alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Dewi Pechler

Dewi Luzi Louise Pechler (Dokkum, 9 september 1983) is een Nederlandse zangeres. Ze was in 2002/2003 een kandidaat van het tv-programma Idols en in 2009/2010 van het tv-programma Popstars.

Biografie
Pechler had al eerder aan een talentenjacht deelgenomen en in een aantal bandjes gezongen, waaronder een rapgroep. Vanaf haar 16e is ze privézanglessen gaan volgen bij de voormalige zanglerares van Anouk. Tot haar 20e heeft ze in Friesland in het dorp Scherpenzeel gewoond en later in o.a. Hilversum, Haarlem en Amsterdam. Vanaf 2002 zong ze in een coverband. In 2000 kreeg ze op 16-jarige leeftijd een dochter. Pechler volgde de opleiding SCW Kunst & Cultuur in Zwolle, waarvan zang, dans en toneel onderdelen zijn.

Voor de audities van Idols 1 (2002/2003) koos Pechler het nummer Your House van Alanis Morissette. Ze kwam hiermee in de theaterronde en zal uiteindelijk via de workshopronde in de finaleronde komen. In de finaleronde haalde ze de zevende liveshow van 22 februari. In deze uitzending werd ze door de kijkers naar huis gestuurd en werd ze vierde van dat Idols-seizoen.

Na haar vertrek uit Idols dook Pechler de studio in om aan eigen materiaal te werken. Na verloop van tijd kwam Pechler dan ook met haar eerste album Know Me. Pechler bracht als debuutsingle het nummer Left of Center uit en in de videoclip van het nummer bleek ze haar uiterlijk drastisch veranderd te hebben. Het nummer werd een top 10-hit. Ze scoorde ook nog hits met de nummers When You Walk In the Room, een duet met Jamai Loman en Amazing.

Hierna speelde samen met de andere Idols 1-deelnemers Yuli en Joël in de musical Hair, en ook zong zij een Nederlandstalig nummer voor radiostation 100%NL. Inmiddels is haar nieuwe album True to my soul uitgebracht in digipack met een dvd. Fragmenten zijn te beluisteren via haar website. In seizoen 2009-2010 van Popstars was Pechler de Mystery Popstar Rood.

Op 9 september 2010 werd de Playboy-editie gepresenteerd. Pechler vierde op die dag tevens haar 27e verjaardag.

In oktober 2018 was Pechler te zien in het RTL 5-programma Adam Zkt. Eva VIPS waar zij naakt op zoek ging naar de ware liefde. In 2023 was Pechler te zien als secret singer in het televisieprogramma Secret Duets. In datzelfde jaar was ze te zien in het televisieprogramma DNA Singers waarin ze samen met haar dochter zong.

Discografie

Albums 

|-
|align="left"|Know me||2003||25-03-2003||10||12||-
|-
|align="left"|True to my soul||2008||-||-||-||-
|-
|align="left"|Power of now||2011||-||-||-||-
|}

Singles 

|-
|align="left"|When you walk in the room||2003||19-07-2003||7||5|| met Jamai Loman / #7 in de Single Top 100
|-
|align="left"|Left of center||2003||27-09-2003||7||8|| #9 in de Single Top 100
|-
|align="left"|Amazing||2004||28-02-2004||26||4|| #23 in de Single Top 100
|-
|align="left"|Sour||2010||04-09-2010||tip14||-|| #7 in Single Top 100
|-
|align="left"|My neighborhood||2011||-||-||-|| #61 in de Single Top 100
|-
|align="left"|Louder||2012||-||-||-|| -
|}

Externe link
 Officiële website

Bronnen

Nederlands zanger
Idols
Zosja El Rhazi

Zofia Miriam Franciska (Zosja) El Rhazi (Amersfoort, 5 mei 1981) is een Nederlandse zangeres en stemdocente. Ze was deelnemer aan het eerste seizoen van de talentenjacht Idols.

Jeugd
Zosja was al op jonge leeftijd actief in de muziek. Ze deed onder andere mee aan een editie van het muziekproject Kinderen voor Kinderen. Op de middelbare school volgde ze de HAVO en leerde ze het bespelen van de piano, viool en drums. Na de middelbare school volgde ze 2,5 jaar de theaterschool in Utrecht.

Idols
Zosja was vanaf de eerste ronde een van de favorieten van de jury, maar kwam aanvankelijk niet verder dan de workshopronde. Hierin werd ze door het publiek als vierde van haar groep gekozen en daardoor mocht ze niet meedoen aan de liveshows.

Deelnemer Roger kon zich echter niet vinden in het hem aangeboden contract en trok zich zo terug uit het programma. Daardoor schoof Zosja door naar de derde plaats en kon ze toch deelnemen aan de liveshows. Ze eindigde op 11 januari als 10de.

Gezongen bij Idols
Auditie: Alanis Morissette - You oughta know
Theater: Nirvana - Smells like teen spirit
Workshop: Skunk Anansie - Weak
Eerste liveshow: 4 Non Blondes - What's up

Phileine zegt sorry
Ondanks haar korte Idols-avontuur kreeg Zosja, onder de hoede van jurylid Henkjan Smits, toch een platencontract bij BMG aangeboden. Hiervoor nam ze de cd Phileine's Choice op; een combinatie van covers en nieuw materiaal. Het album deed tevens dienst als soundtrack voor de speelfilm Phileine zegt sorry, gebaseerd op het gelijknamige boek van Ronald Giphart.

Op 22 september 2003 verscheen haar single I'm sorry, die de 51e plaats behaalde in de Top 100. Van februari tot december dat jaar was ze zangeres bij de feestband Jamsquare.

Verdere carrière
Ze ging daarna jazz studeren aan het Conservatorium van Amsterdam, waar ze in 2008 summa cum laude afstudeerde met een 10 voor het hoofdvak Zang.

Tegenwoordig treedt ze onder andere op met haar Jazzduo Zosja, haar jazzkwartet ZZAZZ, Beatsclassics en DeJaVu JazzLoungeGroup. Ze is als hoofdvakdocente Zang verbonden aan het Artez Conservatorium.

Idols
Nederlands zanger
Eros

Eros (god), de Griekse god van de zinnelijkheid, het verlangen naar schoonheid en de lichamelijke liefde
Eros (concept), afgeleid van het Griekse woord voor seksuele liefde, erotiek, als filosofische en psychologische term
Eros (besturingssysteem), een besturingssysteem voor de computer
Eros (film), een film uit 2004 van Steven Soderbergh
Eros (levensdrift) in de psychologie van de driften, zie Sigmund Freud
Eros (planetoïde), een planetoïde
Eros Ramazzotti, een Italiaanse zanger
Eros (album), het aankomende album van Deftones (zomer '08)
Eros (studentenvereniging), faculteitskring van de studenten seksuologie aan de K.U.Leuven
Eros (gerecht), Eros worden ook wel gezien als de griekse versie van noodles
Eros (Louisiana), plaats in de VS

Zie ook
EROS (doorverwijspagina)
Lijst van veldslagen

Dit is een overzicht van de lijsten van veldslagen geordend naar chronologie, op naam of naar plaats:
 Lijst van veldslagen (chronologisch)
 Lijst van veldslagen (alfabetisch)
 Lijst van veldslagen (geografisch)

Zie ook 
 Geschiedenis
 Krijgsgeschiedenis

Externe link
  Roman emperors Lijst van veldslagen waar Romeinen deel aan hebben genomen
  Wikisource:Great Battles of Bulgaria

 
Veldslagen
Lijst van soortelijke massa's van vloeistoffen

Dit overzicht geeft de soortelijke massa van verschillende vloeistoffen bij 1 atmosfeer en 20°C.

Soortelijke massa
Vloeistoffysica
Lijst van soortelijke massa's van gassen

Dit overzicht geeft de soortelijke massa van gassen bij 0 °C en 1 atm of 1,01325 bar of 101325 Pa volgens DIN1343 (behalve indien anders aangegeven).

De massadichtheid van een ideaal gas wordt beschreven door de Wet van Boyle-Gay-Lussac. Bij deze temperatuur en druk zijn veel van de gassen in de onderstaande tabel nog goed met dit model te beschrijven. De dichtheid is voor zulke gassen een simpele functie van het (gemiddelde) molecuulgewicht.

{| class="wikitable sortable"
|-
! Gas
! Soortelijke massa ρ (kg / m³)
|-
| Aardgas || 0,833
|-
| Acetyleen || 1,16
|-
| Ammoniakgas || 0,765
|-
| Argon || 1,78
|-
| Cokesovengas || 0,62 .. 0,73
|-
| Ethaan || 1,34
|-
| Ethyleen || 1,25
|-
| Generatorgas || 0,61 .. 1,29
|-
| Helium || 0,18
|-
| Hoogovengietgas (gem.) || 1,30
|-
| Koolstofdioxide || 1,97
|-
| Koolstofmonoxide || 1,25
|-
| Lachgas || 1,98
|-
| Lichtgas || 0,65
|-
| Lucht || 1,29
|-
| Methaan || 0,72
|-
| Neon || 0,90
|-
| Steenkoolgas || 0,47 .. 0,58
|-
| Stikstofgas || 1,26
|-
| Stikstofdioxide || 2,06
|-
| Stikstofmonoxide || 1,35
|-
| Waterdamp (100 °C) || 0,60
|-
| Waterstofgas || 0,09
|-
| Waterstofsulfide || 1,58
|-
| Zoutzuurgas || 1,62
|-
| Zuurstofgas || 1,43
|-
| Zwaveldioxide || 2,86
|}

Chemische grootheid
Stofeigenschap
Gassen
LeVar Burton

Levardis Robert Martyn (Levar) Burton Jr. (Landstuhl, Duitsland, 16 februari 1957) is een Amerikaanse acteur.

Hij studeerde aan de theateropleiding van de University of Southern California toen hij werd uitgenodigd de rol van Kunta Kinte in de televisieserie "Roots" te vervullen. Hij won daarvoor een Emmy.

Later speelde hij in een aantal andere televisieseries zoals:
 Reading Rainbow van PBS
 The Jesse Owens Story
 Emergency Room
 The Midnight Hour
 Community 
 The Big Bang Theory

Het bekendst is hij van de serie Star Trek: The Next Generation waarin hij de rol van Geordi La Forge speelt, de blinde hoofdtechnicus die dankzij een zogenoemd 'vizier' (Engels: visor) weer kan zien.

Burton is ook bekend als filmacteur, niet alleen van de Star Trekfilms, maar ook van:
 Looking for Mr. Goodbar
 The Hunter
 The Supernaturals
 Taken in Broad Daylight

Hij was politie-inspecteur in de videoclip van de band Cameo getiteld Word up.

Amerikaans filmacteur
Amerikaans televisieacteur
Amerikaans televisieregisseur
Amerikaans schrijver
Amerikaans presentator
Lisa Kudrow

Lisa Valerie Kudrow (Los Angeles, 30 juli 1963) is een Amerikaanse actrice. Ze won voor het spelen van Phoebe in de televisieserie Friends een Emmy Award in 1998, een American Comedy Award in 2000 en een Golden Satellite Award in 2001. Voor dezelfde rol werd ze genomineerd voor onder meer een Golden Globe en nog zes Emmy's.

Kudrow wilde oorspronkelijk dokter worden, net als haar vader. Ze was echter sinds haar kinderjaren bevriend met Jon Lovitz, die in het komische televisieprogramma Saturday Night Live beroemd werd. Ze werd lid van The Groundings, een toneelgroep voor improvisatie. Kudrows eerste rol was die van Ursula, de excentrieke serveerster in Mad About You (met Paul Reiser en Helen Hunt). Dit leidde tot haar rol als Phoebe in Friends en van Phoebes tweelingzus Ursula, die ook in Friends regelmatig opduikt.

Filmografie 
*Exclusief televisiefilms
 L.A. on $5 a Day (1989)
 Dance with Death (1991)
 The Unborn (1991)
 In the Heat of Passion (1992)
 In the Heat of Passion II: Unfaithful (1994)
 Friends (1994–2004)
 The Crazysitter (1995)
 Mother (1996)
 Romy and Michele's High School Reunion (1997)
 Clockwatchers (1997)
 Hacks (1997)
 The Opposite of Sex (1998)
 Analyze This (1999)
 Hanging Up (2000)
 Lucky Numbers (2000)
 All Over the Guy (2001)
 Dr. Dolittle 2 (2001, stem)
 Bark! (2002)
 Analyze That (2002)
 Marci X (2003)
 Wonderland (2003)
 Happy Endings (2005)
 Kabluey (2007)
 P.S. I Love You (2007) 
 The Other Woman (2008)
 Powder Blue (2009)
 Hotel for Dogs (2009)
 Paper Man (2009)
 Bandslam (2009)
 Easy A (2010)
 Bad Neighbours (2014)
 Unbreakable Kimmy Schmidt (2016)
 The Girl on the Train (2016)
Grace and Frankie (2018)
 Booksmart (2019)
 The Good Place (2019-2020)
 Like a Boss (2020)

Trivia 
 Kudrow is tijdens Friends goede vriendinnen geworden met haar co-spelers, in het bijzonder Jennifer Aniston en Courteney Cox (respectievelijk Rachel en Monica in de serie).
 Toen Phoebe zwanger was in Friends was Kudrow in werkelijkheid ook zwanger.
 Kudrow heeft ook haar stem geleend aan de The Simpsons (1e aflevering van seizoen 10).

Externe links 
 

Amerikaans filmacteur
Amerikaans televisieacteur
Friends
975

Het jaar 975 is het 75e jaar in de 10e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Byzantijnse Rijk 
 Byzantijns-Arabische oorlog: Keizer Johannes I (Tzimiskes) valt met een Byzantijns expeditieleger Mesopotamië en Syrië binnen. Vanuit de stad Antiochië rukt hij zuidwaarts op naar Tripoli. Johannes verovert de steden Baalbek, Damascus, Sidon, Tiberias en Caesarea. Hij slaagt er niet in om Jeruzalem in te nemen.

Europa 
 10 augustus - Dirk II, graaf van West-Frisia, verslaat de West-Friezen bij Rijnsburg en sticht een kapel voor de heilige Laurentius. Hij consolideert zijn gezag over het graafschap, dat het gehele kustgebied beslaat tussen de Oosterschelde en het Vlie. Onderverdeeld in de gouwen: Masaland, Kennemerland en Texel.

Engeland 
 8 juli - King Edgar I ("de Vreedzame") overlijdt na een regeerperiode van bijna 16 jaar. Hij wordt opgevolgd door zijn 12-jarige zoon Edward II ("de Martelaar") als heerser van Engeland. Na de dood van Edgar ontstaat er een rivaliteit om de Engelse troon tussen de halfbroers Edward en Ethelred ("de Onberadene").

Religie 
 Spring - Keizer Otto II ("de Rode") benoemt zijn kanselier en adviseur Willigis tot aartsbisschop van Mainz. Hij ontvangt het pallium uit handen van paus Benedictus VII. Als opvolger wordt Folcmar (of Poppo) aangesteld als kanselier van Otto.
 Willigis geeft opdracht tot de bouw van de Dom van Mainz. De kathedraal vormt samen met de twee kerken (Dom van Speyer en Dom van Worms) de gezamenlijke naam de Kaiserdome.
 Bisschop Wolfgang van Regensburg richt de Regensburger Domspatzen op, het kathedrale koor (een Duits jongenskoor) van de Dom van Regensburg (huidige Duitsland).
 Eerste schriftelijke vermelding van de stad Lingen, gelegen op een kruispunt van twee belangrijke handelswegen, de Vlaamse en de Friese "Straße" (huidige Duitsland).

Geboren 
 25 juli - Thietmar van Merseburg, Duits bisschop (overleden 1018)
 Adelbold II, Nederlands bisschop en musicoloog (overleden 1026) 
 Gerard I, Nederlands geestelijke en bisschop (overleden 1051)
 Stefanus I ("de Heilige"), koning van Hongarije (overleden 1038)

Overleden 
 8 juli - Edgar I ("de Vreedzame), koning van Engeland (r. 959 - 975)
 26 november - Koenraad I, bisschop van Konstanz (r. 934 - 975) 
 27 december - Balderik (78), bisschop van Utrecht (r. 918 - 975)
 Gu Hongzhong (38), Chinees hofschilder en kunstschilder

000
991

Het jaar 991 is het 91e jaar in de 10e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen 
 Slag bij Maldon: Een groep Vikingen, vermoedelijk onder Olaf Tryggvason verslaan de Angelsaksen van Essex onder Byrhtnoth.
 De Republiek Venetië sluit een handelsverdrag met de Saracenen.
 Al-Qadir volgt At-Ta'i op als kalief van Bagdad.
 Pietro II Orseolo volgt Tribuno Memmo op als doge van Venetië.
 Hartwig wordt aartsbisschop van Salzburg.
 Na de dood van Theophanu wordt Adelheid regent voor Otto III.
 Voor het eerst genoemd: Lith, Lithoijen

Geboren 
 Erlangga, koning van Mataram (1019-1042)
 Guido van Arezzo, Italiaans muziektheoreticus

Overleden 
 1 maart - En'yu (31), keizer van Japan (969-984)
 15 juni - Theophanu (~31), echtgenote van Otto II en regentes van Duitsland
 Aleramo, markgraaf van West-Ligurië (950-991)
 Byrhtnoth, Engels edelman
 Gausfred I, graaf van Empúries en Rosselló (931-991)
 Lanzelin, graaf van Altenberg, Klettgau en Thurgau
 Otto I, markies van Monferrato

000
994

Het jaar 994 is het 94e jaar in de 10e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen 
 De zonen van Meurig ab Idwal, waaronder Idwal ap Meurig verslaan Maredudd ab Owain van Deheubarth en grijpen de macht in Gwynedd.
 García II volgt zijn vader Sancho II op als koning van Navarra.
 Goergen II volgt Bagrat II op als koning van Kartli.
 Hendrik I volgt zijn vader Leopold I op als markgraaf van de Beierse Oostmark.
 Odilo volgt Majolus op als abt van Cluny.
 De 55 meter lange Shwethalyaung-boeddha in Pegu wordt gebouwd.
 Voor het eerst genoemd: Stade, Westmeerbeek

Koning Ethelred II van Engeland doopt de Noorse leider Olav Trygvasson

Geboren 
 7 november - Ibn Hazm, Andalusisch filosoof
 Alfons V, koning van Leon (999-1028)

Overleden 
 23 april - Gerard, bisschop van Toul
 11 mei - Majolus (88), Frans abt
 10 juli - Leopold I, markgraaf van Oostenrijk (976-994)
 Richardis van Sualafelgau, echtgenote van Leopold I
 Sancho II, koning van Navarra (970-994)

000
1002

Het jaar 1002 is het 2e jaar in de 11e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen 
 13 november: slachtpartij op Sint-Brixius-dag: op vele plaatsen in Engeland worden de Denen die er wonen vermoord. Er wordt vermoed dat koning Ethelred II hiertoe het bevel heeft gegeven.
 Na de dood van Otto III ontstaat er een strijd om het koningschap tussen Ekhard I van Meißen, Herman II van Zwaben en Hendrik IV van Beieren. Hendrik wordt uiteindelijk tot koning verkozen. Ekhard wordt, kennelijk om ongerelateerde redenen, vermoord, en Herman verzet zich aanvankelijk maar erkent Hendriks koningschap voor het tot een echte strijd komt.
 Brian Boru wordt hoge koning van Ierland.
 Hertog Boleslav III van Bohemen. Bolesław I van Polen zet zijn eigen halfbroer Vladivoj op de troon. Deze erkent Hendrik II als zijn leenheer.
 Suryavarman I volgt Udayadityavarman I op als koning van het Khmer-rijk.
 Na de dood van Hendrik I van Bourgondië roept zijn stiefzoon Otto Willem, reeds paltsgraaf, zichzelf uit tot hertog. Auxerre gaat over op koning Robert II van Frankrijk. Otto Willem geeft Mâcon door aan zijn zoon Gwijde I.
 Gunzelin volgt zijn broer Ekhard I op als markgraaf van Meißen.
 Bonifatius III wordt markgraaf van Toscane.
 Godfried II volgt zijn vader Godfried I op als graaf van Verdun.
 Werner I van Habsburg wordt bisschop van Straatsburg.
 Sei Shōnagon voltooit Makura no soshi.
 Groenland wordt getroffen door een epidemie.

Geboren 
 21 juni - leo IX (Bruno van Egisheim en Dagsburg), paus (1049-1054)

Overleden 
 23 januari - Otto III (21), koning (983-1002) en keizer (996-1002) van het Heilige Roomse Rijk
 30 april - Ekhard I, markgraaf van Meißen (987-1002) (vermoord)
 8 augustus - Al-Mansoer, Spaans moslimleider, vizier van Córdoba
 september - Godfried, graaf van Verdun (963-1002)
 Hendrik I, hertog van Bourgondië (965-1002)

Jaar
1003

Het jaar 1003 is het 3e jaar in de 11e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen 
 16 mei - Paus Silvester II wordt opgevolgd door Johannes XVII; op 25 december wordt deze op zijn beurt opgevolgd door Johannes XVIII.
 Jaromír rebelleert tegen zijn broer Boleslav III en is korte tijd hertog van Bohemen. Boleslav III grijpt de macht terug, maar later verovert hertog Bolesław I van Polen Bohemen en laat zich als Boleslav IV tot hertog uitroepen.
 Koning Sven Vorkbaard van Denemarken begint een grootscheepse aanval op Engeland.
 Humbert Withand wordt graaf van Salmourenc. Dit wordt beschouwd als het begin van het graafschap Savoye (later hertogdom en vorstendom).
 Robert II van Frankrijk scheidt van Bertha van Bourgondië en trouwt met Constance van Arles. Zijn excommunicatie (omdat Bertha en hij te nauw familie waren) wordt ongedaan gemaakt, maar zijn pogingen om Bourgondië rechtstreeks onder de kroon te brengen, mislukken.
 Herman III volgt zijn vader Herman II op als hertog van Zwaben.
 Werner van Walbeck volgt zijn vader Lotharius op als markgraaf van de Noordmark.
 Gerard I wordt gouwgraaf van de Gulikgouw.
 Hugo I van Châteaudun wordt aartsbisschop van Tours.
 Willem III volgt zijn vader Willem II op als graaf van Weimar.
 Lambert I wordt graaf van Leuven. (uiterste datum)
 Herman I van Meißen trouwt met Reglindis van Polen.
 Voor het eerst genoemd: Jabbeke, Kraainem, Lebbeke, Mere, Munkzwalm, Wilrijk

Geboren 
 Ibn-Zaydun, Andalusisch dichter
 Koenraad II, hertog van Karinthië en markgraaf van Verona (1035-1039) (vermoedelijk jaartal)

Overleden 
 25 januari - Lotharius III van Walbeck, markgraaf van de Noordmark (983-1003)
 26 januari - Rosela van Ivrea (~65), echtgenote van Arnulf II van Vlaanderen
 januari - Vladivoj (~21), hertog van Bohemen (1002-1003)
 4 mei - Herman II, hertog van Zwaben (997-1003)
 12 mei - Silvester II (~56), paus (999-1003)
 6 november - Johannes XVII, paus (1003)
 24 december - Willem II van Weimar, graaf van diverse graafschappen in Thüringen
 27 december - Emma van Blois, regentes van Aquitanië
 Erik de Rode, IJslands-Groenlands ontdekkingsreiziger en kolonist (vermoedelijk jaartal)
 Cynan ap Hywel, koning van Gwynedd (ca. 999-1003) (jaartal bij benadering)

Jaar
Lijst van verdragen

Hieronder volgt een lijst van verdragen, in bredere zin een lijst met (vredes)verdragen, edicten, traktaten, conventies, handelsverdragen etc.

Oudheid

6e eeuw

7e eeuw

8e eeuw

9e eeuw

10e eeuw

11e eeuw

12e eeuw

13e eeuw

14e eeuw

15e eeuw

16e eeuw

17e eeuw

18e eeuw

19e eeuw

20e eeuw

21e eeuw

Zie ook
 Internationaal recht
 Lijst van militaire allianties
 Lijst van oorlogen
 Lijst van veldslagen

Externe links
 1 januari 1995 - 25 november 2014 Tractatenblad
 MinBuZa.nl: Verdragenbank - De Verdragenbank van het Nederlandse Ministerie van Buitenlandse Zaken is een databank met informatie over verdragen waar Nederland partij bij is en/of depositaris voor is.

Verdrag
Internationaal recht
 
Verdragen
John Venn

John Venn (Hull, 4 augustus 1834 – Cambridge, 4 april 1923) was een Brits logicus en wiskundige en begin 20e eeuw de bekendste logicus van Engeland.

Venn schreef een drietal boeken over logica:
 The Logic of Chance (1866)
 Symbolic Logic (1881)
 The Principles of Empirical Logic (1889)

Voor hij Symbolic Logic schreef, publiceerde hij een artikel On the Diagrammatic and Mechanical Representation of Prepositions and Reasonings, waarin hij de diagrammen introduceerde die nu als venndiagrammen bekendstaan.

Voor Venn hadden Gottfried Leibniz en George Boole diagrammen gebruikt om de logica te ondersteunen. In zijn boek Symbolic Logic bekritiseerde Venn de wijze waarop zij en Augustus De Morgan diagrammen gebruikten om de logica te onderbouwen, gaf zijn eigen interpretatie en bouwde het begrip verder uit.

Charles Dodgson breidde het werk van Venn uit met het begrip universum.

Zie ook 

 Verzamelingenleer

Brits wiskundige
Logicus
Nucleïnezuur

Een nucleïnezuur of kernzuur is een complex biochemisch macromolecuul waarin een groot aantal bouwstenen, de nucleotiden, aan elkaar geschakeld zijn. Nucleïnezuren hebben een hoog molecuulgewicht. De volgorde van de nucleotiden bepaalt de genetische informatie. De meest voorkomende natuurlijke nucleïnezuren zijn desoxyribonucleïnezuur (DNA) en ribonucleïnezuur (RNA).

De naam 'nucleïnezuur' werd gegeven omdat deze moleculen het eerst ontdekt werden in de celkern (nucleus).

Soorten nucleïnezuren

Ribonucleïnezuur

Ribonucleïnezuur of RNA is een nucleïnezuur waarin de suiker ribose voorkomt. Het speelt een grote rol bij het overbrengen van genetische informatie van het desoxyribonucleïnezuur (DNA) naar de ribosomen. Op basis van de genetische informatie kunnen proteïnen gemaakt worden. Er zijn drie types van RNA afhankelijk van hun functie: tRNA (transfer), mRNA (messenger) en rRNA (ribosomaal).

Desoxyribonucleïnezuur

In desoxyribonucleïnezuur (DNA) vervult de suiker desoxyribose de functie van ribose in RNA. DNA komt voor in alle levende organismen en bevat de erfelijke informatie van het organisme. De DNA-segmenten die genetische informatie bevatten worden genen genoemd. Andere delen hebben een structureel doel of spelen een rol bij de transcriptie van de genetische informatie.

Opbouw

Nucleobasen 

In DNA komen de nucleobasen cytosine (C), guanine (G), adenine (A) en thymine (T) voor. In RNA wordt thymine vervangen door uracil (U).

Nucleobasen zijn complementair en vormen basenparen. Volgende paren zijn mogelijk:
 cytosine-guanine (C-G) (bij DNA en RNA)
 adenine-thymine (A-T) (bij DNA)
 adenine-uracil (A-U) (bij RNA)
De binding tussen cytosine en guanine heeft drie waterstofbruggen, terwijl het A-T-paar twee waterstofbruggen vormt.

Nucleosiden 

Nucleosiden zijn glycosylaminen die gevormd worden doordat een nucleobase met een ribose of desoxyribose suikerring bindt. De naam van nucleosiden die voorkomen in DNA en RNA worden afgeleid van hun nucleobase. De nucleosiden die voorkomen in DNA en RNA zijn cytidine, uridine, adenosine, guanosine en thymidine. Nucleoside-analoga zoals acyclovir, kunnen worden gebruikt als antiviraal middel.

Nucleotiden 

Wanneer een fosfaatgroep aan een nucleoside wordt toegevoegd bekomt men een nucleotide. Nucleotiden zijn de monomeren van DNA en RNA, alsook van belangrijke cofactoren zoals acetyl-CoA, FAD, NADP, flavine-mononucleotide en ATP.

Zie ook
 Genetische code

 
Organische verbinding
Breezand (dorp)

Breezand is een dorp in de gemeente Hollands Kroon in de Nederlandse provincie Noord-Holland.

Beschrijving 
Breezand is centraal gelegen in de Anna Paulownapolder, die een belangrijk tuinbouwgebied vormt.

Op 13 september 1931 werd in Breezand de parochiekerk Sint Jan de Evangelist, ontworpen door Herman de Vries, plechtig ingezegend door deken Guilonard van Schagen. Deze kerk bestaat nog steeds.

Te Breezand is sinds 30 april 1993 het Museum Anna Paulowna gevestigd. In het museum wordt de droogmaking van de Anna Paulownapolder behandeld en de bloembollenteelt rond Breezand. Ook wordt er aandacht besteed aan koningin Anna Paulowna, naamgeefster van de polder.

Op Koninginnedag 1985 bezocht de koninklijke familie de gemeente Anna Paulowna. Tijdens dit bezoek werd ook Breezand aangedaan. In Breezand werden in de sporthal van de lokale sportvereniging ZAP diverse zaken die betrekking hadden op de bollenteelt vertoond.

Sport 
Breezand kent diverse sportverenigingen, waaronder Sportvereniging Z.A.P. (Zwaluwen Anna Paulowna - opgericht in 1922 - tennis, voetbal, handbal) en Zwemvereniging Oude Veer (zwem- en waterpolovereniging) met als thuisbasis zwembad Den Krieck.

Jaarlijks wordt in augustus in Anna Paulowna het "kwartje Triathlon" gehouden. De finish van dit evenement is in Breezand op het Ceresplein. In 2007 vierde de vereniging haar 25-jarig bestaan.

Geboren in Breezand 
 Lenze L. Bouwers (1940), schrijver en dichter

Geografie van Hollands Kroon
Plaats in Noord-Holland
Vj

Videojockey (televisie), een presentator op televisie die videoclips aan elkaar praat
Vj (artiest), een artiest die bewegende beeldende kunst creëert tijdens concerten, in nachtclubs en discotheken, en op muziekfestivals
Videojockey (televisie)

Een videojockey of vj is een presentator op een muziekzender op televisie. Het werk van een videojockey bestaat grotendeels uit het aan elkaar praten van videoclips. De term is analoog aan dj (diskjockey), iemand die muziekstukken voor het aanwezige publiek of voor de radio achter elkaar afspeelt en presenteert op een manier die meerwaarde aan het programma geeft.

Nederland en Vlaanderen
Op televisie in Nederland en Vlaanderen waren vj's vooral te zien bij de muziekzenders MTV, Xite en TMF (Vlaanderen) en ook bij TMF Nederland en The Box. 

Enkele vj's uit Nederland:

Enkele vj's uit Vlaanderen:
Guinness Storehouse

Het Guinness Storehouse is een commerciële toeristische attractie bij de brouwerij van Guinness gelegen in het centrum van Dublin. 

In de imposante hoge opslagtoren van de oude bierbrouwerij zijn diverse audiovisuele presentaties gemaakt over hoe het bierbrouwen in zijn werk gaat. Onder andere wordt duidelijk waaraan het Guinness bier zijn zwarte kleur te danken heeft. 

Toren in Ierland
Bouwwerk in Dublin
Biermuseum
Roofdieren

Roofdieren (Carnivora) vormen een orde van zoogdieren die zich voornamelijk voeden met vlees en ander dierlijk materiaal. Er zijn ruim 279 soorten beschreven, waardoor het de op vier na grootste orde van zoogdieren is. Roofdieren komen wereldwijd voor, variërend van de koude poolgebieden tot de meest droge streken van de Sahara tot zelfs de open zee. Veel roofdieren vertonen complex gedrag.

Carnivora bemachtigen vlees door actieve jacht, door diefstal van andere roofdieren of in de vorm van aas. Veel roofdieren hebben een sterk ontwikkeld gebit en gespecialiseerde schedel. Ook plantaardige materialen en andere voedselbronnen, zoals zwammen of insecten, kunnen een deel van het voedingspatroon uitmaken. Katachtigen hebben zich het meest aangepast aan een vleesetend voedingspatroon, terwijl beerachtigen meestal alleseters zijn. Twee berensoorten eten daarentegen nauwelijks vlees: De reuzenpanda heeft zich voornamelijk toegerust op het eten van alleen bamboe en ook de rolstaartbeer is voornamelijk een vegetariër. 

In moderne indelingen worden roofdieren onderverdeeld in twee groepen, de Caniformia (met onder andere de honden, beren, marters en zeeroofdieren) en Feliformia (met onder andere de katten, hyena's en mangoesten). Ook zeehonden, zeeleeuwen en de walrus zijn roofdieren, die zich aan een leven in de zee hebben aangepast. In oudere beschrijvingen zijn deze roofdieren in een aparte onderorde of zelfs orde geplaatst: de Pinnipedia of zeeroofdieren. Alle andere roofdieren werden dan geplaatst in de onderorde Fissipedia of landroofdieren. In een andere onderverdeling worden de roofdieren in twee groepen verdeeld.

De roofdieren stammen af van een groep zoogdieren die verwant zijn aan de tegenwoordige schubdieren. Deze voorouders verschenen 6 miljoen jaar na de Krijt-Paleogeengrens in Noord-Amerika. Bij de intrede van het Mioceen hadden de meeste, zo niet alle grote families van roofdieren zich gediversifieerd en vele ecologische niches ingenomen.

Taxonomie 
Huidige families:

 Orde: Carnivora (Roofdieren)
 Onderorde: Caniformia
 Familie: Ailuridae (Kleine panda's)
 Familie: Canidae (Hondachtigen)
 Familie: Mephitidae (Stinkdieren)
 Familie: Mustelidae (Marterachtigen)
 Familie: Odobenidae (Walrussen)
 Familie: Otariidae (Oorrobben)
 Familie: Phocidae (Zeehonden)
 Familie: Procyonidae (Wasbeerachtigen)
  Familie: Ursidae (Beren)
  Onderorde: Feliformia
 Familie: Eupleridae (Madagaskarcivetkatten)
 Familie: Felidae (Katachtigen)
 Familie: Herpestidae (Mangoesten)
 Familie: Hyaenidae (Hyena's)
 Familie: Nandiniidae (Pardelroller)
 Familie: Prionodontidae (Echte Linsangs)
  Familie: Viverridae (Civetkatten)

Galerij 
Roofdieren vertonen een zeer grote vormenrijkdom. De soorten verschillen in grootte van de 35 gram zware wezel (Mustela nivalis) tot de zuidelijke zeeolifant (Mirounga leonina), die wel 5 ton zwaar kan worden. Hieronder een overzicht van diverse soorten roofdieren.

Zie ook
 Indeling van de carnivoren
 Predator
658

Het jaar 658 is het 58e jaar in de 7e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Byzantijnse Rijk 
 Keizer Constans II stuurt een Byzantijns expeditieleger naar de Balkan en onderwerpt tijdelijk de Avaren in Macedonië. Hij laat sommige stammen zich vestigen in Bithynië (huidige Turkije), deze worden als foederati (bondgenoten) ingezet in de oorlog tegen de Arabieren in Klein-Azië.

Brittannië 
 Wulfhere van Mercia, zoon van Peada, wordt door opstandige edelen tot koning uitgeroepen en verklaart Mercia (Midlands) opnieuw onafhankelijk. Hij drijft de aanhangers van koning Oswiu van Northumbria het land uit.

Europa 
 Ebroin volgt Erchinoald op als hofmeier van Neustrië. Hij probeert tijdens zijn strenge bewind de machtspositie uit te breiden naar Austrasië en Bourgondië.

Geboren 
 Willibrord, Angelsaksisch missionaris (waarschijnlijke datum)

Overleden 
 Clovis II, koning van Neustrië en Bourgondië (of 655)
 Erchinoald, hofmeier van Neustrië
 Samo, koning van de Slaven (waarschijnlijke datum)

000
686

Het jaar 686 is het 86e jaar in de 7e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Brittannië 
 Koning Cædwalla van Wessex sluit een bondgenootschap met Essex en valt opnieuw Sussex binnen. Hij onderwerpt het Angelsaksische koninkrijk en begint een veldtocht tegen Kent. Koning Eadric wordt tijdens een veldslag verslagen en Cædwalla zet zijn broer Mul op de troon. Hij verovert daarna Surrey en vernietigt de Juten op het eiland Wight (zuidkust van Engeland). Koning Arwald sneuvelt en zijn beide zonen worden gedood.

Europa 
 Waratton, hofmeier van Neustrië en Bourgondië, overlijdt en wordt opgevolgd door zijn schoonzoon Berthar. Hij adviseert koning Theuderik III het vredesverdrag met Pepijn van Herstal te beëindigen en de oorlog te verklaren aan Austrasië.

Azië 
 Keizer Tenmu overlijdt na een regeerperiode van 14 jaar en wordt opgevolgd door zijn vrouw (tevens zijn nicht) Jitō. Zij wordt officieel de 41e keizerin van Japan.
 Op het eiland Banka (huidige Indonesië) wordt de Kota Kapur-steen met een Oud-Maleise inscriptie in Pallava schrift vervaardigd. (waarschijnlijke datum)

Religie 
 2 augustus - Paus Johannes V overlijdt na een pontificaat van 1 jaar. Hij wordt opgevolgd door Conon I als de 83e paus van de Katholieke Kerk.
 Wigbert, een benedictijner monnik, begint in de Lage Landen onder de Friezen het evangelie te prediken. (waarschijnlijke datum)

Geboren

Overleden 
 2 augustus - Johannes V, paus van de Katholieke Kerk
 Audoënus (77), aartsbisschop van Rouen
 Landelinus, Frankisch abt en heilige
 Tenmu (55), keizer van Japan
 Waratton, hofmeier van Neustrië
 Wonhyo (69), Koreaans boeddhistisch monnik

000
Sean O'Casey

Sean O'Casey (Dublin, 30 maart 1880 – Devon, 18 september 1964) was een Iers toneelschrijver. Hij werd geboren in een protestantse familie in de binnenstad van Dublin, een van de armste gebieden in Europa in die tijd. Zijn vader overleed in 1886, en zijn moeder zorgde voor de grote familie. Sean O'Casey leed aan een pijnlijke oogaandoening, maar zijn liefde voor leren en lezen zorgden ervoor dat hij veel boeken las om zijn gemis aan opleiding goed te maken.

Nadat het Abbey Theatre in Dublin een aantal toneelstukken had afgekeurd, werd The Shadow of a Gunman, het eerste deel van een trilogie, er in 1923 opgevoerd. Het toneelstuk is gebaseerd op zijn ervaring van het leven onder Britse druk. De karakters die erin voorkomen zijn mensen uit de sloppenwijken die door hun rijke conversaties en kijk op het leven hun lot te boven kwamen. Het stuk bleek onmiddellijk populair.

Het tweede deel in de trilogie was Juno and the Paycock (1924), en behandelde eenzelfde thema. Het derde deel The Plough and the Stars (1926) is een stuk dat speelt tijdens de Paasopstand (een Ierse revolutie tegen de Britten). Ook hier is er een contrast tussen het romantische idealisme (Ierse legerofficier Jack Clitheroe) en de echte helden: de arme burgers voor wie het leven zwaar was. Het toneelstuk, dat het nationalisme bekritiseerde, was aanleiding voor een rel. 

O'Casey verhuisde naar Engeland na 1926, en brak met het Abbey Theatre toen de directeur, dichter William Butler Yeats, een anti-oorlogstuk The Silver Tassie (1928) afwees. In Engeland schreef hij een aantal andere toneelstukken, essays en theaterkritieken, maar zijn faam komt hoofdzakelijk voort uit de eerste toneelstukken - en dan met name Juno en Plough.

In zijn Autobiographies (1963), uitgebracht in zes delen tussen 1939 en 1954, beschrijft hij zijn persoonlijke indrukken van zijn leven - het is dus geen historische opsomming.

Hij overleed in 1964 in zijn huis in Devon, Engeland, aan een hartaanval.

Iers toneelschrijver
Liffey

De Liffey (Iers: An Life) is een rivier in het oosten van Ierland. De Liffey stroomt vanuit de Wicklow Mountains naar het westen, dan noordoost door Dublin en mondt uit in de Dublin Bay. De rivier heeft een lengte van 80 km.

In Dublin 
Het is een belangrijke rivier in Dublin, in vroeger dagen was het dé manier om in de stad te komen. Tegenwoordig is de stad afgesloten voor het zware vaarverkeer en kan men de bruggen van de Liffey bij nacht verlicht bewonderen.

Ha'penny Bridge 
De beroemdste brug over de Liffey is de Ha'penny Bridge, de brug waarop tot 1919 een halve penny (vandaar de naam) tol betaald moest worden. In 2001, 2002 is de brug geheel opgeknapt. In het centrum is voor het millennium een "boardwalk" aangelegd waardoor er bij goed weer een mooi stuk langs de Liffey gewandeld kan worden.

Rivier in Ierland
County Kildare
County Wicklow
County Dublin
Stroomgebied van de Ierse Zee
Willem III

In Nederlandse context doorgaans:
 Willem III van Oranje (1650-1702), stadhouder in de Nederlanden (1672-1702) en koning van Engeland (1689-1702)
 Willem III der Nederlanden (1817-1890), koning der Nederlanden en groothertog van Luxemburg (1849-1890)

 De volgende andere personen:
 Willem III van Aquitanië (910-963), hertog van Aquitanië en graaf van Poitiers
 Willem III van Toulouse (969-1037), graaf van Toulouse
 Willem III van Weimar (?-1039), graaf van Weimar
 Willem III van Monferrato (?-1040), markgraaf van Monferrato
 Willem III van Bourgondië (1110-1127), graaf van Bourgondië en van Màcon 
 Willem III van Mâcon (?-1156), graaf van Mâcon
 Willem III van Nevers (?-1161), graaf van Nevers, Tonnerre en Auxerre
 Willem III van Sicilië (1191-1198), koning van Sicilië (1194-1198)
 Willem III van Gulik (graaf) (?-1218), graaf van Gulik
 Willem III van Holland (1287-1337), graaf van Holland en Zeeland (1304-1337) en (als Willem I) van Henegouwen
 Willem III van Henegouwen (1339-1389), graaf van Henegouwen en (als Willem V) van Holland en Zeeland
 Willem III van Gulik (hertog) (1364-1402), hertog van Gulik en van Gelre
 Willem III van Beieren (1375-1425), hertog van Beieren-München

 Anders:
 Willem III, roeivereniging in Amsterdam
 Willem III, voormalige tabaksplantage onder Remmerden bij Rhenen
Slag bij Marston Moor

De Slag bij Marston Moor was een van de beslissende veldslagen in de Engelse Burgeroorlog.

De slag vond plaats op 2 juli 1644 bij Long Marston in North Yorkshire. De slag eindigde in een overwinning voor het Engelse Parlement, dat hierdoor de effectieve controle over Noord-Engeland verkreeg.

Marston
Marston
Geschiedenis van Yorkshire and the Humber
North Yorkshire
1644
Penélope Cruz

Penélope Cruz Sánchez (Madrid, 28 april 1974) is een Spaanse filmactrice. Cruz won in 2009 onder meer een Oscar en een BAFTA Award voor de beste vrouwelijke bijrol voor haar rol in Vicky Cristina Barcelona. In 2007, 2010 en 2022 werd Cruz nogmaals genomineerd voor een Oscar.

Biografie 
Als kind was ze danseres en verliet ze de middelbare school om een danscarrière op te starten. Ze studeerde klassiek ballet aan het Nationaal Conservatorium in Madrid, en theater op de school van Cristina Rota in New York.

Haar eerste films waren in het Spaans. Haar film Belle Époque won een Oscar voor beste niet-Engelstalige film. Ze speelde naast Matt Damon in All the Pretty Horses en met Tom Cruise in Vanilla Sky, een remake van het Spaanstalige Abre los ojos, waarin ze hetzelfde personage speelt.

In 2011 kreeg Cruz een ster op de Hollywood Walk of Fame.

Privéleven 
Cruz was verloofd met Tom Cruise, maar tot een bruiloft kwam het niet. Begin juli 2010 trouwde ze in het diepste geheim met acteur Javier Bardem, met wie ze in 2007 een relatie kreeg. Ze hebben een zoon en een dochter.

Filmprijzen 
Cruz won in 2009 onder meer de Oscar voor de beste vrouwelijke bijrol en een BAFTA Award voor haar optreden in Vicky Cristina Barcelona. Ook voor haar rollen in Volver en Nine kreeg ze een Oscarnominatie, respectievelijk voor beste actrice en beste vrouwelijke bijrol. Voor Volver won ze een César en een European Film Award.

 Oscar voor beste vrouwelijke bijrol (voor Vicky Cristina Barcelona )
 BAFTA Award - beste vrouwelijke bijrol (voor Vicky Cristina Barcelona)
 Boston Society of Film Critics Award - beste vrouwelijke bijrol (voor Vicky Cristina Barcelona)
 Gaudi Award - beste vrouwelijke bijrol (voor Vicky Cristina Barcelona)
 Premio Goya voor beste vrouwelijke bijrol (voor Vicky Cristina Barcelona)
 Gotham Award - beste cast (voor Vicky Cristina Barcelona)
 Film Independent Spirit Award - beste vrouwelijke bijrol (voor Vicky Cristina Barcelona)
 Kansas City Film Critics Circle Award - beste vrouwelijke bijrol (voor Vicky Cristina Barcelona)
 Los Angeles Film Critics Association Awards - beste vrouwelijke bijrol (voor Vicky Cristina Barcelona)
 National Board of Review Award - beste vrouwelijke bijrol (voor Vicky Cristina Barcelona)
 New York Film Critics Circle Award - beste vrouwelijke bijrol (voor Vicky Cristina Barcelona)
 Filmfestival van Cannes - beste actrice (voor Volver)
 European Film Award - beste actrice (voor Volver)
 Empire Award - beste actrice (voor Volver)
 Cinema Writers Circle Awards (Spanje) - beste actrice (voor Volver)
 Fotogramas de Plata - beste actrice (voor Volver)
 Premio Goya voor beste actrice (voor Volver)
 European Film Award - beste actrice (voor Non ti muovere)
 David di Donatello Award - beste actrice (voor Non ti muovere)
 Fotogramas de Plata - beste actrice (voor La niña de tus ojos)
 Premio Goya voor beste actrice (voor La niña de tus ojos)
 Hollywood Film Festival - actrice van het jaar (2006)

Filmografie

Externe link 
 

Spaans acteur
Spaans filmacteur
Didelphimorphia

De Didelphimorphia vormen een aparte groep buideldieren, omvattende de opossums of buidelratten (Didelphidae) en uitgestorven verwante families. Er zijn zo'n 125 soorten. Vrijwel alle leven in Midden- en Zuid-Amerika met uitzondering van de Virginiaanse opossum, Didelphis virginiana, wiens verspreidingsgebied vrijwel de gehele Verenigde Staten omvat. Ze komen in het zuiden voor tot ongeveer 47°ZB (Lestodelphys halli). Op sommige plaatsen, bijvoorbeeld in Paracou, Frans-Guyana, komen wel 12 soorten tegelijk voor.

De taxonomie van de opossums is bijzonder instabiel. In feite is het aantal soorten toegenomen van 63 in 1993 (vorige editie Mammal Species of the World) naar 96 in 2005, een stijging van 52%. Dat is de hoogste stijging voor elke zoogdierorde van fatsoenlijke omvang (de mierenegels hebben meer). Tussen 2005 en 2022 is dit aantal nog verder toegenomen en inmiddels worden 125 soorten erkend. Grote stijgers zijn de Gracilinanus-Chacodelphys-Hyladelphys-Cryptonanus-groep (in 1993 allemaal tot Gracilinanus gerekend), van 6 naar 13; Thylamys, van 5 naar 10; Marmosops, van 9 naar 15.

Taxonomie 
De orde omvat de volgende families en geslachten:

 Orde: Didelphimorphia
 
 Geslacht: Paradidelphys †
 Geslacht: Peratotherium †
  Geslacht: Szalinia †
 Familie: Derorhynchidae †
 Familie: Didelphidae (Opossums of buidelratten)
 Familie: Peradectidae †
  Familie: Sparassocynidae †
Klimbuideldieren

Klimbuideldieren (Diprotodontia) zijn de grootste orde van de buideldieren, die 11 families met 159 soorten omvat. De orde omvat bekende buideldieren zoals kangoeroes, koala's en wombats.

Verspreiding en leefgebied
De klimbuideldieren komen voornamelijk voor in Australië, maar komen ook voor op eilanden in Wallacea en rond Nieuw-Guinea; van Sulawesi in het noordwesten en Nieuw-Brittannië in het oosten. Bovendien is de witte koeskoes geïntroduceerd op de Salomonseilanden en op Timor, de voskoesoe op Nieuw-Zeeland en de Bennettwallaby in Engeland.

Kenmerken
De orde bestaat voornamelijk uit herbivoren, ze nemen in Australië en Nieuw-Guinea ongeveer de positie in van de hoefdieren (kangoeroes), grote bodembewonende knaagdieren (kangoeroeratten), boombewonende knaagdieren en primaten (andere soorten). Een opvallend kenmerk van de klimbuideldieren is dat ze twee vergroeide tenen hebben, zodat er als het ware twee klauwen uit één teen steken (syndactylie). Dit kenmerk delen ze met de buideldassen, zodat er gesuggereerd is dat die hun nauwste verwanten zijn. Verder zijn ze de enige buideldieren met slechts twee voortanden (daar komt de naam ook vandaan: di is twee; proto is voor; odontia is tanden).

Taxonomie 
De klimbuideldieren splitsten zich vermoedelijk in het Laat-Paleoceen of Vroeg-Eoceen af van de andere Australische buideldieren. De gemeenschappelijke voorouder van de groep was vermoedelijk een koeskoesachtig boombewonend dier. 

De orde omvat de volgende 11 families met 159 soorten.
 Koala's (Phascolarctidae)
 Wombats (Vombatidae)
 Dwergbuidelmuizen (Burramyidae)
 Koeskoezen (Phalangeridae)
 Kleine koeskoezen (Pseudocheiridae)
 Vliegende buidelmuizen (Acrobatidae)
 Buideleekhoorns (Petauridae)
 Slurfbuidelmuizen (Tarsipedidae)
 Muskuskangoeroeratten (Hypsiprymnodontidae)
 Kangoeroeratten (Potoroidae)
 Kangoeroes (Macropodidae)

Systematiek
1173

Het jaar 1173 is het 73e jaar in de 12e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen 
 Hendrik de Jonge en zijn oudste broers komen in opstand tegen hun vader, koning Hendrik II van Engeland. Ze worden gesteund door Lodewijk VII van Frankrijk, Willem I van Schotland en hun moeder Eleonora van Aquitanië.
 21 februari: Thomas Becket wordt door paus Alexander III heilig verklaard.
 9 augustus: De bouw van de toren van Pisa wordt begonnen.
 De campanile van Venetië komt na lange tijd bouwen gereed. Hij wordt gebruikt als vuurtoren.
 Voor het eerst vermeld: Balen, Bladel, Brecht, Edegem, Florenville, Itterbeek, Mol

Opvolging 
 Bohemen - Frederik opgevolgd door zijn neef Soběslav II
 Boulogne - Mattheüs I van de Elzas opgevolgd door zijn dochter Ida
 Istrië - Engelbert III opgevolgd door Berthold III van Andechs
 Maronitische Kerk (patriarch van Byblos) - Petrus II opgevolgd door Peter III van Lefed
 Mazovië - Bolesław IV van Polen opgevolgd door zijn zoon Leszek
 bisdom Münster - Lodewijk I van Wippra opgevolgd door Herman II van Katzenelnbogen
 Olomouc - Frederik van Bohemen opgevolgd door Oldřich
 Polen - Bolesław IV opgevolgd door zijn broer Mieszko III
 Thouars - Godfried IV opgevolgd door zijn zoon Amalrik VII

Afbeeldingen

Geboren 
 23 december - Lodewijk de Kelheimer, hertog van Beieren (1183-1231) en paltsgraaf aan de Rijn
 Lý Cao Tông, keizer van Vietnam (1175-1210)
 Gaston VI, burggraaf van Béarn
 Hendrik V van Brunswijk, paltsgraaf aan de Rijn en markgraaf van Brunswijk (jaartal bij benadering)

Overleden 
 5 januari - Bolesław IV, groothertog van Polen (1146-1173)
 25 juli - Mattheüs I van de Elzas, graaf van Boulogne
 9 augustus - Najm ad-Din Ajjoeb, gouverneur van Dvin, vader van Saladin
 6 oktober - Engelbert III, markgraaf van Istrië (1124-1173)
 26 december - Lodewijk I van Wippra, bisschop van Münster
 Benjamin van Tudela, Joods-Spaans reiziger
 Godfried IV, burggraaf van Thouars
 Humfred III van Toron, Jeruzalems edelman
 Vladimir III, gfootvorst van Kiev (1171)

Jaar
Primaat

Het woord is afgeleid van het Latijnse woord "primus", dat "(de) eerst(e)" betekent.

 Primaat (persoon), iemand bovenaan in een kerkelijke organisatie
 Primaten, de zoogdieren die tot de orde apen en mensapen behoren
U2

Muziek
 U2 (band), Ierse rockband

Vervoer
 Lockheed U-2, Amerikaans spionagevliegtuig
 U 2 (Kriegsmarine), Duitse duikboot in Tweede Wereldoorlog
 U2 (Berlijn), metrolijn
 U2 (Hamburg), metrolijn 
 U2 (München), metrolijn
 U2 (Neurenberg), metrolijn
 U2 (Wenen), metrolijn
Johan Boskamp (acteur)

Johan Boskamp, pseudoniem van Johan Adriaan Hoelscher (Amsterdam, 5 januari 1891 – aldaar, 20 september 1976) was een Nederlands zanger en acteur.

Boskamp begon zijn carrière als zanger van voornamelijk chansons. Voor zijn verdiensten ten aanzien van het Franse lied, werd hij onderscheiden met een benoeming tot Officier d'Académie. Hij werkte korte tijd bij de opera en stapte in de jaren twintig over naar de operettegroep van Louis Bouwmeester jr.. Vervolgens werkte hij samen met Octave van Aerschot in een eigen operettegezelschap in Rotterdam en met Alex Wunnink in het Amsterdamse Carré. Met Heintje Davids zong hij in de revue. Toen zijn zangstem minder werd, maakte hij een overstap naar het toneel.

Boskamp speelde onder andere rollen in de operette "De koningin van Montmartre" (1200 voorstellingen) en de toneelstukken "In pyjama" en "Anatevka". Samen met Johan Kaart voerde hij vanaf 1950 het stuk Potasch en Perlemoer, over twee joodse handelaren in textiel, op. In ruim twintig jaar werden er ongeveer 3000 voorstellingen gegeven. In 1970 werd Boskamp tijdens een opvoering gehuldigd voor zijn 60-jarig toneeljubileum. Nadat Kaart in 1971 bij een voorstelling zijn heup brak en vervolgens gezondheidsproblemen kreeg, kwam de langdurige reeks en de carrière van Boskamp ten einde. De laatste voorstellingen speelde Boskamp tegenover zijn zoon, de voormalig voetballer en acteur Hans Boskamp.

Boskamp was ridder in de Orde van Oranje-Nassau en kreeg voor zijn verdiensten het gouden onderscheidingsteken van de gemeente Amsterdam. Hij overleed in 1976, ongeveer een half jaar na Kaart, op 85-jarige leeftijd.

Nederlands acteur
Nederlands zanger
Pseudoniem