alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Teoria (logika)

Teoria – niesprzeczny zbiór zdań.

Definicja formalna  
Niech T będzie zbiorem zdań zapisanych w pewnym języku L. Wtedy T jest teorią, jeśli nie istnieje zdanie napisane w języku L takie że T dowodzi zarówno tego zdania, jak i jego zaprzeczenia. Zbiór zdań T dowodzi zdania X, jeśli można przeprowadzić formalny dowód zdania X przy użyciu zdań ze zbioru T oraz aksjomatów i reguł dowodzenia klasycznego rachunku logicznego.

Czasami w definicji teorii dodatkowo zakłada się, że jest ona zamknięta ze względu na operację brania konsekwencji logicznej. Oznacza to, że jeśli teoria T dowodzi jakiegoś zdania X, to zdanie X musi należeć do T.

Własności 
Twierdzenie o zwartości mówi, że zbiór zdań jest niesprzeczny, jeśli każdy jego skończony fragment jest niesprzeczny. W świetle powyższej definicji niesprzeczności wydaje się to oczywiste, bo jeśli z danego zbioru zdań możemy udowodnić zarówno jakieś zdanie, jak i jego zaprzeczenie, to możemy też przeprowadzić ten sam dowód korzystając tylko ze skończenie wielu zdań z tego zbioru. Jeśli jednak badamy to zagadnienie z punktu widzenia semantyki, a nie syntaktyki, to potrzebujemy twierdzenia o istnieniu modelu, które w 1931 roku udowodnił austriacki logik i matematyk Kurt Gödel. Mówi ono, że każda spójna teoria (tzn. taka w której nie istnieje dowód sprzeczności) ma model i umożliwia badanie własności dowolnej teorii przy użyciu metod teorii modeli.

Teoria T w języku L jest zupełna, jeśli dla każdego zdania X napisanego w języku L w teorii T można dowieść zdania X lub jego zaprzeczenia (tj.: suma domknięcia T ze względu na wyprowadzanie oraz jego negacji jest równa zbiorowi wszystkich zdań w L). Przy użyciu zakładanego zwykle przez matematyków aksjomatu wyboru można wykazać, że każdą teorię w jakimś języku L można rozszerzyć do teorii zupełnej w tym języku.

Teoria T w języku L jest rozstrzygalna, jeśli istnieje algorytm, który dla każdego zdania X napisanego w języku L rozstrzyga, czy T dowodzi X.

Teoria T jest kategoryczna, jeśli T ma dokładnie jeden model z dokładnością do izomorfizmu. Jest to raczej rzadkie zjawisko, bo kategoryczne są tylko te teorie, które są zupełne i mają model skończony. Dlatego osłabia się tę definicję i mówi, że teoria T jest kategoryczna w mocy m, jeśli T ma dokładnie jeden model mocy m z dokładnością do izomorfizmu.

Linki zewnętrzne 
  [dostęp 2023-06-18].

Logika matematyczna
Andronik

Andronik — imię męskie pochodzenia greckiego. Pochodzi od starogreckiego imienia Andronikos wywodzącego się od słów andros (człowiek) i nike (zwycięstwo), które w złożeniu znaczą „zwycięzca”.

Andronik imieniny obchodzi 30 maja i 11 października.

Andronik w innych językach:
 rosyjski — Андроник, Андрон, Ондрон.

Osoby o tym imieniu: 
 Andronik I Komnen — (1100?–1185) cesarz bizantyjski
 Andronik II Paleolog — (1260–1332) cesarz bizantyjski
 Andronik III Paleolog — (ok. 1296–1341) cesarz bizantyjski
 Andronik IV Paleolog — (1348–1385) cesarz bizantyjski
 Andronikos z Rodos (ok. 70 p.n.e.) — filozof perypatetycki, wydawca pism Arystotelesa
 Andronik — koptyjski patriarcha Aleksandrii

Przypisy 

Męskie imiona greckie
Andromeda

Andromeda (gr. Andromede) – w mitologii greckiej królewna etiopska, córka Cefeusza
 Andromeda – gwiazdozbiór nieba północnego
 Andromeda (Galaktyka Andromedy) – galaktyka M31
 Andromeda – imię żeńskie
 Andromeda (modrzewnica) – rodzaj roślin z rodziny wrzosowatych
 Andromeda – dramat Pierre’a Corneille’a wystawiony w sezonie 1649/1650
 Andromeda – opera włoskiego kompozytora barokowego, Claudia Monteverdiego
 Andromeda – polski jacht żaglowy
 Andromeda – serial telewizyjny science-fiction
 Andromeda – brytyjska grupa muzyczna
 Andromeda – szwedzka grupa muzyczna
 Andromeda – przeglądarka internetowa
 Andromeda – singel Donatana i Edyty Górniak
 Andromeda – singel Elodie

Zobacz też 

 Andromeda Tonks – fikcyjna postać występująca w serii książek J.K. Rowling o Harrym Potterze
 HMS „Andromeda” – nazwa okrętów Royal Navy
 USS „Andromeda” (AKA-15) – amerykański okręt transportowy typu Andromeda
 „Andromède” – nazwa francuskich okrętów
 Perseusz i Andromeda – obraz P.P. Rubensa
 Tajemnica Andromedy (ang. The Andromeda Strain) – amerykański film w reżyserii Roberta Wise’a
 Uwolnienie Andromedy przez Perseusza – grupa rzeźbiarska J. Pfuhla
Rajder

Rajder – określenie okrętów używanych w trakcie wojny jako korsarskie, do zwalczania i dezorganizowania żeglugi nieprzyjaciela na jego liniach komunikacyjnych (działania rajderskie lub krążownicze). Nie można w tym wypadku mówić o jakiejś klasie okrętów. Słowo „rajder” określa przeznaczenie okrętu w danej chwili i nie determinuje żadnego z parametrów bojowych okrętu.

Rajdery znane były od dawnych czasów, lecz nazwa ta zaczęła być używana w okresie I wojny światowej, gdy cesarska flota niemiecka (Kaiserliche Marine) wystawiła do służby okręty nawodne mające za zadanie zwalczanie brytyjskiej żeglugi (z niem. Raider).

Koncepcja wojny rajderskiej została opracowana pod koniec XIX wieku przez francuską „młodą szkołę”, jako środek do wyrównania przewagi floty brytyjskiej w ewentualnej wojnie. Zamiast stawiać czoła silnej flocie brytyjskiej w walnej bitwie, koncepcja ta zakładała odcięcie Imperium Brytyjskiego od zaopatrzenia w surowce oraz przecięcie jego szlaków komunikacyjnych z koloniami przez okręty – rajdery. W tym celu też opracowano koncepcję krążownika pancernego, jako szybkiego okrętu o dużym zasięgu, służącego do takich działań.

Intensywnie rajdery zaczęły być używane podczas wojny rosyjsko-japońskiej 1904, w czasie której władywostocki zespół krążowników prowadził działania przeciw żegludze japońskiej na Morzu Japońskim (bitwa pod Ulsan).

W okresie I wojny światowej działania rajderskie prowadzili Niemcy. Do zwalczania żeglugi używali okrętów klasycznych oraz krążowników pomocniczych, czyli kilkunastu odpowiednio przebudowanych statków pasażerskich lub statków handlowych, które uzbrojono i dano im odpowiednie maskowanie. Miały za zadanie uzupełniać U-booty w ich działaniach, nie odniosły jednak wielkich sukcesów. Nietypowym, lecz skutecznym rajderem był żaglowiec SMS Seeadler, który w czasie jedynego rejsu zatopił 14 statków.

Najbardziej znane rajdery I wojny spośród okrętów wojennych to krążowniki lekkie: , który w ciągu swojej niedługiej kariery na Oceanie Indyjskim zatopił lub zdobył 23 statki, a zatopiony został 9 listopada 1914 przez krążownik HMAS Sydney, oraz krążownik SMS „Dresden”.

Największy rozmach w działaniach rajderów przypada na okres II wojny światowej. Kriegsmarine, za pomysłem wielkiego admirała Ericha Raedera, wystawiła do działań korsarskich nie tylko kilkanaście krążowników pomocniczych, ale i klasyczne duże okręty. Jako rajdery Niemcy wykorzystali pancerniki kieszonkowe – przykładem jest rajd „Admirala Grafa Spee” na Oceanie Atlantyckim, zakończony jego samozatopieniem po bitwie u ujścia La Platy z angielskimi krążownikami. Były też rajdy bardziej udane, jak rajd pancernika kieszonkowego „Admiral Scheer”, czy zespołu pancerników „Scharnhorst” i „Gneisenau”.

Najbardziej znanym jest jednak nieudany wypad niemieckiego pancernika „Bismarck”, zakończony jego zatopieniem przez ścigające go okręty brytyjskie.

Zobacz też 
 Bitwa HMAS Sydney z HSK Kormoran

Przypisy

Bibliografia 
 
 

Historyczne klasy okrętów

pt:Guerra de corso
Język (logika)

Język – pewien zbiór symboli, przy użyciu których można tworzyć bardziej złożone wyrażenia (na przykład formuły, zdania matematyczne) według ściśle określonych reguł syntaktycznych. Przyjmuje się, że w danym języku L mogą występować (w dowolnej liczbie) symbole funkcyjne, relacyjne oraz symbole stałych. Zdania napisane przy użyciu języków tego typu wystarczają do opisu większości własności dowolnych struktur matematycznych oraz do wyrażenia twierdzeń mówiących o tych strukturach.

Język a syntaktyka 
Wyrażenia języka L to termy oraz formuły. Są to ciągi symboli, które powstają według ściśle określonych reguł z symboli języka L, symboli logicznych (takich jak spójnik koniunkcji czy alternatywy), zmiennych oraz kwantyfikatorów.

Zbiór termów języka L to najmniejszy zbiór T o własnościach:
 stałe z języka L należą do T
 zmienne (na przykład x0, y5, z, v) należą do T
 jeśli t1, ... ,tn należą do T, zaś f jest symbolem funkcji n-argumentowej z języka L, to f(t1, ... ,tn) również należy do T.

Zbiór formuł języka L to najmniejszy zbiór F o własnościach:
 jeśli t1, t2 są termami języka L, to wyrażenie t1 = t2 należy do F
 jeśli t1, ... ,tn są termami języka L, zaś P symbolem relacji n-arnej z języka L, to wyrażenie P(t1, ... ,tn) należy do F
 jeśli f1, f2 należą do F, to wyrażenia "f1 i f2", "f1 lub f2" i "nieprawda, że f1" również należą do F
 jeśli x jest zmienną, zaś f należy do F, to wyrażenia "dla każdego x f" oraz "istnieje takie x, że f" należą do F.

Zdanie to formuła języka L, w której nie występują zmienne wolne. Ze zdań możemy budować teorie, a następnie badać różne własności tych teorii (na przykład takie jak zupełność, rozstrzygalność czy kategoryczność).

Język a semantyka 
Mówimy, że M jest strukturą (modelem) dla języka L, jeśli M jest zbiorem, w którym zinterpretowane zostały wszystkie symbole z języka L. Oznacza to, że:
 jeśli f jest symbolem funkcji n-argumentowej z języka L, to istnieje funkcja f(M) z n-tej potęgi kartezjańskiej zbioru M w zbiór M, która jest interpretacją f w modelu M
 jeśli P jest symbolem relacji n-argumentowej z języka L, to istnieje relacja n-arna P(M) na zbiorze M (czyli po prostu pewien podzbiór n-tej potęgi kartezjańskiej zbioru M), która jest interpretacją P w modelu M
 jeśli c jest stałą z języka L, to w M istnieje element c(M), który jest interpretacją c w modelu M.

Jeśli M jest modelem dla języka L, to możemy określić, które zdania napisane w języku L są prawdziwe w modelu M lub – inaczej mówiąc – spełniane przez model M.
Definicję spełniania zdania przez model jako pierwszy podał polski logik i matematyk Alfred Tarski, powszechnie uważany za twórcę semantyki logicznej (utożsamianej zwykle z teorią modeli).

Zbiór tych wszystkich zdań napisanych w języku L, które są prawdziwe w modelu M dla języka L, tworzy teorię modelu M w języku L. Teoria ta jest teorią zupełną. Badanie zależności między modelami i ich teoriami to główny przedmiot badań obszernego działu logiki matematycznej jakim jest teoria modeli.

Zobacz też 

 rachunek predykatów pierwszego rzędu
 język formalny

Języki formalne
Logika matematyczna
Andron

Andron (gr.: Ἀνδρῶν) – reprezentacyjne pomieszczenie dla mężczyzn w domu greckim, przeznaczone przede wszystkim na sympozjony. Sale tego rodzaju znajdowały się zarówno w domach prywatnych jak i w budynkach publicznych.

Zobacz też 
 gyneceum

Przypisy 

Dom starożytny
Architektura starożytnej Grecji
Mężczyzna
Anicet

Anicet – imię męskie pochodzące od Anicetus, zlatynizowanej formy greckiego imienia Aniketos. Wywodzi się ono od słowa oznaczającego „niezwyciężony, niepokonany”. Nosił je jeden z wczesnych papieży, św. Anicet.

Anicet imieniny obchodzi ,  i .

Znane osoby noszące imię Anicet:
 Anicet Brodawski – polski polityk na Litwie
 Anicet (papież) – papież, święty Kościoła katolickiego
 Anicet Kopliński – błogosławiony Kościoła Katolickiego
 książę Anikita Repnin – wódz z czasów Wielkiej Wojny Północnej, gubernator Inflant
 Anicet Hojdys – polski bokser

Męskie imiona greckie
Aniceta

Aniceta – żeński odpowiednik imienia Anicet, które z kolei jest zlatynizowaną formą greckiego imienia Aniketos (gr. Ἀνίκητος) oznaczającego „niepokonany”. Jego patronem jest m.in. jeden z wczesnych papieży, św. Anicet.

Aniceta imieniny obchodzi 23 stycznia, 17 kwietnia i 12 sierpnia.

Żeńskie imiona greckie
Angela

Angela - imię pochodzi od łacińskiego imienia Angel, które powstało od greckiego słowa ángelos "posłaniec". Imię to też zostało przyswojone w postaci Aniela, od niego powstały też imiona Angelika i Angelina. Jest żeńskim odpowiednikiem imienia Anioł (Angel). W ostatnich czasach zapis imienia Angela bywa spolszczany i występuje w formie Andżela lub nawet Andrzela (część osób błędnie wywodzi jej źródłosłów od imienia męskiego Andrzej). Ta druga wersja jest niepoprawna.

Angela imieniny obchodzi 27 stycznia.

Znane święte o imieniu Angela:
 św. Aniela (wł. Angela) Merici
 bł. Maria Angela Truszkowska
 bł Aniela Salawa

Znane osoby noszące imię Angela:
 Angela Bassett
 Angela Carter
 Angela Davis
 Angela Gheorghiu
 Angie Harmon (właśc. Angela Michelle Harmon)
 Angela Merkel
 Angela Aki

Żeńskie imiona greckie
Bachantki

Menady
 Bachantki – sztuka Eurypidesa
Władysław Herman

Władysław I Herman – władca Polski
 Władysław Walerian Herman (ur. 1892) – major piechoty Wojska Polskiego, kawaler Virtuti Militari i Krzyża Walecznych (dwukrotnie), komendant Rejonu Uzupełnień Konin
 Władysław Julian Herman (1907–1977) – kapitan piechoty Wojska Polskiego, kawaler Virtuti Militari
 Władysław Ludwik Herman (1901-1981) – profesor, podpułkownik Wojska Polskiego, kawaler Virtuti Militari, komendant Okręgu Stanisławów AK
Działo pancerne

Działo pancerne – rodzaj działa samobieżnego o silnie opancerzonym podwoziu gąsienicowym (zazwyczaj analogicznym jak w czołgu). Jego zadaniem było wspieranie ogniem artyleryjskim piechoty i czołgów, popularnie wykorzystywano je również w roli niszczycieli czołgów.

Charakterystyka 
Działo pancerne w porównaniu z czołgiem posiada znacznie uproszczoną konstrukcję. Dzięki nie zastosowaniu obrotowej wieży, możliwe jest montowanie na podwoziu znacznie większych i skuteczniejszych dział w porównaniu z armatami czołgowymi. Ponadto takie rozwiązanie dzięki oszczędności na ciężarze umożliwia zastosowanie grubszego pancerza oraz mocniejsze pochylenie jego płyt co zwiększa walory ochronne. Zlikwidowanie wieży czyni też pojazd niższym, a zatem trudniejszym do trafienia i łatwiejszym do ukrycia. Brak wieży pociąga jednak za sobą poważną wadę jaką jest mały kąt ostrzału, przez co w przypadku gdy cel znajdzie się poza frontem działa pancernego konieczne jest obracanie całego pojazdu.

Historia 
Historia dział pancernych jest stosunkowo krótka.  pojawiły się na wyposażeniu wojskowym w 1939 roku (niemiecki Sturmgeschütz III), a w trakcie II wojny światowej były już produkowane masowo (głównie przez III Rzeszę i ZSRR). W okresie powojennym konstrukcje tego typu szybko traciły na popularności a ich produkcję kontynuowano w małych seriach głównie w ZSRR. Współcześnie klasyczne działa pancerne nie są już stosowane, a ich rola została przejęte przez bardziej uniwersalne wozy bojowe.

Przykłady 
Najbardziej znane działa pancerne:
 niemieckie
 Sturmgeschütz III/IV
 Hetzer
 Elefant (Ferdinand)
 Jagdpanzer
 Jagdpanther
 Jagdtiger
 Sturmtiger
 radzieckie
 SU-85
 SU-100
 SU-122
 SU-152
 ISU-122
 ISU-152

Bibliografia 
 Spielberger, Walter J., Feist, Uwe:Sturmartillerie Part 1: From Assault Guns to Hunting Panther - Armor Series 3, Aero Publishers (1968)

Linki zewnętrzne 
 Lexikon-der-Wehrmacht
Jagdpanzer IV

Jagdpanzer IV (Sd.Kfz.162) – niemieckie działo pancerne z okresu II wojny światowej. Powstało jako nowa, zmodyfikowana wersja pojazdu StuG III na podwoziu czołgu PzKpfw IV.

Produkcja 
Pojazd oznaczony jako L/48 (z armatą 7,5cm PaK 39 L/48) produkowany był od stycznia do listopada 1944 przez zakłady Vomag w Plauen (wyprodukowano ok. 769 egzemplarzy). W sierpniu 1944 weszły do produkcji nowe wersje -  IV/70(V) (projektu zakładów Vomag) i IV/70(A) projektu Alkett (obie nosiły też oznaczenie Sd.Kfz.162/1). Uzbrojone były w czołgową wersję armaty 7,5 cm PaK 42 L/70. Za produkcję nowej wersji odpowiedzialne były zakłady Vomag oraz Nibelungenwerke w St. Valentin w Austrii.  Od sierpnia 1944 do kwietnia 1945 w zakładach Vomag wyprodukowano łącznie ok. 930-940 pojazdów w wersji IV/70 (V), w zakładach Nibelungenwerke wyprodukowano do marca 1945 tylko 278 pojazdów w wersji IV/70(A).

W oparciu o ten pojazd skonstruowano w RFN podobny niszczyciel czołgów: Kanonenjagdpanzer - w latach 1966-1967 wyprodukowano w sumie 770 sztuk.

Konstrukcja 
Do konstrukcji Jagdpanzer IV użyto podstawowego podwozia i napędu czołgu PzKpfw IV, jedynie w przedniej części kadłuba pionową płytę (50 mm) pancerza zastąpiono dwiema (50-60 mm) tworzącymi ostry klin. Dodatkowo zmieniono położenie niektórych elementów we wnętrzu kadłuba: zbiorników paliwa, amunicji oraz włazu ewakuacyjnego. Usunięto także (zbędny w tego rodzaju konstrukcji) napęd wieżyczki.

Działo, wizjer oraz dwa karabiny maszynowe MG 42 zostały zamontowane w przedniej płycie kadłuba. Zakres wychyłu działa w pionie wynosił +15/-8 stopni. Boczny pancerz miał 30 mm grubości (w późniejszym czasie pancerz przedni pogrubiono do 80 mm, a boczny do 40 mm). Wiele pojazdów wyposażono także w boczne ekrany dodatkowo chroniące pojazd przed pociskami.

W późniejszym czasie zastosowano kilka poprawek, oprócz zwiększenia grubości pancerza, usunięto z lufy armaty hamulec wylotowy, jeden z karabinów itp. Wiele pojazdów zostało także pokrytych Zimmeritem.

Historia operacyjna 
Niszczyciele czołgów typu Jagdpanzer IV przydzielano do jednostek zmechanizowanych (w tym Dywizji Grenadierów Pancernych) od 17 marca 1944 roku. Pierwsze działania bojowe pojazdy podjęły we Włoszech w ramach Dywizji Spadochronowo-Pancernej "Hermann Göring", następnie na froncie wschodnim, w ramach 4. i 5. Dywizji Pancernej. Tuż przed aliancką inwazją w Normandii 62 takie pojazdy znalazły się w stacjonujących tam dywizjach niemieckich. Największą ich liczbę (137 sztuk) użyto podczas ofensywy w Ardenach. Końca wojny doczekało w sumie około 285 pojazdów.

Wersje rozwojowe 
 Befehlswagen IV - pojazd dowodzenia ze specjalną radiostacją obsługiwaną przez dodatkowego członka załogi - radiooperatora.

Linki zewnętrzne 
 Panzerworld.net
 

Niemieckie samobieżne działa przeciwpancerne
Niemiecka broń artyleryjska II wojny światowej
Jagdpanther

Jagdpanzer V „Jagdpanther” – niemiecki niszczyciel czołgów z czasów drugiej wojny światowej. Zbudowany na podwoziu czołgu Panther pojazd charakteryzował się skuteczną i sprawdzoną armatą 88 mm, bardzo dobrym pancerzem przednim i dobrą mobilnością.

Historia 
Niszczyciel czołgów Jagdpanther został opracowany w zakładach Kruppa (prowadzących wcześniej prace nad niszczycielem czołgów na podwoziu PzKpfw V) i Daimler-Benz zgodnie z zamówieniem z sierpnia 1943 roku na samobieżne działo przeciwpancerne. Uzbrojenie wozu stanowić miał czołgowy wariant niemieckiej armaty przeciwpancernej PaK 43 kal. 88 mm – KwK 43. Była to broń, zdolna przebić z odległości 1000 m pancerz 193 mm nachylony pod kątem 60°. Opancerzenie przedziału bojowego miało wynosić 40–80 mm, potem jednak wydano polecenie pogrubienia pancerza czołowego do 100 mm.

W listopadzie 1942 zaprezentowana została pełnowymiarowa, drewniana makieta wozu. Przygotowania do produkcji seryjnej w zakładach Daimler-Benz rozpoczęły się na początku 1943 roku. Rozpoczęcie produkcji seryjnej planowano na grudzień 1943, ale pierwsze Jagdpanthery ostatecznie opuściły taśmę produkcyjną w styczniu 1944. Od 1944 do końca wojny (produkcja ustała w marcu) Niemcy zdołali wyprodukować 392 wozy, z czego 350 trafiło do jednostek.

Zastosowanie bojowe 

W Jagdpanthery uzbrojone były samodzielne bataliony niszczycieli czołgów. Chrzest bojowy przeszły w Normandii (555. i 654. Panzerjagerabteilung) osiągając duże sukcesy, podobnie jak później w Ardenach. Na froncie wschodnim Jagdpanthery pojawiły się jesienią 1944 roku, skutecznie zwalczając radzieckie czołgi ciężkie IS-2. Pod koniec wojny walczyły w Niemczech.

Do końca wojny były najlepszymi niemieckimi niszczycielami czołgów, doskonale łączącymi dobrą manewrowość z potężną armatą nie mającą odpowiedników w uzbrojeniu alianckich pojazdów. Jednak pojazdy te pojawiły się zbyt późno i przede wszystkim w zbyt małej liczbie, aby w znaczący sposób wpłynąć na przebieg wojny.

Po wojnie pojazdy tego typu były używane przez Armię Francuską do lat 60.

Dodatkowe informacje 
30 VII 1944, w pobliżu normandzkiej wioski Les Longes, trzy pojazdy Jagdpanther z 654. schwere Heeres Panzerjäger Abteilung w ciągu dwóch minut zniszczyły w zasadzce cały szwadron czołgów Mk IV Churchill, czyli ok. 10-11 wozów.

W kulturze 
Jagdpanther wystąpił w kilku filmach i grach, takich jak:
 They Were Not Divided (1950);
 It Happened Here (1965);
 w serialu HBO Kompania braci: w odcinkach pt. Carentan i Replacements występuje replika Jagdpanther, która została zbudowana na podwoziu radzieckiego czołgu T-55;
 w filmie animowanym Szeregowiec Dolot.
 w grze World of Tanks, jako czołg 7 tieru oraz w grze War Thunder na IV erze z klasyfikacją bitewną 6.0.

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne 
 Historia konstrukcji
 AFV Database
 Panzerworld.com

Zobacz też 
 Jagdtiger

Niemieckie samobieżne działa przeciwpancerne
Niemiecka broń artyleryjska II wojny światowej
Angelina

Angelina – forma pochodna imion Aniela, Angela.

Angelina imieniny obchodzi 29 kwietnia i 14 lipca.

W ostatnich czasach zapis imienia Angelina bywa spolszczany i występuje w formie Andżelina lub nawet Andrzelina. Ta druga wersja jest błędna. Po hiszpańsku czytane jako Anhelina, po bułgarsku Angielina.

 Znane osoby noszące imię Angelina
 Angelina Grimké – amerykańska abolicjonistka i sufrażystka
 Angelina Hübner-Grün – niemiecka siatkarka
 Angelina Jolie – amerykańska aktorka
 Angelina Marsciano – włoska zakonnica

 Postacie fikcyjne noszące imię Angelina
 Angelina Johnson – postać z cyklu książek o przygodach Harry’ego Pottera, uczennica domu Gryffindor, ścigająca w drużynie quidditcha Gryffindoru, w V tomie kapitan drużyny Gryfonów.

 Inne
 Angelina – rodzaj grzybów
 Angelika

Żeńskie imiona greckie
Zasilacz

Zasilacz – urządzenie służące do dopasowania dostępnego napięcia do wymagań zasilanego urządzenia. Ze względu na sposób zmiany wielkości napięcia wyróżnić można:
 zasilacze liniowe, w których elementem dopasowującym jest transformator
 zasilacze impulsowe dopasowujące napięcie przy użyciu różnego rodzaju układów elektronicznych (przekształtników napięcia)
 zasilacze beztransformatorowe, nieposiadające galwanicznej izolacji od sieci zasilającej.
Ze względu na jakość napięcia wyjściowego wyróżnia się:
 zasilacze stabilizowane, w których napięcie utrzymywane jest na stałym poziomie, niezależnie od fluktuacji prądu
 zasilacze niestabilizowane, w których napięcie na wyjściu może ulegać zmianie, zależnie od fluktuacji prądu
Zasilacze budowane są jako uniwersalne lub specjalizowane do konkretnych zastosowań, np.:
 zasilacz komputera.

Zobacz też 
 przetwornica
 ogniwo
 bateria
 akumulator
 zasilacz bezprzerwowy
Kurhan Mamaja

Kurhan Mamaja (ros. Мамаев курган) lub wzgórze 102 (ros. высотa 102) – najwyższy punkt Wołgogradu, nekropolia i miejsce pamięci radzieckich żołnierzy poległych w bitwie stalingradzkiej podczas II wojny światowej.

Nazwa 
Nazwę wzniesienia wywodzi się zazwyczaj od postaci tatarskiego wodza Mamaja, który był XIV-wiecznym przywódcą zachodniej części Złotej Ordy. Wbrew powszechnemu przekonaniu wzgórze to prawdopodobnie nie miało pierwotnie charakteru grzebalnego. Mianem „kurhanu” zostało po raz pierwszy określone dopiero w czasie trwania bitwy stalingradzkiej przez jednego z korespondentów wojennych, a imię Mamaja nadano mu już po wojnie. Przed 1942 rokiem miejscowa ludność zwała je po prostu „kopcem”, a na wojskowych mapach figurowało jako „wzgórze 102”.

Bitwa stalingradzka 
W czasie trwania bitwy stalingradzkiej (1942–1943) „wzgórze 102” było najważniejszym punktem strategicznym, gdyż można było kontrolować z niego cały odcinek rzeki Wołgi w obrębie miasta. W trakcie bardzo krwawych walk wielokrotnie przechodziło na przemian w ręce Wehrmachtu i Armii Czerwonej. Po zakończeniu bitwy we wnętrzu kopca złożono ciała ponad 34 tysięcy poległych w jego okolicach radzieckich żołnierzy.

Obecnie na Kurhanie Mamaja wznosi się powstały w latach 1959–1967 zespół architektoniczny „Bohaterom bitwy stalingradzkiej”, który upamiętnia radzieckich uczestników walk o miasto. Został zbudowany pod kierownictwem architekta Jewgienija Wuczeticza. Jego głównym elementem jest posąg Matka Ojczyzna Wzywa! Jest to postać kobiety trzymającej w ręku miecz i stojącej w pozie wzywającej do walki. Wysokość z mieczem wynosi 85 metrów, a bez miecza 52 metry.

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 Strona kompleksu miejsc pamięci „Bohaterom bitwy stalingradzkiej” na Kurhanie Mamaja 
 Rzeczpospolita: Żołnierskie nekropolie 

Bitwa stalingradzka
Wołgograd
Kurhany
Postrzyżyny

Postrzyżyny – w kulturze dawnych Słowian obrzęd polegający na rytualnym obcięciu włosów dziecku płci męskiej, zazwyczaj kończącemu 7 lat, połączony z nadaniem imienia. Rytuału postrzyżyn dokonywał ojciec lub osoba obca, wchodząca w ten sposób w sztuczne pokrewieństwo z dzieckiem. Od obcięcia włosów syn stawał się pełnoprawnym członkiem rodziny i przechodził spod opieki matki pod zwierzchnictwo ojca.

Podobną praktykę zaobserwował Gajusz Juliusz Cezar wśród Galów i opisał ją w pamiętniku o wojnie galijskiej. Mali chłopcy nie mogli pojawiać się publicznie w obecności ojca do czasu osiągnięcia wieku, w którym stawali się zdatni do wojny.

Postrzyżyny wpisują się w ogólnoludzkie praktyki symbolicznego przyjęcia młodzieńców do wspólnoty, takie jak obrzezanie, rytualne okaleczenia etc.

Zwyczaj postrzyżyn praktykowany jest do dzisiaj, powszechnie jako swoisty symbol poddania się władzy. Postrzyżeni są szeregowi idący do wojska, co jest dokładną kontynuacją rycerskiej tradycji. Do dziś w Kościele prawosławnym postrzygane są osoby wstępujące do zakonu (zob. postrzyżyny mnisze).

Zobacz też 
 postrzyżyny mnisze

Przypisy 

Zwyczaje słowiańskie
Święta słowiańskie
Życie w dawnej Polsce
Kultura w Polsce
Przesieka Śląska

Przesieka Śląska – niezasiedlony do późnego średniowiecza (XV w.) i trudny do przebycia pas gęstych lasów biegnący od okolic wsi Budzów i przez Dzbanów wzdłuż Gór Złotych w kierunku południowo-wschodnim między Głuchołazami i Prudnikiem, następnie wzdłuż górnego biegu Ścinawy Niemodlińskiej i dolnego biegu Nysy Kłodzkiej do Odry, którą przekraczała koło grodu w Ryczynie, dalej wschodnim brzegiem rzeki Stobrawy, a od jej środkowego biegu na północny wschód w pobliże Namysłowa i Byczyny.

Historia 
Początkowo stanowiła granicę plemienną między Ślężanami a Opolanami. W XII wieku stanowiła naturalną granicę pomiędzy księstwem Bolesława Wysokiego a dziedziną Mieszka Plątonogiego, którą od XV wieku zaczęto nazywać Górnym Śląskiem (pierwsza wzmianka pod tą nazwą w 1478 r.). Przesieka stała się tym samym naturalną i historyczną granicą między Dolnym Śląskiem a Górnym Śląskiem. Puszcz granicznych tworzących Przesiekę nie wolno było trzebić jeszcze w drugiej połowie XIII wieku.

Przesiekę przez długi czas wykorzystywano jako naturalną przeszkodę militarną, w zamierzeniu miała chronić przed nadchodzącymi z południa najazdami Morawian i Czechów – jednak w żaden sposób nie była w stanie powstrzymać wielkiego najazdu husytów z 1420 roku.

Według Benno Nietschego przesiekę o szerokości mili wzniósł książę Henryk I Brodaty przeciwko swojemu stryjowi Mieszkowi I Plątonogiemu, „w sposób, jaki kiedyś zastosowano przeciw Czechom w okolicy Przełęczy Bardzkiej, gdzie wycięto mnóstwo pni, a następnie pomiędzy stojącymi drzewami ułożono je w rodzaj palisady”.

Trzebienie lasów tworzących przesiekę było zabronione do końca XIII wieku, a ich resztki można zaobserwować do dziś. Na przełomie XIII i XIV wieku tereny przesieki zostały skolonizowane.

Przyroda 
Na terenie dawnej przesieki zachowało się do dnia dzisiejszego wiele enklaw leśnych, w tym drzewostanów o charakterze zbliżonym do naturalnego, z których cześć podlega ochronie rezerwatowej: Cisowa Góra, Cisy, Przyłek, Dębina, Kokorycz, Krzywiczyny i Komorzno. W linii przebiegu Przesieki Śląskiej położonych jest szereg obszarów Natura 2000 chroniących siedliska leśne: Góry Bardzkie, Przyłęk nad Białą Głuchołaską, Opolska Dolina Nysy Kłodzkiej i Teklusia, oraz Stobrawski Park Krajobrazowy.

Zobacz też 
 Wały Śląskie

Przypisy

Bibliografia 
 
 

Historia Śląska
Bory Niemodlińskie
Apoloniusz

Apoloniusz – imię męskie pochodzenia greckiego. Wywodzi się od imienia greckiego boga Apollina. Nosili je między innymi grecki poeta żyjący w III wieku p.n.e. i matematyk Apoloniusz z Pergi. Istnieją liczni święci o tym imieniu (m.in. Ojcowie Kościoła Apoloniusz z Efezu i Apoloniusz senator). Jego żeńskim odpowiednikiem jest Apolonia.

Apoloniusz imieniny obchodzi 8 marca, 10 kwietnia, 18 kwietnia, 21 kwietnia, 7 lipca.

Znane osoby noszące imię Apoloniusz:
 Apoloniusz z Pergi – matematyk starożytnej Aleksandrii (obok Euklidesa i Archimedesa)
 Apoloniusz z Tiany – filozof starożytny
 Apollonios z Rodos – poeta grecki
 Apoloniusz Golik – generał polski
 Apoloniusz Kędzierski – malarz polski
 Apoloniusz Nieniewski – architekt polski
 Apoloniusz Tajner – trener skoczków narciarskich
 Apoloniusz Kostecki – prof. zw. dr hab., specjalista z zakresu prawa podatkowego, wieloletni wykładowca Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie, obecnie wykładowca Krakowskiej Akademii im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego

Męskie imiona greckie
Areta

Areta – imię żeńskie niejasnego pochodzenia. Józef Bubak łączy je ze skróconą formą Małgorzaty (niem. Margareta), powstałą na gruncie niemieckim. Imię to nosiła także postać z mitologii greckiej, królowa Feaków, której imię stanowi przymiotnik odczasownikowy od wyrazu αραομαι (araomai) ("modlę się o coś, gorąco pragnę") i oznacza "dziecko upragnione" (por. Dezyderia, Aspazja). Można także spotkać się z poglądem, iż imię to pochodzi od greckiego słowa αρετη (areté) oznaczającego "cnotę", "męstwo"; Areta stanowiłaby wówczas żeński odpowiednik męskiego imienia Aretas.

Areta imieniny obchodzi 18 września i 24 października.

Znane osoby noszące imię Areta:
 Aretha Franklin — piosenkarka
Areta Szpura 

Zobacz też:
 (197) Arete, planetoida

Przypisy 

Imiona żeńskie
Ariel (imię)

Ariel () – imię męskie pochodzenia biblijnego. Wywodzi się od hebrajskich słów oznaczających „lew Boga”. W Starym Testamencie używane było jako alternatywna nazwa miasta Jerozolima. 

Żeńska forma: Ariela

Ariel imieniny obchodzi 1 października i 16 listopada.

Znane osoby i postacie o imieniu Ariel 
 Ariel – bohater Szaleństwa Majki Skowron (serial Stanisława Jędryki nakręcony na podstawie powieści Aleksandra Minkowskiego)
 Ariel – duszek powietrzny z „Burzy” Williama Shakespeare'a
 Ariel Borysiuk – polski piłkarz
 Ariel Jakubowski – polski piłkarz
Ariel Kadynsky – współczesny malarz amerykański polskiego pochodzenia. Używał też imienia Alan
Ariel Kuśka – polski judoka
Ariel Pietrasik – polski szczypiornista
Ariel Szaron – izraelski polityk

Przypisy 

Męskie imiona semickie
Ariela

Ariela – żeński odpowiednik imienia Ariel. Posiadaczka imienia imieniny obchodzi 16 listopada.

Znane postacie fikcyjne o tym imieniu:
 Arielka – bohaterka filmu animowanego pt. „Mała syrenka”.

Żeńskie imiona semickie
4 Dywizja Grenadierów Pancernych SS „Polizei”

4 Policyjna Dywizja Grenadierów Pancernych SS () – dywizja Waffen-SS, odpowiedzialna m.in. za masakrę ludności cywilnej w Distomo.

Historia 
4 Policyjna Dywizja Grenadierów Pancernych SS, niemiecka jednostka wojskowa sformowana w październiku 1939 roku jako dywizja policyjna (Polizei-Division), której żołnierzami byli policjanci. Z założenia miała być jednostką drugoliniową, więc była gorzej wyposażona. Walczyła we Francji i na froncie wschodnim. W 1941 dywizja liczyła 17 347 żołnierzy. Od 1942 w Waffen-SS. 

Później wykonywała zadania okupacyjne w Polsce i na Bałkanach. W czerwcu 1943 roku została przekształcona w dywizję grenadierów pancernych. Zwalczała partyzantkę w Jugosławii i Grecji, dopuszczając się tam zbrodni wojennych, m.in. masakry w Distomo, w czasie której zamordowanych zostało 218 cywilów. Od końca września 1944 roku na terytorium Węgier brała udział w walkach przeciw Armii Czerwonej. W 1945 walczyła na Słowacji i Pomorzu. Resztki dywizji poddały się armii USA w Niemczech.

Dowódcy 
 Generalleutnant der Polizei Konrad Hitschler (1 września 1939 – 8 sierpnia 1940)
 SS-Gruppenführer Karl Pfeffer-Wildenbruch (8 sierpnia 1940 – 10 listopada 1940)
 SS-Gruppenführer Arthur Mülverstadt (10 listopada 1940 – 8 sierpnia 1941)
 SS-Obergruppenführer Walter Krüger (8 sierpnia 1941 – 15 grudnia 1941)
 Generaloberst der Polizei Alfred Wünnenberg (15 grudnia 1941 – 17 kwietnia 1943)
 SS-Brigadeführer Fritz Freitag (17 kwietnia 1943 – 1 czerwca 1943)
 SS-Brigadeführer Fritz Schmedes (1 czerwca 1943 – 18 sierpnia 1943)
 SS-Brigadeführer Fritz Freitag (18 sierpnia 1943 – 20 października 1943)
 SS-Oberführer Friedrich-Wilhelm Bock (20 października 1943 – 19 kwietnia 1944)
 SS-Brigadeführer Jürgen Wagner (19 kwietnia 1944 – ? maja 1944)
 SS-Oberführer Friedrich-Wilhelm Bock (? maja 1944 – 7 maja 1944)
 SS-Brigadeführer Hebert-Ernst Vahl (7 maja 1944 – 22 lipca 1944)
 SS-Standartenführer Karl Schümers (22 lipca 1944 – 16 sierpnia 1944)
 SS-Oberführer Helmuth Dörnder (16 sierpnia 1944 – 22 sierpnia 1944)
 SS-Brigadeführer Fritz Schmedes (22 sierpnia 1944 – 27 listopada 1944)
 SS-Standartenführer Walter Harzer (27 listopada 1944 – 1 marca 1945)
 SS-Standartenführer Fritz Göhler (1 marca 1945 – ? marca 1945)
 SS-Standartenführer Walter Harzer (? marca 1945 – 8 maja 1945)

Odznaka 
Emblematem Dywizji „Polizei” była odmiana germańskiego i heraldycznego symbolu Wilczego Haka. W przeciwieństwie do emblematu Dywizji „Das Reich”, która posiadała taki sam znak dywizyjny, symbol Dywizji „Polizei” przedstawiony jest w pozycji pionowej. Znak ten znany jest także pod nazwą Donnerkeil (Grom). Odznakę Dywizja zaczęła używać dopiero od 1942.

Przypisy

Bibliografia 
 
 

Dywizje grenadierów pancernych Waffen-SS
Jednostki organizacyjne wojska utworzone w 1939
Jednostki organizacyjne wojska rozwiązane w 1945
Kultura magdaleńska

Kultura magdaleńska (, ; ) – jedna z kultur późnego paleolitu, udokumentowana w Europie zachodniej i środkowej i datowana na przedział od 18 do 11 tys. lat wstecz. Nazwa wywodzi się od stanowiska Abri de la Madeleine, w departamencie Dordogne we Francji.

Kultura magdaleńska charakteryzowała się dość wyrafinowaną produkcją narzędzi z krzemienia, rogu i kości. Do kultury magdaleńskiej zaliczają się monumentalne przykłady malarstwa naskalnego odkryte w jaskiniach, głównie Francji i Hiszpanii, w tym: Altamira, Lascaux, Font-de-Gaume. Charakterystyczne dla kultury magdaleńskiej były między innymi specyficzne groty oszczepów, falliczne przedmioty kultowe oraz oprawy narzędzi krzemiennych, tzw. navettes. Jednym z najważniejszych ośrodków kultury magdaleńskiej był ośrodek morawski.

W Polsce obozowisko ludzi kultury magdaleńskiej odkryto m.in. w Jaskini Maszyckiej w Ojcowskim Parku Narodowym. Zasięg znalezisk kultury magdaleńskiej we Wschodniej Europie korelował z zasięgiem występowania suhaków, na które najpewniej urządzano polowania. Przedstawiciele ludów magdaleńskich polowali też m.in. na bizony, konie czy renifery. W Brzoskiwini k. Krakowa odkryto liczne pracownie obróbki krzemienia pochodzące z czasów magdaleńskich.

Zobacz też 

 kultury paleolitu
 sztuka prehistoryczna
 człowiek szanseladzki

Przypisy 

Kultury archeologiczne Czech
Kultury archeologiczne Niemiec
Magdaleńska
6 Dywizja Górska SS „Nord”

6 Dywizja Górska SS „Nord” powstała pod nazwą SS-Kampfgruppe „Nord” w marcu 1941 roku z 6 i 7 pułku SS-Totenkopf. W 1941 roku dywizja liczyła 10 573 członków.

Historia 
Swoją bojową karierę rozpoczęła na froncie fińskim. Została wycofana na przeszkolenie i wzmocniona pododdziałami przerzuconymi z Niemiec. Wtedy też ostatecznie ustalono nazwę na 6.SS-Gebirgs-Division „Nord”. Do boju wróciła w połowie 1942 roku w Finlandii. Po kapitulacji Finlandii we wrześniu 1944 dywizja wycofała się do Norwegii, a potem do Niemiec. Jej resztki walczyły w Niemczech z aliantami, gdzie 2 kwietnia 1945 w okolicach Büdingen w Hesji poddały się Amerykanom.

Odznaki 
W początkowym okresie istnienia tej dywizji, tj. od marca 1941 r. do maja 1942 r. w pułkach wywodzących się z SS-Totenkopfverbände noszono patkę z czaszką na tle skrzyżowanych piszczeli. Po 1942 r. używano patek z runami SS. Nosili je także, wbrew przepisom, żołnierze norweskiego batalionu strzelców narciarskich.

Dowódcy 
 SS-Brigadeführer Karl Herrmann (28 lutego 1941 – 15 maja 1941)
 SS-Obergruppenführer Karl Maria Demelhuber (15 maja 1941 – 1 kwietnia 1942)
 SS-Obergruppenführer Matthias Kleinheisterkamp (1 kwietnia 1942 – 20 kwietnia 1942)
 SS-Oberführer Hans Scheider (20 kwietnia 1942 – 14 czerwca 1942)
 SS-Obergruppenführer Matthias Kleinheisterkamp (14 czerwca 1942 – 15 października 1943)
 SS-Gruppenführer Lothar Debes (15 października 1943 – 14 czerwca 1943)
 SS-Obergruppenführer Friedrich Wilhelm Krüger (14 czerwca 1943 – 23 sierpnia 1944)
 SS-Brigadeführer Gustav Lombard (23 sierpnia 1944 – 1 września 1944)
 SS-Gruppenführer Karl Brenner (1 września 1944 – 3 kwietnia 1945)
 SS-Standartenführer Franz Schreiber (3 kwietnia 1945 – 8 maja 1945)

Skład 
 sztab
 11 Pułk Strzelców Górskich SS „Reinhard Heydrich”
 12 Pułk Strzelców Górskich SS „Michael Gaissmair”
 506 Batalion Grenadierów Pancernych SS
 5 Pułk Piechoty Zmotoryzowanej SS
 9 Pułk Piechoty SS (do 1943 roku)
 6 Zmotoryzowany Batalion Strzelców SS
 6 Górski Batalion Niszczycieli Czołgów SS
 6 Bateria Dział Szturmowych SS
 6 Pułk Górskiej Artylerii Przeciwlotniczej SS
 6 Górski Batalion Łączności SS
 6 Zmotoryzowany Górski Batalion Rozpoznawczy SS
 6 Górski Batalion Pionierów SS
 norweski Batalion Strzelców Narciarskich SS
 Batalion Strzelców Narciarskich SS „Norwegen” (także „Norge”)
 oddziały dywizyjne takie jak kompania weterynarii, żandarmerii itp.

Przypisy

Bibliografia 
 

Dywizje górskie Waffen-SS
Jednostki organizacyjne wojska utworzone w 1941
Jednostki organizacyjne wojska rozwiązane w 1945
Narzędzie

Narzędzie – przedmiot lub urządzenie służące do bezpośredniego oddziaływania w procesie pracy na przedmiot pracy stanowiące wyposażenie człowieka lub maszyny. Większość prostych narzędzi jest maszynami prostymi. Narzędzie pozwala wykonać to, czego przeciętny człowiek nie byłby w stanie wykonać samymi rękoma, lub ułatwia to, co może wykonać sam.

Narzędziami posługują się też niektóre gatunki zwierząt, m.in. szympansy, kapucynki brodate i makaki krabożerne.

Jednym z kryteriów podziału procesów cywilizacyjnych jest rodzaj materiałów używanych na narzędzia:
 epoka kamienia: narzędzia były wykonywane z kości i rogów zwierząt, z drewna, kamienia,
 epoka brązu: ok. 2000 p.n.e. zaczęto stosować narzędzia miedziane i brązowe,
 epoka żelaza: ok. 1000 p.n.e. weszły w użycie narzędzia żelazne.

Najwcześniejszymi narzędziami były kije, kamienie, kości w postaci naturalnej, dobierane odpowiednio do zamierzeń. Następnie zaczęto narzędziom nadawać formy lepiej dostosowujące je do potrzeb. Na przestrzeni wieków nastąpiło ogromne zróżnicowanie narzędzi, dostosowywanych do różnorodnych rzemiosł i gałęzi przemysłu.

Zależnie od wybranego kryterium rozróżnia się narzędzia:
 według dostosowania do zadań:
 uniwersalne;
 specjalne;
 według rodzaju napędu:
 ręczne;
 zmechanizowane:
 z napędem elektrycznym inaczej elektronarzędzia np. wiertarka);
 z napędem pneumatycznym np. młot pneumatyczny,
 maszynowe (stanowiące wyposażenie maszyny np. do pracy na obrabiarkach);
 według przeznaczenia:
 nazywane od rodzaju obróbki: np. tokarskie, frezerskie,  kuźnicze;
 nazywane od profesji użytkownika: np. ślusarskie, szewskie, krawieckie, kominiarskie, stolarskie, ciesielskie;
 nazywane od rodzaju obrabianego materiału: np. do metalu (stali), do drewna;
 nazywane od sposobu obróbki: np. skrawające, do obróbki plastycznej, ścierne.

Specjalną grupę stanowią narzędzia pomiarowe.

Zobacz też 
 
 narzędzia chirurgiczne
 narzędzia ciesielskie
 narzędzia rolnicze
 narzędzia kamienne (otoczakowe, wnękowe, zębate)
 narzędzia tortur
a także:
 narzędzia do modelowania - oprogramowanie
 narzędzia logistyczne
 narzędzia polityki gospodarczej
 narzędzia stosowane w pracy socjalnej
 narzędzie walki – broń
 narzędzie zbrodni – kryminalistyka.
 w ekonomii – środki produkcji
 w matematyce – kalkulator

Przypisy
7 Ochotnicza Dywizja Górska SS „Prinz Eugen”

7 Ochotnicza Dywizja Górska SS „Prinz Eugen” − niemiecka dywizja Waffen-SS utworzona w marcu 1942 roku do działań na terenie Jugosławii. Jej patronem był feldmarszałek austriacki, książę Eugeniusz Sabaudzki (), żyjący w latach 1663–1736.

Początkowo miała być złożona z Niemców z Banatu, Chorwacji i Siedmiogrodu. W październiku 1942 dywizję skierowano do walki z partyzantką jugosłowiańską. Ze względu na niewystarczającą liczbę ochotników jednostkę uzupełniano z poboru i dodano do niej Serbów, Rumunów, Węgrów oraz Chorwatów. Przeznaczona od początku do zadań tyłowych nie była najlepiej wyposażona. Przez cały okres swego istnienia zajmowała się zwalczaniem partyzantki w Jugosławii, dokonując przy tym licznych grabieży i mordów na ludności cywilnej.

W 1943 roku wzięła udział w dwóch wielkich bitwach przeciwko wojskom Tity − bitwie nad Neretwą i bitwie nad Sutjeską. W październiku 1944 roku dywizja po raz pierwszy zetknęła się z Armią Czerwoną, której stawiała czoła do maja 1945. Skapitulowała w Słowenii.

Dowódcy 
 SS-Brigadeführer (20 kwietnia 1942 awansowany do stopnia SS-Gruppenführera Artur Phleps (styczeń 1942 /1.03.1942?/ – 21.06 1943)
 SS-Brigadeführer Karl von Oberkamp (3.07.1943 – 1.02.1944)
 SS-Brigadeführer Otto Kumm (1.08.1944 /11.02.1944?/- 20.01.1945)
 SS-Brigadeführer August Schmidthuber (20.01.1945 – maj 1945)

Skład 
 13 Ochotniczy Pułk Strzelców Górskich SS "Artur Phelps"
 14 Ochotniczy Pułk Strzelców Górskich SS "Skanderbeg"
 7 Ochotniczy Pułk Artylerii Górskiej SS
 7 Batalion Pancerny
 7 Górski Batalion Niszczycieli Czołgów SS
 7 Dywizjon Kawalerii SS
 7 Batalion Dział Szturmowych SS
 7 Batalion Artylerii Przeciwlotniczej SS
 7 Górski Batalion Łączności SS
 7 Ochotniczy Górski Batalion Rozpoznawczy SS
 7 Batalion Pionierów Górskich SS
 mniejsze oddziały dywizyjne takie jak batalion cyklistów, rozpoznawczy oddział cyklistów, oddział gospodarczy, sanitarny, propagandowy, żandarmerii, weterynarii itp.

Dywizje górskie Waffen-SS
Dywizje ochotnicze Waffen-SS
Jednostki organizacyjne wojska utworzone w 1942
Jednostki organizacyjne wojska rozwiązane w 1945
8 Dywizja Kawalerii SS „Florian Geyer”

8 Dywizja Kawalerii SS „Florian Geyer” (8. SS-Kavallerie-Division „Florian Geyer”) – powstała w czerwcu 1942 roku w oparciu o Brygadę Kawalerii SS, którą utworzono w 1941 roku z dwóch esesmańskich pułków kawalerii, które już w 1939 uczestniczyły w w okupacji Polski.

Historia 
Esesmańska konnica specjalizowała się w akcjach przeciwpartyzanckich w Polsce i – od czerwca 1941 roku – w ZSRR, oraz w pogromach Żydów. We wrześniu 1943 roku jednostkę skierowano do Jugosławii, gdzie zwalczała oddziały partyzanckie  Josipa Broz Tito i oddziały partyzanckie serbskich czetników. Od marca 1944 roku rozczłonkowane oddziały dywizji zwalczały partyzantkę w Chorwacji, Polsce i na Węgrzech. W listopadzie 1944 roku dywizja została przydzielona do garnizonu w Budapeszcie. Spośród prawie 13 000 okrążonych tam przez wojska radzieckie kawalerzystów wydostało się w lutym 1945 roku zaledwie 170. Na patrona dywizji wybrano Floriana Geyera, dowódcę z czasów wojen chłopskich w Niemczech.

Dowódcy dywizji 

 SS-Brigadeführer Gustav Lombard (marzec 1942 – kwiecień 1942)
 SS-Gruppenführer Hermann Fegelein (kwiecień 1942 – sierpień 1942)
 SS-Obergruppenführer Wilhelm Bittrich (sierpień 1942 – 15 lutego 1943)
 SS-Brigadeführer Fritz Freitag (15 lutego 1943 – 20 kwietnia 1943)
 SS-Brigadeführer Gustav Lombard (20 kwietnia 1943 – 14 maja 1943)
 SS-Gruppenführer Hermann Fegelein (14 maja 1943 – 13 września 1943)
 SS-Gruppenführer Bruno Streckenbach (13 września 1943 – 22 października 1943)
 SS-Gruppenführer Hermann Fegelein (22 października 1943 – 1 stycznia 1944)
 SS-Gruppenführer Bruno Streckenbach (1 stycznia 1944 – 14 kwietnia 1944)
 SS-Brigadeführer Gustav Lombard (14 kwietnia 1944 – 1 lipca 1944)
 SS-Brigadeführer Joachim Rumohr (1 lipca 1944 – 11 lutego 1945).

Struktura organizacyjna 
Skład w 1943:
 15. pułk kawalerii SS,
 16. pułk kawalerii SS,
 17. pułk kawalerii SS,
 8. pułk artylerii SS,
 8. batalion cyklistów SS,
 8. bateria dział szturmowych SS,
 8. batalion niszczycieli czołgów SS,
 8. batalion inżynieryjny SS,
 8. batalion łączności SS, 
 8. batalion przeciwlotniczy SS,
 8. batalion zapasowy SS,
 8. dywizyjne oddziały zaopatrzeniowe SS.

Przypisy

Bibliografia 
 
 
 
 

Dywizje kawalerii Waffen-SS
Jednostki organizacyjne wojska utworzone w 1941
Jednostki organizacyjne wojska rozwiązane w 1945
Paleoantropologia

Paleoantropologia (gr. palaiós „stary, dawny”; ánthrōpos „człowiek”; lógos „słowo, nauka”) – dział antropologii zajmujący się zróżnicowaniem kopalnych form przedludzkich i ludzkich oraz ich filogenezą. Wyróżnia się dwie podstawowe gałęzie tej nauki:
 paleontropologia fizyczna – jej badania obejmują analizę morfologiczno-porównawczą kopalnych szczątków, ich datowanie oraz rekonstrukcję. Paleoantropologia próbuje ustalić drogę ewolucji człowieka, czyli antropogenezę i pokrewieństwa pomiędzy zróżnicowanymi ludzkimi populacjami.
 paleontropologia kulturowa – zajmuje się znalezieniem początków kultury ludzkiej (której najstarsze przejawy są utożsamiane z produkcją narzędzi) oraz jej ewolucją w czasie. Opisuje m.in. powstawianie różnych zachowań i wytworów kulturowych (np. obrządek pogrzebowy, instrumenty muzyczne, dzieła plastyczne).

Bibliografia
9 Dywizja Pancerna SS „Hohenstaufen”

9 Dywizja Pancerna SS „Hohenstaufen” (nazwa pochodzi od dynastii cesarskiej Hohenstaufów) – niemiecka dywizja Waffen-SS utworzona w Berlinie zimą 1942/1943, początkowo jako dywizja grenadierów pancernych, a od października 1943 roku jako dywizja pancerna.

Historia 
Walczyła na froncie wschodnim. W czerwcu 1944 roku rzucono ją przeciwko alianckiemu desantowi w Normandii. Po klęsce wycofana w okolice Arnhem w Holandii, gdzie we wrześniu wylądowała brytyjska dywizja spadochronowa w ramach operacji Market Garden. Ciekawie przedstawiało się zaopatrywanie esesmanów w czasie tej operacji, bowiem dostarczali je Brytyjczycy. Było to możliwe gdyż pierwszego dnia desantu pojmano brytyjskiego oficera, przy którym znaleziono instrukcje, jak wskazywać lotnictwu strefy zrzutu za pomocą paneli, dymu i rac. Instrukcje przetłumaczono na język niemiecki, co umożliwiło 9 Dywizji Pancernej SS „Hohenstaufen”, wyznaczać strefy zrzutu alianckiego zaopatrzenia za własnymi liniami. Od 18 września 1944 roku brytyjska Royal Air Force dostarczała Niemcom uzbrojenie, amunicję i leki, a nawet wodę której brakowało w Arnhem. Szacuje się, że z 390 ton zaopatrzenia dostarczonych 19 września, aż 369 wylądowało za niemieckimi liniami.     

W grudniu 1944 roku dywizja uczestniczyła w ofensywie w Ardenach. Później została przerzucona na Węgry biorąc udział w operacji „Frühlingserwachen”. Wojnę skończyła w Austrii poddając się wojskom amerykańskim.

Dowódcy 
 SS-Obergruppenführer Wilhelm Bittrich (15 lutego 1943 – 29 czerwca 1944)
 SS-Oberführer Thomas Müller (29 czerwca 1944 – 10 lipca 1944)
 SS-Brigadeführer Sylvester Stadler (10 lipca 1944 – 31 lipca 1944)
 SS-Oberführer Friedrich-Wilhelm Bock (31 lipca 1944 – 29 sierpnia 1944)
 SS-Standartenführer Walter Harzer (29 sierpnia 1944 – 10 października 1944)
 SS-Brigadeführer Sylvester Stadler (10 października 1944 – 8 maja 1945)

Skład 
 SS-Panzergrenadier Regiment 19 (pułk grenadierów pancernych)
 SS-Panzergrenadier Regiment 20 (pułk grenadierów pancernych)
 SS-Panzer Regiment 9 (pułk czołgów)
 SS-Panzer Artillerie Regiment 9 (pułk artylerii)
 SS-Panzer-Aufklärungs-Abteilung 9
 SS-Panzerjäger-Abteilung 9 (oddział przeciwpancerny)
 SS-Flak-Abteilung 9 (oddział przeciwlotniczy)
 SS-Panzer-Pioneer-Abteilung 9 (oddział saperów)
 SS-Panzer-Nachrichten-Abteilung 9 (oddział zwiadu)
 SS-Sturmgeschütz-Abteilung 9 (oddział dział pancernych)
 SS-Beobachtungs-Batterie 9 (bateria obserwacyjna)
 SS-Nachschubtruppen 9
 SS-Sanitäts-Kompanien 9 (kompania sanitarna)

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 

Dywizje pancerne Waffen-SS
Jednostki organizacyjne wojska utworzone w 1942
Jednostki organizacyjne wojska rozwiązane w 1945
Sopran liryczny

Sopran liryczny – głos żeński o skali h–d3. Charakteryzuje się jasną barwą, średnią siłą i mniejszą ruchliwością, niż sopran koloraturowy, lecz większą niż sopran dramatyczny.

Przypisy

Zobacz też 
 sopran
 wysokość głosu

Rodzaje głosów