Michaił Szołochow

Michaił Aleksandrowicz Szołochow (; ur.  w Krużylinie n. Donem, Imperium Rosyjskie, zm. 21 lutego 1984 w Stanicy Wieszeńskiej, Rosyjska Federacyjna SRR) – rosyjski pisarz oraz działacz polityczny i kulturalny. Deputowany do Rady Najwyższej ZSRR od 1937 i członek Akademii Nauk ZSRR od 1939. Laureat Nagrody Nobla w dziedzinie literatury za rok 1965. Członek zagraniczny Serbskiej Akademii Nauk i Sztuk.

Głównie dzięki powieści Cichy Don i przejmującej mikropowieści Los człowieka, wpisał się na trwałe do literatury światowej, jako kontynuator innego wielkiego rosyjskiego epika – Lwa Tołstoja. Bohaterowie utworów Szołochowa – zwykli ludzie rzuceni w wir wielkich przemian społecznych i politycznych – pokazani są z dużą psychologiczną wiarygodnością.

Życiorys 
Michaił Szołochow przyszedł na świat 24 maja (11 maja według ówczesnego kalendarza) 1905 w rodzinie kozackiej. Rodzina mieszkała w niewielkim chutorze Krużylino, w pobliżu Stanicy Wieszeńskiej (Obwód rostowski) nad Donem, w ówczesnym Obwodzie Wojska Dońskiego.

Już jako 15-latek został żołnierzem Armii Czerwonej i walczył z przeciwnikami władzy radzieckiej.

W wieku 17 lat zadebiutował jako pisarz. W 1922 zamieszkał w Moskwie, z zamiarem wykonywania zawodu dziennikarza, jednak pracował fizycznie. W 1924 osiadł na stałe w rodzinnych stronach – w Stanicy Wieszeńskiej i poślubił Marię Pietrownę Gromosławską (ur. 1901, zm. 1992). Mieli 2 córki i 2 synów.

W latach 20. związany był z grupą literacką Młoda Gwardia. W 1924 zadebiutował opowiadaniem Znamię. Już wcześniej w prasie ukazywały się jego felietony. Dwa lata później, opublikował zbiór opowiadań – Opowiadania znad Donu, w dużej części opartych na własnych przeżyciach. Był to jego debiut książkowy. Już rok wcześniej, w 1925, rozpoczął pracę nad dziełem swego życia – Cichym Donem. Powieść tę ukończył dopiero w 1940. W międzyczasie powstawały inne jego dzieła, m.in. Zaorany ugór, którego pierwszy tom opublikowany został w 1932, podczas gdy drugi ukazał się dopiero po wojnie, w 1959.

Aspekt polityczny 
Płynąca z utworów Szołochowa afirmacja budującej się radzieckiej rzeczywistości, mimo tragizmu indywidualnych losów i krętych ścieżek bohaterów, przysporzyła autorowi przychylności władz ZSRR, które wykreowały go na wielki autorytet moralny. Z drugiej strony przysporzyła mu również wrogów, którzy posunęli się nawet do oskarżeń o plagiat.

Kontrowersje 
Szołochow, jako funkcjonariusz literacki i partyjny (od 1962 zasiadał w KC KPZR) zasłynął ze skrajnie ortodoksyjnych wystąpień publicznych i publicystycznych, także podczas gigantycznej akcji propagandowej i nagonki na Borysa Pasternaka.

W 1965 w ZSRR zostało aresztowanych dwóch pisarzy – Andriej Siniawski i Julij Daniel – za publikowanie swoich utworów za granicą. Obu twórców skazano na kilkuletnie wyroki więzienia w obozie o zaostrzonym rygorze. Podczas XXIII zjazdu KPZR (w 1966) Szołochow wystąpił z referatem, w którym żałował, że Siniawskiego i Daniela ominęła kara śmierci.

Oskarżenie o plagiat 
Już pod koniec lat 20. XX wieku pojawiły się w stosunku Szołochowa oskarżenia o kradzież intelektualną. Nagłośnił je Aleksander Sołżenicyn, który zarzucił Szołochowowi plagiat utworu Cichy Don, którego autorem miał być w rzeczywistości Fiodor Kriukow, kozacki pisarz i działacz antybolszewicki zmarły w 1920 roku. Od tego czasu przeprowadzono liczne analizy tekstów Szołochowa, jednak wśród badaczy jego literatury brak jest jednomyślności. Przedstawiono zarówno dowody przeczące popełnieniu plagiatu, jak i potwierdzające tezę Sołżenicyna, m.in. teksty utworów Kriukowa, które Szołochow miał rzekomo przepisać niemal bez zmian, tworząc Cichy Don.

Podobieństw do twórczości Kriukowa doszukuje się także w utworze Szołochowa Los człowieka z 1957 roku. Jego pierwowzorem mogły być dwa opowiadania Kriukowa Włoch Zamczałow z 1916 roku oraz W gościach u towarzysza Mironowa z 1919 roku, opublikowane w tychże latach przez czasopisma „Russkie wiedomosti” oraz „Donskie wiedomosti”.

Sam Szołochow twierdził, że wszelkie rękopisy m.in. Cichego Donu zaginęły w 1941 roku podczas niemieckiej inwazji na ZSRR, co uniemożliwiało przeprowadzenia na nich badań. W 1987 roku odnaleziono część rękopisów Cichego Donu, a także szkiców i notatek Szołochowa sporządzonych w latach 20. XX wieku podczas tworzenia dzieła. Zostały one poddane analizie przez specjalistów z Rosyjskiej Akademii Nauk, której wyniki opublikowano w 1999 roku. Nie stwierdzono dowodów popełnienia plagiatu przez Szołochowa, wskazując na to, że najprawdopodobniej rzeczywiście był on autorem Cichego Donu.

Po śmierci 
Po śmierci jego mózgowie badał Institut Mozga.

Wybrana twórczość

Powieści 
 1928, 1932, 1940 – Cichy Don () – epopeja tocząca się w czasach rewolucji, I wojny światowej i wojny domowej w Rosji; polskie tłumaczenie Andrzej Stawar i Wacław Rogowicz
 1932, 1959 – Zorany ugór () – 1932 t. I, 1959 t. II; powieść o kolektywizacji naddonieckich wsi kozackich
 1942-1944, 1949, 1969 – Walczyli za ojczyznę () – powieść wojenna o II wojnie światowej

Nowele i opowiadania 
 1924 – Znamię () – opowiadanie opublikowane w prasie
 1942 – Nauka nienawiści () – opowiadanie
 1956 – Los człowieka () – mikropowieść, opisująca przeżycia i męstwo radzieckiego jeńca wojennego w hitlerowskiej niewoli; polskie tłumaczenie Irena Piotrowska
 Pastuch ()
 Komisarz żywnościowy ()
 Nasienie szybałki ()
 Serce Aloszki ()
 Wir ()
 Człowiek familijny ()
 Przewodniczący Rewolucyjnej Rady Wojennej Republiki ()
 Błędna ścieżka ()
 Żona dwóch mężów ()
 Śmiertelny wróg ()
 Źrebak ()
 Robaczywość ()
 Lazurowy step ()
 Parobcy ()
 O Dońskim Komitecie Aprowizacyjnym i niepowodzeniach zastępcy dońskiego komisarza aprowizacyjnego towarzysza Pticyna ()
 O Kołczaku , pokrzywie i innych rzeczach ()
 Obca krew ()
 Dozorca basztanów
 Doga – dróżka
 Znajda

Zbiory 
 1925 – Opowiadania znad Donu () – zbiór opowiadań
 1926 – Lazurowy step () – zbiór opowiadań
 Słowo o ojczyźnie () – zbiór esejów

Adaptacje filmowe

Przypisy

Bibliografia 
Źródła w języku angielskim
 
 
 

Źródła w języku rosyjskim
 
 Biografia i informacje na stronie warheroes.ru

Źródła w języku polskim
 

Bohaterowie Pracy Socjalistycznej
Członkowie Komitetu Centralnego Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego
Członkowie Serbskiej Akademii Nauk i Sztuk
Członkowie Związku Pisarzy ZSRR
Kozacy dońscy
Laureaci Nagrody Leninowskiej
Laureaci Nagrody Stalinowskiej
Nobliści – literatura
Odznaczeni Orderem Georgi Dimitrowa
Odznaczeni Orderem Lenina
Odznaczeni Orderem Rewolucji Październikowej
Odznaczeni Orderem Suche Batora
Odznaczeni Orderem Cyryla i Metodego
Odznaczeni Orderem Wojny Ojczyźnianej I klasy
Pisarze rosyjskojęzyczni
Pisarze socrealiści
Pisarze związani z Rostowem nad Donem
Rosyjscy artyści socrealizmu
Radzieccy artyści socrealizmu
Radzieccy dziennikarze
Radzieccy prozaicy
Rosjanie pochodzenia ukraińskiego
Rosyjscy prozaicy XX wieku
Urodzeni w 1905
Zmarli w 1984