Johann Strauss sr.

Johann Baptist Strauss sr., Duits: Johann Baptist Strauß sr. (Leopoldstadt bij Wenen, 14 maart 1804 - Wenen, 25 september 1849) was een Oostenrijks dirigent, violist en componist.

Levensloop 
Zijn vader was herbergier. Strauss begon zijn muzikale carrière bij het orkest van Ignaz Michaël Pamer. Toen hij 15 was, mocht hij meespelen in het orkest van de in Wenen in die tijd zeer populaire Joseph Lanner. Deze had zoveel succes dat hij vanwege zijn vele optredens zich verplicht zag om zijn orkest in tweeën te splitsen. Johann kreeg de opdracht om het tweede orkest te dirigeren.

Beide sterke karakters kwamen al vlug in botsing, en Johann trok weg, om een eigen dansorkest op te richten. Vanaf 1833 trad hij hiermee ook in het buitenland op. In 1835 werd hij "Hofballmusikdirektor".

Zijn beroemdste werk is ongetwijfeld de "Radetzkymars", die hij schreef ter ere van de 82-jarige generaal Josef Radetzky, die in Italië grote militaire successen boekte. Daar deze generaal te veel eer kreeg ten koste van de keizer, ontstond er zulke deining dat Johann Strauss zelfs een tijdlang Wenen ontvlucht is.

Johann Strauss had drie zonen, die zelf ook componist werden: Johann (de Walskoning), Josef en Eduard.

Van de in totaal 251 composities die hij geschreven heeft, zijn er 152 in de vorm van walsen en 18 marsen.

Strauss trouwde in 1825 met Anna Streim. Dit huwelijk was niet gelukkig: lange periodes van afwezigheid vanwege Strauss’ vele buitenlandse tournees leidden tot toenemende verwijdering tussen de echtgenoten. Het  huwelijk bracht zeven kinderen voort, onder wie Johann, Josef en Eduard en de dochters Anna en Therese. Hij was een strenge vader die zijn zonen ondanks hun aanwezige muzikale talenten verbood een muzikale carrière na te streven. Zo werd Johann gedwongen  om zich voor te bereiden op een loopbaan in het bankwezen.

Strauss onderhield vanaf 1834 een maîtresse die hem acht kinderen schonk. Deze situatie leidde er uiteindelijk toe dat Anna van hem scheidde. Vervolgens zette zij haar zoon Johann aan om alsnog een muzikale loopbaan te ambiëren. Dit deed hij met zoveel succes dat hij zich ontwikkelde tot de belangrijkste concurrent van zijn vader in het Weense muziekleven.

Strauss sr. overleed als gevolg van roodvonk die hij had opgelopen bij een van zijn onwettige kinderen. Het Museum der Johann Strauss Dynastie in Wenen besteedt aandacht aan onder meer zijn werk en leven. Hij en zijn zoons Johann jr., Josef en Eduard werden (her)begraven op het Zentralfriedhof in Wenen.

Composities (Uittreksel)

Marsen 
 1830 Großer Festmarsch, op. 39a6 uit Wiener Tivoli-Musik, 1tes Heft 
 1832 Original-Parade-Marsch (Wiener Bürger-Märsche Nr. 1) WoO
 1832 Marsch nach Zampa (Wiener Bürger-Märsche Nr. 2), WoO
 1834 Marsch nach Robert der Teufel (Wiener Bürger-Märsche Nr. 3), WoO
 1834 Original-Parade-Marsch, op. 73 - getitelt: Wiener Bürger-Marsch Nr 1
 1838 Original-Parade-Marsch (Wiener Bürger-Marsch Nr. 5), op. 102 
 1843 Parade-Marsch, op. 144
 1846 Österreichischer Fest-Marsch, op. 188
 1846 Esmeralda-Marsch (Wiener Bürger-Marsche Nr. 6), op. 192
 1847 Österreichischer Defilier-Marsch, op. 209 - later hernoemd in: Geschwindmarsch Nr. 119
 1848 Österreichischer National-Garde-Marsch, op. 221
 1848 Marsch der Studenten-Legion, 223
 1848 Freiheits-Marsch, op. 226
 1848 Marsch des einigens Deutschlands - Militärmarsch, op. 227
 1848 Radetzkymars, op. 228 
 1848 Brünner National-Garde-Marsch, op. 231
 1849 Zwei Märsche der königlich spanischen Nobelgarde, op. 240
 Triumph-Marsch
 Manövrir-Marsch
 1849 Jelačić-Marsch, op. 244 - opgedragen aan de Kroatische Gouverneur graaf Josip Jelačić od Bužima
 1849 Wiener Jubel-Marsch, op. 245
 1849 Wiener Stadt-Garde-Marsch, op. 246
 March of the Royal Horse Guards
 Radetzky-Bankett-Marsch

Galoppen 
 1838 Der Carneval in Paris, Galopp, op. 100
 1839 Gitana-Galopp, op. 108
 1839 Indianer-Galopp, op. 111
 1839 Furioso-Galopp, op. 114
 Alpenkönig - Galopp, op. 7
 Ballnacht-Galopp, op. 86
 Cachucha-Galopp, op. 97
 Chinesischer-Galopp, op. 20
 Einzugs-Galopp, op. 35
 Fortuna-Galopp, op. 69
 Jugendfeuer-Galopp, op. 90
 Karolinen und Kettenbrücke - Galopp, op. 21
 Reise-Galopp, op. 85
 Seufzer-Galopp op. 9
 Sperl-Galopp, op. 42
 Wettrennen-und Wilhelm-Tell-Galopp, op. 29

Walsen 
 1826 Täuberln-Walzer, op. 1
 1826 Döblinger Reunion - Walzer, op. 2
 1827 Wiener Carneval, op. 3
 1827 Kettenbrücken-Walzer, op. 4
 1827 Gesellschaftwalzer, op. 5
 1827 Wiener-Launen-Walzer, op. 6
 1829 Charmant-Walzer, op. 31
 1830 Benifice-Walzer, op. 33
 1830 Gute Meinung für die Tanzlust, op. 34
 1830 Tivoli-Rutsch Walzer, op. 39
 1830 Wiener Damen - Walzer, op. 40
 1831 Der Raub der Sabinerinnen - Walzer, op. 43
 1831 Vive la Danse!, op. 47
 1831 Heiter auch in ernster Zeit, op. 48
 1831 Das Leben ein Tanz oder Der Tanz ein Leben! Walzer, op. 49
 1835 Mein schönster Tag in Baden - Walzer, op. 58
 1835 Zweyte Walzer-Guirlande, op. 77
 1835 Philomelen-Walzer, op. 82
 1836 Rosa-Walzer, op. 76
 1836 Huldigungs-Walzer, op. 80
 1837 Brüssler Spitzen - Walzer, op. 95
 1837 Ball-Racketen, op. 96
 1838 Paris-Walzer, op. 101
 1839 Freuden-Grüsse..., op. 105
 1839 Cäcilien-Walzer, op. 120
 1839 Apollo-Walzer, op. 128
 1840 Wiener Gemüths-Walzer, op. 116
 1841 Adelaiden-Walzer, op. 129
 1842 Egerien-Walzer, op. 134
 1843 Lorelei-Rhein-Klänge - Walzer, op. 154
 1845 Geheimnis aus der Wiener-Tanzwelt, op. 176
 1848 Helenen-Walzer, op. 204
 1848 Sorgenbrecher, op. 230
 Architekten-Ball-Tänze, op. 36
 Bajaderen Walzer, op. 53
 Das Leben ein Tanz, der Tanz ein Leben - Walzer, op. 49
 Die Friedensboten, op. 241
 Donaulieder (Deutsche Lust), op. 127
 Elisabethen - Walzer, op. 71
 Erinnerung an Berlin - Walzer, op. 78
 Erinnerung an Deutschland - Walzer, op. 87
 Gabrielen-Walzer, op. 68
 Herztöne-Walzer, op. 203
 Huldigung der Königin Viktoria - Walzer, op. 103
 Krönungs - Walzer, op. 91
 Osterreichische Jubel-klänge - Walzer, op. 179
 Paroxysmen, op. 189
 Promotionen, op. 221
 Walzer à la Paganini, op. 11

Andere werken (quadrillen, polka's etc.) 
 Alice-Polka, op. 238
 Annen - Polka, op. 137
 Damen-Souvenir-Polka, op. 236
 Eisele und Beisele Sprünge, op. 202
 Erinnerungen an Ernst oder "Der Carneval in Venedig", Fantasie op. 126
 Exeter Polka, op. 249
 Haute-Volée - Quadrille, op. 142
 Josefstädter Tänze, op. 23
 Jubel-Quadrille, op. 130
 Kathinka-Polka, op. 218
 Louisen-Quadrille, op. 234
 Quadrille zur Namensfeier Kaiser Ferdinands, op. 151
 Quadrille zur Namensfeier Kaiserin Maria Anna, op. 153
 Salon-Polka, op. 161
 Schäfer-Quadrille, op. 217
 Sperl-Polka, op. 133
 Wiener Kreuzer-Polka, op. 220
 Piefke und Pufke Polka, op. 235

Bibliografie 
 Francis Pieters: The Marches of the Viennese Strauß Dynasty, in: WASBE World - Official Magazine of the World Association for Symphonic Bands and Ensembles, March 2013, pp. 14–27, ISSN 2192-5127
 Wolfgang Suppan, Armin Suppan: Das Neue Lexikon des Blasmusikwesens, 4. Auflage, Freiburg-Tiengen, Blasmusikverlag Schulz GmbH, 1994, ISBN 3-923058-07-1
 R. Swanston: The day they banned the waltz, Classic Cd N33:36-40 Feb 1993.
 Marianne Betz: Der Csakan und seine Musik : Wiener Musikleben im frühen 19, Jahrhundert, dargestellt am Beispeil einer Spazierstockblockflöte, Tutzing: Hans Schneider Verlag, 1992, 294 p.
 Paul E. Bierley, William H. Rehrig: The heritage encyclopedia of band music : composers and their music, Westerville, Ohio: Integrity Press, 1991, ISBN 0-918048-08-7
 E. Hilmar: Klavierwerke op. 61-120, in: Notes 47:555-8 N2 1990 Tutzing, H. Schneider, 1987.
 Dr. Felix Czeike, Helmut Kretschmer: Wiener Musiker Gedenkstätten, Vienna: J & V Edition, 1988, 146 p.
 Hans Fantel: Empire of dreams : the music of the Strauss family, in: Opera News 52:8-10+ Jan 2 1988.
 Karch Pal: Pest-Buda katonazeneje 1848-Ban, Budapest: Kozzeteszi az MTA Zenetudomanyi Intezet, 1983.

Externe link 
 

19e-eeuws componist
Oostenrijks componist
Oostenrijks dirigent
Oostenrijks violist