alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
E-nummer

Een E-nummer is een code voor een stof die binnen de Europese Unie EU is toegelaten als additief in voedingsmiddelen die voor menselijke consumptie zijn bedoeld. Internationaal gezien kent de EU de strengste toelatingsnormen van alle geïndustrialiseerde landen, dus daarmee ook het kleinste aantal toegestane additieven. 

Officieel worden E-nummers met een spatie tussen de E en het getal geschreven, maar in de praktijk ontbreekt deze meestal. Het getal achter de E verwijst naar het nummer van de additief in de Codex Alimentarius, het internationale nummeringssysteem voor voedseladditieven. Tal van veel voorkomende stoffen zoals kurkuma E 100, karamel E 150, azijnzuur E 260, zuivere koolstofdioxide of koolzuur E 290 en zuurstof E 948, vitamine C E 300, johannesbroodpitmeel E 410, gelatine E 441 en ve-tsin E 621 hebben als toegelaten additief een E-nummer gekregen. Er is een uitgebreide lijst van E-nummers.

Alle voedingsadditieven in een product moeten in de Europese Unie op de ingrediëntenlijsten staan vermeld, waarbij zowel de naam als de functie van het additief moet zijn vermeld. Fabrikanten mogen zelf kiezen of ze de naam van de stof of het E-nummer ervan op de ingrediëntenlijst weergeven.

Toelating 
Binnen de Europese Unie moeten alle voedingsadditieven toelating krijgen voordat ze in voedingsmiddelen gebruikt mogen worden. Daarvoor moet voldoende aannemelijk worden gemaakt dat het additief technisch gezien benodigd is, dat het bij het beoogde gebruik geen verkeerde invloed op de consument heeft en dat er geen sprake is van misleiding van de gebruikers. 

de Europese Commissie, Parlement en Raad zorgen in de Europese Unie voor de regulering hiervan. Het zijn in het bijzonder de commissie en de lidstaten die bepalen welke stoffen toelating krijgen en in welke proporties ze toelaatbaar zijn. Voor de beoordeling of een voedingsadditief is toegestaan, is de Europese Commissie verplicht om de Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid te consulteren. Zij onderzoeken en rapporteren over de giftigheid van de stof, de hygiëne tijdens de productie en de mogelijke problemen met betrekking tot de voedselveiligheid.

Voor iedere stof met een E-nummer is een maximaal te gebruiken hoeveelheid opgegeven die niet mag worden overschreden. Een basislijst met de chemische specificaties van de toegestane levensmiddelenadditieven werd in 2012 door de EU gepubliceerd, maar daar staan waar het in mag zitten en de maximaal toegestane dosis nog niet in. Nadien zijn hier nog stoffen aan toegevoegd en voor sommige stoffen wijzigingen aangebracht.

De voedseladditieven met een E-nummer, het zijn er ongeveer 350, zijn een beperkte selectie uit de wereldwijd toegestane lijst van additieven. De Codex Alimentarius omvat bijvoorbeeld zo'n 700 additieven.

Internationale verschillen 
In de Verenigde Staten zijn meer additieven toegelaten dan in de Europese Unie. De kleurstof amarant is in de Europese Unie daarentegen wel toegelaten, maar niet in de Verenigde Staten. De Europese Unie was ook lang terughoudend met het toelaten van steviolglycosides, die in verschillende andere landen al wel werden toegelaten.

 
Nummer
Aldehyde

Een aldehyde (ook wel alkanal) is:
een functionele groep, bestaande uit een carbonylgroep waaraan een waterstofatoom is gebonden.
een organische chemische verbinding met zo'n groep.

Een aldehyde kan worden gemaakt door een primaire alcohol selectief te oxideren.

Het eenvoudigste aldehyde is formaldehyde (H2C=O), dat in de vorm van een verdunde oplossing (formaline) als ontsmettings- en conserveringsmiddel wordt gebruikt (sterk water).

Andere aldehyden zijn onder andere
 Aceetaldehyde (ethanal, CH3-CHO)
 Propanal
 Butanal
 Isobutyraldehyde (isobutanal)

De naamgeving van de aldehyden met 3 of meer koolstofatomen wordt als volgt gedefinieerd:
naam alkaan (alkeen, alkyn) + 'al'.
Voorbeeld:
propaan → propanal
propeen → propenal
butaan → butanal
but-2-een → but-2-en-1-al
but-2-yn → but-2-yn-1-al

Reacties
 Aldehyden reageren met waterstof via een additiereactie tot primaire alcoholen.
 Aldehyden kunnen met zuurstof geoxideerd worden tot carbonzuren.
 Aldehyden kunnen aangetoond worden met Haines reagens, fehlingsreagens, Benedicts reagens (alle op basis van Cu2+ → Cu+) en Tollens' reagens (op basis van Ag+ → Ago). In deze reacties ontstaat een carbonzuur met hetzelfde koolstofskelet als het aldehyde. Is niet zozeer de detectie van het aldehyde als de productie van het carbonzuur het doel van de reactie, dan wordt dichromaat-zwavelzuur als oxidator gebruikt.

Synthese 
De synthese van aldehyden kan op verschillende manieren gerealiseerd worden.
 De directe synthese van aldehyden uit hun overeenkomstige alcoholen lijkt een eenvoudige partiële oxidatie, maar in de praktijk blijkt het lastig op deze wijze de aldehyden te bereiden. Vaak oxideert het aldehyde makkelijker dan het alcohol en is het carbonzuur het enige isoleerbare reactieproduct.

Zie ook 
 Keton

Functionele groep
 
Stofklasse
Aceton

Aceton (ook bekend onder de namen dimethylketon, DMK en propanon) is een kleurloze vloeistof die veel als oplosmiddel wordt gebruikt (onder andere nagellakverwijderaar in het dagelijks leven). Het is de eenvoudigste organische verbinding die een ketongroep bevat.

Aceton is een vluchtige en brandbare vloeistof. Het smeltpunt ligt bij −94,8 °C en het kookpunt is 56,53 °C. In het laboratorium wordt het soms gebruikt om glaswerk na het wassen goed te drogen (afspoelen met aceton om het water te verwijderen, en dan even wachten of droge lucht doorblazen om de aceton de kans te geven te verdampen).

Alhoewel aceton licht irriterend is, is huidcontact minder erg dan bij vele andere oplosmiddelen. Door zowel zijn oplossend vermogen voor organische stoffen als zijn oplosbaarheid in water, is aceton wel in staat door de huidbarrière (vet) te dringen. Eventueel op de huid aanwezige stoffen kunnen dan ook, opgelost in aceton, het lichaam binnendringen. Aceton werkt ook desinfecterend. Bij iemand die diabetes mellitus heeft, kan in het lichaam aceton ontstaan, wat tot gezondheidsschade kan leiden.

Synthese 
Aceton wordt direct of indirect bereid uit propeen. De industrieel meest gebruikte productiemethode is het cumeenproces:

Hierbij wordt benzeen gealkyleerd met propeen en ontstaat er cumeen (isopropylbenzeen). Het cumeen wordt op zijn beurt via radicalaire oxidatie omgezet tot het intermediair cumeenhydroperoxide. Dit peroxide reageert verder tot fenol en aceton.

Een alternatieve methode voor de productie van aceton is het Wackerproces. Hierbij wordt propeen direct geoxideerd met een Pd(II)/Cu(II)-katalysator tot vorming van aceton.

Biosynthese 
Bij de verbranding van vetzuren door decarboxylatie ontstaan ketolichamen. Hiervan is acetoacetaat er één; deze stof kan spontaan vervallen tot aceton, dat uitgescheiden wordt met de urine of het ademhalen. Bijgevolg kan men, wanneer de hoeveelheid suiker in het bloed van een suikerpatiënt (suikerziekte) niet adequaat wordt geregeld, soms aceton in zijn/haar adem ruiken.

Externe links 
 

Keton
Oplosmiddel
Ontvlambare stof
Epimeer

Twee chemische verbindingen zijn epimeren als in precies één asymmetrisch koolstofatoom de configuratie omgekeerd is. Indien er meerder asymmetrische c-atomen een omgekeerde configuratie hebben spreken we van diastereo-isomeren. Dit zijn vormen van stereo-isomeren.

De term epimeer wordt vooral gebruikt in de suikerchemie.

Bijvoorbeeld de monosachariden D-mannose en D-galactose zijn de twee natuurlijk voorkomende epimeren van D-glucose. D-mannose verschilt van D-glucose in de configuratie rond C nummer 2, D-galactose verschilt van D-glucose in de configuratie rond C nummer 4. D-galactose en D-mannose zijn geen epimeren van elkaar: ze verschillen in 2 configuraties.

Organische chemie
Stereochemie
Furaan

Furaan is een heterocyclische organische verbinding, met als brutoformule C4H4O. De stof komt voor als een zeer licht ontvlambare kleurloze vloeistof, die slecht oplosbaar is in water. Structureel gezien bestaat de molecule uit een ring van vier koolstofatomen en een zuurstofatoom die, net als bij benzeen, gedelokaliseerde elektronen bevat. Furaan is een aromatische verbinding.

Een veelgebruikte afgeleide van furaan is het gehydrogeneerde tetrahydrofuraan of THF.

Synthese 
Furaan kan gevormd worden door de decarboxylering van furfural of de katalytische oxidering van 1,3-butadieen:

Een van de meest eenvoudige methoden is de reactie van 1,4-diketonen met fosforpentaoxide. Deze synthese staat bekend als de Paal-Knorr-synthese.

Een andere mogelijkheid is via de Feist-Bénary-synthese.

Eigenschappen en reacties 
Furaan is een aromatische verbinding: het bezit 6 gedelokaliseerde π-elektronen. Hiervan zijn er 4 afkomstig van de 2 dubbele bindingen in de ringstructuur en 2 van het vrij elektronenpaar op zuurstof. De sp2-hybridisatie van het zuurstofatoom laat het immers toe om deel te nemen aan de delokalisatie in de ring.

In elektrofiele substituties is het reactiever dan benzeen, als gevolg van het elektronendonerend effect van het heteroatoom. Dit komt onder meer tot uiting bij het beschouwen van de resonantiestructuren van furaan:

Furaan kan dienen als dieen in een diels-alderreactie met elektronendeficiënte diënofielen, bijvoorbeeld ethyl-(E)-3-nitroacrylaat, zoals in onderstaand geval:

De hydrogenering van furaan leidt aanvankelijk tot vorming van dihydrofuraan en vervolgens tot tetrahydrofuraan.

Toxicologie en veiligheid 
Furaan is een ontvlambare vloeistof. Ze is toxisch voor de longen en het zenuwstelsel en irriterend voor de huid, ogen en maag-darmstelsel. Blootstelling aan grote hoeveelheden kan schade aan organen veroorzaken en dodelijk zijn.

Externe link 
  MSDS van furaan

 
Ontvlambare stof
Toxische stof
KoninginneNach

KoninginneNach (uitgesproken als Kewnenginnenâch) was vanaf 1989 een jaarlijks gratis toegankelijk openlucht-muziekfestival in Den Haag. Het vond plaats in de nacht voor Koninginnedag. Naast optredens in de openlucht was er ook veel live-muziek in cafés. De nacht voor Koninginnedag werd in Den Haag al langer uitbundig gevierd, voordat het in 1989 een officiële status als muziekfestival kreeg.

De spelling van het woord KoninginneNach laat zien dat Hagenezen in de uitspraak vaak de klank van de letter t aan het eind van een woord weglaten. Sinds 2011 heet het festival The Life I Live.

Edities  
2011
In 2011 werd voor het eerst het The Life I Live festival georganiseerd. Verspreid over de stad stonden diverse podia waarop verschillende muziekstijlen ten gehore worden gebracht.

2009
De twintigste editie van KoninginneNach werd gepromoot met veel mobiele telefoontoepassingen onder de naam "Nach Mobiel". Bezoekers konden gratis het programma op hun mobiel toegestuurd krijgen. Er vonden optredens plaats van onder meer Dio, The Levis, winnaar van de KoninginneNach-bandverkiezing 2008, Garland Jeffreys, Beef en The Deaf. Er kwamen zo'n 260.000 bezoekers.

2008

In 2008 traden op woensdagavond 29 april onder meer op De Jeugd van Tegenwoordig, Leaf, Mother's Finest, F, Zuco 103 en Voicst. Burgemeester Jozias van Aartsen opende de Nach met de band Leaf.

2006
Naar schatting 190.000 bezoekers vierden op vrijdagavond 28 april de zeventiende editie van KoninginneNach. Er waren onder meer optredens van de bands Van Dik Hout en Opgezwolle.

2005
In 2005 trad aan het begin van de avond het rapduo Lange Frans & Baas B. op, waar veel ouders met kinderen op af kwamen. In totaal kwamen er rond de 200.000 bezoekers. Er werden door de politie 42 aanhoudingen verricht voor onder meer zakkenrollen, openlijk geweld en vernielingen. Bij een steekpartij op het Lange Voorhout viel een gewonde. Twee agenten raakten lichtgewond.

2003
In 2003 waren er (geschat) 175.000 bezoekers. Dat was minder dan in vorige jaren en ook minder dan verwacht. Waarschijnlijk speelden daarbij een rol de strenge veiligheidsregels rond de ambassade van de Verenigde Staten, die in het centrum van Den Haag lag. Onder andere traden Cuby & The Blizzards en Gruppo Sportivo op. Na afloop van de KoninginneNach braken rellen uit. De politie heeft 64 mensen aangehouden wegens vernielingen en onrust stoken.

Externe link 
 The Life I Live festival 
 De "Nach" op internet

Evenement in Den Haag
Muziekfestival in Nederland
Koningsdag
Milieuverontreiniging

Milieuverontreiniging of -vervuiling is aantasting van het milieu door menselijke activiteiten. Het gaat hierbij niet alleen om chemische verbindingen, maar ook om geluid, licht, straling en dergelijke. Deze zaken kunnen zowel natuurlijk zijn, zoals koolstofdioxide en fosfaat, als onnatuurlijk, zoals plastics en door de mens gemaakte isotopen. Milieuverontreiniging is een van de deelproblemen van de milieuproblematiek.

Er wordt gesproken van verontreiniging als de concentratie van de stof of de intensiteit van het verschijnsel aanzienlijk boven het normale niveau ligt. Milieuverontreiniging kan een gevaar vormen voor de mens (onder meer voor zijn gezondheid en de welvaart) en voor de natuur (onder meer de biodiversiteit). Verontreiniging van het milieu, een welhaast onvermijdelijk gevolg van de technologische vooruitgang, is een van de meest dringende problemen sinds de 20ste eeuw.

Industrie- en huisafval omvatten hoeveelheden die groter zijn dan wat kan worden afgebroken of opnieuw gebruikt. Synthethische materialen, als plastics zijn moeilijk en duur af te breken en derhalve blijven ze lange tijd bestaan.

Bescherming van het milieu geschiedt onder meer door milieuwetgeving en actievoering door de milieubeweging. Er zijn ongeveer 150.000 chemische stoffen in gebruik in de wereld en er worden er maar ongeveer 1000 regelmatig gemonitord. Doordat er weinig kennis en monitoring is, is er niet genoeg informatie over de giftigheid en effecten die chemicaliën kunnen hebben op een ecosysteem en de mens.


Zie ook

Compartimenten 
 Bodemverontreiniging
 Luchtvervuiling
 Ruimteschroot
 Watervervuiling

Processen 
 Eutrofiëring
 Verdroging
 Verzuring

Overig 
 Geluidshinder
 Horizonvervuiling
 Lichtvervuiling
 Straling
 Thermische vervuiling

Milieu
Milieukwestie
Lijst van ridders grootkruis in de Orde van Oranje-Nassau

Dit is een lijst van in de Nederlandstalige Wikipedia opgenomen gedecoreerden als ridder grootkruis in de Orde van Oranje-Nassau.

A
 Shinzo Abe (2014)
 Dries van Agt (1982)
 Bernardus Alfrink (1963)
 Bert Anciaux (2008)
 Frans Andriessen (1993)

B
 François Bacqué (2011)
 Robert Baden-Powell (1932)
 Jan Peter Balkenende (2010)
 Hendrik Banning (1958)
 José Manuel Barroso (1992)
 Louis Beel (1958)
 Albert II van België
 Filip van België (1993)
 Mathilde van België
 Xavier Bettel (2018)
 Barend Biesheuvel (1991)
 Hans van den Broek (1993)

C
 Jo Cals (1963)
 Andrew Carnegie (1913)

D
 Jan Donner (1961)
 Benedikte van Denemarken
 Pieter De Crem
 Alexander De Croo (2023)
 Herman De Croo
 Armand De Decker

E

F

G
 Willem van Goltstein van Oldenaller (1898)
 Andries Cornelis Dirk de Graeff (1931)
 José Ángel Gurría (2015)

H
 Hamengkoeboewono IX (1971)
 Jaap de Hoop Scheffer (2009)

I
 Alexander Willem Frederik Idenburg (1916)

J
 Piet de Jong (1971)

K
 Abraham van Karnebeek (1913)
 Begum Ra'ana Liaquat Ali Khan (1961)
 Eelco van Kleffens (1949)
 Marga Klompé (1971)
 Wim Kok (2002)
 Jan de Koning (1989)
 Neelie Kroes (2015)

L
 Wilhelmus Frederik van Leeuwen (1928)
 Piet Lieftinck (1979)
 John Loudon (1930)
 Stéphanie van Luxemburg
 Willem van Luxemburg (2012)
 Edmond Leburton

M
 Douglas MacArthur
 Reneke de Marees van Swinderen (1923)
 Hendrik van Mecklenburg-Schwerin
 Guy Mertens
 Edgar Michiels van Verduynen (1949)
 Hubertus van Mook (1947)
 Ernest Mühlen
 Wilfried Martens
 Louis Michel

N
 Tarquinius Noyon
 Haakon Magnus van Noorwegen (met de zwaarden)
 Mette-Marit van Noorwegen
 Chester Nimitz

O
 Pieter Oud (1957)
 Emma van Oranje-Nassau

P
 Eva Perón (1951)
 Jean-Baptiste Piron
 René Pleven
 Prosper Poullet
 David Petraeus (2012)
 Karl Otto Pöhl (1992)

Q

R
 Anders Fogh Rasmussen (2014)
 Jüri Ratas (2018)
 Didier Reynders (2016)
 Willem Frederik Rochussen (1901)
 Herman van Roijen (1969)
 Bram Rutgers (1954)

S
 Thaksin Shinawatra (2004)
 Adrianus Simonis (2007)
 Josef van Schaik (1954)
 Norbert Schmelzer (1991)
 Johan Willem Meinard Schorer (1898)
 Saulius Skvernelis (2018)
 Cristina van Spanje (1985)
 Elena van Spanje (1985)
 Felipe van Spanje 
 Fons van der Stee (1982)
 Dirk Stikker (1965)
 Wolfgang Schäuble (2018)
 Reneke de Marees van Swinderen (1860-1955)

T
 Herman Tjeenk Willink (2012)
 Jean-Claude Trichet (2011)

U

V
 Gerard Veldkamp (1967)
 Ronald Venetiaan (1978)
 Gustave Marie Verspyck
 Herman Van Rompuy (2014)
 Geeraard Van Den Daele

W
 Koning Charles III (titel verkregen voor zijn koningschap)
 Willem Marcus van Weede van Berencamp
 Diana Windsor
 Johannes Willebrands

X

Y
 Masaaki Yamazaki (2014)

Z
 Jelle Zijlstra

Zie ook 
 Lijst van leden in de Orde van Oranje-Nassau
 Lijst van ridders in de Orde van Oranje-Nassau
 Lijst van officieren in de Orde van Oranje-Nassau
 Lijst van commandeurs in de Orde van Oranje-Nassau
 Lijst van grootofficieren in de Orde van Oranje-Nassau

Orde van Oranje-Nassau
Lijst van leden in de Orde van Oranje-Nassau

Dit is een lijst van als Lid in de Orde van Oranje-Nassau gedecoreerden over wie een artikel in de Nederlandstalige Wikipedia is opgenomen. Indien bekend, staat tussen haakjes het jaartal van decoratie vermeld.

A

 Ine Aasted-Madsen (2014)
 Abdullah al-Mansouri
 Kobus Algra

B

 Leo Beerendonk (2007)
 Wilhelmus de Bekker (1998)
 Roland van Benthem (2007)
 Herman Berkien
 Headly Binderhagel (1999)
 Hans van Blijderveen (2011)
 Nico Blom (2020)
 Dick de Boer (2009)
 Eric Boot (2007)
 Coen Bot (2006)
 Trix van Brussel (2018)
 Abraham Bueno de Mesquita
 Rudy Budiman (2005)

C

 Joep Coppens

D

 Eric van der Donk

E

F

G

 Melis van de Groep (2007)

H

 Raymond Heerenveen (2023)
 Henk Heida (2018)
 Jacques Herb (2002)
 Eugènie Herlaar (1998)
 Harm Hoeve (2014)
 Douwe Hoogland (2014)
 Ernesto Hoost (2008)
 Frans Hoppenbrouwers (2005)

I

J

 Flip Jonkman (2020)

K

 Herman van de Kaa (2012)
 Gerart Kamphuis (2022)
 Servais Knaven (2008)
 Hilligje Kok-Bisschop (2013)
 Chris Konings (2011)
 Els en Frits Koopman (2006)

L

 Jan Leegwater (later geweigerd en teruggegeven)
 Marcel Legerstee (2006)

M

 Hubert Mackus (2016)
 Gé Madern (2004)
 Gerard Meijer (2010)
 Bibian Mentel (2012)
 Arnold Mühren (2006)

N
 Egbert Nijstad (2014)

O

 Jan van Ooij

P

 Wil van Pinxteren
 Nico Ploum

Q

R

 Francisca Ravestein (1998)
 Sjef van Rooij (2013)

S

 Theo Saat
 Jaap Schilder (2006)
 Ad van Sleuwen (2010)
 Peter van Straaten (2009)

T

 Frans Theunisz
 Andy Tielman (2005)
 Gert Timmerman (zanger) (2005)

U

V

 Wiet Verschure (2002)
 Jan van Veen (2009)
 Cees Veerman (2006)
 Piet Veerman (2006)
 Peter Verjans (2001)

W

 Ad van de Wege (2021)
 Jan van Westenbrugge (2007)
 Elly Witkamp (2009)

X

Y

Z

 Hans Zomer (2000)
 Martin Zonnenberg (2002)
 Elly Zuiderveld-Nieman (2000)
 Rikkert Zuiderveld (2000)

Zie ook 
 Lijst van ridders in de Orde van Oranje-Nassau
 Lijst van officieren in de Orde van Oranje-Nassau
 Lijst van commandeurs in de Orde van Oranje-Nassau
 Lijst van grootofficieren in de Orde van Oranje-Nassau
 Lijst van ridders grootkruis in de Orde van Oranje-Nassau

Orde van Oranje-Nassau
Leden
Lijst van ridders in de Orde van Oranje-Nassau

Dit is een lijst van gedecoreerden als ridder in de Orde van Oranje-Nassau over wie een artikel in de Nederlandstalige Wikipedia is opgenomen. Het jaar van decoratie staat, indien bekend, ook vermeld.

A

B

C

D

E

F

G

H

I 
 Harke Iedema (2001)
 Jo Ivens (1983)

J

K

L

M

N

O

P

Q 

 Louis Pierre Quarles van Ufford
 Monique Quint-Maagdenberg (2005)

R

S

T

U 

 Pierre Ubachs (1987)
 Dirk Uittenbogaard (2021)
 Willem Urlings (2009)

V

W

X

Y 

 Gerrit Ybema (2002)
 Orlando Yntema (2012)

Z

Zie ook 
 Lijst van leden in de Orde van Oranje-Nassau
 Lijst van officieren in de Orde van Oranje-Nassau
 Lijst van commandeurs in de Orde van Oranje-Nassau
 Lijst van grootofficieren in de Orde van Oranje-Nassau
 Lijst van ridders grootkruis in de Orde van Oranje-Nassau

Orde van Oranje-Nassau
Ridders
Ridders
Ulster

Ulster (Iers-Gaelisch: Cúige Uladh) is een van de vier oorspronkelijke provincies van Ierland. Het gebied is genoemd naar de Ulaid, de túath die het rond het begin van onze jaartelling beheerste.

Ulster ligt voor twee derde deel (the six counties) in Noord-Ierland als onderdeel van het Verenigd Koninkrijk van Groot-Brittannië en Noord-Ierland (graafschappen Antrim, Armagh, Down, Fermanagh, Derry/Londonderry en Tyrone).

Het andere gedeelte ligt in de Republiek Ierland, en omvat de graafschappen Cavan, Donegal en Monaghan. De termen 'Noord-Ierland' en 'Ulster' worden soms (voornamelijk door Unionisten) door elkaar gebruikt.

De hele provincie Ulster had in 2006 naar schatting 1 993 918 inwoners; in 2020 zo'n 2,2 miljoen.

Grote steden die in Ulster liggen:
 Belfast (Noord-Ierland)
 Derry (Noord-Ierland)

Geschiedenis 
De mythische geschiedenis van de Ulaid wordt deels beschreven in de Ulstercyclus. In de vroege middeleeuwen werden de Ulaid echter verdrongen door de noordelijke Uí Néill (O'Neill), die Ulster sindsdien bestuurden vanuit Tír Eoghain (County Tyrone). Na de Anglo-Normandische invasie in de 12e eeuw viel het oostelijke deel van de provincie onder het bestuur van Anglo-Normandische baronnen.
Een van hen, Hugh de Lacy (1176-1243), stichtte het hertogdom Ulster, bestaande uit de huidige graafschappen Antrim en Down.

Na de nederlaag van de Ieren in de Ierse Negenjarige Oorlog (1594-1603) in de Slag bij Kinsale (1601), wist Engeland Ulster te onderwerpen. De leiders van de O'Neills en O'Donnells vluchtten naar het vasteland van Europa. Hierop begonnen de Engelsen en Schotten met de kolonisatie van de regio. Grondgebied van Ierse families die in de Negenjarige Oorlog tegen de Engelsen hadden gevochten werd onteigend en aan Britse protestanten gegeven. Dit speelt nog steeds een rol in de katholiek-protestantse relaties in Noord-Ierland. Rond 1968 kwam het tot een uitbarsting van geweld die gewoonlijk wordt aangeduid als the troubles. De troubles duurden tot ongeveer 2005 en er vielen ruim 3500 doden bij.

Demografie volkstelling 2016 

Historische provincie van Ierland
Geografie van Noord-Ierland
County Monaghan
County Cavan
County Donegal
Jozef Cantré

Jozef Cantré (Gent, 26 december 1890 - aldaar, 29 augustus 1957) was een Vlaams kunstenaar.

Levensloop

Net als zijn broer Jan-Frans  maakte Jozef Cantré deel uit van de 'Vijf' (met Frans Masereel, Henri Van Straten en Joris Minne) die na de Eerste Wereldoorlog de Vlaamse houtgraveerkunst renoveerden.

Net als zijn broer kreeg hij zijn artistieke opleiding aan de Gentse Academie. Van zijn achtentwintigste tot zijn dertigste werkte hij in Nederland. Hier werd hij bevriend met de Belgische kunstenaars Frits Van Den Berghe en Gust De Smet, waarbij hij meteen in het Vlaamse expressionisme terechtkwam. In 1930 keerde hij terug naar Gent en van 1941 tot 1946 was hij verbonden aan het Brusselse Hoger Instituut voor Toegepaste Kunst.

Jozef Cantré was niet alleen xylograaf. Hij was daarnaast een van de voornaamste Vlaamse beeldhouwers. Meteen wordt de verklaring gevonden voor zijn monumentale vormenwereld in de houtgraveerkunst. Hij was ook boekbandontwerper en verzorger van illustraties onder andere in het boek De Nieuwe Esopet door Karel van de Woestijne (bandontwerp en zestien illustraties).

Zijn eerste beelden ontstonden al vanaf 1909. Invloed van Constantin Meunier en van Georges Minne, de ene meer realist de andere meer symbolist, valt niet te miskennen. Zijn emotionele vertolking is karakteristiek voor zijn sculpturen. Zijn bekendste creatie is ongetwijfeld het standbeeld van Edward Anseele te Gent. Ook het beeld van Peter Benoit te Harelbeke ontwierp hij. In Hoorn staat van Cantré een stenen borstbeeld van Johannes Messchaert.

Jozef Cantré ontwierp in 1953 een monumentaal beeldhouwwerk voor het Postgebouw van Oostende naar een concept uit 1945 van Gaston Eysselinck, de architect van het gebouw. Het werk werd zes jaar na het overlijden van de beeldhouwer geplaatst. De beeldengroep stelt vier ineengestrengelde vrouwen van verschillend ras voor die zich verbinden met een centraal opgestelde gevleugelde godin: ze zijn een metafoor voor de eenheid in de wereld door het postverkeer. De officiële benaming van het beeldhouwwerk luidt: De Communicatiemedia, of Eenheid van de wereld door de Telefonie, Telegrafie en Postverkeer.

Van 1941 tot 1946 werd Cantré leraar aan het ter Kameren-instituut te Brussel. Men beschouwt Jozef Cantré als de meest typisch expressionistische beeldhouwer in Vlaanderen.

Literatuur 
 Jozef Cantré, in: Winkler Prins. Boek van het jaar 1958, Amsterdam/Brussel, Elsevier, 1959.

Werken 

Belgisch boekbandontwerper
Houtsnijder
Belgisch beeldhouwer
Belgisch graficus
Belgisch illustrator
Chrysotiel

Het mineraal chrysotiel of wit asbest is verreweg de meest toegepaste vorm van asbest, waarvan zes soorten bestaan. In de tijd dat asbest veel gebruikt werd als grondstof, was dit mineraal verantwoordelijk voor zo'n 98% van de wereldproductie. Het is de enige soort asbest met een vezelvorm van serpentijn, met de samenstelling Mg3(Si2O5)(OH)4. Het is niet amfibool, in tegenstelling tot de blauwe vorm (crocidoliet) en de bruine (amosiet). Het mineraal komt vooral voor in metamorfe gesteenten.

Externe link
 

Fylosilicaat
Magnesiumhoudend mineraal
Crocidoliet

Het mineraal crocidoliet (van Grieks krokè, "draad, vezel") is de gevaarlijkste, donkerblauwe vorm van asbest en wordt ook wel blauwe asbest genoemd. Het is een vorm van het amfibole mineraal riebeckiet en heeft de samenstelling Na2Fe3+2Fe2+3Si8O22(OH)2.

Gebruik 
Crocidoliet vertegenwoordigt maar zo'n 4% van alle verwerkte asbest, de rest is voornamelijk chrysotiel.

Crocidoliet is het bekendst als spuitasbest, de gevaarlijkste vorm van asbest vanwege de zeer lage gebondenheid en de hoge concentratie, spuitasbest kan overigens ook voornamelijk bestaan uit amosiet. Een asbestinventarisatie kan uitwijzen dat ook in oude golfplaten, asbestcement en rioleringsbuizen crocidoliet kan zitten. Het is de enige asbestsoort die een eigen kleuring kent en de vezels zijn altijd blauw, ook na verwerking.

Vindplaatsen 
De belangrijkste vindplaats van crocidoliet is in Zuid-Afrika ten noorden van de Oranjerivier.

Een andere vindplaats van crocidoliet was Wittenoom, West-Australië. Van 1937 tot 1966 werd het hier uit de grond gehaald.
Van de 20.000 mannen, vrouwen en kinderen die er woonden zijn er al meer dan 2000 gestorven aan de gevolgen van de winning van dit uiterst gevaarlijke asbest. Het plaatsje is in 2019 een spookstad met maar twee inwoners. Het kan bezocht worden maar het wordt ten strengste afgeraden omdat er nog steeds asbestvezels rond kunnen vliegen.

Het nummer "Blue Sky Mine" van Midnight Oil gaat over de winning van crocidoliet in het plaatsje Wittenoom en de gevolgen hiervan voor de bevolking.

Inosilicaat
Natriumhoudend mineraal
IJzerhoudend mineraal
Lengte (meetkunde)

Lengte is de grootste afmeting van een voorwerp. In het geval van een eendimensionaal voorwerp, zoals een lijnstuk, is het ook de enige afmeting. Voor langwerpige tweedimensionale en driedimensionale voorwerpen heet de betreffende richting de lengterichting, ook aangeduid als overlangs. Bij een tweedimensionaal voorwerp heet de richting loodrecht op de lengterichting de breedterichting, ook aangeduid als dwars of  overdwars. De grootste afmeting in die richting heet de breedte. Voor driedimensionale voorwerpen is er ook nog een derde afmeting. Het gebruik van de drie afmetingen varieert, ook afhankelijk van de oriëntatie. Men spreekt bijvoorbeeld ook van dikte, hoogte en diepte.

Relativiteit 
Volgens de speciale relativiteitstheorie uit 1905 is lengte geen vaste eigenschap van een star lichaam. Hetzelfde lichaam kan in verschillende inertiaalstelsels verschillende lengtes, dus andere afmetingen hebben. Het gaat hierbij niet om gezichtsbedrog, maar om echte, meetbare lengtes.

Actueel gehanteerde lengtematen 
 Lengte wordt in de fysieke ruimte in een bepaalde eenheid gemeten. Wereldwijd zijn de eenheden van het metrieke stelsel het meest in gebruik. De basiseenheid daarin voor lengte is de meter.

 In voornamelijk Angelsaksische landen landen wordt het imperiale stelsel gehanteerd, met de mijl, yard, voet en inch.

 In de zeevaart en de luchtvaart wordt de zeemijl gebruikt, opgedeeld in tien stukken, die kabellengte worden genoemd.

 In de astronomie gebruikt men voor de zeer grote afstanden de astronomische eenheid, de parsec en het lichtjaar.

 Voor zeer kleine afmetingen wordt nog soms de verouderde en afgeraden eenheid ångström gehanteerd.

 In de wiskunde wordt met dimensieloze grootheden gewerkt en hoeft er geen lengte-eenheid te worden gedefinieerd.

Oude lengtematen 
 Onder meer in Nederland hanteerde men voor de invoering van het metrieke stelsel lengtematen als voorling, roede, vadem of vaam, el, voet en duim.

 In het Verenigd Koninkrijk kende men als oude lengtematen onder meer de furlong, voorling, en de fathom, vadem.

 De Kelten en Germanen hadden de woedensspanne, de spanbreedte tussen uitgestrekte duim en wijsvinger.

 De Romeinen kenden de Romeinse mijl, in Nederland aangetroffen op Romeinse mijlpalen langs wegen uit die tijd. Andere lengtematen waren digitus, kootje, palmus, handpalm, pes, voet, en passus, pas of paslengte.

Wiskunde 
 Wanneer een kromme die een weg beschrijft van het punt  naar het punt , in een ruimte van  dimensie, die door de bijectie  is geparametriseerd, waarvoor  en , is de lengte over de kromme tussen  en  gelijk aan de volgende lijnintegraal:
 

 Bij een andere metriek dan de euclidische metriek kan het begrip lengte, zelfs in het eendimensionale geval van de lengte van een lijnstuk, problematisch zijn. De afstand van het begin tot het eind is dan niet te interpreteren als de lengte van een kortste route die de som is van de lengtes van delen van de route. Dit doet zich bijvoorbeeld bij een ultrametriek voor, want de hele route zou niet langer zijn dan het langste van de delen.

Lijst 
 Lijst van meeteenheden van lengte

Grootheid
Meetkunde
Amine

Met een amine kan in de chemie zowel een atoomgroep als een stof bedoeld worden.

Atoomgroep 

Een amine is een functionele groep bestaande uit een stikstofatoom met daaraan gebonden drie koolstof- en/of waterstofatomen. Afhankelijk van het aantal koolstofatomen spreekt men van een:
 primair amine: aan het stikstofatoom is één alkylgroep gebonden (en twee waterstofatomen).
 secundair amine: aan het stikstofatoom zijn twee alkylgroepen gebonden (en één waterstofatoom).
 tertiair amine: aan het stikstofatoom zijn drie alkylgroepen gebonden (en geen waterstof).

Dit wordt genoteerd als alkyl(a)-alkyl(b)-alkyl(c)-amine (tertiair amine), analoog wordt secundair amine genoteerd als alkyl(a)-alkyl(b)-amine en primair amine als alkyl-amine.

Er wordt ook gesproken over eenwaardige (1 aminofunctie, bijvoorbeeld 2-butylamine), tweewaardige (2 aminofuncties op 2 verschillende C-atomen, bijvoorbeeld diaminoethaan) en driewaardige aminen (3 aminofuncties op 3 verschillende C-atomen, bijvoorbeeld 1,2,3-triaminopropaan).

Net als bij de alkanolen zijn diamines met de aminogroepen aan hetzelfde koolstofatoom meestal niet stabiel.

Stof 
Een organische chemische verbinding met een aminogroep wordt ook amine genoemd.

Ruimtelijke structuur 

Aminen lijken in structuur op ammoniak, NH3; het stikstofatoom en de gebonden groepen vormen een driehoekige piramide. Stikstof draagt immers een vrij elektronenpaar, dat relatief meer ruimte inneemt dan de waterstoffen, waardoor er sp3-hybridisatie optreedt. Het vrij elektronenpaar op stikstof kan in de meeste gevallen doorklappen, de zogenaamde stikstofinversie.

Eigenschappen

Ammoniak-achtig 
Niet alleen de structuur van aminen lijkt op ammoniak. Ook de eigenschappen van aminen en ammoniak zijn vergelijkbaar. Net als ammoniak kunnen Amine-verbindingen waterstofbruggen doneren, en accepteren. Ze zijn ook basisch: ze kunnen, net als ammoniak, een extra H+-kation opnemen en daarmee samen een positief geladen groep vormen. Zo'n geladen groep kan alleen nog sterke waterstofbruggen doneren, niet meer accepteren.

Geur 
Aminen hebben een sterke, onaangename geur (ammoniak, rotte vis).

Toepassingen 
 Als organische base (worden in contact met carbonzuren omgezet in amiden);
 Tri-ethylamine is een veel gebruikte basische stof in de organische synthese

Voorbeelden 
De eenvoudigste amine is methylamine. De eenvoudigste aromatische amine is aniline. Aniline wordt gebruikt bij de productie van kleurstoffen en geneesmiddelen.

 
Stofklasse
Kiwi

kiwi's, een orde van Nieuw-Zeelandse loopvogels
 kiwi (fruit), ook wel Chinese kruisbes of Actinidia chinensis
 Kiwi (merk), een van oorsprong Australisch merk schoensmeer
 Kiwi (Harry Styles), een nummer van de Britse zanger Harry Styles
 bijnaam voor een inwoner van Nieuw-Zeeland 
 Kiwi-cup, merknaam en hulpmiddel bij menselijke bevalling. Zie vacuümextractor
Amide

Een amide is:
 Een functionele groep waarin een stikstofatoom gebonden is aan een atoom met een hoge partiële lading. Net als bij ether en alcohol wordt de naam "amide" vaak beperkter gebruikt als aanduiding voor een carbonzuuramide, de hieronder genoemde groep. Ook sulfonamiden behoren tot de amiden.
 Een functionele groep bestaande uit een koolstofatoom waaraan zowel een dubbel gebonden zuurstofatoom als een stikstofatoom gebonden zijn. Het zuurstofatoom heeft geen bindingen meer beschikbaar, de vierde binding van koolstof en de twee andere bindingen aan stikstof zijn beschikbaar voor binding met waterstof, alkylgroepen, of andere functionele groepen.
 een organische verbinding met zo'n groep.

Eigenschappen 
De binding van stikstof aan een atoom met een hoge partiële lading heeft tot gevolg dat het vrij elektronenpaar op stikstof nauwelijks beschikbaar is om de van ammoniak bekende waterstofbrug te vormen. Ook de eventuele waterstofatomen aan het stikstofatoom zijn tamelijk zuur.

Voorkomen 
Een belangrijke groep verbindingen waarin de amide-structuur optreedt zijn in de biologie/biochemie de eiwitten (poly-aminozuren). De figuur hiernaast geeft de structuur van de binding tussen twee aminozuren in een poly-aminozuur weer. R1 en R2 staan dan voor de aminozuurresten. In de chemische industrie zijn formamide, dimethylformamide en aceetamide belangrijke oplosmiddelen.

De amidebinding komt voor in sommige typen kunstmatige polymeren, de polyamiden.

In de biologie 
Eiwitten zijn natuurlijke polyamiden met de 20 natuurlijke aminozuren als bouwstenen. Er zijn echter ook weinig voorkomende eiwitten zoals nisine, die andere aminozuren hebben ingebouwd. In de biochemie wordt het structuurelement van het amide vaak aangeduid als peptidebinding. 

De N-H van een amide is een goede donor van waterstofbruggen, de carbonylgroep een goede acceptor. Waterstofbruggen tussen de N-H en carbonylgroepen van verschillende amidebindingen geven aan eiwitten hun secundaire structuur: de basis van de natuurlijke opvouwing van eiwitten als laatste stadium van de eiwitsynthese.

Synthese 
Het gedachte-experiment waarin ammoniak of een amine met een zuur reageert onder vorming van een amide en water verloopt in de praktijk niet makkelijk. In de praktijk wordt gebruikgemaakt van zuuranhydriden of zuurchlorides om de reactie de nodige snelheid te geven. Vaak is het dan weer nodig om de reagentia langzaam samen te voegen of zeer goed te koelen.

 
Stofklasse
Fenylgroep

Een fenylgroep (in het Engels en Frans als phenyl gespeld) is een arylgroep en bestaat uit een benzeenring waarvan één waterstofatoom is verwijderd. Op de vrijgekomen bindingsplaats is de benzeenring gebonden op de rest van de organische verbinding, in de structuurformule weergegeven door R. De naam is afgeleid van fenol, hoewel er formeel geen hydroxylgroep in de zijketen voorkomt. Simpelweg is de fenylgroep dus gewoon een benzeenring als eenvoudige functionele groep.

De notatie van de fenylgroep kan op verschillende manieren gebeuren:
 Ph
 C6H5
 Φ (de Griekse letter phi)
 als benzeenring met één waterstof vervangen door een binding

Bekende stoffen met fenyl in hun naam zijn fenylalanine, fenylacetyleen en fenylethylamine.

Een fenylgroep is een relatief inerte functionele groep, dat wil zeggen dat er niet veel reacties zijn waarin een fenylgroep een rol speelt. Voor de reacties in de fenylgroep zelf zijn de reacties van benzeen van belang, zoals de elektrofiele aromatische substitutie.

Een fenylgroep is niet hetzelfde als een benzylgroep. Benzyl is een oude naam voor een CH2-Ph-groep.

Zie ook 
 Bifenyl
 Fenyleengroep
 Terfenyl

Functionele groep
GIS

Geografisch informatiesysteem
 Gonda Indological Studies, een reeks boeken op het gebied van de cultuurgeschiedenis van India
 Gis (muziek), een toon
 gis-mineur, een toonsoort
Ammonium

Ammonium is een eenwaardig polyatomisch kation met samenstelling NH4+. Het is het geconjugeerde zuur van ammoniak. Het ammoniumion is een zwak zuur. In een basisch milieu zal het zich als een zuur gedragen en een H+-ion afsplitsen. In een meer neutraal en zuur milieu zal het waterstofion aan het ammoniumion gebonden blijven.

In de organische chemie komen ammoniumionen ook voor. In deze ionen zijn een of meer van de waterstofionen door koolstofgroepen vervangen.

Chemische achtergrond
De chemische verbinding kan men zich als volgt voorstellen:

Het vrij elektronenpaar van de stikstof (N) in ammoniak wordt weergegeven als een paar stippen. Dit elektronenpaar vormt een binding met een waterstofion (H+).

In zijn reacties lijkt het ammoniumion erg op natrium- en kaliumionen. Net als die ionen komt ammonium voor als eenwaardig kation NH4+. Veel alkalimetaalzouten kennen een variant, waar het ammoniumion de plaats inneemt van een alkalimetaalion. Net als deze zouten zijn ook de ammoniumzouten vrijwel altijd goed oplosbaar.

Anders dan bij de alkalimetalen kan ammonium niet door reductie uit een zout vrijgemaakt worden:

 Na+ + e- -> Na (metaal)
 2NH4+ + 2e- (-> 2NH4) -> 2NH3 + 2H
 2H ->H2

De reductie resulteert in een onmiddellijke ontleding, waarbij ammoniak en waterstof gevormd worden.

Nog een verschil met de alkalimetaalzouten is dat als het negatieve ion oxiderende eigenschappen heeft, het zout door verhitting makkelijk ontleedt; het negatief ion oxideert dan het ammoniumion en het ammoniumion reduceert het negatieve ion.

Een goed voorbeeld hiervan is ammoniumnitraat. Bij verhitting ontstaan lachgas en waterdamp.

NH4NO3 -> N2O + 2H2O

Klinische achtergrond 

Fysiologisch is 99% van het ammonium in de NH4+ vorm en slechts 1% als vrij ammoniakgas (NH3) aanwezig in het bloed van de mens. Het is alleen het NH3 dat in de hersenen kan komen en daar neurotoxisch kan werken. Het overgrote deel van het ammonium wordt door bacteriën in de dikke darm geproduceerd door inwerking op proteïnen uit voedsel. In het lichaam zelf wordt ammonium gevormd uit omzetting van aminozuren zoals glutaminezuur of door afbraak van alanine in de lever.

In een gezond menselijk lichaam wordt dit ammonium verder omgezet in ureum dat via de urine uitgescheiden kan worden.
Bij een verhoogde ammoniak- of ammoniumproductie, of bij een verminderde omzettingscapaciteit van de lever naar ureum, of een slechte nierfunctie kan de overmaat aan stikstof niet uit het lichaam afgevoerd worden. Afhankelijk van de oorzaak kunnen dus verschillende producten gaan ophopen in het lichaam waardoor er langzaam vergiftiging optreedt.
Roken is een andere oorzaak van een verhoogd ammoniumgehalte in het bloed. Verhoogde ammoniumwaarden kunnen ook voorkomen bij:
 verhoogd eiwitaanbod
 leverfalen
 nierfunctiestoornissen

Kation
Ammonium
klinische chemie
Lijst van kabinetsformaties in Nederland

Dit is een lijst van kabinetsformaties in Nederland. Hierin zijn ook de lijmpogingen na een kabinetscrisis meegenomen.

In de meeste gevallen gaat het om een formatie na Tweede Kamerverkiezingen waarbij een meerderheidskabinet gezocht wordt. In sommige gevallen is de uitkoms een minderheidskabinet. Na de val van een kabinet kan een doorstart gemaakt worden met een deel van het gevallen kabinet. Dan kan er sprake zijn van een rompkabinet, dat tevens vaak een minderheidskabinet is.

Het kabinet-De Kempenaer-Donker Curtius volgde het vorige kabinet op zonder formatie.

Lijst

Zie ook
 Nederlandse kabinetten van 1848 t/m de Tweede Wereldoorlog
 Nederlandse kabinetten sinds de Tweede Wereldoorlog
 Lijst van Nederlandse (in)formateurs

Noten

Referenties 

Nederlandse kabinetsformatie
Smurfentaal

Smurfentaal is de fictieve taal van de Smurfen, een kaboutervolk van striptekenaar Peyo. Eind jaren vijftig dineerde deze met zijn collega Franquin, en ietwat beschonken kon deze niet op het woord 'zoutvat' komen, zodat hij mompelde: Passe le schtroumpf! (Geef de smurf eens door!). Dit woordspelletje werd de hele avond doorgespeeld, waaruit het Smurfs is gegroeid.

Kenmerken
De Smurfentaal kenmerkt zich door het gebruik van het werkwoord "smurfen" in allerlei betekenissen, en het vervangen van (delen van) zelfstandige naamwoorden door smurf. Daarbij wordt de lezer geacht te begrijpen wat er wordt bedoeld aan de hand van de context.

Gebruik
In 't Smurfenlied werd dit handig opgepakt. Op de vraag van Vader Abraham aan de Smurfen wat hun grootste wens is, werd in koor geantwoord met: "Smurfen", maar dat snapt geen mens.

In het verhaal De valse Smurf betovert aartsvijand Gargamel zichzelf in een Smurf om zo in het Smurfendorp te kunnen uitgenodigd worden, de enige manier om het dorp te vinden. Hijzelf begrijpt de Smurfentaal niet. Daarom ook sprak de door hem tot leven gewekte Smurfin aanvankelijk ook geen "Smurfs" maar gewone mensentaal. Als de Smurfen de vermomde Gargamel hun Smurfentaal proberen aan te leren begrijpt hij het nog steeds niet. Zo vertaalt hij ik eet een appel in Ik smurf een smurf . De Smurfen verstaan dit echter als: ik folinkel een granukel. De grammatica blijkt subtiele diepere regels te bevatten dan op het eerste vlak waarneembaar.

In het album Smurfe koppen en koppige Smurfen voert tekenaar Peyo de taalwaanzin ten top door het Smurfendorp te splitsen in een noordkamp en een zuidkamp, als kritiek op de taalstrijd in België. Zo spreekt een Smurf in het noordkamp van een 'smurfentrekker' terwijl een smurf in het zuidkamp eerder over een 'kurkensmurfer' zou spreken. Doorheen het album escaleert dit geruzie over de exacte smurfengrammatica tot een echte oorlog, waar Grote Smurf uiteindelijk de verschijning van Gargamel in het paniekerige Smurfendorp moet veroorzaken, om de onderlinge Smurfentwisten opzij te zetten tegenover de gemeenschappelijke vijand.

Smurfentaal wordt ook gebruikt als licht denigrerende aanduiding van de hedendaagse straattaal, een door jongeren van verschillende etnische groepen gesproken mengtaal, en als spellingshulpmiddel: de smurfenregel.

Taal
Fictieve taal
Taalspelletje
Taragot

Een taragot of tárogató is een houten enkelriet blaasinstrument dat het uiterlijk heeft van een klarinet. De klank lijkt echter veel meer op die van een sopraansaxofoon. De naam van het instrument is oorspronkelijk afkomstig uit het Hongaars (tárogató). 'Taragot' is de Roemeense variant.

Evenals de saxofoon heeft de taragot een conische boring - in tegenstelling tot de klarinet die een cilindrische boring heeft. Dit heeft tot gevolg dat de taragot en saxofoon overblazen naar het octaaf, terwijl klarinet overblaast naar het duodecime (octaaf+kwint).

Geschiedenis 
Van de 15e tot in de 18e eeuw was een tárogató een dubbelriet-instrument, zonder kleppen, dat wegens zijn rauwe toon in het leger werd gebruikt om geluidssignalen te geven. Nadat het tijdens Rákóczi's Opstand was gebruikt, werd het instrument door de Habsburgse monarchie verboden.

Na de Hongaarse Revolutie van 1848 werd geprobeerd van de tárogató een nationaal symbool te maken. Tegen 1890 werd door de Hongaarse instrumentbouwer Vencel József Schunda het huidige instrument bedacht; met een enkelriet en kleppen. Het werd in 1897 verbeterd door János Stowasser.

Gebruik 
De tárogató wordt voornamelijk in Hongaarse en Roemeense volksmuziek gebruikt. Het instrument is soms te horen in de herderssolo van Tristan und Isolde.

Afbeeldingen 

Enkelriet
Muziek in Hongarije
Muziek in Roemenië
Dvojnice

De dvojnice of dvojanka is een uit één stuk hout gesneden dubbelfluit uit Joegoslavië.

Meestal is hij zo uitgevoerd dat melodietjes met beperkte toonomvang in tertsen gespeeld kunnen worden.

Dvojnices zijn vooral bekend geworden als toeristisch souvenirtje, de meeste zijn veel te afwijkend gestemd om met getempereerde instrumenten gebruikt te kunnen worden.

Fluit
Volksinstrument
Vals (muziek)

Vals wordt gebruikt in de muziek en betekent 'onzuiver' of 'niet zuiver'. Een muziekinstrument kan vals zijn omdat het niet goed gestemd is en een zangstem klinkt vals als de zangstem de juiste toon niet treft.

Een opeenvolging of samenklank van twee zuivere tonen die niet 'lekker in het gehoor' liggen zijn niet vals, maar dissonant. Wat voor de één als dissonant klinkt, hoeft dat voor een ander niet te doen.

Vals
Een samenklank is consonant als de frequentiewaarden van de losse tonen geen veelvouden zijn of een eenvoudige breukrelatie tot elkaar hebben. Wanneer dit wel zo is, spreekt men van objectief zuiver of objectief rein. 100 Hz en 150 Hz zijn objectief rein, 103 Hz en 160 Hz zijn vals. Opvallend is dat in onze gebruikelijke gelijkzwevende stemming, op het octaaf na, alle toonverhoudingen niet helemaal zuiver zijn. Wij ervaren de kleine afwijkingen echter als zuiver.

Het spreekt voor zich dat een instrument dat verkeerd of niet gestemd is, een zanger(es) die een foute toon zingt of een verkeerde stemming binnen een ensemble, een vals of ongewenst geluid geeft. Dit wordt beschouwd als muziek die vals is. Bij samenspel moeten de verschillende instrumenten op dezelfde referentietoon gestemd zijn, zodat de muziek niet als vals kan worden ervaren.

Dissonant
In sommige muziekstijlen noteert de componist zodanige harmonieën dat de muziek niet harmonieus in de oren klinkt. Aangezien de componist dit zo bedoeld heeft, is er geen sprake van valse muziek, maar spreekt men van dissonant(en). Deze dissonanten komen ook vaak voor in volksmuziek. Hoewel dit voor veel buitenstaanders vals lijkt, klinkt het voor de uitvoerders en de regionale bewoners die de muziek kennen heel normaal. Er zijn dus grote regionale verschillen. De culturele achtergrond, opvoeding en gewenning bepalen in dit geval of muziek al dan niet als vals wordt ervaren.

Valse noten kunnen ook gebruikt worden om een effect te verkrijgen. André Hazes zong bij vele nummers net onder de juiste toon waardoor zijn muziek droeviger klinkt. Supertramp gebruikt een tegenovergesteld effect: de toetsinstrumenten zijn uitermate zuiver gestemd, maar geven toch een afwijkend geluid. Claude Debussy componeerde muziek die door het gebruik van dicht bij elkaar liggende noten zweverig klinkt. De Russische componist Alfred Schnittke maakt in zijn werken zeer veel gebruik van dissonanten, voor een ongeoefend oor zal dit vaak als vals overkomen.

Off-key

Off-key is een stemming van een muziekinstrument waarbij de snaren opzettelijk iets hoger of lager gestemd worden om de klankkleur van akkoorden te veranderen of te versterken.

Zie ook
 Zweving
 Inharmoniciteit
 Microtonale muziek
 Objectief rein
 Reine stemming
 Sext, waarom de reine grote sext in de majeurtoonladder en de reine kleine sext in de mineurladder consonant zijn.
 Somtoon
 Verschiltoon

Muziektheorie
Pearson

Pearson (media), een Britse mediaproducent 
Pearson (motorfiets), een historisch merk van motorfietsen
Pearson (Georgia), een plaats in de Verenigde Staten
Pearson (televisieserie), Amerikaanse televisieserie uit 2019
Pearson & Sopwith, een historisch merk van motorfietsen
PeCo ofwel Pearson & Cole, een historisch merk van motorfietsen
Pearson Education Benelux , een uitgeverij
Internationale luchthaven Toronto Pearson

Personen
Karl Pearson, een Brits wiskundige
Lester Bowles Pearson, een Canadees staatsman, diplomaat en politicus
Nigel Pearson, een Brits voetbaltrainer
Todd Pearson, een Australisch zwemmer
Ralph Gottfrid Pearson, een Amerikaans chemicus