Assendelft

Assendelft is een lintdorp in de provincie Noord-Holland. Het dorp is van oorsprong opgedeeld in verschillende buurtschappen, het Noordeinde, de Kerkbuurt en het Zuideinde. Later zijn daar Langeheit en wat overgebleven was van de plaats Buitenhuizen bij gekomen. Aan de westkant kent Assendelft een groot poldergebied, met onder meer een deel van de buurtschap Busch en Dam. Aan de oostkant van Assendelft zijn de buurtschappen Vrouwenverdriet en Nauerna gelegen.

Assendelft had in   inwoners, waarvan 15.346 woonachtig in de vinexwijk Saendelft. Assendelft was tot 1974 een zelfstandige gemeente en was qua oppervlakte de grootste gemeente in de Zaanstreek (daarna Zaandam). In 1974 is Assendelft opgegaan in de gemeente Zaanstad.

Assendelft heeft de langste dorpsstraat met de naam Dorpsstraat van heel Nederland. Deze loopt van het Noordzeekanaal tot aan Krommenie, een lengte van 7,2 kilometer.

Geschiedenis 
Assendelft, Oostzaan en Westzaan hebben de oudste geschiedenis van de Zaanstreek. De eerste bewoning rond Assendelft ontstond ongeveer 500 v.Chr. Recente opgravingen hebben woonplaatsen van de eerste Assendelvers aan het licht gebracht. Het tegenwoordige Assendelft ligt enkele honderden meters naar het oosten.

Het oudst bekende voorkomen van de naam Assendelft, geschreven als Ascmannedilf, is van 1063. Het Germaanse "Askimanna dilbja" betekent: gegraven/gedolven door de zeerovers (askimanna).

De bijnaam van de Assendelvers is Spanjolen. Deze bijnaam kregen ze vanwege hun pro-Spaanse houding tijdens de Tachtigjarige Oorlog. De overige Zaanse plaatsen, zoals Oostzaan en Westzaan, alsmede Oostzaandam en Westzaandam waren Oranjegezind en dus voor de Geuzen.

Watertoren

De watertoren van Assendelft dateert uit 1885. Dit is de oudste nog bestaande watertoren in Noord-Holland, al wordt hij niet meer als watertoren gebruikt. Een van de kenmerken van dit type watertoren is het rechte kokervormige lichaam met in de bovenkant een gietijzeren reservoir. In 1922 is op de toenmalige watertoren een waterreservoir geplaatst van beton, met aan de buitenzijde een aangepast uiterlijk. De watertoren is particulier bezit en wordt volledig gerestaureerd en verbouwd tot kantoorruimte.

Station

Het station van Assendelft heet Station Krommenie-Assendelft en is gelegen in de gemeente Zaanstad, aan de spoorlijn van Amsterdam naar Uitgeest, Alkmaar en Den Helder. Het station wordt bediend door NS. In oktober 2006 begon men met de verplaatsing van station Krommenie-Assendelft in noordelijke richting, boven de onderdoorgang met de Saendelverlaan. Dit heeft te maken met de bouw van Vinex-locatie "Saendelft". Het oude station had geen uitgang aan de Assendelftse kant en kon aan deze zijde ook moeilijk worden ontsloten. Het nieuwe station ligt gunstiger ten opzichte van Saendelft en Krommenie-West, maar daardoor wel verder van de oudere gedeeltes van Krommenie en Assendelft. Het nieuwe station werd op 14 december 2008 in gebruik genomen.

Kerkgebouwen 
In Assendelft staan twee kerkgebouwen: de Rooms-Katholieke Sint-Odulphuskerk op Dorpsstraat 572 en de Hervormde Kerk Assendelft van de protestantse gemeente op Dorpsstraat 364.

Wijken, buurten en buurtschappen in Assendelft

Wijken en buurten
 Saendelft
Waterrijk
Parkrijk
 Kreekrijk (in aanbouw)
 Langeheit
 Zuideinde
 Noordeinde
 Centrum (Assendelft)

Buurtschappen
 Kerkbuurt
 Westerpolder
 Buitenhuizen
 Vrouwenverdriet
 Nauerna
 Busch en Dam

Woonplannen
 Kreekrijk (in aanbouw)
 De Overhoeken

Sport
Assendelft kent veel sportverenigingen waaronder twee voetbalclubs genaamd SVA Assendelft en VV Assendelft, twee tennisverenigingen genaamd TVA en TC Overdan en een schaatsvereniging genaamd IJsvereniging Assendelft waar tevens in 2012 ook het NK kortebaan voor heren werd gereden. Waar nu TVA zich bevindt, was vroeger het zwembad "De Dolfijn".

Evenementen
 Rond eind april/begin mei wordt in Assendelft een kortebaandraverij verreden. Assendelft vormt traditioneel het decor voor de opening van het kortebaanseizoen.
 In Assendelft vindt ook Haltpop plaats.
 In de eerste week van oktober vindt traditioneel de 'kermis van Assendelft' plaats.
 Elk jaar wordt er in november het evenement 'Immer Gerade Aus' georganiseerd. Dit is een kroegentocht waarbij deelnemers verkleed zijn of een kostuum dragen. De tocht loopt van Assendelft-Zuid naar Krommenie en vice versa.

Militaire geschiedenis 
In het buitengebied van Assendelft is een deel van de Stelling van Amsterdam gerealiseerd.
Aan de Noorder IJ- en Zeedijk zijn het Fort Zuidwijkermeer en drie kruithuizen gebouwd. Een van de kruithuizen is afgebroken maar twee staan er nog.
De liniedijk met daarin een aantal "bomvrije" damsluizen ten behoeve van de onderwaterzetting van de stelling loopt van het Noordzeekanaal naar Fort bij Veldhuis.
Ook de namen van twee wegen in Assendelft hebben een militaire relatie, Genieweg en Communicatieweg.

Trivia
 Locofaulismes (bijnamen of scheldnamen) voor Assendelvers zijn Gortzakken en Spanjolen.
 Er is een kippenras vernoemd naar het dorp met de naam Assendelfter
 In Assendelft worden veel tv-programma's opgenomen, onder andere Moeder, ik wil bij de Revue, Lieve Liza en Bonkers.

Assendelvers

Geboren in Assendelft

 Pieter Jansz. Saenredam (1597-1665), schilder
 Adam van Vliet (1902-1994), architect
 Jan de Boer (1906-1982), burgemeester
 Ger Copper (1953-2020), goochelaar, wereldkampioen 1979
 Ton Baltus (1965), Nederlands kampioen 800 m atletiek
 Natasza Tardio (1969), schrijfster van young adult thrillers
 Tim van Assema (2002), voetballer

Overleden in Assendelft
 Jan Saenredam (1565-1607), graveur, tekenaar en cartograaf
 Klaas de Boer Czn. (1852-1936), politicus
 Arie Lems (1928-2003), politicus

Aanliggende kernen
 Krommenie
 Nauerna
 Westzaan
 Heemskerk
 Beverwijk
 Velsen
 Uitgeest

Zie ook
 Lijst van burgemeesters van Assendelft
 Lijst van rijksmonumenten in Assendelft
 Monumentenlijst van Assendelft
 Lijst van oorlogsmonumenten in Zaanstad
 Wapen van Assendelft

Plaats in Noord-Holland
Voormalige gemeente in Noord-Holland