Oulu

Oulu () – miasto w zachodniej Finlandii, od 1776 do 2009 stolica prowincji Oulu. Leży nad Zatoką Botnicką przy ujściu rzeki Oulujoki. Największe miasto leżące poza Finlandią Południową, centrum regionalne o dużym znaczeniu, szóste pod względem liczby ludności miasto Finlandii. Liczba ludności wynosi 211 848 osób. Miasto zajmuje powierzchnię 3 817 km², z czego 2 972 km² to ląd, a 845 km² woda.

Oulu jest ważnym portem Zatoki Botnickiej, zamarzającym przez zimę. Jest też miastem uniwersyteckim, a ze względu na niezwykle efektywną współpracę uniwersytetu, ośrodków badawczych i parku technologicznego zwanym „Doliną Krzemową Północy”. Centrum nowych technologii, w tym uniwersytet, centrum badań w dziedzinie technologii oraz park technologiczny Technopolis, mieści się w północnej części miasta zwanej Linnanmaa. Rozwinięty przemysł chemiczny i drzewny, skórzany i spożywczy. Ważny węzeł kolejowy, ze stacją Oulu i drogowy. Jest to również port handlowy i lotniczy. Miłośnicy sportu znają miasto m.in. dzięki drużynie hokejowej – Kärpät.

Historia 
Słowo Oulu pochodzi najprawdopodobniej z języków saamskich i oznacza powódź, jednakże istnieją też inne teorie o pochodzeniu nazwy.

Ujście Oulujoki do Zatoki Botnickiej było jednym z głównych terytoriów spornych pomiędzy królestwem Szwecji i Nowogrodem Wielkim. Pierwszą próbą wyznaczenia granic pomiędzy dwoma państwami podjęto w 1323 roku w traktacie z Pähkinäsaari. Oulujoki wraz z Oulujärvi znalazły się wówczas na północ od niej, na terytoriach należących do Nowogrodu. Nie powstrzymało to szwedzkich osadników, którzy często osiedlali się poza granicą swojego państwa. W 1375 roku u ujścia Oulujoki powstał zamek Kastelli, umacniający pozycję Szwedów w regionie. W 1590 Pietari Bagge zbudował zamek Oulu na dzisiejszej wyspie Linnansaari. Jednak dopiero w 1595 roku, po pokoju w Tayssina, granica została przesunięta na północ, przyznając Oulujoki Szwecji.

Prawa miejskie Oulu otrzymało w 1605 roku i szybko stało się ważnym miejscem handlowym. Do tego miasta sprowadzano futra z Laponii. W XVIII wieku ulegało licznym pożarom (m.in. w 1654, kiedy spłonął ratusz), więc zachowało się niewiele starych obiektów. W latach 1714-21, podczas tzw. Wielkiego Gniewu, Oulu znajdowało się w pasie ziemi, gdzie toczyły się szczególnie zażarte walki pomiędzy wojskami szwedzkimi i rosyjskimi. Miasto było wielokrotnie plądrowane i palone przez Kozaków. Populacja spadła o prawię połowę (do 400 osób).

Po powodzi w 1724 roku Oulujoki znalazła nowe ujście do morza, odcinając część Toppili od stałego lądu (dziś Toppilansaari). Wyspa była doskonałym miejscem na nowy port i rzeczywiście wkrótce powstała tam przystań, przejmując rolę głównego portu od dotychczasowej przystani Hahtiperä w dzisiejszym centrum miasta. W 1737 roku miasto miało już około 1000 mieszkańców. W 1765 miasto uzyskało prawo do handlu międzynarodowego, choć zagraniczne statki nie mogły zawijać do portu w Oulu. W 1776 roku miasto stało się stolicą prowincji Oulu, a Karl Magnus Jögerhorn jej pierwszym zarządcą.

W 1809 roku, po pokoju w Hamina, kończącym kolejną wojnę rosyjsko-szwedzką, Oulu zostało włączone do Wielkiego Księstwa Finlandii, będącego protektoratem imperium rosyjskiego. W 1822 miasto strawił kolejny wielki pożar. Źródła podają, że spłonęło 330 domów, a tylko 65 uratowało się od ognia. W 1854 w ramach wojny krymskiej w porcie w Oulu stanęła, po ostrzelaniu statków handlowych, brytyjska flota. Miasto nie stawiło oporu, dzięki czemu nie zostało spalone.

W połowie XIX wieku miasto stało się największym na świecie ośrodkiem produkcji smoły. Wtedy też zaczął się rozwijać w mieście przemysł. W 1886 otwarto linię kolejową z Seinäjoki.

W 1917 roku Finlandia ogłosiła niepodległość. Wkrótce potem wybuchła wojna domowa pomiędzy Czerwonymi i Białymi. Walki w Oulu toczyły się w styczniu i lutym 1918 roku. Po zwycięstwie Białych, na Raatinsaari powstał obóz więzienny, w którym zginęły 23 osoby; zamknięto go w sierpniu 1918. Ogólnie w walkach zginęło 90 osób.

Podczas wojny zimowej Oulu również zostało oszczędzone – zostało zbombardowane dwukrotnie, 1 i 21 stycznia 1940, co kosztowało życie 5 osób. W czasie wojny kontynuacyjnej miasto stanowiło jeden z ważniejszych garnizonów armii niemieckiej. Zbombardowane przez lotnictwo radzieckie w lutym 1944.

W 1959 roku założony został uniwersytet. W latach 80. Oulu stało się ważnym ośrodkiem wysokich technologii, w tym przemysłu informatycznego, telekomunikacyjnego, optoelektroniki i zastosowań nowoczesnych technologii w medycynie. W 1990 populacja miasta przekroczyła 100 000. 1 stycznia 2013 roku granice miasta rozszerzyły się: włączono w jego obszar dawne gminy Kiiminki, Haukipudas, Oulunsalo oraz Yli-Ii. Powierzchnia miasta wzrosła wówczas z 1 511,3 km² do 3 113,04 km², a liczba ludności z około 150 tysięcy do 191 tysięcy.

Podział administracyjny 
Oulu podzielone jest na 23 duże dzielnice (), które dzielą się w sumie na 106 mniejszych dzielnic (). Największe spośród nich (pod względem liczby mieszkańców) to Keskusta, Kaijonharju, Kaakkuri i Koskela.

Lista dzielnic (w nawiasie podano numer porządkowy):

Gospodarka 
W średniowieczu i czasach nowożytnych miasto znane było z handlu dziegciem, śledziami, futrami i produktami ze skóry. W XIX wieku było obok Archangielska najważniejszym północnoeuropejskim portem handlującym dziegciem. Jego produkcja kwitła w głębi kraju, następnie transportowano go w beczkach rzekami na wybrzeże. Beczki ładowano w Oulu na statki i stamtąd płynęły do całej Europy, a często po przeładunku w portach, głównie angielskich, do Ameryki Północnej.

Oprócz tego miasto ma długą tradycję produkcji papieru i przetwórstwa drzewnego. Finlandia jest światowym potentatem w produkcji papieru, największe na świecie fabryki znajdują się właśnie nad Zatoką Botnicką.

Zapotrzebowanie miasta na energię jest pokrywane za pomocą elektrowni Toppila, jednej z największych elektrowni torfowych na świecie, na rzece Oulujoki znajduje się też elektrownia wodna Merikoski (ponad 39 MW). Po południowej stronie Hierasaari i na wszystkich wyspach archipelagu jest wiele nowoczesnych elektrowni wiatrowych.

Obecnie Oulu to miasto uniwersyteckie i centrum technologii informacyjnych. Znajduje się tam wiele drobnych firm informatycznych, a także duży ośrodek badań firmy Nokia. Uniwersytet znajduje się około 6 km od centrum Oulu, w dzielnicy Linnanmaa, gdzie tworzy drugie mniejsze centrum miasta.

Praca 
Ponad 55% zatrudnionych w Oulu pracuje w sektorze usług. Na drugim miejscu znajduje się przemysł, w którym zatrudnione jest 16% (2007).

Najważniejsi pracodawcy w roku 2009:
 Miasto Oulu - 9 674 osób
 Pohjois-Pohjanmaan sairaanhoitopiiri (szpital) – 5 681 osób
 Uniwersytet w Oulu – 2 900 osób
 Grupa Nokia - 2 500 osób
 Nokia Siemens Networks – 2 200 osób

Religia 
Ewangelicko-Luterańska katedra (Oulun tuomiokirkko) znajduje się w centrum miasta. Została wybudowana w 1777 roku. Jest siedzibą diecezji Oulu. W mieście znajduje się też prawosławna katedra Świętej Trójcy (Pyhän Kolminaisuuden katedraali), w dzielnicy Hollihaka około 1 km na południe od centrum.

Do Oulu została skierowana przez Jana Pawła II jedna z pierwszych rodzin w misjach. Znajduje się tu katolicki kościół Świętej Rodziny, założony w 1992 roku. Parafia Świętej Rodziny (fiń. Nasaretin Pyhän Perheen Seurakunta) jest najbardziej wysuniętą na północ w Finlandii.

Zabytki 
 Ruiny zamku Kastelli z 1375 roku. Jest to najstarszy budynek w mieście
 Pozostałości zamku Oulu z 1590 roku na wyspie Linnansaari
 Ratusz miejski z 1880 roku
 Katedra (Tuomiokirkko) z 1770 roku
 Stary cmentarz z około 1600 roku
 Park z około 1600 roku
 Rahtinasaari - wioska położona na wyspie niedaleko twierdzy z XVIII wieku
 Muzeum Sztuki z 1620 roku
 Teatr z 1965 roku
 Pikkisaari – skansen z 1820 roku
 Hala targowa (Kauppatori) z 1890 roku
 Dworzec kolejowy z 1900 roku
 Szkoła tańca z 1885 roku
 Franzénin puisto – park w centrum miasta z 1935 roku

Transport 
Oulu jest ważnym węzłem drogowym. Przez miasto przebiega droga krajowa nr 4, będąca w tym miejscu również elementem tras europejskich E8 (Tromsø – Turku) oraz E75 (Vardø – Sitía). W Oulu rozpoczyna się również droga krajowa nr 20 do Kuusamo oraz nr 22 do Kajaani.

Stacja kolejowa Oulu leży na zbiegu pohjanmaan rata z Seinäjoki, linii Oulu – Tornio i Oulu – Kontiomäki. Najkrótszy czas przejazdu pociągiem z Oulu do Helsinek wynosi 5 godzin 44 minuty. Poza stacją główną w mieście znajdowały się jeszcze dwie inne – Oulu Toppila na odgałęzieniu obecnie rozebranej linii na Vihreäsaari oraz Oulu Tuira na linii do Tornio. Od 2013 roku, w wyniku włączenia gminy Haukipudas w granice Oulu, w mieście znalazła się również stacja Haukipudas.

Port Oulu jest najbardziej ruchliwym portem w Botniku Północnym. Składa się z trzech części:
 Przystani Oritkari, przeładowującej głównie kontenery
 Terminala paliwowego oraz suchych ładunków masowych na Vihreäsaari
 Doków Nuottasaari w bezpośrednim sąsiedztwie papierni Stora Enso

Przystań Toppila, znajdująca się znacznie bliżej centrum miasta, jest obecnie praktycznie nieużywana.

Port lotniczy Oulu jest drugim w Finlandii po Helsinki-Vantaa pod względem liczby pasażerów. Znajduje się on w Oulunsalo, około 15 km na południe od centrum miasta.

Autobusowy transport miejski obsługuje Koskilinjat Oy.

Sport 
 Oulun Kärpät – klub hokejowy 
 Oulun Palloseura – klub piłkarski
 Etta Oulu – klub siatkarski
 Sun Oulu – klub siatkarski
 Oulu Rugby Club – klub rugby

Miasta partnerskie 
Oulu posiada 13 miast partnerskich:

  Alta, Norwegia (od 1948)
  gmina Boden, Szwecja (od 1948)
  Bursa, Turcja (od 1978)
  Halle, Niemcy (od 1978)
  Leverkusen, Niemcy (od 1968)
  Odessa, Ukraina (od 1957)
  Siófok, Węgry (od 1978)
  Astana, Kazachstan (od 2013)
  Hangzhou, Chiny (od 2010)
  Matera, Włochy (od 2010 miasto partnerskie Oulunsalo, od 2013 Oulu)
  Szigetszentmiklós, Węgry (od 1992 miasto partnerskie Haukipudas, od 2013 Oulu)

Współpraca z dwoma rosyjskimi miastami została zawieszona w związku z inwazją Rosji na Ukrainę:

  Archangielsk, Rosja (od 1993)
  Kronsztad, Rosja (od 1991 miasto partnerskie Haukipudas, Kiiminki i Yli-Ii, od 2013 Oulu)

Odległość od innych fińskich miast 
 Helsinki 550 km, S
 Jyväskylä 333 km, S
 Kotka 582 km, S
 Kuopio 284 km, SES
 Lahti 505 km, s
 Lappeenranta 548 km, SES
 Pori 501 km, SWS
 Raahe 75 km, SWS
 Rovaniemi 207 km, NE
 Tampere 476 km, S
 Tornio 131 km, NWN
 Turku 620 km, S
 Vaasa 290 km, SWS

Przypisy

Bibliografia 
 Historia miasta

Zobacz też 
 Jalometalli Metal Music Festival i Jalometalli Winterfest

Linki zewnętrzne 
 Oficjalna strona miasta 
 Uniwersytet Oulu 
 
 

 
Miasta w regionie Ostrobotnia Północna