alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Prawa zachowania

Prawa zachowania – prawa fizyki stwierdzające, że w układach fizycznych izolowanych od otoczenia określone wielkości fizyczne pozostają stałe. Istnieją zarówno zasady zachowania obowiązujące bezwzględnie, jak i zasady zachowania słuszne tylko dla niektórych procesów.

Wielkości zachowywane bezwzględnie to energia, pęd, moment pędu, ładunek elektryczny, a także – według danych doświadczalnych – liczba barionowa i liczba leptonowa.

Do wielkości zachowywanych tylko w niektórych procesach zalicza się parzystość (zachowywana w oddziaływaniach silnych i elektromagnetycznych, a nie zachowywana w oddziaływaniach słabych) oraz izospin (zachowywany jedynie w oddziaływaniach silnych).

Zasady zachowania są związane z niezmienniczością (symetrią) teorii fizycznych względem określonych grup przekształceń. Zasady zachowania energii, pędu i momentu pędu są związane z symetriami czasoprzestrzeni, odpowiednio z: przesunięciami w czasie, przesunięciami w przestrzeni i obrotami; zasada zachowania ładunku elektrycznego jest związana z niezmienniczością względem tzw. transformacji cechowania.

Zobacz też 
 twierdzenie Noether
 całka ruchu

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 Podstawowe zasady zachowania w dynamice
  Conservation principles , Routledge Encyclopedia of Philosophy, rep.routledge.com [dostęp 2023-05-10].

Prawa fizyki
Broń

Broń – termin występuje w dwóch znaczeniach:
 Zbiór rzeczy materialnych, stanowiących przedmioty do walki zbrojnej zaczepnej lub obronnej (broń wojskowa), polowania na zwierzynę (broń myśliwska), a także rywalizacji sportowej (broń sportowa). Nie jest możliwe ustalenie precyzyjnej definicji broni w tym znaczeniu.
 Termin oznaczający rodzaj wojsk, np. broń pancerna.

Definicja broni nie została do dziś ustalona i wymyka się próbom jednoznacznego określenia. Łatwiej natomiast definiowalne jest pojęcie "systemu broni", który tworzy kombinacja broni oraz wyposażenia używanego do dostarczenia jej destrukcyjnej siły do celu. System broni składa się z:
 rzeczy, które wykrywają, lokalizują lub identyfikują cel;
 rzeczy, które nakierowują lub nacelowują obiekt dostarczany do celu;
 rzeczy, które dostarczają lub zapoczątkowują dostarczanie obiektu do jego celu;
 rzeczy, które niszczą cel przy kontakcie z nim lub gdy znajdują się w jego pobliżu.

Podział broni rozumianej w tym pierwszym znaczeniu

Ze względu na przeznaczenie 
 bojowa
 ćwiczebna, np. kbks, bokken, shinai
 podręczna
 myśliwska
 kombinowana, np. kniejówka
 kulowa, np. sztucer
 śrutowa, np. dubeltówka
 paradna, np. kordzik
 sportowa, np. floret

Ze względu na rodzaj 
 klasyczna, zwana też konwencjonalną
 biała
 broń drzewcowa, np. kopia, włócznia
 broń obuchowa, np. buzdygan, maczuga
 broń sieczna, np. szabla, miecz
 broń miotająca, z wyłączeniem broni palnej, np. łuk, kusza, proca, machina oblężnicza (m.in. arkbalista, balista)
 palna
 strzelecka
 broń indywidualna, np. pistolet, rewolwer, karabin, ręczny karabin maszynowy
 broń zespołowa, np. ciężki karabin maszynowy, wielkokalibrowy karabin maszynowy,
 artyleryjska, np. armata, haubica, moździerz
 rakietowa
 pancerna, np. czołg, transporter opancerzony
 ochronna, np. hełm, zbroja, kamizelka kuloodporna

 masowego rażenia (ABC)
 atomowa, np. bomba atomowa
 biologiczna, np. wąglik
 chemiczna, np. iperyt

Nowe rodzaje broni 
Prowadzone są badania nad nowymi rodzajami broni np. laserową (zob. laser), innymi broniami energetycznymi, działami magnetycznymi, bronią wykorzystującą impuls elektromagnetyczny (EMP), środkami walki elektronicznej (WRE, ang. EW) itd. Rozwijane są projekty robotów bojowych.

Zobacz też 

 materiał wybuchowy

Przypisy

Bibliografia 
 PWN Leksykon: Wojsko, wojna, broń, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2001, .
Międzynarodówka (organizacja)

Międzynarodówka – organizacja międzynarodowa skupiająca partie polityczne o podobnej orientacji ideologicznej. Pierwsze międzynarodówki były tworzone w XIX wieku przez organizacje socjalistyczne.

Międzynarodówki socjalistyczne i komunistyczne:
 I Międzynarodówka (Międzynarodowe Stowarzyszenie Robotników) (28 września 1864 – 1876)
 II Międzynarodówka – (14 lipca 1889 – 1923)
 Międzynarodówka 2 i 1/2; (Międzynarodowa Wspólnota Pracy Partii Socjalistycznych, Międzynarodówka Wiedeńska) – 22 lutego 1921 – 21 maja 1923)
 III Międzynarodówka (Międzynarodówka Komunistyczna, Komintern) – (2 marca 1919 – 15 maja 1943)
 Socjalistyczna Międzynarodówka Robotnicza – (25 maja 1923 – 1940)
 IV Międzynarodówka (trockistowska) – od 1938 roku.

Ważniejsze istniejące międzynarodówki:
 Międzynarodówka Socjalistyczna – od 1951 roku
 Międzynarodówka Liberalna – od 1947 roku
 Międzynarodówka Chrześcijańsko-Demokratyczna – od 1961 roku (do 1982 roku pod nazwą Światowa Unia Chrześcijańskich Demokratów)
 Międzynarodowa Unia Demokratyczna (konserwatywna)
 Międzynarodówka Federacji Anarchistycznych – od 1968
 Międzynarodowe Stowarzyszenie Pracowników (anarchosyndykalistyczna) – od 1922

Ponadto działają np. Zieloni Globalni, Progressive Alliance czy Pirate Parties International.
Międzynarodówka Liberalna

Międzynarodówka Liberalna (, LI) – międzynarodówka skupiająca partie liberalne.

Rys historyczny 
Partie liberalne tradycje współpracy ponadnarodowej wywodzą od spotkania grupy liberałów, które odbyło się we Francji w 1823 roku. To na tym spotkaniu uczestnicy przygotowali dokument („Plan liberałów na rzecz wzmocnienia rewolucji”) w którym to zawarli postulaty nawiązania intensywnych stosunków pomiędzy liberałami z innych krajów. Na podstawie tego dokumentu od 1910 r. rozpoczęła się seria regularnych spotkań liberałów z kilkunastu krajów europejskich (najbardziej znane to: Haga – 1913 r., Genewa – 1924 r.). Na spotkaniu w Genewie z 1924 r. powołano do życia Międzynarodowe Porozumienie Partii Radykalnych i Podobnych Partii Demokratycznych, na czele którego stanął Francuz M.F. Buisson. W 1925 r. do organizacji należało 25 państw m.in. Polska. Spotkania Porozumienia odbywały się do 1934 r. Równolegle istniała Unia Radykalnej i Demokratycznej Młodzieży powstała w roku 1921. Wielu spośród tych, którzy działali w Unii, przystąpiło do Międzynarodówki Liberalnej, stając się jej aktywistami.

W okresie II wojny światowej Międzynarodówka Liberalna nie spotykała się. Idea przywrócenia jej do życia narodziła się w 1946 r. w Brukseli, podczas obchodów 100. rocznicy powstania Belgijskiej Partii Liberalnej – najstarszej partii liberalnej na świecie. 

W dniach 10–14 kwietnia 1947 r., w Oksfordzie w Wadham College odbył się kongres założycielski Międzynarodówki Liberalnej. Wzięli w nim udział członkowie partii liberalnych z 19 krajów. Na kongresie tym został przyjęty podstawowy dokument określający ramy przyszłej współpracy, „Manifest liberalny”.

Do Międzynarodówki Liberalnej należy ok. 70 partii, m.in.:
 brytyjscy Liberalni Demokraci,
 niemiecka Wolna Partia Demokratyczna,
 kanadyjska Liberalna Partia Kanady,
 holenderscy Demokraci 66, Partia Ludowa na rzecz Wolności i Demokracji,
 bułgarski Narodowy Ruch na rzecz Stabilności i Postępu.

Siedzibą Międzynarodówki Liberalnej jest Londyn.

Linki zewnętrzne 
 Oficjalna witryna internetowa Międzynarodówki Liberalnej

Ponadnarodowe struktury międzypartyjne
Partia Konserwatywna (Wielka Brytania)

Partia Konserwatywna (, CP, oficjalna nazwa: Partia Konserwatywno-Unionistyczna, ), potocznie torysi () – brytyjska partia polityczna powstała w 1832 roku w wyniku przekształcenia ugrupowania torysów, popularnie nazywana w dalszym ciągu torysami. Jedna z dwóch (obok Partii Pracy) głównych partii w Wielkiej Brytanii.

Historia 
Pierwsza deklaracja programowa Partii Konserwatywnej (manifest z Tamworth) została opracowana przez Roberta Peela i ogłoszona w 1834 roku. Manifest eksponował tradycyjne konserwatywne wartości, w szczególności elitaryzm. Reformy Benjamina Disraelego (początkowo liberała) z lat 1868–1874 spowodowały otwarcie się partii na szersze grono wyborców.

W XIX w. konflikt z opierającymi się na burżuazji przemysłowej liberałami doprowadził do wytworzenia się nurtu tzw. „konserwatyzmu jednego narodu”. Na początku XX w. w Partii Konserwatywnej, m.in. pod wpływem rosnącego znaczenia Partii Pracy, zaczął dominować nurt paternalistyczny, dopuszczający interwencjonizm państwowy (m.in. Joseph Chamberlain). Tendencje interwencjonistyczne zostały jeszcze bardziej wzmocnione po II wojnie światowej (Karta przemysłowa z 1947 roku).

Znaczący zwrot w programie partii nastąpił w 1976 roku wraz z objęciem przywództwa przez Margaret Thatcher. Od 1979 roku Thatcher na stanowisku premiera konsekwentnie realizowała politykę taczeryzmu, opierającą się na liberalizmie ekonomicznym, monetaryzmie, prywatyzacji wielu gałęzi przemysłu, niechęci do pogłębiania integracji europejskiej i centralizacji państwa. Po ustąpieniu Thatcher w 1990 roku polityka ta została nieco złagodzona przez nowego lidera partii i premiera Johna Majora, co umożliwiło m.in. przystąpienie Wielkiej Brytanii do Traktatu z Maastricht.

Konserwatyści oddali władzę dopiero w 1997, kiedy zdecydowanie przegrali wybory. Nowym liderem wybrany został William Hague, przeciwnik bliższej integracji europejskiej. Po kolejnych przegranych wyborach w 2001 roku Hague’a zastąpił Iain Duncan Smith, jeszcze bardziej eurosceptyczny. Zmiana przywództwa nie poprawiała notowań partii, które były najgorsze od wielu lat; poprawiły się na skutek sprzeciwu większości społeczeństwa wobec popierania przez premiera Blaira amerykańskiej polityki w stosunku do Iraku. W latach 2003–2005 liderem partii był Michael Howard, w latach 2005–2016 David Cameron, a 2016–2019 Theresa May. 23 lipca 2019 została zastąpiona na tym stanowisku przez Borisa Johnsona. Pod jego przywództwem partia wygrała wybory w 2019 roku, formułując rząd większościowy.

Liderzy

Politycy Partii Konserwatywnej

Przypisy 

 
Brytyjskie partie konserwatywne
Partie społeczno-konserwatywne
Partie eurosceptyczne
Liberalni Demokraci

Liberalni Demokraci (ang. Liberal Democrats, LD, LDEM, pot. Lib Dems; oficj. Social and Liberal Democrats) – brytyjska socjalliberalna partia polityczna. Powstała w 1988 w wyniku połączenia Partii Liberalnej i Partii Socjaldemokratycznej.

Partia jest członkiem Partii Europejskich Liberałów, Demokratów i Reformatorów oraz Międzynarodówki Liberalnej. Jest najbardziej przychylna Unii Europejskiej spośród głównych partii brytyjskich.

Do 2015 r. byli trzecią co do wielkości brytyjską partią polityczną, do 2010 nigdy nie uczestniczyli w sprawowaniu rządów. LD za przyczynę uznaje obowiązujący w Wielkiej Brytanii system większościowy i postuluje jego zmianę na proporcjonalny. W wyborach do Izby Gmin w 2005 partia zdobyła 22,1% głosów, co dało jej 62 (9,6%) mandaty. W wyborach w 2010 roku uzyskała 23% głosów, co jednak przełożyło się na mniejszą liczbę mandatów – 57. Współtworzyła wówczas rząd z Partią Konserwatywną, na czele którego stanął David Cameron.

Po wyborach parlamentarnych w 2015, w których Liberalni Demokraci zdobyli jedynie 8 miejsc w Izbie Gmin, Nick Clegg ustąpił z funkcji lidera partii.

Liderzy liberalnych demokratów 
Liderzy Liberalnych Demokratów

 1 Wspólny tymczasowy lider, jako lider Partii Liberalnej przed zjednoczeniem
 ² Wspólny tymczasowy lider, jako lider Partii Socjaldemokratycznej przed zjednoczeniem
 ³ Pełniący obowiązki (7 stycznia 2006 – 2 marca 2006)
 4 Pełniący obowiązki (15 października 2007 – 18 grudnia 2007)
 5 Wspólni tymczasowi liderzy po rezygnacji Jo Swinson w dniu 13 grudnia 2019

Liderzy Liberalnych Demokratów w Izbie Lordów

Poparcie

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 Oficjalna witryna internetowa 

Partie i ugrupowania w Wielkiej Brytanii
Partie socjalliberalne
Pompa wirowa

Pompa wirowa – pompa, w której łopatkowy wirnik zwiększa moment pędu (kręt) cieczy powodując efekt ssania we wlocie i nadwyżkę ciśnienia po stronie tłocznej pompy.

Pompy wirowe dzielą się na:
 pompy wirowe krętne
 pompy wirowe krążeniowe zwane też pompami samozasysającymi.

W pompach wirowych nie jest potrzebne uszczelnienie oddzielające obszar ssawny od tłocznego (w przeciwieństwie do pomp wyporowych).

Zalety pomp wirowych:
 duża wydajność przy stosunkowo niewielkiej wysokości podnoszenia,
 dzięki dużej prędkości obrotowej stosunkowo małe wymiary (mała masa, duża łatwość zabudowy),
 całkowita równomierność ruchu (parametrów pracy) przy ustalonych warunkach pracy,
 możliwość bezpośredniego sprzężenia z szybkoobrotowymi silnikami napędowymi,
 duża trwałość dzięki małej ścieralności części ruchomych,
 zdolność samoregulacji przez samoczynne przystosowanie się do zmieniających się warunków pracy.

Wady pomp wirowych:

 brak zdolności samo zasysania
 wrażliwość na zawartość gazów w pompowanej cieczy co może skutkować przerwaniem przepływu,
 wrażliwość małych pomp wirowych na zawartość zanieczyszczeń w pompowanej cieczy.

Bibliografia 
 

Pompy
Pompa wirowa krętna

Pompa wirowa krętna – typ pompy wirowej, w której obrotowy ruch wirnika powoduje wzrost momentu pędu (krętu) cieczy.

Wirniki pomp wirowych mają różne konstrukcje, co decyduje o charakterystyce pompy. Konstrukcję wirnika pompy z parametrami pracy (prędkość obrotowa wirnika  wydajność  i wysokość podnoszenia ) wiąże współczynnik szybkobieżności pompy wirowej. Kinematyczny współczynnik szybkobieżności pompy jest określony wzorem:

Zasada działania 
Łopatkowy wirnik zwiększa moment pędu cieczy przepływającej przez pompę, powodując efekt ssania we wlocie i nadwyżkę ciśnienia po stronie tłocznej pompy.

Typy pomp wirowych 
Typy pomp wirowych zostały przedstawione w poniższej tabeli:

Przypisy 

Pompy
Zasada kosmologiczna

Zasada kosmologiczna – postulat w kosmologii teoretycznej i obserwacyjnej używany w co najmniej dwóch znaczeniach:
 słabszym: prawa fizyki są identyczne w całym Wszechświecie,
 mocniejszym (silniejszym): Wszechświat jest jednorodny i izotropowy w dużych skalach przestrzennych. Innymi słowy: dla dowolnie położonego obserwatora wygląda podobnie, a uśrednione parametry go charakteryzujące są wszędzie takie same.
W obydwu wypadkach zasada kosmologiczna bywa też nazywana zasadą kopernikańską – mimo że ten termin ma również inne znaczenie, a Kopernik nie postulował zasady kosmologicznej.

Postulat ten ma przesłanki filozoficzne (brzytwa Ockhama), a także obserwacyjne. Obserwacje te dotyczą zarówno izotropowości kosmicznego promieniowania tła, jak również rozkładu galaktyk w skali setek megaparseków.

Zasada kosmologiczna w różnych modelach Wszechświata 
Większość modeli kosmologicznych była i jest konstruowana zgodnie z tą zasadą:
 model Lambda-CDM – uznawany za standardowy,
 Wszechświat Friedmana – dawny model standardowy i podstawa współczesnego,
 model stacjonarny – por. dalsza sekcja,
 Wszechświat de Sittera – o znaczeniu głównie historycznym i teoretycznym.
 model Einsteina, tzw. Wszechświat cylindryczny – historycznie pierwszy model relatywistyczny.
Rozważa się też modele łamiące zasadę kosmologiczną – zwykle po jednym z jej elementów.
 Modele niejednorodne:
 model Lemaître'a-Tolmana-Bondiego,
 model Szekeresa.
 Modele anizotropowe:
 model Bianchiego.

Doskonała zasada kosmologiczna 
Dawniej rozważano również możliwość obowiązywania doskonałej zasady kosmologicznej, według której obraz Wszechświata nie zależy nie tylko od miejsca, ale i czasu obserwacji, zatem średnia gęstość materii pozostawałaby stała w czasie (model stanu stacjonarnego). Zasada niezakładająca niezmienności czasowej nazywana była słabą zasadą kosmologiczną.

Postulat ten dawał się pogodzić nawet z obserwowanym faktem ucieczki galaktyk, ponieważ wymagał kompensującej kreacji materii na niemierzalnym poziomie, tj. dwa atomy na km³ na rok. Doskonała zasada kosmologiczna została zarzucona po odkryciu mikrofalowego promieniowania tła, którego istnienie i właściwości świadczą o tym, że Wszechświat był w przeszłości znacznie gęstszy i gorętszy.

Inne teorie 
Prawdziwość zasady kosmologicznej jest kwestionowana przez niektóre dane obserwacyjne takie jak ciemny przepływ i Huge-LQG, które sugerują, że we Wszechświecie istnieją struktury zbudowane na bardzo dużą skalę, w przypadku Huge-LQG o rozmiarach sięgających jednej dwudziestej widzialnego Wszechświata.

Przypisy

Bibliografia 

 Książki

 
 
 
 

 Strony internetowe

Literatura 
 

Filozofia nauki
Kosmologia fizyczna
Maskarada

bal maskowy
 Maskarada – polski film w reżyserii Janusza Kijowskiego
 Maskarada – radziecki film w reżyserii Siergieja Gierasimowa
 Maskarada – sztuka teatralna Jarosława Iwaszkiewicza
 Maskarada – powieść Terry'ego Pratchetta z 1996, osiemnasta część cyklu Świat Dysku
 Maskarada – powieść Tomasza Pacyńskiego z 2003, druga część trylogii Sherwood
 Wampir: Maskarada – gra fabularna
 inna nazwa techniki translacji adresów IP NAT
 Maskarada (Maskarad) – sztuka Michaiła Lermontowa
 Maskarada – album studyjny serbskiej piosenkarki Svetlany Cecy Ražnatović
 Maskarada – singel polskiej wokalistki Kasi Kowalskiej pochodzący z albumu Antepenultimate

es:Mascarada (desambiguación)
fr:Mascarade
ru:Маскарад (значения)
Procesja

Procesja ma dwa znaczenia:
 W religioznawstwie – forma kultu, popularna w wielu religiach, manifestująca się jako uroczysty pochód ze śpiewami, czasami też z tańcami i z noszeniem sakralnych przedmiotów. W religiach pierwotnych i antycznych przestrzeń zakreślana przez procesję definiowała granice kręgu magicznego. Specjalną, magiczną wartość miała liczba obejść magicznego kręgu (trzy, pięć, siedem itd.). W katolicyzmie najbardziej rozpowszechnioną jest procesja Bożego Ciała.
 W mowie potocznej – długi szereg ludzi.

Zobacz też 

 Procesja Bożego Ciała
 pochód

Kult religijny
Hispania (Antioquia)

Hispania – miasto w Kolumbii, w departamencie Antioquia.

Miasta w Kolumbii
Departament Antioquia
Saliowie

Saliowie (łac. Salii, od salio – tańczę) – członkowie jednego z najstarszych kolegium kapłanów w Rzymie antycznym, kapłani Marsa.

Początkowo istniało jedno kolegium, zorganizowane przez Numę Pompiliusza na Palatynie – tak zwani Salii Palatini, które później rozpadło się na dwa. Drugą grupę miał zorganizować Tullus Hostiliusz na Kwirynale w pobliżu Porta Collina; zwano ich Salii Collini lub Agonales.

Saliów było 24 (12 z Kapitolu i 12 z Kwirynału) i byli wybierani wyłącznie z patrycjuszów.  Przewodził kolegium magister, ważną rolę odgrywali też praesul (prowadzący taniec) i vates (prowadzący chór). Dwa razy w roku: w marcu i październiku, w formie procesji, wykonywali oni na ulicach miasta staroitalskie tańce i pieśni kultowe, ze spiżowymi tarczami, zwanymi ancilia, przyodziani w (już wtedy uznawane za antyczne) staroitalskie stroje składające się z tuniki, pancerza, togi (toga praetexta) i szpiczastej czapki (apex). W swych pieśniach (Carmen saliare) wzywali Marsa. Była to tak stara tradycja, że Marek Terencjusz Warron (116-27 p.n.e.) dokonywał przekładu tekstów tych pieśni na bardziej współczesną łacinę.

Religia starożytnego Rzymu
Patrylokalność

Patrylokalność, patrylokalizm – zasada wynikająca ze zwyczaju obecnego w pewnych kręgach kulturowych, według którego para po zawarciu związku małżeńskiego zamieszkuje w miejscu lub w pobliżu miejsca zamieszkania rodziny męża. Patrylokalność (w odniesieniu do łączenia się w pary, a nie do samego małżeństwa) występowała prawdopodobnie także wśród Neandertalczyków oraz przedstawicieli Australopithecus i Paranthropus robustus. Nie było to jednak uniwersalne zjawisko – matrylokalność przejawiali m.in. przodkowie rdzennych mieszkańców Oceanii. Możliwe, że patrylokalność jest jedną z przyczyn, dla których niektórzy rodzice na Bliskim Wschodzie decydują się na aborcję selektywną ze względu na płeć, w wyniku której w społeczeństwie jest znacznie więcej mężczyzn niż kobiet.

Przypisy 

Małżeństwo
Matrylokalność

Matrylokalność, matrylokalizm – zasada wynikająca ze zwyczaju
obecnego w pewnych kręgach kulturowych, według którego para po zawarciu związku
małżeńskiego zamieszkuje w miejscu lub w pobliżu miejsca zamieszkania rodziny żony. Występuje ona np. w Laosie. 

Rodzina matrylokalna to młode małżeństwo osiadłe w domu rodziców panny młodej.

Zobacz też
matriarchat
matrylinearny system pokrewieństwa
rodzina matryfokalna

Małżeństwo
Rzeczownik określający

Rzeczownik określający – nazwa części mowy mającej funkcję określającą dla rzeczowników, a jednocześnie właściwości gramatyczne charakterystyczne dla przymiotnika.

Występuje m.in. w języku japońskim obok właściwych przymiotników.

Rzeczownik
Kniejówka (broń)

Kniejówka – skrócona broń myśliwska o dwóch lufach: gładkiej i gwintowanej.

Kniejówka pozwala na polowanie zarówno na zwierzynę drobną, jak i grubą podczas jednego polowania. Najczęściej spotykane kalibry śrutowe w kniejówkach to: 12/70, 12/76, 16/70, 20/70, 20/76. Lufa gwintowana w kniejówce to najczęściej kalibry: .22 Hornet, 5,6x50R, .222Rem, 5,6x52R, 7x57R, 7x65R, .308Win, 30-06, 8x57IRS, 9,3x74R .

Kniejówkę cechuje krótsza długość całej broni niż w przypadku sztucera i dubeltówki. Ma to na celu wygodniejsze poruszanie się w lesie, stąd nazwa odnosząca się do poruszania się w kniei. Zasadniczo kniejówka nie służy do polowania z zasiadki tylko do polowania z podchodu.

Bibliografia

Zobacz też 
 broń
 łowiectwo

Broń myśliwska
Terpsychora (muza)

Terpsychora (także Terpsichore, „Kochająca taniec”, „Radująca się tańcem”; gr.  Terpsichórē, łac. Terpsychore) – w mitologii greckiej muza tańca (radości z tańca) i pieśni chóralnej.

Uchodziła za córkę boga Zeusa i tytanidy Mnemosyne oraz za siostrę: Erato, Euterpe, Kalliope, Klio, Melpomene, Polihymnii, Talii i Uranii, a także za matkę Linosa i syren.

Była jedną spośród dziewięciu muz olimpijskich (przebywały na Olimpie), które należały do orszaku boga Apollina (Apollon Musagetes), ich przewodnika. Wraz ze swoimi siostrami uświetniała śpiewem biesiady bosko-ludzkie (m.in. zaślubiny Tetydy i Peleusa oraz Harmonii i Kadmosa), a także uczty olimpijskie samych bogów.

W sztuce przedstawiana jest zwykle jako kobieta, w tanecznej pozie, z lirą i plektronem – atrybutami symbolizującymi dziedzinę sztuki, której patronowała.

Imieniem muzy została nazwana jedna z planetoid – (81) Terpsichore.

Zobacz też 
 kameny
 Pierydy

Uwagi

Przypisy

Bibliografia 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Muzy
Bóstwa tańca
Lukusta

Lukusta, Lokusta (zm. 69) – rzymska zawodowa trucicielka; postać opisana w Rocznikach Tacyta.

Życiorys 
Pochodziła z Galii. Mieszkała w Rzymie niedaleko wzgórza Awentyn, gdzie cieszyła się poprawną opinią wśród sąsiadów. Dwa dni w tygodniu przyjmowała u siebie kochanka - wysokiej rangi urzędnika odpowiedzialnego w Rzymie za rejestr zgonów. Została wdową po tym, gdy otruła znęcającego się nad nią brutalnie męża alkoholika. W swym trucicielskim procederze czerpała ogromne zyski od najzamożniejszych osób, jednocześnie rozdając za darmo swoje preparaty klientom nie posiadającym żadnych pieniędzy. Również i mikstury przygotowywała w różnorodnych wersjach, od szybko do bardzo wolno działających, jedne zdolne do zatrucia organizmu na bardzo długi, więcej niż kilkuletni okres, inne zaś wywoływały uczucie wielkiego bólu. Wyrabiała specyfiki duszące ofiarę i deformujące jej twarz, przyprawiające o ślepotę albo powodujące patologiczne działanie w umyśle ofiary, która zaczynała pod wpływem substancji poruszać się na czworakach i szczekać.

Z jej usług korzystały m.in. kobiety w celu likwidowania swoich rywalek w miłosnych utarczkach, z czasem jednak zyskała znaczącą sławę i wpływy polityczne, gdy rozpoczęła współpracę z rzymskimi kręgami dworskimi. Messalina (pierwsza żona cesarza Klaudiusza) zaopatrzyła się u niej w truciznę przeznaczoną dla naprzykrzającego się jej byłego kochanka, następnie wynajęta przez Agrypinę Młodszą otruła samego Klaudiusza. Szczyt swej przestępczej kariery Lokusta osiągnęła wykonując zlecenia jego następcy - cesarza Nerona. Wówczas na jego zlecenie podała truciznę Brytanikowi. Pierwsza próba tego morderstwa nie powiodła się, za co Neron własnoręcznie wymierzył jej karę chłosty, lecz po podaniu kolejnej mikstury Brytanik zginął, a Lukusta powróciła do łask cesarza. Neron nagrodził ją posiadłością ziemską i zezwolił na prowadzenie swoistej szkółki trucicielskiej, czyli na przekazywanie wiedzy o swoim "fachu" chętnym uczniom. Usiłowała również przy użyciu trucizny zamordować samego Nerona.

W 68 roku Neron obalony przez wojskowy zamach stanu kierowany przez Galbę, uciekając popełnił samobójstwo. Kiedy Galba jako jego następca przystąpił do rozprawy z otoczeniem usuniętego cesarza, ofiarą tej czystki padła też Lukusta, którą stracono.

Przypisy

Bibliografia 
 José María López Ruiz, Tyrani i zbrodniarze. Najwięksi nikczemnicy w dziejach świata (tłum. Agata Ciastek). Warszawa: Dom Wydawniczy Bellona, Warszawa 2006, s. 58-59.

Rzymianie
Straceni
Truciciele
Zmarli w 69
Ancile

Ancile (l.mn. ancilia) – mityczna tarcza owalna, stanowiąca dla Rzymian pradawny obiekt kultowy. 

Według tradycyjnego przekazu miała spaść z nieba jako symbol ochrony miasta podczas zarazy, jaka wybuchła za panowania króla Numy Pompiliusza. Według Warrona nazwa ta pochodzi od ancisu (wykrojony, wycięty), co określa szczególny kształt tarczy. 

Pojawienie jej łączyło się z przepowiednią, że od dalszego jej istnienia uzależnione będzie trwanie i potęga państwa rzymskiego. Za radą wieszczki Egerii, dla uniemożliwienia  kradzieży lub rozpoznania oryginału, Numa polecił wykonać 11 dokładnych kopii tej tarczy. W przypadku zagrożenia miały one samoczynnie wprawiać się w ruch.

Miejscem ich przechowywania była początkowo Regia, później znajdowały się w świątyni Marsa pod opieką jego kapłanów zwanych saliami. Co roku w marcu i październiku nieśli je oni w uroczystych procesjach organizowanych ku czci boga Marsa i w pełnym uzbrojeniu wykonywali prastary taniec wojenny, z tarczą na lewym ramieniu.

Zobacz też 
 palladion

Bibliografia 
 Mała encyklopedia kultury antycznej A-Z (red. Z. Piszczek). Warszawa: PWN, 1983, 
 Jan Parandowski: Mitologia. Wierzenia i podania Greków i Rzymian. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 1989, s. 216, 
 Słownik kultury antycznej. Grecja – Rzym (red. L. Wiinniczuk). Warszawa: Wiedza Powszechna, 1988, s. 33, 
 Jean-Claude Fredouille: Słownik cywilizacji rzymskiej. Katowice: Książnica, 1996, s. 270, 

Tarcze
Mityczna broń
Mitologia rzymska
Pompa odśrodkowa

Pompa odśrodkowa – pompa wirowa krętna o wirniku odśrodkowym i o pojedynczej lub przestrzennej krzywiźnie łopatek.

Wirnik (1), o poziomej lub pionowej osi obrotu, umieszczony jest w spiralnym korpusie (2). Dopływ cieczy (3) jest osiowy, zaś odpływ (4) promieniowy w przypadku pompy z poziomą osią obrotu. Przepływ cieczy przez wirnik jest promieniowy. W pompie z pionową osią obrotu zwykle dopływ i przepływ cieczy jest pionowy. Większość pomp paliwa czy pomp płynu spryskiwaczy szyb w pojazdach mechanicznych jest pompami z pionową osią obrotu. Pompy z poziomą osią obrotu są najczęściej stosowane w dużych instalacjach przemysłowych.

Pompy odśrodkowe są najczęściej używanymi pompami. Ich wysokość podnoszenia wynosi do 150 m, a wydajność – w zależności od wielkości wirnika – od kilku centymetrów sześciennych na minutę (dla urządzeń miniaturowych) do kilkunastu tysięcy metrów sześciennych na godzinę (w instalacjach przemysłowych). Za pomocą pomp wielostopniowych można uzyskać wysokość podnoszenia do kilku kilometrów, co pozwala na stosowanie ich w instalacjach odwadniających kopalnie lub do tłoczenia ropy naftowej (z dna odwiertów lub w rurociągach dalekobieżnych). 

Konstrukcja wirnika oraz materiał, z jakiego jest wykonany, mogą być różne. Niewielkie pompki wykonywane są w całości z plastiku; pompy do zawiesin, szlamów lub cieczy agresywnych wyposażone są zwykle w wirniki gumowe.

Sprawność energetyczna pomp odśrodkowych leży w zakresie od η = 0,65 (małe) do η = 0,89 (duże). Dla danej konstrukcji sprawność można obliczyć jako iloczyn natężenia przepływu i wytwarzanego ciśnienia podzielony przez zapotrzebowanie na moc.

Pompy
Muzy

Muzy (lm gr.  Moûsai, łac. Musae, lp. gr.  Moúsa, łac. Musa) – w mitologii greckiej boginie sztuki i nauki. Ośrodkami kultu muz były Delfy, Parnas i Helikon w Beocji.

W zależności od autora różniły się składem, imionami i rodowodem.

Muzy olimpijskie 
Hezjod, Apollodoros i inni autorzy wymieniają dziewięć tzw. muz olimpijskich (gr.  Moûsai Olympiádes), będących córkami Zeusa i Mnemosyne. Każda muza opiekowała się konkretną dziedziną poezji, sztuki czy nauki i miała przydzielony atrybut:

 Kalliope (gr.  Kalliópē, łac. Calliope) – poezja epicka oraz filozofia i retoryka, przedstawiano ją z tabliczką i rylcem
 Klio (gr.  Kleiṓ, łac. Clio) – historia, przedstawiano ją ze zwojem papirusu
 Erato (gr.  Eratṓ, łac. Erato) – poezja miłosna, przedstawiano ją z kitarą
 Euterpe (gr.  Eutérpē, łac. Euterpe) – poezja liryczna, gra na flecie, przedstawiano ją z aulosem
 Melpomene (gr.  Melpoménē, łac. Melpomene) – tragedia i śpiew, przedstawiano ją z maską tragiczną
 Polihymnia (gr.  Polýmnia, łac. Polihymnia) – muza pieśni, poezja chóralna, pantomima, przedstawiano ją zawsze głęboko zamyśloną, bez atrybutu
 Talia (gr.  Tháleia, łac. Thalia) – komedia, przedstawiano ją z maską komiczną
 Terpsychora (gr.  Terpsichórē, łac. Terpsichore) – taniec, przedstawiano ją z lirą i plektronem
 Urania (gr.  Ouranía, łac. Urania) – astronomia i geometria, przedstawiano ją z cyrklem i kulą nieba (gwiezdnym globusem)

Wszystkie muzy miały zdolność wieszczenia i występowały w orszaku Apollina, nazywanego przodownikiem muz (gr.  Mousēgétēs).

Inne muzy 
Początkowo była jedna muza – opiekunka aojdów, muza pamięci, później trzy:
 Aojde (gr.  Aoidḗ, łac. Aoede) – śpiew i poezja
 Melete (gr.  Melétē, łac. Melete) – ćwiczenie, nauka, praca
 Mneme (gr.  Mnḗmē, łac. Mneme) – pamięć, wspomnienia

Zwane były muzami helikońskimi (gr.  Helikōniádes Moûsai), ponieważ czczono je na Helikonie, bądź muzami tytanidami (gr.  Moûsai Titanídes), jako że wedle Pauzaniasza były córkami Uranosa.

W O naturze bogów Cyceron z kolei wymienia cztery muzy – córki Uranosa:
 Telksinoe (gr.  Thelxinóē, łac. Thelxinoë – ‘czarująca umysł’)
 Arche (gr.  Archḗ, łac. Arche – ‘początek’)
 Aojde
 Melete

Zgodnie z przekazem Plutarcha w Delfach znano trzy muzy apollonidy (gr.  Moûsai Apollōnídes), które są również nazwami trzech antycznych muzycznych strun liry:
 Nete (gr.  Nḗtē, łac. Nete) – najniższa nuta
 Mese (gr.  Mḗsē, łac. Mese) – środkowa nuta
 Hypate (gr.  Hypátē, łac. Hypate) – najwyższa nuta

U Eumelosa pojawiają się inne córki Apollina:
 Kefiso (gr.  Kēphisṓ, łac. Cephisso)
 Apollonis (gr.  Apollōnís, łac. Apollonis)
 Borystenis (gr.  Borysthenís, łac. Borysthenis)

Odwołania w nowożytności 
Film lub twórczość filmową określa się mianem „dziesiątej muzy”, telewizję – „jedenastej muzy”, internet i gry zaś- „dwunastej muzy”.

Zobacz też 

 kameny
 Pierydy

Przypisy

Bibliografia 
 
 
 
 
 
 
 

!
Ciało zbiorów

Ciało zbiorów, algebra zbiorów – rodzina  podzbiorów pewnego niepustego zbioru  spełniająca warunki:
 zbiór pusty należy do 
 dopełnienie zbioru należącego do  należy do 
 suma dwóch zbiorów należących do  należy do 

Czasami, by podkreślić, że  jest rodziną podzbiorów konkretnego zbioru  pisze się ciało zbiorów na 

Ciała zbiorów bada się w teorii mnogości i teorii algebr Boole’a, w mniejszym stopniu w teorii miary, probabilistyce, topologii i kombinatoryce.

Podstawowe przykłady 
Niech  będzie niepustym zbiorem.

Następujące rodziny podzbiorów  są ciałami na 
 rodzina wszystkich podzbiorów zbioru  (zbiór potęgowy),
 rodzina złożona ze zbioru pustego i zbioru 
 rodzina  gdzie  jest dowolnym podzbiorem 
 rodzina złożona z tych podzbiorów zbioru liczb naturalnych, które są skończone lub ich dopełnienie jest skończone (jest ciałem),
 każde σ-ciało podzbiorów  – na przykład rodzina borelowskich podzbiorów danej przestrzeni topologicznej jest ciałem, które jest również σ-ciałem.

Jeśli  jest przestrzenią topologiczną, to rodzina otwarto-domkniętych podzbiorów  tworzy ciało. (Ciała tego typu są rozważane głównie dla przestrzeni zerowymiarowych).

Niech  będzie porządkiem liniowym w którym istnieje element najmniejszy. Dla  niech  (Element  jest traktowany jako element większy niż wszystkie punkty z ) Niech  będzie rodziną złożoną ze zbioru pustego oraz tych podzbiorów  które mogą być przedstawione jako  dla pewnych elementów  spełniających nierówności   Wówczas  jest ciałem podzbiorów  jest to ciało generowane przez przedziały  dla

Podstawowe własności 
 Każde ciało na  jest zamknięte na dowolne skończone przekroje i sumy.
 Przekrój dowolnej rodziny ciał na  jest ciałem zbiorów.
 Dla dowolnej rodziny  podzbiorów zbioru  istnieje najmniejsze ciało zbiorów zawierające wszystkie zbiory tej rodziny. Nazywamy je ciałem generowanym przez tę rodzinę.
 Przypuśćmy, że  jest ciałem podzbiorów  a  jest ideałem podzbiorów  Wówczas ciało generowane przez  to rodzina  gdzie  oznacza operację różnicy symetrycznej.
 Pierścień zbiorów  na  jest ciałem zbiorów, jeśli należy do niego zbiór

Ciała jako algebry Boole’a 
 Jeśli  jest ciałem zbiorów na  to  jest algebrą Boole’a.
 Twierdzenie Stone’a o reprezentacji algebr Boole’a mówi, że każda algebra Boole’a jest izomorficzna z pewnym ciałem zbiorów (traktowanym jako algebra Boole’a). Dokładniej mówiąc, algebra Boole’a  jest izomorficzna z ciałem otwarto-domkniętych podzbiorów przestrzeni ultrafiltrów na  (tzw. przestrzeni Stone’a algebry ). Twierdzenie Stone’a nie może być dowiedzione wyłącznie na gruncie aksjomatyki Zermela-Fraenkla – wymaga ono założenia pewnej formy aksjomatu wyboru (rozszerzalności ideałów w algebrach Boole’a do ideałów pierwszych).

Bibliografia 
 
 

Rodziny zbiorów
Pompa helikoidalna

Pompa helikoidalna – pompa wirowa krętna o wirniku helikoidalnym.

Wirnik (1) (zwykle o poziomej osi obrotu), umieszczony jest w spiralnym korpusie (2). Dopływ cieczy (3) jest osiowy, zaś odpływ (4) promieniowy. Przepływ cieczy przez wirnik jest ukośny.

Pompy helikoidalne osiągają wysokości podnoszenia z zakresu 5 do 60 m oraz wysokie wydajności dochodzące do 14 000 m³/h. Pompy helikoidalne stosowane są zwykle w instalacjach przemysłowych lub odwadniających do pompowania cieczy czystych lub lekko zanieczyszczonych.

Sprawność energetyczna pompy helikoidalnej leży w zakresie od η=0,75 do η=0,88.

Pompy
Pompa śmigłowa

Pompa śmigłowa – pompa wirowa krętna o wirniku śmigłowym.

Śmigłowy wirnik (1) (niekiedy z łopatkami o regulowanym nachyleniu) umieszczony jest w osiowym korpusie (2). Dopływ (3), odpływ (4) oraz przepływ cieczy przez wirnik jest osiowy. Ciecz opuszczająca wirnik trafia do kierownicy łopatkowej (5) gdzie jej moment pędu zamieniany jest w energię ciśnienia. Pompy śmigłowe pracują niemal wyłącznie w położeniu pionowym.

Pompy śmigłowe osiągają niewielką wysokości podnoszenia – przeważnie poniżej 12 m oraz bardzo wysokie wydajności dochodzące do 40 000 m³/h. Pompy śmigłowe stosowane są w instalacjach przemysłowych I energetycznych.

Sprawność energetyczna pompy śmigłowej leży w zakresie od η=0,8 do η=0,9.

Pompy

ja:ポンプ#軸流
Pompa diagonalna

Pompa diagonalna – pompa wirowa krętna o wirniku diagonalnym.

Wirnik (1) umieszczony w osiowym korpusie (2). Dopływ (3) i odpływ (4) cieczy jest osiowy. Przepływ cieczy przez wirnik jest ukośny. Kierunek cieczy z ukośnego na osiowy zmieniany jest w kierownicy łopatkowej (5). Także w kierownicy część energii momentu pędu cieczy zamieniana jest na energię ciśnienia. Pompy diagonalne niemal wyłącznie pracują w pozycji pionowej.

Pojedyncze pompy diagonalne osiągają wysokości podnoszenia do 60 m oraz wysokie wydajności dochodzące do 40000 m³/h. Pompy diagonalne często stosuje się w układach wielostopniowych. Jako że korpus pompy diagonalnej swymi zewnętrznymi wymiarami niewiele przekracza średnicę rurociągu, pompy tego typu często stosowane są w pionowych instalacjach odwadniających.

Sprawność energetyczna (η) pompy diagonalnej leży w zakresie 0,75–0,88.

Pompy
Rajmonda (balet)

Rajmonda – balet w 3 aktach z apoteozą. 

 Libretto: Lidia Paszkowa i Marius Petipa według średniowiecznych legend rycerskich
 muzyka: Aleksandr Głazunow
 choreografia: Marius Petipa
 scenografia: Orest Allegri

Prapremiera: Petersburg 7 stycznia 1898, Teatr Maryjski.
Premiera polska: Wrocław 17 grudnia 1955, Państwowa Opera.

Osoby:
 Rajmonda – młoda dziewczyna z arystokratycznego rodu
 rycerz Jean de Brienne – narzeczony Rajmondy
 Abderchman – rycerz saraceński
 hrabina Sybilla – ciotka Rajmondy
 Henrietta – przyjaciółka Rajmondy
 hrabia Doris, Król węgierski, Biała Dama – opiekunka zamku, dwaj trubadurzy, Marszałek dworu, przyjaciółki Rajmondy, dwórki, paziowie, rycerze, żołnierze, goście, elfy, chochliki

Balety
Trójkątny kapelusz

Trójkątny kapelusz lub Trójgraniasty kapelusz (hiszp. El sombrero de tres picos, Le Tricorne) – balet komiczny w jednym akcie.
 Libretto: Gregorio Martinez Sierra, według opowiadania Pedro Antonio de Alarcóna
 muzyka: Manuel de Falla
 choreografia: Leonid Miasin
 scenografia: Pablo Picasso

Prapremiera: Londyn 22 lipca 1919, Alhambre Theatre, Balety Rosyjskie Diagilewa.
Premiera polska: Warszawa 1 października 1962, Państwowa Opera.

Osoby
 Młynarz
 Młynarka 
 Burmistrz
 żona burmistrza
 młody Hiszpan, młoda Hiszpanka, służący burmistrza, policjanci, lud hiszpański

Balety
Urania (muza)

Urania („Niebiańska”; gr.  Ouranía, łac. Urania, ‘Niebiańska’ od gr. ouranós ‘niebo’) – muza astronomii (łącznie z astrologią).

Uchodziła za córkę boga Zeusa i tytanidy Mnemosyne oraz za siostrę: Erato, Euterpe, Kalliope, Klio, Melpomene, Polihymnii, Talii, Terpsychory. Według niektórych źródeł miała synów Linosa (z Amfimarosem) i Hymena.

Była jedną spośród dziewięciu muz olimpijskich (przebywały na Olimpie), które należały do orszaku boga Apollina (Apollon Musagetes), ich przewodnika. Wraz ze swoimi siostrami uświetniała śpiewem biesiady bosko-ludzkie (m.in. zaślubiny Tetydy i Peleusa oraz Harmonii i Kadmosa), a także uczty olimpijskie samych bogów.

W sztuce przedstawiana jest zwykle jako kobieta z cyrklem, kulą nieba (gwiezdnym globusem) i wskaźnikiem (pałeczką służącą do wskazywania czegoś na globusie) – atrybutami symbolizującymi dziedzinę nauki, której patronowała (jej dziełem było gwiaździarstwo).

Imieniem muzy nazwano jedną z planetoid – (30) Urania, niektóre obserwatoria astronomiczne (m.in. w Antwerpii, Berlinie, Wiedniu, Zurychu) oraz czasopismo poświęcone upowszechnianiu wiedzy astronomicznej – „Urania – Postępy Astronomii”, a także nocny pociąg TLK Urania, w sezonie letnim 2016, kursujący między Krakowem a Kołobrzegiem i Krakowem a Ustką.

Zobacz też 
 kameny
 Pierydy

Uwagi

Przypisy

Bibliografia 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Muzy
Bóstwa nauki
Astronomia
Szach-mat (balet)

Szach-mat (Checkmate) - balet w jednym akcie z prologiem.
 libretto i muzyka: Arthur Bliss;
 choreografia: Ninette de Valois;
 scenografia: Edward McKnight Kauffer

Prapremiera: Paryż 15 czerwca 1937, Théâtre des Champs-Elysée, Vic-Wells Ballet.
Premiera polska: Wrocław 8 lutego 1964, Państwowa Opera.

Osoby 
 Czarna Królowa
 Czerwony Rycerz
 Czerwona Królowa
 Czarny Rycerz
 Czerwony Król
 dwaj gracze w szachy
 Śmierć
 czarni rycerze, czarne wieże, czerwone laufry, czerwone wieże, czarne pionki, czerwone pionki

Linki zewnętrzne 
 BLISS: Checkmate / Melee Fantasque 

Balety
Szachy w kulturze
Melpomene (mitologia)

Melpomene (także Melpomena, „Śpiewająca”; gr.  Melpoménē, łac. Melpomene, ‘Śpiewaczka’; od gr. mélpein ‘śpiewać’) – w mitologii greckiej muza tragedii.

Uchodziła za córkę boga Zeusa i tytanidy Mnemosyne oraz za siostrę: Erato, Euterpe, Kalliope, Klio, Polihymnii, Talii, Terpsychory i Uranii. Według jednej z wersji miała z bogiem Acheloosem córki – syreny.

Była jedną spośród dziewięciu muz olimpijskich (przebywały na Olimpie), które należały do orszaku boga Apollina (Apollon Musagetes), ich przewodnika. Wraz ze swoimi siostrami uświetniała śpiewem biesiady bosko-ludzkie (m.in. zaślubiny Tetydy i Peleusa oraz Harmonii i Kadmosa), a także uczty olimpijskie samych bogów.

W sztuce przedstawiana jest zwykle jako kobieta oparta o skałę lub maczugę, z maską tragiczną w ręce i wieńcem z winorośli na głowie – atrybutami symbolizującymi dziedzinę sztuki, której patronowała.

Imieniem muzy została nazwana jedna z planetoid – (18) Melpomene.

Zobacz też 
 Kameny
 Pierydy

Uwagi

Przypisy

Bibliografia 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Muzy
Bóstwa sztuk
Teatr
Klio (muza)

Klio („Głosząca sławę”, „Sławiąca”; gr.  Kleiṓ, od gr. kléos ‘sława’, kleíein ‘wsławiać’, łac. Clio) – w mitologii greckiej muza historii.

Uchodziła za córkę boga Zeusa i tytanidy Mnemosyne oraz za siostrę: Erato, Euterpe, Kalliope, Melpomene, Polihymnii, Talii, Terpsychory i Uranii. Według niektórych źródeł miała synów Hiacynta (z Pierosem) i Hymena.

Była jedną spośród dziewięciu muz olimpijskich (przebywały na Olimpie), które należały do orszaku Apollina (Apollon Musagetes), ich przewodnika. Wraz ze swoimi siostrami uświetniała śpiewem biesiady bosko-ludzkie (m.in. zaślubiny Tetydy i Peleusa oraz Harmonii i Kadmosa), a także uczty olimpijskie samych bogów.

W sztuce przedstawiana jest zwykle jako kobieta ze zwojem papirusu (lub pergaminu) – atrybutem symbolizującym dziedzinę nauki, której patronowała.

Imieniem muzy nazwano jedną z planetoid – (84) Klio oraz nagrodę udzielaną każdego roku polskim autorom popularyzującym historię.

Zobacz też 
 kameny
 Pierydy

Uwagi

Przypisy

Bibliografia 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Muzy
Bóstwa nauki
Historia
Ludzie upamiętnieni nazwami nagród
Mnemosyne (mitologia)

Mnemosyne (także Mnemozyna, Mnemosyna, Pamięć;  Mnēmosýnē ‘pamięć’, ) – w mitologii greckiej tytanida, bogini i uosobienie pamięci.

Należała do pierwszego pokolenia tytanów i tytanid. Uchodziła za córkę Uranosa i Gai. Była siostrą tytanów (Hyperiona, Japeta, Kojosa, Kriosa, Kronosa, Okeanosa) i tytanid (Fojbe, Rei, Tei, Temidy, Tetydy) oraz cyklopów niebiańskich (Argesa, Brontesa, Steropesa) i hekatonchejrów (Ajgajona, Gygesa, Kottosa). Z bogiem Zeusem (połączył się z nią w Pierii w ciągu kolejnych dziewięciu nocy) miała córki (Erato, Euterpe, Kalliope, Klio, Melpomene, Polihymnię, Talię, Terpsychorę i Uranię), które były muzami olimpijskimi.

Przed wyrocznią Trofoniosa w Lebadei w Beocji istniało Źródło Pamięci (Mnemosyne).

Imieniem tytanidy nazwano jedną z planetoid – (57) Mnemosyne oraz motyla z rodziny paziowatych – niepylak mnemozyna (Parnassius mnemosyne).

Zobacz też 
 kameny
 Pierydy

Przypisy

Bibliografia 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Tytani w mitologii greckiej
Greckie boginie
Personifikacje w mitologii greckiej
Żony i kochanki Zeusa
Allegro

allegro – w muzyce oznaczenie tempa; także allegro sonatowe, jedna z form muzycznych
 allegro – element tańca baletowego
 Allegro (Allegro.pl) – polska internetowa platforma handlowa
 Allegro – darmowa biblioteka do tworzenia gier 2D i 3D
 Allegro – rodzina radioodbiorników polskiej firmy Elektrit z Wilna, produkowana w okresie międzywojennym

Zobacz też 
 Allegro.pl (dawniej Grupa Allegro) – polskie przedsiębiorstwo
Pompa wirowa krążeniowa

Pompa wirowa krążeniowa – rodzaj pompy wirowej, w której proces konwersji energii od mechanicznej do hydraulicznej odbywa się na drodze wymiany ilości ruchu (pędu) między cieczą pozostającą w spoczynku a poruszającą się w obszarze wirnika. Ciecz wielokrotnie przepływa przez wirniki, doznając za każdym razem impulsowego przyrostu energii, dzięki czemu osiągane są niskie wartości wyróżnika szybkobieżności nq. 

Jednostki te często mają geometrię przepływową zapewniającą samozasysanie, to znaczy zdolność rozruchu bez konieczności zalania rurociągu ssawnego. Pompy te, ze względu na możliwe do uzyskania niskie wartości podciśnienia, stosowane są jako pompy próżniowe. Należą do nich pompy krążeniowe z bocznymi kanałami pierścieniowymi, pompy peryferalne, pompy z wirującym pierścieniem wodnym (pompy o pierścieniu wodnym) i wiele innych.

Pompy samozasysające stosuje się tam, gdzie istnieje konieczność rozruchu bez wstępnego zalania, na przykład w pompach strażackich lub jako pompy rozruchowe (zalewające) w układach pompowych.

Pompy
Narrator

Narrator – termin z teorii literatury. Podmiot narracji, osoba opowiadająca o wydarzeniach przedstawionych w książce. Narrator jest ośrodkiem sytuacji narracyjnej, w obrębie której sytuuje się wobec świata przedstawionego i wobec adresata narracji. Głos narratora nie musi być identyczny z głosem autora dzieła. 

Narrator występuje w utworach epickich, może także pojawiać się w epickich formach poetyckich, jak również w dramacie (np. w dramatach Jana Augusta Kisielewskiego – postać narratora, jako jeden z elementów tzw. epizacji dramatu).

Rodzaje 
Istnieje kilka rodzajów narratora:
 Narrator wszystkowiedzący – opowiada wydarzenia całkowicie z zewnątrz, sprawiając wrażenie jakby wszystko o wszystkich wiedział i był w stanie w każdej chwili wniknąć w najtajniejsze obszary psychiki wszystkich bohaterów występujących w dziele. Narrator taki nie pojawia się w akcji dzieła nawet na moment. Czasami mówi się, że funkcjonuje „z pozycji Boga”. Tego rodzaju narrator jest charakterystyczny dla powieści klasycznej.
 Narrator świadek – opowiada zdarzenia z zewnątrz, ale w takiej formie w jakiej mógłby to robić naoczny świadek. Często zdarza się, że narrator taki jest wpleciony (na drugim planie) w akcję dzieła.
 Narrator bezpośredni – jest on zwykle jedną z głównych, lub nawet najważniejszą postacią występującą w dziele i opowiada swoją historię w pierwszej osobie, tak jakby widział ją własnymi oczami.
 Narrator ukryty – narrator nie ujawnia swojego istnienia, wydarzenia opowiadają się jakby „same”.
 Narrator ujawniony – zaznacza swoją obecność, np. poprzez prowadzenie narracji w 1. osobie czy zwroty do czytelnika.
 Narrator autorski – nie posiada konkretnych cech, które uniemożliwiałyby utożsamienie go z autorem dzieła (czyli można go utożsamić z autorem).
 Narrator fikcyjny – nie można utożsamić go z autorem dzieła.

W powieściach bardzo często zdarza się, że narracja zmienia się w różnych ich częściach. Np. powieść zaczyna się od wprowadzenia narratora świadka, który następnie subtelnie przechodzi na pozycję narratora wszechwiedzącego, który czasami „oddaje głos" narratorom bezpośrednim.

Zobacz też 
 narrator pierwszoosobowy
 narrator trzecioosobowy

Narratologia
Amadeusz (imię)

Amadeusz lub Amedeusz – imię męskie pochodzące od łacińskiego imienia Amadeus, powstałego w kręgach zakonnych. Wywodzi się od słów amare (kochać), oraz Deus (Bóg), co oznacza „kochający Boga”.

Żeńskim odpowiednikiem jest Amadea.

Podobne znaczenie w języku polskim posiada imię Bogumił, a z języka greckiego pochodzi znaczeniowo podobny Teofil.

Imię jest popularne w Sabaudii.

Amadeusz imieniny obchodzi 28 stycznia, 30 marca, 10 sierpnia, 12 września i 27 września.

Święci i błogosławieni o tym imieniu:
 bł. Amadeusz IX Sabaudzki – książę
 św. Amadeusz z Lozanny – biskup 
 bł. Amadeusz z Clermont – możny, ojciec św. Amadeusza z Lozanny
 św. Amadeusz Portugalski – zakonnik

Inne osoby noszące imię Amadeusz:
 Amadeusz I Sabaudzki – książę Aosti i król Hiszpanii
 Amedeo Avogadro
 Amédée Borrel
 Amedeo Modigliani

 Wiktor Amadeusz II
 Per Daniel Amadeus Atterbom
 antypapież Feliks V, właśc. Amadeusz VIII
 Ernst Theodor Amadeus Hoffmann
 Wolfgang Amadeus Mozart
 Rambo Amadeus (Рамбо Амадеус) – pseudonim Antonija Pušiċa

Przypisy

Bibliografia 
 

Męskie imiona łacińskie
Amadea

Amadea – żeński odpowiednik łacińskiego imienia Amadeusz, powstałego w kręgach zakonnych w średniowieczu. 

Oznacza „kochającą Boga”. Podobne znaczenie ma imię Teofila. 

Amadea imieniny obchodzi:
 14 stycznia, jako wspomnienie św. Amadeusza z Clermont
 30 marca, jako wspomnienie św. Amadeusza IX Sabaudzkiego
 10 sierpnia, jako wspomnienie św. Amadeusza Portugalskiego
 27 sierpnia, jako wspomnienie św. Amadeusza z Lozanny

Znane osoby noszące imię Amadea:
 Amadea Paleolog, żona Jana II Cypryjskiego

Przypisy 

Żeńskie imiona łacińskie
Amata

Amata – imię żeńskie
 Amata – postać w mitologii rzymskiej
 Amata – XIII-wieczna błogosławiona Kościoła katolickiego
 Amata – miasto w Australii, w stanie Australia Południowa
Amato

włoski odpowiednik imienia Amat
 Amato – miejscowość i gmina we Włoszech
ORP Mazur

ORP „Mazur” – nazwa noszona na przestrzeni dziejów przez okręty polskiej Marynarki Wojennej. Pochodzi od określenia ludności zamieszkującej Mazury:
 ORP „Mazur” – torpedowiec typu V 105 z okresu międzywojennego, eks-niemiecki SMS V 105
 ORP „Mazur” – okręt podwodny typu M-XV z lat 50. XX wieku, eks-radziecki M-236

Przypisy

Bibliografia 
 

Nazwy polskich okrętów