Hebreeuws alfabet

Het Hebreeuwse alfabet is het alfabet dat gebruikt wordt voor het schrijven van het Hebreeuws, zowel het Modern Hebreeuws, een van de officiële talen van Israël, als het Tenachisch Hebreeuws (ook wel het Klassiek Hebreeuws). Ook het Jiddisch (een West-Germaanse taal) en soms ook het Ladino (Joods-Spaans) worden met het Hebreeuwse alfabet geschreven. Het Hebreeuws wordt geschreven van rechts naar links. Het Hebreeuwse woord voor alfabet is אלף-בית, uit te spreken als alef-beet, en bestaat uit de eerste twee letters de alef en de beet. Het Hebreeuwse alfabet stamt af van het Aramese alfabet.

Hebreeuws

Medeklinkers

Sommige medeklinkers hebben twee vormen. In de tabel hieronder is de linkervorm de sluitletter, die alleen gebruikt wordt aan het einde van een woord, dus aan de linkerkant van het woord. Deze vorm wordt ook wel sofiet genoemd, bijvoorbeeld kaf sofiet (ך).

Enkele medeklinkers hebben twee klanken: een harde plosief en een zachte fricatief. Als een letter een harde klank heeft, krijgt het vaak een puntje in het midden, een dagesj, die bij een zachte klank altijd ontbreekt. Soms wordt een zachte klank expliciet aangegeven met een streepje boven de letter, een rafee. Zulke letters hebben dus drie vormen: ב is zowel /b/ als /w/, met dagesj wordt het בּ /b/ en met rafee wordt het בֿ /v/.

Klinkers

Het Hebreeuwse alfabet kende oorspronkelijk geen klinkers. Later werden enkele medeklinkers ook gebruikt om klinkers mee aan te geven. Deze medeklinkers worden mater lectionis ("leesmoeders") genoemd. Tegenwoordig worden onder de letters soms kleine tekens (punten en strepen) neergezet voor de klinkers. Deze tekens heten nikud (נִקּוּד) en zijn bij de medeklinker gevoegd waar de klinker direct op volgt.

Jiddisch 
Het Jiddisch gebruikt het Hebreeuwse alfabet in vereenvoudigde vorm: het heeft vrijwel geen diakritische tekens meer (zoals nikud, dagesj en rafee) en gebruikt slechts 22 medeklinkers. De Jiddische letternamen zijn soms net iets anders dan de Hebreeuwse.

Medeklinkers

Het Jiddisch heeft de Hebreeuwse medeklinkers vereenvoudigd. Het Hebreeuwse alfabet biedt meerdere letters voor één klank. De /s/ bijvoorbeeld, kan met vier verschillende letters geschreven worden (ש / שׂ / ס / ת). Vroeger stonden verschillende letters voor net iets andere klanken, maar die onderlinge klankverschillen zijn inmiddels weggevallen. Minder klanken zijn overgebleven. Het Jiddisch koos voor elke klank één letter en maakte daarmee de overige letters overbodig. Alleen niet-Jiddische woorden van Semitische origine worden soms nog met de originele letters geschreven. Jiddische sprekers kunnen deze Hebreeuwse letters probleemloos lezen.

Klinkers

Het grootste verschil tussen het Jiddische gebruik van het alfabet en het klassieke Hebreeuwse gebruik zit in de klinkers. In het Jiddisch zijn de klinkers zelfstandige letters geworden. Ze zijn afgeleid van de nikud, maar worden niet langer geschreven als de klinkertekentjes onder of boven de medeklinkerletters. De volgende tabel vervangt de Hebreeuwse klinkertabel:

Vaak mag men, als men wil, de letters vereenvoudigen, al lijkt dat op het eerste gezicht tegen de regels. De chirik joed in het woord "jidisj" (ייִדיש) mag als joed (יידיש) worden geschreven, omdat hier toch geen misverstand kan ontstaan over de beginletters ייִ en de ײ voor /ey/. Voor "iedisj" had het woord moeten beginnen met een alef (איידיש). Verder wordt /uv/ dus als וּװ geschreven en uit gewoonte schrijft men ook װוּ voor /woe/, zelfs als er geen wof meer volgt.

Unicode 
Het Hebreeuwse alfabet staat in Unicode in het blok van U+0590 tot en met U+05FF, en het blok van U+FB1D tot en met U+FB40. Het bevat letters, ligaturen, zowel losse als met letters gecombineerde diakritische tekens (nikud en teamim) en interpunctie.

Zie ook 
 Hebreeuwse cijfers - voor het Hebreeuwse getalsysteem
 Hebreeuws braille
 Teamim - toontekens die aangeven hoe Bijbelverzen moeten worden gezongen
 Masoreten - de geleerden die de Bijbelse teksten voorzagen van klinker- en voordrachttekens (nikud en teamim)
 Fenicisch alfabet - het alfabet waar het Hebreeuwse alfabet van is afgeleid
 Grieks alfabet - voor een vergelijking tussen het Griekse, Hebreeuwse en Arabische alfabet                                   
 Aramees alfabet

Externe links 
 Hebreeuwse schrijfletters en leesoefeningen
 Vereniging ter bevordering van kennis van Hebreeuws
 Sifroet, een tweetalig literair tijdschrift

 
Abjad