Burgundia

Burgundia (, ) – kraina historyczna w centralnej Francji. W przeszłości prowincja i region administracyjny.

W systemie administracyjnym z lat 1972–2015 region Burgundia graniczył z sześcioma regionami: Centre-Val de Loire – od zachodu, Île-de-France i Szampania-Ardeny – od północy, Franche-Comté – od wschodu, a od południa z Rodan-Alpy i Owernia. Sam region dzieli się na 4 departamenty: Côte-d’Or, Nièvre, Saona i Loara i Yonne. Do historycznej krainy należał też region Franche-Comté, z którym połączono region Burgundia w ramach reformy z przełomu lat 2015/2016 w region Burgundia-Franche-Comté.

Poza miastem Dijon (147,2 tys. mieszk.), które stanowi główny ośrodek tego regionu, większymi miastami są: Chalon-sur-Saône (49,0), Nevers (39,6), Auxerre (37,6), Mâcon (33,6), Sens (26,8), Le Creusot (25,6) oraz Beaune (21,5).

Nazwa krainy wywodzi się od wschodniogermańskiego plemienia Burgundów.

Historia regionu

Państwa Burgundów 
Burgundowie, od których nazwę wziął ten region, byli jednym z nordyckich plemion, które przyczyniły się do upadku Cesarstwa Rzymskiego Zachodniego. Pochodzili prawdopodobnie z wyspy Bornholm, a Pliniusz Starszy lokalizuje ich w dorzeczu Odry w pierwszym wieku naszej ery, w okolicach spływu Nysy Łużyckiej, a w drugim wieku, Klaudiusz Ptolemeusz, lokalizuje ich między Odrą a Wisłą, gdzie mieszkali jeszcze w połowie trzeciego wieku według Jordanesa, ale pokonani przez Gepidów przemieścili się w dorzecze Łaby. Pod koniec wieku przesunęli się dalej na zachód, w dolinę Menu, gdzie weszli w kontakt z Alamanami. Retor i orator Mamertinus z Trewiru w panegiryku do cesarza Maksymiana wspomina o obecności Burgundów w tych okolicach. Ammianus Marcellinus przynosi informacje o wyprawie za Ren Juliana Apostaty przeciwko Alamanom w latach 379–390, a potem, według tegoż, cesarz Walentynian I w walce z tymi ostatnimi zwrócił się o pomoc do Burgundów, którzy wysłali 80 000 wojowników na czele elity na spotkanie z Rzymianami nad Renem, ale ci byli nieobecni. Oburzeni i wściekli Burgundowie wrócili na swoje ziemie.

Jako lud sfederowany, mieli rolę obrońców granicy cesarstwa na Renie, ale ich bracia po drugiej stronie byli bardziej wyeksponowani na nacisk Hunów. W latach 428/429 król obu brzegów, Gundahar, pokonał Oktara, wuja Attyli, według Sokratesa Scholastyka i w 435 roku postanowił zaatakować Belgię (Belgica Prima), ale opór Rzymian i ich huńskich sojuszników spowodował klęskę burgundzką, wskutek której o mało nie doszło do unicestwienia najeźdźców w 436/437 roku. To by była zemsta Hunów za ich porażkę 10 lat wcześniej. Przegrana i śmierć Gundahara stanowią kres pierwszego królestwa burgundzkiego (Rzymianie znów zapanowali nad tymi terenami).

Burgundowie wzięli udział w bitwie na Polach Katalaunijskich w 451 roku po stronie Rzymian (choć niektóre grupy Burgundów prawdopodobnie walczyły po stronie Hunów).

Rozpad Cesarstwa zachodniego przyśpieszyły zabójstwo Walentyniana III oraz walka o tron. Królowie burgundzcy potrafili to wykorzystać, sprzymierzając się z Wizygotami. W 472 roku część z Burgundów wraz z nimi za przyzwoleniem Rycymera złupiła Rzym.

Po upadku cesarstwa rzymskiego państwo Burgundów zostało mocno osłabione przez sąsiednich Ostrogotów. Burgundowie zostali podbici przez Franków w 534 roku i ulegli romanizacji.

Księstwo Burgundii 
Na terenie państwa Franków powstało Księstwo Burgundii. Do 1477 roku w skład państwa burgundzkiego weszły ziemie obecnych Holandii, Belgii, Luksemburga, Artois, Pikardii, Alzacji, Franche-Comté i Burgundii. W roku 1477 wszystkie ziemie tego państwa, z wyjątkiem samej Burgundii, odziedziczył Dom Habsburgów na podstawie małżeństwa Maksymiliana I Habsburga z Marią Burgundzką. Była to córka Karola Zuchwałego, który zginął w bitwie pod Nancy w Lotaryngii. Samo księstwo Burgundii włączono do Francji jako jedną z prowincji.

I wojna światowa 
Burgundia straciła w I wojnie światowej od 3,6% do 3,9% ludności (średnia dla całej Francji to 3,35%).

Streszczenie historii nazwy Burgundia 
 Lata 410–436 – pierwsze burgundzkie królestwo Gundahara
 Lata 451–532 – drugie burgundzkie królestwo Gundioka
 Lata ok. 590–739 – trzecie (frankijskie) królestwo Burgundii
 Od 843 – francuskie księstwo Burgundii
 Lata 879–933 – królestwo Dolnej Burgundii
 Lata 888–933 – królestwo Górnej Burgundii
 Lata 933–1032 – Zjednoczone Królestwo Obojga Burgundii (Arelat)
 Lata ok. 1000–1678 – palatynat Burgundii (Franche-Comté)
 Od 1032 – cesarskie królestwo Burgundii Księstwo Burgundii
 Lata 1127–1218 – cesarskie księstwo Burgundii Mniejszej
 Od 1127 – cesarskie landgrafstwo Burgundii
 Lata 1384–1477 – zjednoczone „stany Burgundii” w ramach Księstwa Burgundii
 Lata 1477–1791 – prowincja francuska
 Lata 1548–1795 – okręg burgundzki Rzeszy
 Od 1982 – współczesny region francuski Burgundia.

Gospodarka 
Klimat umiarkowany ciepły, morski. Region rolniczy, jeden z większych w kraju obszarów uprawy winorośli (zwłaszcza na obrzeżu Rowu Saony). Ponadto uprawia się pszenicę, kukurydzę, buraki cukrowe, rośliny oleiste, warzywa i owoce. Hodowla bydła. Eksploatacja złóż węgla kamiennego. Przemysł słabo rozwinięty, głównie spożywczy, a także metalurgiczny, włókienniczy i skórzany.

Produkcja winiarska w Burgundii 

Region Burgundii słynie z produkcji win. Winnice ciągną się wąskim pasem od Dijon na północy po Lyon na południu, obejmując obszar około 45 000 hektarów. Rejon ten, w odróżnieniu od innych rejonów winiarskich we Francji, nie posiada wspólnej dla całego rejonu apelacji ogólnej.

Zobacz też 
 flaga Burgundii

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne 
 
 Wszystko o burgundzkich winach 

 
Krainy historyczne Francji
Dawne regiony administracyjne Francji