alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
1617

Het jaar 1617 is het 17e jaar in de 17e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen 
februari
 27 - Rusland en Zweden beëindigen hun oorlog met het Verdrag van Stolbovo. Het verdrag is vooral voordelig voor Zweden, dat de Russische gebieden Ingermanland en Oost-Karelië in handen krijgt, waaronder de strategisch zeer belangrijke forten Kexholm en Nöteborg. Zweden moet wel het veroverde Novgorod teruggeven aan Rusland, Michaël I als rechtmatige tsaar van Rusland erkennen en alle andere claims op Russisch grondgebied opgeven. Rusland krijgt ook het recht tot vrije handel met normale handelstarieven.

juni
 12 In Ayutthaya tekenen de VOC en de koning een verdrag waarbij het Nederlandse handelsbedrijf het monopolie krijgt in de handel van dierenhuiden.

juli
 9 - In Den Haag wordt de leegstaande Kloosterkerk gekraakt door contraremonstranten.
augustus
 4 - De Staten van Holland nemen de "Scherpe Resolutie" aan: de steden van Holland worden gemachtigd om waardgelders in dienst te nemen teneinde woelingen te onderdrukken. Met dit besluit komt de raadspensionaris Johan van Oldenbarnevelt rechtstreeks in botsing met stadhouder Maurits van Nassau, de latere prins van Oranje. Volgens de prins zijn aanwerven en afdanken van troepen bevoegdheden van de Staten-Generaal.
september
 1 - De vuurtoren van Urk wordt voor het eerst ontstoken.
 23 - Samuel Coster, P.C. Hooft en Bredero stichten de Eerste Nederduytsche Academie in Amsterdam.
 26 - Met de Vrede van Madrid komt een einde aan de Uskokoorlog tussen de republiek Venetië en Binnen-Oostenrijk.

november
 22 - Engelse aanval op de Hollandse factorij te Bantam.

zonder datum
 Pestepidemie in Amsterdam.
 De eerste Engelse pijpmaker begint in Gouda een bedrijfje.
 In Frankrijk benoemt Lodewijk XIII de hertog van Luynes tot hoofd van de regering. Daarmee komt een einde aan de invloed van de koningin-moeder Maria de' Medici.

Literatuur 
 Pieter Corneliszoon Hooft schrijft het treurspel Baeto
 Pieter Corneliszoon Hooft en Samuel Coster schrijven samen het blijspel Warenar
 Publicatie van De Spaanschen Brabander Ierolimo van Gerbrand Adriaensz. Bredero

Beeldende kunst

Bouwkunst

Geboren 
september
 25 - Simon Grundel-Helmfelt, Zweeds maarschalk en baron (overleden 1676)

datum onbekend
 Gerard Ter Borch, Nederlands schilder.

Overleden 
januari
 1 - Hendrick Goltzius (58), Nederlands schilder die tot het maniërisme wordt gerekend.
september
 27 - Johan Ernst van Nassau-Siegen (34), Duits graaf en militair
1620

Het jaar 1620 is het 20e jaar in de 17e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen 
juni
 16 - François van Aerssen arriveert als eerste gezant van de Republiek in Venetië, waar hij wordt ingehaald door zestig senatoren.

juli
 22 - De Pilgrim Fathers vertrekken met de Speedwell vanuit Delfshaven naar Southampton op weg naar Amerika.
september
 16 - Uit de haven van Plymouth vertrekt de Mayflower met ruim honderd Pilgrim Fathers, waaronder de opvarenden van de Speedwell.
november
 9 - De opvarenden van de Mayflower krijgen Cape Cod in zicht.
 21 - Het Mayflower Compact wordt gesloten. Een overeenkomst tussen alle opvarenden van de Mayflower waarbij zij hun toekomstig bestuur regelen.

december
 4 - De radicale burgemeester van Amsterdam Frederick de Vrij gaat persoonlijk de Sinterklaaskraampjes op de Dam omvergooien om een eind te maken aan de "paapse stoutigheden" in zijn stad.
 16 - Nicolas-Claude Fabri de Peiresc stuurt een beschrijving van de Chronograaf van 354 aan Peter Paul Rubens.

zonder datum
 Het koninkrijk Navarra, sinds dertig jaar in personele unie onder de Franse kroon, wordt samengevoegd met koninkrijk Frankrijk.
 Cornelius Drebbel vaart met 12 man een uur of drie onder het wateroppervlak van de Theems, van de Towerbridge naar Greenwich.

Beeldende kunst

Bouwkunst

Geboren
oktober
 Albert Cuyp, kunstschilder

Overleden
februari
 19 - Roemer Visscher (73), Nederlands auteur

mei
 31 - Willem Lodewijk van Nassau-Dillenburg (60), stadhouder van Friesland

augustus
 18 - Wanli (56), keizer van China
november 
 13 - Louise de Coligny (65), vierde echtgenote van Willem van Oranje

datum onbekend
 Alexander Anderson (38), Schots wiskundige
 Simon Stevin (72), Nederlands wiskundige en waterbouwkundig ingenieur
 Joachim van den Hove (~53), Vlaams/Nederlands componist en luitist
1622

Het jaar 1622 is het 22e jaar in de 17e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen 
februari
 2 - Na een vijf maanden lang Beleg van Gulik (1621-1622) moeten de staatsen capituleren. Ambrogio Spinola neemt Gulik in en verbreekt daarmee de verbindingen tussen de Republiek en de Palts.
april
 25 - Slag bij Wiesloch (Dertigjarige Oorlog).
mei
 20 - Bij een opstand van de Janitsaren wordt sultan Osman II gewurgd.

juni
 22 - Paus Gregorius XV publiceert de bul Inscrutabili Divinae. Hij sticht de Congregatie voor de Voortplanting van het Geloof. Hij draagt de verantwoordelijkheid voor de bisdommen in de Noordelijke Nederlanden op aan deze congregatie. Begin van ruim twee eeuwen Hollandse Zending.
 juni - Met een enorme invasiemacht van 13 oorlogsschepen met zo'n 1300 man proberen de Hollanders Macau te veroveren. De Portugezen zijn niet tegen zo'n invasiemacht opgewassen, maar een toevalstreffer met een kanon afgeschoten door een Jezuïtische priester raakt de buskruitvoorraad van de Hollanders die daarop definitief afdruipen.

juli
 18 - De Spaanse veldheer Ambrogio Spinola, teruggekeerd uit de Palts nu het Twaalfjarig bestand is afgelopen, slaat het beleg voor Bergen op Zoom.

september
 5 - Een tropische storm raast over de Bahama's en de Florida Keys, waarin twee Spaanse schepen vergaan. Er zijn 1090 doden.
 10 - De Vroedschap van Amsterdam stelt in een keur richtlijnen vast, waaraan de eerste jachthaven ter wereld moet voldoen. Ook worden opzichters aangesteld voor de handhaving van de regels.

oktober
 3 - Prins Maurits ontzet Bergen op Zoom.
 oktober - In het Gewest Holland vindt ten behoeve van de belastinginning een algemene volkstelling plaats. Van de getelde 671.675 inwoners woont meer dan de helft in steden en daarvan weer meer dan de helft in Amsterdam (bijna 105.000), Leiden (bijna 45.000) en Haarlem (bijna 40.000) inwoners.

november
 november - De Staten-Generaal verbieden Grotius' clandestien uitgegeven boek Apologie voor de rechtmatige regering van Holland, waarin hij stelt dat ieder gewest in de Unie een soevereine staat is.
zonder datum
 Met Vietnamese hulp worden de Thai verdreven uit Cambodja.

Literatuur 
 Constantijn Huygens schrijft Kerkuria mastix, satyra, 't Costelick mall

Beeldende kunst

Bouwkunst

Geboren
januari
 15 - Molière (Jean-Baptiste Poquelin), Frans dramaturg en toneelschrijver (overleden 1673)
april
 17 - Henry Vaughan, Welsh schrijver en arts
september
 30 - Johann Sebastiani, Duits componist
november
 8 - Koning Karel X Gustaaf van Zweden (overleden 1660)
datum onbekend
 Gaspar de Verlit, Belgisch barokcomponist, koorknaap en later zanger, kapelmeester en zangmeester (overleden 1682)

Overleden
januari
 17 - Ernst van Schaumburg (52), graaf van Schaumburg
 23 - William Baffin (ca. 37), Brits zeevaarder en cartograaf

december
 28 - Franciscus van Sales (55), bisschop van Genève en Annecy, ordestichter en mysticus

datum onbekend
 Jan III van de Werve
1624

Het jaar 1624 is het 24e jaar in de 17e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen 
januari
 23 - Graaf Johan VIII van Nassau-Siegen staat een deel van het graafschap af aan zijn jongere broer Willem.
februari
 Februari: Inval in het Oldambt en Westerwolde (Oost-Groningen) door Spaansgezinde troepen van gouverneur Lucas Cayro van Lingen en overste Gauchier uit Grol, Lingen en Oldenzaal. Winschoten, Heiligerlee, Scheemda, Eexta, Noordbroek en Slochteren worden in brand gestoken nadat de geëiste brandschatting niet snel genoeg bijeen is gebracht door de bevolking. De staatse bevelhebber Stakenbroeck verdrijft met zijn ruiters de Lingers het land uit, maar niet voordat deze een grote hoeveelheid vee en geld hebben buitgemaakt.
Van 16 tot en met 24 februari valt Hendrik van den Bergh met een Spaans leger de Veluwe en een deel van het graafschap Zutphen binnen; de aanval wordt afgeslagen waarop de aanvallers moeten vluchten.
mei
 Mei : aankomst van de Nieu Nederlandt, een schip gecharterd door de West-Indische Compagnie, bij het eiland Manhattan. Aan boord is een dertigtal Zuid-Nederlandse families: de meeste zijn Walen vergezeld door een aantal Vlamingen en Brabanders. Ze hebben een contract van zes jaar en zullen daar Nieuw-Amsterdam helpen stichten, het huidige New York
juni
 10 - Verdrag van Compiègne. Lodewijk XIII van Frankrijk, bezorgd over de wankele toestand van de Republiek schenkt zijn bondgenoot 1 miljoen gulden per jaar (zo'n 7% van hun defensie-uitgaven)

juli
 24 - Jan Adriaanszoon Leeghwater krijgt van het waterschap opdracht de Wijdewormer droog te maken.

augustus
 25 - De Verenigde Oost-Indische Compagnie stemt toe in de Chinese eis om de Penghu-eilanden te ontruimen en haar handelspost te verplaatsen naar Taiwan.
 28 - Ambrogio Spinola belegert Breda; de stad zal na ruim negen maanden beleg vallen op 5 juni 1625.

zonder datum
 De Engelse theoloog Edward Herbert of Cherbury publiceert het werk "De veritate" waarin hij de openbaring terugbrengt tot een individuele ervaring. De geloofsopvatting die hij introduceert zal later deïsme worden genoemd.
 De kolonie Cayenne komt in Franse handen.
 In Oslo vindt een stadsbrand plaats, waarbij de stad zodanig afbrandt, dat de koning besluit de stad een paar kilometer westelijker opnieuw op te bouwen.

Literatuur 
 Constantijn Huygens schrijft Stede-stemmen en dorpen en Zedeprinten
 De Haagse schoolmeester David Beck beschrijft een jaar uit zijn leven (Eenen Spiegel van mijn Leven)

Beeldende kunst

Bouwkunst

Geboren
april
 26 - Johann Leusden, Nederlands calvinistisch theoloog (overleden 1699)

 juli
 George Fox, Brits theoloog; stichter van de Quakers (overleden 1691)

datum onbekend
 François Roberday, Frans orgelcomponist (overleden 1680)

Overleden
april
 17 - Marianna van Jezus (59), Spaans kloosterlinge en zalige
augustus
 26 - Fukushima Masanori (63), Japans daimyo, een van de Zeven Speren van Shizugatake
december
 25 - Catharina van Nassau (80), Duits edelvrouw, zuster van Willem van Oranje
 26 - Simon Marius (51), Duits astronoom
1626

Het jaar 1626 is het 26e jaar in de 17e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen 
februari
 februari - De Wijdewormer valt droog. Het Wormermeer is drooggemalen in opdracht van Purmerend, Monnickendam en een aantal particulieren.

april
 13 - Er breken relletjes uit in Amsterdam, nadat een ultraorthodoxe dominee, Smout, zijn aanhangers heeft opgeroepen de gebedsdienst van de remonstranten te verstoren.

mei
 6 - Pierre Minuit ruilt het eiland Manhattan van de Manhattes indianen voor een aantal prullaria en sticht er Nieuw-Amsterdam.
 13 - Oprichting van het polderschap Oudendijk bij Woubrugge.

juni
 2 - Michael Ophovius wordt benoemd tot bisschop van Den Bosch.
 22 - De apotheker Henricus Munting koopt in Groningen een lapje grond van 100 roeden en begint met de aanleg van een botanische tuin.

juli
 22 - De Friese stadhouder Ernst Casimir van Nassau-Dietz herovert voor de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden de stad van Oldenzaal.

augustus
 1 - De 119 kavels waarin de Wijdewormer is verdeeld, worden verloot. Onder toezicht van de notabelen trekt landmeter Jan Jansz. Backer de loten uit twee aarden kannen. 

september
 21 Begin aanleg van de Fossa Eugeniana, een Rijn-Maas-Scheldeverbinding die de haven van Antwerpen weer tot bloei moet brengen.

november
 18 - De Sint-Pietersbasiliek in Rome wordt ingewijd.

Muziek 
De liedbundel Nederlandtsche Gedenckclanck wordt uitgegeven door de erfgenamen van Adriaen Valerius.

Literatuur 
 Joost van den Vondel schrijft het toneelstuk De Amsteldamsche Hecuba

Beeldende kunst

Bouwkunst

Geboren
oktober
 4 - Richard Cromwell, 'Lord Protector' van Engeland, Schotland en Ierland 1658-1659 (overleden 1712)

december
 18 - Christina van Zweden, koningin van Zweden van 1632 tot 1644 (overleden 1689)

datum onbekend
 Hendrickje Stoffels, werkgeefster en partner van Rembrandt van Rijn (overleden 1663)

Overleden
januari
 1 - Cornelis Hooft (78), Nederlands koopman en bestuurder, burgemeester van Amsterdam
februari
 7 - Willem V van Beieren (78), zoon van hertog Albrecht V van Beieren en Anna van Oostenrijk
 20 - John Dowland (63 ?), Engelse zanger, luitist en componist
april
 9 - Francis Bacon (65), Brits filosoof, wetenschapper en politicus
juni
 7 - Anna van de Heilige Bartolomeüs (76), karmelietes, kloosterstichter en zalige
september
 26 - Wakizaka Yasuharu (72), Japans daimyo, een van de Zeven Speren van Shizugatake
 30 - Keizer Nurhaci van China
oktober
 30 - Willebrord Snel van Royen (46) (Snellius), Nederlands natuurkundige.
december
 8 - John Davies, Engels dichter
datum onbekend
 Isabella Brant (35), eerste vrouw van Rubens
 Otto van Veen (69), leermeester van Rubens
 John Coprario (50 ?), Engels componist
 Johannes Bach (46 ?), stamvader van de familie Bach
 Albrecht van Nassau-Dillenburg, graaf van Nassau-Dillenburg,
1631

Het jaar 1631 is het 31e jaar in de 17e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen 
januari
 23 - Dertigjarige Oorlog: Frankrijk en Zweden sluiten het Verdrag van Bärwalde, waarin de Zweden zich verbinden om in Duitsland 36.000 militairen  op de been te houden, waarvoor Frankrijk ze 400.000 Rijksdaalders zal vergoeden.

mei
 30 - la gazette opgericht door Théophraste Renaudot De krant krijgt een monopoliepositie maar is niet meer dan een spreekbuis van de regering.

juni
 18 - In Amsterdam wordt de 'Zaagmolen Compagnie' opgericht, die direct begint met de bouw van de eerste van twaalf houtzaagmolens: De Otter. Het 'houtzagersgilde' heeft zich jarenlang verzet tegen de komst van de zaagmolen.
augustus
 Augustus - De Zweedse koning Gustaaf Adolf II arriveert in Duitsland met een groot leger om de bedreigde positie van de protestanten in de Dertigjarige Oorlog te versterken.
 augustus - Peter Minuit wordt wegens zijn conflicten met andere prominenten in Nieuw-Amsterdam door de leiding van de West-Indische Compagnie ontslagen als gouverneur van Nieuw-Nederland.

september
 12 - Slag op het Slaak: een aanval van de Spaanse vloot op de Westerschelde wordt door de Zeeuwse vloot afgeslagen.
 17 - Een gecombineerde strijdmacht van Zweden en Saksen vernietigt in de Slag bij Leipzig-Breitenfeld het keizerlijke leger onder de Graaf van Tilly.

november
 7 - Eerste waarneming van een Mercuriusovergang, door Pierre Gassendi. 
 24 - Nederlanders in Nederlands-Brazilië steken de stad Olinda in brand, nadat zij de rijkdommen hebben overgebracht naar hun nieuwe hoofdstad Mauritsstad.

december
 7 - Datum van de eerste, door Johannes Kepler voorspelde Venusovergang. Deze werd echter niet waargenomen.
zonder datum
De Westerkerk in Amsterdam wordt in gebruik genomen.
 Hugo de Groot keert uit Frankrijk terug naar Rotterdam.

Literatuur 
 Joost van den Vondel schrijft de gedichten Geuse-vesper en Decretum horribile
 Hugo de Groot publiceert Inleydinge tot de Hollantsche rechtsgeleertheit

Beeldende kunst

Bouwkunst

Geboren
januari
 17 - François Vatel, Frans maître d'hotel en intendant (overleden 1671)

februari
 19 - Christoffel Pierson, Nederlands kunstschilder en dichter (overleden 1714)

maart
 13 - Lodewijk Huygens, Nederlands politicus (overleden 1699)

augustus
 19 - John Dryden, Engels toneelschrijver en dichter (overleden 1700)

datum onbekend
 Nicolas Lebègue, Frans orgelkundige, componist, clavicinist en vermaard organist (overleden 1702)

Overleden
januari
 3 - Michelagnolo Galilei (55), Italiaans componist en luitspeler
maart
 31 - John Donne (~58), Engels dichter
oktober
 7 - Kato Yoshiaki (68), Japans daimyo, een van de Zeven Speren van Shizugatake
november
 30 - Jacob de Bondt (39), Nederlands arts en natuuronderzoeker
december
 23 - Michael Drayton (~68), Engels dichter
1634

Het jaar 1634 is het 34e jaar in de 17e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen 
maart
 25 - De engelse kolonie Maryland wordt gesticht door George Calvert (Lord Baltimore), die de eerste kolonisten naar het gebied leidt. 

juni
 4 - De zeven mannen onder leiding van kapitein Outger Jacobsz., van Grootebroek die gedurende de winter onder erbarmelijke omstandigheden op het eiland Jan Mayen verbleven, worden dood aangetroffen, gestorven aan scheurbuik en andere ontberingen. In 1930 heeft de Nederlandse regering een gedenksteen op het eiland laten plaatsen ter nagedachtenis aan deze dramatisch verlopen overwintering.
 8 - Kunstschilder Rembrandt van Rijn trouwt met Saskia van Uylenburgh in de van Harenskerk in Sint Annaparochie.

juli
 31 - Johannes van Walbeeck verovert met 400 soldaten en matrozen Curaçao op 32 Spanjaarden, inclusief twaalf kinderen.

augustus
 14 - In opdracht van hertog Frederik III van Sleeswijk-Holstein arriveert een handelsdelegatie in Moskou. Het lukt echter niet om een handelsakkoord met tsaar Michaël I te sluiten.
 In augustus verovert de WIC Curaçao. Met dit eiland heeft de WIC een uitvalsbasis voor handel en kaapvaart. Curaçao ligt gunstig ten opzichte van de Spaanse koloniën op het vasteland en heeft ook de beste haven tot dan toe bekend in het Caraïbisch gebied. Daarnaast zoekt de WIC naar een goede bron van zout. Curaçao wordt het Nederlandse verzamelpunt voor de slavenhandel

september
 5 en 6 - In de Slag bij Nördlingen (Zwaben) verslaan de katholieke legers van de keizer, de koning van Spanje en de hertog van Beieren de Zweden en Saksen. (Dertigjarige Oorlog)

oktober
 12 - Een stormvloed treft de Waddenzeekust tussen Ribe en Brunsbüttel. Vooral Strand, een groot Waddeneiland  voor de kust van Noord-Friesland, wordt in stukken uiteengereten en zo'n 6.000 inwoners komen om. 

november
 4 - Ferdinand van Oostenrijk (een zoon van koning Filips III van Spanje) wordt de nieuwe landvoogd van de Zuidelijke Nederlanden. Hij trekt na zijn aanstelling met een machtig leger van Milaan naar de Nederlanden. Onderweg helpt hij de Zweden verslaan bij Nördlingen.
zonder datum
 De Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden en Frankrijk nemen zich voor de Zuidelijke Nederlanden de kans te geven zelf in opstand te komen. In dat geval mogen zij een confederatie worden. Zo niet, dan zullen de Republiek en Frankrijk het gebied verdelen.
 Het stadje Reimerswaal op Zuid-Beveland wordt door de zee verzwolgen.
 Val en dood van Ligdan Khan, de laatste Mongoolse heerser uit de Noordelijke Yuan-dynastie. Zijn rijk wordt als Binnen-Mongolië deel van het Chinese keizerrijk.

Beeldende kunst

Bouwkunst

Geboren
maart
 20 - Balthasar Bekker, Nederlands predikant en theoloog (overleden 1698)

april
 9 - Albertine Agnes van Nassau, echtgenote van Willem Frederik van Nassau-Dietz (overleden 1696)

Overleden
juni
 25 - John Marston - Engels toneelschrijver en dichter

 Wallenstein Duits veldheer
 Adriano Banchieri (66), Italiaanse componist en organist
1635

Het jaar 1635 is het 35e jaar in de 17e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen 
februari
 8 - Frederik Hendrik en Richelieu sluiten een geheim verdrag dat de Zuidelijke Nederlanden tussen hen moet verdelen. De Waalse gewesten moeten deel worden van Frankrijk, evenals een deel van Vlaanderen. De rest moet bij de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden komen.
mei
8 - De Spanjaarden slaan het beleg voor Philippine.
19 - Frankrijk verklaart de oorlog aan Spanje.
20 - Frederik Hendrik ontzet Philippine.
juni
10 - Frankrijk en de Republiek ondernemen gezamenlijk een veldtocht in het hertogdom Brabant tegen Spanje. Tijdens de Inname van Tienen wordt deze stad geplunderd, de vrouwen verkracht, en de stad tot de grond toe afgebrand.
juli
 1 - Paulus Aertsz van Ravesteyn krijgt opdracht de Statenvertaling te drukken.
 4 - Een Frans-Nederlandse legermacht onder Frederik Hendrik staakt het Beleg van Leuven, dat succesvol werd verdedigd door Anthonie Schets.
28 - Spaanse troepen van Geldern nemen bij verrassing de Schenkenschans op een eiland in de Rijn boven Lobith in. Ook Kleef valt in handen van de Spaans-keizerlijke troepen.

oktober
 25 - Uitdeling van de kavels grond in de drooggevallen Schermer.

zonder datum
Spanje kiest voor verdediging tegen Frankrijk, maar aanval tegen de Republiek. De Zuidelijke Nederlanden blijken veel moeilijker te veroveren dan gedacht.
 In Bologna heerst een pest-epidemie.

Muziek 
 Girolamo Frescobaldi componeert Fiori musicali

Literatuur 
 Joost van den Vondel schrijft het gedicht Lyckklaght aan het Vrouwekoor, over het verlies van mijn ega

Beeldende kunst

Bouwkunst

Geboren
januari
 2 - Wilhelmus à Brakel, Nederlands predikant (overleden 1711)

februari
 24 - Walraad van Nassau-Usingen, vorst van Nassau-Usingen (overleden 1702)

juli
 18 - Robert Hooke, Brits astronoom
 29 - Christiaan Lodewijk van Waldeck-Wildungen, Duits graaf (overleden 1706)

november
 27 - Madame de Maintenon, tweede echtgenote van Lodewijk XIV van Frankrijk

datum onbekend
 François L'Olonnais, boekanier
 Henry Morgan, boekanier
 Rock de Braziliaan, boekanier
 Joannes Florentius a Kempis, componist, afkomstig uit de Zuidelijke Nederlanden (overleden na 1711)

Overleden
1636

Het jaar 1636 is het 36e jaar in de 17e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen 
februari
 18 Joost Banckert dwingt samen met Johan Evertsen de Duinkerker kaper Jacob Colaert tot overgave.

maart
 26 - De Universiteit Utrecht gaat van start met een inaugurele rede van de eerste rector, de theoloog Gisbertus Voetius.

april
 29 - Het Beleg van de Schenkenschans wordt beëindigd.
september
 8 - De fameuze Harvard-universiteit wordt gesticht als een predikantsopleiding.

oktober
 25 - De nieuwbenoemde gouverneur van Nederlands-Brazilië, Johan Maurits van Nassau-Siegen, vertrekt vanaf Texel naar Brazilië op het schip de ‘Zutphen’.
zonder datum
 Frederik Hendrik neemt de uiterst strategische Schenkenschanz terug, maar zijn veroveringsplannen van het zuiden liggen in duigen.
 Stichting van Nieuw-Haarlem in Nieuw-Nederland door een groep boeren onder leiding van Peter Stuyvesant.
 Adriaan Pauw treedt af als raadspensionaris van Holland en wordt opgevolgd door Jacob Cats.
 Eerste synagoge van de Nieuwe Wereld, Synagoge Kahal Zur Israel, in Recife gesticht.
 Aruba wordt door de Nederlanders overgenomen van de Spanjaarden.
 De Nederlanden worden getroffen door een zware pestepidemie. In Utrecht sterft zo'n 15 procent van de bevolking.

Beeldende kunst

Bouwkunst

Geboren
februari
 3 - Johannes van der Aeck, Nederlands kunstschilder (overleden 1682)
 6 - Heyman Dullaert, Nederlands schilder en dichter (overleden 1684)
juli
 31 - Josias II van Waldeck-Wildungen, Duits graaf en generaal (overleden 1669)
november
 2 - Edward Colston, Engels koopman en Tory-parlementslid (overleden 1721)

Overleden
december
 december - Anna Johanna van Nassau-Siegen (42), Duits/Nederlands gravin
1638

Het jaar 1638 is het 38e jaar in de 17e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen 
januari
 3 - Opening van de Amsterdamsche Schouwburg met de Ghijsbrecht van Aemstel van Vondel.

februari
 28 - Het Schotse Covenant wordt  aanvaard in Greyfriars' Kirk door de Schotse edelen. 

maart
 maart - Zweedse kolonisten onder leiding van Peter Minuit arriveren in wat nu Wilmington is en roepen de westoever van de Delaware River uit tot Nieuw-Zweden. 
april
 april - Mislukte belegering van Salvador door Johan Maurits van Nassau-Siegen.

juni
 20 - De Slag bij Kallo kadert in een poging van het Staatse leger om Antwerpen te omsingelen. Willem van Nassau-Siegen poogt het fort bij verrassing te nemen. Landvoogd Ferdinand van Oostenrijk weet echter met een in der haast verzameld leger het sterkere Staatse leger op de vlucht te jagen. Het ideaal om de Nederlanden nog te verenigen is intussen verlaten.

juli
 20 - In Maastricht worden de laatste twee van de negen veroordeelden voor het verraad van Maastricht onthoofd.
 27 - Willem Hendrik van Nassau's poging om Antwerpen te veroveren is tevergeefs. In de schorren en slikken tussen Kallo en Liefkenshoek lijdt de Staatse opperbevelhebber zware verliezen en hij trekt zijn legers terug. In het zuiden boeken de Fransen al evenmin succes, dankzij keizerlijk bevelhebber Ottavio Piccolomini.

augustus
 Augustus - Bij zijn veldtocht tegen Gelderland moet Frederik Hendrik opnieuw het onderspit delven tegen het door de prins-gemaal aangevoerd toegesneld leger.

september
 1 tot 5 - De Franse koningin-moeder Maria de' Medici wordt met grote luister door de stad Amsterdam ontvangen.

zonder datum
 Sulinya Vongsa volgt zijn neef Visai op als 28e koning van Lan Xang.
 Naar aanleiding van de pestepidemie van 1635 wordt de Medicinalen Cruythoff in Amsterdam opgericht om geneeskrachtige planten te kweken.

Muziek 
 Publicatie van het Achtste Boek Madrigalen (Madrigali guerrieri et amorosi) van Claudio Monteverdi

Literatuur 
 Constantijn Huygens schrijft Dagh-werck

Beeldende kunst

Bouwkunst

Geboren 
maart
 23 - Frederik Ruysch, Nederlands anatoom, zoöloog en botanicus (overleden 1731)

september
 5 - Lodewijk XIV, koning van Frankrijk (overleden 1715)

november
 25 - Catharina van Braganza, Portugees prinses; echtgenote van Karel II van Engeland (overleden 1705)

Overleden 
mei
 6 - Cornelius Jansenius (52), Nederlands priester en theoloog

juni
 17 - Maurits Frederik van Nassau-Siegen (17), Duits graaf en officier in het Staatse leger

augustus
 12 - Johannes Althusius (81), Duits calvinist

november
 11 - Cornelis Cornelisz. van Haarlem (76), Nederlandse kunstschilder

december
 23 - Barbara Longhi (86), Italiaans schilderes

datum onbekend
 Willem Janszoon Blaeu (67), Nederlandse cartograaf.
1639

Het jaar 1639 is het 39e jaar in de 17e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen 
januari
 januari – Rembrandt, nu een vermogend man, koopt een groot huis in de Amsterdamse Breestraat (later wordt dat het Rembrandthuis).
mei
24 – Nabij Spitsbergen vergaat de Hoornse walvisvaarder Spitsbergen van Dirck Albertsz Raven. Zo'n twintig bemanningsleden onder wie de commandeur worden gered door de Harlinger walvisvaarder De Oranjeboom.

juni
 juni – De Zweedse zeeman Jonas Bronck en zijn Nederlandse vrouw varen met het schip De Brant Van Toryen de East River op om zich te vestigen op een stuk grond aan de overkant van de Harlem River.

juli
 9 – Legging van de eerste steen voor de Leidse Lakenhal.
 18 – Bernhard, hertog van Saksen-Weimar en opperbevelhebber van de geallieerde legers in de Dertigjarige Oorlog, sterft plotseling in zijn legerkamp bij Neustadt. Hoewel in het kamp de pest heerst, gaan geruchten dat de generaal op bevel van kardinaal Richelieu is vergiftigd.
september
25 – De 'tweede Spaanse Armada' wordt in Het Kanaal door de Nederlandse admiraal Maarten Harpertszoon Tromp opgewacht en ingesloten. Omdat de weg over land door een oorlog met Frankrijk is afgesloten, zijn de Spanjaarden gedwongen om troepenversterkingen over zee naar de Nederlanden te vervoeren. 
oktober
 21 – Zeeslag bij Duins tussen de Republiek en Spanje. Maarten Harpertszoon Tromp en viceadmiraal Witte de With verslaan een Spaanse oorlogsvloot van 55 schepen onder admiraal Antonio de Oquendo.
december
 4 – De eerste waargenomen Venusovergang, door Jeremiah Horrocks.

zonder datum
 De WIC laat het monopolie op de pelshandel vervallen.
 De Britse Oost-Indische Compagnie vestigt zich in Madras, het huidige Chennai.
 De eerste synagoge, een Portugees-joodse, genaamd Talmud Tora, wordt gebouwd in Amsterdam.

Literatuur 
 Joost van den Vondel schrijft het toneelstuk Maeghden.

Beeldende kunst

Bouwkunst

Geboren 
april
 13 – Joan Leonardsz Blasius, Nederlands schrijver en dichter (overleden 1672)

oktober
 14 – Simon van der Stel, Nederlands ontdekkingsreiziger en gouverneur van Kaap de Goede Hoop

december
 21 – Jean Racine, Frans dramadichter

Overleden 
juni
 1 – Melchior Franck, Duits componist
augustus
 7 – Maarten van den Hove (34), Nederlands wiskundige en sterrenkundige
november
 3 – Martinus van Porres (59), Peruaans dominicaan en heilige
 23 – Johan Ernst van Nassau-Siegen (21), Duits scheepsofficier bij de WIC
onbekend
 Elizabeth Cary (53-54), Engels dichter en toneelschrijver
1640

Het jaar 1640 is het 40e jaar in de 17e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen 
augustus
 22 - Een schip met aan boord Manuel de Aranda uit Brugge wordt voor de kust van Bretagne overmeesterd door Barbarijse zeerovers en overgebracht naar Algiers.
 22 - Willem Lodewijk van Nassau-Saarbrücken wordt opgevolgd door zijn zoons Crato, Johan Lodewijk, Gustaaf Adolf, en Walraad onder regentschap van hun moeder Anna Amalia van Baden-Durlach.

december
 1 - Een menigte in Lissabon bestormt het regeringspaleis en dwingt de Spaanse landvoogd Margaretha van Savoye het land te verlaten. Portugal wordt weer onafhankelijk, met de hertog van Bragança, Johan IV, als koning. Begin van de Portugese Restauratieoorlog.

zonder datum
 Na de dood van Hendrik Casimir besluit de Staten-Generaal een afvaardiging naar Friesland en Groningen te sturen om erop aan de dringen Frederik Hendrik als stadhouder te benoemen. Friesland benoemt snel Hendriks broer Willem Frederik voor de afvaardiging arriveert.
 Groningen en Drenthe besluiten Frederik Hendrik tot stadhouder te benoemen en niet Willem Frederik, zijn schoonzoon.
 De Staten-Generaal benoemen de prins van Oranje ook tot stadhouder van de generaliteitslanden Wedde en Westerwolde.
 Catalonië en Portugal komen in opstand tegen de Spaanse heerschappij.
 Frankrijk annexeert Artois, Montmédy en Thionville. Dit wordt uiteindelijk in 1659 door Spanje erkend.
 Willem Jacobsz. Coster wordt de eerste gouverneur van Ceylon voor de VOC.

Literatuur 
 Joost van den Vondel schrijft de toneelstukken Joseph in Dothan en Joseph in Egypten

Beeldende kunst

Bouwkunst

Geboren 
april
 26 - Frederik van Nassau-Weilburg, graaf van Nassau-Weilburg (overleden 1675)
juni
 10 - Aphra Behn, Brits schrijfster (overleden 1689)
september
 11 gedoopt - Gerard de Lairesse, (Zuid-)Nederlands kunstschilder en graficus (overleden 1711)
december
 26 - Carl Rosier, componist uit de Nederlanden (overleden 1725)

datum onbekend
 Barbara Palmer, minnares van koning Karel II van Engeland (overleden 1709)
 Jacques Thomelin, Frans componist en organist (overleden 1693)

Overleden 
februari
 2 -  (83), Frans ordestichtster en heilige
 19 - Murat IV (27), sultan van het Ottomaanse Rijk

maart
 17 - Philip Massinger (56), Engels toneelschrijver

mei
 30 - Pieter Pauwel Rubens (62), Vlaams barokschilder

juli
 22 - Hendrik Casimir I (28), stadhouder van Friesland, Groningen en de Landschap Drenthe

augustus
 22 - Willem Lodewijk van Nassau-Saarbrücken (49), graaf van Nassau-Saarbrücken

september
 30 - Jacopo Chimenti (89), Italiaans kunstschilder

oktober
 6 - Wolraad IV van Waldeck-Eisenberg (52), Duits graaf

december
 31 - Johannes Franciscus Régis (43), Frans volksprediker, jezuïet en heilige

datum onbekend
 Guilielmus Messaus (~51), componist uit de Zuidelijke Nederlanden
1643

Het jaar 1643 is het 43e jaar in de 17e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen 
januari
 15 - Overstroming van de Maas - Het dorp Obbicht wordt na een dijkdoorbraak volledig weggespoeld nadat het waterpeil van de Maas tot recordhoogte is gestegen.
 21 - Abel Tasman bezoekt als eerste Europeaan Tongatapu, het belangrijkste eiland van Tonga.

februari
 6 - Abel Tasman bezoekt als eerste Europeaan de Fiji-eilanden.
 25 - Willem Kieft, gouverneur van Nieuw-Nederland, geeft opdracht voor een strafexpeditie onder de indianen in de kolonie. Dat is het begin van de Oorlog van Kieft.

april
 4 tot 18 november - Maarten Gerritsz. de Vries brengt op zoek naar de "goud- en zilvereilanden" de kusten van Hokkaido, de Koerilen, Sachalin en andere eilanden in kaart.

mei
 14 - Lodewijk XIII van Frankrijk sterft. Anna van Oostenrijk, zijn gemalin, wordt regentes voor haar vijfjarig zoontje Lodewijk XIV. Net als haar echtgenoot laat ze zich leiden door de eerste minister, kardinaal Mazarin.
 19 - Slag bij Rocroi in het kader van de Spaans-Franse Oorlog. De troepen van de landvoogd Francisco de Melo worden in de Franse Ardennen verrassend verslagen door de prins van Condé.
zonder datum
 De barometer wordt uitgevonden door Evangelista Torricelli. Deze natuurkundige formuleert ook de naar hem genoemde Wet van Torricelli.
 De Turkse vorst en historicus Aboe'l Ghazi Bahadoer wordt khan van China.
 De eerste twee delen van de Acta Sanctorum door de jezuïeten Bolland en Henscher verschijnen te Antwerpen.

Literatuur 
 Joost van den Vondel schrijft het gedicht Aen de Beurs van Amsterdam

Beeldende kunst

Bouwkunst

Geboren 
januari
 4 - Isaac Newton, Brits natuurkundige, filosoof, wiskundige, sterrenkundige, theoloog en alchemist (overleden 1727)
augustus
 21 - Alfons VI van Portugal, koning van 1656 tot 1683 (overleden 1683)

datum onbekend
 Marc-Antoine Charpentier, Frans componist (overleden 1704)

Overleden 
januari
 20 - Johannes Lydius (ongeveer 66), Nederlands predikant en theoloog

februari
 15 - Juliana van Nassau-Siegen (55), Duits landgravin

maart
 1 - Girolamo Frescobaldi (59), Italiaans componist en organist

mei
 14 - Lodewijk XIII (41), koning van Frankrijk

november
 29 - Claudio Monteverdi (76), Italiaans componist en dirigent
1644

Het jaar 1644 is het 44e jaar in de 17e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen 
mei
 28 - Johan Maurits van Nassau-Siegen verlaat Recife en keert terug naar de Nederlanden. Hij heeft ontslag genomen uit onvrede over de bezuinigingen door de West-Indische Compagnie.

juni
 9 - De bezittingen van de graaf van Arenberg worden verheven tot hertogdom Arenberg.

juli
 2 - Slag bij Marston Moor: in de Engelse Burgeroorlog verslaan de legers van het parlement de troepen van koning Karel I van Engeland. Ze krijgen hierdoor controle over Noord-Engeland.

september
 20 - Manuel de Castel Rodrigo wordt landvoogd van de Zuidelijke Nederlanden, als opvolger van Francisco de Melo.

oktober
 4 - Keuze van een nieuwe paus: Innocentius X.
 26 - Ook in de Tweede Slag bij Newbury in Berkshire behaalt het parlement de overwinning.

december
 9 - Koningin Christina I van Zweden wordt ingehuldigd door de Rijksdag van de vier standen in het slot Stockholm. Daarmee komt een eind aan het twaalfjarig regentschap van de Rijksraad.

zonder datum
De gecombineerde Nederlands-Deense vloot onder Maarten Thyssen verslaat in de Zeeslag in het Listerdiep bij de Deense Belt een Zweedse vloot.
De Qing-dynastie verdrijft de Ming-dynastie.
Drooglegging van het Slotermeer.

Literatuur en publicaties 
 Opera Geometrica door Evangelista Torricelli.

Beeldende kunst

Bouwkunst

Geboren 
april
 3 - Alessandro Stradella, Italiaans componist, zanger en violist (overleden 1682)

mei
 22 - Gabriël Grupello, Vlaams beeldhouwer (overleden 1730)
 26 - Sara Saftleven, Nederlands bloemenschilderes (overleden 1702)

augustus
 12 - Heinrich Ignaz Franz Biber, Oostenrijks componist en violist van Boheemse herkomst (overleden 1704)

september
 6 (gedoopt) - Juan Cabanilles Barberá, Spaans componist en organist (overleden 1712)
 25 - Ole Rømer, Deens astronoom (overleden 1710)

december
 30 - Philips van Almonde, Nederlands admiraal (overleden 1711)

datum onbekend
 Isabella Piccini, Italiaans graveur (overleden 1734)
 Václav Karel Holan Rovenský, Boheems componist, kantoor, kapelmeester en organist (overleden 1718)

Overleden 
april
 11 - Christiaan van Nassau-Siegen (27), Duits militair

juli
 11 - Joost Schouten, handelaar van de Verenigde Oost-Indische Compagnie
 29 - Paus Urbanus VIII (Maffeo Barberini) (76), paus van 1623 tot 1644

september
 8 - Francis Quarles (~52), Engels dichter
 30 - Jan Baptista van Helmont (67), alchemist/chemicus

datum onbekend
 Joan Albert Ban (~47), Nederlands rooms-katholieke priester, rechtsgeleerde, kanunnik, componist en muziektheoreticus
 Francisco de Santiago (~66), Portugees componist
1645

Het jaar 1645 is het 45e jaar in de 17e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen 
januari
 10 - Executie van William Laud, de afgezette aartsbisschop van Canterbury.
 22 - Johan Maurits van Nassau-Siegen bezet met zijn broers George Frederik en Hendrik de stad Siegen. Op 15 februari wordt hij door de burgers gehuldigd voor twee derde deel van het graafschap Nassau-Siegen. Het andere deel blijft in bezit van zijn neef Johan Frans Desideratus.

april
 12 - De ernstig zieke gouverneur-generaal van de VOC Antonio van Diemen benoemt Cornelis van der Lijn tot opvolger.
 30 - Een Turkse vloot van 400 schepen zet koers, naar verluidt naar Malta, en vaart Kreta voorbij.

juni
 14 - Slag bij Naseby in de Engelse Burgeroorlog: de Roundheads verslaan de Cavaliers.
 21 - De Turkse vloot verandert van koers naar Kreta. Het al sinds 1211 Venetiaanse eiland krijgt te maken met een invasie die bij Kanea aan land gaat.

augustus
 13 - In het Verdrag van Brömsebro moet Denemarken gigantische gebieden overdragen aan Zweden en Zweden vrijstellen van de Sonttol, waardoor het de facto het einde van de Deense dominium maris baltici erkent.

september
 2 - Elisabeth van de Palts, de voormalige "winterkoningin" van Bohemen, legt even buiten Den Haag de eerste steen voor een nieuw stadhouderlijk verblijf: Paleis Huis ten Bosch.

oktober
 7 - Begin van het Beleg van Hulst door een Staats leger.

november
 4 - Frederik Hendrik verovert Hulst.

december
 27 - Op doorreis naar Polen arriveert de aanstaande koningin Maria Luisa de Gonzaga in Amsterdam, waar prins Willem II haar gastheer is.

zonder datum
 De Admiraliteit van Friesland verhuist van Dokkum naar Harlingen.
 De Franse missionaris Alexandre de Rhodes wordt in Vietnam gevangengenomen en ter dood veroordeeld, maar na 3 weken het land uitgezet. Twee andere priesters in zijn gezelschap worden onthoofd, en zeven anderen verliezen een vinger.

Literatuur 
 Uitgave van Le Médecin volant van Molière

Bouwkunst

Geboren 
februari
 9 - Johann Aegidus Bach, Duits organist (overleden 1716)
 24 - Johann Ambrosius Bach, Duits componist, violist en altviolist (overleden 1695)

juli
 20 - Maria van Cortlandt, waarnemend patroon van de kolonie Rensselaerswijck (overleden 1689)

november
 30 - Andreas Werckmeister, Duits organist, orgelbouwer en muziektheoreticus (overleden 1706)

datum onbekend
 Philip Hacquart, barokcomponist uit de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden (overleden 1691)
 William Kidd, Schots zeerover (overleden 1701)
 Christian Ritter, Duits componist en organist (overleden 1717)

Overleden 
februari
 24 - Filips VII van Waldeck-Wildungen (31), Duits graaf
april
 16 - Tobias Hume (c. 75), Brits officier en amateurcomponist
juli
 13 - Marie le Jars de Gournay (79), Frans dichteres
 13 - Michaël I van Rusland (49), tsaar van Rusland
augustus
 28 - Hugo de Groot (62), Nederlands rechtsgeleerde

september
 24 - William Lawes (43), Brits componist
1646

Het jaar 1646 is het 46e jaar in de 17e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen 
januari
januari - in Munster arriveert een delegatie van acht Statenleden uit de Nederlanden onder leiding van Adriaan Pauw, om met de Spanjaarden te onderhandelen over vrede (de Vrede van Münster).

februari
 14 - Frederik Hendrik verheft het landgoed Tenderhout bij Wassenaar tot hoge heerlijkheid en beleent het onder de naam Marlot aan David van Marlot.

juli
 12 - in Bredevoort slaat de bliksem in de kruittoren van het gelijknamige kasteel Bredevoort waarbij 40 mensen omkomen, en het kasteel, het ambthuis en meerdere woningen onherstelbaar vernietigd worden.

zonder datum
David Teniers de Jonge schildert een beeld van een dorpskermis in Zemst. Het is in het bezit van het Hermitage museum van Sint-Petersburg.
 Het westwaarts van Oudland gelegen poldergebied (Land van Altena) is nu geheel bedijkt (Nieuwland van Altena).

Literatuur 
 Joost van den Vondel schrijft het toneelstuk Maria Stuart of Gemartelde Majesteit

Bouwkunst

Geboren 
april
 15 - Christiaan V van Denemarken, koning van Denemarken en Noorwegen (overleden 1699)

juni
 25 - Elena Cornaro Piscopia, Italiaans wetenschapster en oblate van de Benedictijnerorde (overleden 1684)

juli
 1 - Gottfried Wilhelm Leibniz, Duits wiskundige en filosoof, natuurkundige, historicus, rechtsgeleerde en diplomaat (overleden 1716)

december
 12 - Coenraad van Heemskerk, rijksgraaf van Heemskerk, pensionaris van Amsterdam, gezant van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden (overleden 1702)

Overleden 
maart
 11 - Stanisław Koniecpolski (~54), Pools krijgs- en staatsman
mei
 25 - Maria Ortiz (42), Braziliaanse heldin
juli
 6 - Christiane van Erbach (50), Duits gravin

Overig 
1646 is ook de naam van een kunstinstelling in Den Haag, gerund door kunstenaars. Deze tentoonstellingsruimte bevindt zich de Boekhorststraat 125, een pand gebouwd in 1646. zie ook: www.1646.nl
1649

Het jaar 1649 is het 49e jaar in de 17e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen 
februari
 5 - Het Engelse Lagerhuis verklaart dat het Hogerhuis overbodig is. Het Hogerhuis komt daarna niet meer bijeen.

maart
 3 - In Oudenbosch moeten de katholieken hun kerk afstaan aan de protestanten.

april
 5 - Jan van Galen vaart op de Goude Maen uit tegen de Barbarijse zeerovers.
  
augustus
 15 - Oliver Cromwell landt met een Engels expeditieleger in Ierland om er de opstand te onderdrukken.

september
 3 tot 11 - Cromwell belegert Drogheda in Leinster en laat na de inname van de stad een bloedbad aanrichten onder de katholieke bevolking.

oktober
 13 - Adriaen van der Donck en zijn kameraden krijgen de mogelijkheid hun klachten over het beheer van Nieuw-Nederland duidelijk te maken aan de Staten-Generaal. Van der Donck betoogt dat de kolonie niet tot bloei kan komen onder het regime van de compagnie. Hij verzoekt de Staten-Generaal de kolonie over te nemen en een bestuur van inwoners aan te stellen. Staten-Generaal besluiten een commissie in te stellen die de zaak zal onderzoeken.
 23 - De Amsterdamse rechtbank van huwelijkse zaken veroordeelt de schilder Rembrandt tot een jaarlijkse toelage aan zijn gewezen bijslaap Geertje Dircx.
 oktober - Cromwell bezet Wexford; zijn troepen richten een bloedbad aan onder de bevolking.

zonder datum
 René Descartes verlaat ontmoedigd de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden, hij vertrekt naar Zweden. Nu Willem II zich met de orthodoxe calvinisten verbonden heeft, dreigen zijn vijanden - vooral Voetius - de kans te krijgen zijn filosofie het zwijgen op te leggen.
 De Engelsman George Fox sticht het 'Genootschap der Vrienden', waarvan de leden bekend zullen worden als de quakers.
 In het prinsbisdom Luik komt het tot een echte revolte tussen de Chiroux en Grignoux, en dient de prins-bisschop uit te wijken naar Hoei.

Beeldende kunst

Bouwkunst

Geboren 

januari
 22 (gedoopt) - Pascal Colasse, Franse componist (overleden 1709)
 28 - Willem Maurits van Nassau-Siegen, vorst van Nassau-Siegen (overleden 1691)

februari
 John Blow, Engelse componist en organist (overleden 1708)
 2 - Paus Benedictus XIII, kerkvorst (overleden 1730)

juni
 13 - Ludolph Smids, Nederlands arts, oudheidkundige en dichter (overleden 1720)

datum onbekend
 Louise de Kérouaille, Française en minnares van koning Karel II van Engeland (overleden 1734)

Overleden 

januari
 20 - Godefridus Cornelisz Udemans (~67), Nederlands predikant
 30 - Karel I van Engeland (48), koning van Engeland onthoofd

april
 1 - Juan Bautista Maíno (67), Spaans kunstschilder

juni
 30 - Simon Vouet, Frans schilder

augustus
 2 - Elisabeth Bas (77 of 78), Nederlands herbergierster
 25 - Richard Crashaw (36 of 37), Engels dichter

december
 4 - Ernst Brinck, Nederlands taal- en letterkundige, verzamelaar
1647

Het jaar 1647 is het 47e jaar in de 17e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen 
april
 9 - In Warmsen slaat op klaarlichte dag een meteoriet in. De restanten daarvan worden voor onderzoek naar Stolzenau gestuurd.
 april - Aartshertog Leopold Willem van Oostenrijk wordt landvoogd in de Zuidelijke Nederlanden.
mei
 10 - Bij de plechtige uitvaart van stadhouder Frederik Hendrik in Delft vat de hoogbejaarde schrijver P.C. Hooft kou. Hij sterft elf dagen later.
 mei - Volksopstand in Palermo tegen het Spaanse bewind wordt neergeslagen.

juli
 7 - In Napels breekt een opstand uit tegen een nieuwe belasting op fruit.
 16 - De jonge viskoopman Masaniello, leider van de "fruitopstand" in Napels, komt door vergiftiging om het leven, waardoor de opstand radicaliseert.

augustus
 3 - Koning Karel I van Engeland wordt opgesloten in Hampton Court Palace.
 18 - Troepen van het Engelse parlement slaan in de Slag bij Dungans Hill een Ierse aanval op Dublin af. De Engelse generaal Michael Jones laat drieduizend katholieke Ierse soldaten executeren.

september
 27 - Beleg van het plaatsje Diksmuide in Vlaanderen op de Fransen door de Spanjaarden onder bevel van landvoogd Leopold Willem.
oktober
 In Napels roepen opstandelingen de Koninklijke Republiek uit.
november
 11 - Uit angst voor de gramschap van de soldaten vlucht Karel I van Engeland weg uit Hampton Court. Hij gaat naar het eiland Wight.

zonder datum
 Resten van de tempel van Nehalennia en meerdere votiefstenen zijn gevonden in Zeeland.
 Johannes Hevelius publiceert het resultaat van zijn 4 jaar durende cartografisch onderzoek van de Maan onder de titel Selenographia sive Lunae Descriptio. Hij ontdekt hierbij tevens de libratie van de Maan.

Muziek 
 Première van de opera Orfeo van Luigi Rossi

Beeldende kunst

Bouwkunst

Geboren 

april
1 - John Wilmot, Engels dichter (overleden 1680)

2 - Maria Sibylla Merian, Duitse kunstenares en entomologe (overleden 1717)

Overleden 

maart
 14 - Frederik Hendrik van Oranje (63), prins van Oranje en graaf van Nassau

mei
 21 - Pieter Corneliszoon Hooft (66), Nederlands dichter en historicus

september
 24 - Jan Verzijl (44 of 45), Nederlands schilder

oktober
 25 - Evangelista Torricelli (39), Italiaans wiskundige en de uitvinder van de barometer en het vacuüm

november
 30 - Giovanni Lanfranco (65), Italiaans kunstschilder

december
 24 - Albert Burgh (±54), Nederlands geneesheer, lid van de vroedschap en burgemeester van Amsterdam
1652

Het jaar 1652 is het 52e jaar in de 17e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen 
januari
 De Duitse Academie van Wetenschappen Leopoldina wordt gesticht in Schweinfurt onder de naam Academia Naturae Curiosorum. 

april
 6 - Jan van Riebeeck, officier in dienst van de VOC sticht een verversingsstation op de Kaap de Goede Hoop en legt daarmee de fundamenten van de Kaapkolonie.
 7 - De Franse maarschalk Hocquincourt verliest de Slag bij Bléneau van de afvallige prins van Condé.

mei
 29 - Met de Slag bij Dover (Battle of Goodwin Sands) begint de Eerste Engelse Oorlog.
juli
 7 - Het stadhuis van Amsterdam wordt door brand verwoest. Een nieuw stadhuis is echter reeds in aanbouw.
 10 - De Engelsen verklaren officieel de oorlog aan de Republiek der Verenigde Nederlanden.
 14 - De afgetreden raadspensionaris Jacob Cats neemt zijn nieuwgebouwde buiten Huize Sorghvliet in gebruik.
oktober
 8 - Nog een Nederlands verlies in de Slag bij de Hoofden (Battle of Kentish Knock).

november
 21 - Keizer Ferdinand III verheft graaf Johan Frans Desideratus van Nassau-Siegen in de rijksvorstenstand.
 25 - Keizer Ferdinand III verheft de graven Johan Maurits van Nassau-Siegen, Lodewijk Hendrik van Nassau-Dillenburg en Willem Frederik van Nassau-Diez in de rijksvorstenstand.

december
 9 - Een vloot onder Maarten Tromp wint de Slag bij de Singels (Battle of Dungeness).
Zonder datum
 Filips IV van Spanje herovert Barcelona.

Beeldende kunst

Bouwkunst

Geboren

Overleden 

februari
 7 - Gregorio Allegri (70), Romeins priester en componist
mei
 11 mei - Eva Ment (46), VOC-gouverneursvrouw (van J.P. Coen)
juni
 21 - Inigo Jones, Engels architect
november
 7 - Hendrik van Nassau-Siegen (41), Duits graaf, officier en diplomaat in Staatse dienst, gouverneur van Hulst

datum onbekend
 José de Ribera, Spaans/Italiaans kunstschilder
 Felipe de Magelhães, Portugees componist