Hańcza (jezioro)

Hańcza – jezioro położone na Pojezierzu Wschodniosuwalskim. Najgłębsze jezioro w Polsce i w całej środkowej części Niżu Europejskiego. Najczęściej podawana w literaturze maksymalna głębokość jeziora wynosi 108,5 m (według różnych badań wynosi: 106,1 m, 113 m, 105,55 m). Przepływa przez nie rzeka Czarna Hańcza.

Charakterystyka 
Nazwa pochodzi z wymarłego języka jaćwińskiego z grupy bałtyckiej (por.  – ‛kaczka’).

Jest to polodowcowe jezioro rynnowe o niskiej trofii (jezioro oligo-mezotroficzne). Na brzegach są liczne głazy, niektóre o kilkumetrowej szerokości. Nagromadzenie głazów jest tak znaczne, że sprawiają wrażenie celowo ułożonych (niekiedy grubość warstwy przekracza 2 m). Dno jeziora o znacznym nachyleniu (około 12°).

Wody jeziora Hańcza zaliczają się do I klasy czystości, przezroczystość (widzialność krążka Secchiego) dochodzi do 6 m. Dno piaszczysto-żwirowe. W litoralu roślinność wynurzona słabo rozwinięta (z powodu niskiej trofii i charakteru dna), podobnie jak roślinność zanurzona.

Jezioro ma powierzchnię 311,4 ha, średnią głębokość 38,7 m, długość 4530 m. Położone jest na wysokości 227 m n.p.m. Jest jednym z największych na Suwalszczyźnie.

Jezioro ma średnio rozwiniętą linię brzegową z kilkoma malowniczymi zatokami. Poza obniżeniami na krańcach północnym i południowym brzegi akwenu są strome, a nawet bardzo strome: wschodnie tworzą moreny czołowe zarośnięte dorodnym borem świerkowym; zachodnie, ukształtowane w pagórkowatą wyżynę lodowcową, zajmują pola orne i pastwiska. Jedynie w okolicy wsi Hańcza zachował się fragment lasów liściastych z dużym udziałem lipy.

Zlewnia jeziora, odwadniana przez sieć cieków i rowów melioracyjnych, zdominowana jest przez tereny rolnicze z fragmentami borów świerkowych i lasów mieszanych oraz niewielkimi obszarami zarośli na terenach podmokłych i nieużytkach. W zlewni zbiornika znajdują się mniejsze zbiorniki wodne: Oklinek, Boczniel, Jegliniszki.

W 1974 Hańcza została wpisana na listę Projektu Aqua UNESCO, z powodu głębokości, a zarazem dzięki wysokim, podwodnym ścianom, utworzonym ze zwięzłych osadów polodowcowych.

Jezioro jest atrakcyjnym miejscem do nurkowania.

Ochrona przyrody 
Jezioro leży na terenie Suwalskiego Parku Krajobrazowego. W całości jest objęte ochroną jako rezerwat przyrody Jezioro Hańcza. Od 1963 r. jezioro Hańcza wraz ze skarpą jest rezerwatem krajobrazowo-wodnym.

Roślinność 
Roślinność zanurzona reprezentowana jest głównie przez ramienicowce:
 ramienica szorstka Chara aspera,
 ramienica zwyczajna C. rudis,
 ramienica przeciwstawna C. contraria,
 ramienica grzywiasta C. jubata,
 ramienica szczeciniasta C. strigosa,
 rdestnica Potamogeton.

Roślinność wynurzona (helofity) reprezentowana jest przez:
 trzcina pospolita Phragmites australis,
 oczeret jeziorny Schoenoplectus lacustris,
 pałka wąskolistna Typha angustifolia,
 skrzyp bagienny Equisetum limosum,
 tatarak zwyczajny Acorus calamus,
 turzyca błotna Carex acutiformis.

Fauna 
W jeziorze występują gatunki ryb charakterystyczne dla zimnych wód północnych oraz potoków górskich, takie jak: miętus pospolity oraz głowacz pręgopłetwy i głowacz białopłetwy, a także sieja wigierska, sielawa, stynka. Jezioro Hańcza jest jedynym zbiornikiem, gdzie zachowała się jeszcze w czystej formie populacja siei wigierskiej Coregonus lavaretus maraena natio vigrensis. Występują także bardzo rzadko spotykane chłodno- i tlenolubne skorupiaki: Eurythemora lacustris, Cyclops abyssorum, Heterocope appendiculate i Bosmina obtusirostis, Eurythemora gracilis (gatunek syberyjski, po raz pierwszy wykazany dla Polski przez Turskiego w 1994 r.) i reliktowa Pallasea quadrispinosa.

W latach 1992-1996 prowadzono badania wskaźników mikrobiologicznych akwenu. Ogólna liczba bakterii w wodzie (zależnie od sezonu i staniowiska) wahała się wówczas w granicach od 1,5 miliona kom./ml do 6,7 miliona kom./ml. Najliczniej bakterie występowały w rejonie wpływu Czarnej Hańczy, a najmniej ich było w rejonie maksymalnego głęboczka. Najliczniej reprezentowane były: Pseudomonas, Micrococcus, Alcaligenes, a także Aeromonas, Acinetobacter i Bacillus.

Przypisy

Bibliografia 
 
 
 K. Groblewski („Rzeczpospolita”), Przygoda z Polską – Suwalszczyzna dodatek do „Rzeczpospolita”

Linki zewnętrzne 
 Strona z mapą batygraficzną

Jeziora na Pojezierzu Suwalskim
Jeziora w gminie Przerośl
Jeziora polodowcowe w województwie podlaskim
Miejsca do nurkowania w Polsce
Suwalszczyzna
Hańcza (wieś)
Przełomka
Mierkinie
Dzierwany
Błaskowizna
Łopuchowo (powiat suwalski)
Bachanowo
Stara Hańcza