Ententa

Ententa (czyt. , z  – porozumienie, , potrójna ententa, trójporozumienie) – sojusz pomiędzy Francją, Wielką Brytanią i Imperium Rosyjskim. Do jego powstania dochodziło stopniowo. Był odpowiedzią na zawarte w 1882 Trójprzymierze.

Historia 

Imperium Rosyjskie, Cesarstwo Niemieckie i Austro-Węgry byli uczestnikami Sojuszu Trzech Cesarzy, sformalizowanego 22 października 1873, na mocy którego zobowiązywali się oni do wzajemnych konsultacji w razie rozbieżnych interesów, zachowania pokoju w Europie oraz szukania wspólnego rozwiązania w razie agresji państw trzecich. Francja, odwieczny wróg Niemiec, była przez Niemcy izolowana na arenie międzynarodowej, zwłaszcza po przegranej w wojnach napoleońskich i wojnie francusko-pruskiej. Konsekwencją zawarcia Sojuszu Trzech Cesarzy był Traktat reasekuracyjny, podpisany pomiędzy Niemcami a Rosją 18 czerwca 1887. W 1890 roku Rosja chciała renegocjować traktat, jednakże cesarz Niemiec, Wilhelm II nie wyraził chęci ani zgody na ponowne podpisanie traktatu. Doprowadziło to w konsekwencji, z obawy przed Niemcami, do asekuracyjnego zbliżenia się Rosji z Francją – oponentem Niemiec.

Jako pierwszy został zawarty sojusz francusko-rosyjski (17 sierpnia 1892). Pomimo odmiennych systemów politycznych, udało porozumieć się III Republice Francuskiej i Imperium Rosyjskiemu. Niemcy znalazły się w niekorzystnym położeniu pomiędzy tymi dwoma krajami.

Wielka Brytania, największe mocarstwo kolonialne świata (zob. Imperium brytyjskie), znalazła się w zagrożeniu dla swych terytoriów zamorskich, przez istniejącą dopiero od 1871 niemiecką Cesarską Marynarkę Wojenną. Marynarka Niemiec od końca XIX wieku była niezwykle intensywnie rozbudowywana. W latach poprzedzających I wojnę światową była już drugą potęgą morską świata, ustępując jedynie Royal Navy. Wielka Brytania, wybierając mniejsze zło, sprzymierzyła się ze swoim odwiecznym wrogiem, Francją. Jako drugi został zawarty układ angielsko-francuski (tzw. entente cordiale, 1904), a następnie porozumienie rosyjsko-angielskie (1907). Tym samym trójporozumienie zaczęło funkcjonować w 1907. Układ 1907 podobnie jak 1904 był wytyczeniem stref wpływów, układem wzajemnej pomocy był jedynie układ z 1892.

Już po wybuchu I wojny światowej do Wielkiej Brytanii, Francji i Rosji, które stanowiły trzon ententy, dołączyła szeroka koalicja 25 państw, z których nie wszystkie wzięły czynny udział w wojnie przeciwko państwom centralnym.

Państwa wchodzące w skład ententy 

  i jej dominia
 
  (do 1917)
 
 
  (od 1915)
 
  (od 1917 na zasadzie państwa sprzymierzonego)
 
  (od 1917)

Przywódcy

Raymond Poincaré – prezydent Francji
 René Viviani – premier Francji (13 czerwca 1914 – 29 października 1915)
 Aristide Briand – premier Francji (29 października 1915 – 20 marca 1917)
 Alexandre Ribot – premier Francji (20 marca 1917 – 12 września 1917)
 Paul Painlevé – premier Francji (12 września 1917 – 16 września 1917)
 Georges Clemenceau – premier Francji (od 16 września 1917)
 Joseph Joffre – naczelny dowódca armii francuskiej (3 sierpnia 1914 – 13 grudnia 1916) i marszałek Francji
 Robert Nivelle – naczelny dowódca armii francuskiej (13 grudnia 1916 – kwiecień 1917)
 Philippe Pétain – naczelny dowódca armii francuskiej (kwiecień 1917 – 11 listopada 1918)
 Ferdinand Foch – marszałek Francji, Naczelny Dowódca Połączonych Sił Zbrojnych (26 marca 1918 – 11 listopada 1918)
 Milan Rastislav Štefánik – generał armii francuskiej, dowódca Legionu Czechosłowackiego

Jerzy V – król Wielkiej Brytanii, cesarz Indii
 Herbert Henry Asquith – premier Wielkiej Brytanii (do 5 grudnia 1916)
 David Lloyd George – premier Wielkiej Brytanii (od 7 grudnia 1916)
 Horatio Kitchener – minister wojny (5 sierpnia 1914 – 5 czerwca 1916)
 William Robertson – naczelny dowódca armii (23 grudnia 1915 – luty 1918)
 John French – naczelny dowódca Brytyjskiego Korpusu Ekspedycyjnego (4 sierpnia 1914 – 15 grudnia 1915)
 Douglas Haig – naczelny dowódca Brytyjskiego Korpusu Ekspedycyjnego (15 grudnia 1915 – 11 listopada 1918)
 Hugh Trenchard – dowódca Royal Flying Corps – (sierpień 1915 – styczeń 1918)
 Winston Churchill – pierwszy lord admiralicji – (1911 – maj 1915)
 Arthur Balfour – pierwszy lord admiralicji – (maj 1915 – grudzień 1916)
 Edward Carson – pierwszy lord admiralicji – (10 grudnia 1916 – 17 lipca 1917)
 Eric Geddes – pierwszy lord admiralicji – (lipiec 1917 – styczeń 1919)
 John Arbuthnot Fisher – pierwszy lord morski – (1914 – maj 1915)
 Henry Jackson – pierwszy lord morski – (maj 1915 – listopad 1916)
 John Jellicoe – pierwszy lord morski (listopad 1916 – grudzień 1917)
 Rosslyn Wemyss – pierwszy lord morski (grudzień 1917 – listopad 1919)

Robert Borden – premier Kanady (1914–1918)
 Sam Hughes – minister milicji i obrony (1914 – styczeń 1915)
 Joseph Flavelle – dyrektor imperialnej komisji ds. uzbrojenia (1915–1919)
  Julian Byng (czerwiec 1916 – czerwiec 1917) dowódca Korpusu Kanadyjskiego
 Edwin Alderson – dowódca zjednoczonego Kanadyjskiego Korpusu Ekspedycyjnego (26 stycznia 1915 – wrzesień 1915)
 Arthur Currie – dowódca zjednoczonego Kanadyjskiego Korpusu Ekspedycyjnego (czerwiec 1917–)

Joseph Cook – premier Australii (do 17 września 1914)
 Andrew Fisher – premier Australii (17 września 1914 – 27 października 1915)
 Billy Hughes – premier Australii (od 27 października 1915)
 John Monash – dowódca Korpusu Australijskiego (maj 1918 –)
 William Holmes – dowódca Australijskiego Ekspedycyjnego Korpusu Morskiego i Lądowego (sierpień 1914 – luty 1915)
 Harry Chauvel – dowódca Pustynnego Korpusu Konnego (Synaj i Palestyna) (sierpień 1917–)

Charles Hardinge – wicekról Indii 1910–1916
 Frederic Thesiger – wicekról Indii 1916–1921
 Austen Chamberlain – minister ds. Indii
 John Nixon – dowódca British Indian Army

Louis Botha – premier Afryki Południowej
 Jan Smuts – dowódca

William Massey – premier Nowej Zelandii
  Alexander John Godley – dowódca Nowozelandzkich Sił Zbrojnych (do października 1914); dowódca Nowozelandzkiego Korpusu Ekspedycyjnego
 Alfred William Robin – generał-kwatermistrz oraz dowódca Nowozelandzkich Sił Zbrojnych (od października 1914)

Mikołaj II – car (do 15 marca 1917)
 Mikołaj Mikołajewicz Romanow – dowódca naczelny (1 sierpnia 1914 – 5 września 1916)
 Aleksander Samsonow – dowódca 2 Armii w trakcie inwazji na Prusy Wschodnie (1 sierpnia 1914 – 29 sierpnia 1914)
 Paul von Rennenkampf – dowódca 1 Armii w trakcie inwazji na Prusy Wschodnie (1 sierpnia 1914 – listopada 1914)
 Nikołaj Iwanow – dowódca armii cesarskiej na froncie południowo-zachodnim (1 sierpnia 1914 – marzec 1916) odpowiedzialny za działania w Galicji
 Aleksiej Brusiłow – dowódca frontu południowo-zachodniego, później tymczasowy dowódca naczelny po abdykacji cara (luty 1917 – sierpień 1917)
 Ławr Korniłow – dowódca frontu południowo-zachodniego, później dowódca naczelny (sierpień 1917)
 Aleksiej Kuropatkin – dowódca frontu północnego (październik 1915 – 1917)
 Nikołaj Judenicz – dowódca Kaukazu (styczeń 1915 – maj 1917)
 Andrej Eberhardt – dowódca floty czarnomorskiej (1914–1916)
 Aleksandr Kołczak – dowódca floty czarnomorskiej (1916–1917)
 Nikołaj Essen – dowódca floty bałtyckiej (1913 – maj 1915)

Piotr I – król Serbii
 książę Aleksander – regent, dowódca naczelny
 Nikola Pašić – premier Serbii
 Radomir Putnik – marszałek polny, szef sztabu serbskiej armii
 Živojin Mišić – generał/ marszałek polny, zastępca szefa sztabu serbskiej armii, zastępca dowódcy 1 Armii, później szef sztabu
 Petar Bojović – generał/ marszałek polny, dowódca 1 Armii, zastępca szefa sztabu, później dowódca 1 Armii
 Stepa Stepanović – generał/ marszałek polny, dowódca 2 Armii
 Pavle Jurišić Šturm – dowódca 3 Armii

Mikołaj I – król Czarnogóry
 Janko Vukotić – dowódca 1 Armii Czarnogóry
 Daniło Petrowić-Niegosz – następca tronu, w sztabie 1 Armii
 Krsto Todorov-Zrnov Popović – w sztabie 1 Armii, adiutant Vukoticia
 Anto Gvozdenović – adiutant króla
 Mitar Martinović – dowódca kilku oddziałów czarnogórskiej armii

Elefterios Wenizelos – premier Grecji po 13 czerwca 1917
 Konstantyn I – król Grecji, zrezygnował z tronu
 Aleksander – król Grecji, wstąpił na tron po rezygnacji ojca
 Panajotis Danglis – grecki generał

Albert I – król Belgii (23 grudnia 1909 – 17 lutego 1934)
 Leon de Witte – belgijski dowódca w bitwie pod Haelen
 Theophile Figeys – belgijski generał w trakcie ofensywy stu dni

Wiktor Emanuel III – król Włoch
 Antonio Salandra – premier Włoch (do 18 czerwca 1916)
 Paolo Boselli – premier Włoch (18 czerwca 1916 – 29 października 1917)
 Vittorio Emanuele Orlando – premier Włoch (od 29 października 1917)
 Luigi Cadorna – głównodowodzący włoskiej armii
 Armando Diaz – szef sztabu włoskiej armii
 Luigi Amadeo di Savoia – głównodowodzący floty adriatyckiej (1914–1917)
 Paolo Thaon di Revel – admirał Królewskiej Floty Włoch

Ferdynand I – król Rumunii
 Constantin Prezan – szef sztabu
 Alexandru Averescu – dowódca rumuńskiej 2 i 3 Armii, później grupy armii „Południe”

Thomas Woodrow Wilson – prezydent Stanów Zjednoczonych/głównodowodzący siłami zbrojnymi USA
 Newton Baker – sekretarz wojny Stanów Zjednoczonych
 John Pershing – dowódca Amerykańskiego Korpusu Ekspedycyjnego

Yoshihito – cesarz Japonii
 Shigenobu Ōkuma – premier Japonii (16 kwietnia 1914 – 9 października 1916)
 Masatake Terauchi – premier Japonii (9 października 1916 – 29 września 1918)
 Takashi Hara – premier Japonii (29 września 1918 – 4 listopada 1921)

Bernardino Machado – prezydent Portugalii (do 12 grudnia 1917)
 Afonso Costa – premier Portugalii (do 15 marca 1916; później jeszcze raz 25 kwietnia 1917 – 10 grudnia 1917)
 António José de Almeida – premier Portugalii (15 marca 1916 – 25 kwietnia 1917)
 Sidónio Pais – premier Portugalii i minister wojny (11 grudnia 1917 – 9 maja 1918) i prezydent Portugalii (od 9 maja 1918)
 José Maria Norton de Matos – minister wojny (do 10 grudnia 1917)
 João Tamagnini Barbosa – tymczasowy minister wojny (9 maja 1918 – 15 maja 1918)
 Amílcar Mota – sekretarz stanu ds. wojny (15 maja 1918 – 8 października 1918)
 Álvaro de Mendonça – sekretarz stanu ds. wojny (od 8 października 1918)
 Fernando Tamagnini de Abreu – dowódca Portugalskiego Korpusu Ekspedycyjnego
 José Augusto Alves Roçadas – dowódca sił portugalskich w południowej Angoli
 José Luís de Moura Mendes – dowódca sił portugalskich w Afryce Wschodniej (do czerwca 1916)
 José César Ferreira Gil – dowódca sił portugalskich w Afryce Wschodniej (od czerwca 1916)
 Sousa Rosa – dowódca sił portugalskich w Afryce Wschodniej (od 1917 roku)

Syjam 
 Vajiravudh – król Syjamu
 Chakrabongse Bhuvanadh – dowódca Syjamskiego Korpusu Ekspedycyjnego na zachodnim froncie

Venceslau Bras – prezydent Brazylii
 Pedro Frontin, szef Brazylijskiej Floty Ekspedycyjnej
 Napoleão Felipe Aché, szef Brazylijskiej Misji Wojskowej we Francji
 Nabuco Gouveia – szef brazylijskiej delegacji medycznej

Podsumowanie wypowiedzeń wojny 
Poniższa tabela przedstawia chronologię wypowiedzeń wojny. Rzędy na żółtym tle przedstawiają zerwania stosunków dyplomatycznych. Jeśli notatka nie pojawia się w innym miejscu, wypowiedzenie wojny przez i przeciwko Wielkiej Brytanii oznacza także wypowiedzenie wobec innych członków imperium brytyjskiego.

Zobacz też 

 alianci
 Ententa Bałtycka
 Ententa Bałkańska
 Mała Ententa
 traktat z Dunkierki

Uwagi

Przypisy 

I wojna światowa
Sojusze wojskowe