alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
1761

Het jaar 1761 is het 61e jaar in de 18e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen 
januari
7 - De Maratha's worden verslagen in de 3de slag bij Panipat.
 7 - De Deense expeditie naar Arabië vertrekt met de HMS Grønland uit Kopenhagen.

mei
15 - Petrus Albertus van der Parra wordt na het overlijden van gouverneur-generaal Jacob Mossel, als "eerste raad van Indië" tot diens opvolger benoemd. 

september
 1 De vijfjarige Wolfgang Amadeus Mozart geeft op de universiteit van Salzburg zijn eerste openbare optreden.
8 De nieuwe Britse koning George III treedt in de Koninklijke Kapel van het St. James's Palace in het huwelijk met hertogin Charlotte van Mecklenburg-Strelitz.

zonder datum
 Het Bridgewater Canal brengt aanzienlijke verbetering in de aanvoer van steenkool voor de jonge Engelse industrie.
 In Engeland valt de regering van William Pitt de Oudere.
 In Lyon start de eerste opleiding in de diergeneeskunde ter wereld.
 In Yucatán leidt Jacinto Canek een opstand tegen het Spaanse gezag, maar hij wordt verslagen en gedood.
 Begin van de bouw van 's Lands Hospitaal in Paramaribo.

Muziek 
 Joseph Haydn componeert zijn Symfonie nr. 7, Le Midi
 Antoine Dauvergne componeert Hercule mourant
 Carl Friedrich Abel componeert 6 Sinfonias, Opus 1

Bouwkunst

Geboren 
september
 6 - Marie-Gabrielle Capet, Frans schilderes (overleden 1818)
oktober
 31 - Rutger Jan Schimmelpenninck, Nederlands jurist, ambassadeur en politicus (raadpensionaris) (overleden 1825)
november
 20 - Pius VIII, Italiaans paus (overleden 1830)
december
 7 - Marie Tussaud, wassenbeeldenartieste (overleden 1850)
 11 - Gian Domenico Romagnosi, Italiaans filosoof, econoom en jurist (overleden 1835)

Overleden 
januari
 4 - Stephen Hales (73), Engels fysioloog, chemicus, botanicus en uitvinder
april
 17 - Thomas Bayes (ca. 59), Brits theoloog en wiskundige (een van de grondleggers van de statistiek)
september
 17 - Georg Matthias Bose (50), Duits natuurkundige
 19 - Pieter van Musschenbroeck (69), Nederlands medicus, astronoom, wis- en natuurkundige
1764

Het jaar 1764 is het 64e jaar in de 18e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen 

maart
 23 - Troepen uit de Republiek onderdrukken de Slavenopstand van Berbice.
 27 - Jozef II wordt in Frankfurt tot Rooms-Duits koning gekozen.

 27 - De Grote Sociëteit van Tiel wordt opgericht om kennis te nemen van de diverse dagbladen en om daarover in besloten kring te kunnen discussiëren. 

oktober
 23 - Slag bij Buxar in India: 7000 Britse huursoldaten (sepoys) onder bevelhebber Hector Munro verslaan de gezamenlijke strijdmacht van Shuja ud-Daulah, de nawab van Avadh, Mir Qasim, de nawab van Bengalen, en de Mogolkeizer Shah Alam II. De keizer begint onderhandelingen met de Britten. 

zonder datum
 James Hargreaves construeert zijn spinmachine spinning Jenny.
 Horace Walpole publiceert The Castle of Otranto, dat wordt beschouwd als de eerste gothic novel.

Muziek 
 Jean-Philippe Rameau componeert kort voor zijn overlijden in Parijs de suite Les Boréades of Abaris.
 Pieter van Maldere componeert Sei sinfonie a più stromenti, opus 4.
 Joseph Haydn componeert zijn Symfonie nr. 2.
 Wolfgang Amadeus Mozart componeert zijn 1e symfonie op 8-jarige leeftijd.

Bouwkunst

Literatuur 
 The Castle of Otranto, door Horace Walpole, is de eerste gothic novel.

Geboren 

januari
 1 - Johannes Kinker, Nederlands dichter, filosoof en advocaat (overleden 1845)

februari
 22 - Jacques-Oudart Fourmentin, Frans kaper (overleden 1848)

april
 17 - Rudolf Ackermann, invoerder van de lithografie in Engeland

mei
 3 - Johann Wilhelm Meigen, Duits entomoloog (overleden 1845)

juni
 19 - José Gervasio Artigas, Uruguayaans generaal en vrijheidsstrijder (overleden 1850)
 19 - John Barrow, Brits staatsman (overleden 1848)

juli
 9 - Ann Radcliffe, Engelse schrijfster van gothic novels (overleden 1823)

november
 5 - Bernard Fiocco, Vlaams politicus (overleden 1849)
 22 - Barbara Juliana von Krüdener, Baltisch-Duits barones, mystica en schrijfster (overleden 1824) 

datum onbekend
 André-Frédéric Eler, Frans componist en muziekpedagoog (overleden 1821)

Overleden 

maart
 30 - Pietro Locatelli (68), Italiaans componist en violist

april
 15 - Madame de Pompadour (Jeanne-Antoinette Poisson) (43), maîtresse van koning Lodewijk XV van Frankrijk
 17 - Johann Mattheson (82), Duits componist

september
 12 - Jean-Philippe Rameau (80), Frans componist en muziektheoreticus

oktober
 22 - Jean-Marie Leclair (67), Frans componist en violist
 26 - William Hogarth (66), Engels kunstschilder en graveur

november
 20 - Christian Goldbach (74), Duits-Pruisisch wiskundige
1765

Het jaar 1765 is het 65e jaar in de 18e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen 

maart
 13 - De Leeuwarder Woensdagse Courant meldt de vondst door werklui in de Nicolaaskerk van Wieuwerd van een grafkelder met elf gemummificeerde lijken, mogelijk van de Labadisten die ooit op de Thetinga State woonden.

mei
 25 - Christiaan Brunings wordt door het Hoogheemraadschap Rijnland benoemd tot opzichter van Spaarndam.
juli
 13 - Rockingham wordt eerste minister van Groot-Brittannië en kondigt aan de Stamp Act te zullen herzien.

augustus
 12 - De Nawab verleent na lange onderhandelingen de Britten het belastingrecht over Bengalen, Orissa en Bihar. In Avadh wordt een Britse resident aangesteld.

september
 11 - Op de Grand tour van de Mozarts door Europa arriveert de familie in Den Haag, nadat de achtjarige Wolfgang in de voorgaande dagen de orgels heeft bespeeld van de Bernardinuskapel in Gent en de kathedraal van Antwerpen. In Den Haag treedt hij op voor prinses Carolina en een paar dagen later voor stadhouder Willem V.

zonder datum
 Jozef II wordt keizer van het Heilige Roomse Rijk. Hij wordt mederegent naast zijn moeder Maria Theresia.

Muziek 
 Johann Christian Bach schrijft zijn Symfonieën Opus 3 
 Joseph Haydn componeert zijn Symfonie nr. 17 
 Antoine Dauvergne componeert Le triomphe de flore

Bouwkunst

Geboren 
januari
 27 - Jan Apeldoorn, Nederlands tekenaar en kunstschilder (overleden 1838)
februari
 1 - Pieter Hennequin, Nederlands officier der Genie (overleden 1826)
maart
 6 - Jeanne Huc-Mazelet, Zwitserse gouvernante (overleden 1865)
 7 - Joseph Nicéphore Niépce, Frans uitvinder van de fotografie (overleden 1833)
mei
 8 - Marianne Kraus, Duits kunstschilder en hofdame (overleden 1838)
juni
 1 - Laurentius Passchijn, Belgisch politicus (overleden 1849)
 5 - Johann Gottlieb Friedrich von Bohnenberger, Duits astronoom, wis- en natuurkundige (overleden 1831)
augustus
 22 - Carl Ludwig Willdenow, Pruisisch botanicus (overleden 1812)
september
 30 - José María Morelos, Mexicaans onafhankelijkheidsstrijder (overleden 1815)
oktober
 26 - Jakub Šimon Jan Ryba, Tsjechisch componist (overleden 1815)
november
 14 - Robert Fulton, Amerikaans kunstschilder, ingenieur en uitvinder (overleden 1815)

datum onbekend
 Pjotr Bagration, Russisch generaal (overleden 1812)

Overleden 
januari
 12 - Johann Melchior Molter (68), Duits componist en dirigent
april
 5 - Edward Young, Engels dichter
 9 - Maria Louise van Hessen-Kassel (77)
 15 - Michail Lomonosov (53), Russische geleerde
mei
 5 - August Friedrich Graun (circa 67), Duits componist en cantor
augustus
 18 - Frans I Stefan (56), keizer van het Heilige Roomse Rijk
1766

Het jaar 1766 is het 66e jaar in de 18e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen 
januari
 29 - Eerste concert van Mozart te Amsterdam.
februari
 14 - Het koninkrijk Kandy (op het eiland Ceylon) sluit te Colombo een vredesverdrag met de VOC.
 23 - Met het overlijden van Stanislaus Leszczyński komt het hertogdom Lotharingen aan de Franse Kroon.
maart
8 - Stadhouder Willem V van Oranje-Nassau bereikt de meerderjarigheid en legt de eed af in de Staten-Generaal. Op het aansluitende feest speelt de pianist Wolfgang Amadeus Mozart.
mei
 3 - De Akte van Consulentschap wordt in het geheim vastgelegd. De voormalige voogd van de prins van Oranje, de hertog van Brunswijk, zal krachtens deze overeenkomst achter de schermen het beleid van de jonge stadhouder blijven bepalen.

juli
 18 - In Leiden wordt de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde opgericht.

oktober
20 - De Fransman Jean-Edmé Dufour vestigt zich in Maastricht om er een uitgeverij van Franstalige literatuur op te bouwen. Hij zal er vele in Frankrijk verboden schrijvers uitgeven en hun werken Frankrijk binnensmokkelen.

november
 8 - De Deense koning Christiaan VII trouwt met zijn nicht Caroline Mathilde van Wales.

zonder datum
 Henry Cavendish ontdekt waterstof.

Muziek 
 Franz Ignaz Beck publiceert te Parijs zijn 6 symfonieën, Opus 4
 Pieter van Maldere componeert de opera Le Médecin de l'amour 
 Georg Christoph Wagenseil componeert de opera Merope

Bouwkunst

Geboren 

januari
 4 - Arnoldus van Gennep, Nederlands politicus (overleden 1846)

februari
 14 - Robert Malthus, Brits econoom (overleden 1834)

april
 22 - Madame de Staël, Franse schrijfster (overleden 1817)

augustus
 3 - Kurt Sprengel, Pruisisch botanicus (overleden 1833)

september
 6 - John Dalton, Brits schei- en natuurkundige; grondlegger van de atoomtheorie (overleden 1844)

november
 2 - Josef Radetzky, Oostenrijks militair (overleden 1858)
 16 - Rudolphe Kreutzer, Frans componist, violist, dirigent en muziekpedagoog (overleden 1831)

Overleden 

januari
 1 - James Edward Stuart (77), Brits troonpretendent

februari
 14 - Koning Frederik V van Denemarken (42)
 23 - Stanislaus Leszczyński (88), koning van Polen

september
 13 - Manuel Pla (±40), Spaans componist, hoboïst en klavecinist

november
 9 - Unico Wilhelm van Wassenaer (74), Nederlands componist en diplomaat

onbekend
 Tabo Jansz (66), dienaar van Adriaan van Bredehoff
1767

Het jaar 1767 is het 67e jaar in de 18e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen 
april
2 - Koning Karel III van Spanje ondertekent het besluit tot uitwijzing van de jezuïeten.

juni
 19 - De Franse jager Jean Chastel doodt het Beest van Gévaudan.

augustus
 24 - In het Friese dorp Baard organiseert de plaatselijke waard een wedstrijd fierljeppen over de Bolswaardervaart. De aankondiging in de Leeuwarder Courant is de oudst bekende vermelding van deze sport.

oktober
 4 - Stadhouder Willem V der Nederlanden treedt in het huwelijk met Wilhelmina van Pruisen, een nicht van Frederik de Grote.
19 - De Engelse landmeters Mason en Dixon bereiken na vier jaar het einde van de door hen gemarkeerde Mason-Dixonlijn, de grens tussen de koloniën Pennsylvania en Maryland.

november
 Oprichting in Batavia van de vrijmetselaarsloge “La Fidèle Sincérité”. Deze loge  staat bekend als de "blauwe loge" en wordt voornamelijk bezocht door het lager en middenkader van de Vereenigde Oostindische Compagnie. 
december
 21 - De zakenvrouw Elisabeth Samson trouwt als eerste zwarte vrouw in Suriname met een blanke man.
 28 - Taksin wordt gekroond tot koning van Siam nadat hij het land heeft herenigd.

zonder datum
 Genua draagt Corsica over aan Frankrijk.
 Het leger van Birma verwoest de stad Ayutthaya en daarmee het koninkrijk Ayutthaya in Siam.

Muziek 
 Première te Bordeaux van de opera La belle jardinière van Franz Ignaz Beck
 Karl Friedrich Abel componeert 6 symfonieën, Opus 7
 Antonio Salieri componeert de Missa stylo a cappella in C gr.t.

Beeldende kunst

Bouwkunst

Geboren 

januari
 1 - Maria Edgeworth, Britse schrijfster (overleden 1849)
 5 - Jean-Baptiste Say, Frans econoom (overleden 1832)
 23 - Jeanne-Élisabeth Chaudet, Frans kunstschilder (overleden 1832)
 24 - Anthony Christiaan Winand Staring, Gelders dichter (overleden 1840)

maart
 7 - Jan Frederik Helmers, Nederlands dichter (overleden 1813)
 15 - Andrew Jackson, zevende president van de Verenigde Staten (overleden 1845)
 25 - Joachim Murat, zwager van Napoleon Bonaparte en koning van Napels (1808-1815) (overleden 1815)

april
 19 - Adrian Hardy Haworth, Brits bioloog (overleden 1833)

juli
 11 - John Quincy Adams, zesde president van de Verenigde Staten (overleden 1848)

september
 20 - José Maurício Nunes Garcia, Braziliaans componist, muziekpedagoog, organist en dirigent (overleden 1830)

oktober
 25 - Benjamin Constant, Frans staatsman en schrijver (overleden 1830)

Overleden 

maart
 20 - Adriaan Loosjes (77), Nederlands predikant en schrijver

juni
 25 - Georg Philipp Telemann (86), Duits barokcomponist, dirigent en organist

juli
 11 - Jan Pieter Theodoor Huydecoper (±39), directeur-generaal van de West-Indische Compagnie op de Goudkust
1773

Het jaar 1773 is het 73e jaar in de 18e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen 
juli
19 - De Staten-Generaal aanvaarden de nieuwe psalmberijming die een commissie van predikanten heeft gekozen uit drie voorstellen.
 21 -Pauselijke bul betreffende de opheffing van de Orde der Jezuïeten. De bul geldt alleen in landen die haar publiceren.

augustus
 20 - Tijdens een zware storm verdrinken 30 vissers uit Wijk aan Zee en Egmond aan Zee en 13 opvarenden van een loodsboot (uit Texel).
 30 - Raghunath Rao wordt geïnstalleerd als peshwa van het Maratharijk.

december
 16 - Boston Tea Party. Als Mohawk indianen verklede Amerikanen demonstreren tegen invoerrechten op thee, wanneer wordt besloten dat die alleen ingevoerd kan worden door de Britse Oost-Indische Compagnie.
zonder datum
 Russische nederlaag in Moldavië.

Muziek 
 Johann Christian Bach schrijft zijn Symfonieën Opus 9.
 Domenico Cimarosa componeert La finta parigina.
 Johann Baptist Vanhal componeert het Strijkkwartet no. 3 in C gr.t..
 Joseph Haydn componeert zijn Symfonie nr. 50.
 Antonio Salieri componeert zijn Concert voor orgel en orkest in C gr.t.
 Op last van de Staten-Generaal wordt een nieuwe psalmberijming uitgegeven, de Psalmberijming van 1773. In veel bevindelijk gereformeerde kerken wordt deze berijming nog steeds gebruikt.

Literatuur 
26 maart: Kjærlighet uten strømper van Johan Herman Wessel wordt voor het eerst opgevoerd
 Johann Wolfgang von Goethe schrijft de tragedie Götz von Berlichingen
 Johann Gottfried von Herder publiceert Von deutscher Art und Kunst
 De Amerikaanse slaaf Phillis Wheatley: publiceert de dichtbundel Poems on Various Subjects, Religious and Moral

Beeldende kunst

Bouwkunst

Geboren 
januari
 29 - Friedrich Mohs, Oostenrijks mineraloog (overleden 1839)

februari
 9 - William Henry Harrison, negende president van de Verenigde Staten (overleden 1841)
 24 - Ralph Dundas Tindal, Nederlands militair (overleden 1834)

maart
 15 - François René Gebauer, Frans componist, professor en fagottist (overleden 1845)

april
 6 - James Mill, Schots econoom, filosoof, theoloog (overleden 1836)
 15 - Josef August Schultes, Oostenrijks botanicus en hoogleraar (overleden 1831)

mei
 15 - Klemens von Metternich, Oostenrijks staatsman (overleden 1859)

juni
 13 - Thomas Young, Engels natuurkundige, egyptoloog en arts (overleden 1829)

december
 12 - Robert Surcouf, Frans kaper uit St.Malo in Bretagne (overleden 1827)
 27 - George Cayley, Brits luchtvaartpionier (overleden 1857)

Overleden 
februari
 20 - Karel Emanuel III van Sardinië (71)

maart
 1 - Jan Wagenaar (63), Nederlands geschiedschrijver

juli
 12 - Johann Joachim Quantz, (76) Duits componist, fluitist en fluitenmaker

augustus
3 - Stanisław Konarski (72), Pools educatief hervormer, politiek schrijver
24 - George Lyttelton, Engels politicus en schrijver

datum onbekend
 - Joan Baptista Pla (±53), Spaans hoboïst en componist
1779

Het jaar 1779 is het 79e jaar in de 18e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen 
januari
 2 - In Gent verschijnt het weekblad Spectatoriale geschriften in de Zuidelijke Nederlanden.

februari
 14 - Op Hawaï wordt James Cook door leden van de inheemse bevolking vermoord.

april
 12 - Deelname Spanje aan de Amerikaanse Onafhankelijkheidsoorlog na afsluiting Verdrag van Aranjuez.
 20 - De Amerikaanse onafhankelijkheidsstrijders overvallen de belangrijkste nederzetting van de neutrale Onondaga.

mei
13 - Het Verdrag van Teschen tussen Pruisen en Oostenrijk maakt een eind aan de Beierse Successieoorlog. Volgens het verdrag krijgt Oostenrijk de Innviertel, een strook land van Passau tot de noordergrens van het aartsbisdom Salzburg en doet het afstand van de rest van Beieren. 

juli
 24 - Frans Naerebout redt met zes andere Vlissingers de bemanning van de in hevige storm op een zandbank gelopen Oost-Indiëvaarder de Woestduyn.
 juli - Een Frans legertje verovert op weg naar de Amerikaanse vrijheidsoorlog de Britse kolonie Grenada.

december
1 - De Amerikaanse generaal George Washington vestigt zijn winterkwartier in     Morristown (New Jersey).

Muziek 
 Domenico Cimarosa componeert L'infedeltà fedele.
 Johann Baptist Vanhal componeert de Symfonie D-groot Bryan D 17.
 Joseph Haydn componeert zijn Symfonieën nr. 66, 67, 68, 69 (Laudon) en 70.

Literatuur 
 Gotthold Ephraim Lessing schrijft Nathan der Weise

Beeldende kunst

Bouwkunst

Geboren 
februari
 5 - Frans van Campenhout, Belgisch violist, operazanger, dirigent en componist (Brabançonne) (overleden 1848)
 22 - Joachim Nicolas Eggert, Zweeds componist en dirigent (overleden 1813)
april
 8 - Johann Schweigger, Duits natuur- en scheikundige (overleden 1857)
september
 29 - Fredrik Meltzer, Noors zakenman en politicus; ontwerper van de Noorse vlag (overleden 1855)
december
 12 - Madeleine-Sophie Barat, Frans religieuze, ordestichtster en heilige (overleden 1865)

Overleden 
februari
 7 - William Boyce (67), Engels componist
april
 6 - Tommaso Traetta (52), Italiaans componist
september
 2 - Onno Zwier van Haren (66), Nederlands auteur
1260

Het jaar 1260 is het 60e jaar in de 13e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen 
 3 september - Slag bij Ain Jalut: De Mamelukken onder Baibars verslaan de Mongolen onder leiding van Kitbuqa in Palestina. Dit geldt als de eerste echte grote nederlaag van de Mongolen, die Egypte niet kunnen veroveren.
 Michaël VIII Palaiologos van Nicea belegert Constantinopel. De belegering mislukt, en hij sluit een wapenstilstand voor 1 jaar.
 Op twee afzonderlijke khuriltais worden Koeblai en Ariq Boke tot grootkan gekozen, wat leidt tot een burgeroorlog binnen het Mongoolse Rijk.
 4 september - Slag bij Montaperti: De Ghibellijnen van Siena verslaan de Welfen van Florence.
 Julian Grenier, heer van Sidon, verkoopt de heerlijkheid aan de Tempeliers. Hij behoudt zijn titel, maar enkel titulair.
 Het klooster Mariënkamp wordt verplaatst van Coevorden naar een plaats in Midden-Drenthe, die later zal uitgroeien tot de stad Assen. (jaartal bij benadering)
 Het Kattendiep in Groningen wordt gegraven.
 Niccolò en Maffeo Polo vertrekken vanuit Constantinopel naar de Krim, het begin van hun reis naar Azië.
 oudst bekende vermelding: Bihać, Goudriaan (2 mei), Putte, Schepdaal

Kunst en literatuur 
 De kathedraal van Chartres wordt ingewijd.
 gebouwd: Palazzo San Giorgio, Genua
 gebouwd: Kasteel Montfort (jaartal bij benadering)

Opvolging 
 kanaat van Chagatai - Mubarak Shah opgevolgd door zijn oom Alghu
 patriarch van Constantinopel - Niceforus II als opvolger van Arsenius Autoreianus
 Kleef - Diederik VI opgevolgd door Diederik VII
 Mamelukken (Egypte) - Qutuz opgevolgd door Baibars
 Mongolen - Koeblai Khan als opvolger van Möngke Khan
 Saksen - Albrecht I opgevolgd door zijn zoons Johan I en Albrecht II
 Sleeswijk - Erik I als opvolger van zijn broer Waldemar III

Afbeeldingen

Geboren 
 Wladislaus de Korte, groothertog en koning van Polen (1306-1333)
 Agnes Capet, echtgenote van Robert II van Bourgondië (jaartal bij benadering)
 Cecco Angiolieri, Italiaans dichter (jaartal bij benadering)
 Meester Eckhart, Duits theoloog en filosoof (jaartal bij benadering)
 Guillaume de Nogaret, Frans rechtsgeleerde (jaartal bij benadering)

Overleden 
 7 oktober - Albrecht I, hertog van Saksen (1212-1260)
 24 oktober - Saif ad-Din Qutuz, sultan van Egypte (1259-1260) (vermoord)
 29 oktober - Cunigunda van Oldenburg (~56), Duits edelvrouw
 Jutta van Sangerhausen, Duits edelvrouw en kloosterlinge
 Maria van Brabant, echtgenote van keizer Otto IV
 Constance van Toulouse, echtgenote van Sancho VII van Navarra (jaartal bij benadering)

 Hugolinus van Gualdo (60), Italiaans kluizenaar en kloosterstichter

Jaar
365 dagenschema

Hieronder staan links naar alle dagen in een kalenderjaar. 

Dag
 Schema
Maand
594

Het jaar 594 is het 94e jaar in de 6e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Europa 
 Koning Childebert II van Austrasië houdt in Maastricht een rijksdag; een vergadering voor edelen en vazallen. Hij vaardigt Frankische wetten uit voor zijn onderdanen (specifiek die van het huwelijk) en voert voor sommige de doodstraf in.

Azië 
 Keizer Wen Di laat de Chinese Muur herstellen en uitbreiden om zijn rijk te beschermen tegen "barbaarse" invallen. Hij dwingt de burgerbevolking werkzaamheden uit te voeren. Volgens schattingen komen er tijdens het bewind van de Sui-dynastie ongeveer 1 miljoen mensen om het leven.
 Keizerin Suiko richt een gecentraliseerd bestuur in naar Chinees model en erkent het boeddhisme in Japan als officiële staatsgodsdienst.

Geboren 
 Kōgyoku, keizerin van Japan (overleden 661)

Overleden 
 Gregorius van Tours, bisschop en historicus

000
290

Het jaar 290 is het 90e jaar in de 3e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Brittannië

 Carausius laat in het zuidoosten van Engeland een serie van fortificaties aanbrengen. De Romeinse versterkingen (de Litus Saxonicum) moeten de kuststreek beschermen tegen Saksische invallen.

Europa

 Maximianus erkent na de mislukte invasie van Britannia het gezag van Carausius als derde keizer van het Romeinse Rijk. 
 De Franken beheersen het Scheldegebied. Frankische stamhoofden moeten verplicht soldaten leveren voor het Romeinse leger en de Rijngrens bewaken.

China

 17 mei - Keizer Sima Yan, stichter van de Jin-dynastie, komt te overlijden. Er ontstaat tussen de leden van de Sima-familie een strijd over de troonsopvolging.

Geboren

Overleden 

 17 mei - Sima Yan (54), keizer van het Chinese Keizerrijk
 Victor van Marseille, christelijke martelaar en heilige

000
355

Het jaar 355 is het 55e jaar in de 4e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Italië
 Concilie van Milaan: Keizer Constantius II laat in Milaan een concilie bijeenkomen om Athanasius van Alexandrië opnieuw te veroordelen. Paus Liberius verzet zich tegen dit besluit en wordt verbannen naar Thracië. Constantius benoemt Felix II tot tegenpaus.

Europa
 11 augustus - Flavius Silvanus wordt beschuldigd van verraad en laat zich in Gallië tot keizer uitroepen door officieren van het Romeinse leger. Hij regeert slechts 28 dagen en wordt door handlangers van Ursicinus vermoord.
 6 november - Constantius II benoemt Julianus de Afvallige tot caesar (onderkeizer) en mogelijke troonopvolger. Hij wordt opperbevelhebber over het leger in Britannia, Gallië en Spanje. 
 Julianus probeert de scheepvaart op de Rijn veilig te stellen voor handelsverkeer. De Franken belegeren Colonia Claudia Ara Agrippinensium (huidige Keulen). Na een beleg van 10 maanden wordt de Romeinse stad veroverd.

Azië

 De Hunnen trekken vanuit Centraal-Azië naar het Westen, ze verdrijven de Alanen uit de Kaukasus (Rusland) en bedreigen het verzwakte West-Romeinse Rijk.

Geboren 

 Hypatia, eerste vrouwelijke wiskundige (overleden 415)

Overleden 

 Flavius Silvanus, Romeins usurpator (tegenkeizer)

000
358

Het jaar 358 is het 58e jaar in de 4e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Europa 
 De Salische Franken geven zich in Noord-Gallië onvoorwaardelijk over aan keizer Julianus Apostata. Ze vestigen zich met zijn toestemming in Toxandrië en vormen de eerste Germaanse bondgenoten (foederati) van het Romeinse Rijk. De Franken ondertekenen een verdrag om de Rijngrens te verdedigen.
 5 augustus - Op de Esquilijn in Rome valt sneeuw, een wonder dat wordt toegeschreven aan de verschijning van Maria (moeder van Jezus) en geeft aanleiding tot de devotie van Onze-Lieve-Vrouwe ter Sneeuw.

Klein-Azië 
 De stad Nicea (huidige İznik) in Anatolië (huidige Turkije) wordt door een zware aardbeving verwoest.

Zuidoost-Azië 
 Het Javaanse koninkrijk Taroemanagara (358-669) wordt gesticht (huidige Indonesië).

Geboren

Overleden 

 31 augustus - Paulinus van Trier, bisschop en heilige

000
406

Het jaar 406 is het 6e jaar in de 5e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Klein-Azië 
 De Tempel van Artemis in Efeze (huidige Turkije) wordt door een aardbeving verwoest. De reusachtige zuilen van de tempel worden naar Constantinopel gebracht en zullen dienen voor de bouw van de Aya Sophia (kathedraal). Het tempelcomplex behoort tot de zeven wereldwonderen van de antieke wereld.

Europa 
 Slag bij Florence: Flavius Stilicho verslaat met steun van hulptroepen (Hunnen en Alanen onder koning Uldin) het Germaanse leger (20.000 man) onder leiding van Radegast. Bij Fiesole (Toscane) worden 12.000 "barbaren" gevangengenomen en als slaven te werk gesteld. 
 Romeins legerofficier Marcus pleegt een machtsgreep in Britannia rond juli, maar sterft rond oktober.
 Rijnoversteek (naar verluidt op 31 december): Vandalen en Alanen steken de Rijn over. Voorafgaand aan de oversteek voerden de Franken en Vandalen oorlog, waarbij Godigisel sneuvelde; in een beslissende veldslag hielpen de Alanen de Vandalen aan een overwinning.

Azië 
 Fa Hsien, Chinese boeddhistische monnik, reist langs de Ganges en bezoekt de heilige plaatsen (Pesjawar en Taxila) in India. 
 Hanzei (r. 406-410) volgt zijn broer Richu op als de 18e keizer van Japan.

Geboren 
 Attila de Hun, koning van de Hunnen (waarschijnlijke datum)

Overleden 
 Albanus van Mainz, priester en heilige
 2 december - Chromatius van Aquileia, Italiaans bisschop
 Godigisel - koning van de Vandalen
 6 augustus - Radegast, Ostrogotische hoofdman

000
407

Het jaar 407 is het 7e jaar in de 5e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Brittannië 
 Lente - Constantijn III roept zichzelf uit tot keizer van het West-Romeinse Rijk. Hij trekt het Romeinse leger terug uit Brittannië en laat het land vrijwel onverdedigd achter. Na 360 jaar Romeinse heerschappij steken Angelen, Juten en Saksen de Noordzee over en vestigen zich in zuidoost Engeland.

Europa 
 Constantijn III steekt met een expeditieleger Het Kanaal over en gaat bij Bononia (Gallië) aan land. Hij versterkt de Rijngrens en laat de bergpassen naar de Alpen bewaken. De Gallische Bagaudae komen in opstand, ze bezetten het gebied van Armorica (Bretagne).
 Gundohar (r. 407-436) volgt zijn vader Gebicca op als koning van de Bourgondiërs. Hij sticht aan de bovenloop van de Main in de omgeving van Worms, het eerste Bourgondische Koninkrijk (huidige Rijnland-Palts).
 Terwaan wordt platgebrand.

Geboren

Overleden 

 Gebicca, koning van de Bourgondiërs (waarschijnlijke datum)
 14 september - Johannes Chrysostomus, aartsbisschop van Constantinopel

000
431

Het jaar 431 is het 31e jaar in de 5e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Europa 
 Flavius Aëtius, Romeins generaal (magister militum), voert een veldtocht in Rhaetia (Zwitserland) en Noricum (Oostenrijk). Hij verovert de stad Vindelicia (huidige Augsburg) en herstelt de Donaugrens.
 Koning Chlodio wordt tijdens een bruiloft van edelen in Artesië (nabij Atrecht), verslagen door het Romeinse leger onder bevel van Aëtius. De Salische Franken trekken zich terug tot achter de Somme.

Afrika 
 De Vandalen onder leiding van koning Geiserik beëindigen na 14 maanden het beleg voor Hippo Regius (waarschijnlijk wegens een epidemie). De havenstad wordt na hongersnood en ziekten verwoest.
 Keizer Theodosius II stuurt een expeditieleger onder bevel van Aspar naar Africa. De Vandalen verslaan bij Carthago het leger en nemen tijdens de gevechten Marcianus (toekomstige keizer) gevangen.

Religie 
 22 juni - Opening van het Concilie van Efeze, bijeengeroepen door Keizer Theodosius II om het dispuut over de "twee naturenleer" te beslechten. Terwijl de medestanders van Nestorius nog niet zijn gearriveerd, wordt door de partij van Cyrillus van Alexandrië het nestorianisme tot ketterij verklaard.
 26 juni De verlate komst van Johannes van Antiochië en de Syrische bisschoppen leidde nog tot opkomend verzet onder de nestorianen. Zij organiseren een eigen concilie en excommuniceren op hun beurt Cyrillus.
 juli - Ook de afgevaardigden van de paus komen aan in Ephese. Zij zetten uiteindelijk hun handtekening onder de veroordeling van Nestorius en geven blijk het besluit van 22 juni te willen respecteren.
 Palladius, deken van Auxerre, wordt door paus Celestinus I aangesteld als eerste bisschop van Ierland.

Geboren 
 Sidonius Apollinaris, Romeins schrijver en politicus (overleden 489)

Overleden 
 22 juni - Paulinus van Nola, bisschop

000
486

Het jaar 486 is het 86e jaar in de 5e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Europa 
 Slag bij Soissons: De Franken onder bevel van koning Clovis I verslaan aan de Aisne (Hauts-de-France) het Gallo-Romeinse leger. Syagrius, laatste rex Romanorum ("koning van de Romeinen"), probeert te vluchten naar de Visigoten. Om een oorlog met de Franken te vermijden, levert koning Alarik II hem uit aan Clovis. Kort daarna wordt Syagrius geëxecuteerd.
 Clovis I annexeert in Noord-Gallië het veroverde gebied tussen de Somme tot aan de Loire. Het Gallo-Romeinse Rijk houdt op te bestaan. Clovis verplaatst zijn residentie van Doornik naar Lutetia (huidige Parijs).
 De "vaas van Soissons" wordt tijdens een rooftocht door de Franken buitgemaakt. Remigius, bisschop van Reims, smeekt Clovis I om teruggave van de vaas die wordt vernietigd door een van Clovis' soldaten.
 Eleutherius wordt door paus Felix II tot bisschop benoemd van Doornik. Hij preekt het christendom onder de Franken.
 Gundobad (r. 486-516) wordt, nadat zijn broer Gundomar is vermoord, koning van de Bourgondiërs.

Italië 
 Manlius Boëthius, Romeins politicus, wordt met goedkeuring van Odoaker als praefectus urbi van Italia aangesteld.

Religie 
 Op de vierde synode van de Kerk van het Oosten (Synode van Acacius) wordt het nestorianisme aanvaard. De priesters en bisschoppen krijgen het recht te trouwen.

Geboren

Overleden 

 Gundomar, koning van de Bourgondiërs
 Syagrius, koning van het Gallo-Romeinse Rijk

000
451

Het jaar 451 is het 51e jaar in de 5e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Europa 
 Voorjaar - Attila de Hun valt Gallië binnen, aan het hoofd van een strijdmacht (50.000 man) die uit o.a. Hunnen, Gepiden, Heruli, Ostrogoten, Rugiërs, Sciri en Thüringers bestaat steekt hij bij Koblenz de Rijn over.
 April - De Hunnen volgen de Moezel naar het Westen en plunderen de steden Trier, Metz en Reims. Een andere coalitie-strijdmacht verwoest Keulen, Tongeren, Doornik, Kamerijk, Amiens en Beauvais. 
 Attila bedreigt Parijs, maar door hevige tegenstand vanaf Île de la Cité (eiland in de Seine) worden de Hunnen gedwongen het beleg af te breken. De Parisii en onder bescherming van het meisje Genoveva (latere patroonheilige van de stad) vernielen de bruggen naar Parijs en houden stand. 
 Juni - Attila bereikt Aurelianum (huidige Orléans) en nadat hem de toegang is geweigerd, begint hij de stad te belegeren. De Hunnen hebben nog voor één maand proviand en hopen op een snelle overgave. Flavius Aëtius (magister militum) verzamelt in het Loiredal een strijdmacht met steun van Bourgondiërs,  Franken, Kelten en zelfs Visigoten onder leiding van koning Theoderik I.      
 20 juni - Slag op de Catalaunische Velden: De Hunnen en een foederati-contingent (bondgenoten) onder Attila worden bij Troyes (Grand Est) door het Romeinse leger (30.000 man) onder bevel van Aëtius teruggedreven, maar niet definitief verslagen. Theoderik I sneuvelt tijdens de veldslag en Attila wordt gedwongen zich terug te trekken uit Gallië.
 Thorismund (451-453) volgt zijn vader Theoderik I op als koning van de Visigoten. Hij wordt gekroond in Toulouse en breidt tijdens zijn regeringsperiode het Visigotische Rijk verder uit in Zuid-Spanje.

Armenië 
 26 mei - Slag bij Vartanantz: Koning Yazdagird II verslaat in West-Azerbeidzjan (Iran) het opstandige Armeense leger (66.000 man) onder leiding van Vardan Mamikonian. Hij voert een guerrilla-oorlog tegen de Perzen en weigert de band met de Katholieke Kerk te verbreken.

Religie  
 12 oktober–1 november - Concilie van Chalcedon: In Pontus et Bithynia wordt het vierde oecumenische concilie gehouden. Paus Leo I verwerpt het monofysitisme van Eutyches en de Tweenaturenleer in de Chalcedonische geloofsbelijdenis wordt aangenomen. 
 Leo I verzet zich tegen de verklaring dat de bisschoppen van Rome en van Constantinopel gelijk zijn. Het celibaat voor monniken wordt vastgesteld en Jeruzalem wordt verhoogd tot patriarchaat.
 De stad Chur (Zwitserland) wordt benoemd tot bisdom, het bisdom Chur.

Geboren 
 Jacobus van Sarug, Syrisch bisschop (overleden 521)
 Theodorik de Grote, koning van de Ostrogoten (waarschijnlijke datum)

Overleden 
 Dioscorus I, patriarch van Alexandrië
 Jucundus, Gallisch geestelijke en heilige
 Nestorius (70), patriarch van Constantinopel 
 Theoderik I, koning van de Visigoten
 Vardan Mamikonian, Armeens edelman

000
511

Het jaar 511 is het 11e jaar in de 6e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Europa 
 Koning Clovis I overlijdt vroegtijdig in Parijs (Lutetia) na een regeerperiode van bijna 30 jaar. Het Frankische Rijk wordt verdeeld onder zijn vier zoons: Theuderik I, Chlodomer, Childebert I en Chlotarius I. Zij regeren onafhankelijk vanuit hun residentie in Reims, Orléans, Parijs en Soissons.
 De Friezen veroveren Utrecht en Dorestad. De steden worden gebruikt voor de handel met de Saksen en het Frankische achterland.
 Koning Theodorik de Grote wordt regent voor de 9-jarige Amalarik die te jong is om te regeren over het Visigotische Rijk.

Religie 
 Macedonius II, patriarch van Constantinopel, wordt afgezet en vervangen door Timotheus I, een monofysiet.

Geboren

Overleden 

 Clovis I, koning van de Franken
 Maximus, bisschop van Pavia

000
813

Het jaar 813 is het 13e jaar in de 9e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Byzantijnse Rijk 
 Slag bij Versinikia: De Bulgaren onder leiding van Kroem, heerser (khan) van het Bulgaarse Rijk, verslaan het Byzantijnse leger (26.000 man) in de omgeving van Adrianopel (huidige Turkije).
 Keizer Michaël I wordt gedwongen af te treden en draagt de kroon over aan zijn generaal Leo V de Armeniër. Hij trekt zich terug in een klooster op het Prinseneiland (huidige Kınalıada).
 De Bulgaren belegeren tevergeefs de Byzantijnse hoofdstad Constantinopel, Kroem ontsnapt aan een moordaanslag en voert als vergelding een plunderveldtocht in Oost-Thracië.
 Herfst - Beleg van Adrianopel: Kroem verovert Adrianopel – een van de belangrijkste Byzantijnse vestingsteden in Thracië – nadat deze is bedwongen met belegeringswapens.

Europa 
 11 september - Keizer Karel de Grote laat zijn zoon Lodewijk (als enige overgebleven Frankische erfgenaam) in Aken tot mederegent uitroepen en kroont hem tot zijn opvolger.
 Koning Harald Klak wordt uit Denemarken verjaagd door de zonen van Godfred. Hij zoekt zijn toevlucht aan het Frankische hof van Lodewijk de Vrome.

Arabische Rijk 
 Kalief Al-Amin wordt tijdens de Vierde Fitna vermoord en opgevolgd door zijn rivaliserende broer Al-Ma'mun als nieuwe heerser van het kalifaat van de Abbasiden.

Religie 
 Synode van Tours: Karel de Grote houdt een aantal synodes, waaronder in Mainz, Reims, Chalon en Arles, om het kerkelijk leven in het Frankische Rijk te verbeteren. Met name de kerkelijke tucht en de afstand tussen het Kerklatijn en het Vulgair Latijn wordt voor het eerst formeel opgemerkt.
 Synode van Mainz: In een kerkelijke vergadering wordt besloten om de viering van Kerstmis uit te breiden. Het kerstfeest duurt voortaan 4 dagen en het is verboden om op deze dagen te werken.
 Leo V de Armeniër herstelt het iconoclasme in het Byzantijnse Rijk en vaardigt nieuwe wetten uit tegen het gebruik van iconen in de Oosterse Kerk.

Geboren 
 Wandalbert van Prüm, Frankisch benedictijner monnik (waarschijnlijke datum)

Overleden 
 Al-Amin, Arabisch kalief

000
6e millennium v.Chr.

Het zesde millennium v.Chr. loopt vanaf 6000 tot 5001 v.Chr. Dit komt overeen met 7.950 tot 6.951 BP.

Belangrijke gebeurtenissen 
 ca. 5600 v.Chr. : Zwarte Zee, overstroming na de ijstijd. Het water van de Middellandse Zee overspoelt de Bosporus en de Zwarte Zee wordt zout. Dit is mogelijk de oorsprong van het zondvloedverhaal in het Gilgamesj-epos en de Bijbel.
 ca. 5500 v.Chr. : de Littorinazee is de voorloper van de huidige Oostzee. De landengte tussen Denemarken en Zweden breekt door en het Ancylusmeer loopt vol.
 ca. 5000 v.Chr. Straat Torres. Door de globale zeespiegelstijging verdwijnen de landverbindingen tussen Australië met Nieuw-Guinea en Tasmanië.

Innovatie 
 ca. 5500 v.Chr. : In Anatolië begint het chalcolithicum, het smelten van erts tot koper.
 ca. 5500 v.Chr. : Bouw van de grafheuvel van L'Anse Amour, de oudst gekende grafheuvel op het Amerikaanse continent.

Cultuur

Keramisch Neolithicum 

 Vanaf ca. 6000 v.Chr. begint de Samaracultuur in het zuidwesten van Rusland.
 Vanaf 6000 v.Chr. breidt de Halafcultuur met zijn karakteristieke huisindeling en terracotta figurines zich uit over het gehele regengebied van noordelijk Mesopotamië en ook delen van Anatolië en de Levant. Ze wordt gevolgd door de Obeidtijd. De bevolking neemt toe door geregelde toevoer van gerst, tarwe, vis en vlees. In Neder-Mesopotamië begint men met irrigatiewerken en ook met het bestuderen van de sterrenhemel om seizoenwisselingen vast te leggen.
 Tussen 6000 en 5500 v.Chr. bloeit de Hassunacultuur in het noorden van Irak. Er is landbouw, gebaseerd op drie soorten graan (emmertarwe, eenkoorn en een vorm van gerst), en veeteelt met schapen, geiten, rundvee en varkens.
 Rond 6000 v.Chr. verschijnt het eerste aardewerk in Korea.
Mehrgarhcultuur. Het pottenbakken werd tegen 5500 v.Chr. toegepast in Zuid-Azië en luidde de regionaliseringsperiode van de Indusbeschaving in. Er wordt aangenomen dat de bewoners van Mehrgarh naar de vruchtbare Indusvallei migreerden toen Beloetsjistan door klimaatverandering verdorde.
Bandkeramische cultuur. Begin van de Vinčacultuur op de Balkan en (late datering) van de Komsacultuur in Finnmark. Vanaf ca. 5300 v.Chr. wordt de Kongemosecultuur opgevolgd door de Ertebøllecultuur.

Landbouw 
 In Noord-China (onder andere in Banpo) is landbouw nu een gangbare manier van leven. Er worden twee soorten gierst verbouwd. Er zijn silo's voor graanopslag, tamme honden en varkens en er worden gewassen verbouwd zoals kool, jujube, pruimen en hazelnoten.
 5200 v.Chr. - Ook in delen van Nederland en België wordt nu landbouw bedreven, maar dan alleen in de lössgebieden.
 In het gebied van het huidige Limburg voltrekt zich rond 5.500 v.Chr. de neolithische revolutie zeer snel; er worden huizen gebouwd, landbouw en veeteelt bedreven, en potten gebakken.

-
DuizendenF
12e eeuw v.Chr.

De 12e eeuw v.Chr. (van de christelijke jaartelling) is de 12e periode van 100 jaar, dus bestaande uit de jaren 1200 tot en met 1101 v.Chr. De 12e eeuw v.Chr. behoort tot het 2e millennium v.Chr.

Opmerking: Omdat in deze tijd de dateringen meestal niet veel nauwkeuriger zijn dan plusminus enkele jaren, worden in deze tijd de gebeurtenissen per decennium weergegeven.

 1200-900 v.Chr. is het Vroeg IJzertijdperk in Kanaän waarvan het grootste deel door Israëlieten wordt ingenomen.

Gebeurtenissen 
Middellandse Zeegebied
  Omstreeks deze tijd ontstaan allerlei volksverhuizingen waarin volkeren zuidwaarts trekken, mogelijk na een catastrofe (een aardbeving, klimaatverandering, hongersnood of de inval van een ander volk), een periode die wel de brandcatastrofe aan het einde van de bronstijd wordt genoemd.
Wijdverspreide vernietiging van de steden van het oostelijke Middellandse Zeebekken, meest door brand door de Zeevolkse huurlingen.
 Ten gevolge van de Brandcatastrofe valt het eeuwenoude machtige rijk der Hettieten uiteen in een aantal stadstaten.
Het einde van de bronstijd en het begin van de ijzertijd in de Levant.
De Filistijnen vestigen zich aan de zuidwestkust van Kanaän (ca. 1200 - 1175 v.Chr.)
In Mesopotamië worden waterschoepraderen in gebruik genomen bij de irrigatie van de landbouw.
De Trojaanse Oorlog wordt uitgevochten (ca. 1184 v.Chr.)
 Het Fenicisch alfabet ontstaat.
 De Wet van Mozes ontstaat.

Belangrijke personen 
Amenmesses, vijfde farao van de 19e dynastie van Egypte.
Ramses III, tweede farao van de 20e dynastie van Egypte.
Nebukadnezar I, vierde en belangrijkste koning van de Isin-dynastie van Babylonië.
 Mozes

 
H-88e eeuw
250 v.Chr.

Het jaar 250 v.Chr. is een jaartal in de 3e eeuw v.Chr. volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Egypte
 Ptolemaeus II Philadelphus verzoekt de Griekse Joden in Alexandrië, de Hebreeuwse Bijbel (bekend als het Oude Testament) door zeventig tolken te laten vertalen in het Septuagint.

Europa
 De Gallische stam de Parisii vestigt zich op een versterkte eiland in de Seine (het huidige  Ile de la Cité) en sticht het vissersdorp Lutetia (thans Parijs).

Griekenland
 Ktesibios van Alexandrië maakt een geraffineerde versie van het wateruurwerk (clepsydra).

Perzië
 Arsaces I verklaart zich onafhankelijk van de Seleuciden en sticht het Parthische Rijk. De Arsaciden-dynastie wordt naar hem genoemd.

India
 In het Mauryarijk vindt in de hoofdstad Patliputra de Derde Raadsvergadering van het boeddhisme plaats.
 Keizer Ashoka de Grote stuurt groepen monniken naar de 'nieuwe wereld', waaronder Bactrië, Myanmar, Nepal, Thailand en Sri Lanka.

Geboren

Overleden 

 Erasistratos (~305 v.Chr. - ~250 v.Chr.), Grieks geneeskundige (55)
 Theocritus (~310 v.Chr. - ~250 v.Chr.), Grieks dichter (60)
 Timaeus (~345 v.Chr. - ~250 v.Chr.), Grieks historicus (95)

Jaar in de 3e eeuw v.Chr.
800

Het jaar 800 is het 100e jaar in de 8e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Europa 
 maart - Koning Karel de Grote geeft opdracht tot de bouw van een Frankische vloot in Het Kanaal en andere verdedigingsactiviteiten tegen de Vikingen. Hij stuurt paus Leo III onder bescherming van een militaire escorte en een aantal bisschoppen terug naar Rome. Daar aangekomen legt Leo een reinigingseed af, die hem zal vrijspreken van meineed.
 25 december - Karel de Grote wordt in Rome tijdens kerstmis in de Sint-Pietersbasiliek door Leo III tot keizer (imperator Romanum) gekroond van het voormalige West-Romeinse Rijk. Hij regeert over het Frankische Rijk (tot 814) en voert een officiële staatsdoctrine in. Tijdens zijn bewind wordt het rijk de meest stabiele politieke eenheid in het Westen.

Religie 
 Het Book of Kells (Boek van Columba), een evangeliarium (religieus boekwerk), wordt door Keltische monniken geschreven. (waarschijnlijke datum)

Geboren 
 Altfrid, Frankisch bisschop en adviseur (waarschijnlijke datum)
 Ethelwulf, koning van Wessex (waarschijnlijke datum)
 Euphemius, Byzantijns admiraal (waarschijnlijke datum)
 Galindo I Aznárez, Frankisch graaf (overleden 867)
 Gebhard, Frankisch edelman (waarschijnlijke datum)
 Girard II, Frankisch edelman (waarschijnlijke datum)
 Koenraad I, Frankisch graaf (overleden 863)
 Meklan, hertog van Bohemen (overleden 873)
 Otfried von Weißenburg, Duits monnik en dichter (waarschijnlijke datum)
 Sancho II, hertog van Gascogne (waarschijnlijke datum)
 Swithin, Angelsaksisch bisschop en heilige (overleden 862)
 Warin I, Frankisch abt (waarschijnlijke datum)

Overleden 
 Beatus van Liébana, monnik en theoloog (waarschijnlijke datum)
 4 juni - Luitgarde (24), echtgenote van Karel de Grote
 3 juni - Staurakios, Byzantijns minister en adviseur
 Trisong Detsen, koning van Tibet (waarschijnlijke datum)
 Yutog Yönten Gönpo, Tibetaans geestelijke (lama) (waarschijnlijke datum)

  
000
218 v.Chr.

Het jaar 218 v.Chr. is een jaartal in de 3e eeuw v.Chr. volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Carthago 
 Begin van de Tweede Punische Oorlog, het Carthaagse leger (40.000 man) en 42 krijgsolifanten onder bevel van Hannibal Barkas, trekt vanuit Carthago Nova over de Pyreneeën, de Rhône en de Alpen (Col du Mont Cenis).
 Publius Cornelius Scipio I probeert Hannibal bij de Rhône tegen te houden, er ontstaan cavalerieschermutselingen. Publius Cornelius Scipio scheept zich bij Massilia in en keert terug naar Noord-Italië om de verdediging te organiseren.
 Hasdrubal Barkas, de jongere broer van Hannibal, beschermd in Spanje met een Carthaags leger (15.000 man) en 21 krijgsolifanten de landsgrens bij de rivier de Ebro.
 Slag bij Cissa: Het Romeinse leger onder Gnaius Cornelius Scipio Calvus verslaat de Carthagers bij Tarraco, tijdens de veldslag wordt het Carthaagse legerkamp verovert en nemen ze het Iberisch stamhoofd Indibilis gevangen.

Italië 
 De Romeinen stichtten in Gallia Cisalpina de handelssteden Cremona en Placentia (huidige Piacenza) aan de rivier de Po.
 In de herfst steekt Hannibal Barkas met het Carthaagse expeditieleger de besneeuwde Alpen over. Met steun van de Gallische stammen vallen de Carthagers de Po-vlakte binnen.
 November - Slag bij de Ticinus: Hannibal verslaat bij de rivier de Ticino, de Romeinse cavalerie van Publius Cornelius Scipio. De Romeinen trekken zich terug naar Piacenza.
 Scipio Africanus redt tijdens de terugtocht het leven van zijn vader en wordt in Rome gelauwerd met de hoogste militaire onderscheiding, de Corona civica.
 18 december - Slag bij de Trebia: Hannibal verslaat bij de rivier de Trebbia, de Romeinse legioenen onder Tiberius Sempronius Longus (consul in 218 v.Chr.). In de veldslag verliezen de Romeinen 20.000 man.
 De Senaat verbiedt in de Romeinse wet Lex Claudia, de senatoren het bezit van grote handelsschepen en het drijven van de overzeese handel.

Europa 
 Koning Eliud (218 - 212 v.Chr.) volgt zijn vader Urianus op als heerser van Brittannië.

Geboren

Overleden 

Jaar in de 3e eeuw v.Chr.
476

Het jaar 476 is het 76e jaar in de 5e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Italië 
 Zomer - Odoaker, aanvoerder van de Germaanse hulptroepen (foederati), verschijnt in Ravenna op een audiëntie in het keizerlijke paleis. Hij eist van Flavius Orestes (magister militum) voor zijn bewezen diensten een rijkelijke vergoeding en één derde van het Italiaans grondgebied om een zelfstandige staat te vestigen. Orestes weigert dit vernederende voorstel.      
 23 augustus - Val van het West-Romeinse Rijk: Romulus Augustus wordt in Ravenna door Odoaker als keizer afgezet. Hij neemt de jongen gevangen en laat hem verbannen naar Castellum Lucullanum, een versterkte burcht op het eiland Capri (in de Golf van Napels). Het westelijke bestuursapparaat – zowel op civiel als op militair gebied – wordt bekleed door Goten en Romeinen. 
 28 augustus - Orestes, vader van Romulus Augustus, wordt in Piacenza door Germaanse huurlingen gevangengenomen en direct geëxecuteerd.     
 4 september - Odoaker laat zichzelf in Ravenna tot rex Italiae ("koning van Italië") uitroepen. Hij stuurt de keizerlijke insignes (o.a. keizerskroon) en attributen terug naar Constantinopel.

Klein-Azië 
 Augustus - Basiliscus, Romeins usurpator, wordt door Zeno verjaagd en bestijgt als keizer opnieuw de troon. Hij laat hem en zijn gezin verbannen naar Cappadocië (Turkije).
 Zeno erkent de soevereiniteit van Odoaker en benoemt hem tot patriciër (Romeinse adel). Hij geeft waarschijnlijk opdracht het kerkcomplex bij Qalat Semaan te financieren.

Religie 
 Modestus wordt in Augusta Treverorum (huidige Trier) als bisschop ingewijd. Tijdens zijn ambt wordt de stad door de Franken veroverd.

Geboren 
 Aryabhata, Indiaas astronoom en wiskundige (overleden 550) 
 Hilarius van Toscane, geestelijke en heilige (overleden 558)

Overleden 
 Basiliscus, keizer van Oost-Romeinse Rijk
 Marcus, medekeizer van het Oost-Romeinse Rijk
 28 augustus - Orestes, Romeins politicus en regent 

000
9e eeuw v.Chr.

De 9e eeuw v.Chr. (van de christelijke jaartelling) is de 9e periode van 100 jaar, dus bestaande uit de jaren 900 tot en met 801 v.Chr. De 9e eeuw v.Chr. behoort tot het 1e millennium v.Chr.

Gebeurtenissen en ontwikkelingen
Noord-Afrika
814 v.Chr. : De Feniciërs stichten de stad Carthago.

Europa
Begin van de IJzertijd in Midden-Europa
Feniciërs introduceren op het Iberisch Schiereiland het gebruik van ijzer, het pottenbakkerswiel en de productie van olijfolie en wijn.
 De Kelten komen op langs de Donau, Rijn en Elbe. Ze zijn verdeeld over meer dan honderd rivaliserende stammen, met een gezamenlijke taal, cultuur en religie, maar met elk hun eigen stamhoofd.

 
H-91e eeuw