Skały magmowe

Skały magmowe – jeden z trzech głównych typów skał (obok skał osadowych i metamorficznych) budujących skorupę ziemską, powstałych wskutek krystalizacji lub zakrzepnięcia magmy w głębi skorupy ziemskiej lub lawy na powierzchni Ziemi. Geolodzy opisali ponad 700 odmian skał magmowych.

Podział skał magmowych

Podział genetyczny 
Skały magmowe dzieli się w zależności od głębokości zastygania oraz stosunku do skał otaczających:
 na trzy główne kategorie:
 Skały wulkaniczne (efuzywne (wylewne), ekstruzywne) – krystalizują z magmy wydobywającej się na powierzchnię Ziemi w postaci lawy, m.in.: bazalt, andezyt, melafir, trachit, latyt, dacyt, ryolit, porfir, obsydian, spilit;
 skały żyłowe - lamprofiry i diabazy, pegmatyty;
 skały głębinowe (plutoniczne) – krzepnące głęboko (5-30 km) pod powierzchnią Ziemi, tworzące intruzje o znacznych rozmiarach - perydotyt, gabro, dioryt, noryt, granodioryt, sjenit, monzonit, granit, karbonatyty;
lub
 na pięć facji:
 skały wylewne (jw.);
 skały subwulkaniczne;
 skały hipabisalne (hipabysalne) – krzepnące na niewielkiej głębokości pod powierzchnią Ziemi, tworzące drobne intruzje o nieznacznych rozmiarach, m.in. karbonatyty, doleryt, granofir, mikrogranit, pegmatyt, aplit, melafir, porfir, dacyt, latyt, lamprofir, ryolit;
 skały mezoabysalne;
 skały abysalne (głębinowe, jw.).

Skały magmowe mają zwykle strukturę krystaliczną, niektóre mają strukturę porfirowatą lub porfirową, afanitową lub szklistą. Wielkość kryształów w skale zależy od szybkości krzepnięcia magmy: wolno krzepnące skały plutoniczne mają strukturę jawnokrystaliczną z kryształami o rozmiarach powyżej 5 mm, natomiast szybko krzepnące skały wulkaniczne wykazują strukturę skrytokrystaliczną (poniżej 1 mm), szklistą lub porfirową, gdy w skrytokrystalicznym lub szklistym "cieście skalnym" występują pojedyncze, wcześniej wykrystalizowane prakryształy.

Podział ze względu na skład 
Skały magmowe wyróżnia się również w zależności od ich składu chemicznego i mineralnego. Podstawowym jest podział ze względu na zawartość krzemionki.
Wyróżniamy skały magmowe:
 kwaśne – powyżej 66% SiO2 (w górnej części diagramu QAPF - obfite w kwarc (Q))
 obojętne – 53-66% SiO2 (w środkowej części diagramu QAPF)
 zasadowe – 45-53% SiO2 (w dolnej części diagramu QAPF - obfite w skaleniowce (F))
 skrajnie zasadowe (ultrazasadowe) – poniżej 45% SiO2
 skały alkaliczne - skały względnie nasycone alkaliami, a więc niedosycone krzemionką.

Podział na klasy skał 
Skały powstałe z krystalizacji głównej magmy dzielimy na klasy:
 klasa perydotytu
 klasa gabra i bazaltu
 klasa diorytu
 klasa granitu i ryolitu
 klasa sjenitu i trachitu
 klasa monzonitu i latytu
 klasa fojaitu i fonolitu
 klasa teralitu i tefrytu
 klasa ijolitu i law skaleniowcowych
 klasa skał niekrzemianowych

Przykłady skał magmowych

Formy skał magmowych 
Magma, przemieszczając się i zastygając w różnych warunkach temperatury, składu, ciśnienia i charakteru otoczenia, może tworzyć ciała skalne o różnej formie, w odniesieniu do otaczających skał. Ich rozróżnianie jest bardzo ważne dla uzyskania pełnego obrazu sytuacji geologicznej.

Zobacz też 
 Diagram QAPF
 skały melanokratyczne, skały leukokratyczne

Linki zewnętrzne 
 Skały magmowe