Monarch (staatshoofd)

Een monarch of vorst is het hoofd van een staat of deelstaat, aan wie de soevereiniteit over het gebied waarover hij of zij regeert in theorie of praktijk alleen toebehoort, of in enkele gevallen door het soevereine volk is opgedragen. De wijze waarop een monarch deze soevereiniteit uitoefent kan zeer verschillend zijn. In de geschiedenis bestaan voorbeelden van monarchen met absolute macht en van monarchen waarvan de bevoegdheden worden geregeld in een constitutie. Het woord is afgeleid van de samenstelling van de Griekse woorden monos (één) en arkhein (heersen). Het synoniem van 'monarch' is daarom 'alleenheerser'. In werkelijkheid is de macht van de meeste tegenwoordige monarchen beperkt of zelfs bijna verdwenen. De meeste monarchen worden aangewezen door erfopvolging maar er zijn uitzonderingen. In het verleden bijvoorbeeld de koning van Duitsland, de koning van Polen en de koning van Denemarken. Moderne voorbeelden van gekozen monarchen zijn de paus, de co-vorsten van Andorra en de koning van Maleisië.

De staat waar een monarch hoofd van is, heet een monarchie.

Titels van monarchen naar regio

Afrika 
 Bei - Tunesië
 Farao - Oude Egypte (zie ook de lijst van farao's)
 Negus - Ethiopië
 Kabaka - Boeganda

Amerika 
 Cacique - Indiaans opperhoofd

Azië 
 Chögyal - Sikkim (India)
 Huang Di - keizerlijk China
 Maharadja - India
 Nizam - Hyderabad (India)
 Tenno of mikado - Japan
 Wang - voor-keizerlijk China
 Sultan - sultanaat
 Radja / Rani - radjanaat

Europa 
 Paus - Heilige Stoel (Vaticaanstad, voorheen Kerkelijke Staat) (zie ook de lijst van pausen)
 Rí (soms ook ríoch) - koningen van Ierland; de hoge koning werd Árd Rí genoemd
 Tsaar / tsarina - Rusland, Bulgarije
 Keizer(in) - keizerrijk
 Koning(in) - koninkrijk
 Groothertog(in) - groothertogdom
 Vorst(in) (soms: prins) - vorstendom (prinsdom)

Midden-Oosten en Centraal-Azië 
 Emir - Arabisch-islamitische heilige titel
 Kan of Khan - Turkse of Mongoolse leider
 Sjah of padishah - Perzië/Iran, Afghanistan (zie ook de lijst van koningen van Perzië)
 Sjeik - Arabische leider
 Sultan - Arabische koning

Landen geregeerd door een monarch 
De volgende landen worden geregeerd door een monarch (al dan niet gecontroleerd door een parlementaire democratie):
 Andorra (2 co-vorsten)
 Bahrein (koning)
 België (koning)
 Bhutan (koning)
 Brunei (sultan)
 Cambodja (koning)
 Denemarken (koning)
 Vaticaanstad (paus)
 Japan (keizer)
 Jordanië (koning)
 De Kanaaleilanden Guernsey en Jersey (koning, Brits kroonbezit)
 Koeweit (emir)
 Lesotho (koning)
 Liechtenstein (vorst)
 Luxemburg (groothertog)
 Maleisië (gekozen monarch)
 Man (koning, Brits kroonbezit)
 Marokko (koning)
 Monaco (vorst)
 Nederland (koning)
 Noorwegen (koning)
 Oman (sultan)
 Qatar (emir)
 Saoedi-Arabië (koning)
 Spanje (koning)
 Swaziland (koning)
 Thailand (koning)
 Tonga (koning)
 Vaticaanstad (paus)
 Verenigd Koninkrijk en 15 van de overige Gemenebestlanden (koning)
 Antigua en Barbuda
 Australië
 Bahama's
 Barbados
 Belize
 Canada
 Grenada
 Jamaica
 Nieuw-Zeeland
 Papoea-Nieuw-Guinea
 Saint Kitts en Nevis
 Saint Lucia
 Saint Vincent en de Grenadines
 Salomonseilanden
 Tuvalu
 Wallis en Futuna (gekozen koningen)
 Zweden (koning)

Huidige monarchen 

Overzicht van monarchen die momenteel aan de macht zijn.
 Koning Abdoellah II van Jordanië sinds 7 februari 1999
 Koning Abdullah van Pahang van Maleisië sinds 31 januari 2019
 Prins Albert II van Monaco sinds 12 juli 2005
 Koning Felipe VI van Spanje sinds 19 juni 2014
 Koning Filip van België van België sinds 21 juli 2013
 Prins Emmanuel Macron van Andorra sinds 14 mei 2017
 Paus Franciscus van Vaticaanstad sinds 13 maart 2013
 Koning Hamad van Bahrein sinds 14 februari 2002
 Vorst Hans Adam II van Liechtenstein sinds 14 november 1989
 Koning Harald V van Noorwegen sinds 17 januari 1991
 Sultan Hassanal Bolkiah van Brunei sinds 5 oktober 1967
 Groothertog Hendrik van Luxemburg sinds 7 oktober 2000
 Koning Jigme Khesar Namgyel Wangchuk van Bhutan sinds 2008
 Koning Karel XVI Gustaaf van Zweden sinds 19 september 1973
 Sjeik Khalifa van de Verenigde Arabische Emiraten sinds 3 november 2004
 Koningin Margrethe II van Denemarken sinds 14 januari 1972
 Koning Mohammed VI van Marokko sinds 23 juli 1999
 Koning Mswati III van Swaziland sinds 25 april 1986
 Keizer Naruhito van Japan sinds 1 mei 2019
 Koning Norodom Sihamoni van Cambodja sinds 14 oktober 2004
 Sultan Haitham van Oman sinds 11 januari 2020
 Koning Rama X van Thailand sinds 1 december 2016
 Emir Nawaf van Koeweit sinds 29 september 2020
 Koning Salman van Saoedi-Arabië sinds 22 januari 2015
 Sjeik Tamim van Qatar sinds 25 juni 2013
 Koning Tupou VI van Tonga sinds 18 maart 2012
 Bisschop Joan Enric Vives i Sicília van Andorra sinds 12 mei 2003
 Koning Willem-Alexander van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 30 april 2013