alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Salvatore Quasimodo

Salvatore Quasimodo (ur. 20 sierpnia 1901 w Modica, zm. 14 czerwca 1968 w Neapolu) – poeta włoski. Laureat Nagrody Nobla w dziedzinie literatury za rok 1959. Studiował inżynierię w zakresie budownictwa drogowego, imając się różnych zawodów. Przed wojną zajął się zawodowo dziennikarstwem, równocześnie rozwijając twórczość oryginalną. W 1945 wstąpił do Włoskiej Partii Komunistycznej. Po wojnie został profesorem literatury włoskiej w Mediolanie. Był też krytykiem teatralnym. Równolegle do swojej oryginalnej liryki prowadził ożywioną działalność przekładową. Tłumaczył antyczną poezję grecką i łacińską, jak również anglojęzyczną (Ezry Pounda, E.E.Cummingsa i Conrada Aikena. przyswajał też dramaty Williama Szekspira. Wśród przekładanych utworów znalazły się wiersze Adama Mickiewicza.

Początkowo poeta pozostawał pod wpływem hermetyzmu, czyli włoskiej odmiany symbolizmu.

22 listopada 1950 w Warszawie na II Kongresie Obrońców Pokoju został wybrany w skład Światowej Rady Pokoju.

Dzieła 
 Wody i ziemie (1930)
 Zatopiony obój (1932)
 Aromat eukaliptusa i inne wiersze (1933)
 Erato i Apollo (1936)
 Poezje (1938)
 I nagle wieczór (1942)
 Dzień po dniu (1947)
 Życie nie jest snem (1949)
 Fałszywa i prawdziwa zieleń (1960)

Przekłady 
Wiersze poety na język polski tłumaczyli między innymi Zbigniew Bieńkowski, Władysław Broniewski, Mieczysława Buczkówna, Anna Cierniakówna, Stanisław Ryszard Dobrowolski, Julia Hartwig, Jarosław Iwaszkiewicz, Mieczysław Jastrun, Jerzy Ficowski, Anna Kamieńska, Jerzy Kierst, Włodzimierz Lewik, Artur Międzyrzecki, Bogdan Ostromęcki, Julian Przyboś, Adam Ważyk, Witold Wirpsza i Wiktor Woroszylski.

Przypisy 

Członkowie Światowej Rady Pokoju
Nobliści – literatura
Włoscy poeci XX wieku
Włoscy wolnomularze
Urodzeni w 1901
Zmarli w 1968
Szmuel Josef Agnon

Szmuel Josef Agnon, również Samuel Agnon, właśc. Szmuel Josef Czaczkes (ur. 17 lipca 1888 w Buczaczu, zm. 17 lutego 1970 w pobliżu Tel Awiwu) – izraelski prozaik hebrajski i badacz tradycji. Laureat Nagrody Nobla w dziedzinie literatury za rok 1966. Autor powieści i opowiadań obrazujących środowisko chasydzkie na przełomie XIX i XX wieku.

Życiorys 
Wychowywał się w rodzinie mocno związanej z żydowską tradycją. Samouk; od trzeciego do dziewiątego roku życia uczył się w trzech chederach, między innymi u swego ojca. Studiował język niemiecki, Biblię i Talmud u prywatnych nauczycieli, a literaturę chasydzką w synagodze chasydów czortkowskich. Czytał literaturę galicyjskich Żydów oświeconych, później także dzieła niemieckie i skandynawskie, do czego przyczyniły się opowieści matki o tejże literaturze słyszane w młodości. W 1907 roku jako jeden z pionierów wyemigrował z Galicji (w ówczesnych Austro-Węgrzech) do Palestyny i osiadł w Jaffie. W latach 1913–1924 przebywał w Niemczech (od 1914 w Berlinie). Powrócił do Palestyny w 1924 roku. W 1929 podczas arabskich rozruchów w Jerozolimie zniszczono jego bibliotekę. Dwukrotnie był laureatem Nagrody Bialika (1934, 1950) oraz Nagrody Izraela (1954, 1958). W roku 1966 wraz z Nelly Sachs otrzymał literacką Nagrodę Nobla.

Twórczość 
Zaczął pisać w wieku ośmiu lat; początkowo w języku jidysz, a od momentu osiedlenia w Palestynie po hebrajsku. Początkowo jego prace opisywały ludzi i tradycje, później Izrael. Jego najbardziej znanym utworem w jidysz jest Tojtn-tanc (Taniec śmierci). W Palestynie zadebiutował napisanymi już po hebrajsku opowiadaniami: Agunot (Porzucone żony) i Wehaja heakow lemiszor (Krzywe stanie się prostym). W czasie pobytu w Niemczech, wraz z Martinem Buberem, zamierzał wydać chasydzkie opowiadania; część z nich wydali w zbiorze Polin. Źródła twórczości Agnona to: dzieje Żydów w Galicji i jego źródła, współczesna literatura hebrajska i nauka o judaizmie, literatura i kultura niemiecka oraz inna literatura europejska. W późniejszym okresie poruszał tematy, którymi żyli osiedleńcy w Palestynie. W nowelach portretował młode społeczeństwo izraelskie. W jego twórczości ceniony był oryginalny styl narracji będący połączeniem tradycyjnych moralistycznych wywodów rabinackich z dramatyczną współczesną relacją dokumentalną.

Dzieła 
 Porzucone żony (opowiadanie, 1909)
 Pełny zbiór opowiadań Agnona (1931)
 Wydawanie za mąż (powieść 1931, wersja druga 1937)
 Zwyczajna historia (powieść 1935)
 Gość na noc (powieść 1939)
 Wczoraj przedwczoraj (powieść 1945)
 Szira (powieść 1971)

Zobacz też 
 Lista laureatów Nagrody Nobla związanych z Polską

Uwagi

Przypisy 

Izraelscy pisarze
Ludzie urodzeni w Buczaczu
Nobliści – literatura
Pochowani na Górze Oliwnej
Polscy Żydzi
Syjoniści
Laureaci Nagrody Izraela
Laureaci Nagrody Bialika
Osoby przedstawione na izraelskich banknotach
Urodzeni w 1887
Zmarli w 1970
Specjacja

specjacja chemiczna – występowanie w badanym obiekcie tego samego pierwiastka chemicznego w różnych postaciach
 specjacja biologiczna – proces powstawania nowych gatunków.
Typy specjacji biologicznej ze względu na efekt:
 specjacja radiacyjna – zwiększenie liczby gatunków przez wyodrębnienie się nowego gatunku z gatunku już istniejącego
 specjacja filetyczna – przekształcenie się jednego gatunku w inny. 
 introgresja – połączenie się dwóch gatunków w jeden w wyniku wielokrotnego krzyżowania mieszańców
Typy specjacji biologicznej ze względu na przyczynę:
 specjacja allopatryczna – gdy przyczyną specjacji jest bariera geograficzna
 specjacja parapatryczna – gdy nie ma pełnej izolacji, ale jedynie częściowa (np. ze względu na odległość)
 specjacja sympatryczna – gdy specjacja występuje na tym samym obszarze, w wyniku barier anatomicznych, etiologicznych, sezonowych i innych.

Zobacz też 
 dobór naturalny
 dobór stabilizujący
Single UNIX Specification

Single UNIX Specification – dokument publikowany przez The Open Group, definiujący jak powinien zachowywać się system klasy UNIX.

Obecna wersja ma numer 3. Zawartość jest oparta w dużej mierze na specyfikacji POSIX, ale Single UNIX Specification stało się około roku 2001 bardziej popularne wśród twórców systemów operacyjnych. Stało się tak głównie dlatego, że The Open Group udostępnia swój dokument znacznie taniej.

Historia 
SUS powstał w latach 80. XX w. jako próba ustandaryzowania interfejsu systemów operacyjnych dla programów pisanych pod różne warianty UNIX-a. Potrzeba taka istniała ze strony przedsiębiorstw pragnących pisać programy, których będzie można użyć na systemach różnych producentów bez konieczności reimplementacji. Jako podstawę systemu wybrano UNIX częściowo z powodu jego neutralności (miał więcej niż jednego producenta).
Standardy te złożyły się w 1988 roku na IEEE 1003 (zarejestrowany także jako ISO/IEC 9945), albo POSIX (ang. Portable Operating System Interface for uniX).

We wczesnych latach 90. kilka przedsiębiorstw (Hewlett-Packard, IBM, Santa Cruz Operation, Sun Microsystems, Univel, Unix System Laboratories, razem tzw. Wielka Szóstka) założyło Common Open Software Environment. Celem COSE było stworzenie Common API Specification (Spec 1170), co doprowadziło do Wojen Unixowych. Ta specyfikacja zyskała większą popularność za sprawą darmowej dostępności (w przeciwieństwie do specyfikacji POSIX).

W 1998 roku powstała grupa robocza znana jako Austin Group, która zaczęła projektować połączony standard Single UNIX Specification wersja 3; został on wydany 30 stycznia 2002.

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 tekst Single UNIX Specification, wersja 3.

Standardy informatyczne
Unix
Szpalta

Szpalta – termin zecerski oznaczający pierwszy, surowy skład tekstu, o docelowej szerokości wierszy, a długości (liczby wierszy) wynikającej z objętości tekstu, złożony z czcionek lub wierszy linotypowych. Szpalta zawiera większość docelowych atrybutów tekstu, takich jak: krój pisma w odpowiedniej odmianie i stopniu, interlinię, wcięcia akapitowe itp.

Szpalta służyła do wykonania odbitki do pierwszej korekty (korekta szpaltowa) przed rozpoczęciem łamania. Po naniesieniu ewentualnej korekty szpalta w procesie łamania przenoszona była na kolumny, gdzie przyjmowała postać jednego lub więcej łamów poprzez odpowiednie rozmieszczenie jej wśród innych elementów kompozycyjnych i justunkowych kolumny. Na tym etapie nadal jeszcze pozostawała możliwość ingerencji w samą zawartość tekstu.

W projektowaniu prasy szpaltą nazywany jest często łam.

W wydawnictwach kartograficznych nazywana jest tak przygotowana do druku strona mapy dwustronnej.

Przypisy 

Skład i łamanie tekstu
Siatka

siatka częstotliwości – elektronika/radiokomunikacja
 siatka dyfrakcyjna – fizyka
 siatka (elektroda) – element lamp elektrodowych
 siatka kartograficzna – geografia i kartografia
 siatka geograficzna – geografia i kartografia
 siatka topograficzna – geografia i kartografia
 siatka (grafika 3D) – grafika komputerowa
 siatka (gwiazdozbiór) – astronomia
 siatka = raster
 siatka sitodrukowa – sitodruk
 siatka reguł – powiązania międzyludzkie (teoria sieci)
 dyscyplina sportu lub przedmiot używany w różnych konkurencjach sportowych
 sport zespołowy, piłka siatkowa w hali
 sport zespołowy, piłka siatkowa na plaży
 siatka (przedmiot) – przedmiot wykorzystywany w konkurencjach sportowych
 siatka do gry w siatkówkę
 siatka (przedmiot) – przedmiot wykorzystywany w budownictwie, rodzaj ażurowej plecionki ze sznurka, drutu, nici
 siatka prętów
 siatka stalowa
 siatka z tworzyw sztucznych
 siatka szpiegowska – służby wywiadowcze
 siatka wielościanu – geometria
 siatka na zakupy – w gospodarstwie domowym
 siatka pedofilska – zorganizowana grupa pedofili, czasami o charakterze międzynarodowym
Skandynawia

Skandynawia – region północnej Europy, obejmujący państwa: Szwecję, Norwegię oraz Danię. Obejmuje część z krajów nordyckich.

Czasem w nieskandynawskich mediach, biorąc pod uwagę wpływy szwedzkie i duńskie, do Skandynawii zalicza się Islandię, a nawet niegermańskie państwa i regiony, takie jak: Finlandia, niewielka część Rosji (Karelia), Estonia, niekiedy też Łotwa, a nawet Litwa. W samych krajach skandynawskich za Skandynawię uważa się jednak tylko trzy państwa (Dania, Norwegia, Szwecja).

Choć ze ściśle geograficznego punktu widzenia termin Skandynawia odnosi się do krajów położonych na Półwyspie Skandynawskim (tj. Szwecji i Norwegii), pojęcie to tradycyjnie rozciąga się też na Danię, ponieważ przez wieki należała do niej Skania, południowa część półwyspu. Te trzy kraje powiązane są więzami historycznymi (unia kalmarska) i kulturowymi (mitologia nordycka, języki skandynawskie, wikingowie, luteranizm, nazwa waluty – pozostałość po unii walutowej).

Z krajów skandynawskich wywodzili się wikingowie, Goci i Gepidowie.

Zobacz też 

 Katedra Skandynawistyki Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu
 kraje nordyckie
 krzyż skandynawski
 skandynawistyka
 skandynawizm

Przypisy
Sortowanie bąbelkowe

Sortowanie bąbelkowe (ang. bubble sort) – prosta metoda sortowania o złożoności czasowej  i pamięciowej 

Polega na porównywaniu dwóch kolejnych elementów i zamianie ich kolejności, jeżeli zaburza ona porządek, w jakim się sortuje tablicę. Sortowanie kończy się, gdy podczas kolejnego przejścia nie dokonano żadnej zmiany.

Dowód matematyczny 
Algorytm opiera się na zasadzie maksimum, tj. każda liczba jest mniejsza lub równa od liczby maksymalnej. Porównując kolejno liczby, można wyznaczyć największą z nich. Następnie ciąg częściowo posortowany (mający liczbę maksymalną) można skrócić o tę liczbę i ponowić szukanie maksimum, już bez elementów odrzuconych i tak długo, aż zostanie nam jeden element. Otrzymane kolejne maksima są coraz mniejsze, przez co ciąg jest uporządkowany.

Złożoność obliczeniowa 

Algorytm wykonuje  przejść, a w każdym przejściu wykonuje  porównań (gdzie  to numer przejścia), przez co jego teoretyczna złożoność czasowa wynosi  W podstawowej wersji algorytmu nie można tego czasu skrócić, a każda permutacja powoduje, że algorytm jest wykonywany w czasie pesymistycznym.

Modyfikacje powodujące ulepszenie czasu 
Algorytm można rozbudować tak, by czas optymistyczny był lepszy. Najłatwiejsze jest dodanie flagi informującej, czy w danej iteracji doszło do zmiany. Flaga jest zerowana na wejściu w przebiegu pętli, w przypadku natrafienia na zmianę jest podnoszona, a po wykonaniu przejścia sprawdzana. Jeśli nie było zmian, to sortowanie jest zakończone. Modyfikacja ta wprawdzie wydłuża czas wykonania jednego przejścia przez pętlę (gdyż trzeba wyzerować flagę, podnieść ją i sprawdzić), jednakże w wariancie optymistycznym (ciąg częściowo posortowany) może zaoszczędzić iteracji, przez co algorytm będzie działać szybciej.

Przykład działania 
Ciąg wejściowy  Każdy wiersz symbolizuje wypchnięcie kolejnego największego elementu na koniec („wypłynięcie największego bąbelka”). Niebieskim kolorem oznaczono końcówkę ciągu już posortowanego.

Pseudokod 
Pseudokod wersji podstawowej algorytmu dla tablicy o rozmiarze n (elementy tablicy są numerowane od 0 do n-1):

#include <iostream>

using namespace std;

void Bubblesort(int tab[], int n){
    for(int i = 0; i < n - 1; i++){
        for(int j = 0; j < n - i - 1; j++){
            if(tab[j] > tab[j+1]){
                swap(tab[j], tab[j+1]);
            }
        }
    }

    for(int i = 0; i < n; i++){
        cout << tab[i] << " ";
    }
    cout << "\n";
}

int main(){

    int tab[] = {4, 2, 1, 7, 10};
    int n = 5;

    Bubblesort(tab, n);

    return 0;
}

Implementacja 
 Zobacz przykłady implementacji tego algorytmu na stronie Wikibooks.

Linki zewnętrzne 
 Algorytm przedstawiony z wykorzystaniem tańca węgierskiego

Przypisy 

Bąbelkowe

no:Sorteringsalgoritme#Boblesortering
Sznyty formatowe

Sznyty formatowe – znaki dla drukarza, umieszczone na arkuszu poza obszarem strony, podające gdzie należy papier obciąć na wymiar netto, lub też pokazujące gdzie należy wykonać bigowanie lub falcowanie. Sznyty dla formatu netto nanosi się automatycznie wybierając odpowiednią opcję w programie DTP, pozostałe sznyty nanosi w programie ręcznie. Sznyty są cienkimi kreskami, zazwyczaj o grubości rzędu 0,1-0,2 pt, a oddalone od formatu netto strony są zwykle na odległość rzędu 3-5 mm.

Zobacz też 

 paser (poligrafia)
 spad drukarski

Poligrafia
Spacjowanie

Spacjowanie, rozspacjowanie, rozstrzelenie tekstu – wyróżnienie słowa lub krótkiego fragmentu tekstu poprzez wstawienie pomiędzy litery i wyrazy dodatkowych odstępów równych nominalnej szerokości spacji dla danego kroju (w bieżącej odmianie) i stopnia pisma.

Spacjowanie to radykalne, rozpoznawalne wizualnie zwiększenie świateł międzyznakowych. W czasach tradycyjnego zecerstwa polegało na wstawieniu dodatkowych znaków niedrukowalnych pomiędzy sąsiednie znaki drukowalne, czyli na wstawieniu pomiędzy czcionki z oczkiem (zawierających znak) dodatkowych czcionek bez oczka – były to spacje o określonej szerokości. Jednak już w czasach linotypów można było tekst poszerzać w inny sposób, a mianowicie za pomocą klinów wpuszczanych pomiędzy matryce znaków. Także później, w czasach fotoskładu istniały możliwości rozsuwnia znaków innymi, bardziej zautomatyzowanymi metodami niż dodawanie znaków spacji. Najdłużej spacjowanie metodą dodatkowych znaków utrzymało się na maszynach do pisania, a polegało na dodatkowym stukaniu w klawisz spacji.

W komputerowym składzie tekstu spacjowanie metodą dodawania znaków jest metodą archaiczną, stosowaną rzadko i tylko doraźnie, gdyż utrudnia przenoszenie wyrazów, bo dla oprogramowania tekst rozsunięty w ten sposób widziany jest nie jako słowa, lecz jako pojedyncze znaki, z których każdy może być przeniesiony do następnej linii. Obecnie w oprogramowaniu DTP zabiegu rozstrzelenia tekstu wykonuje się metodą powiększania odstępów międzyznakowych za pomocą trackingu, który nie narusza integralności słów.

Dobrą praktyką typograficzną jest, aby pierwszy i ostatni znak każdego z wyróżnionych w ten sposób słów posiadał minimalnie mniejszy odstęp do sąsiedniego znaku w słowie. Zazwyczaj jednak stosuje się inne metody wyróżniania niż spacjowanie, np. podkreślanie, pogrubianie, pochylanie, zmiana koloru lub złożenie fragmentu tekstu kapitalikami.

Szczególnie problematyczne jest stosowanie tekstu rozspacjowanego w składzie wyjustowanym – czyli w składzie wyrównanym jednocześnie do obydwu krawędzi łamu, gdzie światła międzywyrazowe mogą być nie tylko mniejsze, ale również większe niż w rozspacjowanym fragmencie, a w dodatku inne dla każdej linijki, co dezorientowałoby odbiorcę. Dlatego też w składzie wyjustowanym rozspacjowanie ma sens tylko dla odpowiednio szerokiego składu.

Zobacz też 
 kerning
 światło (DTP)
 tracking (typografia)

DTP
Sanktuarium

Sanktuarium (od łac. sanctuarium z sanctus „święty”) – miejsce uznawane za święte, często identyfikowane ze świątynią, budowlą wzniesioną na miejscu uznawanym za święte. 

Występuje w wielu religiach. Za jedno z najstarszych sanktuariów w Europie uznawana jest monumentalna budowla w Stonehenge. U dawnych Słowian na sanktuaria obierane były zazwyczaj miejsca szczególne pod względem geograficznym i przyrodniczym, wyróżniające się z najbliższego otoczenia – szczyty gór i większych wzniesień, zakola rzek, wyspy i półwyspy. Takie święte miejsca zwane były kapiszczami lub trzebiszczami. W trakcie chrystianizacji powszechne było ich niszczenie lub budowanie na ich miejscu świątyń chrześcijańskich.

Kościół katolicki 
W Kościele katolickim sanktuarium stanowi przestrzeń uznaną za miejsce święte, w której w sposób szczególny Bóg udziela swojej łaski. Zazwyczaj sanktuarium to kościół lub jego część. W Kościele katolickim istnieją sanktuaria:
 erygowane, tzn. takie, których istnienie usankcjonowała kompetentna władza kościelna;
 takie, które nie posiadają takiego statusu, np. parafialne, lokalne, regionalne.

Erygowane sanktuarium katolickie musi posiadać własnego rektora lub innego przełożonego, którego zadaniem jest troska o pielgrzymów, zapewnienie im swobodnego dostępu do form kultu w formie liturgicznej (sakramentów), jak też do praktykowania pobożności ludowej. Do przełożonego sanktuarium należy również gromadzenie i strzeżenie dokumentacji sanktuarium oraz wotów.

Kodeks Prawa Kanonicznego dzieli sanktuaria erygowane ze względu na władzę, która je ustanowiła:
 diecezjalne (erygowane przez biskupa diecezjalnego)
 narodowe (przez Konferencję Episkopatu)
 międzynarodowe (przez Stolicę Apostolską).

Erygujący sanktuarium ustanawia dla niego przełożonego oraz wyznacza mu zadania, określa prawo własności i majątek oraz określa przywileje dla sanktuarium lub dla jego pielgrzymów.

Współczesna katolicka teologia moralna stosuje powszechnie definicję sumienia określoną przez Sobór watykański II, w której ma zastosowanie metaforyczne odwołanie do sanktuarium:

Przypisy

Bibliografia 
 ABC chrześcijanina. Mały słownik, Sylwester Zalewski (red.), Warszawa 1999.

Linki zewnętrzne 

 Internetowa platforma europejskich sanktuariów, sanctuarystreaming.eu
Sobota

Sobota (, skrót sob.) – dzień tygodnia między piątkiem a niedzielą.

Według normy ISO-8601 jest szóstym dniem tygodnia.

W tradycji biblijnej – chrześcijańskiej i żydowskiej, gdzie za pierwszy dzień tygodnia uznawana jest niedziela, sobota jest siódmym, ostatnim dniem tygodnia.

W religii żydowskiej sobota jest dniem świątecznym, zwanym szabatem. Biblijna opowieść o stworzeniu świata wyjaśnia jej genezę – ostatniego dnia tygodnia Bóg odpoczął po dziele stworzenia. W ortodoksyjnym judaizmie ściśle przestrzegany jest nakaz powstrzymania się od pracy.

Polska nazwa, podobnie jak w wielu innych językach europejskich wywodzi się od szabatu – świątecznego dnia odpoczynku obchodzonego przez wyznawców judaizmu i niektórych Kościołów chrześcijańskich, który trwa od zachodu słońca w piątek do zachodu słońca w sobotę; por. np. hiszp. sábado, wł. sabato, czes. sobota, ros. суббота (subbota), serb.-chorw. subota, również niem. Samstag.

W języku niemieckim funkcjonuje również nazwa Sonnabend, pochodząca z czasów przedchrześcijańskich i nawiązująca do germańskiej rachuby czasu, w której doba zaczynała się od wieczora: Sonnabend < Sonn + Abend ‛wieczór’, tj. wieczór tej samej doby, co Sonntag (niedziela).

W językach nordyckich oznacza ‛dzień kąpieli’: np. duń. lørdag. Na nazewnictwo niektórych innych języków germańskich i celtyckich wpłynęła łacińska nazwa dies Saturni ‛dzień Saturna’: np. ang. Saturday.

W kulturze zachodniej sobota jest dniem częściowo lub całkowicie wolnym od pracy. Wraz z niedzielą tworzy weekend.

Zobacz też 

 Wielka Sobota
 wolna sobota
 Nazwy dni tygodnia
 Śani

Przypisy 

Dzień tygodnia
Stałe fizyczne

Stała fizyczna (łac. constans) – wielkość fizyczna, która nie zmienia się w czasie i przestrzeni.

Podstawowe stałe fizyczne 

*  – względna niepewność standardowa.

Stałe fundamentalne 
Eyvind H. Wichmann twierdził, że naprawdę fundamentalne stałe są bezwymiarowe, gdyż jednostki zależą od wymiarów człowieka. Proponował następujące wielkości:
 stała struktury subtelnej
 
 stosunek masy elektronu do masy protonu
 
 stała grawitacji w jednostkach naturalnych
 
 stała charakteryzująca moc oddziaływań słabych, mniejszą o wielkość rzędu  od oddziaływań silnych
 stosunek masy elektronu do masy mionu
 
 stałe charakteryzujące oddziaływania silne, np.
 
 
  – energia wiązania deuteronu
Dziś lepiej rozumiemy naturę oddziaływań słabych i silnych, a za stałe fundamentalne można uznać parametry swobodne modelu standardowego. Ponadto przypisuje się bardziej fundamentalne znaczenie masie Plancka wynikającej z wartości stałej grawitacji, niż masom elektronu i protonu.

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 Stałe fizyczne z National Institute of Standards and Technology (USA) 
 Stałe fizyczne oraz niepewności pomiarowe w języku polskim

 
Listy związane z fizyką
Spektroskopia świetlna

Spektroskopia świetlna – zespół technik spektroskopowych, w których wykorzystuje się promieniowanie elektromagnetyczne w zakresie uznawanym za światło, czyli od głębokiego ultrafioletu po daleką podczerwień.

W typowych pomiarach spektroskopii świetlnej pomiar polega na przepuszczeniu lub odbiciu światła o określonym zakresie długości przez próbkę rejestracja powstałego w ten sposób widma poprzez porównanie wyjściowej wiązki światła z wiązką pierwotną.

Istnieją jednak także bardziej złożone techniki spektroskopii świetlnej, takie jak pomiary dichroizmu kołowego, spektroskopia Ramana, laserowa spektroskopia rozproszeniowa, spektrofotometria i wiele innych.

Ogólne odmiany tradycyjnej spektroskopii świetlnej 
W zależności od zakresu długości stosowanej fali elektromagnetycznej rozróżnia się:
 Spektroskopię IR – w której stosuje się światło podczerwone. Przechodząc przez próbkę badanej substancji promieniowanie to jest selektywnie pochłaniane na skutek wzbudzania drgań wiązań chemicznych. Dzięki temu w widmie występuje szereg ostrych sygnałów odpowiadających drganiom określonych fragmentów cząsteczki.
 Spektroskopię UV-VIS – w której stosuje się światło z zakresu widzialnego oraz ultrafioletowego. Promieniowanie w tym zakresie jest absorbowane na skutek przejść elektronowych w cząsteczkach.

W zależności od tego czy światło przechodzi przez próbkę czy też się od niej odbija rozróżnia się:
 spektroskopię absorpcyjną – w której widmo powstaje na skutek przejścia wiązki światła przez próbkę, na skutek czego część tego światła jest pochłaniania, a część wydostaje się z próbki;
 spektroskopię odbiciową – w której światło nie przechodzi przez próbkę, która jest całkowicie lub częściowo nieprzeźroczysta, lecz odbija się od jej powierzchni. Kąt odbicia zależy od struktury chemicznej próbki i długości padającego światła. Dzięki temu można ustalać przy pomocy tej metody skład chemiczny samej powierzchni próbki.

Spektroskopia Ramana 
Spektroskopia Ramana to technika polegająca na pomiarze promieniowania rozproszenia  Ramana, tj. nieelastycznego rozpraszania fotonów.

Spektroskopia ramanowska wzajemnie uzupełnia się ze spektroskopią w podczerwieni. Istnieje tak zwane spektroskopowe kryterium polarności wiązania.

Laserowa spektroskopia rozproszeniowa 
Szczególnym przypadkiem spektroskopii świetlnej jest laserowa spektroskopia rozproszeniowa – polegająca na przepuszczaniu wiązki światła z lasera przez roztwór lub zawiesinę.

Wiązka światła laserowego ulega w zawiesinach rozproszeniu na szereg pojedynczych wiązek, które wychodzą z zawiesiny pod różnymi kątami w stosunku do pierwotnej wiązki. Zależność intensywności wychodzącego światła od kąta jego skręcenia w zawiesinie jest liniowa, a współczynnik nachylenia linii tej zależności jest proporcjonalny do rozmiarów drobin, zgodnie z prawem Zimma. Technika ta pozwala na bardzo dokładny  pomiar rozmiarów drobin w zawiesinie, a w przypadku roztworów polimerów ich średniej masy cząsteczkowej.

Spektroskopia
Sterownik urządzenia

Sterownik urządzenia – program lub fragment programu odpowiadający za dane urządzenie i pośredniczący pomiędzy nim a resztą systemu komputerowego. Zwykle uabstrakcyjnia pewne cechy urządzenia, choć może jedynie zajmować się kwestiami uprawnień dostępu i udostępniać urządzenie bez żadnej ingerencji. Wtedy program, który z niego korzysta też jest w pewnym sensie sterownikiem.

W tradycyjnych systemach operacyjnych (Unix i inne) sterowniki znajdują się w jądrze systemu operacyjnego. W systemach operacyjnych z mikrojądrem, w jądrze znajduje się jedynie kod zajmujący się uprawnieniami, a sam sterownik jest niezależnym programem.

Często sterownik urządzenia jest odpowiedzialny za obsługę urządzeń, które fizycznie nie istnieją.
W systemach operacyjnych Linux i Unix znajduje się wiele sterowników urządzeń wirtualnych (abstrakcyjnych).
Jako przykłady wymienić można:
 sterownik urządzenia NULL (dostęp przez /dev/null) – abstrakcyjne urządzenie, do którego można zapisywać, co nie przynosi żadnego efektu;
 sterownik urządzenia RANDOM (dostęp przez /dev/random) – dane odczytywane z tego urządzenia są losowe;
 /dev/zero – nieskończone źródło znaków (o kodzie 0x00);
 sterowniki systemów plików – tworzą abstrakcję nad sterownikami dysków, pozwalają na wygodny dostęp do danych bez znajomości sposobu ich zapisu.

W systemach operacyjnych Linux i Unix, urządzenia reprezentowane są przez wirtualne pliki w katalogu /dev. Znajdujące się tam urządzenia dzielimy na blokowe oraz znakowe. To samo fizyczne (albo wirtualne) urządzenie może posiadać oba rodzaje sterowników. Różnica między nimi leży w zbiorze udostępnianych operacji. Do pełnej identyfikacji sterownika w systemie operacyjnym, potrzebne są dwie liczby z zakresu od 0 do 255. Pierwsza z nich nazywana jest liczbą główną i stanowi pozycję w odpowiedniej tablicy sterowników w jądrze systemu operacyjnego. Druga z nich przekazywana jest sterownikowi przy wykonywaniu konkretnych operacji. w przypadku sterownika dysku, może ona na przykład oznaczać numer podłączonego dysku twardego.
Aby utworzyć nowy plik urządzenia można posłużyć się poleceniem mknod. Jako parametry przyjmuje ono ścieżkę do pliku urządzenia, a następnie dane jednoznacznie identyfikujące sterownik, czyli kolejno:
 znak c lub b w zależności czy urządzenie jest blokowe czy znakowe,
 numer główny,
 numer podrzędny.

W automatyce przemysłowej sterownik urządzenia to samodzielny układ (komputerowy, elektryczny, elektroniczny, elektromechaniczny) zajmujący się nadzorowaniem pracy urządzenia elektrycznego. Czasem takie układy elektroniczne nazywa się kontrolerami, aby je odróżnić od programowych sterowników urządzeń w systemie operacyjnym.

Zobacz też 
 kontroler (informatyka)

Budowa systemu operacyjnego
Urządzenia automatyki
Sewerowie

Sewerowie – dynastia w cesarstwie rzymskim panująca w latach 193–235.

Rody rzymskie
!
Członkowie rodzin władców starożytnego Rzymu
Saturninus

Lucjusz Apulejusz Saturninus (zm. 100 p.n.e.), Trybun ludowy roku 100
 Lucius Antonius Saturninus (zm. 89 n.e.), prowincjonalny gubernator i rebeliant przeciwko Domicjanowi
 Julius Saturninus (zm. 280), prowincjonalny gubernator i rebeliant przeciwko Probusowi
 Saturninus (253-268), rebeliant przeciwko Galienowi
 Saturninus Sallustius Secundus (IV w. n.e.) – filozof neoplatoński, prefekt Wschodu
 Saturninus (Satornil) – gnostyk syryjski z II w.

Woluzjusz Saturninus:
 Lucjusz Woluzjusz Saturninus, consul suffectus w 12 p.n.e.
 Lucjusz Woluzjusz Saturninus, consul suffectus w 3 n.e.
 Lucjusz Woluzjusz Saturninus, pontifex maximus
 Kwintus Woluzjusz Saturninus, konsul w 56 n.e.

Sencjusz Saturninus:
 Gajusz Sencjusz Saturninus, konsul w 19 p.n.e.
 Gajusz Sencjusz Saturninus, konsul w 4 n.e.
 Gnejusz Sencjusz Saturninus, consul suffectus w 4 n.e.
 Gnejusz Sencjusz Saturninus, konsul w 41 n.e.

Zobacz też 
 Saint-Saturnin, kilka francuskich miast
 Saturnin
Starożytny Rzym

Starożytny Rzym – cywilizacja rozwijająca się w basenie Morza Śródziemnego i części Europy. Jej kolebką było miasto i późniejsza stolica: Rzym leżące w Italii, które w pewnym momencie swoich dziejów rozpoczęło ekspansję, rozszerzając swoje panowanie na znaczne obszary i wchłaniając m.in. kulturę starożytnej Grecji. Cywilizacja rzymska, nazywana też niekiedy grecko-rzymską, razem z pochodzącą z Bliskiego Wschodu religią – chrześcijaństwem, stworzyła podstawy późniejszej cywilizacji europejskiej. Miasto Rzym zaczęło kształtować się w VIII wieku p.n.e., natomiast kres stworzonego przez nie państwa nastąpił formalnie w 1453 roku n.e. (wraz z upadkiem Konstantynopola i tym samym Cesarstwa Bizantyńskiego), choć dosyć często jako koniec starożytnego Rzymu przyjmuje się rok 476 n.e., w którym upadło cesarstwo zachodniorzymskie.

Periodyzacja dziejów 
 Rzym królewski – od początków miasta (tradycyjna data to 753 p.n.e.) do roku 509 p.n.e.
 Republika rzymska – lata 509–30 p.n.e.
 Cesarstwo Rzymskie – od 30 p.n.e. do 1453 n.e. W 395 roku nastąpił ostateczny podział cesarstwa na dwa niezależne państwa:
 Cesarstwo zachodniorzymskie – zlikwidowane w 476
 Cesarstwo Bizantyńskie – upadło w 1453

Zobacz też 

 prawo rzymskie
 system monetarny w cesarstwie rzymskim
 filozofia starożytnego Rzymu

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne 
 Imperium Romanum – strona o Starożytnym Rzymie

 
Kultury ze standardowej próby etnograficznej
SD

SD, Sd, sd, czy .sd może być rozpatrywane jako akronim, skrót lub kod i oznaczać:

 SD – stanowisko dowodzenia

Polityka 
 niem. Schweizer Demokraten, pol. Szwajcarscy Demokraci – szwajcarska partia polityczna
 niem. Sicherheitsdienst – organ wywiadu, kontrwywiadu i służby bezpieczeństwa SS w nazistowskich Niemczech
 wł. Sinistra Democratica, pol. Demokratyczna Lewica – włoska partia polityczna
 Stronnictwo Demokratyczne – polska partia polityczna
 szw. Sverigedemokraterna, pol. Szwedzcy Demokraci – szwedzka partia polityczna

Geografia 
 kod ISo ISO 3166-2:US oraz przedrostek kodu pocztowego Dakoty Południowej, ang. South Dakota
 kod ISO 3166-1 przypisany do Sudanu 
 .sd – domena internetowa przypisana do Sudanu 
 kod linii IATA przypisany do Sudan Airways
 kod ISO 639-2 przypisany do języka Sindhi

Technika 
 SafeDisc – zabezpieczenie przed kopiowaniem płyt CD/DVD opracowane przez Macrovision
 SanDisk – amerykański producent zewnętrznych pamięci cyfrowych oraz odtwarzaczy MP3
 SD (system zarządzania pakietami) – ang. Software Distributor, system zarządzania pakietami systemu operacyjnego HP-UX
 Secure Digital – standard kart pamięci (tzw. Karta SD) opracowany przez firmy Panasonic, SanDisk i Toshiba
 SharpDevelop – darmowy i otwarty IDE dla platformy .NET
 Stacja demagnetyzacyjna – miejsce usunięcia namagnesowania np. narzędzi, okrętów itp.
 Standard-definition television (SDTV) – system obrazu telewizyjnego

Statystyka 
 ang. standard deviation, pol. odchylenie standardowe

Inne 
 zaburzenia schizoafektywne
 Scooby-Doo – amerykański film fabularny, oparty na popularnym animowanym serialu telewizyjnym Scooby Doo
 Siamese Dream – drugi album The Smashing Pumpkins
 SmackDown! – jeden z brandów federacji World Wrestling Entertainment (WWE)
 
 Stardollar - Wirtualna waluta na stronie dla dzieci i młodzieży Stardoll

Zobacz też 
 San Diego (ujednoznacznienie)
Sewer II

Sewer II, Flavius Valerius Severus (zm. 16 września 307) – cesarz rzymski od 306 do 307 roku.

Był oficerem armii rzymskiej, wiele lat służył w Panonii. 1 maja 305 roku, gdy równocześnie zrzekli się władzy Dioklecjan – cesarz wschodniej części Imperium oraz Maksymian – cesarz zachodniej części Imperium, Sewer, za namową Galeriusza, został mianowany przez tego pierwszego cezarem Zachodu. W 306 roku, po śmierci Konstancjusza, został augustem Zachodu. Gdy w 306 roku w Rzymie wybuchły zamieszki syn Maksymiana – Maksencjusz wykorzystał tę sytuację i został ogłoszony przez wojsko cesarzem. Cesarz Wschodu – Galeriusz nie zaakceptował zamachu stanu i rozkazał przebywającemu w Mediolanie Sewerowi, aby stłumił bunt. W międzyczasie Maksencjusz przyzwał swego ojca Maksymiana do stolicy, aby wspólnie z nim rządzić. Kiedy Sewer nadciągnął wraz ze swoją armią do Rzymu, większość żołnierzy opuściła go i przeszła na stronę swojego dawnego cesarza Maksymiana. Sewer uciekł z resztką armii do Rawenny, jednak wkrótce nawiązał rokowania z Maksencjuszem i Maksymianem i poddał się. Po porażce został internowany w okolicach Rzymu. W 307 roku został powieszony z rozkazu Maksencjusza lub zmuszony do samobójstwa.

Bibliografia 
 Aleksander Krawczuk, Konstantyn Wielki, Warszawa, Wiedza Powszechna, 1985, 

Cesarze rzymscy
Konsulowie Cesarstwa Rzymskiego
Urodzeni w III wieku
Zmarli w 307
Sebastianus

Sebastianus – uzurpator tytułu cesarskiego w latach 412–413.

Arystokrata pochodzący z Galii. Mianowany współcesarzem przez swego brata Jowinusa wkrótce po uzurpacji przez niego tronu cesarstwa zachodniorzymskiego w 411.

Przypisy

Bibliografia 
 
 

Uzurpatorzy i samozwańczy cesarze rzymscy
Zmarli w 413
Siedlisko

siedlisko – miejsce lub teren czyjegoś zamieszkania, siedziba, sadyba.

Miejscowości i ich części w Polsce 
 WG TERYT jest ich 14, w tym 8 podstawowych
 Siedlisko – osada w województwie kujawsko-pomorskim, w powiecie sępoleńskim, w gminie Sępólno Krajeńskie
 Siedlisko – kolonia w województwie lubelskim, w powiecie zamojskim, w gminie Grabowiec 
 Siedlisko – wieś w województwie lubuskim, w powiecie krośnieńskim, w gminie Maszewo 
 Siedlisko – wieś w województwie lubuskim, w powiecie nowosolskim, w gminie Siedlisko 
 Siedlisko – wieś w województwie łódzkim, w powiecie zgierskim, w gminie Zgierz
 Siedlisko – osada w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie elbląskim, w gminie Godkowo
 Siedlisko – wieś w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie gołdapskim, w gminie Gołdap 
 Siedlisko – wieś w województwie wielkopolskim, w powiecie czarnkowsko-trzcianeckim, w gminie Trzcianka
 Siedlisko – część wsi Szczepankowo w woj. kujawsko-pomorskim, w pow. mogileńskim, w gminie Dąbrowa
 Siedlisko – część wsi Dokudów Pierwszy w woj. lubelskim, w pow. bialskim, w gminie Biała Podlaska
 Siedlisko – część wsi Gdola w woj. lubelskim, w pow. chełmskim, w gminie Ruda-Huta
 Siedlisko – część wsi Jaszczurowa w woj. małopolskim, w pow. wadowickim, w gminie Mucharz
 Siedlisko – przysiółek wsi Stale w woj. podkarpackim, w pow. tarnobrzeskim, w gminie Grębów
 Siedlisko – kolonia wsi Rusy w woj. warmińsko-mazurskim, w pow. braniewskim, w gminie Braniewo

Inne 
 Siedlisko – wieś na Białorusi, w obwodzie grodzieńskim, w rejonie werenowskim, w sielsowiecie Pirogańce
 Siedlisko – gmina wiejska
 Siedlisko – polski serial telewizyjny
 siedlisko – miejsce życia organizmu, populacji lub gatunku kształtowane przez czynniki abiotyczne
 siedlisko leśne – zespół czynników klimatycznych i glebowych danej biocenozy leśnej
 siedlisko przyrodnicze – obszar o charakterystycznych cechach środowiska wymagający ochrony w sieci Natura 2000
siedlisko – działka siedliskowa – określenie zabudowanej nieruchomości rolnej

Zobacz też 
 Gmina Siedlisko, Stare Siedlisko, Siedlisko Czarnkowskie, Nowe Siedlisko
 Siedliska
Szyfr

Szyfr (inaczej kryptograficzny algorytm szyfrujący) – funkcja matematyczna wykorzystywana do szyfrowania tekstu jawnego lub jego deszyfrowania. Zazwyczaj jedna funkcja wykorzystywana jest do szyfrowania, a inna do deszyfrowania wiadomości. Wiadomość przed zaszyfrowaniem nazywana jest tekstem jawnym, zaś wiadomość zaszyfrowaną nazywamy szyfrogramem. Proces zamiany tekstu jawnego na szyfrogram nazywamy szyfrowaniem.

Algorytm ograniczony 
Algorytmem ograniczonym nazywamy taki algorytm, który zapewnia bezpieczeństwo szyfrogramu tylko wtedy, gdy nie jest znana postać algorytmu (znajomość algorytmu pozwala odszyfrować szyfrogram). Algorytmy te są popularne w zastosowaniach, gdzie wysoki poziom bezpieczeństwa nie jest wymagany.

Algorytm z kluczem 
Algorytm z kluczem to taki, w którym do zaszyfrowania oraz odszyfrowania wiadomości wykorzystywane są klucze. W przeciwieństwie do algorytmów ograniczonych, bezpieczeństwo wiadomości oparte jest na kluczu. W przypadku wielu algorytmów klucz szyfrujący jest inny niż klucz deszyfrujący.

Rodzaje algorytmów szyfrujących z kluczem 
Wyróżniamy dwa rodzaje algorytmów kryptograficznych z kluczem:
 Algorytmy symetryczne – w tego rodzaju algorytmach klucz szyfrujący może być wyznaczony z klucza deszyfrującego oraz klucz deszyfrujący może być wyznaczony z klucza szyfrującego.
 Algorytmy z kluczem publicznym – w tych algorytmach klucz szyfrujący (nazywany też kluczem publicznym) jest inny niż klucz deszyfrujący (klucz prywatny) oraz nie można wyznaczyć klucza deszyfrującego z klucza szyfrującego.

Historyczne szyfry 

Szyfry historyczne musiały umożliwiać szyfrowanie i deszyfrowanie przez człowieka, a więc opierać się na relatywnie prostych operacjach. Współczesne komputery są o kilkanaście rzędów wielkości szybsze w obliczeniach od ludzi i potrafią złamać praktycznie każdy tego typu szyfr. Istnieją przykłady szyfrów, które są możliwe do stosowania przez człowieka bez użycia komputerów i zapewniają pewien sensowny poziom bezpieczeństwa. Przykładami takich szyfrów są np.: szyfr z kluczem jednorazowym  one time pad, szyfry podstawieniowe dla krótkich wiadomości, a nawet szyfr Solitaire opisany w powieści pt. Cryptonomicon autorstwa Neala Stephensona.

Wszystkie wymienione niżej szyfry nie mają obecnie żadnego praktycznego znaczenia:

 Enigma
 szyfr podstawieniowy
 szyfr przestawieniowy
 Szachownica Polibiusza
 szyfr zmiennoprzesuwny
 szyfr liczbowy

Zobacz też 

 argot
 steganografia

Przypisy
Supraśl (rzeka)

Supraśl (dawniej Sprząśla) – rzeka, prawy dopływ Narwi o długości 102,24 km i powierzchni dorzecza 1,8 tys. km².

Opis 
Rzeka płynie w województwie podlaskim. Początek bierze w bagnach na zachód od wsi Tylwica-Kolonia. W swoim górnym biegu początkowo płynie na wschód, za Michałowem skręca na północ, gdzie płynie przez Puszczę Knyszyńską i Gródek. Począwszy od wsi Piłatowszczyzna skręca na północny zachód i przez 30 km jest naturalną granicą pomiędzy powiatem sokólskim i białostockim. Dalej płynie przez Supraśl, Wasilków (zahacza o obrzeża Białegostoku). Około 2 km poniżej Gródka rzeka tworzy przełom przez strefę moreny czołowej. Około 3 km w górę od wodowskazu w miejscowości Fasty na rzece znajduje się jaz piętrzący wodę w celu nawodnienia łąk w dolinie. Wpada do Narwi na 299,8 km jej biegu we wsi Złotoria.

Dopływami Supraśli są m.in.: Sokołda, Płoska, Dzierniakówka, Pilnica, Biała, Czarna, Grzybówka i Słoja.

Galeria

Zobacz też 
 Rzeki w Polsce

Przypisy

Linki zewnętrzne
Sprawność

Sprawność, sprawność energetyczna – skalarna bezwymiarowa wielkość fizyczna określająca w jakim stopniu w danym procesie przekształcana jest energia jednego rodzaju w energię innego rodzaju; jest to parametr określający efektywność wykorzystania paliwa. Sprawność to stosunek ilości energii wychodzącej z procesu do ilości energii wchodzącej do procesu.

W praktyce sprawność charakteryzuje urządzenia, które realizują proces przemiany jakiejś postaci energii. Tak określoną sprawność można wyznaczyć następująco:
 

gdzie:
  – sprawność,
  – energia przetworzona w dżulach [J],
  – energia dostarczona [J].

Sprawność wyrażana jest w jednostkach względnych (tzn. bez tak zwanego miana) jako ułamek, często w zapisie procentowym (w procentach). Z zasady zachowania energii, której wyrazem w termodynamice jest pierwsza zasada termodynamiki, wynika, że sprawność nie może być większa od jedności, czyli od 100%. II zasada termodynamiki narzuca ograniczenie na maksymalną wartość sprawności procesów termodynamicznych. Ograniczenie to można przedstawić wzorem:
 

gdzie  to temperatura tzw. grzejnicy (źródła energii cieplnej), a  temperatura tzw. chłodnicy. Grzejnica i chłodnica są niezbędnymi elementami każdego zamkniętego cyklu przemian energii cieplnej w energię mechaniczną (zob. cykl Carnota). Temperatury w tym wzorze muszą mieć wartość podaną w skali Kelwina, czyli w kelwinach.

Zobacz też 
 silnik cieplny
 sprawność egzergetyczna

Uwagi

Przypisy 

Energetyka
Wielkości termodynamiczne
Inżynieria mechaniczna
Elektrotechnika
Samochód pancerny

Samochód pancerny – lekki wóz bojowy najczęściej o podwoziu kołowym rzadziej półgąsienicowym charakteryzujący się dużą mobilnością ale słabym opancerzeniem i uzbrojeniem.

Charakterystyka 
Samochody pancerne przystosowane są do zróżnicowanych zadań, głównie wspierających i rozpoznawczych. Ich opancerzenie zazwyczaj chroniło tylko przed pociskami karabinowymi i odłamkami, natomiast uzbrojenie stanowił karabin maszynowy lub działko umieszczone najczęściej w wieży obrotowej. W zależności od masy i uzbrojenia czasami wyróżnia się wersje lekkie, średnie i ciężkie tych pojazdów. Samochodów pancernych nie należy mylić z kołowymi transporterami opancerzonymi, których zadaniem jest przewożenie żołnierzy.

Historia

Początek XX wieku 
Samochodów pancernych użyto pierwszy raz podczas II wojny burskiej. W okresie I wojny światowej znalazły się na wyposażeniu wszystkich walczących stron, nie odgrywając jednak większego znaczenia. Używano ich głównie na froncie wschodnim, gdzie walki manewrowe pozwalały wykorzystać atut ich mobilności. Szczególną popularność zdobyły w czasie wojny domowej w Rosji, cechującej się dynamicznymi zmianami sytuacji na froncie. Ich zadaniem w tym okresie było przede wszystkim wspieranie piechoty i kawalerii towarzysząc im zarówno w obronie jak i ataku. Improwizowane samochody pancerne były wykorzystywane w trakcie walk o Lwów, a na szerszą skalę Wojsko Polskie wykorzystywało je w czasie wojny polsko-bolszewickiej.

II wojna światowa 
W okresie II wojny światowej ich rola uległa rozszerzeniu co wiązało się z wykonywaniem zadań rozpoznawczych, zwalczaniem oddziałów partyzanckich, a także pełnieniem roli wozów dowodzenia, łączności i niekiedy lekkich niszczycieli czołgów.

Współcześnie 
Współcześnie termin „samochód pancerny” zasadniczo wyszedł z użycia, ze względu na fakt, że po II wojnie światowej w większości armii jego zadania zostały przejęte przez bardziej wyspecjalizowane pojazdy: 
 samochody opancerzone – lekko opancerzone wielozadaniowe samochody (np. AMZ Dzik, International MaxxPro)
 opancerzone transportery rozpoznawcze (np. BRDM-2, EE-9 Cascavel)
 bojowe wozy rozpoznawcze (np. ERC 90 Sagaie, Luchs)

Zobacz też 
 czołg
 bojowy wóz piechoty
 transporter opancerzony
 MRAP

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne
Sport walki

Sporty walki – ogólne określenie sportowych wersji technik walki, w odróżnieniu od sztuk walki − które są nieusportowionymi systemami samoobrony, niekiedy połączonymi z dążeniem do psychofizycznego samodoskonalenia. Niektóre sztuki walki zostały przystosowane do celów rywalizacji sportowej i są uznawane również za sporty walki (np. judo czy savate).

Sporty walki na igrzyskach olimpijskich 
Sporty walki były obecne już w programie starożytnych igrzysk olimpijskich. Zawodnicy rywalizowali w boksie, zapasach i pankrationie.

Szereg sportów walki znalazło się również wśród dyscyplin nowożytnych letnich igrzysk olimpijskich. Zawody w zapasach i szermierce obecne są w programie olimpijskim od pierwszych igrzysk w Atenach w 1896 roku. Od 1904 roku o medale olimpijskie walczą również bokserzy, a od 1964 roku judocy. Najmłodszym olimpijskim sportem walki jest taekwondo, które zadebiutowało podczas igrzysk w Sydney w 2000 roku (w Seulu w 1988 roku jako dyscyplina pokazowa).

Niektóre sporty walki i ich klasyfikacja 
 oparte na uderzeniach:
 boks
 boks birmański (lethwei)
 boks francuski (savate)
 boks tajski (muay thai)
 karate
 kick-boxing
 sanshou (sanda)
 taekwondo
 oparte na chwytach:
brazylijskie jiu-jitsu
 judo
 Koluchstyl
sambo
sumo
zapasy i pokrewne
 luta livre
 ssirum
 submission fighting
 wolnoamerykanka (catch wrestling)
 oparte na chwytach i uderzeniach (wszechstylowe):
 sportowe ju-jitsu
 mieszane sztuki walki (MMA)
 pankration
 shoot boxing
 oparte na walce z bronią:
 kendo
 szermierka

Bibliografia 
 Cynarski, W. J. Sztuki walki Budo w kulturze Zachodu, WSP, Rzeszów 2000;
 Kalina, R. Teoria sportów walki, wyd. Centralny Ośrodek Sportu, Warszawa 2000;
 Lewis, Peter Sztuki walki wschodu, REBIS, Poznań 1998;
 Miłkowski, Jerzy Sztuki i sporty walki Dalekiego Wschodu, SiT, Warszawa 1987;
 Pawluk, Janusz Saga o Budo, NWP, Warszawa 1991;
 Witkowski K. Z historii systemów walk Dalekiego Wschodu, AWF Wrocław 1993.

!

nn:Kampsport
Stała Faradaya

Stała Faradaya – stała fizyczna wynosząca F = 9,64853321233 C/mol, która oznacza ładunek elektryczny przypadający na jeden mol elektronów. Jej wielkość wynika ze wzoru F = NA·e

Wielkość stałej Faradaya wyrażona w kulombach na mol wynosi dokładnie:.
 

gdzie:
  – stała Avogadra,
  – ładunek elektronu w kulombach.

Stała Faradaya jest wykorzystywana m.in. w wielu równaniach i prawach.

Faradaj to pozaukładowa jednostka ładunku elektrycznego, zdefiniowana jako ładunek elektryczny jednego mola elektronów (bez znaku), obecnie zastąpiona przez jednostkę układu SI, kulomb. Jest liczbowo równy stałej Faradaya.

Nazwa, podobnie jak farada – jednostki pojemności elektrycznej pochodzi od nazwiska Michaela Faradaya.

Zobacz też 
 prawo Faradaya
 prawo graniczne Debye’a-Hückla
 równanie Nernsta
 równanie Nernsta-Einsteina

Uwagi

Przypisy 

Stałe fizyczne nazwane od osób
Elektrochemia
Jednostki wielkości pochodzące od nazwisk
Stała Loschmidta

Stała Loschmidta, liczba Loschmidta – koncentracja cząsteczek lub atomów gazu doskonałego w warunkach normalnych, czyli przy temperaturze 0 ºC i pod ciśnieniem 1 atm.

Definicja formalna 
Wartość stałej Loschmidta w układzie SI wynosi:
 

Ze względów historycznych jako jednostkę objętości często przyjmuje się 1 cm³, co prowadzi do równoważnej definicji:
 

Oficjalnym symbolem stałej Loschmidta jest . W literaturze naukowej oznaczana jest także innymi symbolami, m.in.   i .

Znaczenie 
Ogromna wartość liczby Loschmidta oznacza, że nie jest możliwe wyznaczenie właściwości fizycznych układów makroskopowych poprzez rozwiązanie dynamicznych równań ruchu wszystkich cząstek tworzących ten układ. Alternatywne podejście, powszechnie stosowane we współczesnej nauce, polega na zastosowaniu metod statystycznych w celu redukcji liczby równań opisujących układ. Sukces metod statystycznych w fizyce wynika właśnie z ogromnej wartości liczby Loschmidta. Fluktuacje statystyczne liczby cząstek w jednostce objętości są bowiem rzędu  skąd wynika, że ich wielkość w stosunku do wartości średniej jest rzędu  a więc jest bardzo mała dla dużych  Np. fluktuacje liczby cząstek w jednym milimetrze sześciennym powietrza powodują wahania gęstości rzędu zaledwie jednej milionowej procenta i w większości zastosowań są zaniedbywalnie małe. Umożliwia to opisywanie układów makroskopowych za pomocą ciągłych pól skalarnych (np. gęstości), wektorowych (np. prędkości) i tensorowych (np. sprężystości) oraz niewielkiej liczby wiążących je równań różniczkowych.

Pochodzenie nazwy 
Nazwę „liczba Loschmidta” wprowadził Ludwig Boltzmann na cześć Johanna Josefa Loschmidta, austriackiego fizyka, który oszacował jej wartość w roku 1865, co umożliwiło mu podanie pierwszej w historii ilościowej oceny wielkości atomów. Początkowo oznaczała liczbę atomów lub cząsteczek gazu doskonałego w warunkach normalnych w objętości 1 cm³.

Stała Loschmidta a stała Avogadro 
Stała Loschmidta ma podobne znaczenie do stałej Avogadra. Obie te liczby wiąże zależność:
 

gdzie:
  – stała Avogadra,
  – objętość 1 mola gazu doskonałego w warunkach normalnych ( = 22413,99 cm³/mol = 22,41399 dm³/mol).

Uwagi

Przypisy 

Stałe fizyczne nazwane od osób
Wielkości termodynamiczne