alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Ge

german – pierwiastek chemiczny
 General Electric – koncern 
 .ge – domena internetowa Gruzji
 Gaja – postać mitologii greckiej
 Ge – starożytna chińska broń
 Ge – plemię indiańskie
 GE – kanton Genewa w Szwajcarii (oznaczenie kodowe ISO 3166-2)

Osoby:
 Mikołaj Ge – malarz rosyjski
Grafika

Grafika – jeden z podstawowych obok malarstwa i rzeźby działów sztuk plastycznych. Obejmuje techniki pozwalające na powielanie rysunku na papierze lub tkaninie z uprzednio przygotowanej formy. 

Zależnie od funkcji rozróżniamy grafikę artystyczną zwaną też warsztatową oraz grafikę użytkową zwaną też stosowaną.

Grafika artystyczna (warsztatowa) wyróżnia się skupieniem w rękach artysty całego procesu twórczego od projektu przez wykonanie matrycy do wykonania odbitek — rycin, które mają wartość oryginalnych dzieł sztuki. Liczba odbitek uzyskanych z jednej płyty zależy od techniki.

Grafika użytkowa to dziedzina grafiki i drukarstwa artystycznego służąca celom użytkowym. Związana jest z rynkiem wydawniczym i reklamą. Grafika użytkowa obejmuje plakaty, ilustracje, druki okolicznościowe, magazyny, gazety, znaczki pocztowe, banknoty, ekslibrisy i liternictwo.

Podział technik poligraficznych 
Techniki poligraficzne dzielone są na grupy ze względu na sposób opracowania matrycy (np. cięcie, trawienie) i materiał, z którego jest zrobiona (np. drewno, gips, miedziana płyta). Istnieją trzy podstawowe grupy:

 1. techniki druku wypukłego polegają na żłobieniu w matrycy linii i płaszczyzn, które mają pozostać niewydrukowane – na odbitce ślad pozostawią wypukłe części formy drukowej; są to m.in. drzeworyt, kamienioryt, linoryt, gipsoryt, pirografia, cynkoryt, korkoryt, fleksografia;

 2. techniki druku wklęsłego polegają na żłobieniu lub trawieniu w matrycy linii i płaszczyzn, które odbiją się na papierze:
 techniki suche (ryte): miedzioryt, staloryt, sucha igła (suchoryt), ceratoryt, kamienioryt, mezzotinta (sztuka czarna);
 techniki trawione: akwaforta, akwatinta, miękki werniks, odprysk, heliograwiura, fluoroforta;
 techniki metalowe – te z technik suchych i trawionych, które do wykonania matrycy wykorzystują metalową płytkę;

 3. techniki druku płaskiego polegają na takim spreparowaniu matrycy, aby część nie pokryta rysunkiem była odporna na przyjmowanie farby drukarskiej; zaliczamy do nich: litografię, algrafię, cynkografię (cynkotypię), monotypię.

Poza tymi trzema grupami istnieje jeszcze druk sitowy oraz druk cyfrowy. Pierwszy różni się od technik z ww. grup tym, że farba jest przetłaczana przez matrycę, a wykorzystywany jest w technice serigrafii. Druk cyfrowy natomiast, w odróżnieniu od reszty, nie wymaga użycia formy drukowej.

Historia grafiki w Polsce 
Grafika pojawiła się w Polsce w II połowie XV wieku. Na przełomie XV i XVI stulecia na terenie dzisiejszego Wrocławia drzeworyty po raz pierwszy posłużyły jako ilustracja książkowa. Dla drzeworytników z Małopolski i Śląska inspiracją stały się miedzioryty niemieckiego artysty Wita Stwosza, które wykonał podczas pobytu w Krakowie, stylem podobne do jego Ołtarza Mariackiego.

W XX wieku historia grafiki w Polsce obejmuje nazwiska takich artystów jak Jerzy Panek, Józef Gielniak, Władysław Skoczylas, Andrzej Strumiłło i wielu innych.

Zobacz też 

 grafika komputerowa

Przypisy 

!
Gordian

Gordian I – cesarz rzymski
 Gordian II – cesarz rzymski
 Gordian III – cesarz rzymski
 Gordian – święty Kościoła katolickiego
 Gordian – imię męskie
Graduał

Graduał lub graduale (łac. graduale) – jeden ze zmiennych śpiewów, wykonywanych podczas katolickiej (łacińskiej) liturgii mszy (należący do tzw. proprium) oraz nabożeństw luterańskich. Gatunkowo jest to responsorium, a jego tekst zaczerpnięty jest z jednego z psalmów.

Liturgia katolicka 
W Kościele katolickim graduał wykonywany był po lekcji, a poprzedzał śpiew Alleluja lub Tractus. W postaci chorałowej był to melizmatyczny śpiew kantora i jednocześnie recytowany przez kapłana. W księgach po reformie Soboru Watykańskiego II zastąpiony przez psalm responsoryjny, co jednak nie ogranicza możliwości wykonania w tym miejscu graduału z repertuaru chorałowego.

Graduał jest najstarszym i najważniejszym z propriów mszalnych, wywodzącym się z synagogalnej tradycji śpiewania psalmów na sposób responsoryjny, gdy kantor śpiewał poszczególne wersety przeplatane aklamacją całego zgromadzenia. Pierwotnie graduał zawierał całe psalmy, z czasem został zredukowany do formy responsorium z antyfoną i pojedynczym wersetem psalmowym. Nazwa śpiewu pochodzi od miejsca z którego śpiewany był graduał (łac. gradus, czyli stopień), czyli podwyższenia, najczęściej ze stopni ołtarzowych.

Graduał jest intonowany przez jednego lub dwóch kantorów do miejsca oznaczonego gwiazdką, po czym antyfonę śpiewa cały chór. Wers śpiewany jest przez dwóch kantorów do gwiazdki i kończony przez chór. Można również śpiewać graduał na właściwy sposób responsorialny, to jest z powtórzeniem całej antyfony po wersie.

Graduał jako księga 
W katolicyzmie mianem graduału określa się także księgę liturgiczną, zawierającą wszystkie śpiewy mszalne. Jej nazwa wywodzi się od graduału w znaczeniu pierwszym. Graduały zawierały przede wszystkim śpiewy należące do części zmiennych (proprium) mszy, takie jak:
 introit
 graduał
 śpiew alleluja z wersetem
 offertorium
 communio
a także i te przynależne do części stałych (ordinarium), niekiedy zawarte w oddzielnym kyriale:
 Kyrie eleison
 Gloria
 Credo
 Sanctus (oddzielnie lub razem z Benedictus)
 Agnus Dei
 Ite missa est lub Benedicamus Domino.

Przypisy 

Liturgia katolicka
Liturgia luterańska
Księgi liturgiczne
Formy liturgiczne
Giaur (islam)

Giaur (tur. gawr, giaur) – niewierny, pogardliwe określenie nadawane przez wyznawców islamu innowiercom, zwłaszcza chrześcijanom.

Zobacz też 

 barbarzyńca
 gadzio
 Gaijin
 goj
 kafir
 muzułmanin
 poganin

Przypisy

Bibliografia 
 

Niewierni w islamie
Goj

Goj (z hebr. גוי goj = „naród”, l.mn גויים gojim) – określenie pojawiające się wielokrotnie w Torze, tłumaczone najczęściej jako „narody" czyli zwykle nie-Żydów, kogoś spoza narodu Izraela. Określenie to, w zależności od kontekstu, może mieć wydźwięk pejoratywny, wyrażający lekceważenie wobec innowierców lub innych narodów.

Niektóre tłumaczenia Biblii pomijają słowo goj i zastępują je słowem „narody", np. w Biblii Tysiąclecia (Księga Rodzaju 10:5 „Od nich pochodzą mieszkańcy wybrzeży i wysp, podzieleni według swych krajów i swego języka, według szczepów i według narodów"). W Torze słowo goj pojawia się 550 razy. W języku angielskim określenie goj używane bywa przez Żydów jako pogardliwe wobec innych od żydowskiej grup etnicznych, narodowościowych i religijnych. Każdy goj ma prawo do konwersji na judaizm, niezależnie od pochodzenia i rasy; po niej przestaje być gojem i staje się pełnoprawnym Żydem.

Judaizm uważa, że także nie-Żydzi mogą trafić po śmierci do raju, chociaż Żydom jest łatwiej tam trafić. Warunkiem jest wypełnianie Siedmiu Praw Noego, które zawierają uniwersalne przepisy, do których może stosować się każdy dobry człowiek. Nie-Żydów nie obowiązują więc przepisy religii żydowskiej i nie będą z nich rozliczani po śmierci.

Zobacz też 

 Szabes goj

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 Jewish Encyclopedia

Judaizm
Gulden

Gulden – moneta bita w krajach germańskich od XIV wieku, odpowiednik florena.

 gulden gdański – waluta Wolnego Miasta Gdańska (kod XDGG) emitowana przez Bank Gdański (Bank von Danzig). Wprowadzony pod koniec 1923 roku w miejsce zdewaluowanej marki gdańskiej, został powiązany z funtem szterlingiem. 1 GBP = 25 XDGG. XDGG dzielił się na 100 fenigów gdańskich.
 gulden holenderski – jednostka walutowa Holandii od XVII wieku do 2002 roku.
 gulden austro-węgierski – oficjalny środek płatniczy Austro-Węgier do reformy walutowej w 1892 roku, kiedy to został zastąpiony przez koronę austro-węgierską.
 gulden pruski – jednostka monetarna w Prusach, składał się z 30 groszy.
 gulden surinamski – waluta Surinamu do 2004 roku.
 w polskiej wersji językowej miano guldena nosiła również kama, waluta w świecie Wakfu, w dwóch pierwszych sezonach animacji.

Złote guldeny – galeria 

Historyczne jednostki monetarne
Złote monety
Grosz

Grosz ( – gruby denar) – moneta gruba (w stosunku do emitowanych wcześniej denarów).

Rodzaje i odmiany 
 moneta srebrna o wartości kilku lub kilkunastu denarów. Bita w wielu krajach Europy:
 od 1172 we Włoszech
 od 1266 we Francji (grosz turoński o masie 4,2 grama)
 od 1300 w Czechach (grosz praski, używany także w Polsce, początkowo masa ok. 3,7 grama) i w innych krajach zachodniej i środkowej Europy
 od 1329 na Węgrzech
 polskie grosze:
 od ok. 1367 grosze wybijał Kazimierz III Wielki (grosz krakowski o masie 3,2 grama odpowiadał 16 denarom)
 od reformy z 1396–1397 – 1 grosz = 3 szelągi = 6 trzeciaków = 18 denarów
 do 1511 bito wyłącznie półgrosze, od 1526 r. – grosze i wielokrotności (najpierw trojaki i szóstaki, następnie – na Litwie – dwojaki i czworaki, od XVII w. również półtoraki)
 za czasów Zygmunta I grosz miał masę 1,8 grama
 od XVI wieku do 1842 r. – 1 grosz polski = 1/30 złotego polskiego
 w czasach saskich 1 talar = 6 złotych = 24 grosze , również za Stanisława Augusta Poniatowskiego 1 złoty = 4 grosze srebrne (srebrniki)
 od 1752 grosze polskie bito w miedzi
 w zaborze rosyjskim – grosz = ½ kopiejki.
 polska zdawkowa jednostka pieniężna od 1924, 1 grosz = 1/100 złotego
 przed wprowadzeniem euro – zdawkowa jednostka pieniężna Austrii (Groschen) od roku 1924 do 31 grudnia 2001 r., 1 grosz = 1/100 szylinga.

Zobacz też 

 grosz biały goleniowski
 grosz biały śląski
 grosz duński
gatunki pieniądza na ziemiach polskich

Przypisy 

Monety zdawkowe
Monety średniowieczne
Polskie monety
GG

.gg – domena internetowa przypisana do Guernsey
 GG (dawniej Gadu-Gadu) – polski komunikator internetowy firmy GG Network
 Game Gear – przenośna konsola do gier firmy Sega
 Generalne Gubernatorstwo (1914–1918)
 Generalne Gubernatorstwo (1939–1945), pot. Generalna Gubernia
Gmerk

Gmerk (z niem. Gemerk) – znak osobisty i rodzinny umieszczany na pieczęciach, przedmiotach użytkowych, wyrobach i różnych budowlach, najczęściej jako sygnatura autora dzieła. Niekiedy przyjmowały kształt stylizowanych kresek bądź symbolów przedmiotów. Pierwotnie znak garncarski czy kamieniarski, którym rzemieślnicy oznaczali wykonane przez siebie elementy. 

W starożytnej Grecji umieszczano go na kamiennych elementach budowli, prawdopodobnie celem ułatwienia montażu. Od połowy XII wieku były stosowane przez warsztaty budowlane. Poddany procesowi heraldyzacji, czyli umieszczony na tarczy herbowej, stał się herbem mieszczańskim (od herbu szlacheckiego różni się brakiem korony rangowej i typem hełmu), choć zdarzają się wyjątki od tej zasady. Zdarzało się, że herb mieszczański zawierający gmerk przez nobilitację stawał się herbem szlacheckim. Na ziemiach polskich pojawił się w XV wieku. Zaprzestano go stosować w XVIII wieku.

Umieszczano go na tłokach pieczętnych, sygnetach i przedmiotach rzemieślniczych. Często odznaczane były na przedmiotach wytwarzanych przez mieszczanina. Gmerki jako znaki własnościowe wykorzystywane były m.in. przez ludy pasterskie, bartników czy rybaków. Kształt gmerków był niekiedy dziedziczny w linii prostej.

Przypisy

Bibliografia 
 
 
 

Herb
Detale architektoniczne
Rzemiosło
Gruszczyce

Gruszczyce – wieś w Polsce, położona w województwie łódzkim, w powiecie sieradzkim, w gminie Błaszki.

W latach 1954–1972 wieś należała i była siedzibą władz gromady Gruszczyce. W latach 1975–1998 wieś administracyjnie należała do województwa sieradzkiego.

W latach 1973–1976 miejscowość była siedzibą gminy Gruszczyce.

Integralne część wsi

Historia 
Gruszyce pojawiły się w źródłach pisanych w 1392 r., kiedy to wspomniano Zawiszę – dziedzica Gruszczyc. Gruszczyce od XII do XVII w. stanowiły ośrodek dużego klucza majątkowego rodziny Gruszczyńskich herbu Poraj. Majątek Gruszczyńskich na terenie województwa sieradzkiego składał się z ponad 10 wsi, a także licznych dzierżaw królewszczyzn. W rękach Gruszczyńskich majątek pozostawał zapewne do poł. XVIII w.

Ród Gruszczyńskich h. Poraj odegrał ważną rolę w życiu politycznym Rzeczypospolitej, zwłaszcza w XV i XVI w. Syn chorążego sieradzkiego Jana z Gruszczyc – również Jan Gruszczyński (1405–1473) był abp. gnieźnieńskim i kanclerzem wielkim koronnym. Dzisiaj po dawnej rezydencji Gruszczyńskich, niegdyś obronnym gródku, pozostał tylko kopiec wśród łąk. Po Gruszczyńskich rezydowali tutaj: Świętosław Zajączek h. Świnka, Sokołowscy, Bartochowscy, Korzenieccy, Radoszewscy i Grodziccy, z których Filip, pozbawiony majątku, został zesłany na Sybir, ponieważ jako uczestnik powstania listopadowego pomagał po upadku powstania uczestnikom wyprawy płk Józefa Zaliwskiego do Królestwa Polskiego. Skonfiskowany majątek Filipa wykupiła na licytacji jego siostra i odsprzedała Wilhelmowi Neugebauerowi. Jego syn Rudolf na początku powstania styczniowego zorganizował w swoim dworze spotkanie ziemian, w którym uczestniczył płk Bronisław Rudzki. O tym spotkaniu doniósł Rosjanom szlachcic Bogatko z Morawek. Dwór został otoczony, a płk B. Rudzki popełnił samobójstwo. Ostatnimi właścicielami Gruszczyc byli Paciorkowscy i Stefańscy.

Zabytki 
We wsi znajduje się drewniany kościół pw. św. Stanisława z 1750 r. Budowla o konstrukcji zrębowej, oszalowana. Na belce tęczowej krucyfiks barokowy z XVII w. Ołtarz główny późnobarokowy o dekoracji rokokowej. Dwa ołtarze boczne rokokowe. Drzwi do zakrystii z pierwotnym zamkiem i okuciami. Na cmentarzu (po lewej str. alejki) grób płk. Bronisława Rudzkiego, wojskowego naczelnika powstania styczniowego w województwie kaliskim. Na miejscu dawnego dworu stoi szkoła. W podworskim parku pomniki przyrody. Przez wieś wiedzie szlak pieszy „Powstańców 1863 r.” Na skraju dawnego parku znajduje się także grodzisko stożkowate, z okresu II poł. XIV-I ćwierci XVI w.

Na cmentarzu grób pułkownika Bronisława Rudzkiego, wojskowego naczelnika powstania styczniowego 1863 r. w województwie kaliskim.

Według rejestru zabytków NID na listę zabytków wpisany jest obiekt:
 kościół parafialny pw. św. Stanisława, drewniany, 1790, nr rej.: 813 z 28.12.1967 oraz 17/A z 31.08.1994

Turystyka 
Przez wieś prowadzi czerwony szlak „Powstańców 1863 r.” długości 52 km z Warty do Gruszczyc.

Przypisy

Linki zewnętrzne
Gairaigo

– słowa w języku japońskim, pochodzenia obcego, innego niż chiński, głównie z angielskiego. 

Do kategorii gairaigo nie zalicza się zapożyczeń z klasycznego języka chińskiego (kango) oraz wyrazów utworzonych w Japonii z morfemów chińskich (wasei-kango). Zapożyczenia ze współczesnej chińszczyzny również traktowane są jak gairaigo.

Wyrazy te zapisuje się fonetycznym pismem sylabariusza katakana.

Przykłady:

Współczesny język japoński posiada wiele zapożyczeń. Słowniki podają około 30 tys. haseł tego typu

Zobacz też

Przypisy 

Język japoński
GAL

Gal – metal z III grupy głównej.
 Gal (jednostka) – w układzie CGS jednostka przyspieszenia.
 GAL (elektronika) – reprogramowalny układ scalony PLD.
 Gdynia-Ameryka Linie Żeglugowe SA – polsko-duńska spółka akcyjna, z siedzibą w Gdyni.
 Grupos Antiterroristas de Liberación – szwadrony śmierci.
Spuneryzm

Spuneryzm (, od nazwiska Williama Archibalda Spoonera) – przejęzyczenie polegające na zamianie miejscami głosek w wyrazie lub początkowych głosek w grupie wyrazów. Wynikiem takiego przejęzyczenia mogą być sensowne zwroty, często zabawne lub nieprzyzwoite. Istotne jest podobieństwo w mowie, a nie w piśmie, stąd też przykłady takie, jak „stój, Halina”.

Umyślne produkowanie takich par to zabawa językowa znana jako gra półsłówek. Już sama nazwa zabawy jest spuneryzmem.

Przykłady spuneryzmów
 po polsku:
 puszę się w duchu (duszę się w puchu)
 młyn za płotem (płyn za młotem)
 praca z wręgami (wraca z pręgami)
 chór wujów
 trzeszczy wrzos
 Tomek z domu wierszy

 po angielsku (pary przypisywane Williamowi Spoonerowi):
 fighting a liar (lighting a fire)
 you hissed my mystery lecture (you missed my history lecture)
 you've tasted a whole worm (you've wasted a whole term)
 cattle ships and bruisers (battle ships and cruisers)
 tons of soil (sons of toil)
 our queer old Dean (our dear old Queen)
Polski pisarz Stanisław Barańczak w swojej książce analizującej różne gatunki zabaw literackich „Pegaz zdębiał” szczegółowo zajął się zagadnieniem spuneryzmów. Postawił tam tezę, że największą satysfakcję sprawia czytelnikowi lub słuchaczowi obsceniczna gra półsłówek. Wyliczył też wiele tego rodzaju spuneryzmów, które charakteryzują się zaawansowaniem technicznym (zmiany podziału na słowa, wielokrotne przestawki). Reprezentatywne dla analizy Stanisława Barańczaka są przykłady takie, jak „Kali nie bać się jeleni” lub „zupa z gębami dorsza”.

Zobacz też 
 malapropizm
 czynność pomyłkowa

Bibliografia 
 750 razy gra półsłówek, praca zbiorowa pod redakcją magister Zyty Pielonej, il. Szymon Kobyliński, 1992, .

Humor
Błędy językowe
Zabawy językowe

hu:Rím#Kecskerím
Georgia Południowa

Georgia Południowa () – brytyjska wyspa na południowym Atlantyku, należąca do zamorskiego terytorium Georgia Południowa i Sandwich Południowy.

Wyspa ma powierzchnię 3528 km². Zamieszkuje ją kilkadziesiąt osób (sezonowo więcej), zajmujących się głównie rybołówstwem. Główną osadą jest King Edward Point. W jego pobliżu jest opuszczona osada i stacja wielorybnicza Grytviken z muzeum Georgii Południowej oraz grób polarnika Ernesta Shackletona.

Flora 

Świat roślinny Georgii Południowej jest ograniczony przez izolację oraz klimat charakteryzujący się chłodnymi latami. Występujące tam gatunki rodzimej flory są powiązane z rosnącymi na Falklandach, Ziemi Ognistej i południowej Patagonii. Tereny zielone występują na odsłoniętych stokach i równinach w pobliżu fiordów – miejscach nie pokrytych lodowcem.
Niektóre gatunki roślin na Georgii Południowej występują tylko na półkuli południowej. Inne rosną na obu półkulach, jak tymotka alpejska (Phleum alpinum). Niektóre można znaleźć na całym świecie, jak zdrojek błyszczący (Montia fontana) i paprotnica krucha (Cystopteris fragilis). Występuje kilka endemicznych gatunków mszaków (mchów i wątrobowców) i porostów.

Dominującym gatunkiem jest trawa tussock. Podobnie jak w innych rejonach podbiegunowych brak jest drzew i krzewów.

Fauna 

Georgia Południowa jest jednym z najważniejszych obszarów lęgowych pingwinów królewskich, których populację szacuje się na około 400 tysięcy. Populacja pingwina złotoczubego szacowana jest na około pięć milionów. Wyspa jest ważnym siedliskiem kilku gatunków fokowatych. Występują tam południowe słonie morskie i cztery inne gatunki fok: lampart morski, krabojad, weddelka arktyczna. Przedstawicielem rodziny uchatkowatych jest kotik subantarktyczny.

W listopadzie 1911 norweski kapitan Carl Anton Larsen, który założył bazę floty wielorybniczej, wypuścił pierwsze renifery mające urozmaicać dietę wielorybników. W 1912 i 1925 zostały wypuszczone dwie kolejne partie reniferów.

Wraz z człowiekiem przybyły szczury i myszy, które zaburzyły równowagę systemu ekologicznego, doprowadzając do zniknięcia około 95% ptaków. W 2015 roku został zakończony największy dotąd program deratyzacji, kosztujący 7,5 mln funtów. Dzięki temu na wyspie ponownie zaczęły zakładać gniazda ptaki takie jak świergotek antarktyczny i oceannik żółtopłetwy.

Na wysepce Bird Island przy północno-zachodnim krańcu Georgii Południowej urządzono stację obserwacji ptaków morskich i płetwonogich.

Przybliżona liczba dziesięciu największych populacji ptaków gniazdujących na wyspie:.

Zobacz też 
 Sandwich Południowy
 Orkady Południowe
 Szetlandy Południowe

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 Government of South Georgia and the South Sandwich Islands: Welcome to South Georgia
 

Wyspy Oceanu Atlantyckiego
Wyspy Georgii Południowej i Sandwichu Południowego
Grzbiet śródoceaniczny

Grzbiet śródoceaniczny – silnie wydłużona, wypukła forma dna oceanicznego, o stromych stokach, położona zazwyczaj pośrodku oceanów, oddzielająca od siebie dwa baseny oceaniczne.  

Grzbiety śródoceaniczne są to największe struktury linijne na powierzchni Ziemi. Ich łączna długość wynosi ok. 80 000 km, a szerokość sięga tysięcy kilometrów. Grzbiety wznoszą się ok. 2 km ponad powierzchnię sąsiadującego dna oceanicznego, tzw. równiny abisalnej.

W centrum wielu z nich, wzdłuż całego grzbietu ciągnie się dolina ryftowa o szerokości od 1 do 50 km i głębokości od 100 m do 1-2 km. W dolinie ryftowej dochodzi do wylewów lawy oraz wyrzutów przegrzanej wody (kominy hydrotermalne). W miejsce rozchodzenia się dwóch płyt oceanicznych wdziera się materia bazaltowa, powodując powstawanie nowej skorupy oceanicznej i rozrost dna oceanicznego. Jest to tzw. strefa spreadingu, gdzie dwie płyty litosfery oddalają się od siebie. Wiek skorupy oceanicznej rośnie od doliny ryftowej na zewnątrz, w stronę kontynentów.

Grzbiety śródoceaniczne są zazwyczaj przerywane poprzecznymi lub skośnymi do ich rozciągłości uskokami transformującymi i poprzesuwane wzdłuż nich na dziesiątki, a nawet setki kilometrów. 

Niektóre grzbiety śródoceaniczne oddalają się od siebie. Grzbiet Śródatlantycki oraz Grzbiety Arabsko-Indyjski i Środkowoindyjski w momencie powstania były oddzielone jedynie kontynentem afrykańskim. W miarę rozrostu skorupy oceanicznej odległość między nimi się zwiększa – obecnie poza Afryką oddziela je pół Atlantyku i ok. 1/3 Oceanu Indyjskiego.

Ważniejsze grzbiety śródoceaniczne 
 Ocean Spokojny: Pacyficzno-Antarktyczny, Australijsko-Antarktyczny, Wschodniopacyficzny, Chilijski, Explorer, Juan de Fuca, Gorda, Huntera, Południowofidżyjski, Tonga, Tubuai, Wooldark, Kiusiu-Palau, Środkowopacyficzny, Sala y Gomez.
 Ocean Atlantycki: Jan Mayen, Islandzki, Śródatlantycki (w tym: Reykjanes, Północnoatlantycki, Południowoatlantycki), Scotia (Południowoantylski).
 Ocean Arktyczny: Gakkela
 Ocean Indyjski: Afrykańsko-Antarktyczny, Zachodnioindyjski, Środkowoindyjski (w tym Arabsko-Indyjski), Adeński, Grzbiet Zachodnioaustralijski, Australijsko-Antarktyczny.

Inne grzbiety 
Niekiedy terminem „grzbiet śródoceaniczny” określa się formy, których powstanie nie jest związane ze spreadingiem dna oceanicznego, ale np. z przesuwaniem się płyty oceanicznej ponad tzw. plamą gorąca, jak w przypadku Grzbietu Hawajskiego i Grzbietu Cesarskiego lub z uskokiem transformacyjnym, jak w przypadku Grzbietu Macquarie, bądź z innymi wyniesieniami zbudowanymi ze skorupy oceanicznej lub kontynentalnej. W tym wypadku właściwym terminem jest „grzbiet podmorski”, a nie „grzbiet śródoceaniczny”.

Uwagi

Przypisy 

Geomorfologia
Grzbiety śródoceaniczne
Grej

Grej (symbol Gy, ) – jednostka dawki pochłoniętej w układzie SI będąca jednostką pochodną w tym układzie. Określa ilość energii promieniowania w dżulach pochłoniętej przez kilogram materii.
 1 Gy = 1 m2·s−2 = 1 J/kg

Nazwa nadana dla uczczenia brytyjskiego badacza promieniowania Louisa Harolda Graya.

Jednorazowe napromieniowanie całego ciała człowieka dawką co najmniej 5 Gy zazwyczaj prowadzi do śmierci w ciągu 14 dni. Dawka ta odpowiada 375 J na 75 kg masy ciała. Zdarzały się wypadki znacznie większego napromieniowania, które jednak nie kończyły się śmiercią, np. wypadek Anatolija Bugorskiego. Najbardziej odporna na promieniowanie jonizujące bakteria, Deinococcus radiodurans znosi bez uszkodzenia dawkę 5000 Gy.

1 Gy to bardzo duża wartość, dlatego w medycynie zazwyczaj używa się miligrejów (mGy). Typowa dawka pochłonięta przy:
 zdjęciu rentgenowskim: 0,1–2,5 mGy
 tomografii jamy brzusznej: 8 mGy
 tomografii miednicy: 25 mGy
 napromieniowanie przedtransplantacyjne szpiku kostnego (FTBI): 12 Gy (dawka łączna z kompletu naświetlań, nie jednorazowa)
 radioterapia: 2–80 Gy (w dawkach jednorazowych po 1,5–2,5 Gy).

Przypisy 

Jednostki dawki promieniowania
Jednostki pochodne SI
Gy

Francja:
 Gy – miejscowość i gmina

Szwajcaria:
 Gy – gmina w kantonie Genewa

Osoba:
 Pierre-Marie Gy – francuski duchowny

Inne:  
 Gy – grej (jednostka dawki pochłoniętej)
 gy – dwuznak węgierski
 .gy – domena internetowa Gujany
Giambologna

Giambologna, Giovanni da Bologna, właśc. Jean de Boulogne (ur. 1529 w Douai, zm. 1608 we Florencji) – rzeźbiarz manierysta florencki, pochodzenia flamandzkiego.

Uczeń Jacques’a Dubroecqa, od 1561 przebywał we Florencji w służbie Medyceuszy. Kształtował swoje rzeźby, korzystając ze schematu figura serpentinata, przez co sprawiają wrażenie niepodlegających prawu ciążenia. Jego posąg Merkury z brązu (1564–1580, w Museo Nazionale del Bargello we Florencji) przedstawia boga unoszącego się wyłącznie tchnieniem wiatru. Innym znanym dziełem Giambologny jest rzeźba Porwanie Sabinek (1581–1583, Loggia dei Lanzi we Florencji).

Twórczość Giambologny wywarła duży wpływ na późniejszych artystów, w tym na Gianlorenzo Berniniego.

Urodzeni w 1529
Ludzie urodzeni w Douai
Włoscy rzeźbiarze
Artyści związani z Florencją
Rzeźbiarze manieryzmu
Zmarli w 1608
Goa, Daman i Diu

Goa, Daman i Diu – istniejące w latach 1962-1987 indyjskie terytorium związkowe, w skład którego wchodziły trzy terytoria na zachodnim wybrzeżu kraju: Diu – 40 km², Daman – 72 km² i Goa – 3,7 tys. km².

Jego łączna powierzchnia wynosiła ok. 3,8 tys. km², a w 1981 zamieszkiwało go 1087 tys. mieszk. (1981), z czego 3/4 w Goa. Stolicą terytorium było Panaji (port. Nova Goa) – 40 tys. mieszk.

Terytorium Goa, Daman i Diu zostało utworzone w 1962 roku z byłych portugalskich kolonii tworzących tzw. Indie Portugalskie. W 1987 podzielone zostało na terytorium związkowe Daman i Diu oraz stan Goa.

Dawne terytoria związkowe Indii
Goa
Dadra, Nagarhaweli, Daman i Diu
Gospodarka

Gospodarka – system gospodarstw domowych, rolnych, przedsiębiorstw, instytucji publicznych i prywatnych zapewniający zaspokojenie potrzeb określonej populacji, współcześnie najczęściej regulowany przez państwo lub rynek.

Gospodarka to całokształt działalności gospodarczej prowadzonej w danym regionie (gospodarka regionalna), kraju (gospodarka narodowa) lub na całym świecie (gospodarka światowa) polegającej na wytwarzaniu dóbr i świadczeniu usług zgodnie z potrzebami ludności.

W ramach gospodarki funkcjonują trzy podstawowe sektory:
 rolnictwo – pozyskiwanie użytecznych dla człowieka produktów wytwarzanych przez rośliny, zwierzęta lub inne organizmy (płodów rolnych);
 przemysł – przekształcanie materii ożywionej lub nieożywionej (surowców i kopalin) w zdatne do użytku produkty przemysłowe;
 usługi – świadczenie czynności zawodowych o charakterze materialnym (np. handel, transport, wytwórstwo rzeczy oznaczonych indywidualnie) lub niematerialnym (np. pomoc prawna, opieka zdrowotna, edukacja), niebędących rolnictwem ani przemysłem.
Powyższy podział nie jest ścisły, co skutkuje niekiedy wliczaniem np. budownictwa zarówno do sektora przemysłu, jak i usług.

Klasyfikacje gospodarki 
Istnieje wiele klasyfikacji gospodarki:
 ze względu na sposób pozyskiwania dóbr i usług:
 gospodarka naturalna,
 gospodarka towarowo-pieniężna;
 ze względu na mechanizmy regulacyjne:
 gospodarka rynkowa,
 gospodarka nakazowa,
 gospodarka mieszana;
 ze względu na siłę powiązań z podmiotami zewnętrznymi:
 gospodarka otwarta,
 gospodarka zamknięta,
 gospodarka częściowo otwarta
 ze względu na poziom rozwoju społecznego:
 gospodarka tradycyjna
 gospodarka przemysłowa
 gospodarka postindustrialna
 inne podziały:
 gospodarka oparta na usługach
 gospodarka oparta na wiedzy
 gospodarka oparta na zasobach
 gospodarka energooszczędna (gospodarka niskoenergetyczna, gospodarka niskoemisyjna)
 gospodarka ekstensywna
 gospodarka komunalna
 gospodarka niedoboru
 gospodarka samowystarczalna.

Zobacz też 

 ekonomia
 gospodarowanie
 handel wymienny
 polityka gospodarcza
 transformacja gospodarcza
 globalizacja gospodarki

Przypisy

Bibliografia
Giovanni Paisiello

Giovanni Paisiello, inaczej Paesiello (ur. 9 maja 1740 w Tarencie, zm. 5 czerwca 1816 w Neapolu) – włoski kompozytor epoki klasycyzmu.

Życiorys 
Kształcił się w Conservatorio di Sant'Onofrio w Neapolu. W latach 1776–1784 był nadwornym kompozytorem Katarzyny II w Petersburgu. Od 1784 był kapelmistrzem i kompozytorem króla neapolitańskiego Ferdynanda IV. Od 1801 przez rok pełnił tę samą funkcję na dworze cesarskim Napoleona. W 1784 gościł w Warszawie, gdzie wykonał swoje oratorium La Passione di Gesú Cristo. W 1810 zajął miejsce zmarłego Haydna w Akademii Francuskiej.

Skomponował ponad 100 oper. Większość z nich stanowią opery buffa.  Do najbardziej znanych należą: La serva padrona (1781), Cyrulik sewilski (1782) (bardziej znane są oparte na tych samych librettach opery Pergolesiego i Rossiniego), Nitteti (1777) i Nina (1789). Poza tym komponował dzieła kościelne, koncerty i utwory na harfę.

Opery 
(na podstawie materiału źródłowego)

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 
 
 Giovanni Paisiello – nuty w bibliotece Polona

Artyści związani z Neapolem
Artyści związani z Petersburgiem
Ludzie urodzeni w Tarencie
Urodzeni w 1740
Włoscy kompozytorzy operowi
Zmarli w 1816
Włoscy kompozytorzy klasycyzmu
Gwiazdozbiór

Gwiazdozbiór (konstelacja z łac. constellatio, con od cum 'z [czym]' i stella 'gwiazda', gr. αστερισμός) – określony obszar na sferze niebieskiej ustalony przez Międzynarodową Unię Astronomiczną. Gwiazdy wchodzące w skład gwiazdozbiorów nie są ze sobą zazwyczaj fizycznie związane, a ich bliskie położenie na niebie jest wywołane geometrycznym efektem rzutowania ich położeń na sferę niebieską.

Rys historyczny gwiazdozbioru 
Tradycja łączenia gwiazd w symboliczne kształty, które nazywamy asteryzmami, sięga niepamiętnych czasów starożytnych. Najstarsze zachowane wzmianki pochodzą z ok. 4000 lat p.n.e.

Około V wieku p.n.e. Babilończycy podzielili strefę nieba, w której odbywa się pozorny ruch słońca, najpierw na 6, a następnie na 12 odcinków, które nazwano zodiakiem. Ptolemeusz w swoim Almageście wyróżnił 48 konstelacji (z czego w dzisiejszym użyciu zachowano 47). Były to znane starożytnym konstelacje nieba północnego i częściowo równikowego (z kilkoma wyjątkami większych konstelacji południowych, jak: Centaur, Argo, Erydan czy Wieloryb).

Odkrycia geograficzne i podróże na południową półkulę wniosły od XV wieku duży wkład w poznanie południowej sfery nieba. W 1595 Pieter Keyser i Frederick de Houtman, w wyniku podróży na Sumatrę, oznaczyli 12 konstelacji południowych: Ptak Rajski, Żuraw, Mucha, Kameleon, Indianin, Trójkąt Południowy, Wąż Wodny, Złota Ryba, Paw, Feniks, Tukan, Ryba Latająca. Po raz pierwszy znalazły się one w atlasie Uranometria Johanna Bayera opublikowanym w roku 1603.
Na początku XVII wieku Tycho Brahe wyodrębnił konstelację „Warkocz Bereniki” z gwiazdozbiorów Lwa i Panny.
Gdański astronom Jan Heweliusz dodał w swoim dziele Firmamentum, wydanym po śmierci astronoma w roku 1690, 11 nowych gwiazdozbiorów, z czego 7 utrzymało się do dziś (Psy Gończe, Jaszczurka, Mały Lew, Ryś, Lis, Tarcza (Sobieskiego), Sekstant).
Wreszcie w wyniku podróży na Przylądek Dobrej Nadziei w latach 1751 i 1753 francuski opat Nicolas-Louis de Lacaille dodał 14 konstelacji (Pompa, Rylec, Cyrkiel, Piec, Zegar, Góra Stołowa, Mikroskop, Węgielnica, Oktant, Malarz, Rzeźbiarz, Luneta, Kompas, Sieć). Podzielił też na trzy części (Rufa, Żagiel, Kil) znaną starożytnym konstelację Argo.

Ostateczny podział sfery niebieskiej na 88 gwiazdozbiorów oraz ich granice zatwierdziła w roku 1930 Międzynarodowa Unia Astronomiczna.

Zestawienie gwiazdozbiorów

Gwiazdozbiory okołobiegunowe północne

Gwiazdozbiory zimowe

Gwiazdozbiory wiosenne

Gwiazdozbiory letnie

Gwiazdozbiory jesienne

Gwiazdozbiory okołobiegunowe południowe

Zobacz też 
 asteryzm
 astronomia
 gwiazdozbiory według nazw łacińskich
 gwiazdozbiory według rozmiarów
 lista najjaśniejszych gwiazd w poszczególnych gwiazdozbiorach

Przypisy

Linki zewnętrzne 

 Gwiazdozbiory
 Nasze gwiazdozbiory
 Strona o gwiazdozbiorach
 Opis gwiazdozbiorów

 
Listy związane z astronomią
Gwinea (moneta)

Gwinea - dawna, pierwsza maszynowo bita złota moneta angielska (równa 21 szylingom). Nazwa wywodzi się z faktu, iż większość tych złotych monet bito ze złota z Wybrzeża Gwinejskiego w Afryce. Bicie rozpoczęto za rządów króla Karola II 6 lutego 1663 roku. Początkowo ważyła 8,47 grama złota próby 0,9166 (11/12 jak określano to wtedy w Anglii), co dawało około 7,76 grama czystego złota, jednak wzrost wartości złota sprawił, że zmniejszono wagę do 8,38 grama tej samej próby, co dawało około 7,68 grama czystego złota. Początkowo gwinea była równa 20 szylingom, w następnych latach jej kurs ulegał zmianom. Dopiero w 1717 ustalono wartość monety na 21 szylingów. Ostatnie bicie tej monety miało miejsce w 1813 roku.

Wydawano również monety o nominałach 1/2, 1/3 i 1/4 gwinei, jak również 2 i 5 gwinei.

Gwinea stała się później zwyczajową nazwą na wartość obrachunkową 21 szylingów (1,05 funta szterlinga). W gwineach podawało się zwyczajowo ceny towarów luksusowych, usług prawniczych czy lekarzy prywatnych, służyły jako jednostka obrachunkowa wśród wyższych warstw społeczeństwa brytyjskiego (w gwineach określano np. wysokość uposażenia dla służby domowej). Po przejściu brytyjskiego systemu monetarnego na system dziesiętny gwinea jako jednostka obrachunkowa straciła na znaczeniu (zniknął m.in. szyling), ale obecnie rzadko używana rozumiana jest jako 1 funt i 5 pensów. Dla porównania wstęp na jedno z największych osiągnięć techniki czy luksusu z 1742 - kryty basen pływacki kosztował równo 1 gwineę. Jeden funt z tego roku(a więc mniej niż gwinea), to odpowiednik £221.41 w 2019(ok. 1106,41 złotych, według średniego kursu NBP na 31 grudnia 2019).

Przypisy 

Brytyjskie monety
Złote monety
Goban

– plansza do go złożona z 19 poziomych i 19 pionowych linii, na których przecięciach kładzie się kamienie. Czasami stosuje się również mniejsze rozmiary np. 9x9 lub 13x13. Bardzo rzadko spotyka się plansze o parzystej liczbie linii. Na standardowym gobanie zaznaczone są hoshi, tengen oraz punkty na 4. linii równo oddalone od dwóch najbliższych hoshi.

Tradycyjne japońskie plansze 

Zgodnie z japońską tradycją, plansze do go wykonuje się przeważnie z drewna. Najbardziej cenione gatunki to torreja orzechowa (Torreya nucifera) i grujecznik japoński (Cercidiphyllum japonicum). Choć nie ma w tym względzie ścisłych wymagań, goban zazwyczaj ma 45,45 cm długości, 42,42 cm szerokości oraz 15,15 cm grubości.

Należy zwrócić uwagę, że plansza ma kształt prostokąta a nie kwadratu co ma spowodować złudzenie grania na powierzchni o równych bokach, gdy patrzy się na nią pod odpowiednim kątem. Z tego samego powodu przestrzeń między liniami ma wymiary 2,37 x 2,20 cm.

Każda linia powinna mieć grubość mniej więcej 1 mm i, zgodnie z tradycją, być naniesiona jednym cięciem katany uprzednio namoczonej w atramencie. Niektóre z punktów wyróżnia się kropkami o średnicy 4 mm.

Na środku spodniej ściany umieszcza się małe wcięcie, tzw. heso. Obecnie robi się to ze względu na tradycję i nie jest pewne, czemu miało ono służyć w przeszłości. Popularnością cieszą się jednak teorie, jakoby miało to wzmacniać całą konstrukcję lub poprawiać dźwięk wydawany przy uderzeniu kamieniem. Plansza stoi na czterech ręcznie rzeźbionych nogach, których wysokość wynosi ok. 10 cm. Ich przekrój poprzeczny jest często zbliżony do ośmiokąta foremnego, a kształt ma przywodzić na myśl formę kwiatu, aby, jak mówi tradycja, przypominać oglądającym grę, że mają zachowywać się równie cicho.

Go
Gerhard Gentzen

Gerhard Gentzen (ur. 24 listopada 1909 w Greifswaldzie, zm. 4 sierpnia 1945 w Pradze) – niemiecki matematyk i logik. Prace Gentzena w dziedzinie logiki miały duży wpływ na powstanie systemów dowodzenia twierdzeń.

Życiorys 
Gentzen był studentem Bernaysa na uniwersytecie w Getyndze. Po zwolnieniu Bernaysa jako "niearyjczyka" w kwietniu 1933, promotorem jego pracy doktorskiej został Hermann Weyl. Mimo to, aż do wybuchu II wojny światowej Gentzen nadal utrzymywał kontakty z Bernaysem, ryzykując tym własną karierę. Korespondował też z Fraenkelem, przebywającym wówczas w Jerozolimie. W latach 1935–1936, pracujący w Princeton Hermann Weyl czynił wysiłki, by ściągnąć Gentzena do Stanów Zjednoczonych.

W latach 1935–1939 Gentzen był asystentem Hilberta w Getyndze. Od 1943 roku był wykładowcą na Uniwersytecie Karola w Pradze. Po aresztowaniu przez sowietów 7 maja 1945 roku przebywał w skrajnie ciężkich warunkach i zmarł w wyniku chorób, jakich się wtedy nabawił.

Główne prace Gentzena dotyczyły podstaw matematyki, teorii dowodu, dedukcji naturalnej i rachunku sekwentów.

W roku 1936 Gentzen udowodnił za pomocą indukcji pozaskończonej rzędu ε0 niesprzeczność arytmetyki Peana.

Przypisy

Linki zewnętrzne 
  [dostęp 2021-10-27].

Absolwenci i studenci Uniwersytetu w Getyndze
Niemieccy matematycy XX wieku
Ludzie urodzeni w Greifswaldzie
Urodzeni w 1909
Zmarli w 1945
Generator

Generator − maszyna lub urządzenie do wytwarzania:
 Generatory elektryczne
 prądnica
 generator synchroniczny
 generator asynchroniczny
 alternator
 Generator magnetohydrodynamiczny
 radioizotopowy generator termoelektryczny
 Generatory wysokiego napięcia:
 generator kaskadowy
 generator kroplowy Kelvina
 generator Marxa
 generator Tesli
 generator Van de Graaffa
 Generatory drgań i impulsów elektrycznych:
 generator drgań
 generator częstotliwości wzorcowej
 generator obwiedni
 generator poziomu
 generator Clappa
 generator Colpittsa
 generator Hartleya
 generator Meissnera
 stymulator serca
 generator SHP

 Narzędzia informatyczne:
 generator (informatyka) − konstrukcja programistyczna, rodzaj podprogramu
 generator liczb losowych
 generator liczb pseudolosowych
 generator Fibonacciego
 generator funkcji
 generator parserów
 generator znaków

 W algebrze:
 zbiór generatorów

 Generator określonej substancji:
 gazogenerator − wytwornica gazu drzewnego
 generator izotopowy

 Inne znaczenia:
 Generator (album) − album muzyczny
 Generator (singel) − singel zespołu Foo Fighters
Georges Braque

Georges Braque (ur. 13 maja 1882 w Argenteuil, zm. 31 sierpnia 1963 w Paryżu) – francuski malarz, grafik i rzeźbiarz, wraz z Pablem Picassem był twórcą  kubizmu.

Życiorys 
Kształcił się na malarza pokojowego, jednak równolegle studiował wieczorowo na École des Beaux-Arts, a później w innych szkołach artystycznych w Paryżu. Na Académie Humbert, gdzie uczył się w latach 1902-04, spotkał Francisa Picabię. Początkowo tworzył pod wpływem impresjonizmu, następnie fowizmu i sztuki Cézanne'a, we współpracy z Picassem stworzył teorię kubizmu i wprowadził ją do swojego malarstwa. Eliminował przestrzeń i rozkładał przedmiot, ukazując go na płaszczyźnie płótna równocześnie ze wszystkich stron, przez co zbliżał się do abstrakcji.

Georges Braque służył we francuskiej armii podczas I wojny światowej. Został ciężko ranny, a w czasie rekonwalescencji w 1917 zaprzyjaźnił się z Juanem Grisem. Po wojnie styl jego malarstwa stał się bardziej swobodny.

Wybrane dzieła 
 Skrzypce i dzban, 1909–10, olej na płótnie, 117 x 73,5 cm, Muzeum Sztuki w Bazylei..
 Portugalczyk (Emigrant), 1911-12, olej na płótnie, 117 x 81,5 cm, Muzeum Sztuki w Bazylei..
 Dziewczyna z mandoliną, 1937, olej na płótnie, 130,2 x 97,2 cm, Museum of Modern Art, Nowy Jork.
 Kąpiące się
 Martwa Natura (1932)

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 Museum of Modern Art: Lewis Kachur, Georges Braque. 
 Tate Collection: Georges Braque. 

Absolwenci i studenci École nationale supérieure des beaux-arts de Paris
Francuscy graficy
Francuscy malarze kubiści
Francuscy rzeźbiarze
Urodzeni w 1882
Zmarli w 1963
Hepatologia

Hepatologia – dziedzina medycyny zajmująca się schorzeniami, budową i funkcjonowaniem wątroby oraz pęcherzyka żółciowego i dróg żółciowych. W Polsce nie należy do specjalności lekarskich, w 2007 roku została uznana za umiejętność lekarską, ale akt prawny ustanawiający taki stan rzeczy stracił ważność w 2008 roku. Poradnictwem z zakresu hepatologii w Polsce zajmują się tradycyjnie specjaliści chorób zakaźnych, a także gastroenterolodzy. W zarządzeniu Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z 2006 roku widnieje przepis, że poradnie hepatologiczne powinny być prowadzone przez lekarzy gastroenterologów, natomiast specjaliści chorób zakaźnych powinni prowadzić jedynie poradnie dla chorych z wirusowym zapaleniem wątroby (poradnie WZW).

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 Polskie Towarzystwo Hepatologiczne

Gastroenterologia
Hepatologia
Hematologia

Hematologia (od gr. haima „krew”) – priorytetowa dziedzina kliniczna medycyny zajmująca się diagnostyką i leczeniem nowotworowych i nienowotworowych chorób krwi i układu krwiotwórczego, a także zaburzeń krwi występujących w pierwotnych schorzeniach innych narządów; również dziedzina naukowa zajmująca się badaniami krwi i układu krwiotwórczego w stanach zdrowia i choroby. W Polsce konsultantem krajowym hematologii od 25 marca 2019 jest prof. dr hab. Ewa Lech-Marańda.

Hematologia wyodrębniła się w 2. połowie XX wieku, co było związane z rozwojem wiedzy o krwi i narządach krwiotwórczych. W miarę poszerzania wiedzy na temat poszczególnych zagadnień hematologicznych nastąpiła dalsza specjalizacja. Powstała transfuzjologia, zajmująca się przetaczaniem krwi i preparatów krwiopochodnych, a także immunologia oraz serologia zajmujące się odpornością i schorzeniami z nią związanymi. Następuje stały postęp w hematologii związany z rozwojem nauk podstawowych i prowadzeniem badań klinicznych, szczególnie z zakresu immunologii, biochemii i medycyny molekularnej.

Historia 
Ważne odkrycia w historii hematologii:

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 Polskie Towarzystwo Hematologów i Transfuzjologów
Historia informatyki

Historia informatyki, w dzisiejszym znaczeniu tego wyrażenia, rozpoczyna się w latach 40. XX wieku, kiedy pojawiają się pierwsze kalkulatory służące m.in. do mechanizacji procesu dekryptażu szyfrogramów niemieckiej maszyny szyfrowej Enigma. Są jednakże autorzy, sięgający w przeszłość aż do początków cywilizacji i upatrujący pierwocin informatyki (rozumianej po prostu jako dział techniki, zajmujący się sprzętowym przetwarzaniem informacji, zwłaszcza wyrażonej liczbowo) już w nacinaniu karbów na kości czy gałęzi, za pomocą której to czynności pierwotny człowiek odwzorowywał liczebność stada czy oddziałów wroga.

Zobacz też 

 informatyka
 kalendarium informatyczne
 kalendarium polskiej informatyki
 historia informatyki w Polsce
 historia Internetu
 historia systemu operacyjnego Unix

Linki zewnętrzne 
  
  
 Chronology of Personal Computers
1971 w informatyce



Wydarzenia 
 pierwsza wiadomość elektroniczna wysłana przez Raya Tomlinsona zapoczątkowała erę poczty elektronicznej

 14 kwietnia – pierwsza wersja protokołu FTP opisana w 

 15 listopada – ukazał się Intel 4004 – pierwszy mikroprocesor firmy Intel

Zobacz też 
 informatyka
 historia informatyki

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 

Kalendarium informatyczne
Wydarzenia 1971
1947 w informatyce



Kalendarium informatyczne 1947 roku 
 Założenie ACM (Association for Computing Machinery)

styczeń

luty

marzec

kwiecień

maj

czerwiec

lipiec

sierpień

wrzesień

październik 
Pierwsze użycie słowa „computer” (komputer) w dzisiejszym znaczeniu, jako opisującego cyfrowe maszyny matematyczne.

listopad

grudzień

Zobacz też 
 informatyka
 historia informatyki

Przypisy 

Kalendarium informatyczne
Wydarzenia 1947
1957 w informatyce



Kalendarium informatyczne 1957 roku 
 Powstaje Digital Equipment Corporation.
 pierwszy oparty na tranzystorach komputer firmy National Cash Register Corporation – NCR 304
 pierwsza pamięć dyskowa z ruchomymi głowicami zapisu/odczytu – IBM 305
 USA w reakcji na wystrzelenie sputnika przez ZSRR powołują agencję ARPA (Advanced Research Projects Agency), potem przemianowaną na DARPA (Defense Advanced Research Projects Agency). Organizacja ta przyczyni się później do stworzenia Internetu.

styczeń

luty

marzec

kwiecień

maj

czerwiec

lipiec

sierpień

wrzesień

październik

listopad

grudzień

Zobacz też 
 informatyka
 historia informatyki

Kalendarium informatyczne
Wydarzenia 1957
1958 w informatyce



Kalendarium informatyczne 1958 roku

styczeń 
 Powstaje język programowania ALGOL
 Bell Telephone Company prezentuje pierwsze modemy o prędkości 300 bit/s.

luty

marzec

kwiecień

maj

czerwiec

lipiec 
 Przedstawiony zostaje komputer Sił Powietrznych USA – SAGE. Jest to pierwszy efektywny system kontroli lotów.

sierpień

wrzesień 
 Budowa pierwszego, działającego układu scalonego – inżynier Jack Kilby w firmie Texas Instruments w USA. 12 września.
 Zbudowana i uruchomiona zostaje pierwsza w Polsce, w pełni działająca, Uniwersalna Maszyna Cyfrowa – XYZ.

październik

listopad

grudzień

Zobacz też 
 informatyka
 historia informatyki

Kalendarium informatyczne
Wydarzenia 1958
1969 w informatyce



Kalendarium informatyczne 1969 roku 
 Dennis Ritchie i Ken Thompson piszą w Bell Labs pierwszą wersję systemu Unix
 Powstaje firma Advanced Micro Devices
Ken Thompson i Denis Ritchie tworzą język programowania B

styczeń

luty

marzec

kwiecień 
 7 kwietnia – pierwszy dokument Request For Comments –

maj

czerwiec

lipiec

sierpień

wrzesień

październik 
 29 października pierwsza transmisja w sieci ARPANET pomiędzy Uniwersytetem Kalifornijskim a Uniwersytetem Stanforda

listopad

grudzień

Zobacz też 
 informatyka
 historia informatyki

Linki zewnętrzne 
 

Kalendarium informatyczne
Wydarzenia 1969
1972 w informatyce



Kalendarium informatyczne 1972 roku 
 pierwszy program pocztowy: RD Larry'ego Robertsa
 Pojawia się drugie wydanie systemu Unix
 @ wybrane na znak przestankowy w adresach e-mail

styczeń

luty

marzec

kwiecień 
 1 kwietnia – ukazał się 8008 – pierwszy 8-bitowy mikroprocesor firmy Intel
 3 kwietnia – publikacja , czyli usługi telnet

maj

czerwiec

lipiec

sierpień

wrzesień

październik

listopad

grudzień

Zobacz też 
 informatyka
 historia informatyki

Linki zewnętrzne 
 

Kalendarium informatyczne
Wydarzenia 1972
1975 w informatyce



Kalendarium informatyczne 1975 roku 
 Ken Thompson instaluje system Unix na komputerach PDP-11 w swej macierzystej uczelni UC Berkeley
 pojawia się Unix – Wersja Szósta
 pierwsza lista pocztowa w ramach ARPAnet: MsgGroup, ręcznie prowadzona przez Steve'a Walkera
 publikacja pierwszego Jargon File, słownika slangu hakerskiego
 pierwszy produkowany masowo komputer osobisty: Altair 8800
 Bui Tuong Phong opracowuje stosowany do dziś model oświetlenia – oświetlenie Phonga

styczeń

luty

marzec

kwiecień

maj

czerwiec

lipiec

sierpień

wrzesień 
 pierwszy komputer osobisty firmy IBM: IBM 5100

październik

listopad

grudzień

Zobacz też 
 informatyka
 historia informatyki

Kalendarium informatyczne
Wydarzenia 1975
1970 w informatyce



Kalendarium informatyczne 1970 roku 
 DEC zapowiada pierwsze maszyny PDP-11
 Ken Thompson tworzy język B, protoplastę języka C

styczeń 
 o północy 1 stycznia 1970 rozpoczyna się era EPOCH, tzw. czas Uniksa

luty

marzec

kwiecień

maj

czerwiec

lipiec

sierpień

wrzesień

październik

listopad

grudzień

Zobacz też 
 informatyka
 historia informatyki

Kalendarium informatyczne
Wydarzenia 1970
1946 w informatyce



Kalendarium informatyczne 1946 roku

styczeń

luty 
 14 lutego zaprezentowany został ENIAC

marzec

kwiecień

maj

czerwiec

lipiec

sierpień

wrzesień

październik

listopad

grudzień

Zobacz też 
 informatyka
 historia informatyki

Kalendarium informatyczne
Wydarzenia 1946
1960 w informatyce



Kalendarium informatyczne 1960 roku 
 opracowano standard języka Fortran IV

styczeń

luty

marzec 
 14 marca wydany zostaje LISP

kwiecień

maj 
 opublikowany zostaje raport Algola 60

czerwiec

lipiec

sierpień

wrzesień

październik

listopad

grudzień

Zobacz też 
 informatyka
 historia informatyki

Kalendarium informatyczne
Wydarzenia 1960
1943 w informatyce



Kalendarium informatyczne 1943 roku 
 rozpoczęcie projektu ENIAC
 powstaje Colossus pierwsza działająca, w pełni programowalna, specjalizowana maszyna cyfrowa do łamania szyfrów

styczeń

luty 
 4 lutego – w Nowym Orleanie, Luizjana rodzi się Ken Thompson, współtwórca systemu Unix
 5 lutego – rodzi się Nolan Bushnell,  amerykański przedsiębiorca, konstruktor i projektant gier komputerowych.

marzec

kwiecień

maj

czerwiec

lipiec

sierpień 
 6 sierpnia – rodzi się Joe Postel jeden z ojców Internetu

wrzesień

październik

listopad

grudzień

Zobacz też 
 informatyka
 historia informatyki

Kalendarium informatyczne
Wydarzenia 1943
1973 w informatyce



Kalendarium informatyczne 1973 roku 
 kod Uniksa zostaje w całości przepisany na język C
 pierwszy opis Ethernetu
 pierwsze międzynarodowe połączenie siecią ARPAnet: University College of London
 pierwszy w pełni działający komputer osobisty wyposażony w monitor – Xerox Alto

styczeń

luty

marzec

kwiecień

maj

czerwiec

lipiec

sierpień

wrzesień

październik

listopad

grudzień

Zobacz też 
 informatyka
 historia informatyki

Kalendarium informatyczne
Wydarzenia 1973