alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
IX wiek p.n.e.

IX WIEK P.N.E.

XI wiek p.n.e. X wiek p.n.e. IX wiek p.n.e. VIII wiek p.n.e. VII wiek p.n.e.

Urodzili się

Zmarli 

 824 p.n.e. – Salmanasar III, król Asyrii

Wydarzenia w Europie 
 ok. 900 p.n.e. – początki kultury Golasecca (okolice jez. Lago Maggiore).
 Powstanie miasta Sparta.
 Zaczęto budować uzbrojone statki (Grecja).

Wydarzenia w Azji 
 ok. 900 p.n.e. – początek wielkiej kolonizacji fenickiej
 884 p.n.e. – początek rządów Aszurnasirpala II w Asyrii; za jego panowania Asyria podporządkowuje sobie, dzięki bezwzględnej kampanii, Fenicję
 880 p.n.e. lub 859 p.n.e. – początek panowania pierwszego historycznego króla Urartu – Aramego
 878 p.n.e. – w Izraelu władzę objęła dynastia Omrydów
 859 p.n.e. – władcą Asyrii został Salmanasar III, który kontynuował agresywną politykę swego ojca
 851 p.n.e. – Salmanasar III uznany królem Babilonu
 841 p.n.e. – wytępienie dynastii Omrydów przez Jehu, który został nowym królem Izraela, płacącym haracz Asyrii
 824 p.n.e. – spory wewnętrzne po śmierci Salmanasara III doprowadziły do chwilowego osłabienia Asyrii 
 811–806 p.n.e. – w tych latach miała w imieniu niepełnoletniego syna sprawować władzę nad Asyrią Semiramida

Wydarzenia w Afryce 
 około 900 p.n.e. – założenie królestwa Napata w północno-wschodniej Afryce
 około 837 p.n.e. - 798 p.n.e. – spory dynastyczne za panowania Szeszonka III doprowadziły do podziału Egiptu
 814 p.n.e. – przyjęta data założenia przez Fenicjan z Tyru kolonii Kartagina w północnej Afryce

Wydarzenia w Ameryce 
 około 900 p.n.e. – La Venta staje się nowym ośrodkiem kultury olmeckiej
 około 850 p.n.e. – powstanie kultury Chavín w Peru

Więcej wydarzeń w artykułach dotyczących poszczególnych lat:
900 p.n.e. 899 p.n.e. 898 p.n.e. 897 p.n.e. 896 p.n.e. 895 p.n.e. 894 p.n.e. 893 p.n.e. 892 p.n.e. 891 p.n.e. 890 p.n.e. 889 p.n.e. 888 p.n.e. 887 p.n.e. 886 p.n.e. 885 p.n.e. 884 p.n.e. 883 p.n.e. 882 p.n.e. 881 p.n.e. 880 p.n.e. 879 p.n.e. 878 p.n.e. 877 p.n.e. 876 p.n.e. 875 p.n.e. 874 p.n.e. 873 p.n.e. 872 p.n.e. 871 p.n.e. 870 p.n.e. 869 p.n.e. 868 p.n.e. 867 p.n.e. 866 p.n.e. 865 p.n.e. 864 p.n.e. 863 p.n.e. 862 p.n.e. 861 p.n.e. 860 p.n.e. 859 p.n.e. 858 p.n.e. 857 p.n.e. 856 p.n.e. 855 p.n.e. 854 p.n.e. 853 p.n.e. 852 p.n.e. 851 p.n.e. 850 p.n.e. 849 p.n.e. 848 p.n.e. 847 p.n.e. 846 p.n.e. 845 p.n.e. 844 p.n.e. 843 p.n.e. 842 p.n.e. 841 p.n.e. 840 p.n.e. 839 p.n.e. 838 p.n.e. 837 p.n.e. 836 p.n.e. 835 p.n.e. 834 p.n.e. 833 p.n.e. 832 p.n.e. 831 p.n.e. 830 p.n.e. 829 p.n.e. 828 p.n.e. 827 p.n.e. 826 p.n.e. 825 p.n.e. 824 p.n.e. 823 p.n.e. 822 p.n.e. 821 p.n.e. 820 p.n.e. 819 p.n.e. 818 p.n.e. 817 p.n.e. 816 p.n.e. 815 p.n.e. 814 p.n.e. 813 p.n.e. 812 p.n.e. 811 p.n.e. 810 p.n.e. 809 p.n.e. 808 p.n.e. 807 p.n.e. 806 p.n.e. 805 p.n.e. 804 p.n.e. 803 p.n.e. 802 p.n.e. 801 p.n.e.

-91
X wiek p.n.e.

X WIEK P.N.E.

XII wiek p.n.e. XI wiek p.n.e. X wiek p.n.e. IX wiek p.n.e. VIII wiek p.n.e.

Zmarli 
 931/930 p.n.e. – ostatni rok panowania Salomona, króla Izraela i Judy (według chronologii Thielego)
 912 p.n.e. – Aszur-dan II, król Asyrii
 data nieznana:
 Menelik I, cesarz Etiopii (ur. ?)
 Hiriam I, władca Tyru (ur. ?)
 Dawid, król Izraela (ur. ?)

Wydarzenia w Europie 
 około 1000 p.n.e.
 założenie pierwszej fenickiej kolonii na Cyprze
 powszechne użycie żelaza w Grecji
 pojawienie się Etrusków w północnej Italii
 około 950 p.n.e. – powstała pierwsza osada na Palatynie

Wydarzenia w Azji 
 około 1000 p.n.e. – Ariowie wprowadzili uprawy ryżu w dolinie Gangesu
 1000 p.n.e. – Chaldejczycy zdobyli Ur
 971 p.n.e. (960 p.n.e.?) – Salomon został królem Izraela i Judy oraz koregentem swego ojca; pod jego rządami kraj ten osiągnął szczyt potęgi ekonomicznej
 969 p.n.e.-936 p.n.e. – rozkwit fenickiego Tyru za Hirama I
 966 p.n.e. (953 p.n.e.?) – Salomon rozpoczął budowę I Świątyni Jerozolimskiej w Jerozolimie
 około 934 p.n.e. – odrodzenie państwa asyryjskiego pod rządami Aszur-dana II
 931 p.n.e. (922 p.n.e.?) – rozpad monarchii żydowskiej na dwa niezależne państwa: Judę, czyli Państwo Południowe oraz Izrael, czyli Państwo Północne
 924 p.n.e. – faraon Szeszonk I spustoszył Izrael i Judę

Wydarzenia w Afryce 
 945 p.n.e. – w Egipcie dowódca zaciężnych wojsk libijskich Szeszonk I założył dwudziestą drugą dynastię

Wydarzenia w Ameryce 
 około 1000 p.n.e. 
 Majowie osiedlili się na Jukatanie
 początek uprawy kukurydzy i wytopu miedzi w Andach
 rozwój cywilizacji Olmeków

Więcej wydarzeń w artykułach dotyczących poszczególnych lat:
1000 p.n.e. 999 p.n.e. 998 p.n.e. 997 p.n.e. 996 p.n.e. 995 p.n.e. 994 p.n.e. 993 p.n.e. 992 p.n.e. 991 p.n.e. 990 p.n.e. 989 p.n.e. 988 p.n.e. 987 p.n.e. 986 p.n.e. 985 p.n.e. 984 p.n.e. 983 p.n.e. 982 p.n.e. 981 p.n.e. 980 p.n.e. 979 p.n.e. 978 p.n.e. 977 p.n.e. 976 p.n.e. 975 p.n.e. 974 p.n.e. 973 p.n.e. 972 p.n.e. 971 p.n.e. 970 p.n.e. 969 p.n.e. 968 p.n.e. 967 p.n.e. 966 p.n.e. 965 p.n.e. 964 p.n.e. 963 p.n.e. 962 p.n.e. 961 p.n.e. 960 p.n.e. 959 p.n.e. 958 p.n.e. 957 p.n.e. 956 p.n.e. 955 p.n.e. 954 p.n.e. 953 p.n.e. 952 p.n.e. 951 p.n.e. 950 p.n.e. 949 p.n.e. 948 p.n.e. 947 p.n.e. 946 p.n.e. 945 p.n.e. 944 p.n.e. 943 p.n.e. 942 p.n.e. 941 p.n.e. 940 p.n.e. 939 p.n.e. 938 p.n.e. 937 p.n.e. 936 p.n.e. 935 p.n.e. 934 p.n.e. 933 p.n.e. 932 p.n.e. 931 p.n.e. 930 p.n.e. 929 p.n.e. 928 p.n.e. 927 p.n.e. 926 p.n.e. 925 p.n.e. 924 p.n.e. 923 p.n.e. 922 p.n.e. 921 p.n.e. 920 p.n.e. 919 p.n.e. 918 p.n.e. 917 p.n.e. 916 p.n.e. 915 p.n.e. 914 p.n.e. 913 p.n.e. 912 p.n.e. 911 p.n.e. 910 p.n.e. 909 p.n.e. 908 p.n.e. 907 p.n.e. 906 p.n.e. 905 p.n.e. 904 p.n.e. 903 p.n.e. 902 p.n.e. 901 p.n.e.

-90
41



Wydarzenia 

 24 stycznia – spiskowcy zamordowali cesarza rzymskiego Kaligulę, jego żonę Cezonię i córkę Julię Druzyllę.
 25 stycznia – po zamordowaniu Kaliguli pretorianie obwołali nowym cesarzem Klaudiusza.

 Nieudana wyprawa Publiusza Gabiniusza Sekundusa przeciwko Chaukom.
 Wygnanie Seneki.
 Cesarz Klaudiusz rozpoczął budowę fortyfikacji nad Dunajem.
 Herod Agryppa I otrzymał od Klaudiusza Judeę i Samarię.

Urodzili się 
 12 lutego – Brytanik, syn Klaudiusza (zm. 55)

Zmarli 
 24 stycznia
 Kaligula, cesarz rzymski (ur. 12)
 Cezonia, żona cesarza Kaliguli (ur. 6)
 Julia Druzylla, córka cesarza Kaliguli (ur. 39)

041
42



Wydarzenia 

 Gajusz Juliusz Azizos został królem syryjskiej Emesy.
 Klaudiusz rozpoczął budowę portu handlowego w Ostii.
 Mattias syn Annasza został arcykapłanem w Judei.
 Mitrydates z Armenii odzyskał tron Armenii.
 Podział rzymskiej Mauretanii na dwie prowincje: Mauretania Caesariensis i Mauretania Tingitana.

Zmarli 

 Arria, rzymska matrona.
 Gajusz Apiusz Juniusz Sylan, rzymski polityk.
 Julia Liwilla, siostra Agrypiny Młodszej.

042
43



Wydarzenia 

 Europa
 Początek podboju Brytanii przez cesarza rzymskiego Klaudiusza. Bitwa nad rzeką Medway.
 Aulus Plaucjusz został pierwszym namiestnikiem rzymskiej Brytanii.
 Pomponiusz Mela napisał traktat o geografii Europy.
 Bliski Wschód
 Elioneusz syn Kanterasa arcykapłanem w Judei.
 Jakub Większy Apostoł został ścięty w Jerozolimie na rozkaz Heroda Agryppy I.
Piotr Apostoł więziony przez Heroda, zdołał uciec ().
 Azja
 Ma Yuan spacyfikował powstanie sióstr Trưng.

Zmarli 

 Jakub Większy, apostoł.
 Julia Helena, córka Druzusa Młodszego (ur. ≈5).

043
44



Wydarzenia 

Cesarstwo Rzymskie
 Judea została prowincją rzymską, a jej prokuratorem mianowano Kuspiusza Fadusa. Józef syn Kamei został arcykapłanem.

Zmarli 
 Herod Agryppa I, wnuk Heroda Wielkiego (ur. 10/9 p.n.e.).

044
45



Wydarzenia 

 Afryka
 Rzymianie podbili Mauretanię

045
46



Wydarzenia 

 Europa
 Rzymianie przejęli panowanie nad miastem Filipopol zmieniając jego nazwę na Trimontium i ustanawiając stolicą Tracji, która stała się prokuratorską prowincją rzymską.

046
47



Wydarzenia 

 Azja
 Herod z Chalkis odwołał z urzędu arcykapłana Józefa syna Kamei i mianował na jego miejsce Ananiasza.
 Europa
 rzymski wódz Gnejusz Domicjusz Korbulo podbił Fryzów i wyznaczył im obszar osadniczy nad Renem
 bitwa na równinie The Fens
 cenzura Klaudiusza
 Ludi saeculares w Rzymie

Zmarli 
 Waleriusz Azjatyk, rzymski polityk

047
48



Wydarzenia 

 Azja
 Południowi Xiongnu podporządkowali się zwierzchnictwu chińskiej dynastii Han.
 Bliski Wschód
 Sobór jerozolimski pod przewodnictwem Pawła z Tarsu i Barnaby uchwalił Klauzule Jakubowe. (lub w 49)
 Rzym
 Waleria Messalina zawarła bigamiczne małżeństwo z senatorem Gajuszem Syliuszem. Gdy cesarz Klaudiusz dowiedział się o sprawie, oboje zostali skazani na śmierć.
 Małżeństwo Klaudiusza z Agrypiną Młodszą.
 Seneka Młodszy wychowawcą Nerona, syna Agrypiny.
 Nadanie prawa sprawowania urzędów rzymskich celtyckim Eduom, tzw. ius honorum.

Urodzili się 
 15/30 sierpnia – Ulpia Marciana, siostra cesarza rzymskiego Trajana.

Zmarli 

Gajusz Syliusz, kochanek Messaliny.
Herod z Chalkis, wnuk Heroda z Judei.
Minjung, król Goguryeo.
Waleria Messalina, cesarzowa rzymska (ur. 17).

048
49



Wydarzenia 

 Seneka Młodszy napisał dialog O krótkości życia.
 Sobór jerozolimski (lub 48).

Zmarli 

 Lollia Paulina, cesarzowa rzymska (ur. ≈15).
 Ma Yuan, chiński generał (ur. 14 p.n.e.).

049
50



Wydarzenia 

 25 lutego – cesarz rzymski Klaudiusz zaadoptował późniejszego cesarza Nerona, nadał tytuł augusty jego matce Agryppinie Młodszej i nadał status rzymskiej kolonii jej rodzinnemu miastu - dzisiejszej Kolonii.

 Ekspansja terytorialna królestwa Aksum (data sporna lub przybliżona).
 Przybliżona data pojawienia się porcelany w Chinach.
 Hegemonia państwa Kuszanów w północno-zachodnich Indiach (data sporna lub przybliżona).
 Upowszechnienie się szyb w oknach (data sporna lub przybliżona).
 Zastosowanie na szeroką skalę cegły wypalanej w budownictwie (data sporna lub przybliżona).
 Wynalezienie prymitywnej żniwiarki w północno-wschodniej Galii (data sporna lub przybliżona).

Urodzili się 
 Cai Lun, wynalazca papieru (zm. 121)

050
51



Wydarzenia 

 Europa
 Burrus został mianowany prefektem pretorianów

Urodzili się 
 24 października - Domicjan, cesarz rzymski

051
52



Wydarzenia 

 Ukończono Łuk Klaudiusza w Rzymie.
 Antoniusz Feliks prokuratorem Judei, zastąpił Wentydiusza Kumanusa.
 Według indyjskich chrześcijan w tymże roku Tomasz Apostoł przybył do Indii.

Zmarli 

 Guo Shengtong, chińska cesarzowa.
 Jotapa III Filadelf, królowa Kommageny (ur. ≈17).
 Ostoriusz Skapula, rzymski namiestnik Brytanii.

052
53



Wydarzenia 

 9 czerwca – Neron ożenił się ze swą przybraną siostrą Oktawią.

 Król Partów Wologazes zagarnął Armenię.

Urodzili się 
 18 września - Trajan, cesarz rzymski (zm. 117).

053
54



Wydarzenia 

 Ubóstwienie Klaudiusza.
 13 października – Klaudiusz zmarł otruty przez swoją czwartą żonę Agrypinę Młodszą. Cesarzem rzymskim został Neron.
Onezym, uczeń Pawła z Tarsu, został biskupem Efezu lub Bizancjum.

Zmarli 

 13 października – Klaudiusz, cesarz rzymski (ur. 10 p.n.e.).
Ban Biao, chiński historyk (ur. 3).
Domicja Lepida, wnuczka Marka Antoniusza (ur. 10 p.n.e.).
Gajusz Juliusz Azizos, król Emesy.
Kotys IX, król Sophene.
Stachys, biskup Bizancjum.
Tyberiusz Klaudiusz Narcyz, wyzwoleniec Klaudiusza.

054
55



Wydarzenia 

 11 lutego – na polecenie cesarza Nerona został otruty jego przyrodni brat i syn poprzedniego cesarza Klaudiusza, Brytanik.

 Początek wojny Rzymu z Partami, dowódcą został Korbulon.

Urodzili się 
 Tacyt, rzymski historyk (data przybliżona)

Zmarli 
 Brytanik, syn Klaudiusza (ur. 41 n.e.)

055
56



Zmarli 
 Lucjusz Woluzjusz Saturninus – wybitny mąż stanu w starożytnym Rzymie

056
57



Wydarzenia 

 Pomponia Grecyna, żona Aulusa Plaucjusza, została oskarżona o wyznawanie „obcego zabobonu”, w literaturze (np. Quo vadis Sienkiewicza) utożsamianego z wczesnym chrześcijaństwem.

Zmarli 
 29 marca – Han Guangwudi, cesarz chiński (ur. 5 p.n.e.).

057
58



Wydarzenia 

 Paweł z Tarsu napisał List do Rzymian.

Przypisy 

058
59



Wydarzenia 

 Neron wprowadził igrzyska na wzór grecki.
 W amfiteatrze w Pompejach doszło do zamieszek.

Zmarli 
 Marzec – Agryppina Młodsza, zamordowana przez swojego syna cesarza rzymskiego Nerona (ur. 15)

059
60



Wydarzenia 

 Bliski Wschód
 Prawdopodobnie powstała Ewangelia Mateusza (lub po 70).
 Europa
 Boudika, królowa Icenów, wznieciła powstanie przeciwko Rzymianom w Brytanii.
 Paweł z Tarsu przez trzy miesiące przebywał na Malcie, gdzie rozbił się statek przewożący go do Rzymu ().
Tigranes VI został królem Armenii z woli Cesarstwa Rzymskiego.

Urodzili się 
 Gajusz Juliusz Kwadratus Bassus, rzymski urzędnik (zm. 118).
Juwenalis, rzymski poeta satyryczny (zm. 127/130).

060
Donżon

Donżon (fr. donjon, ang. keep, niem. Donjon) – wieża łącząca w sobie główne funkcje mieszkalne i obronne, przez co zamieszkiwana była w czasie pokoju. Często mylona z wieżą ostatecznej obrony typu stołp, która służyła jedynie funkcji militarnej.

Istnieje także sporo form pośrednich między donżonami a typowymi stołpami, przy czym zazwyczaj dominują cechy jednego z tych obiektów. Donżon to zarazem wieża ostatecznej obrony, jak i stałe, główne mieszkanie feudała. Z donżonu wykrystalizowały się dwa obiekty – prawie czysto obronny stołp i prawie czysto mieszkalny pałac lub dom.

Geneza 
Wieże mieszkalne typu donjon zaczęły najwcześniej powstawać w stylu romańskim we Francji w wieku X i XI (np. Langeais około 994 r., Fréteval z 1040 r., Zamek w Loches, Bressuire, Beaugency, Provins, Arques-la-Bataille, Caen, Château Gaillard, Zamek w Falaise), a następnie po najeździe Normanów rozpowszechniły się w Anglii (gdzie określa się je jako Keep). Jedną z najstarszych i najbardziej znanych wież tego typu w Anglii jest mieszkalna wieża Tower w Londynie z 1077 roku. Inne przykłady to Hedingham Castle, Rochester z 1128 r., Conisbrough z 1190 r., Bamburgh, Zamek w Dover. Na terenie dzisiejszych Niemiec architektura tego typu rozwijała się później i jako przykład donżonu można wymienić Frauenburg z XIII w. i Zamek Trifels z XII w.

Z okresu gotyku jako przykład donżonu można wymienić wieżę w Coucy-le-Château-Auffrique z 1225 r., Zamek Vincennes z 1360 r., w Hiszpanii Fuensaldaña i Medina del Campo, w Portugalii wieżę w Beja. Wieże tego typu były budowane też na terenie królestw łacińskich na Bliskim Wschodzie w okresie Krucjat.

Przykłady w Europie Środkowej 
 Na terenie Czech: Zamek Kost, wieża na zamku Karlštejn;
 na terenie Słowacji: Zamek w Trenczynie, Zamek Szaryski;
 na Węgrzech: zamek w Nagyvázsony (Kinizsi-vár);
 w Polsce: wieże w Lublinie, Żmigrodzie, Siedlęcinie, Srebrnej Górze i Szamotułach.

Galeria

Zobacz też 
 Stołp

Przypisy

Bibliografia 
 André Châtelain: Donjons romans des pays d'ouest. Étude comparative sur les donjons romans quadrangulaires de la France de l'Ouest. A. et J. Picard, Paris 1973.
 Hermann Hinz: Motte und Donjon – Zur Frühgeschichte der mittelalterlichen Adelsburg. In: Zeitschrift für Archäologie des Mittelalters. Beiheft 1, Köln 1981, 
 Jean Mesqui: Deux donjons construits autour de l'an mil en Touraine – Langeais et Loches. Paris 1998.
 Bernhard Siepen: Französische Donjons. Aachen 2001. 
 Liddiard, Robert. (ed) (2003) Anglo-Norman Castles. Woodbridge, UK: Boydell Press. .
 Eugène Viollet-le-Duc, Dictionnaire raisonné de l'architecture française du XIe au XVIe siècle – Tome 5, Donjon

Fortyfikacje
Architektura średniowiecza
Inżynier

Inżynier – osoba, która ma umiejętności i wiedzę zdobytą w zakresie nauk inżynieryjnych i technicznych.  Jest to także określenie tytułu zawodowego nadawanego przez uczelnie wyższe po ukończeniu studiów inżynierskich.

Etymologia słowa 
Słowa inżynieria i inżynier pochodzą od francuskich wyrazów ingénieur oraz ingénierie. Określenia te pochodzą z kolei od starofrancuskiego terminu engigneor.

Francuskie ingénieur (człowiek twórczego umysłu, wynalazca, konstruktor w rozumieniu projektant i wykonawca w jednym) jest wyrazem ogólnoromańskim  – z łacińskiego ingeniosus (wł. ingegnoso) oznaczającego osobę wyszkoloną, co pochodzi od łacińskiego ingenium (charakter, inteligencja, talent). Z języków romańskich przeszedł do innych języków indoeuropejskich. Bezpośrednią kontynuacją łacińskiego ingenium jest francuskie engin (narzędzie, broń, maszyna) i angielskie engine.

Umiejętności 
Inżynier stosuje metody naukowe oraz naukowy punkt widzenia do rozwiązywania i analizowania problemów technicznych, w czym pomaga mu jego wykształcenie. Praca inżyniera w znaczniej mierze jest umysłowa i kreatywna. Wymaga ona również umiejętności zarządzania.

Wykształcenie inżynierskie 
W szkolnictwie wyższym wiedza ta jest często poświadczana tytułem zawodowym. 
Przykładowo w Polsce tytuł inżynierski to inżynier (odpowiednik ang. Bachelor of Engineering) lub magister inżynier (odpowiednik ang. Master of Engineering); nadaje się go na podstawie rozporządzenia, natomiast w Niemczech istnieje ustawa o ochronie tytułu zawodowego Ingenieur lub Ingenieurin (IngG).

Historia
Pierwsze polskie stowarzyszenie inżynierskie Towarzystwo Politechniczne Polskie w Paryżu założył w 1835 roku generał oraz inżynier wojskowy Józef Bem.

Zobacz też 

 Magister inżynier
 tytuł naukowy
 tytuł zawodowy

Przypisy 

 
Polskie tytuły zawodowe
Szkolnictwo wyższe
Zawody
Profesje
Politechnika

Politechnika ( – biegły w wielu sztukach) – rodzaj uczelni akademickiej o profilu technicznym, nastawionej na interdyscyplinarny kierunek kształcenia, zapewniająca możliwość uzyskania tytułów zawodowych inżynier i magister inżynier oraz stopni naukowych doktor nauk technicznych i doktor habilitowany nauk technicznych.

Pierwsze uczelnie techniczne powstały w Paryżu w XVIII wieku. Jedną z nich była École polytechnique założona w 1794 r.

Politechniki w Polsce 
Pierwszą uczelnią techniczną prowadzącą od 1816 r. naukę w języku polskim była Szkoła Akademiczno-Górnicza, natomiast najstarszą polską politechniką jest Politechnika Lwowska, założona w 1844 r. jako Akademia Techniczna (z niemieckim językiem wykładowym, spolonizowana po uzyskaniu autonomii przez Galicję). Na obecnym terenie Polski najstarszą politechniką jest Politechnika Gdańska założona w 1904 r. (do 1945 z niemieckim językiem wykładowym), natomiast najstarszą z polskim językiem wykładowym jest Politechnika Warszawska, oficjalnie założona w 1915 r. (kontynuatorka istniejącego od 1898 r. Instytutu Politechnicznego w Warszawie, z rosyjskim językiem wykładowym).

W Polsce uczelnia akademicka może używać w nazwie wyrazu „politechnika”, jeśli posiada kategorię naukową A+, A albo B+ w co najmniej 2 dyscyplinach w zakresie nauk inżynieryjnych i technicznych.

Zobacz też 

 uczelnie techniczne w Polsce

Przypisy
Karnawał (balet)

Karnawał (Le Carnaval) – suita baletowa w 1 akcie.
 Libretto: Michaił Fokin
 muzyka: Robert Schumann, suita fortepianiwa Karnawał w orkiestracji A. Arienskiego, A. Głazunowa, A. Ladowa i M. Rimskiego-Korsakowa
 choreografia: Michaił Fokin
 scenografia: Leon Bakst

Prapremiera: Petersburg 20 lutego 1910, Sala Pawłowej.
Premiera: Poznań 24 grudnia 1923, Teatr Wielki z udziałem Zespołu J. Cieplińskiego. 

Osoby:
 Kolombina
 Arlekin
 Chiarina
 Estrella
 Pierrot
 Pantalon
 Florestan
 Motyl
 Euzebiusz

Balety
Szeherezada (balet)

Szeherezada – dramat choreograficzny w 1 akcie.

 Libretto: Alexandre Benois według Księgi z Tysiąca i Jednej Nocy;
 muzyka: Nikołaj Rimski-Korsakow (w oparciu o własną suitę symfoniczną pod tym samym tytułem)
 choreografia: Michaił Fokin;
 scenografia: Leon Bakst.

Prapremiera: Paryż 4 czerwca 1910, Théâtre National de l'Opéra, Balety Rosyjskie Diagilewa.

Premiera polska: Warszawa 6 marca 1913, Teatr Wielki.

Osoby 
 Szach Szahrijar – król Indii i Chin
 Zobeida ulubiona żona Szacha
 niewolnik Murzyn – faworyt Zobeidy
 szach Zeman, brat Szahrijara
 nadzorca eunuchów
 odaliska, eunuchowie, niewolnicy, muzykanci, służba haremowa, żołnierze Szacha.

Zobacz też 
 balet
 Księga tysiąca i jednej nocy
 Szeherezada (suita symfoniczna)

Balety
Dzieła Nikołaja Rimskiego-Korsakowa
Dzieła sztuki nawiązujące do Tysiąca i jednej nocy
Popołudnie fauna (balet)

Popołudnie fauna (fr. L'après-midi d'un faune) - balet, choreograficzny obraz w 1 akcie. Prapremiera odbyła się 29 maja 1912 w Théâtre du Châtelet w Paryżu, wystawiana przez zespół baletowy Ballets Russes. W Polsce pierwsze przedstawienie odbyło się w poznańskim Teatrze Wielkim z udziałem zespołu Jana Cieplińskiego.

Libretto i choreografię stworzył Wacław Niżyński, scenografię Léon Bakst. Muzykę stanowił poemat symfoniczny Claude Debussy’ego Preludium do „Popołudnia fauna” (1894). Balet był inspirowany poematem L'après-midi d'un faune (1876), napisanym przez Stéphane´a Mallarmégo. Wszystkie te trzy dzieła – poemat, preludium i balet – zajmują centralną pozycję w swoich gatunkach artystycznych i mają istotny udział w rozwoju sztuki współczesnej.

Balet opowiada historię fauna, który spotyka igrające nimfy. Stworzenia te były bardzo piękne, więc faun zapragnął bawić się razem z nimi. Z początku boją się go i uciekają. Jedna z nich, najmniej wstydliwa, powraca do niego i podaje mu nieśmiało rękę. Gdy tylko to zrobi, przestraszona ucieka, gubiąc swoją chustę. Zmartwiony i zawiedziony faun zatrzymuje jedyny ślad obiektu swoich westchnień, wyobrażając sobie piękną nimfę.

Sztuka wzbudziła niemałe kontrowersje spowodowane scenami przedstawiającymi uniesienie miłosne fauna pod koniec baletu.  Gaston Calmette, redaktor Le Figaro stanowczo krytykował choreografię z powodów moralnych, zaś Auguste Rodin miał zupełnie odmienne zdanie. Amerykańska premiera 17 stycznia 1916 roku również spotkała się z krytyką The Catholic Theatre Movement. Zadecydowano, że zakończenie powinno zostać zmienione na bardziej neutralne, w rezultacie powstały dwie wersje baletu.

Odniesienia w popkulturze 
Kreacja Wacława Niżyńskiego w "Popołudniu fauna" stała się inspiracją dla środkowego fragmentu teledysku do piosenki I Want to Break Free grupy Queen.

Zobacz też 
 Popołudnie fauna (preludium)
 Popołudnie fauna (poemat)

Przypisy 

Balety
Donjon

donjon (wym. Donżon) – wolno stojąca wieża obronno-mieszkalna w średniowiecznych zamkach, mylona często z wieżą typu Stołp;
 Donjon – miejscowość i gmina we Francji, w regionie Owernia, w departamencie Allier.
Kuchnia polowa

Kuchnia polowa (kuchnia wojskowa) – kuchnia przystosowana do łatwego przewozu. Stosowana głównie przez organizacje militarne w okolicach linii frontu lub innym trudnym terenie. Rzadziej spotykana na dużych imprezach plenerowych. Najczęściej występuje w postaci przyczepki jednoosiowej.

Charakterystyka 
 Stosowane w kuchniach kotły nadają się głównie do przyrządzania potraw płynnych, takich jak zupy. W polskiej kulturze kojarzy się to przede wszystkim z grochówką (zupą z grochu).
 Kuchnia polowa odgrywa istotną rolę taktyczną podczas wszelkich działań militarnych. Wpływa na morale żołnierzy oraz skuteczność w boju.

Dane techniczne 
Przykładowe dane techniczne (kuchnia typu KP-340, będąca na wyposażeniu Wojska Polskiego):
 masa całkowita: 820 kg
 kotły:
 liczba: 5 szt.
 z płaszczem olejowym o pojemności:
 110 l: 1 szt.
 80 l: 1 szt.
 50 l: 1 szt.
 bez płaszcza o pojemności:
 50 l: 1 szt.
 20 l: 1 szt.
 opał: olej napędowy (palnik) lub drewno (ruszt)
 średnie zużycie paliwa: oleju napędowego: 2,5 kg/godz.; drewna – 35 kg/godz.
 wymiary kuchni w stanie złożonym (długość × szerokość × wysokość): 4200×2300×3000 mm
 podwozie: przyczepa 1-osiowa
 rozmiary ogumienia: 6.50-16"PLY
 maksymalna szybkość holowania: 60 km/h
 maksymalna liczba żywionych: 160

Zobacz też 
 niezbędnik
 menażka
 manierka
 żelazna porcja

Bibliografia 
 

Wyżywienie (wojsko)
Przyczepy
Gastronomia
Krypta

Krypta  (łac. crypta z gr. krypté „kryjówka”) – przesklepione pomieszczenie znajdujące się pod posadzką kościoła, pierwotnie służące do przechowywania relikwii, później coraz większe, służyło jako miejsce pochówków. W kryptach chowano dostojników kościelnych, władców lub ważne osoby świeckie. W starożytności kryptą nazywano podziemny, sklepiony korytarz lub salę, w okresie starochrześcijańskim – pomieszczenie w katakumbach, gdzie znajdował się grób świętego.

W Polsce krypty znajdują się m.in. pod katedrą na Wawelu w Krakowie, w Warszawie w bazylice archikatedralnej św. Jana Chrzciciela, a w Gdańsku pod kościołem św. Ignacego Loyoli.

Rodzaje krypt 
W zależności od formy rozróżniamy następujące rodzaje krypt:

 sztolniowa  – z wąskim korytarzem prowadzącym do pomieszczenia głównego
 pierścieniowa  – z obejściem wokół głównego pomieszczenia
 halowa  – z obszernym wnętrzem wspartym na kolumnach

Zobacz też 

 grota
 kryptoportyk
 katakumby

Przypisy

Bibliografia 
 

Architektura sakralna
Pomieszczenia
Podziemia
Gavrilo Princip

Gavrilo Princip (ur. 25 lipca 1894 w Obljaju, zm. 28 kwietnia 1918 w Terezinie) – serbski (określający się jako Jugosłowianin) nacjonalista z Bośni, członek niewielkiej organizacji Młoda Bośnia, powiązanej z serbską organizacją Czarna Ręka, sprawca zamachu w Sarajewie 28 czerwca 1914, w którym zginął arcyksiążę Franciszek Ferdynand.

Życiorys

Młodość 

Był synem listonosza i chłopki, miał ośmioro rodzeństwa. Szóstka z nich zmarła w dzieciństwie.

W następnych latach wyjechał na naukę do Sarajewa. W 1908 został wraz z kilkoma kolegami wyrzucony z miejscowego gimnazjum za zorganizowanie antyaustriackiej manifestacji. Później wyjechał do Serbii, gdzie w Belgradzie ukończył studia i nawiązał kontakty z grupą jugosłowiańskich nacjonalistów, należących do terrorystycznej siatki Młodej Bośni. Na drodze selekcji został wybrany do udziału w zamachu na arcyksięcia Franciszka Ferdynanda, ponieważ najlepiej strzelał. Na początku czerwca wraz z kilkoma innymi zamachowcami został przerzucony przez austro-węgierską granicę i udał się do Sarajewa.

Zamach na arcyksięcia Ferdynanda 
28 czerwca 1914 w Sarajewie dokonał udanego zamachu na samochód z austriackim następcą tronu, arcyksięciem Franciszkiem Ferdynandem i jego małżonką Zofią von Chotek, strzelając do nich z pistoletu Browning M1910 kalibru 9x17 mm o numerze seryjnym 19074, który do dziś można obejrzeć w Heeresgeschichtliches Museum w Wiedniu. Zabójstwo arcyksięcia stało się pretekstem do wybuchu wojny, którą 28 lipca 1914 Austro-Węgry wypowiedziały Serbii. Konflikt, w który po obu stronach zaangażowały się liczne państwa, przeszedł do historii jako I wojna światowa.

Princip został ujęty bezpośrednio po zamachu, a podjęta przez niego próba samobójstwa przez połknięcie cyjanku nie powiodła się, gdyż źle przechowywana trucizna zwietrzała i nie zadziałała, a zamachowiec po jej zażyciu niemal natychmiast ją zwymiotował. W procesie w Sarajewie w 1914 został skazany na 20 lat ciężkiego więzienia – ze względu na młody wiek nie mógł zostać skazany na śmierć. W grudniu 1914 został osadzony w twierdzy w Terezinie wraz z dwoma członkami organizacji Czarna Ręka skazanymi za zamach w Sarajewie.

Z powodu ciężkich warunków w celi, zimna i wilgoci Princip zachorował na gruźlicę kości i zmarł 28 kwietnia 1918 o 18:30 w pokoju nr 33, w sektorze 13 więziennego szpitala. Tuż przed śmiercią na ścianie obok swojego łóżka wyrył napis Nasze duchy będą się błąkać po Wiedniu i straszyć jaśniepanów. Jego dwaj towarzysze zmarli jeszcze wcześniej. Ciało ekshumowano 2 czerwca 1920 i przewieziono do Królestwa Serbów, Chorwatów i Słoweńców.

Ocena postępowania 
W królewskiej, a później komunistycznej Jugosławii został uznany za narodowego bohatera. Jego imieniem nazywano główne ulice miast, mosty i szkoły. Po rozpadzie kraju jego prestiż zmalał, nazwano go terrorystą. Do dziś przez wielu Serbów jest czczony jako bohater narodowy.

W 2014 władze należącego do Republiki Serbskiej Wschodniego Sarajewa postawiły pomnik Principa.

Przypisy 

Serbscy zamachowcy
Bohaterowie narodowi
Więźniowie twierdzy Terezin
Zmarli na gruźlicę
Urodzeni w 1894
Zmarli w 1918
Aggeusz (imię)

Aggeusz – imię męskie, biblijne, z hebrajskiego Haggai, 'urodzony w święto', zatem odpowiadałoby to łacińskiemu Dominicus czy greckiemu Kyriakós (świąteczny lub urodzony w święto). Imię to nosił jeden z proroków mniejszych w Biblii.

Aggeusz imieniny obchodzi 4 lipca, jako wspólne wspomnienie św. proroka ze św. Ozeaszem.

Aggeusz w innych językach: 
  Аггей.

Zobacz też:

 (7137) Ageo

Przypisy 

Męskie imiona semickie
Kalisia

Kalisia (, ) – miejscowość w Europie Środkowej wzmiankowana przez Klaudiusza Ptolemeusza w Geografii, jedna ze 137 miejscowości umieszczonych na mapie Germania Magna, czwarta mapa Europy (), czasem identyfikowana z Kaliszem. Oprócz podobieństwa nazwy, identyfikację tę potwierdzać miała podawana przez aleksandryjskiego geografa szerokość geograficzna (52°16′), podobna do faktycznej szerokości geograficznej dzisiejszego Kalisza (51°16′27″).

Argumenty te są obecnie podważane – szczególne znaczenie ma zidentyfikowanie ptolemeuszowego  (Leukaristos), położonego na podobnej do Kalisii szerokości geograficznej, jako Laugaritio/Leugaritio oznaczającą Trenczyn na Słowacji co podważałoby lokalizację Kalisii, choć z drugiej strony istnieją wątpliwości co do prawidłowej lokalizacji samego Trenczyna u Ptolemeusza i tym samym używania jej jako odniesienia do lokalizacji Kalisii. Świadczyłoby to o tym, że dane o szerokościach geograficznych miejscowości na północ od Dunaju mogą być u Ptolemeusza obarczone znacznym błędem. Podobnie można interpretować umieszczenie przez starożytnego geografa na północ od Kalisii miejscowości o  nazwie  (Setidava), która, zgodnie ze stanem wiedzy na temat zasięgu Daków, byłaby do zaakceptowania na Słowacji, ale nie w środkowej Polsce.

Wobec powyższych argumentów znaczna część badaczy uznała, że podobieństwo nazw Kalisia i Kalisz jest jedynie przypadkowe i że wzmianka Ptolemeusza nie powinna być odnoszona do ziem dzisiejszej Polski (najpełniej taki pogląd wyłożył Jerzy Kolendo w 5 tomie Prahistorii Ziem Polskich, 1981). Nadal jednak istnieją co do tego wątpliwości; nawet Kazimierz Godłowski, który uważał, że nie było kontynuacji osadnictwa na ziemiach polskich od starożytności do wczesnego średniowiecza, zwracał uwagę na dużą liczbę stanowisk archeologicznych z okresu wpływów rzymskich, koncentrujących się w rejonie dzisiejszego Kalisza.

Przypisy 

Historia Słowacji
Prehistoria ziem polskich
Geografia historyczna Polski
1282



Wydarzenia w Polsce 

 15 lutego – tajny zjazd w Kępnie, na którym zawarto układ między księciem gdańskim Mściwojem II a księciem Wielkopolski Przemysłem II. Zawarto umowę o przeżycie. Oznaczało to, że ten z książąt, który przeżyje drugiego, będzie po nim dziedziczył.
 18 maja – podczas zjazdu w Miliczu doszło do ugody, w wyniku której Krzyżacy otrzymali ziemię gniewską, część Mierzei Wiślanej i Żuław.

 miał miejsce najazd litewski na Sandomierskie.
 Lądek-Zdrój (wówczas Bad Landeck) uzyskał prawa miejskie.
 Opatów uzyskał prawa miejskie.
 Niemcza uzyskała prawa miejskie z rąk Henryka IV Probusa. Prawdopodobnie Niemcza posiadała je już wcześniej, ale dokument lokacyjny nie zachował się.
 sierpień - Jaćwingowie przez dwa tygodnie łupili Lubelszczyznę
 październik - Leszek Czarny na północ od Drohiczyna odniósł zwycięstwo nad Jaćwingami i na pewien okres zabezpieczył Polskę przed ich najazdami.
 wielki głód na Śląsku

Wydarzenia na świecie 

 30 marca – na Sycylii wybuchło powstanie ludowe, tzw. nieszpory sycylijskie, przeciwko rządom Andegawenów.
 24 czerwca – król Portugalii Dionizy I ożenił się z Katarzyną Aragońską.
 9 listopada – po przyjęciu przez Piotra III Wielkiego korony papieskiego lenna Sycylii, papież Marcin IV obłożył klątwą jego oraz następców.
 11 grudnia – w bitwie pod Orewin Bridge zginął Llewelyn ap Gruffydd, ostatni książę niepodległej Walii.

 Podbój Walii przez króla Anglii Edwarda I.
 Arystokracja duńska uzyskała tzw. Nyborgską Kartę.

Urodzili się 
 Innocenty VI, papież (zm. 1362)

Zmarli 
 2 lub 6 marca – Agnieszka Czeska, czeska królewna, klaryska święta katolicka (ur. ok. 1205-1211)
 22 marca – Benwenut z Ankony, biskup Osimo, franciszkanin, święty (ur. 1188)
 13 października – Nichiren Daishōnin, jeden z reformatorów buddyzmu (ur. 1222)
 11 grudnia – Llewelyn Ostatni, ostatni książę niepodległej Walii (ur. 1223)
 11 grudnia – Michał VIII Paleolog, cesarz bizantyński (ur. 1224/1225) 
 grudzień – Małgorzata Sambiria, królowa duńska (ur. ok. 1230)
 Trojden, wielki książę litewski (ur. ?)

Przypisy 

1282
1066



Wydarzenia na świecie 

 5 stycznia – Harold II został królem Anglii.
 20 września – podbój Anglii przez wikingów: bitwa pod Gate Fulford.
 25 września – bitwa pod Stamford Bridge - klęska wojsk norweskich króla Haralda Hårdråde.
 28 września – Wilhelm Zdobywca wraz ze swą armią wylądował w Anglii, rozpoczęła się inwazja Normanów.
 14 października – odbyła się bitwa pod Hastings decydujące starcie w inwazji Normanów na Anglię, w bitwie wojska Normanów pod dowództwem Wilhelma Zdobywcy zwyciężyły anglosaskich obrońców dowodzonymi przez króla Harolda, który poległ w bitwie.
 25 grudnia – Wilhelm I Zdobywca koronowany w opactwie westminsterskim na króla Anglii.
 30 grudnia – muzułmanie dokonali masakry żydowskich mieszkańców Grenady.

Urodzili się 
 2 grudnia – Irena Dukaina, bizantyjska cesarzowa, żona Aleksego I Komnena (zm. 1133)
 Henryk Burgundzki, hrabia Portugalii (zm. 1112)

Zmarli 
 5 stycznia – Edward Wyznawca, król Anglii (ur. ok. 1002)
 25 września –  Harald III Srogi, król Norwegii (ur. 1015)
 14 października – Harold II, król Anglii (ur. ok. 1022)
 10 listopada – Jan Szkot, biskup meklemburski zabity przez Słowian w Radogoszczy (ur. 990) 
data dzienna nieznana:
 Gotszalk, książę Obodrzyców, zamordowany w grodzie Łączyn podczas powstania Obodrzyców  (ur. ok. 1010)
 Stenkil Rangvaldsson, król Szwecji (ur. 1028)

Zdarzenia astronomiczne 
 widoczna kometa Halleya.

1066
410



Wydarzenia 

 Rzymski cesarz Honoriusz oświadczył mieszkańcom Brytanii, że muszą sami zadbać o swoje bezpieczeństwo; Rzymianie opuścili Wyspy Brytyjskie.
 24-29 sierpnia – Rzym zdobyty i złupiony przez Wizygotów.

Urodzili się 
 Attyla, wódz Hunów (data sporna lub przybliżona) (zm. 453)

Zmarli 
 Alaryk, wódz Wizygotów (ur. ok. 370)
 Gaudencjusz z Brescii, teolog, święty, biskup Brescii (ur. ?)

410
Pompa perystaltyczna

Pompa perystaltyczna, pompa rolkowa, pompa przewodowa, pompa wężowa – typ pompy wyporowej o specjalnej konstrukcji.

W pompie perystaltycznej ciecz przepychana jest przez elastyczny przewód za pomocą karbowanego paska, karbowanego wałka, toczących się rolek lub wirnika z krzywkami przesuwającego się po przewodzie. Przy wirniku z krzywkami stosuje się płyn smarujący zmniejszający tarcie i ułatwiający odprowadzanie ciepła na korpus pompy. Przewód roboczy musi mieć elastyczne ścianki, aby nacisk rolek lub krzywek wirnika umożliwiał zamknięcie lub przynajmniej istotne zmniejszenie jego powierzchni przekroju.

Pompy perystaltyczne charakteryzują się pełną szczelnością. Przepompowywana ciecz nie styka się też z elementami pompy. Ze względu na te cechy pompy te zwykle stosowane są w sprzęcie medycznym do pompowania cieczy sterylnych – na przykład płynów infuzyjnych – lub przetłaczania krwi w urządzeniach do dializy oraz w płucosercu jako pompa w operacjach na otwartym sercu. Używa się ich również do pompowania cieczy agresywnych lub zanieczyszczonych, które mogłyby doprowadzić do zniszczenia uszczelek i elementów mechanicznych mających kontakt z tego rodzaju cieczą.

Zastosowanie pompy perystaltycznej pozwala na wyeliminowanie dodatkowych połączeń przewodów oraz ograniczenie do minimum objętości martwej między przepompowywanymi zbiornikami cieczy – do przetłaczania można użyć tylko jednego przewodu, którego odcinki pełnią rolę doprowadzeń oraz stanowią roboczy odcinek pompy.

Do wad takiej pompy należy stosunkowo niewielki czas między wymianami przewodu roboczego, mimo stosowania specjalnych materiałów. Zaletami są: łatwe i dokładne oczyszczanie jej wnętrza (przepompowaniem środka płuczącego), brak podatności na uszkodzenia w trakcie pracy na sucho, samoczynne zasysanie czynnika z położonego niżej zbiornika bez zalewania pompy, pompowanie cieczy o znacznej lepkości i z pewną zawartością ciał stałych bez naruszenia ich struktury (na przykład roztopionej czekolady z orzechami) oraz prawie niezmienna objętość cieczy przepompowywanej jednym obrotem wirnika (co jest ważne przy jej dozowaniu).

Pompy
Pompa puszkowa

Pompa puszkowa – rodzaj pompy wyporowej o specjalnej konstrukcji. Budowę jej pokazuje rysunek. Cylindryczny wirnik (1) obracający się mimośrodowo wewnątrz elastycznego (gumowego) tłoka (2) powoduje przetłaczanie cieczy z komory ssawnej (3) do komory tłocznej (4).

Pompy puszkowe stosowane są do pompowania cieczy agresywnych, toksycznych i silnie zanieczyszczonych.

Bibliografia 
 

Pompy
Legenda o miłości

Legenda o miłości (Liegienda o liubwi) – balet w 3 aktach, 8 obrazach.
 Libretto: Nâzım Hikmet
 muzyka: Arif Melikow
 choreografia: Jurij Grigorowicz
 scenografia: Simon Wirsaladze

Prapremiera: Leningrad: 23 marca 1961, Teatr im. Kirowa.
Premiera polska: Bydgoszcz 31 października 1967, Teatr Polska. Zespół Opery i Operetki.

Osoby:
 Królowa Mechmene Banu
 księżniczka Szirin – młodsza córka królowej Mechmene Banu
 Ferhad – ubogi rzemieślnik-artysta
 Wezyr
 Nieznajomy
 przyjaciele Ferhada, przyjaciółki Szirin, nadworne tancerki i błazny, dworzanie, wojownicy, rzemieślnicy.

Balety
Układ pompowy

Układ pompowy stanowi pompa lub bateria pomp wraz z rurociągami ssawnym i tłocznym. 

Ogół elementów funkcjonalnie ze sobą powiązanych, które jako całość przeznaczone są do wykonywania ściśle określonych zadań, określone parametry i właściwości można nazwać układem pompowym. Odporność chemiczną układu wyznacza odporność chemiczna najsłabszego elementu układu. 

Parametrami układu pompowego są wysokość podnoszenia H, wydajność Q oraz moc P.

Wysokość podnoszenia H mierzona jest przyrostem wysokości ciśnienia, położenia i prędkości cieczy pomiędzy wlotem a wylotem pompy. Wysokość podnoszenia mierzona jest w metrach. Wysokość podnoszenia oznacza maksymalną wysokość na jaką ciecz można przepompować, mierzoną względem poziomu w zbiorniku ssawnym pomijając straty przepływu w rurociągach. W przypadku długich rurociągów poziomych z wysokości podnoszenia pokazuje na jaką odległość można przepompować ciecz i jest ona sumą zmiany wysokość rurociągu i strat przepływu które są liniową funkcją długości rurociągu.

Wydajność (natężenie przepływu) Q oznacza ilość cieczy, jaką układ pompowy przepompowuje w jednostce czasu.

Moc układu pompowego jest iloczynem wysokości podnoszenia H i wydajności Q.

Jeżeli w układzie pompowym główna pompa wymaga zalewania, stosuje się w nich zalewanie grawitacyjne wykorzystując ciecz zgromadzoną w rezerwowym zbiorniku położonym ponad poziomem pompy lub dołącza się do instalacji dodatkową pompę rozruchową, samozasysającą o małej wydajności. Innym, rzadziej stosowanym rozwiązaniem, jest zastosowanie strumienicy do zalewania pompy głównej.
Pompy
Galia Przedalpejska

Galia Przedalpejska (łac. Gallia Cisalpina – Galia po tej stronie Alp) – część Galii leżąca na południe od Alp. Jej tereny zamieszkiwali Galowie, którzy wdarli się tam w VII w. p.n.e., zagrażając m.in. młodemu Rzymowi (legenda o gęsiach kapitolińskich z IV w p.n.e).

  

Termin ten początkowo odnosił się jedynie do terenów zamieszkanych przez plemiona galijskie:
 Galia Przedpadańska
 Galia Zapadańska.

Jednak z czasem został rozszerzony także na przyległe terytoria przedalpejskie, których nie zamieszkiwali Italikowie ani Galowie:
 Istria
 Liguria
 Venetia.

Zobacz też 
 Galia Zaalpejska

es:Galia#Galia Cisalpina
Galia Zaalpejska

Galia Zaalpejska (łac. Gallia Transalpina) – kraina historyczna zamieszkana przez plemiona celtyckie i obejmująca obszar pomiędzy Alpami, Pirenejami i Renem. 

Galia Zaalpejska była częścią większej krainy – Galii. Południowo-wschodnia część Galii Zaalpejskiej stała się prowincją rzymską w II wieku p.n.e., a resztę podbił Juliusz Cezar w latach 58-51 p.n.e., co opisał w De Bello Gallico.

Galia Zaalpejska została podzielona przez Augusta na następujące prowincje:
 Gallia Belgica, z której po klęsce w Lesie Teutoburskim wydzielono przylegające do właściwej Germanii – leżącej za Renem – osobne prowincje Germania Inferior i Germania Superior 
 Gallia Lugdunensis
 Gallia Aquitania
 Gallia Narbonensis.

Centrum administracyjnym Galii było Lugdunum (obecnie Lyon), południowa część najwcześniej podbita i zromanizowana rządzona była z Narbo (Narbonne).

Zobacz też 
 Galia Przedalpejska

it:Gallia
Jules Perrot

Jules Joseph Perrot (ur. 18 sierpnia 1810 w Lyonie, zm. 29 sierpnia 1892 w Paramé (Saint-Malo)) – francuski tancerz i choreograf.

Pomimo niskiego wzrostu i brzydoty, dzięki wyjątkowej zwinności był jednym z największych tancerzy w historii baletu. Uczył się tańca u Augusta Vestrisa, który poradził mu, by w czasie spektaklu znajdował się w ciągłym ruchu, tak aby widownia nie miała czasu obserwować jego twarzy. Zadebiutował w 1830 w Operze paryskiej, tańczył z Marią Taglioni i został tak owacyjnie przyjęty przez widownię, że nie chciała z nim więcej tańczyć. Gautier obwołał go największym tancerzem świata.

W 1835 wyjechał w tournée po Europie. W 1833 w Teatro San Carlo, w Neapolu, spotkał Carlottę Grisi, która wtedy miała zaledwie 14 lat. Został jej maestro i kochankiem na 7 lat. Tańczyli razem w Londynie, Wiedniu, Monachium, Mediolanie i Neapolu. W 1840 zadebiutowali z Cyganką w Paryżu w Théâtre de la Renaissance. W 1841 po raz pierwszy wystawiano w Operze paryskiej Giselle i mimo że na plakacie nie widnieje jego nazwisko, wydaje się pewne, że Perrot stworzył choreografie do wszystkich partii tańczonych przez Grisi i stał się drugim choreografem tego baletu, obok Corallego.

Od 1842 do 1848 inscenizował balety w Londynie dla Her Majesty Theatre, m.in.: Giselle, Alma, Ondynę,
Esmeraldę, Eoline, Pas de quatre, Catarinę,  Lalla Rookh, Le Jugement de Paris, Les Elements, Les Quattre Saisons. W 1848 wyjechał do Petersburga jako pierwszy solista, a od 1851 do 1858 został tam maître de ballet. W tym czasie stworzył 8 nowych baletów. W 1859 wyjechał z Rosji, powrócił do Francji i tam pozostał aż do śmierci.

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne 
 Jules Perrot – dzieła w bibliotece Polona

Francuscy choreografowie
Francuscy tancerze
Libreciści baletowi
Ludzie urodzeni w Lyonie
Urodzeni w 1810
Zmarli w 1892
Filippo Taglioni

Filippo Taglioni (ur. 5 listopada 1778 w Mediolanie, zm. 11 lutego 1871 w Como) – włoski tancerz, baletmistrz, choreograf i pedagog baletu, ojciec legendarnej Marii Taglioni oraz tancerza i choreografa Paola Taglioniego. 

Debiutował w 1794 w Pizie. W 1799 brał lekcje u Coulona i zadebiutował w Operze paryskiej. W 1803 został pierwszym solistą w Sztokholmie, a od 1818 został maître de ballet. Za swoją rodziną podróżował po całej Europie wystawiając różne balety. Od 1837 do 1842 pracował w Petersburgu. W latach 1843-1853 był dyrektorem baletu i szkoły baletowej w Teatrze Wielkim w Warszawie (Polski Balet Narodowy). Potem wyjechał do Como, gdzie pozostał aż do śmierci.

Wybrane choreografiePaweł Chynowski, Historia Polskiego Baletu Narodowego 
 Danina, oder Jocko, der brasilianische Affe - Stuttgart 1826, także w Warszawie pt. Amazylla, czyli dziecię i małpa - 1839 (w realizacji Maurice'a Piona)
 Le Dieu et la Bayadere - Paryż 1830
 La Sylphide - Paryż 1832, także w Warszawie pt. Sylfida - 1839 (w realizacji Maurice'a Piona)
 Nathalie ou La Laitiere Suisse - Paryż 1832, także w Warszawie pt. Mleczarka szwajcarska - 1837 (w realizacji Louis'a-Antoine'a Duporta)
 La Révolte au Sérail - Paryż 1833
 La Fille du Danube - Paryż 1836
 La Diane chasseresse - Paryż 1837, także w Warszawie pt. Łowy Diany - 1844 (w realizacji Filippa Taglioniego)
 Miranda ou le Naufrage - Petersburg 1838, także w Warszawie pt. Miranda - 1844 (w realizacji Paola Taglioniego)
 La Gitana - Petersburg 1838, także w Warszawie pt. Gitana - 1843 (w realizacji Filippa Taglioniego)
 L'Ombre - Petersburg 1839, także w Warszawie pt. Cień - 1844 (w realizacji Filippa Taglioniego)
 Le Pirate - Petersburg 1840, także w Warszawie pt. Rozbójnik morski - 1840 (w realizacji Filippa Taglioniego)
 Aglaë, ou L'Élève d'Amour  - Petersburg 1841, także w Warszawie pt. Miłość przebudzona - 1852 (w realizacji Filippa Taglioniego)
 Herta - Petersburg 1842, także w Warszawie pt. Herta, królowa Elfryd, czyli Czarownica i pasterka - 1842 (w realizacji Maurice'a Piona)
 Poranek indyjski - Warszawa 1844
 Dzień karnawału weneckiego - Warszawa 1844
 Wyspa amazonek - Warszawa 1845
 Diabełek kulawy, czyli Kłopoty opieki - Warszawa 1846
 Anetta, czyli Sen wieśniaczki - Warszawa 1846
 Przybycie, zabawa i odjazd na kolei żelaznej - Warszawa 1847
 Panorama Neapolu - Warszawa 1848

 Markietanka i pocztylion - Warszawa 1850

Przypisy

Zobacz też 
 balet
 taniec

Linki zewnętrzne 
 The Taglioni Family 

Ludzie związani z Warszawą (Królestwo Kongresowe)
Włoscy choreografowie
Włoscy tancerze
Ludzie urodzeni w Mediolanie 
Urodzeni w 1778
Zmarli w 1871
Alan

Alan – imię męskie pochodzenia najprawdopodobniej celtyckiego. Może też wywodzić się od nazwy irańskiego plemienia Alanów. Znaczenie tego imienia nie jest dokładnie znane, prawdopodobne znaczenia:
 „mały kamień” lub „przystojny” z języka bretońskiego
 „harmonia” z języka celtyckiego
Imię zostało wprowadzone do Anglii przez Bretończyków po inwazji Normanów na Anglię. Do Polski trafiło z języka angielskiego (jest popularne w krajach anglosaskich) i zaczęło być nadawane częściej w latach 80. XX wieku.

Jego żeńskim odpowiednikiem jest Alana.

Alan imieniny obchodzi 8 września, 14 października, 25 listopada.

Warianty językowe 
 Allen – angielski
 Allan – szkocki
 Alan – irlandzki
 Alun – walijski, rzadko używany poza Walią. Spotykana pisownia: Alyn. (Walijska wymowa to: Alin)
 Alain – francuski
 Alano – hiszpański
 Alin – czeski
 Alanus – łaciński

Osoby o imieniu Alan

Święci i błogosławieni Kościoła katolickiego 

 bł. Alan de Rupe – teolog (wspomnienie liturgiczne: 8 września)
 bł. Alan de Solminhac – biskup (wspomnienie liturgiczne: 3 stycznia)

Inne osoby 
 Alan z Lille
 Alan III Bretoński (997–1040) – książę Bretanii, syn księcia Godfryda I i Jadwigi, córki Ryszarda I Nieustraszonego, księcia Normandii
 Alan Alborn
 Alan Alda
 Alan Andersz
 Alan Arkin
 Alan Ball
 Alan Bates
 Alan Bean
 Alan Brooke
 Alan Bullock
 Alan Cox
 Alan Dean Foster
 Alain Delon
 Alan Greenspan
 Alan Heeger
 Alan Heusaff
 Alan Hinkes
 Allen Iverson
 Alan Jones
 Alan Kay
 Alan King
 Alan Ladd
 Alan Lee
 Alan Maman
 Alan Marcinkowski
 Alan A. Milne
 Alan Moore
 Alan Edward Mouchawar
 Alan O’Brien
 Alan J. Pakula
 Alain Prost
 Alan Rickman
 Alan Shearer
 Alan Shepard
 Alan Sillitoe
 Alan Silvestri
 Alan Smithee
 Alan Stacey
 Allan Starski
 Alan Turing
 Alan Walker
 Alan White
 Alan Wilder
 Alan Wilson

Zobacz też

Przypisy 

Męskie imiona celtyckie
Alban (imię)

Alban – imię męskie pochodzenia łacińskiego genetycznie cognomen Albanus oznaczające „pochodzący z Alby”, tj. np. z miasta Alba Longa albo Alba Fucentia; istniała też góra Albanus mons. Maria Malec jednoznacznie wskazuje na odniesienie pochodzenia Albana do miasta Alba Longa.

Imię to zostało odnotowane w średniowiecznej Polsce, ok. 1439 roku, w benedyktyńskiej księdze zmarłych.

Alban imieniny obchodzi 22 czerwca, w dzień wspomnienia św. Albana z Werulamu.

Żeński odpowiednik: Albana.

Osoby noszące imię Alban:
 Święty Alban (zm. około 209) – święty czczony jako pierwszy męczennik na Wyspach Brytyjskich
 Alban Berg (1885–1935) – kompozytor austriacki
 Albano (Al Bano) Carrisi (ur. 1943) – piosenkarz włoski
 Alban W. Phillips (1914–1975) – ekonomista brytyjski pochodzący z Nowej Zelandii
 Dr Alban, właśc. Alban Uzoma Nwapa (ur. 1957) – muzyk eurodance i producent muzyczny, Szwed nigeryjskiego pochodzenia
 Bartłomiej Alban Roe (1583–1642) – święty katolicki, benedyktyn, męczennik

Zobacz też 
 Château-Arnoux-Saint-Auban
 Katedra w St Albans
 Ponet-et-Saint-Auban
 Saint-Albain
 Saint-Alban (Ain)
 Saint-Alban (Côtes-d’Armor) 
 Saint-Alban (Górna Garonna)
 Saint-Alban-Auriolles
 Saint-Alban-d’Ay
 Saint-Alban-de-Roche
 Saint-Alban-des-Villards
 Saint-Alban-du-Rhône
 Saint-Alban-les-Eaux
 Saint-Alban-Leysse
 Saint-Alban-sur-Limagnole
 Saint-Auban
 Saint-Auban-d’Oze
 Saint-Auban-sur-l’Ouvèze
 Saint-Julien-en-St-Alban
 Sankt Alban (Nadrenia-Palatynat) 
 St Albans

Przypisy 

Męskie imiona łacińskie
Alfreda

Alfreda – żeński odpowiednik imienia Alfred

Alfreda imieniny obchodzi: 19 lipca i 2 sierpnia.

Przypisy 

Żeńskie imiona germańskie
Ali (imię)

Ali () – imię męskie pochodzenia arabskiego. Wywodzi się od arabskiego słowa oznaczającego „wysoki”.

Ali imieniny obchodzi 14 października.

Znane osoby noszące to imię (lub nazwisko):
 Ali ibn Abi Talib, zięć Mahometa, czwarty kalif, pierwszy imam szyitów.
 Ali ibn Husajn, imam.
 Muhammad Ali, bokser.
 Mehmet Ali Ağca, turecki zamachowiec.

Zobacz też:
 Ali Baba – postać fikcyjna

Męskie imiona semickie
Alma (imię żeńskie)

Alma – współczesne imię żeńskie wywodzące się z łacińskiego słowa oznaczającego „karmicielka”, hiszpańskiego „dusza” lub z węgierskiego „jabłko”.

Alma imieniny obchodzi 10 lipca.

Osoby noszące imię Alma 
 Alma Mahler-Werfel
 Alma Karlin

Zobacz też 
 Alma – imię męskie

Żeńskie imiona łacińskie