alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Tytuł zawodowy

Tytuł zawodowy – system certyfikatów i tytułów, które otrzymują osoby, które dowiodły, że posiadają określony zasób wiedzy i umiejętności potrzebnych do wykonywania danego zawodu.

Tytułów zawodowych nie należy mylić z tytułem naukowym i stopniami naukowymi.

Tytułów zawodowych istnieje cała mnogość, a ich hierarchia wygląda różnie w różnych grupach zawodowych. W Polsce w niektórych grupach zawodowych (technicy, lekarze, rzemieślnicy) istnieją ustawowo określone ich nazwy i hierarchie, podczas gdy w innych nie ma takich systemów. Do najczęściej spotykanych tytułów zawodowych należą:
 Tytuły zawodowe uzyskiwane w szkołach i placówkach oświaty:
 robotnik wykwalifikowany
 technik
 Tytuły zawodowe uzyskiwane w szkołach wyższych:
 tytuły uzyskiwane po studiach pierwszego stopnia:
 tytuły licencjata
 licencjat
 licencjat pielęgniarstwa
 licencjat położnictwa
 tytuły inżyniera:
 inżynier
 inżynier architekt
 inżynier pożarnictwa
 tytuły uzyskiwane po studiach drugiego stopnia lub po jednolitych studiach magisterskich:
 tytuły magistra:
 magister
 magister farmacji
 magister pielęgniarstwa
 magister położnictwa
 magister sztuki
 tytuły magistra inżyniera:
 magister inżynier
 magister inżynier architekt
 magister inżynier pożarnictwa
 tytuły lekarza:
 lekarz
 lekarz dentysta
 lekarz weterynarii

 Tytuły zawodowe w rzemiośle:
 uczeń
 czeladnik
 mistrz
 Tytuły zawodowe w kulturze fizycznej:
 trener
 instruktor
 menedżer sportu
 Tytuły zawodowe związane z gospodarką nieruchomościami
 zarządca nieruchomości
 pośrednik w obrocie nieruchomościami
 rzeczoznawca majątkowy
 Tytuły zawodowe w zawodach prawniczych:
 adwokat
 radca prawny
 rzecznik patentowy
 prokurator
 notariusz
 doradca podatkowy
 Tytuły zawodowe żołnierzy:
 oficer dyplomowany Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej
 pilot
 nawigator
 Inne tytuły zawodowe:
 detektyw
 doradca inwestycyjny
 biegły rewident

Zobacz też 
 kształcenie specjalistyczne
 konsulent
 Master of Business Administration

Przypisy 

 
Edukacja zawodowa
Jedynkowy system liczbowy

Jedynkowy system liczbowy – najprostszy możliwy system liczbowy do zapisu liczb naturalnych. 

Do przedstawiania liczb w tym systemie stosuje się wyłącznie jeden znak, np. |, oznaczający liczbę 1. Znak ten powtarza się tyle razy, ile wynosi wartość przedstawianej liczby. Tak więc np. 3 w systemie jedynkowym jest zapisywane jako |||, a 10 to ||||||||||. Takim systemem posługują się nieliczne społeczności, np. Pigmeje. 

Dane archeologiczne wskazują, że pewnymi wariantami systemu jedynkowego posługiwały się dawne kultury. Liczbę przedstawiano, tworząc konwencjonalne zbiory zastępcze (np. specjalne układy jednakowych kamieni, muszli, patyków lub nacięć) mające tyle elementów co dany zbiór. W 1937 r. w stanowisku archeologicznym  na Morawach znaleziono kość wilka sprzed 30 000 lat, na której było naciętych 55 karbów pogrupowanych po 5 i dalsze kreski. Niewatpliwie wiązało się to z jakimś liczeniem i zapisywanem wyniku, podobnie jak nacięcia na kości pawiana z Ishango w Kongu Belgijskim. Znacznie starsze (sprzed ok. 44 000 lat) są 29 nacięcia na kości pawiana w Lebombo w południowej Afryce
. 
Jedynkowy system liczbowy realizowany był też w postaci węzełków na sznurach w prekolumbijskiej Ameryce Południowej (kipu) i na Dalekim Wschodzie, a także przez użycie glinianych kamieni rachunkowych w Mezopotamii. Ongiś w majątkach pracę chłopów nadzorował karbowy, który na swym pręcie, zwanym rabosz (ang. tally stick), nacinał karby, tworząc równoliczne zbiory zastępcze i rejestrując ilościowe efekty wykonanej pracy. Funkcję zbiorów zastępczych pełnią też sznury modlitewne; powtarzalnym znakiem jest koralik. 

System jedynkowy jest w praktyce mało wygodny. Już przy stosunkowo niedużych liczbach, takich jak np. sto, zapisywanie ich w systemie jedynkowym jest uciążliwe. Użyteczny zaś bywa wariant tego systemu, w którym kolejne kreski stawia się tak, aby utworzyły jakieś proste figury (np. cztery kreski tworzą kwadrat, a piąta jest przekątną, bądź też cztery pionowe kreski przekreśla się piątą); taki sposób, w którym wystarczy potem policzyć piątki, stosowany bywa np. przy liczeniu głosów na zebraniach. 

System jedynkowy można formalnie traktować jako dość specjalny addytywny system liczbowy.

Operacje dodawania i odejmowania da się tu sprowadzić do prostego, mechanicznego łączenia i obcinania zapisów liczb. Dodanie polega na konkatenacji, np. dodając ||| (tzn. 3) i ||||| (5) mechanicznie skleja się te liczby: |||+||||| = ||||||||.
Jeżeli zaś chce się odjąć od ||||| liczbę |||, wystarczy, że przyłoży się te zapisy jeden pod drugim i usunie „wystający” kawałek.

Przypisy

Zobacz też 
 liczby naturalne Churcha
 liczby naturalne von Neumanna
 maszyna Turinga

Systemy liczbowe
Ti3

Ti3 - parowóz towarowy produkowany w latach  1903-1904  dla kolei pruskich z oznaczeniem G54
Zbudowano ogółem 206 egzemplarzy, zaś na kolejach polskich znalazło się 16 parowozów oznaczonych Ti3. Część przebudowano na parowozy opancerzone do prowadzenia pociągów pancernych Wojska Polskiego.

Dane techniczne parowozu pancernego:
 Pancerz
 Grubość: 8 – 20 mm
 Masa: 13 t
 Wyposażenie:
 Wieżyczka dowódcy i obserwacyjna na tendrze
 na tenderze, zapas węgla na 80 km i wody na 300 km
 Radiostacja krótkiego zasięgu RKB/C do łączności z drezynami pancernymi
 Telefon do łączności z wagonami
 prędkość: 65 km/h bez składu, ze składem (3 wagony), 45 km/h
 Wysokość razem z masztami radiostacji wynosiła 4 700 mm

Bibliografia 
  (str. 29-30)
 Ingo Hütter, Reimar Holzinger: Die Lokomotiven der PKP 1918–1939, DGEG, Hövelhof 2007, .

Linki zewnętrzne 
 
 

Parowozy PKP
Pociągi pancerne II Rzeczypospolitej
Parowozownia

Parowozownia (potocznie: szopa, depo) – baza, zakład eksploatacji, zajezdnia lokomotyw parowych; zespół pomieszczeń i warsztatów oraz torów przeznaczonych do przechowywania i obsługiwania technicznego parowozów.

Charakterystycznymi instalacjami są:
 obrotnice lub przesuwnice do zmiany kierunku jazdy na małym terenie,
 żurawie (z wieżami ciśnień) do tankowania parowozów,
 piaskownice,
 składy węgla z wyciągami nawęglającymi oraz
 kanały oczystkowe.
Sama hala ma często układ wachlarzowy, z obrotnicą w osi.

W późniejszym okresie obsługiwano tam również inne lokomotywy (elektryczne i spalinowe).
Nazwą parowozownia określano jednostki kolejowe obsługujące parowozy, większość nazywając lokomotywowniami. Nieliczne lokomotywownie, zajmujące się tylko lokomotywami elektrycznymi, nazywane były elektrowozowniami.

Jedna z najstarszych parowozowni w Europie znajduje się w Pile, nad którą opieki podjęło się Stowarzyszenie Parowozownia Pilska Okrąglak. Najstarsza parowozownia w Polsce, która do tej pory pełni swe pierwotne funkcje, znajduje się w Wolsztynie.

Zobacz też 

 elektrowozownia
 lokomotywownia
 wagonownia

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 Opis i charakterystyka parowozowni
 Opis parowozowni na podstawie makiety Parowozowni Ostrów Wielkopolski
 Funkcjonowanie parowozowni na przykładzie makiety Parowozowni Ostrów Wielkopolski
 Obrządzanie parowozu na podstawie makiety Parowozownia Ostrów Wielkopolski

Infrastruktura kolejowa
Lokomotywownia

Lokomotywownia – jednostka organizacyjna wraz z zespołem budynków i urządzeń, służących do obsługi lokomotyw, m.in. do ich napraw i stacjonowania. Nazwa zaczęła funkcjonować w miarę zmiany profilu obsługiwanego taboru przez byłe parowozownie.

W 1953 usamodzielniono wchodzące dotychczas w ich skład wagonownie. 1 lipca 1997 na bazie lokomotywowni oraz wagonowni utworzono 33 zakłady taboru; obecnie w strukturze spółki PKP Cargo SA. 1 września 1999 liczbę zakładów taboru zmniejszono do 19.

W 2008 szereg lokomotywowni, zlokalizowanych głównie w największych aglomeracjach, przekazano do PKP Intercity SA. 1 stycznia 2009 nastąpiła kolejna reorganizacja, konsolidująca jednostki terenowe PKP Cargo SA, liczbę zakładów taboru zmniejszono do 16, od 2011 do 10, zaś od 2014 – 7 zakładów spółki: w Gdyni, Katowicach, Lublinie, Poznaniu, Tarnowskich Górach, Warszawie i Wrocławiu.

Zobacz też 
 elektrowozownia
 parowozownia
 wagonownia

Infrastruktura kolejowa
Pociąg pancerny

Pociąg pancerny – pociąg złożony z lokomotywy pancernej i kilku wagonów pancernych uzbrojonych w działa i broń maszynową, a czasami także z drezyn pancernych lub bojowych wagonów motorowych.

Pociągi pancerne z reguły składały się z lokomotywy i wagonów osłoniętych w całości pancerzem stalowym grubości kilku do kilkudziesięciu milimetrów. W zależności od możliwości wyposażenia, niektóre pociągi pancerne, zwłaszcza improwizowane, nie były chronione pancerzem, lecz dostępnymi materiałami, takimi jak beton lub worki z piaskiem, lub były jedynie częściowo opancerzone.

Po raz pierwszy pomysł budowy pociągów pancernych pojawił się w 1826 we Francji, w 1846 zastosowano w Austrii pierwszą częściowo opancerzoną platformę kolejową z działem. 

Opancerzonych w sposób prowizoryczny pociągów używali Brytyjczycy podczas II wojny burskiej. Dojrzałe konstrukcje pociągów pancernych, pokrytych w całości stalowym pancerzem i uzbrojonych w obrotowe wieże artyleryjskie, pojawiły się dopiero podczas I wojny światowej. Używane były głównie przez Austro-Węgry, Niemcy i Rosję na froncie wschodnim. Na wielką skalę pociągów pancernych, w dużej mierze improwizowanych, używały wszystkie strony podczas wojny domowej w Rosji, czemu sprzyjała słabo rozwinięta sieć dróg na tamtych terenach. Podczas II wojny światowej pociągów pancernych bojowo używała Polska, Niemcy i Związek Radziecki. Oprócz zadań bojowych pełniły także funkcje patrolowe i policyjne.

Polskie pociągi pancerne w większości wywodziły się ze składów z okresu I wojny światowej, zmodernizowanych w okresie międzywojennym. Kilkanaście pociągów pancernych brało udział w kampanii wrześniowej. Pociągi pancerne były też wykorzystywane przez Polskie Siły Zbrojne i we wczesnym okresie powojennym (między innymi przez Służbę Ochrony Kolei).

Wagony używane zwykle w pociągach pancernych 
 artyleryjskie – opancerzone i uzbrojone w działa oraz karabiny maszynowe
 piechoty (w Polsce nazywane wagonami szturmowymi) – opancerzone, uzbrojone w karabiny maszynowe i służące do przewożenia piechoty
 karabinów maszynowych – opancerzone i uzbrojone w karabiny maszynowe
 przeciwlotnicze – uzbrojone w działka przeciwlotnicze
 dowodzenia – podobne do wagonów piechoty, lecz wyposażone w stanowisko dowodzenia pociągu
 przeciwpancerne – odmiana wagonów artyleryjskich, wyposażone w działo przeciwpancerne (zwykle w wieży czołgowej)
 platformy – nieopancerzone, służące do różnych celów: ochrony przed wykolejeniem, przewożenia materiałów saperskich i do naprawy toru, przewożenia motocykli i pojazdów w tym czołgów.

Bibliografia 

 Mała Encyklopedia Wojskowa, tom II (K – P), Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, Warszawa 1970, wydanie I.
 Pociągi Pancerne Wojska Polskiego 1918-1939, Adam Jacek Ostrówka, Wydawnictwo Adam Marszałek, .
 Armored Trains, Steven Zaloga, Tony Bryan, link na Google książki: 
 Pociągi pancerne III Rzeszy

Linki zewnętrzne
Orawice

Orawice (słow. i węg. Oravice) – osada na Orawie (Słowacja), nad rzeką Orawica. Położona jest na wysokości 790 m n.p.m. w Kotlinie Orawickiej i Dolinie Orawickiej, u północnych podnóży Tatr Zachodnich. Administracyjnie część Twardoszyna.

Ośrodek turystyczny o międzynarodowej renomie, ze względu na położenie blisko Zakopanego chętnie odwiedzany przez Polaków, znany głównie z gorących źródeł. Obecnie posiada dwa baseny termalne – Kąpielisko termalne „Meander Park”.

Pierwotnie istniała tu założona w 1643 r. osada pasterska o nazwie Bystra. Osada, ze względu na trudne warunki, przetrwała jedynie kilkanaście lat. W roku 1659 opuszczone tereny Bystrej wydzierżawili mieszkańcy Twardoszyna i założyli w tym samym miejscu osiedle o obecnej nazwie. Od drugiej połowy XVII wieku przez około dwa stulecia funkcjonowały w rejonie niewielkie kopalnie rud żelaza.

W latach 1870–1885 podleśniczym w Orawicach był Antoni Kocyan – leśnik, znawca fauny tatrzańskiej, doskonały preparator zwierząt, wcześniej pracujący m.in. w Dolinie Kościeliskiej. Na orawickiej leśniczówce znajduje się upamiętniająca go tablica.

Turystycznego znaczenia osada nabrała w latach 30. XX wieku, w 1931 roku uruchomiono tutaj pierwsze schronisko turystyczne (schronisko w Orawicach). Obok niego istnieje pole namiotowe.

Orawice są punktem wypadowym w rejon Bobrowca, godna polecenia jest wycieczka przez Cieśniawę – skalny wąwóz znajdujący się w dolnej części Doliny Juraniowej. Warto także udać się w rejon sąsiednich pasm – Orawicko-Witowskie Wierchy i Skoruszyńskie Wierchy.

Szlaki turystyczne 
  – czerwony: Orawice – Skoruszyna.  2 h, ↓ 1.30 h
  – czerwony: Orawice – Szatanowa Polana – Dolina Juraniowa – Umarła Przełęcz
 Czas przejścia z Orawic do wylotu Doliny Juraniowej: 1:10 h, z powrotem tyle samo
 Czas przejścia Cieśniawą i Doliną Juraniową na Umarłą Przełęcz: 1 h, ↓ 50 min
  – niebieski: Orawice – Magura Witowska. 1:50 h, ↑ 1:20 h
  – niebieski: Orawice – Dolina Borowiecka – Bobrowiecka Przełęcz. 2:25 h, ↓ 1:55 h
  – zielony: przełęcz Borek – Orawice – Muzeum Wsi Orawskiej. Czas przejścia: 2 h, z powrotem tyle samo
  – żółty: Orawice – Sucha Góra Orawska

Bibliografia 
 
  
 
 

Miejscowości w powiecie Twardoszyn
Orawa
Śmiały

Bolesław Śmiały a. „Szczodry” - król Polski w latach 1078–1079
 Śmiały – pociąg pancerny, w służbie Wojska Polskiego w latach 1918–1939
 s/y Śmiały – polski jacht pełnomorski
Muzeum Afrykanistyczne w Olkuszu

Muzeum Afrykanistyczne w Olkuszu – muzeum położone w centrum Olkusza przy ul. Szpitalnej. Znajduje się w nim kolekcja sztuki i malarstwa Czarnej Afryki im. Anny i Leona Kubarskich.

Historia muzeum 
Darowizna dr Bogdana Szczygła i Bożeny Szczygieł poczyniona w 1971 roku była początkiem olkuskiego muzeum afrykanistycznego. Następnie kolekcję wzbogacili inni darczyńcy, m.in. Hubert Sylwestrzak, Józef Lis, Anna i Cyprian Kosińscy, Maria i Jacek Pietrzykowie,
M. Mamadou, Josef Tesar, Witold Serwatko, Idrissa Talfi, Jerzy Rytych, Włodzimierz Zajączkowski, Jerzy Kukucz, Grzegorz Łubczyk, Anna i Karol Bortkiewicz, Jacek Łapott, Kazimierz Kluczewski, Jan Skurzak, Irena i Zbigniew Możdżeń.

Początkowo eksponaty mieściły się w budynku przy ul. Szpitalnej 11, gdzie dawniej była wytwórnia młynków do kawy, będąca własnością ojca dr Szczygła. W 1984 roku całą kolekcję przeniesiono do budynku (oficyny) dawnego olkuskiego szpitala, mieszczącego się przy ul. Szpitalnej 32. Wystrój wnętrza był dziełem grupy osób pracujących społecznie pod kierunkiem dr Szczygła. Była to młodzież licealna oraz studenci etnologii z Uniwersytetu Wrocławskiego z dr Barbarą Kopydłowską. Przed kilku laty z inicjatywy pracowników Miejskiego Ośrodka Kultury przeprowadzono remont i oddano do użytku nowe sale wystawowe. W skład nowej ekspozycji, którą zaaranżowali mgr Jacek Łapott i mgr Jolanta Koziarowska, wchodzą eksponaty związane z kulturą materialną i sztuką Tuaregów. Są to rzeźby wykonane w drewnie i metalu, broń, instrumenty muzyczne, biżuteria, kolekcja masek oraz wyroby tkackie i wyroby ze skóry, rękodzieło plemion Czarnej Afryki, żyjących nad Zatoką Gwinejską oraz Kotliną Konga.

W 2005 roku całą ekspozycję – liczącą około 1000 eksponatów – przeniesiono do nowo odremontowanych pomieszczeń znajdujących się w tym samym budynku przy ul. Szpitalnej 32. Autorami aranżacji nowej ekspozycji są Elżbieta Banyś–Sowula oraz Klaudia Zub. Prezentowana ekspozycja podzielona została na działy dotyczące kultury Afryki, jej przyrody, sztuki, geologii i archeologii.

Darowizny prof. dr hab. Anny i pilota Leona Kubarskich czynione sukcesywnie na rzecz muzeum od 2001 roku zaowocowały otwarciem w lutym 2007 roku odrębnego działu pn. Kolekcja sztuki i malarstwa Czarnej Afryki im. prof. dr hab. Anny i Leona Kubarskich. Obecnie kolekcja liczy ponad 900 obiektów: obrazy, malachitowe rzeźby, naszyjniki, bransolety, wyroby z kości słoniowej (ze szczególnie interesującym zbiorem główek z oryginalnymi uczesaniami afrykańskimi). Nie brak też w kolekcji fetyszy, masek, fajek, trójnogów, tkanin, haftów, lasek i płaskorzeźb.

Linki zewnętrzne 
 Muzeum Afrykanistyczne na stronie Miejskiego Ośrodka Kultury w Olkuszu

Muzea w Olkuszu
Muzea podróżnicze w Polsce
Indeterminizm

Indeterminizm (łac. in – nie + determinare – określać) – zaprzeczenie determinizmu; koncepcja filozoficzna na gruncie przyrodniczym zakładająca, że związek między przyczyną a skutkiem w przyrodzie nie jest ścisły – dopuszcza istnienie przypadku i neguje możliwość przewidywania zjawisk późniejszych na podstawie wcześniejszych, ponieważ te same przyczyny niekoniecznie mają prowadzić do tych samych skutków.

Występuje w formach:
 skrajnych, radykalnych  – negacja istnienia jakichkolwiek uwarunkowań;
 umiarkowanych – negacja tylko pewnego typu uwarunkowań lub twierdzenie, że ta sama przyczyna niekoniecznie musi zawsze powodować ten sam skutek.

Na gruncie religijnym zaprzeczeniem istnienia determinacji ludzkiego losu jest wolna wola, natomiast doktryną postulującą zdeterminowanie ludzkiego losu przez siłę wyższą (los, Boga, własność ludzką) jest fatalizm.

W socjologii możemy mówić o indeterminizmie technicznym. Jest to przekonanie, że świat duchowy jest oddzielony od rzeczywistości materialnej.

Zobacz też 

 dylemat determinizmu

Przypisy

Linki zewnętrzne 
  Determinism and indeterminism , Routledge Encyclopedia of Philosophy, rep.routledge.com [dostęp 2023-05-10].

Antropologia filozoficzna
Filozofia historii
Ontologia
Akonityna

Akonityna – organiczny związek chemiczny, alkaloid o złożonej budowie chemicznej. Jest jedną z najsilniejszych trucizn roślinnych, występuje w liściach, łodygach i korzeniach tojadu mocnego (Aconitum firmum).

Akonityna łatwo wchłania się przez skórę i błony śluzowe, większe dawki mogą wywołać porażenie ośrodka oddechowego, a podawanie sodu zwiększa toksyczność akonityny. Dawka śmiertelna wynosi około 3 mg akonityny, około 2 gramy surowca roślinnego oraz około 20 ml nalewki.

W okresie renesansu akonityna była często stosowaną trucizną i zyskała miano arszeniku roślinnego.

Objawy zatrucia 
 zaburzenia czucia
 drętwienia
 palenia
 uczucie zimna
 niewrażliwość na bodźce bólowe
 zaburzenia połykania
 niepokój
 podniecenie
 lęk
 szum w uszach
 obfite poty
 bóle brzucha, nudności i wymioty
 drżenia i skurcze mięśniowe
 obniżenie temperatury ciała
 bradykardia
 drgawki
 zaburzenia rytmu serca z migotaniem komór włącznie,
 później występuje porażenie ośrodka oddechowego i zgon (świadomość jest zachowana aż do śmierci)

Leczenie zatrucia 
 płukanie żołądka 0,1% roztworem nadmanganianu potasu i środki przeczyszczające
 atropina
 intubacja i oddech wspomagany
 tlenoterapia
 leki przeciwbólowe

Przypisy 
 

Alkaloidy
Estry kwasu benzoesowego
Estry kwasu octowego
Etery z grupą metylową
Neurotoksyny
Toksyny roślinne
Agonia

Agonia – proces umierania poprzedzający śmierć, czyli okres poprzedzający ustanie funkcji życiowych organizmu. Polega na stopniowym zanikaniu czynności życiowych, prowadzący do śmierci klinicznej, a następnie biologicznej. Agonia nie zawsze kończy się zgonem. Zastosowanie reanimacji może odwrócić jej proces.

Agonia charakteryzuje się przede wszystkim upośledzeniem czynności układu oddechowego i krążenia oraz ośrodkowego układu nerwowego, a co za tym idzie – utratą świadomości i porażeniem mięśniowym.

W kolejnym stadium krążenie i oddychanie może utrzymywać się na minimalnym poziomie (przedłużenie się tego stadium przypomina stan śmierci, co znane jest jako zjawisko śmierci pozornej – letarg) lub zaniknąć zupełnie, doprowadzając do śmierci klinicznej, a następnie śmierci biologicznej ustroju.

Zobacz też 

 ortotanazja
 eutanazja
 śmierć

Bibliografia 
 

Fizjologia człowieka
Patofizjologia
Śmierć
Środki stylistyczne

Środki stylistyczne – środki używane w szeroko pojętej sztuce, mające na celu wywołanie u odbiorcy pożądanych emocji, środki artystycznego wyrazu, do których zaliczamy:

A 
 alegoria
 aliteracja
 aluzja literacka
 amplifikacja
 anafora
 anakolut
 animalizacja
 animizacja
 antonim
 antropomorfizacja
 antyteza
 apostrofa
 apozycja
 archaizm
 asyndeton

D 
 dialektyzacja
 dźwiękonaśladownictwo

E 
 echolalia
 elipsa
 emfaza
 enumeracja
 epifora
 epitet
 epitet barokowy
 epitet metaforyczny
 epitet stały
 epitet tautologiczny
 eufemizm
 eufonia

G 
 glosolalia
 gradacja
 groteska

H 
 hiperbola
 homonimy

I 
 instrumentacja głoskowa
 inwersja
 inwokacja
 ironia

K 
 kolokwializm
 kontrast

L 
 lipogram

M 
 metafora
 metonimia

N 
 neologizm

O 
 oksymoron
 onomatopeja
 ożywienie

P 
 paradoks
 parafraza
 paralelizm składniowy
 parenteza
 paronomazja
 personifikacja
 peryfraza
 pleonazm
 polisyndeton
 porównanie
 porównanie homeryckie
 powtórzenie
 przenośnia
 przerzutnia
 pytanie retoryczne

R 
 retrospekcja
 rym

S 

 sarkazm

W 
 wykrzyknienie

Z 
 zeugma

Zobacz też 
 rodzaj literacki
 figura retoryczna
 kompozycja otwarta

Przypisy
Adapter

Adapter (w języku angielskim także adaptor), potocznie przejściówka; element adaptujący tj. przystosowujący – element umożliwiający zastosowanie urządzenia do innych celów niż zostało to pierwotnie przewidziane.

Szerzej rzecz ujmując jest to element, lub zespół elementów, łączący dwa lub więcej zespołów jakiegoś urządzenia, lub jedno urządzenie z drugim, umożliwiający ich współpracę lub pełnienie określonej funkcji.

Rodzaje adapterów 
Istnieje wiele adapterów, a ich zakres zastosowań jest bardzo szeroki.

Adaptery elektryczne umożliwiają połączenie elektryczne różnych standardów. Wśród turystów podróżujących za granicę popularne są przejściówki (adaptory) pozwalające na podłączenie urządzeń sieciowych do gniazdek innego systemu (np. przejściówka dostosowująca wtyczkę systemu europejskiego C – 2 bolce okrągłe o rozstawie 19 mm – do gniazdka systemu amerykańskiego A – 2 bolce płaskie, równoległe, o rozstawie 12,7 mm/0,5″).

Adaptery fotograficzne umożliwiają połączenie mechaniczne urządzeń różnych standardów np. zastosowanie w aparacie fotograficznym z bagnetem obiektywu z mocowaniem M42. Istnieją także adaptery do filmów (np. rollkaseta do filmów zwojowych) i filtrów (specjalny pierścień pozwalający mocować filtr o innych wymiarach).

Adapter to także wymienny zespół roboczy w maszynach rolniczych, np. część przystosowująca kombajn rolniczy do zbioru kukurydzy.

Adapter a gramofon 
Obecnie element służący do adaptacji nazywa się przeważnie przejściówką lub adapterem (zapożyczenie z języka angielskiego: adapter).

Dawniej potocznie adapterem nazywano gramofon wbudowany w odbiornik radiowy, pozbawiony własnej elektroniki, który po przełączeniu na pracę w roli gramofonu korzystał ze wzmacniacza mocy tego odbiornika i jego głośnika do odtwarzania płyt gramofonowych. W potocznym rozumieniu określenie adapter używano także do samodzielnych gramofonów.

Zobacz też 

 złącze (elektronika)
 konwerter standardów

Przypisy 

Maszynoznawstwo
Urządzenia
Sprzęt RTV
Anastygmat

Anastygmat – obiektyw fotograficzny ze skorygowaną aberracją sferyczną, komą i astygmatyzmem.

Pierwszym obiektywem tego typu był powstały około 1866 r. koncentryczny obiektyw Rossa. Bardziej znanym, jaśniejszym i udanym rozwiązaniem były zaprojektowane w latach 1890–1893, przez Paula Rudolpha z zakładów Zeissa, obiektywy serii początkowo znanej jako Anastigmaty (później przemianowane na Protary).  Praktycznie wszystkie współczesne obiektywy fotograficzne są anastygmatami.

Zobacz też 
 aplanat
 peryskop
 dublet

Bibliografia 

Typy obiektywów fotograficznych
Aberracja chromatyczna

Aberracja chromatyczna, chromatyzm – cecha soczewki lub układu optycznego wynikająca z różnych odległości ogniskowania (ze względu na różną wartość współczynnika załamania) dla poszczególnych barw widmowych światła (różnych długości fali światła). W rezultacie występuje rozszczepienie światła, które widoczne jest na granicach kontrastowych obszarów pod postacią kolorowej obwódki (zobacz zdjęcie obok). Wynika ona ze zjawiska dyspersji szkła użytego do budowy soczewki.

Aberracja chromatyczna występuje również w soczewce ludzkiego oka, powodując barwne obwódki (pomarańczowe i niebieskie) wokół ciemnych przedmiotów na jasnym tle. W przypadku układów optycznych (teleskopy, obiektywy fotograficzne itp.) jest to wada pogarszająca jakość odwzorowania.

Rodzaje aberracji chromatycznej 
 Wzdłużna lub podłużna, 
 Poprzeczna.

Korekcja chromatyzmu 
Korekcja chromatyzmu zwana jest achromatyzacją. Istnieją różne jej rodzaje, w zależności od liczby achromatyzacji wybranych kolorów mamy: achromaty, apochromaty oraz superachromaty. Ten typ korekcji wynaleziony został przez Anglika Johna Dollonda (1706–1761) w Anglii.

Czarno-biała fotografia 
Zjawisko to jest znane również w fotografii czarno-białej. Nie występują tam co prawda kolory, ale aberracja chromatyczna wywołuje nieostrość obrazu. Jego korekcję można osiągnąć poprzez:
 zastosowanie apochromatu,
 użycie odpowiedniego filtru kolorowego o wąskim pasmie przepustowości,
 odpowiednie konwertowanie pojedynczych kanałów koloru do kanału czarno-białego. 

Niektóre z tych metod wymagają jednak zwiększenia czasu ekspozycji.

Zobacz też 

 aberracja sferyczna

Przypisy 

Fotografia
Optyka geometryczna
Aplanat

Aplanat – obiektyw fotograficzny opracowany w 1866 roku w zakładach Carl August Steinheil & Söhne w Monachium, składał się z dwóch dubletów achromatycznych ustawionych symetrycznie wobec apertury. Jego projektantem był Hugo Adolf Steinheil.

Użycie dwóch symetrycznych dubletów pozwoliło na wyeliminowanie większości wad optycznych – aberracji sferycznej, aberracji chromatycznej, komy i dystorsji).

Zaprojektowany przez Steinheila, budowany był w trzech podstawowych wersjach jako obiektyw pejzażowy (10, kąt widzenia ±30°), szerokokątny (18, kąt widzenia ±45°) i portretowy (3,5, kąt widzenia ±12°).

W tym samym czasie kiedy Steinheil wprowadził do sprzedaży swój obiektyw, na rynku pojawił się niemalże identyczny obiektyw Rapid Rectilinear zaprojektowany przez Johna Dallmeyera. Obie strony oskarżały się wzajemnie o skopiowanie obiektywu, dyskusja na ten temat przybierała nieraz bardzo gorący ton, obaj wynalazcy publikowali artykuły w prasie naukowej udowadniając swoje pierwszeństwo. Najprawdopodobniej jednak obu wynalazków dokonano niezależnie i prawie jednocześnie, Steinheil był najprawdopodobniej szybszy o kilka tygodni.

Obiektywy tego typu szybko zyskały znaczną popularność i były produkowane w wielu odmianach i wielu krajach pod różnymi nazwami takimi jak: Aplanascope, Aplanatic, Aristoplanat, Aristoscope, Berytaplanat, Biplanat, Eidoscope, Euryscope, Grossa, Lamprodynast, Leucograph, Lynkeioscope, Monoplast, Orthoscope, Panorami, Pantoscope, Paraplanat, Perigraphic, Planatograph, Platystigmat, Polynar, Rectigraph, Rectilinear, Rectiplanat, Sphariscope, Symmetrical, Universal, Versar czy Voltas.

Obecnie aplanat to obiektyw wolny od komy, niezależnie od swojego już historycznego pierwowzoru może to być obiektyw o innej budowie i innej liczbie elementów optycznych.

Zobacz też 

 anastygmat
 peryskop
 dublet

Bibliografia

Linki zewnętrzne 
 

Typy obiektywów fotograficznych
PPS

Polska Partia Socjalistyczna – nazwa używana przez szereg polskich partii politycznych:
 Polska Partia Socjalistyczna – historyczna i współczesna polska partia polityczna
 Polska Partia Socjalistyczna – Wolność, Równość, Niepodległość – struktura historycznej partii działająca w konspiracji podczas II wojny światowej
 Polska Partia Socjalistyczna (na emigracji) – struktura historycznej partii działająca na emigracji po II wojnie światowej 1939–1990
 Polska Partia Socjalistyczna (1987–1990) – historyczna polska partia polityczna powstała w opozycji do PZPR
 III Proletariat (właśc. Polska Partia Socjalistyczna „Proletariat”) – historyczna polska partia robotnicza z lat 1900–1909
 Polska Partia Socjalistyczna – Lewica (1926–1931) – historyczna polska partia robotnicza z lat 1926–1931
 Polska Partia Socjalistyczna – dawna Frakcja Rewolucyjna – historyczna polska partia polityczna z lat 1928–1939
 Polska Partia Socjalistyczna – Lewica (1906–1918) – historyczna polska partia polityczna powstała po rozłamie właściwej PPS w 1906
 Polska Partia Socjalistyczna – Frakcja Rewolucyjna – historyczna polska partia polityczna powstała po rozłamie właściwej PPS w 1906
 Polska Partia Socjalistyczna – Opozycja – odłam właściwej PPS będący opozycją dla PPS-Frakcji Rewolucyjnej z lat 1912–1914
 Polska Partia Socjalistyczna – Opozycja – odłam właściwej PPS działający potem samodzielnie, z lat 1919–1920
 Polska Partia Socjalistyczna – Rewolucja Demokratyczna – odłam PPS w latach 1987–1990
 Polska Partia Socjalistyczna (1944–1948) („lubelska”) – polska partia polityczna z lat 1944–1948, która współtworzyła PZPR

Broń:
 pistolet maszynowy PPS
 pistolet Walther PPS

Inne:
 Project for Public Spaces
 Pakistan Phytopathological Society
 .pps - PowerPoint Show - format zapisu danych programu Microsoft PowerPoint
 Pieniński Pas Skałkowy
Otto von Guericke

Otto von Guericke (ur. 20 listopada 1602 w Magdeburgu, zm. 11 maja 1686 w Hamburgu) – niemiecki fizyk, wynalazca, budowniczy fortyfikacji, burmistrz Magdeburga.

Życiorys 
W 1650 skonstruował pierwszą pompę próżniową, ulepszając przy okazji pompę tłokową do sprężania powietrza. W 1654 wykonał słynne doświadczenie z półkulami magdeburskimi. W 1662 skonstruował barometr wodny i za jego pomocą zbadał zależność ciśnienia od wysokości n.p.m. i stanu pogody. W 1663 skonstruował maszynę elektrostatyczną.

W latach 1646–1676 był burmistrzem Magdeburga. Nadzorował odbudowę miasta, zajmował się również fortyfikowaniem Erfurtu.

Upamiętnienie 
 W 1993 roku założono Uniwersytet Ottona von Guerickego w Magdeburgu.

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 

Niemieccy fizycy XVII wieku
Niemieccy fizycy doświadczalni
Niemieccy elektrodynamicy
Elektrostatycy
Fizycy mechaniczni
Niemieccy wynalazcy

Niemcy upamiętnieni nazwami uniwersytetów

Ludzie urodzeni w Magdeburgu
Urodzeni w 1602
Zmarli w 1686
Półkule magdeburskie

Półkule magdeburskie – metalowe półsfery umożliwiające wykonanie doświadczenia przeprowadzonego przez Ottona von Guericke w 1654 r. w Magdeburgu.

Otto von Guericke dążył do wykazania, że wbrew ówczesnym poglądom, można wytworzyć próżnię. Skonstruował tłokową pompę   powietrza i demonstrował siłę ciśnienia powietrza. 
W doświadczeniu tym wykorzystano dwie półsfery metalowe o średnicy 42 cm każda, o starannie zeszlifowanych krawędziach. Półsfery zostały dociśnięte do siebie i uszczelnione, następnie wypompowano ze środka powietrze. Okazało się, że do rozerwania tak powstałej kuli potrzebne było 16 koni. Była to widowiskowa demonstracja istnienia ciśnienia atmosferycznego. 

Eksperyment powtórzono w Berlinie w 1663 z udziałem 24 koni.

Zobacz też 

 10 najpiękniejszych eksperymentów z fizyki

Przypisy 

Historia fizyki
Narzędzia fizyki
Aeromechanika
Wydarzenia 1654
Magdeburg
Uproszczone pismo chińskie

Uproszczone pismo chińskie (chiń. upr. 简体字; chiń. trad. 簡體字; pinyin jiǎntǐzì) – odmiana pisma chińskiego, używana oficjalnie w Chińskiej Republice Ludowej, a także w Singapurze. 

Systematycznego uproszczenia podjęto się w ChRL w latach 50. XX wieku, chociaż pierwsze głosy apelujące o stworzenie systemu pisma łatwiejszego dla przeciętnego człowieka pojawiały się już pod koniec XIX wieku. Celem reformy było ułatwienie nauki pisma i walka z analfabetyzmem. Ostatecznie, na przestrzeni niemal dekady, uproszczono ok. 50 procent najpopularniejszych znaków chińskich, czego efekty opublikowano w pierwszej „Ogólnej Standardowej Tabeli Znaków Chińskich” (chiń. upr. 通用规范汉字表; pinyin tōngyòng guīfàn hànzì biǎo) w 1964 roku. Aktualna „Ogólna Tabela” została uchwalona i opublikowana w 2013 roku, i zawiera 8105 znaków.

Za wzór wielu uproszczeniom posłużyły formy znaków tradycyjnego pisma trawiastego. W wielu przypadkach uproszczenie zatarło jednak pierwotne zależności między znakami – dwa różne tradycyjne znaki czasem przechodzą w jeden uproszczony, a podobne – przechodzą w całkiem różne. Może to powodować pomyłki, a także trudności w czytaniu.

Pismo tradycyjne, takie jak przed reformą, używane jest w Republice Chińskiej (Tajwan), Hongkongu i Makau. Spotkać się z nim można także w Chinach kontynentalnych, a także w Japonii, Wietnamie i Korei, w szczególności w świątyniach i obiektach historycznych. Ponieważ zapis tradycyjny uważany jest za bardziej elegancki, używany jest m.in. w kaligrafii (dziedzina sztuki) i różnego rodzaju prestiżowych wydawnictwach.

Przykład tekstu w piśmie uproszczonym:

波兰位于欧洲中部，西与德国为邻，南与捷克、斯洛伐克接壤，东邻俄罗斯、立陶宛、白俄罗斯、乌克兰，北濒波罗的海。

Tłumaczenie: Polska położona jest w Europie Środkowej, na zachodzie sąsiaduje z Niemcami, na południu z Czechami i Słowacją, na wschodzie z Rosją, Litwą, Białorusią, Ukrainą, a od północy przylega do Morza Bałtyckiego.

Przykłady uproszczeń

Uproszczenia znaków chińskich w Japonii 
Uproszczenia wielu znaków chińskich dokonano po II wojnie światowej również w Japonii w sposób niezależny od Chińskiej Republiki Ludowej (ChRL). Niektóre z powstałych znaków mogą być identyczne z uproszczonymi znakami używanymi w ChRL, np. 学　(uczyć się) inne zaś zupełnie różne, np. na bazie tradycyjnego znaku 龍 powstały niezależnie od siebie japoński znak 竜, oraz uproszczony chiński znak 龙 (smok).

Zobacz też 
 systemy pisma CJK

Przypisy 

Język chiński
Pismo chińskie
Tradycyjne pismo chińskie

Tradycyjne pismo chińskie (chiń. trad. 繁體字, chiń. upr. 繁体字, pinyin zhèngtǐzì/fántǐzì) – odmiana pisma chińskiego, w której znaki mają tradycyjną postać, umożliwiającą czytanie dawniejszych tekstów. Są one dość skomplikowane, dlatego w latach 50. XX wieku w Chińskiej Republice Ludowej wprowadzono reformę pisma, w wyniku czego powstały znaki uproszczone. Pismo tradycyjne jest używane w Republice Chińskiej na Tajwanie oraz w Hongkongu i Makau. Nazywane jest także ortodoksyjnym, złożonym lub właściwym pismem chińskim.

Współczesne znaki tradycyjne wywodzą swój kształt od pisma kancelaryjnego używanego w czasach dynastii Han. Obecnie ich najczęściej spotykana forma to pismo wzorcowe, które utrwaliło się w VII wieku, za czasów dynastii Tang.

Zobacz też 
 systemy pisma CJK

Przypisy 

T
Język chiński
Wazowie

Wazowie () – dynastia szwedzka panująca w Królestwie Szwecji w latach 1523–1654, w Rzeczypospolitej Obojga Narodów w latach 1587–1668 oraz na Śląsku w księstwie opolsko-raciborskim w latach 1645–1666 i w księstwie nysko-otmuchowskim w latach 1625–1655.

Nazwa dynastii pochodzi prawdopodobnie od godła vase (pol. snopek, wiązka rózg, faszyna) znajdującego się w herbie rodu.

Historia dynastii 
Dynastia Wazów została założona przez regenta Szwecji Gustawa Wazę, syna szwedzkiego możnowładcy Eryka Johanssona, straconego w 1520 na rozkaz króla duńskiego Chrystiana II. Gustaw I objął tron w 1523.

Jego wnuk – Zygmunt III Waza został wybrany w 1587 na króla Polski, w Szwecji był zwalczany ze względu na wyznanie katolickie i w 1599 pozbawiony korony na rzecz stryja – Karola IX Sudermańskiego. Jednak synowie Zygmunta Władysław IV i Jan II Kazimierz panujący w Polsce używali nadal tytułów królów Szwecji, co było jedną z przyczyn wojen polsko-szwedzkich w XVII wieku.

Linia szwedzka panowała do abdykacji królowej Krystyny (córki Gustawa II Adolfa) w 1654 i wygasła wraz z jej śmiercią 9 kwietnia 1689. Linia polska skończyła się 16 grudnia 1672 na Janie II Kazimierzu (abdykował w 1668).

Królowie szwedzcy z dynastii Wazów (linia szwedzka)

Królowie polscy z dynastii Wazów (linia polska)

Drzewo genealogiczne polskiej gałęzi rodu Wazów 

Opracowanie na podstawie: Z. Wdowiszewski, Genealogia Jagiellonów i Domu Wazów w Polsce, Kraków 2005, cz. II: Genealogia Domu Wazów w Polsce, s.215-245.

Królowie polscy 1506-1668 (uproszczone drzewo genealogiczne ostatnich Jagiellonów i Wazów polskich)

Książęta Vasa 
W 1829 roku nazwisko i tytuł księcia Vasa otrzymał od cesarza Franciszka II Gustaw von Holstein-Gottorp, syn zdetronizowanego króla Szwecji Gustawa IV Adolfa. Ostatnią osobą, która nosiła ten tytuł, była Karola, królowa Saksonii.

Zobacz też 
 królowie Polski
 królowie Szwecji

Bibliografia 
 Dynastie Europy. Wrocław 1997. .
 
 

 
Hasła kanonu polskiej Wikipedii
Jasność obiektywu

Jasność obiektywu – miara ilości światła przepuszczanego przez obiektyw do wnętrza aparatu fotograficznego. Jej wielkość obliczana jest jako kwadrat stosunku średnicy otworu obiektywu do jego ogniskowej, jest więc kwadratem wielkości otworu względnego obiektywu:

 
gdzie:
  – otwór względny obiektywu,
  – średnica otworu przysłony,
  – ogniskowa.

W uproszczeniu, miarą jasności obiektywu jest jego minimalna liczba przysłony.

W astronomii synonimem jasności obiektywu jest światłosiła (np. teleskopu).

Obiektywy
Błona fotograficzna

Błona fotograficzna, film fotograficzny lub tylko film (potocznie: taśma filmowa, niepoprawnie: klisza) – jeden z podstawowych rodzajów materiałów światłoczułych. Błona fotograficzna jest materiałem płaskim i elastycznym. Jedynie podłoże błony jest przezroczyste, zaś pokrywająca je warstwa światłoczuła do czasu wywołania przepuszcza światło w bardzo niewielkim stopniu.

Sposoby konfekcjonowania 
 błona cięta – w postaci arkuszy dopasowanych do kasety aparatu fotograficznego (najczęściej wielkoformatowego);
 błona zwojowa – w postaci wstęgi nawiniętej na szpulę lub tuleję, o szerokości dopasowanej do aparatów średnioformatowych (zwykle wynoszącej 60 mm) oraz urządzeń przemysłowych (np. naświetlarek);
 film, taśma filmowa – materiał zawierający perforację na jednej lub obu krawędziach w celu ułatwienia precyzyjnego przesuwu w projektorze, kamerze lub aparacie fotograficznym (najczęściej małoobrazkowym) – zwykle o szerokości 35 mm;
 klisza – materiał fotograficzny wykonany na bazie szklanych płytek odpowiedniego formatu; najczęściej występuje w postaci emulsji halogenosrebrowej naniesionej na płytkę szklaną; zalety klisz: duża sztywność – brak odkształceń i przemieszczeń w czasie rejestracji, co jest szczególnie ważne w przypadku materiałów o dużych wymiarach, a także w systemach rejestracji wymagających najwyższego stopnia stabilności układu rejestrującego (w tym także materiału).

Budowa 

Błona fotograficzna składa się z podłoża z tworzywa sztucznego o wysokiej przejrzystości, z naniesioną warstwą emulsji światłoczułej. Dawniej jako podłoże stosowano celuloid, dziś trójoctan celulozy. W przypadku błon barwoczułych, na podłożu naniesione jest kilka warstw emulsji, poprzedzielanych odpowiednimi filtrami barwnymi.

Obróbka 
Błonę fotograficzną po naświetleniu należy poddać procesowi obróbki chemicznej, zwanej wywołaniem. Procesu tego dokonuje się ręcznie w koreksie (pracując z danym materiałem w ciemni fotograficznej) lub maszynowo w minilabie.

Rodzaje błon fotograficznych 
 negatyw barwny
 negatyw czarno-biały
 diapozytyw barwny, przezrocze, slajd
 diapozytyw czarno-biały

Parametry błon fotograficznych 
 balans barwny
 czułość
 format
 rozdzielczość
 rozpiętość tonalna
 sposób reprodukcji barw
 tolerancja naświetlenia
 ziarnistość

Producenci 
Na świecie:
 Agfa, Astrum, Efke, FOMA, Forte, Ferrania, Fujifilm, Ilford, Kodak, Konica, Maco, ORWO, Polaroid

W Polsce:
 Warszawskie Zakłady Fotochemiczne „Foton”
 Bydgoskie Zakłady Fotochemiczne „Foton”

Nazwy alternatywne 
Terminu „film” używa się potocznie do błon zwojowych o dużej długości, natomiast termin „klisza” stał się synonimem błony w dwudziestoleciu międzywojennym, czyli w czasach, gdy dotychczasowe klisze w postaci płytek szklanych zostały wyparte przez znacznie wygodniejsze w użyciu zwojowe materiały światłoczułe.

Zobacz też 

 aparat wielkoformatowy

Przypisy 

Materiały światłoczułe
Tryplet

kodon – tryplet, trójka kodująca
 stan trypletowy – szczególny stan niektórych atomów i cząsteczek
 tryplet (obiektyw) – rodzaj obiektywu fotograficznego
 tryplet (spektrometria) – czyli potrójnie rozdzielony sygnał spektralny (np. w NMR)
 tryplety – sztucznie sporządzone kamienie
Tryplet Cooke’a

Tryplet Cooke’a – trzysoczewkowy obiektyw fotograficzny, najprostszy będący anastygmatem, czyli obiektywem o skorygowanej aberracji astygmatyzmu.

Historia i konstrukcja 
Tryplet Cooke’a został skonstruowany i opatentowany w 1893 r. przez Dennisa Taylora z zakładów optycznych Cooke of York. Był to pierwszy obiektyw, który w znacznym stopniu eliminował aberracje astygmatyzmu i chromatyczną. Wcześniej (około 1875 r.) taki układ optyczny był stosowany w konstrukcjach stosowanych w astronomii.

Tryplet Cooka składa się z rozpraszającej soczewki z flintu umieszczonej pomiędzy dwiema soczewkami skupiającymi wykonanymi z kronu. W swoim czasie obiektyw ten był dużym osiągnięciem w konstrukcji układów optycznych i rozwiązanie to kopiowało wielu producentów optyki. Co prawda niedługo pojawiły się lepsze konstrukcje, ale praktycznie przez cały XX wiek był on używany w aparatach fotograficznych niższej klasy. Trójsoczewkowy układ optyczny znalazł też popularność w innych zastosowaniach: lornetkach, obiektywach projekcyjnych czy astronomicznych.

Dużą popularność osiągnęły bardziej złożone tryplety, składające się z trzech grup soczewek (skupiająca – rozpraszająca – skupiająca), z których każda może mieć budowę złożoną z kilku klejonych soczewek.

Inni producenci 
Trójsoczewkowymi trypletami były polskie obiektywy Emitar i Euktar stosowane w powiększalnikach oraz lustrzankach dwuobiektywowych Start oraz projekcyjne i powiększalnikowe Matlar i Mikar.

Obiektywy o takiej konstrukcji były również produkowane między innymi pod nazwami Apotar i Igestar Agfy, Aristoplan, Trioplan i Domiplan Meyera, Cassar Steinheila, Anastigmat Kodaka, Voightar Voigtländera, Novar, Nettar, Triplett i Triotar Zeissa oraz T produkcji ZSRR (stosowany w aparatach Smiena i innych należących do klasy popularnej).

Zobacz też 
 tessar

Bibliografia 
 Tadeusz Cyprian, Fotografia technika i technologia, WNT, Warszawa 1968.
 Stanisław Sommer, Witold Dederko, Vademecum fotografa, FAW, Warszawa 1956.

Typy obiektywów fotograficznych
León (prowincja)

León – prowincja Hiszpanii. Powierzchnia 15 600 km², 530 000 mieszkańców (dane z 2001 r.)

 Położenie: północno-zachodnia Hiszpania (wyżynna, zachodnia część Mesety Iberyjskiej) między Górami Kantabryjskimi na północy, a Kastylijskimi na południu. Leży przy granicy z Portugalią.
 Główne miasta: León, Salamanka, Zamora.
 Główne rzeki: Duero, Esla.
 Gospodarka: Rolnictwo, węgiel kamienny, rudy żelaza, turystyka.

Zobacz też 
 Królestwo Leónu

Prowincje Hiszpanii
Kastylia i León
Menam

Menam (taj. Chao Phraya) – rzeka na Półwyspie Indochińskim w zachodniej Tajlandii. 

Przy jej ujściu do Zatoki Tajlandzkiej położony jest Bangkok, stolica Tajlandii. Długość ok. 365 km, powierzchnia dorzecza 160 tys. km². Menam powstaje z połączenia rzek: Ping (590 km) i Nan (627 km), płynie przez Nizinę Menamu (Czau Praja) a uchodząc do Zatoki Tajlandzkiej tworzy rozległą deltę. Jest wykorzystywana do nawadniania, żeglugi i spławu drewna.

Rzeki w Tajlandii
Zlewisko Zatoki Tajlandzkiej
HP-UX

HP-UX (Hewlett Packard Unix) – wersja systemu operacyjnego UNIX tworzona przez firmę Hewlett-Packard.

HP-UX był najpierw systemem operacyjnym dla produktów firmy Hewlett-Packard opartych na procesorach FOCUS oraz procesorach Motoroli z rodziny 68k.
Następnie przez wiele lat był wytwarzany dla komputerów z procesorami z rodziny PA-RISC.
Od wersji HP-UX 11.20 wydanej w roku 2001 firma Hewlett-Packard zaczęła
wytwarzać komputery z HP-UX oparte na procesorach o architekturze IA-64
i planuje, że przyszłe wersje HP-UX będą działały tylko na niej.

Pierwsza wersja HP-UX oparta była na UNIX System III, a następne
na kodzie jednocześnie z UNIX System V oraz 4BSD.

Linki zewnętrzne 
 Strona domowa HP-UX

Hewlett-Packard
Systemy operacyjne
Unix
Gatunek

Gatunek to w znaczeniu potocznym kategoria albo jakość materiału. Ściślejsze znaczenie ma w nauce i technice, szczególnie tam gdzie spotykamy się z klasyfikacją pewnych obiektów. 

 gatunek (biologia) (łac. species) 
 gatunek artystyczny
 gatunek drewna
 gatunek filmowy
 gatunek gry komputerowej
 gatunek literacki
 gatunek muzyczny
 gatunek stopu
 gatunek telewizyjny

Inne:
 Gatunek, (ang. Species), film z roku 1995 w reżyserii Rogera Donaldsona
 Gatunek 2, (ang. Species II), film z roku 1998 w reżyserii Petera Medaka
 Gatunek 3, (ang. Species III), film z roku 2004 w reżyserii Brada Turnera
 Gatunek 4, (ang. Species: The Awakening), film z roku 2007 w reżyserii Nicka Lyona
Vampire Hunter D

– japońska seria powieści fantastycznych autorstwa Hideyukiego Kikuchi opowiadająca o losach półwampira imieniem D. Pierwsza powieść została opublikowana w 1983 roku i doczekała się kilkudziesięciu kontynuacji. 

Na podstawie powieści wydano także  szereg adaptacji: mangę, serię OVA, filmy pełnometrażowe.

Bohaterowie 
 D – członek rodu dhampirów. Syn króla wampirów i śmiertelnej kobiety, nienawidzi jednak swojej wampirzej natury i zostaje łowcą, likwidując na zlecenie kolejne wampiry. Ponieważ tylko w połowie jest wampirem, może przebywać przez pewien czas na słońcu. Mimo iż nie spożywa ludzkiej krwi, ciągle odczuwa głód krwi. Na lewej dłoni D znajduje się pasożyt – stworzenie potrafiące mówić, obdarzone magiczną mocą, często wyciągające głównego bohatera z różnych opresji.

Powieści 
Powieści z serii Vampire Hunter D były publikowane pierwotnie przez wydawnictwo Asahi Sonorama, jednakże w 2007 roku ogłosiło ono upadłość i zostało rozwiązane we wrześniu tegoż roku. Ponieważ wydawnictwo to było jednostką pomocniczą należącą w pełni do Asahi Shimbun, kolejne tomy były wydawane bezpośrednio przez Asahi Shimbun.

Anime 

Na podstawie powieści Kikuchiego powstały dwa filmy. Pierwszy film, powstały w 1985 roku, to osiemdziesięciominutowe OAV. Drugi film, powstał w 2000 roku przy współpracy z Amerykanami Vampire Hunter D: Żądza krwi.

Manga 
Manga na podstawie scenariusza Hideyukiego Kikuchi została zilustrowana przez Saiko Takaki. Kolejne tomiki wydawane były pod imprintem MF Comics przez wydawnictwo Media Factory.

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 

Japońskie filmy animowane
Japońskie filmy z gatunku horror
Mangi wydawnictwa Media Factory
Literatura postapokaliptyczna
Japońskie utwory fantastyczne
Antinous

Antinous ( Antinoos), ur. 27 listopada 111 w Claudiopolis, zm. ok. 30 października 130 na Nilu koło Besy – grecki młodzieniec z Bitynii, homoseksualny partner cesarza Hadriana.

Po ukończeniu 12 lat przyjęto go na cesarski dwór Hadriana. Kilka lat później stał się jego kochankiem, co milcząco tolerowała cesarzowa Sabina. W roku 130 Antinous miał przypadkowo utonąć w Nilu. Na pamiątkę zdarzenia Hadrian w 137 roku ufundował w pobliżu tego miejsca miasto Antinoopolis (dzis. Sheikh Ibada), ogłaszając Antinousa herosem; na jego cześć polecił też nazwać gwiazdozbiór, wznosił mu świątynie i urządzał igrzyska. Najważniejsze poświęcone mu miejsce kultu znajdowało w Mantinei w Arkadii. Ponadto cesarz nakazał wykonywać znaczne ilości jego rzeźb i portretów. Kult Antinousa miał przetrwać aż do czasów upadku Rzymu.

Na przestrzeni epok wizerunki Antinousa przedstawiano w rzeźbie, na monetach oraz gemmach jako ideał młodzieńczego piękna. Król Prus Fryderyk II Wielki ustawił posąg Antinousa pod oknami swego gabinetu w pałacu Sanssouci.

Zobacz też 
 posąg Antinousa

Linki zewnętrzne 
 
 Virtual Museum: Portraits of Antinous
 
 Antinoos – various facets of the Antinous topic

Rzymianie
Starożytni Grecy
Urodzeni w II wieku
Zmarli w 130
Zmarli przez utonięcie
Kochankowie władców