alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Zink (muziekinstrument)

De zink (ook wel cornetto genoemd) is een blaasinstrument dat zijn glorietijd beleefde tijdens de renaissance (en ook nog in de vroege Barok, bijvoorbeeld in de muziek van Claudio Monteverdi), maar dat vervolgens in onbruik raakte.

Zink wordt als een aanduiding voor een orgelregister gebruikt, ook tegenwoordig nog. Het is een hoog (2') tongwerk.

Het instrument werd meestal van hout gemaakt, hoewel er inmiddels ook veel kunststoffen zinken bestaan en er enkele ivoren exemplaren bewaard zijn gebleven. Het instrument wordt aangeblazen als een trompet (door middel van lipspanning) en heeft zes vingergaten en een duimgat waarmee het kan worden bespeeld als een blokfluit. Vanwege de manier van aanblazen wordt de zink ondergebracht onder de koperblazers.

Een zink is licht conisch en meestal licht gekromd. Hij komt voor in verschillende formaten en stemmingen, waarvan die in G de gebruikelijkste is. Daarnaast bestaan de tenorzink (een enigszins S-vormig instrument), die verdrongen werd door de waldhoorn, en de baszink (sterk S-vormig), die de voorloper was van de serpent.

De zink heeft een relatief groot bereik en zinkenisten konden door de blokfluit-achtige speelwijze een grote virtuositeit tentoonspreiden. Op trompetten ging dat destijds nog niet, omdat de ventieltechniek nog niet was uitgevonden. Een ander voordeel boven de trompet was het feit dat zinkenisten niet aan gilden gebonden waren. Het instrument had een hoge status, maar moest als solo-instrument sinds de baroktijd het onderspit delven tegen andere instrumenten. Jos van Veldhoven oppert dat dit misschien een smaakkwestie was en dat de rol van de zink een beetje overgenomen werd door andere instrumenten zoals de hobo en de trompet.

Koperen blaasinstrument
Serpent (blaasinstrument)

De serpent is een blaasinstrument en de zwaarste variant (echter, geen familie) van de baszink, die volgens een 18e-eeuwse Franse publicatie rond 1590 in Auxerre (Frankrijk) is uitgevonden. Het instrument bestaat uit aaneengelijmde houten spanen, in twee onderstaande S- bochten gebogen (vandaar de naam) en omwikkeld met leer. De buis is zo'n twee meter lang en geheel conisch.

Het instrument heeft een groot bereik, van A' tot c", maar een zeer matige eigen toonzuiverheid. Alles hangt dus af van de gehoorvaardigheid van de bespeler. Zoals bij alle koperblaasinstrumenten, waarbij de serpent ook behoort vanwege het bespelen met een kuipmondstuk, wordt de grondtoon enkele malen in harmonischen overgeblazen: C - c - g - c' - e' - g' - bes' - c". De tussenliggende tonen worden bekomen door verkortingen, openen van vingergaten dus. De bij oorsprong slechts zes vingergaten staan echter niet proportioneel over de toonbuis verdeeld. Een duimgat is er ook niet. Sommige noten hebben zelfs geen eigen vingerzetting, er moet 'gelipt' worden. Er bestaat een basis-vingerzettingstabel, maar het is de musicus die uiteindelijk beslist welke vingerzetting het beste klinkt voor elke noot.

De serpent, niet het serpent dus, werd bij oorsprong verticaal bespeeld, de onderkant steunend op de voeten. Bij later militair gebruik, te paard zelfs, werd het instrument wat aangepast: de S-vorm werd meer gedrongen, verstevigd door metalen tussenstukjes, en voorzien van extra kleppen die de gaten meer in juiste proportie gingen zetten, wat de toonjuistheid ten goede kwam. De speelwijze werd horizontaal, wat meebracht dat de vingerzetting van de rechterhand omgekeerd moest worden uitgevoerd.

Gaandeweg drongen verbeteringen zich op. Talloze varianten verschenen ten tonele, de in fagotvorm omgebogen houten variant vooral populair op het continent: de Basson Russe, al dan niet voorzien van een koperen klankbeker of een gesneden drakenkop, de Bass horn in V-vorm, populair in Engeland, en vooral de ophicleïde, deze laatste volledig in metaal en voorzien van 9 tot 12 sleutels die op één sleutel na omgekeerd werden bediend: drukken betekent openen.

De komst van de tuba in de 19e eeuw (1850) betekende uiteindelijk het doodvonnis voor de serpent en al de varianten. In militaire bands verdwenen na 1910 ook de allerlaatste exemplaren.

Door de opkomst van de authentieke uitvoeringspraktijk en de interesse in instrumenthistoriek is dit instrument al geruime tijd aan een heropstanding bezig. Opnieuw wordt gregoriaans met begeleiding van een kerkserpent uitgevoerd, Mendelssohn's Paulus wordt 'geserpenteerd' etc.

Nog steeds worden houten serpenten gemaakt, maar de replica's in gegoten hars doen het uitstekend en zijn veel duurzamer dan de kwetsbare houten instrumenten.

De vader van Adolphe Sax begon zijn stiel als muziekinstrumentenmaker met het vervaardigen van een serpent.

Koperen blaasinstrument
Triangel (muziekinstrument)

De triangel is een metalen slaginstrument dat behoort tot de klasse van de idiofonen. Het instrument bestaat uit een driehoekig gebogen metalen staaf, en wordt opgehangen aan de bovenkant en aangeslagen met een kleiner metalen staafje. Dat gebeurt bij voorkeur op de zijde tegenover de opening, voor de mooiste klank. De triangel brengt slechts drie klokjesachtige, maar doordringende tonen voort en wordt onder meer in een orkest gebruikt. Roffels worden in een van de dichte hoeken geproduceerd door het staafje snel heen en weer te bewegen. Een triangel komt voor in verschillende formaten: kleinere klinken hoger dan grotere, hoewel de exacte toonhoogte van een triangel (anders dan die van een pauk) in de muziek geen rol speelt. 

De triangel bereikte Europa in de zeventiende eeuw vanuit Turkije, en is sinds de negentiende eeuw een van de meest gebruikte slagwerkinstrumenten in het symfonieorkest.

Prominente triangelpassages:
 Joseph Haydn : oratorium "Die Jahreszeiten" (lange roffels in het nr. 28, het Wijnfeest). Een van de vroegste toepassingen van de triangel in muziekstukken die tot op heden repertoire hielden (1801). 
 Hector Berlioz : Harold en Italie (in deel 1 : "Harold aux montagnes")(1834)
 Emmanuel Chabrier: Suite Pastorale (openingsmaten)
 Alexander Borodin : Polovetser Dansen (uit de opera "Prins Igor")
 Antonin Dvořák : 9de symfonie (in het scherzo)

Zie ook
Muziekinstrument

Idiofoon
Claves

Claves (uitspraak: klaves) is een muziekinstrument, bestaande uit twee massieve hardhouten stokjes die tegen elkaar worden geslagen. Het instrument produceert een korte droge tik met een duidelijke toonhoogte. De toonhoogte is afhankelijk van de grootte van de stokjes.

Het slaginstrument, dat behoort tot de idiofonen, is waarschijnlijk afkomstig uit Latijns-Amerika. De claves zijn het meest bekend doordat er in de Cubaanse muziek de clave op wordt gespeeld.

Op Cuba hebben de stokjes soms verschillende formaten (het liggende stokje, de hembra, is dan groter dan het slagstokje, de macho).

Bij het bespelen dient het beslagen stokje op de vuist te liggen, zodat tussen het stokje en de handpalm zoveel ruimte is dat de klank optimaal kan resoneren.

Idiofoon
Tamtam

De tamtam is een op de gong lijkend metalen slaginstrument (idiofoon). Net als de gong bestaat hij uit een grote, wat gewelfde metalen plaat met een omgeslagen rand, maar hij is veel groter en heeft een donkerdere klank. De tamtam hangt in een frame en wordt bespeeld met een knuppel. De tamtam heeft geen gelijke toon: dat wil zeggen dat de tamtam (in tegenstelling tot de gong) geen bepaalde toonhoogte heeft.

In populair taalgebruik wordt tamtam ook gebruikt om te verwijzen naar verschillende niet-metalen slaginstrumenten uit Afrika en India die gebruikt kunnen worden voor communicatie over lange afstand, bijvoorbeeld  tama's.

De tamtam dient niet te worden verward met de tom-tom, een trommel.

Trivia
Het Suske en Wiske-verhaal De tamtamkloppers is gebaseerd op communicatie met dit instrument.
Het gezegde 'veel tamtam maken' vindt zijn oorsprong in dit instrument.
 
Idiofoon
Monteverdi

Muziek
 Claudio Monteverdi, 1567 - 1643, een Italiaanse componist
 Ensembles met de naam Monteverdi, Monteverdi (verwijst naar de naam van de componist), als onderdeel van de naam van een koor of instrumentaal ensemble
 Monteverdi-orgel, een orgel met houten pijpen
 Monteverditriller, een veelvuldig herhaalde toon in gezongen muziek
 Monteverdi-koor Hamburg, een Duits concertkoor

 Transport
 Peter Monteverdi, 1934 - 1998, een Zwitserse autobouwer
 Automobile Monteverdi, een Zwitsers automerk
 Monteverdi (spoorwegen), internationale trein Genève–Venetië

 Diversen
 Monteverdi Marittimo, een gemeente in Italië
Lijst van gouverneurs-generaal van Nederlands-Indië

Dit is een lijst van gouverneurs-generaal van Nederlands-Indië (het hoofd van bestuur van het gebied, ook wel toean besar genoemd).

Zie ook 
 Lijst van presidenten van Indonesië

Externe links 
 Op de VOC-site
 Portretten van G-G's in het Rijksmuseum

 
Indie
Gouverneurs
Lijst van gouverneurs van Nederlands-Mauritius

Dit is een lijst van gouverneurs van Nederlands-Mauritius, het huidige Mauritius.

Tussen 1658 en 1664 was het eiland verlaten. In 1664 besloot de Vereenigde Oostindische Compagnie opnieuw een poging tot kolonisatie te wagen.

In 1710 verliet de laatste Nederlander het eiland.

 
Mauritius
Gouverneurs
Greenockiet

Het mineraal greenockiet is een zeldzaam cadmium-sulfide met chemische formule CdS.

Eigenschappen 
Het citroen- tot honinggele mineraal heeft een hexagonaal kristalstelsel en heeft een zinkiet structuur met ribben a=413.54pm en 671.2pm. De gemiddelde dichtheid is 4,49 en de hardheid is 3,5 tot 4. Greenockiet is niet magnetisch of radioactief.

Naam 
Het mineraal is genoemd naar Lord Greenock (Ch. M. Cathcart 1783 - 1859).

Voorkomen 
Greenockiet is een van de weinige cadmiumertsen. Cadmium wordt meestal uit sfaleriet (zinkblende) gewonnen.

Zie ook 
 Cadmium(II)sulfide
 Lijst van mineralen
 Lijst van naar een persoon genoemde mineralen

Sulfide (mineraal)
Cadmiumhoudend mineraal
Erts
Lijst van dirigenten

Dit is een lijst van orkestdirigenten:

A

B

C

D

E
José Vicente Egea Insa
Ferenc Erkel

F

G

H

I

J

K

L

M

N

O

P

Q
Qu Xiao-Song
Pasquale Quatrano
Santiago Arnaldo Quinto Serna

R

S

T

U

V

W

X
Wang Xi

Y

Z

Zie ook 
Dirigent
Lijst van Belgische dirigenten
Lijst van Nederlandse dirigenten
Matthijs Vermeulenprijs

De Matthijs Vermeulenprijs is de belangrijkste Nederlandse compositieprijs, vernoemd naar de in 1967 overleden componist Matthijs Vermeulen. Het Amsterdams Fonds voor de Kunst dat de prijs in 1972 instelde, kende haar jaarlijks toe. De prijs is na 2004 opgegaan in de Amsterdamprijs voor de Kunsten en in 2009 als tweejaarlijkse prijs in ere hersteld door het Fonds Podiumkunsten. De prijs, die bestaat uit een geldbedrag van 20.000 euro, werd in 2017 voor het eerst aan een vrouw toegekend.

De prijs is sinds zijn oprichting twintig keer zo vaak aan mannelijke als aan vrouwelijke componisten toegekend (van alle prijswinnaars is 95% man).

De volgende componisten ontvingen de Matthijs Vermeulenprijs:
2023 - Pete Harden: M.M. 
2021 - Calliope Tsoupaki: Thin Air
2019 - Aart Strootman: Shambling Emerge – after after party
2017 - Kate Moore: The Dam
2015 - Peter Adriaansz: Scala II
2013 - Jan van de Putte: Kagami-Jishi, voor pianosolo en orkest
2011 - Richard Rijnvos: Die Kammersängerin
2009 - Boudewijn Tarenskeen: Mattheus Passie, een lezing voor negentien zangers
2004 - Michel van der Aa: One
2003 - Richard Ayres: No.36 NONcerto
2002 - Peter-Jan Wagemans: Moloch
2001 - Misha Mengelberg: Opera 2000
2000 - Richard Rijnvos: Times Square Dance
1999 - Ron Ford: Salome Fast
1998 - Klaas de Vries: A king, riding en Interludium voor strijkorkest
1997 - Ton de Leeuw: Three Shakespeare Songs
1996 - Diderik Wagenaar: Trois Poèmes en Prose
1995 - niet toegekend
1994 - Dick Raaijmakers: Der Fall/Dépons en Die glückliche Hand - Geöffnet
1993 - Robert Heppener: Im Gestein
1992 - Louis Andriessen: M. is for Man, Music and Mozart; Facing Death, Dances, Hout en Lacrimosa
1991 - Klas Torstensson: Stick on Stick
1990 - Peter-Jan Wagemans: Rosebud
1989 - Jacques Bank: Requiem voor een levende
1988 - Joep Straesser: Über Erich M.
1987 - Gottfried Michael Koenig
1986 - Theo Loevendie: Naima
1985 - Dick Raaijmakers: Extase
1984 - Guus Janssen: Ternet
1983 - Klaas de Vries: Discantus
1982 - Ton de Leeuw: Car mes vignes sont en fleur
1981 - Jan Boerman: gehele oeuvre
1980 - Jan van Vlijmen: Quatemi
1979 - Otto Ketting: Symfonie voor saxofoons en orkest
1978 - Jeugd en Muziek Zeeland / Leo Cuypers: Zeelandsuite
1977 - Louis Andriessen: De Staat
1976 - niet toegekend
1975 - Tristan Keuris: Sinfonia
1974 - Willem Breuker: Het paard van Troje
1973 - Peter Schat: To You
1972 - Jan van Vlijmen: Omaggio a Gesualdo

Sinds 1986 is er ook een aanmoedigingsprijs.

Nederlandse muziekprijs
Woutertje Pieterse Prijs

De Woutertje Pieterse Prijs is een literatuurprijs, die jaarlijks wordt toegekend aan het beste oorspronkelijk Nederlandstalige jeugd- of kinderboek dat het voorafgaande jaar is verschenen. Op initiatief van een aantal recensenten werd deze prijs in 1988 ingesteld om daarmee de literaire kwaliteit van het Nederlandstalige jeugd- en kinderboek te bevorderen. 

Boekhandelsorganisatie Libris maakte indertijd de prijs financieel mogelijk. Daarna, tot 2015, werd de prijs zeventien jaar lang gesponsord door Stichting Lira, en vervolgens, van 2015 tot en met 2017, door de boekhandelsketen Bruna. In 2018 maakte het Lirafonds, samen met De Versterking, het Prins Bernhard Cultuurfonds en het Nederlands Letterenfonds, het weer mogelijk dat de Woutertje Pieterse Prijs, ondanks het ontbreken van een sponsor, toch kon worden uitgereikt. Voor 2019 en het jaar erna is naast De Versterking een nieuwe geldschieter gevonden in de Brook Foundation, een vermogensfonds van de adellijke familie Van Rappard.

De prijs bestaat uit een oorkonde en een bedrag van 15.000 euro.

De prijs is genoemd naar Woutertje Pieterse, een personage uit het werk van Multatuli.

Gelauwerden 
 2023 - Bibi Dumon Tak en Annemarie van Haeringen voor Vandaag houd ik mijn spreekbeurt over de anaconda 
 2022 - Raoul Deleo en Noah J. Stern voor Terra Ultima
 2021 - Benny Lindelauf en Ludwig Volbeda voor Hele verhalen voor een halve soldaat
 2020 - Bette Westera en Sylvia Weve voor Uit elkaar
 2019 - Kathleen Vereecken en Charlotte Peys voor Alles komt goed, altijd
 2018 - Annet Schaap voor Lampje
 2017 - Gerda Dendooven voor Stella, ster van de zee
 2016 - Edward van de Vendel en Martijn van der Linden voor Stem op de okapi
 2015 - Bette Westera en Sylvia Weve voor Doodgewoon
 2014 - Marjolijn Hof voor De regels van drie
 2013 - Kristien Dieltiens voor Kelderkind
 2012 - Ted van Lieshout voor Driedelig paard
 2011 - Benny Lindelauf voor De hemel van Heivisj
 2010 - Carli Biessels voor Juwelen van stras
 2009 - Peter Verhelst en Carll Cneut voor Het geheim van de keel van de nachtegaal
 2008 - Hans Hagen voor Verkocht
 2007 - Harm de Jonge voor Josja Pruis
 2006 - Harrie Geelen en Imme Dros voor Bijna jarig
 2005 - Thé Tjong-Khing voor Waar is de taart?
 2004 - Edward van de Vendel en Fleur van der Weel voor Superguppie
 2003 - Guus Kuijer voor Ik ben Polleke hoor!
 2002 - Peter van Gestel voor Winterijs
 2001 - Bart Moeyaert voor Broere
 2000 - Paul Biegel voor Laatste verhalen van de eeuw
 1999 - Joke van Leeuwen en Malika Blain voor Bezoekjaren
 1998 - Wim Hofman voor Zwart als inkt
 1997 - Joke van Leeuwen voor Iep!
 1996 - Anton Quintana voor Het boek van Bod Pa
 1995 - Anne Provoost voor Vallen
 1994 - Toon Tellegen voor Bijna iedereen kon omvallen
 1993 - Jaap Lamberton voor Een heel lief konijn, geschreven door Imme Dros
 1992 - Toon Tellegen voor Juffrouw Kachel
 1991 - Paul Biegel voor Anderland: een Brandaan mythe
 1990 - Anne Vegter en Geerten Ten Bosch voor De dame en de neushoorn
 1989 - Margriet Heymans voor Lieveling boterbloem
 1988 - Imme Dros voor Annetje Lie in het holst van de nacht

Externe link 
 Officiële website

Nederlandse literatuurprijs
Theo Thijssenprijs

De Theo Thijssenprijs is een Nederlandse literatuurprijs die wordt toegekend aan een schrijver van oorspronkelijk Nederlandstalige jeugd- of kinderliteratuur.

De prijs is genoemd naar de Nederlandse auteur Theo Thijssen en is een driejaarlijkse literatuurprijs die in 1988 is ingesteld. De prijs wordt niet verbonden aan een specifiek werk, maar betreft het complete oeuvre van de auteur.  

De prijs bestond al voor 1988, hij werd in 1964 voor het eerst uitgereikt onder de naam Staatsprijs voor een kinderboek, vanaf 1967 onder de naam Staatsprijs voor kinder- en jeugdliteratuur. Nadat eerst het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen en vervolgens het Ministerie van Welzijn, Volksgezondheid en Cultuur verantwoordelijk waren voor de prijs, wordt deze sinds 1988 toegekend door de Stichting P.C. Hooft-prijs.

Eenmaal per drie jaar wordt de prijs in het Literatuurmuseum in Den Haag uitgereikt.

Gelauwerden

Staatsprijs voor een kinderboek
1964: Annie M.G. Schmidt

Staatsprijs voor kinder- en jeugdliteratuur
1967: An Rutgers van der Loeff-Basenau
1970: Miep Diekmann
1973: Paul Biegel
1976: Tonke Dragt
1979: Guus Kuijer
1982: Henk Barnard
1985: niet toegekend

Theo Thijssenprijs
1988: Willem Wilmink
1991: Wim Hofman
1994: Els Pelgrom
1997: Toon Tellegen
2000: Joke van Leeuwen
2003: Imme Dros
2006: Peter van Gestel
2009: Ted van Lieshout
2012: Sjoerd Kuyper
2015: Martha Heesen
2018: Bibi Dumon Tak
2021: Daan Remmerts de Vries

Externe link 
 Website Theo Thijssenprijs

Nederlandse literatuurprijs
Staatsprijs voor kinder- en jeugdliteratuur

De Staatsprijs voor kinder- en jeugdliteratuur (tot 1967 Staatsprijs voor een kinderboek geheten) was een Nederlandse literatuurprijs die van 1964 tot 1988 driejaarlijks werd toegekend aan een schrijver van oorspronkelijk Nederlandstalige jeugd- of kinderliteratuur. De prijs was niet verbonden aan een specifiek werk, maar betrof het complete oeuvre van de auteur. 

Oorspronkelijk waren het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen en vervolgens het Ministerie van Welzijn, Volksgezondheid en Cultuur verantwoordelijk voor de prijs. Sinds 1988 valt de prijs onder de naam Theo Thijssenprijs onder de verantwoordelijkheid van de Stichting P.C. Hooft-prijs. De prijs wordt een keer per drie jaar uitgereikt in het Letterkundig Museum.

Gelauwerden 
Staatsprijs voor een kinderboek
1964: Annie M.G. Schmidt 

Staatsprijs voor kinder- en jeugdliteratuur
1967: An Rutgers van der Loeff-Basenau
1970: Miep Diekmann
1973: Paul Biegel
1976: Tonke Dragt 
1979: Guus Kuijer
1982: Henk Barnard
1985: niet toegekend

De Theo Thijssen-prijs is sinds 1988 toegekend aan de volgende schrijvers
1988: Willem Wilmink
1991: Wim Hofman
1994: Els Pelgrom
1997: Toon Tellegen
2000: Joke van Leeuwen
2003: Imme Dros
2006: Peter van Gestel
2009: Ted van Lieshout
2012: Sjoerd Kuyper
2015: Martha Heesen
2018: Bibi Dumon Tak
2021: Daan Remmerts de Vries

Sinds 2007 bestaat ook een oeuvreprijs voor Nederlandse illustratoren van kinderboeken; de Max Velthuijs-prijs.

Nederlandse literatuurprijs
Lijst van Hongaarse literaire schrijvers

Van onderstaande Hongaarse schrijvers en dichters is werk in het Nederlands vertaald:

Zie ook 
 Hongaarse literatuur

Externe links 
 Hungarian literature in Holland (Van Sándor Márai tot Magda Szabó . Klassieke Hongaarse romans uit de 20e eeuw)
 Maygar Elektronikus Könyvtár (Hongaarse elektronische bibliotheek): integrale tekst van talrijke Hongaarse literaire werken, in verschillende technische formaten.
Agnes de Bie-Kerékjártó (2001), Hongaarse literatuur in Nederland

 
Hongaarse literaire schrijvers
Literaire
Schaal van Pauling

De schaal van Pauling is een veel gebruikte methode om de scheikundige elementen naar hun elektronegativiteit te ordenen. De schaal is door chemicus en Nobelprijswinnaar Linus Pauling in 1932 ontwikkeld.

Elektronegativiteit is de mate waarin een atoom de neiging heeft om de bindingselektronen in een chemische binding aan te trekken. De waarden zijn niet op basis van een bepaalde formule berekend, of uit een exacte meting afkomstig, maar meer een pragmatische rangschikking.

Pauling kende aan het meest elektronegatieve element, fluor, de waarde 4,0 toe, en gaf francium, het minst elektronegatieve element, waarde 0,7. Alle andere elementen scoren een waarde tussen beide extremen. De elementen in de tweede rij van het periodiek systeem kregen afgeronde waarden.

De elektronegativiteit is het hoogste is de rechterbovenhoek van het systeem en het laagst in de linkeronderhoek. Daartussen verloopt de waarde geleidelijk, maar er is een 'eiland' van relatief hoge waarden bij de zware edelmetalen.

Kleurencode:

Chemische binding
Chemische reactiviteit
Periodiek systeem
Schaal van Pualing
Aardalkalimetaal

Aardalkalimetalen (IUPAC-groepsnummer 2, vroeger bekend als IIa) is een groep elementen uit het periodiek systeem die gemeen hebben dat hun elektronenconfiguratie [X]ns2 is, waarbij [X] voor een edelgas staat. De twee elektronen in de buitenste s-subschil kunnen het atoom gemakkelijk verlaten waarbij de aardalkalimetalen tweewaardige kationen vormen.

M -> M^2+ + 2e-

Alle elementen uit deze groep zijn onedele metalen en de oxiden zijn basisch. De sterkte van de M(OH)2 base neemt toe van boven naar beneden in de kolom. Hun zouten lossen in het algemeen minder goed op in water dan de zouten van alkalimetalen. Desalniettemin is de oplosbaarheid niet slecht. 

De aardalkalimetalen zijn  in het periodiek systeem hieronder gekleurd.
Molair volume

Het molaire volume (symbool: Vm) is het volume dat ingenomen wordt door één mol van een zuivere stof. Het werd voor het eerst onafhankelijk van elkaar beschreven door Avogadro, een Italiaanse scheikundige, en door André-Marie Ampère.

Molair volume van een gas 
Het molaire volume van één mol ideaal gas is onder dezelfde omstandigheden (druk en temperatuur) altijd hetzelfde en kan met de ideale gaswet worden berekend. Onder normaalcondities met een ideaal gas is dit:

Vm = 22,414 dm3/mol (l/mol)
(T = 273,15 K en p = 1 atm = 101325 Pa).

Voor reële gassen ligt deze waarde bij bovenvermelde temperatuur en druk altijd in de buurt van 22 (± 0,5) dm3/mol (l/mol).

Men kan bij 25 °C de volgende afgeronde waarde gebruiken:

Vm = 24,5 dm3/mol (l/mol)
(T = 298 K en p = 1 atm = 101325 Pa).

Het molaire volume is vrijwel onafhankelijk van het soort gas. Dit is te verklaren doordat de moleculen zich in de gasfase zo ver van elkaar bevinden, dat ze elkaar niet raken. Lichte moleculen hebben bij een bepaalde temperatuur een hogere snelheid dan zware moleculen, waardoor bij gelijke aantallen moleculen de gasdruk p dezelfde waarde krijgt. Hieruit kan worden afgeleid dat het volume bepaald wordt door de grote lege tussenruimtes tussen de moleculen en niet door de afmetingen van het molecuul.

Molair volume van een vloeistof of vaste stof 
Het molaire volume van een vloeistof of een vaste stof bij standaard druk en temperatuur kan berekend worden door de molaire massa te delen door de soortelijke massa van die stof:

, waarbij
 = molair volume in cm3·mol−1,
 = molaire massa in g·mol−1,
 = massadichtheid in g·cm−3

De molaire massa is getalsmatig gelijk aan de atoommassa (in het geval de stof een chemisch element is) of molecuulmassa (in het geval van een chemische verbinding) in atomaire massa-eenheden (u) van die stof.

Zie ook
Molaire grootheid
Soortelijk volume
Parachor

Grootheid
Stofeigenschap
Dampdruk

Dampdruk (ook wel dampspanning) is de druk die de damp van een stof op de wanden van een gesloten ruimte uitoefent.

Wanneer een gecondenseerde fase - bijvoorbeeld een vloeistof of een kristallijne vaste stof - in een gesloten ruimte met een groter volume dan het eigen volume tot evenwicht gebracht wordt, gaat een deel van de gecondenseerde fase over in damp.

De damp oefent een druk uit op de wanden van de gesloten ruimte. Deze druk is sterk afhankelijk van de temperatuur en de vluchtigheid van de (vloei)stof en wordt de dampdruk genoemd. Bij voldoende hoge temperatuur zal de dampdruk één atmosfeer bedragen. Deze temperatuur wordt bij vloeistoffen het normaal kookpunt genoemd omdat bij deze temperatuur het verdampingsproces niet langer alleen maar aan het oppervlak plaatsvindt maar ook in staat is overal in de vloeistof dampbellen te vormen.

Bij groot-moleculaire vaste stoffen en complexe stoffen zoals natuurlijke materialen - bijvoorbeeld hout of wol - zal de dampdruk echter over het algemeen nooit de waarde van één atmosfeer bereiken voordat de stof door de warmte gaat ontleden.

In het geval van mengsels is de dampdruk bij een bepaalde temperatuur over het algemeen de som van de dampdrukken van de samenstellende stoffen van het mengsel.
, met  de standaard dampdruk van component i.

Aansluitend op het hierboven beschrevene: stel je een afgesloten vat voor dat geheel leeg (vacuüm) is. Doe dit vat nu halfvol met vloeibaar water. Als nu het vat verwarmd wordt tot 100 °C dan zal de druk in het vat 1 atmosfeer zijn. Bij kamertemperatuur (20 °C) zal de druk in het vat nog maar 0,023 atmosfeer zijn. Bij 200 °C zal de druk in het vat daarentegen 15,3 atmosfeer zijn.

In de 18e eeuw was al bedacht dat gas (of damp) onder hoge druk met behulp van zuigers en een krukas mechanische arbeid zou kunnen verrichten. De vraag was op dat moment alleen hoe aan gas op hoge druk te komen (eerdere ideeën gingen uit naar het gebruiken van buskruit, als het ware een vroege versie van de verbrandingsmotor). Water verwarmen is veel eenvoudiger en de ontdekking dat de dampspanning van water zo snel oploopt met de temperatuur leidde tot de uitvinding van de stoommachine.

Trivia
 De vergelijking van Antoine is een vergelijking die bij benadering het verloop van de dampdruk van een vloeistof in functie van de temperatuur beschrijft.
Dampspanning van vloeistoffen en vaste stoffen worden opgegeven in millibar (mbar), de 
temperatuur waarbij deze druk heerst is meestal erbij vermeld in de literatuur.
De dampspanning van stoffen met een kookpunt hoger dan 350 °C wordt doorgaans niet vermeld omdat bij deze stoffen de verdamping doorgaans verwaarloosbaar is.

Zie ook
 Faseleer

Thermodynamica
Vloeistoffysica
Fysische chemie
Atoommassa

De atoommassa (ma) is de massa van een atoom, uitgedrukt in atomaire massa-eenheden (u).

De nuclidenmassa van een nuclide is de atoommassa hiervan. De nuclidenmassa is bij benadering een geheel getal, namelijk het massagetal van het nuclide. De nuclidenmassa verminderd met het massagetal wordt het massa-overschot genoemd. Het ligt tussen −0,1 en 0,22. Van deuterium bijvoorbeeld is de nuclidenmassa 2,014 en het massagetal 2. In de context van de isotopen van één scheikundig element wordt de nuclidenmassa ook de isotoopmassa genoemd.

De atoommassa van een scheikundig element als geheel is gedefinieerd als het gewogen gemiddelde van de atoommassa's van alle natuurlijke isotopen van dat element, waarbij de relatieve aanwezigheid, de mate waarin elk isotoop verhoudingsgewijs voorkomt op aarde, de wegingsfactor is. Dit gemiddelde wordt in tabellen meestal aangeven met de "relatieve atoommassa".

Verband met andere eenheden 
Het aantal deeltjes in één mol is gelijk aan de constante van Avogadro (NA). Tot 20 mei 2019 was de constante van Avogadro gedefinieerd als het aantal atomen in 12 gram koolstof-12. Sindsdien is de constante van Avogadro NA  gelijkgesteld aan precies 6,022 140 76 × 1023 mol−1 en dus niet meer afhankelijk van het koolstof-12-atoom. Wel geldt nog steeds voor alle elementen dat 1 mol atomen bijna exact evenveel gram weegt als de atoommassa van het element in atomaire massa-eenheden (u).

Historie 
In vroeger tijden hanteerden chemici en fysici twee verschillende schalen voor de atoommassa. De chemicus hanteerde een schaal die zo geijkt was dat het atoomgewicht van zuurstof volgens de boven gegeven definitie (dus rekening houdend met het voorkomen van alle isotopen) exact op 16 uitkwam. De fysici kenden echter het atoomgewicht 16 toe aan de meest voorkomende isotoop van zuurstof, 16O, die uit 8 protonen en 8 neutronen bestaat.

In september 1960 besloot het IUPAP tot een herdefinitie, gebaseerd op het 12C-atoom, dat men een atoommassa 12 toekende. Dit ijkpunt komt tegemoet aan de wens van de fysici om een zuivere isotoop als uitgangspunt te nemen, terwijl de waarden toch dicht bij de waarden liggen die de chemici hanteerden. Men noemde dit de 'geünificeerde atomaire massaconstante', mu.

Kernfysica
Stoichiometrie
Chemische grootheid
Kilojoule

De kilojoule is een van het SI afgeleide eenheid. De eenheid heeft het symbool kJ. Een kilojoule is gelijk aan 103 J, ofwel 1000 joule.

De energie van levensmiddelen (voedingswaarde) wordt uitgedrukt in kilojoule of, als erfenis uit het verleden, in calorieën (1 joule=0,238 845 9 calorie; 1 calorie=4,1868 joule).

Een volwassen persoon heeft per dag ongeveer 8 000-12 000 kilojoule aan energie uit voeding nodig. Opname van 20 000 kilojoule die het lichaam niet kan gebruiken resulteert in een gewichtstoename van ongeveer 1 kilogram.

SI-eenheid met prefix
Dieet
Joule

De joule (symbool J) is de internationale (SI) eenheid van energie. De joule is vernoemd naar James Prescott Joule. De joule is gedefinieerd als de energie die nodig is om een lichaam te verplaatsen met een kracht van 1 newton over een afstand van 1 meter. In formule

uitgedrukt in de eenheden joule (J), newton (N), meter (m), kilogram (kg), seconde (s) en watt (W).

Een joule is dus een wattseconde. Hoewel tegenwoordig joule in Nederland uitgesproken wordt als zjoel of zjoele, werd vroeger meestal de uitspraak rijmend op het Engelse owl gehanteerd. Beide zijn correct in de Engelse uitspraak. In België is de uitspraak met een duidelijke "oe"-klank gangbaar. Aangezien James Prescott Joule van Britse oorsprong is, is de Engelse uitspraak het gangbaarst.

Energieverbruik 
Elektrische energie wordt meestal gemeten in kilowattuur (kWh). Omdat 1 J = 1 Ws, komt een hoeveelheid van 1 kWh overeen met 3 600 000 J of 3,6 MJ (megajoule). Een verbruik van 1000 kWh/jaar komt overeen met een continu vermogen van  114,077 W.

Bij warmtedistributie wordt verbruik wel gemeten in GJ, dit is 277,778 kWh. 1 GJ/jaar komt overeen met continu 31,688 W.

Het totale energieverbruik (niet alleen elektriciteit) van heel Nederland is ongeveer 3.000 petajoule per jaar.

Voedingswaarde 
De energie van levensmiddelen (voedingswaarde) wordt uitgedrukt in kilojoule. Een verouderde, maar nog veel gebruikte maat voor voedingswaarde is de kilocalorie: 1 kilocalorie = 4,1868 kJ.

Voorbeelden 
 De energie die nodig is om een kleine appel (102 g) één meter op te tillen op aarde, is 1 joule bij een valversnelling van g = 9,81 m/s2.
 Een lamp met een elektrisch vermogen van 1 watt verbruikt in 1 seconde 1 joule aan elektrische energie.
 Om 1 gram vloeibaar water 1 graad in temperatuur te doen stijgen is ongeveer 4,19 joule nodig (de precieze waarde hangt af van de temperatuur waarbij men dit doet).
 Het totale energiegebruik door mensen op aarde is ongeveer 0,5 zettajoule per jaar.

Herdefinitie van de basiseenheden 
Volgens de herdefinitie van de basiseenheden (per 20 mei 2019) is de joule gedefinieerd op basis van de constante van Planck en de seconde, dus zonder de meter en de kilogram erin te betrekken. De joule wordt gelijkgesteld aan de constante van Planck gedeeld door 6,626 070 15 × 10−34 seconde. Dit neemt niet weg dat er niet voor gekozen is de kilogram als SI-basiseenheid te baseren op de joule.

Zie ook
 Paardenkrachtuur

Afgeleide SI-eenheid
Energie
Energie-eenheid
Eponiem
Radioactief verval

Radioactief verval is het fysico-chemische verschijnsel dat van een atoom spontaan de atoomkern verandert. Daarbij wordt een deeltje zoals een elektron, een proton of een alfadeeltje uitgezonden, of valt de atoomkern uiteen (spontane splijting) in delen waarvan er twee groter zijn dan de hier genoemde deeltjes of wordt een elektron van het atoom in de atoomkern gecapteerd (elektronenvangst). Dit gebeurt hoofdzakelijk met radionucliden (instabiele nucliden).

Vormen van radioactief verval 

De zes voornaamste vervalprocessen zijn:
 Alfaverval (α)
 Bètaverval (β)
 Gammaverval (γ)
 Elektronenvangst (ε of EV)
 Spontane splijting
 Clusterverval (CV)
 Neutronenstraling

Verloop van radioactief verval 
Een atoomkern van een radioactief materiaal vervalt op den duur altijd (als er geen invloed van buitenaf is waardoor die op een andere manier verandert). De tijd die verloopt voordat dit gebeurt heeft een exponentiële verdeling met als parameter de vervalconstante .

De kansdichtheid  van deze verdeling wordt gegeven door:

De verdelingsfunctie wordt gegeven door

De kans om na een tijd  nog niet te zijn vervallen is dus . Dit geldt vanaf elk tijdstip waarop de atoomkern nog niet vervallen is. Het proces is dus geheugenloos.

De verwachtingswaarde van de verdeling is . De halveringstijd is (ln 2)/.

Als er meer atoomkernen zijn dan is de verwachtingswaarde van de fractie niet vervallen atoomkernen gelijk aan  (exponentiële afname in de tijd). De frequentie waarmee de reactie nog optreedt is daarmee evenredig. Indien en zolang er veel atoomkernen vervallen is de verwachtingswaarde van de fractie een nauwkeurige benadering van de werkelijke fractie.

De halfwaardetijden zijn vrijwel niet door uitwendige processen te beïnvloeden. De enige uitzondering is het elektronenvangstproces. Daar zijn (zeer) kleine verschillen mogelijk als gevolg van de verschillen in de golffunctie van het ingevangen elektron.

Zie ook 
 Radioactiviteit
 Ioniserende straling

Externe links 
 Uitgebreid overzicht van vervalprocessen

Radioactiviteit
Synthetische radio-isotoop

Een synthetische radio-isotoop is een radio-isotoop die van nature niet op aarde voorkomt en dus aangemaakt moet worden in een kernreactor of een deeltjesversneller. Deze isotopen vinden toepassingen in de industrie en in de geneeskunde (nucleaire geneeskunde).

Zie ook 
 Radioactief afval

Isotoop
Nucleaire geneeskunde
Radioactief afval
Ohm (eenheid)

De ohm (symbool: Ω, de Griekse hoofdletter omega) is de afgeleide SI-eenheid voor elektrische weerstand. De ohm is vernoemd naar Georg Ohm, een Duitse natuurkundige.

De ohm is de elektrische weerstand tussen twee punten van een homogene geleider als bij een constant potentiaalverschil van 1 volt tussen die punten een constante stroom van 1 ampère ontstaat.

Uitgedrukt in SI-eenheden: . De inverse is de siemens: .

weerstand =  , in symbolen:

Opschriften 
De in de elektronica gebruikte weerstanden zijn meestal voorzien van een kleurcode die de waarde aangeeft.
Bij een opschrift (ook op schakelschema's) wordt meestal niet Ω, kΩ of MΩ gebruikt maar R, k of M, waarbij de letter op de plaats van de komma staat. In plaats van 4,7 kΩ staat er dus 4k7.

Zie ook 
 Wet van Ohm 
 Elektriciteitswetten van Kirchhoff

Afgeleide SI-eenheid
Eponiem
Vanderwaalsstraal

Twee naburige atomen die geen chemische binding ondergaan, trekken elkaar als gevolg van de vanderwaalskrachten toch aan. Deze krachten zorgen voor een aantrekking tussen de twee atomen, die sterker wordt naarmate zij dichter bij elkaar komen. Benaderen zij elkaar te dicht dan treedt er echter een afstotende kracht in werking, ten gevolge van de toenemende overlap tussen de negatief geladen elektronen van de atomen. Als compromis ontstaat er een bepaalde afstand tussen de atomen die de vanderwaalsafstand, of Van der Waalse afstand, genoemd wordt.

Door vergelijking van de vanderwaalsafstanden van diverse atoomparen heeft men voor elke atoomsoort een vanderwaalsstraal geëxtrapoleerd; optelling van de vanderwaalsstralen van twee atomen geeft de vanderwaalsafstand. Bij twee dezelfde atomen is de vanderwaalsafstand tweemaal de vanderwaalsstraal.

Zie ook 
 Atoomstraal
 Covalente straal
 Ionstraal

Fysische chemie
Covalente straal

De covalente straal is de straal die een atoom aanneemt als het zich chemisch bindt aan een ander atoom. Strikt genomen kan alleen de bindingsafstand tussen de twee atomen goed gemeten worden via spectroscopische of kristallografische weg. Door vergelijking van een groot aantal bindingsafstanden tussen verschillende elementen is men echter tot een schaal van covalente stralen gekomen waarmee men door optelling een bindingsafstand vrij goed voorspellen kan.

De covalente straal is niet uniek voor een bepaald element, omdat de bindingsafstanden afhangen van welk soort binding de twee atomen aangaan. Deze afstand is bijvoorbeeld korter voor een dubbele binding zoals in –C=C– dan in een enkele binding als –C–C–. Er zijn dan ook verschillende covalente stralen voor verschillende bindingstypen.

Covalente stralen zijn in het algemeen beduidend korter dan vanderwaalsstralen.

Andere stralen:

 atoomstraal
 vanderwaalsstraal
 ionstraal

Onder constructie

Kleurencode:

Atoomfysica
Chemische binding
Watt (eenheid)

De watt (symbool W) is de SI-eenheid van vermogen (energie per tijdseenheid). De eenheid is vernoemd naar de Schotse ingenieur James Watt. De eenheid is een zogenaamde afgeleide eenheid, wat wil zeggen dat zij kan worden ontleed in andere basiseenheden:

Een gloeilamp met een vermogen van 60 watt gebruikt een hoeveelheid energie van 60 joule, per seconde.

Een verouderde eenheid van vermogen is de paardenkracht (pk, CV), iets minder dan de horsepower (hp):
1 pk = 735,498 75 W, terwijl 1 hp ≈ 746 W

Elektromagnetisme

Elektrisch vermogen 
Ook een elektrisch vermogen wordt uitgedrukt in watt. De uitdrukking is dan als volgt.

Hierbij is V (volt) de eenheid voor spanning en A (ampère) de eenheid voor stroom.

Het elektrisch vermogen kan uitgedrukt worden met behulp van de elektrische weerstand.

Hierbij is Ω (ohm) de eenheid voor elektrische weerstand.

Op elektrische huishoudelijke apparaten kan meestal teruggevonden worden wat het elektrische vermogen is in watt. Voor industriële apparatuur wordt het opgenomen vermogen van apparaten gewoonlijk uitgedrukt in voltampère, dit (schijnbaar) vermogen geeft aan hoe zwaar de aansluiting op het elektriciteitsnet moet zijn. Het vermogen dat effectief verbruikt wordt door het toestel is wel uitgedrukt in watt.

Elektrische energie 
Een praktische, niet-SI-eenheid die rechtstreeks van de watt is afgeleid is de kilowattuur (kWh): 1 kWh = 3,6 MJ (megajoule). De vermenigvuldiging van de watt (joule per seconde) met een tijdseenheid heeft weer een eenheid van energie als gevolg. Voor het uitdrukken van een hoeveelheid elektrische energie wordt deze eenheid dan ook vaak gebruikt.

Een apparaat van 10 watt verbruikt in 24 uur:

NB: op veel apparaten is aangegeven wat het apparaat maximaal kan verbruiken; dat wil niet zeggen dat het dat ook daadwerkelijk continu verbruikt.

Afgeleiden
Een megawatt (symbool: MW) is gelijk aan een miljoen (106) watt. De productiecapaciteit van energiecentrales wordt meestal in megawatt uitgedrukt, ook wel MWe (met de e van elektrisch). Het thermisch vermogen (de hoeveelheid warmte die vrijkomt) is altijd hoger, en wordt ook wel aangeduid als MWth. De opgewekte warmte gaat deels verloren bij de omzetting naar elektriciteit. Een gigawatt (symbool: GW) komt overeen met 109 watt, een terawatt (symbool: TW) met 1012 watt.

Zie ook
 Decibelwatt

Vermogen
Afgeleide SI-eenheid
Eponiem
Mega (voorvoegsel)

Mega (symbool: M) is het SI-voorvoegsel dat gebruikt wordt om een factor 106, oftewel 1.000.000 (één miljoen), aan te duiden. Het voorvoegsel, dat gebruikt wordt sinds 1960, is afgeleid van het Griekse μέγας (megas) voor groot.

Voorbeeld: één megawatt wordt afgekort tot 1 MW.

In de informatica wordt de term mega gebruikt om een aantal van 1.048.576 oftewel 220 aan te geven (bijvoorbeeld 1MB = 1 megabyte = 1024 kilobyte). Dit is echter niet juist. Een dergelijk getal zou aangegeven moeten worden als MiB. (zie: veelvouden van bytes).

SI-prefixen
Wisła (rivier)

De Wisła (IPA: ˈvʲiswa, ; Nederlands, weinig gebruikelijk: Wijssel of Wijsel, tot lang na de Tweede Wereldoorlog was de Duitse naam Weichsel ook de gebruikelijke naam in het Nederlands; Latijn en Engels: Vistula) is de grootste rivier van Polen.

De rivier ontspringt in de Beskiden, een gebergte dat deel uitmaakt van de Karpaten. Gevoed door twee bronrivieren, de Biała Wisełka en de Czarna Wisełka (resp. de Witte en de Zwarte Kleine Wisła), mondt de rivier na 1070 km via het Wisłahaf (Zalew Wiślany, Duits: Frisches Haff) uit in de Oostzee.

Belangrijke steden aan de Wisła zijn Krakau, Warschau en Toruń. Ten zuiden van Malbork splitst de rivier zich in een oostelijke tak, de Nogat, die naar het Wislahaf stroomt, en een westelijke tak, de Dode Wisła (Martwa Wisła), die via Gdańsk loopt.

De rivier is over vrijwel de gehele lengte bevaarbaar, maar alleen voor boten met weinig diepgang. Vooral in de buurt van Warschau is de rivier meestal te ondiep om te bevaren. Daardoor is er ook geen commerciële scheepvaart meer mogelijk, in tegenstelling tot bijvoorbeeld de Oder. Belangrijke zijrivieren zijn de
San en de Narew (die ook het water van de Bug aanvoert).

Rivier in Polen
Geografie van Klein-Polen
Geografie van Święty Krzyż
Geografie van Mazovië
Geografie van Koejavië-Pommeren
Geografie van Pommeren
Mineralogie

De mineralogie of delfstofkunde is de tak binnen de aardwetenschappen die zich richt op de systematische studie van mineralen, hun voorkomen, ontstaan, metamorfose en rol in de geologie.

Geschiedenis 
De International Mineralogical Association (IMA) is een organisatie waarvan de leden de mineralogen uit de verschillende landen vertegenwoordigen. Haar activiteiten omvatten het beheer van de namen van mineralen (via de Commissie van nieuwe mineralen en mineraalnamen) en het bijhouden van een database van mineralen.

In 1609 beschreef de Vlaming Anselmus Boëtius de Boodt in zijn Gemmarum et lapidum historia 600 mineralen. Hij noemde ook de 240 mineralen die bij oude schrijvers genoemd werden. Men ziet hem als de grondlegger van de moderne mineralogie.

In 2004 waren er ongeveer 4000 mineralen erkend door de IMA. Hiervan kunnen er ongeveer 150 als "overvloedig", nog eens 50 als "incidenteel", en de rest als "zeldzaam" tot "zeer zeldzaam" worden beschouwd.

Zie ook 
 Lijst van mineralen
 Lijst van naar een persoon genoemde mineralen
 Mineralogische Kring Antwerpen v.z.w.
 International Mineralogical Association

Externe links 
Uitgebreide database van mineralen (Engels)
"De Natura Fossilium"/Textbook on Mineralogy Standaardwerk door de "Vader van de Mineralogie" Georg Agricola

Verenigingen
www.acam.be Academie voor Mineralogie vzw
www.cmpb.net Cercle de Minéralogie et de Paléontologie de Belgique
International Mineralogical Association (Engels)
www.minerant.org Mineralogische Kring Antwerpen vzw

Boeken over mineralogie
Mineralen Herkennen  een praktische handleiding en leerboek mineralogie
Schatten Van De Aarde

Musea
mineralogy museums Uitgebreide lijst van mineralenmusea
www.mineralogy.eu Virtual Museum of the History of Mineralogy (over de geschiedenis van de mineralogie)

Discussielijsten
mineralogie-discussielijst (e-min) Voor alle vragen over mineralogie met Nederlands als voertaal
Centaur (mythologie)

De centaur (Latijn: centaurus, ook wel kentaur, Oudgrieks: , kentauros of paardmens) is een fabeldier uit de Griekse mythologie, half mens en half paard, of liever half mens en driekwart paard, want hij heeft het volledige lichaam van een paard, behalve de kop. Hij heeft dus zes ledematen: vier paardenpoten en twee menselijke armen en hij heeft twee borstkassen.

Men kent ook nog: de onocentaur, ezelcentaur; bucentaur, koeiencentaur; en ichtyocentaur, vissencentaur. Men stelt zich de centaur voor als een paard met een menselijk bovenlichaam in plaats van nek en hoofd.

Centauren worden meestal als brute, beestachtige wezens afgeschilderd en afgebeeld met een boog of een knuppel als wapen. Vooral dit laatste benadrukt nog het wilde element in zijn karakter. Dit wilde komt wellicht voort uit het verhaal van de roof door de centauren van Hippodamia, die met Pirithoüs zou trouwen, en de andere vrouwen van de Lapithen. Pirithoüs was de koning van de Lapithen. De centauren en de Lapithen raken daardoor slaags en het is Theseus die het pleit in het voordeel van de Lapithen beslecht. De centaur Nessus kon zijn handen niet van Deianeira afhouden, de vrouw van Herakles, en werd daarom door Herakles om het leven gebracht.

Er is een uitzondering: de wijze centaur Cheiron, die teruggetrokken en afgezonderd van de andere centauren leeft. Hij was de leraar-opvoeder van verschillende Griekse helden, van Jason en Achilles en van de jager Aktaion.

Aanvankelijk leefden de nog wilde mensen uit de bossen van Thessalië in holen in de bergen, waar zij zich met rauw vlees voedden. Later gaf de evolutie in de mythe hen een wonderlijk dubbel uiterlijk: tot het middel een man en verder het lichaam van een paard. Hun geschiedenis is terug te vinden in die van Gandharva in India en die van Lupercus in het oude Rome.

Er komen ook veel centauren in de Inferno van Dante voor. Hier zijn ze duivels die geweldplegers kwellen in de hel. De centauren komen ook voor in De kronieken van Narnia en de verhalen van Harry Potter. 

Fictieve hybride
Mythisch paard
Wapendier
Wezen uit de Griekse mythologie
Daphne (mythologie)

Daphne is een nimf uit de Griekse mythologie, dochter van een riviergod (volgens sommigen Ladon, volgens anderen Peneüs). Haar naam betekent "laurier" in het Grieks (δάφνη). 

De mythe is vooral bekend in de versie van de Latijnse dichter Ovidius. Omdat de god Apollo de liefdesgod Cupido had beledigd, nam deze laatste wraak. Met een gouden pijl trof hij Apollo, die daardoor razend verliefd werd en Daphne begeerde zodra hij haar had gezien. Zij was echter getroffen door Cupido's loden pijl, en was daardoor afkerig geworden van alle mannen. Terwijl Daphne werd achternagezeten door Apollo smeekte ze om redding, en net op het ogenblik dat Apollo haar inhaalde, veranderde haar vader Peneüs haar in een laurier. Sindsdien, verhaalt de mythe, is deze boom aan Apollo gewijd.

In een ander verhaal wordt verteld hoe de jonge nimf Daphne als elfjarig meisje, op een dag door een belager verrast wordt. Het meisje verzet zich heftig, maar wordt door de man met een dolk in haar navel gestoken.  Zij slaagt erin, met het mes nog in haar buik, weg te vluchten. De auteur beschrijft uitvoerig de brandende pijn die het meisje ervaart door de steek in haar navelbuik en de wijze waarop ze met haar laatste krachten het mes langzaam uit haar bloedende navel trekt. Hierdoor wordt de pijn nog erger en stekender. Wanneer ze voelt dat ze langzaam wegglijdt verschijnt er een eenhoorn die de wonden in haar buik likt, waardoor deze zich sluit en heelt. Uit dankbaarheid schenken de goden op voorspraak van Daphne de eenhoorn magische krachten.

Vernoemingen naar Daphne
 Daphne of Dafne is een meisjesnaam.
 Dafní (Δάφνη) is een voorstad van Athene in Griekenland. 
 Dafni (soms Daphne) is een Grieks dorp in een heuvelig, bebost gebied, liggend aan een weg tussen Amalias en Simopoulo in noord-centraal Elia, ten noordoosten van Amalias en ten zuidwesten van de Peneusdam. Vóór de 20e eeuw werd het dorp Damiza genoemd.
 Dafni/Daphne is een dorp in het Griekse departement Pella. Het bevindt zich op een breedte van 40.769722° N en 22.226944° O.

Zie ook 
 doorverwijspagina Daphne

Dryade