فرانسيس بيكون

فرانسيس بيكون Francis Bacon ( لندن ، 22 يناير 1561 - هايجيت ، شمال لندن ، 9 ابريل 1626 ) ، بيتسمى كمان بيكون التانى بعد روچر بيكون. فيلسوف و اديب انجليزى. مؤسس النزعه التجريبيه الحديثه فى العلم و الفلسفه. الف كتاب " نوفوم اورجانوم " ( الوسيله الجديده ) Novum Organum ، و عارض فيه منطق اريسطو و منهجه فى القياس. اسس دعائم المنهج الاستقرائى الحديث و نادى بالرجوع للحقايق الطبيعيه من غير محاولة استباقها بالعقل او الخيال. كتب مقالات كتيره بتُعتبر من اروع تراث الادب.

فرانسيس بيكون كان محامى و سياسى الف سنة 1605 كتابين عن الوسايل اللى ممكن بيها تتقدم المعارف البشريه ، دعا فيها لضرورة استخدام التجربه بإعتبارها اساس المعرفه. من اقواله " الانسان خادم الطبيعه و مفسرها " و " فيه أدله بتدل على ان فى جوف الطبيعه لسه فيه اسرار كتيره ليها قيمه عظيمه، و مابتشبهش و لا قريبه من اللى احنا بنعرفه دلوقتى ، و هى بعيده عن خيالنا و لسه مانعرفش اسرارها لغاية دلوقتى".

بيكون نادى بإستخدام التجربه و جمع التجارب و تدوينها لاستخراج النتايج منها و اقترح انشاء كليه سماها " بيت سليمان " تتجمع فيها كل طوايف العلما لعمل الدراسات و التجارب. و ان يكون فى الكليه دى الات و اجهزه و اللى بيشتغلو فيها يطلع لهم دخل و ياخدو اجازات طويله عشان يقدرو يسافرو فى بلاد و مناطق العالم يجمعو منها معلومات تزود معارفهم.

مع ان روچر بيكون (بيكون الاول ) كان راهب و عاش فى العصور الوسطى و فرانسيس بيكون ( بيكون التانى ) كان سيكولارى مش راجل دين و عاش فى عصر النهضه لكن ليهم اقوال و اراء متشابه زى الدعوه لاستخدام التجربه المباشره بدل القياس المنطقى. الاتنين ما يعتبروش علما بالمعنى بتاع دلوقتى لكن دعو للمذهب العلمى القايم على التجربه.

منهج فرانسيس بيكون 

فرانسيس بيكون نقل اوروبا من التفكير الفلسفى الاغريقى للتفكير العلمى التجريبى. الفيلسوف الاغريقى كان بيحط المذهب و بعدين كان بيجمع الحقايق اللى بتوافق المذهب فمثلاً كان بيعتقد ان فى الكون اصول و مبادىء لازم التسليم بيها قبل دراسة الظواهر لكن منهج بيكون كان بيعتمد على التجربه و الاختبارات كأول حاجه و على اساس التجارب بيستنتج المبادىء و الاصول. المنهج ده اتبلور بعد كده فى فلسفة هوبز (1588-1679) الماديه اللى فيها موضوع الفلسفه بقى مقتصر على الماده و حركتها.

الاغريق اعتمدو ع التفكير مش على المشاهده و عشان كده اهتمو بالمنطق لانه حركه ذهنيه بالكامل. كتاب فرانسيس بيكون " نوفوم اورجانوم " Novum Organum يعنى " الوسيله الجديده " كان دعوه للتجربه و توضيح لفكرة ان الانسان ما يقدرش يفهم اكتر ما يعاين. و حتى بعد المعاينه ما ينفعش نستنتج طوالى لإن لازم نعيد المعاينه و التجربه لغاية ما نوصل لاستنتاج. اجترار المنطق من غير المعاينه و التجربه عقم و ضرر.

بيكون شاف ان نقل المنطق البشرى و المقاييس الاجتماعيه للطبيعه زى ماكان شايع فى عصره و قبله حاجه غلط. الاغريق و قعو فى الغلطه دى لدرجة انهم افتكرو ان الكون منظم فى دواير إكمن الدايره هى الشكل الكامل و طالما ان الكون كامل فلازم يكون ماشى فى دواير.

بالنسبه للغه بيكون شاف ان ضرورى تكون فيه لغه خاصه بالتفكير بحيث ما تحصلش التباسات زى اللى بتحصل بين عامة الناس و حتى بين الكتاب ، و ده اللى وصل ليه العلميون فى اوروبا فى العصر الحديث فبقو يستخدمو كلمات خاصه للعلوم بيفهموها بغض النظر عن اختلاف لغاتهم.

من الحاجات المهمه اللى نادى بيها بيكون كمان دعوته بتخليص الفلسفه من الدين عشان تقدر تنطلق بحريه من غير عوائق من العقائد.

اثر فرانسيس بيكون 

رغم كده فرانسيس بيكون ما كانش مكتشف و لا مخترع و ماكانش عنده معمل للاختبارات و التجارب ، فمهمته ماكانتش الاكتشاف او الاختراع لكن كانت مهمة تخطيط و رسم مناهج للوصول للاكتشاف و الاختراع. دراسة العلم مش مجرد دراسة الكرسى و التأمل و الفلسفه لكن دراسه الغايه منها الوصول لنتيجه عمليه فى الصناعه لتحسين حال الانسان و رفاهيته. بيقول بيكون : " الحقايق بتتعرف باللى بتوصل ليه مش لانها بتتفق مع المنطق. و قولنا ده معناه فى النهايه ان تحسين حظ الانسان و تحسين عقل الانسان حاجه واحده ". يعنى معارفنا مالهاش قيمه غير الانتفاع بيها للرقى البشرى. للاسباب دى انتقد بيكون الفلاسفه الاغريق لانهم استخدمو عقولهم للتفكير المجرد مش للاختراع و الاكتشاف فبيقول عن اريسطو انه " سوفسطائى متعوس و كتابه فى المنطق عباره عن كتاب فى الجنون و غيبياته عباره عن نسيج العنكبوت اللى بيبنيه على اساس واهى ". و بيقول عن افلاطون انه " غبى عبيط زائف ".

فرانسيس بيكون حط المنهج للتفكير العلمى عن طريق دعوته للاهتمام بالتجربه و ده الطريق اللى اخدته اوروبا و فى ظرف كام سنه بعد بيكون سادت الدنيا..

من مؤلفاته 

 Essays  (1597)
 The Elements of the Common Law of England (1597)
 A Declaration of the Practises & Treasons Attempted and Committed by Robert, late Earl of Essex and his Complices (1601)
 Temporis Partus Masculus (The Masculine Birth of Time; 1603, unfinished)
 De Interpretatione Naturae Prooemium (1603, unfinished)
 Valerius Terminus of the Interpretation of Nature, with Annotations of Hermes Stella (1603, unfinished—published 1734)
 Cogitationes de Natura Rerum (Thoughts on the Nature of Things; 1604, unfinished)
 Cogitationes de Scientia Humana (Thoughts on Human Knowledge; 1604, unfinished)
 Francis Bacon His Apology, in Certain Imputations Concerning the late Earl of Essex (1604)
 Certain Considerations Touching the Better Pacification and Edification of the Church of England (1604)
 The Proficience and Advancement of Learning (1605)
 Cogitata et Visa (Thoughts and Conclusions; 1607)
 Redargutio Philosphiarum (The Refutation of Philosophies; 1608, published posthumously)
 Inquisitio Legitima de Motu (1608?, published 1653)
 De sapientia veterum liber (1609)
 Descriptio Globi Intellectus (1612)
 Thema Coeli (1612, published 1653)
 The Charge of Sir Francis Bacon, Knight, the King's Attorney-General, Touching Duels (1614)
 The Wisdom of the Ancients (1619)
 De Principiis atque Originibus (1620, published 1653)
 [[Novum Organum (1620)
 The History of the Reign of King Henry the Seventh (1622)
 Historia Naturalis et Experimentalis (1622)
 Apophthegms, New and Old (1625)
 The Translation of Certain Psalms (1625)
 [[New Atlantis  (1626)
 De Augmentis Scientiarium (1623)
 Sylva Sylvarum (1623, published 1627)
 Scripta in naturali et universli philisophia (pub. 1653)
 Baconiana, Or Certain Genuine Remains Of Sr. Francis Bacon (pub. 1679)

مصادر 
 سلامه موسى ، ما هى النهضة، سلامه موسى للنشر والتوزيع، القاهرة
 الموسوعة الثقافية، مؤسسة فرانكلين للطباعة والنشر، القاهرة - نيو يورك 1972
 The New Encyclopædia Britannica, Micropædia,H.H. Berton Publisher,1973-1974

مواليد 1561
وفيات 1626
فلاسفه انجليز
ادبا انجليز
تنويريين
ماسونيين
مسيحيين انجليز