ook de ademhalingsspieren. Daardoor sterft het geschoten dier de verstikkingsdood. Op de punt van een blaaspijppijltje is genoeg plaats voor een dosis die óf dodelijk is, óf het dier zodanig belemmert dat het niet meer kan vluchten, vliegen of klimmen en op de grond valt. 

Curare is alleen schadelijk als het in de bloedbaan komt. Geschoten dieren kunnen zonder gevaar gegeten worden omdat de opnamesnelheid van curare vanuit de darm in het bloed trager verloopt dan de uitscheiding van curare uit het bloed. 

Curare en synthetische analoga daarvan (zoals rocuroniumbromide of cis-atracuriumbesylaat) worden in de anesthesiologie gebruikt om patiënten tijdens operaties of bij beademing te verslappen.

Iemand die deze stoffen krijgt toegediend moet uiteraard altijd beademd worden omdat hij niet zelf meer kan ademen. Pancuroniumbromide wordt in de VS bij de doodstraf door middel van injectie gebruikt zonder beademing.

In Nederland wordt curare gebruikt als spierverslapper bij euthanasie.

Etymologie 
Het woord is afkomstig van het indiaanse woord voor het vergif. Er is een groot aantal namen: curare, kurari, wourali, urari, wooraria, wurali. De naam tubocurarine komt van het product curare dat werd bewaard in holle buizen van plantenstengels als verpakkingsmateriaal (tube = buis). Behalve tubocurarine bestaat er ook potjescurare en fleskalebassencurare. Deze laatsten zijn voornamelijk geliefd bij Weejokeind-indianen.

Externe links 
 Curare op Blue Planet Biomes
 Curare, a South American arrow poison, UCLA College

Vergif
Tiraspol

Tiraspol (Russisch: Тира́споль, Oekraïens: Тирасполь) is een stad in Moldavië op de oostoever van de Nistru of Dnjestr. De stad ontleent haar naam aan deze rivier, die in de oudheid Tiras heette. Het is met bijna 134.000 inwoners (2015) de tweede stad van het land.

Geschiedenis
De stad werd gesticht in 1792 als Russische fortificatie. Vanaf de Oktoberrevolutie behoorde de stad tot de Oekraïense SSR en vanaf 1929 was het de hoofdstad van de Moldavische ASSR die in 1924 binnen deze deelstaat was gesticht. Tiraspol werd in 1940 met de rest van de Moldavische ASSR bij de sovjetrepubliek Moldavië gevoegd, die voor het overgrote deel bestond uit van Roemenië afgedwongen grondgebied. Toen Moldavië zich in 1991 onafhankelijk verklaarde, werd Tiraspol de hoofdstad van de eenzijdig uitgeroepen republiek Transnistrië, die op gespannen voet staat met de rest van Moldavië.

Op dat moment waren de inwoners van Tiraspol voor 38% Russen, voor 32% Oekraïners en voor 18% Moldaviërs (dat wil zeggen sprekers van het Moldavisch). Sindsdien is het inwonertal met zo'n 50.000 teruggelopen door emigratie, vooral van Moldaviërs en Joden.

Sport
Het belangrijkste sportcomplex van Tiraspol is eigendom van het bedrijf Sheriff. In het Sheriffstadion spelen de voetbalclubs FC Sheriff Tiraspol en FC Tiraspol hun wedstrijden. Ondanks de ligging van Tiraspol in Transnistrië spelen deze clubs in de Moldavische competitie. FC Sheriff Tiraspol is zelfs de recordkampioen van Moldavië en het nationale Moldavisch voetbalelftal heeft interlands gespeeld in het Sheriffstadion.

Geboren
 Nikolay Zelinsky (1861-1953), Russisch chemicus
 Michail Larionov (1881-1964), Russische avant-garde-schilder
 Alexandru Popovici (1977), Moldavisch voetballer
 Stanislav Namașco (1986), Moldavisch voetballer

Stad in Moldavië
Transnistrië
Gemeente in Moldavië
Afbeelding

Afbeelding (filosofie)
 Afbeelding (wiskunde)
 Illustratie, meestal een visuele toelichting bij een verhaal, een beschrijving of een bewering
 Computerbestand dat een beeld representeert, zoals een rasterafbeelding of vectorafbeelding 
 Mentale afbeelding, een beeld dat in gedachten vrijwillig opgeroepen en bewerkt kan worden
 Visualisatie, het vertalen van een gedachte naar een beeld, en de overkoepelende benaming voor middelen, die een grafisch beeld geven
Winterswijk

Winterswijk (gemeente), een gemeente in de Nederlandse provincie Gelderland
Winterswijk (plaats), de hoofdplaats van die gemeente
Repertorium der Nederlandse Wijsbegeerte

Het Repertorium der Nederlandse Wijsbegeerte is een van de belangrijke bijdragen van Professor Dr. Johannes Jacobus Poortman. Het is een inventaris van alle publicaties in de Nederlandse taal of door Nederlandse of Vlaamse auteurs geschreven over filosofie. 

Na het overlijden van Prof. Poortman (1970) werd het werk voortgezet door Wim Klever. Tot 3 december 2018 kon het online worden geraadpleegd als de Kennisbank Filosofie in Nederland.

Externe link 
 Poortmans bibliografie van de Nederlandse filosofie aan Koninklijke Bibliotheek Den Haag.

Naslagwerk
Filosofische organisatie
Periode-6-element

Een periode-6-element is een chemisch element in de zesde regel (of periode) van het periodiek systeem der elementen, inclusief de lanthaniden. Deze elementen kenmerken zich doordat de 1s-, 2s-, 2p-, 3s-, 3p-, 4s-, 4p-, 4d-, 5s- en 5p-schillen geheel met elektronen gevuld zijn. Van het begin tot het einde van deze periode worden de 4f-, 5d-, 6s- en 6p-schil opgevuld. In het begin van de periode gebeurt dat systematisch, maar als gevolg van onderlinge afstoting wordt de opvulling verderop minder overzichtelijk. 

De elementen in de zesde periode zijn in het periodiek systeem hieronder gekleurd.

Chemisch element
660 v.Chr.

Het jaar 660 v.Chr. is een jaartal volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Europa 
 Carthaagse kolonisten stichten een handelsnederzetting op het eiland Ibiza.

Azië 
 11 februari - Jimmu sticht de Yamato-dynastie en laat zich tot eerste keizer van Japan uitroepen.

Geboren

Overleden 

Jaar in de 7e eeuw v.Chr.
Lijst van keizers van Japan

De rol van de keizer van Japan (天皇, ten'nou van mikado) was die van een keizerlijke heerser, van het begin van de historie tot het midden van de twintigste eeuw. Onder de moderne constitutie van Japan is de keizer nu grotendeels alleen nog in naam het hoofd van de staat (zie Overheid van Japan).

Het onderstaande is een traditionele lijst van keizers van Japan. De keizers tot Ojin (応神天皇) worden als legendarisch beschouwd.

Keizers van Japan (660 v.Chr.–heden)

Legendarische periode (660 v.Chr.–399 na Chr.)

Yamatoperiode (250–715)

Naraperiode (715–781)

Heianperiode (781–1198)

Kamakuraperiode (1198–1339)

Muromachiperiode (1339–1392)

Noordelijk hof (troonpretendenten) (1331–1586)

Muromachiperiode vervolg (1392–1573)

Edoperiode (1586–1867)

Keizers sinds de Meiji-restauratie (1867–heden)

Galerij

Zie ook 

 Lijst van premiers van Japan
 Lijst van Tokugawa-shoguns

Externe link 
 Japanse keizers, regenten en shoguns, met stamboom (Engels)

 
Japan
Japan
Keizers
Periode-7-element

Een periode-7-element is een chemisch element in de zevende regel (of periode) van het periodiek systeem der elementen, inclusief de actiniden. Deze elementen kenmerken zich doordat de 1s-, 2s-, 2p-, 3s-, 3p-, 4s-, 4p-, 4d-, 4f-, 5s-, 5p-, 5d-, 6s- en 6p-schillen geheel met elektronen gevuld zijn. Van het begin tot het einde van deze periode worden de 5f-, 6d-, 7s- en 7p-schil opgevuld. In het begin van de periode gebeurt dat systematisch, maar als gevolg van onderlinge afstoting wordt de opvulling verderop minder overzichtelijk. 

De elementen in de zevende periode zijn in het periodiek systeem hieronder gekleurd.

Chemische en fysische eigenschappen 
Verreweg het grootste deel van de periode-7-elementen, op een paar uitzonderingen na, heeft een atoomkern die snel uiteen valt. Alleen de kernen van uranium en thorium hebben een halveringstijd die langer is dan de leeftijd van de Aarde. De elementen die zwaarder zijn dan uranium worden transuranen genoemd die synthetisch uit uranium en thorium door neutronvangst in kernreactoren gevormd kunnen worden. Van de transuranen heeft plutonium de stabielste isotopen.

Chemisch element
Periode-4-element

Een periode-4-element is een chemisch element in de vierde regel (of periode) van het periodiek systeem der elementen. Deze elementen kenmerken zich doordat de 1s-, 2s-, 2p-, 3s- en 3p-schillen geheel met elektronen gevuld zijn. Van het begin tot het einde van deze periode worden de 3d-, 4s- en 4p-schil opgevuld. In het begin van de periode gebeurt dat systematisch, maar als gevolg van onderlinge afstoting wordt de opvulling verderop minder overzichtelijk. 

De elementen in de vierde periode zijn in het periodiek systeem hieronder gekleurd.

Chemisch element
Periode-5-element

Een periode-5-element is een chemisch element in de vijfde regel (of periode) van het periodiek systeem der elementen. Deze elementen kenmerken zich doordat de 1s-, 2s-, 2p-, 3s-, 3p-, 4s- en 4p-schillen geheel met elektronen gevuld zijn. Van het begin tot het einde van deze periode worden de 4d-, 5s- en 5p-schil opgevuld. In het begin van de periode gebeurt dat systematisch, maar als gevolg van onderlinge afstoting wordt de opvulling verderop minder overzichtelijk. 

De elementen in de vijfde periode zijn in het periodiek systeem hieronder gekleurd.

Chemisch element