alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Samsara

Samsara of Saṃsāra (Sanskriet en Pali: in cirkels ronddraaien), is in boeddhisme en hindoeïsme de cyclus van dood en wedergeboorte zonder begin en schijnbaar zonder eind, onder invloed van begoocheling, karma en vol met lijden. De aanwezigheid van de psychische toestand van verlangen (begeerte, aantrekking), aversie (irritatie, vrees, afstoting) en ignorantie (onwetendheid/domheid, onbewustheid, verwarring) vormt een belangrijk aspect van het bestaan in samsara.

De Advaita Vedanta-filosoof Shankara noemt samsara "het universele wordingsproces", het eindeloze worden, in contrast tot het eindeloze Zijn.

Samsara is de wereld zoals gewone wezens die beleven, de werkelijkheid zoals gewone wezens die ervaren en waarbij mentale en emotionele staten van begeerte, irritatie en verwarring geregeld opkomen en de overhand halen.

Samsara vindt plaats in de drie werelden:
 de kamadhatu (de wereld van begeerte)
 de rupadhatu (de wereld van fijn-materiële vorm)
 de arupadhatu (de vormloze wereld)

Dagelijks leven
In veel boeddhistische stromingen wordt met samsara ook iets anders bedoeld, namelijk het dagelijkse leven. Binnen het boeddhisme is de verlichting het hoogst haalbare, die alleen door meditatie bereikt kan worden. De meditaties, zoals onderwezen door Gautama Boeddha, zijn de vipassana en de samatha. Een onderdeel van beide technieken is de anapanasati, het neutraal observeren van de ademhaling. Dit dient zowel te gebeuren in meditatiehouding (zazen) als in het dagelijkse leven (samsara). In het boeddhisme zijn beide meditatietechnieken belangrijk.

Samsara en nirwana
In dezelfde wereld als waar de niet-verlichte geest leeft in het samsara, leeft de verlichte geest in het nirwana. In het nirwana ondergaat de persoon echter géén begeerte, irritatie en verwarring. Al is de omgeving hetzelfde, de mentale toestand is anders. Dezelfde gevoelens en waarnemingen kunnen wel voorkomen, maar de verlichte is daar niet meer mee geïdentificeerd en heeft zodoende ook geen expliciete voorkeur voor een bepaalde ervaring. Hij ziet zichzelf nu in de eerste plaats als de waarnemer ofwel "Het Bewustzijn" waar alle ervaringen in verschijnen, in plaats van als de persoon die alles ondervindt.

Zie ook
Boeddhistische kosmologie

Boeddhistisch concept
Hindoeïstisch concept
Oosterse filosofie
Reïncarnatie
Lonnie Brooks

Lonny Brooks geboren als Lee Baker, Jr. (Dubuisson, Louisiana, 18 december 1933 - Chicago, 1 april 2017), was een zydeco-, rock- en bluesgitarist.

Lange tijd trad hij op in het clubcircuit van Chicago, vaak andermans hits vertolkend, tot vier van zijn nummers werden opgenomen in de Living Chicago Blues anthology van het label Alligator Records. Hierna nam zijn carrière een vlucht.

Het album Bayou Lightning bevat, volgens velen, zijn beste werk.

Discografie
 Broke & Hungry (1969)
 Bayou Lightning (1979)
 Turn On The Night (1981)
 Hot Shot (1983)
 Wound Up Tight (1986)
 Live From Chicago – Bayou Lightning Strikes (1988)
 Satisfaction Guaranteed (1991)
 Roadhouse Rules (1996)
 Deluxe Edition (1997)
 Lone Star Shootout (1999)

Externe links
 Officiële Lonnie Brooks Website
 Biografie bij Alligator Records

Amerikaans gitarist
Pseudoniem
Evangelista Torricelli

Evangelista Torricelli (Faenza, 15 oktober 1608 – Florence, 25 oktober 1647) was een Italiaanse wis- en natuurkundige. Hij is vooral bekend geworden door zijn ontdekking van het vacuüm en de barometer.

Evangelista Torricelli werd in Faenza in de Romagna van Italië geboren. Hij trad toe tot een school van de Jezuïeten, waarschijnlijk in Faenza in 1624, en studeerde er wiskunde en filosofie tot 1626. Later studeerde hij in Rome onder Benedetto Castelli, die doceerde aan de Universiteit La Sapienza, zo genoemd naar het gebouw waar het gehuisvest was. Hij leerde er wiskunde, mechanica, hydraulica en sterrenkunde, werd Castelli's secretaris en nam later de lessen voor hem waar.

Hij interesseerde zich sterk voor het nieuwe copernicaanse wereldbeeld en schreef er met Galileo Galilei over. Toen deze in 1633 onder druk kwam te staan van de Inquisitie achtte Torricelli het wijzer zich voortaan met de veiligere wiskunde te bemoeien. Hij werkte nu voor Ciampoli en woonde waarschijnlijk in een aantal andere steden, onder andere in Umbrië.

In 1641 had hij het meeste werk dat hij in 1644 in zijn Opera geometrica zou publiceren al gereed en daarna begon hij aan zijn De motu gravium. Door zijn werk kwam hij opnieuw in contact met Galilei en werd voor enige maanden zijn assistent. Toen Galilei stierf, werd hij benoemd als diens opvolger als hofwiskundige van groothertog van Toscane, Ferdinando II de' Medici.

Zijn wiskundige werk hield zich onder andere bezig met infinitesimaal, kleine grootheden in het verlengde van het werk dat Bonaventura Cavalieri en Johannes Kepler al aan deze vroege vorm van calculus hadden gedaan.

Het bekendst is hij als de uitvinder van de barometer en ontdekker van het vacuüm. Hij deed experimenten met buizen gevuld met kwik en kon laten zien dat er inderdaad zoiets als een vacuüm ontstond. Dit was in zijn tijd ronduit ongehoord, omdat Aristoteles beweerd had dat een vacuüm een logische tegenstrijdigheid inhield (zie horror vacui). Torricelli stond hiermee aan de wieg van een aantal takken van wetenschap, onder andere de meteorologie. Hij bedacht ook de wet van Torricelli.

De belofte om al zijn werk spoedig te publiceren, als 39-jarige op zijn sterfbed in Florence afgedwongen, werd niet ingelost en een deel van zijn werk zag pas in 1919 het daglicht.

Een inmiddels verouderde, maar nog veel gebruikte eenheid van druk is naar hem genoemd: de torr (ook: millimeter kwik).

Zie ook 
 Proef van Torricelli
 Punt van Torricelli
 Hoorn van Gabriël

Italiaans natuurkundige
Italiaans wiskundige
Italiaans uitvinder
17e-eeuws wiskundige
17e-eeuws natuurkundige
Italiaans meteoroloog
Eb

Eb is een fase van het getij waarbij het zeewater daalt of afgaat. De fase van opkomend of rijzend water heet vloed.

Eb en vloed ontstaan onder invloed van de maan en de zon. Aan het einde van de ebperiode is de waterstand minimaal: dit heet 'laagwater' of 'laagtij'. Bij ondiep water kan de zeebodem tijdens laagwater droog komen te staan, waardoor de kuststrook, zoals bij een strand, breder kan worden. In de Waddenzee vallen bij laagwater zandplaten droog, waardoor men er kan wadlopen. 

De hele periode van afgaand water, dus direct vanaf het moment van hoogwater, heet eb.

Zie ook 
Getijde
Vloed

Astronomie
Meteorologie
Verschijnsel van de zee
Vloed

Vloed is een fase van het getij waarbij het water van de zee opkomt of rijst. De fase van afgaand of dalend water heet eb.

Zowel vloed als eb ontstaan onder invloed van de massa van de Maan en de Zon. Tijdens vloed komen hoger gelegen gedeelten van de kust onder water te staan. Grote zandplaten, zoals in de Waddenzee, de Oosterschelde of de Voordelta, die bij laagwater droogvallen, lopen bij vloed weer onder. Een geleidelijk naar zee aflopende kuststrook, zoals bij een strand, wordt smaller. De waterstand die aan het einde van de vloedperiode bereikt is, heet hoogwater of hoogtij.

De hele periode van rijzend water, dus meteen vanaf het moment van laagwater, heet vloed. Het tijdsverschil tussen het begin van de ene vloed en het begin van de daaropvolgende vloed is gemiddeld 12 uur en 25 minuten.

Bij volle maan en nieuwe maan zijn de getijkrachten sterker. Als gevolg daarvan komt het hoogwater in de dagen direct daarna sneller op en bereikt een hogere stand. We spreken dan van springvloed. De watersnood van 1953 werd veroorzaakt door een stormvloed als gevolg van een zware noordwesterstorm, in combinatie met springvloed.

Een tsunami is een vloedgolf die meestal door een aardbeving en/of een aardverschuiving wordt veroorzaakt en met het getij verder niets te maken heeft.

Vloed aan de kust 
Door de lichte helling van een strand verplaatst de grens van de zee zich bij opkomend tij over een grote afstand. Bepaalde plaatsen, zoals strandbanken aan de zeezijde van een zwin, kunnen daarbij ingesloten raken door het opkomende water. Ter hoogte van Mont Saint-Michel in Frankrijk kan het water opkomen met de snelheid van een rennend paard.

Zie ook 
 Eb
 Getijde

Verschijnsel van de zee
Oceanografie
Fermion

Een fermion, vernoemd naar de Italiaanse natuurkundige Enrico Fermi, is een deeltje dat zich kenmerkt door een halftallige spin (s=1/2, s=3/2, s=5/2, ...). Dit in tegenstelling tot bosonen, die altijd een heeltallige spin bezitten. Elk subatomair deeltje van het standaardmodel valt in te delen in een van deze twee soorten. Omdat fermionen een halftallige spin bezitten, voldoen ze aan het uitsluitingsprincipe van Pauli, wat wil zeggen dat twee fermionen niet precies dezelfde kwantumgetallen kunnen hebben. Dit principe zorgt voor onder andere de stabiliteit van elektronenschillen. Meer algemeen voldoen fermionen aan de Fermi-Diracverdeling.

Elementaire fermionen, dat zijn fermionen die zelf niet meer uit andere subatomaire deeltjes bestaan dus elementaire deeltjes, zijn zelf verder onder te verdelen in leptonen (bijvoorbeeld elektron, muon) en quarks (de elementaire bouwstenen van hadronen). Het zijn de bouwstenen van materie. Hun spin is een half. Naast elementaire fermionen bestaan er ook samengestelde fermionen; bijvoorbeeld het proton en het neutron.

Elementaire bosonen brengen krachten over tussen de elementaire fermionen.

Deeltje
Kwantummechanica
Kwantumveldentheorie
Kwantumbaan

Een kwantumbaan is een baan waarbij een elektron zich in een atoom langs verschillende banen rond de kern kan bewegen. Deze banen worden onderverdeeld in schillen, elke schil kan slechts een bepaald aantal elektronen bevatten.
Deze banen worden beschreven door golffuncties.

Zie ook
Elektronenconfiguratie

Kwantummechanica
Boson (deeltje)

Een boson, genoemd naar Satyendra Nath Bose, is een elementair deeltje dat een heeltallige spin bezit (0, 1, 2, ...). Dit in tegenstelling tot een fermion, dat een halftallige spin heeft (1/2, 3/2, 5/2, ...).

De volgende deeltjes zijn bosonen:
 de ijkbosonen die de vier fundamentele natuurkrachten dragen:
 voor de elektromagnetische kracht het foton
 voor de zwakke kernkracht het W-boson en het Z-boson
 voor de sterke kernkracht het gluon
 voor de zwaartekracht het (nog niet aangetoonde) graviton
 het higgsboson
 samengestelde deeltjes met een even aantal fermionen, bijvoorbeeld mesonen.

De bosonen die niet zijn samengesteld, zijn elementaire deeltjes in het standaardmodel van de deeltjesfysica. Een bijzonder boson is het higgsboson. Het is niet samengesteld, dus een onderdeel van het standaardmodel, en zou verantwoordelijk zijn voor de massa van de elementaire deeltjes.

Bosonen kunnen zich, in tegenstelling tot fermionen, in dezelfde kwantumtoestand bevinden en blijken niet te voldoen aan het uitsluitingsprincipe van Pauli. Bosonen voldoen aan de Bose-Einsteinstatistiek en hebben daardoor bijzondere eigenschappen, zoals het kunnen vormen van een bose-einsteincondensaat.

Een voorbeeld hiervan is de kern . Dit is een boson, want hij bestaat uit een even aantal fermionen. Bij zeer lage temperatuur wordt het helium supervloeibaar. In deze merkwaardige toestand heeft de vloeistof geen viscositeit en geen oppervlaktespanning. Een bekertje met supervloeibaar helium kan daardoor zonder ogenschijnlijke aanleiding leeglopen doordat het helium over de rand kruipt om de toestand met laagste energie op te zoeken.

Bosonen spelen ook een rol in supergeleiding, waar twee elektronen samen een boson vormen: een Cooperpaar.

Deeltje
Kwantumveldentheorie
Getij

Getijde (waterbeweging), het verschil tussen hoog en laag water en de samenhangende getijstroom
Getijdenveld, een verschijnsel in de astronomie
 Getijde (gebed), de voorgeschreven dagelijkse gebeden voor geestelijken en monniken
 Het Getij, een Nederlands literair tijdschrift (1916-1924)
IJsselmonde (eiland)

IJsselmonde is een eiland (streek) in de Maasdelta in Nederland, in de provincie Zuid-Holland, omsloten door de Nieuwe Maas in het noorden, de Oude Maas in het zuiden (en westen) en de Noord in het oosten. Het eiland, dat zijn naam dankt aan het voormalige dorpje dat tegenover de monding van de Hollandse IJssel ligt, wordt voor een groot deel in beslag genomen door woon- en industriegebied. Talrijke tunnels en bruggen verbinden het eiland met de rest van Nederland (zie de artikelen van de drie rivieren). Het eiland telt ongeveer 423.000 inwoners. Met een oppervlakte van 105 km² geeft dit een bevolkingsdichtheid van 4.028 inwoners per km².

Het noorden van IJsselmonde wordt in beslag genomen door een groot deel van de Rotterdamse havens (Waalhaven, Eemhaven e.a.) en door de woongebieden van Rotterdam-Zuid oostelijk daarvan (Charlois, Lombardijen e.a.). Uiterst westelijk ligt het vroegere dorp, thans het Rotterdamse stadsdeel Hoogvliet. Te midden van olieraffinaderijen ligt de Rotterdamse wijk Pernis met een nog herkenbare dorpskern.

De plaatsen langs de Nieuwe Maas en de Noord zijn tot ontwikkeling gekomen door de scheepsbouw: Zwijndrecht, Hendrik-Ido-Ambacht, Slikkerveer en Bolnes (de laatste beide plaatsen hebben altijd gehoord bij Ridderkerk).

Midden op het eiland liggen behalve Ridderkerk nog Barendrecht, Rhoon en Poortugaal, waarvan vooral Barendrecht een snel groeiende forenzenplaats is. Het ligt op het kruispunt van spoorlijnen: de Betuweroute kruist hier de HSL-Zuid en de spoorlijn van Rotterdam naar het zuiden, waarlangs zich het grote rangeerterrein Kijfhoek bevindt. De streek rond Barendrecht is verder een belangrijk tuinbouwgebied.

Kleinere plaatsen op het eiland zijn Smitshoek en Carnisse (onderdeel van Barendrecht) en Rijsoord en Strevelshoek (opgegaan in Ridderkerk). Andere kleine plaatsen zoals Charlois, Katendrecht en Oud-IJsselmonde zijn opgegaan in Rotterdam.

De zuidoosthoek van het eiland hoort strikt genomen niet bij IJsselmonde: dit is de Zwijndrechtse Waard. Hierin liggen de plaatsen Zwijndrecht, Hendrik-Ido-Ambacht en Heerjansdam alsook een deel van Rijsoord. Het Waaltje vormt de scheiding met het eigenlijke IJsselmonde. Zuidelijk in de waard stroomt de Devel.

Oorspronkelijk bestond het eigenlijke eiland IJsselmonde uit 16 gemeenten, aangevuld met 9 gemeenten in de Zwijndrechtse Waard Anno 2021 bestaan IJsselmonde en de Zwijndrechtse Waard samen uit de gemeenten Albrandswaard, Barendrecht, Ridderkerk, Zwijndrecht, Hendrik-Ido-Ambacht en een deel van de gemeente Rotterdam (Rotterdam-Zuid).

Op IJsselmonde werden tot voor kort, en worden ten dele nog steeds, vooral in Hendrik-Ido-Ambacht, traditionele Hollandse dialecten gesproken, die men samenvat onder de noemer IJsselmonds.

Aangrenzende streken

Zie ook 
 Heerlijkheid Putten, voor de geschiedenis van Hoogvliet, Poortugaal, Pernis, 's-Gravenambacht, Charlois en Katendrecht in de Middeleeuwen
 Baljuwschap Land van Putten, voor de geschiedenis van deze plaatsen in de periode 1467-1811

 
Eiland in de Schelde- en Maasdelta
Zuid-Hollands eiland
Plimsoll

Een plimsoll (⦵  of o) is een grafisch teken dat in de thermodynamica als superscript gebruikt wordt om aan te duiden dat bij een bepaalde grootheid is uitgegaan van een bepaald stelsel van standaardomstandigheden.

De plimsoll is afgeleid van de tekens die door de wetgeving van het Britse parlementslid Samuel Plimsoll (1824-1889) in 1875 verplicht werden aangebracht op de scheepswand van alle schepen, het zogenaamde plimsollmerk. Aan de hand van dit merkteken kon men bepalen hoe diep een schip in het water lag en of het al dan niet te zwaar bevracht was. Hiermee wilde men een einde maken aan verzekeringsfraude waarbij te zwaar beladen schepen uitvoeren in de hoop dat zij zouden zinken, hetgeen tot een verzekeringsclaim zou leiden.

De plimsoll wordt in toenemende mate door een nul superschrift vervangen in thermodynamische tekstboeken. Dit wordt soms als misleidend ervaren omdat een nul suggereert dat er een absoluut nulpunt als afteltoestand gebruikt wordt. In de thermodynamica wordt echter juist gewerkt met willekeurig gekozen eindige (niet-nul) afteltoestanden zoals 1 atmosfeer (niet 0 atmosfeer) druk of 1 mol per kilogram oplosmiddel. 

Thermodynamica
Symbool
Subschil

Een elektronensubschil of onderschil is de benaming voor een aspect van de elektronenconfiguratie van een atoom zoals dat door het nevenkwantumgetal bepaald wordt.

De verdeling van de elektronen rond een atoom wordt bepaald door vier kwantumgetallen:
 het hoofdkwantumgetal n, een hoofdverdeling van de energieniveaus, de (hoofd)schillen genoemd.
 het nevenkwantumgetal l (kleine L), verdeelt de (hoofd)schillen in subschillen. De subschillen worden aangegeven door een letter uit de reeks s, p, d, f, g, h, i, j, k, ... toe te voegen aan het hoofdkwantumgetal n. Voor een hoofdkwantumgetal n kan l de waarden 0, 1, 2, .., n – 1 bezitten. De letters s, p, d en f zijn ontleend aan de benamingen voor de lijnenseries uit de spectraalanalyse, s stond voor "scherp", p voor "principaal", d voor "diffuus" en f voor "fundamenteel".
 het magnetische kwantumgetal m, verdeelt iedere subschil in 2 · l + 1 banen, m loopt van – l tot + l. In deze formule is l, het nevenkwantumgetal 0 tot 7, een kleine letter L.
 Ten slotte is er nog het spinkwantumgetal s van het elektron zelf, naast deze drie baan-kwantumgetallen. Dit getal is s = ½ en heeft een magnetisch spinkwantumgetal met twee waarden: – ½ en + ½ (spin up en spin down)

Kwantummechanica
Deltastraling

Deltastraling (δ-straling) is een secundaire elektronenstraling, die ontstaat door de inwerking van primaire bètastraling op omliggende atomen.

De deltastraling is een deeltjesstraling, evenals de alfastraling (α-straling), de bètastraling (β-straling) en de neutronenstraling.

Zie ook
 Straling
 Alfastraling

Straling
Prisma

Prisma (wiskunde), het wiskundig lichaam 
 Prisma (optica), een transparant lichtbrekend (prismavormig) lichaam
 Prisma van Sanherib, een prisma met inscriptie van de Assyrische koning Sanherib
 Prisma van Esarhaddon, een Assyrische  prisma met inscriptie 
 Prisma Pockets, uitgaven:, waaronder encyclopedieën, woordenboeken, literatuur, compendiae, van uitgeverij Het Spectrum
 Prisma-Lectuurvoorlichting, Protestantse Stichting tot Bevordering van het Bibliotheekwezen en de Lectuurvoorlichting in Nederland 
 Prisma (vereniging), een Nederlandse organisatie op het gebied van ontwikkelingshulp 
 Prisma Food Retail, een organisatie achter supermarktformules
 Prisma Brabant, een stichting voor maatschappelijke ontwikkeling in Noord-Brabant
 Prisma (horloge), een Nederlands horlogemerk 
 Prisma (bedrijventerrein), een bedrijventerrein bij Zoetermeer
 Prisma (slak), een geslacht van weekdieren uit de klasse van de Gastropoda (slakken)
 Prisma (tijdschrift), een Duits tijdschrift
 Prisma (hypermarkt), een Finse keten van hypermarkten
 Prisma (studentenvereniging), Antwerpse studentenvereniging voor solidaire studenten
Achilleshiel

Een achilleshiel is een fatale zwakke plek in een anderszins onkwetsbaar iets.

De naam is afgeleid van de Griekse held Achilles die de hoofdrol in de Ilias van Homerus vervult. Hij was bij zijn geboorte door zijn moeder, de zeegodin Thetis, als kind in het water van de Lethe of Styx, een rivier in de onderwereld gedompeld om hem onkwetsbaar te maken. Zij moest hem daarbij wel ergens vasthouden, en dat deed zij bij zijn hiel. Dit was dan ook de enige kwetsbare plek op zijn lichaam en werd uiteindelijk zijn ondergang in de strijd tegen Troje: Paris raakte hem met een giftige pijl, nadat Achilles zijn sandaal verloren had toen hij Hector rond Troje achtervolgde.

De mythe verwijst daarbij duidelijk naar het feit dat wanneer de grote pees in de hiel van de mens (toepasselijk achillespees genoemd) doorgesneden of beschadigd wordt, dit kreupelheid betekent.

Pees
350

Het jaar 350 is het 50e jaar in de 4e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Europa
 18 januari - Magnus Magnentius, Romeins usurpator, laat zichzelf tijdens een banket in Augustodonum (Gallië) tot keizer uitroepen.
 Februari - Keizer Constans I wordt uit Rome verdreven en vlucht naar de Pyreneeën. Hij wordt echter in Castrum Helenae vermoord.
 Ermanarik, koning van de Ostrogoten, onderwerpt met geweld de Gepiden, Sarmaten en Scythen. Hij regeert streng over deze overwonnen volken en stimuleert de handel.

Balkan
 1 maart - Vetranio wordt in Illyricum tot Caesar benoemd. Hij onderhandelt met Constantius II en sluit een verbond met Magnentius.
 25 december - Keizer Constantius II spreekt in Naissus (Servië) het leger toe. Vetranio treedt vreedzaam af en krijgt een pensioen.

Perzië
 Koning Shapur II moet zijn strijd in Mesopotamië onderbreken en trekt met een Perzisch expeditieleger naar het Oosten.
 De Hunnen vallen het Perzische Rijk binnen en voeren een plunderveldtocht. Zij ontketenen de Grote Volksverhuizing.

Italië
 3 juni - Nepotianus, neef van Constantius II, aanvaardt Magnentius niet op de troon en trekt met opstandige gladiatoren Rome binnen.
 30 juni - Nepotianus wordt in opdracht van Magnentius vermoord en zijn opstand wordt onderdrukt. Hij regeert slechts 28 dagen.

India
 In India worden de twee grootste epische dichtwerken Mahabharata en Ramayana, in het Sanskriet in hun definitieve vorm vastgelegd.

Geboren 
 Honoratus van Arles, Frans aartsbisschop (overleden 429)
 Rabbula van Edessa, Syrische bisschop (waarschijnlijke datum)
 Theodorus van Mopsuestia, bisschop en theoloog (waarschijnlijke datum)
 Zosimos van Panopolis, Grieks alchemist (waarschijnlijke datum)

Overleden 
 Constans I, keizer van het Romeinse Rijk
 Martinus van Tongeren, bisschop (waarschijnlijke datum)
 30 juni - Nepotianus, keizer van Rome

000
Abbenes

Abbenes is een dorp in de gemeente Haarlemmermeer in de provincie Noord-Holland, gelegen aan de Hoofdvaart tussen Nieuw-Vennep en Buitenkaag, in het zuidwestelijke, minst verstedelijkte gedeelte van de Haarlemmermeer. Het telt  inwoners (op ).

Oorsprong van naam 
De naam van het polderdorp herinnert aan het gelijknamige eiland in het Haarlemmermeer, dat mettertijd in het meer was verdwenen. De naam van dit eiland komt van "het nes van de abt", wat zoiets betekent als de landtong van de abdij. Over het bestaan van een abt op het eiland zelf heerst enige onduidelijkheid. Vlakbij lag ook de landtong Huigsloot; de Dr. Heijelaan loopt daarnaartoe.

Gebied 
Het gebied dat tot Abbenes gerekend wordt is veel groter dan de bebouwde kom van Abbenes (Abbenes Dorp). De grenzen met de klok mee zijn: de Lisserweg, het spoor, de Ringvaart, de bebouwde kom van de Buitenkaag en de Nieuwkerker tocht. Het gebied dat direct aan de Ringvaardijk ligt wordt door het CBS als "Abbenes Dijk" geteld. De rest van het gebied staat bij het CBS bekend als "Omgeving Abbenes". Cijfers zijn uit 2010.

* Bron CBS 2008 - (Totaal oppervlakte).

Geboren in Abbenes 
 Dirkje Menkens-van der Spiegel (1894-1958), schrijfster
 Klaas Tammes (1948), politicus en auteur
 Renate Jansen (1990), voetbalster

Verenigingen 
De verenigingen in Abbenes zijn onder andere de Oranje Evenementen Vereniging, Sportvereniging Abbenes (voetbal en tennis), Toneelvereniging Abbenes en de Algemene Volleybal Vereniging Abbenes.

Scholen 
Abbenes telt één school, basisschool De Lente. Deze heette eerder De Tonne en daarvoor Meester Pieter Boekelschool. Langs de Hoofdweg bevond zich vroeger de School met de Bijbel en in de Dr. Heijelaan stond de Cornelia Sophia School.

Monumenten 
Er bevinden zich in 2009 vijf monumenten in Abbenes. Dit zijn de boerderijen Andreas Hoeve (1864), Vondel's Landleeuw (1935) en Meerhof (1893), de Hervormde kerk (1868) en het Graf van de negentiende-eeuwse arts en schrijver J.P. Heije (1876). 
Heije was de auteur van vele nog steeds bekende kinderliedjes, zoals Zie de maan schijnt door de bomen. Hij bracht zijn laatste levensjaren in Abbenes door en was er de plaatselijke weldoener.

Zie ook 
 Lijst van rijksmonumenten in Abbenes
 Lijst van gemeentelijke monumenten in Haarlemmermeer

Externe link 
 Website van Abbenes

Referenties 

Plaats in Noord-Holland
Geografie van Haarlemmermeer
Nasty (rapper)

Bianca Boyd, beter bekend onder haar pseudoniem Nasty, is een Nederlandse vrouwelijke rapper.

Biografie 
Nasty deed in 1988 in Amsterdam mee aan de Nederlandse Kampioenschappen Rappen. Ze werd daar eerste in de klasse Dutch Female Rapper.
Het jaar 1990 richtte ze de hiphouse/Eurodance-act "2 static" op en onder de naam Nasty Cat verzorgde zij de commerciële refreins en raps. Producent Martin Boer tekende voor de muziek.

In 1990 verschijnt ze tevens als gastrapper op de cd Styles van Ben Liebrand met het nummer I Wish.

De eerste single Boy I'll House Ya werd meteen een grote clubhit. Ook de opvolgende singles werden Europese clubhits, in sommige landen haalden de singles zelfs de (pop)hitlijsten.
Nasty tekende voor een 8 maanden MTV Swatch tour om met 2 Static door heel Europa te toeren met o.a 24/7, Captian Hollywood en Leila K.

In 1993 scoorde Melodie MC een Europese hit met het nummer Dum Da Dum waarin een sample was verwerkt van een rap uit het nummer Feel the Beat van 2 Static.

Margriet Koedooder sloot namens Nasty een deal met de eigenaar van Virgin voor haar tekst en compositierechten.

Nasty kwam begin 1996 op het idee om het Nederlandstalige R&B-nummer Een moment zonder jou te schrijven en deed dit met haar muzikale partner Nic Vegter.
Haar uitgever bood het aan Ruth Jacott aan, die op dat moment aan een nieuw album werkte. Het nummer bleef echter op de plank liggen.
Ze besloot de overstap te maken en haar eerder geschreven Een moment zonder jou zelf op te nemen en uit te brengen. Het nummer wordt geproduceerd door Rutger Kroese.

De single verscheen in de nazomer van 1996 en werd een grote hit. Haar tweede single Hou me vast volgde begin 1997.
Nasty ontving in april dat jaar de TMF-Award voor de Meest Veelbelovende Act van 1997.

Aan het eind van het jaar verscheen haar eerste soloalbum. Kleurenblind geproduceerd door Nic Vegter, Henry Chu, Kurtis Mantronik, Rutger Kroese en Nasty en bracht drie singles voort; Een moment zonder jou , "Stapelgek op jou en Jij & ik.
In 2005 verscheen Nasty nog als gastrapster op de dubbel-cd Styles XL van Ben Liebrand, waar Nasty eerder succes mee boekte door op de remix van Ryan Paris Dolce Vita te rappen.

In 2019 werd Moment – een cover van Een moment zonder jou – van Kris Kross Amsterdam, Kraantje Pappie en Tabitha een hit.

Discografie

Albums 

|-
|align=left|Kleurenblind||1997||-||||||
|}

Singles 

|-
|align=left|Een moment zonder jou||||23-11-1996||4||9||
|-
|align=left|Hou me vast||||29-3-1997||tip||||
|-
|align=left|Stapelgek op jou||1997||||||||
|-
|align=left|Jij & ik||1998||||||||
|}

Zie ook 
 Lijst van Nederlandse hiphopartiesten

Nederlands rapper
Pseudoniem
Ajax



Mythologie
Ajax (zoon van Oileus), de 'Kleine Ajax' uit de Griekse mythologie
Ajax (zoon van Telamon), de 'Grote Ajax' uit de Griekse mythologie
Ajax (Sophokles), een tragedie van Sophokles over de Grote Ajax

Sport

Voetbal
AFC Ajax, profvoetbalclub uit Amsterdam, Nederland
Jong Ajax, het belofteneftal van AFC Ajax
AFC Ajax (vrouwenvoetbal), de vrouwenafdeling
Ajax Jeugdopleiding
AFC Ajax NV, het bedrijf achter AFC Ajax
Lucky Ajax, het gelegenheidselftal met oud-spelers van AFC Ajax (zie aldaar)
Ajax (amateurs), de amateurtak van AFC Ajax
Ajax America, een voormalige satellietclub van AFC Ajax uit Orlando, Florida, Verenigde Staten
VV Ajax, een voormalige voetbalclub uit Paramaribo
Ajax Cape Town, een voetbalclub uit Kaapstad, Zuid-Afrika en satellietclub van AFC Ajax
FC Ajax Lasnamäe, club uit Tallinn, Estland
Rabat Ajax, een voetbalclub uit Rabat, Malta
Ajax Sportman Combinatie (ASC), amateurvoetbalclub uit Oegstgeest, Nederland
Ajax Breedenbroek, amateurvoetbalclub uit Breedenbroek, Nederland
Ajax Jiutepec AC, een voetbalclub uit Jiutepec, Mexico

Cricket
Ajax Sportman Combinatie, een cricketclub uit Oegstgeest, Nederland

Honkbal
Ajax, de voormalige honkbalafdeling van AFC Ajax

Informatica
Asynchronous JavaScript and XML (AJAX), Asynchroon Javascript en XML

Geografie
Ajax (Ontario), een plaats in Ontario, Canada
Mount Ajax, een berg op Antarctica

Motorfietsmerken
Ajax (Coventry)
Ajax (Brussel)
Ajax (Wolverhampton)
Royal Ajax

Automerken
Ajax (automerk uit 1925) (Verenigde Staten, 1925-1926)
Ajax (Zwitsers automerk) (Zwitserland, 1906-1910)
Ajax (Frans automerk) (Frankrijk, 1913-1919)
Ajax (automerk uit 1921) (Verenigde Staten, 1921)
Ajax (automerk uit 1901) (Verenigde Staten, 1901-1903)

Overig
Ajax (veiligheid), een fabrikant van brandblusmaterialen
Ajax (computerspel), een computerspel 
Ajax (schoonmaakmiddel), een schoonmaakmiddel
Ajax: Daar hoorden zij engelen zingen, een documentaire
Locomotief uit de HSM serie Ajax - Deukalion
Ajaxstraat, een straat in Rotterdam
 HMS Ajax, een lichte Britse kruiser in de Tweede Wereldoorlog
Incidentie

In de epidemiologie is de incidentie van een aandoening in een specifieke populatie het relatieve aantal nieuwe gevallen van die aandoening in een bepaalde tijdsperiode. De incidentie wordt berekend ten opzichte van de populatie waarin de aandoening zich kan voordoen, niet ten opzichte van een totale bevolking. Het is meestal van belang de populatie duidelijk te benoemen. Voor bijvoorbeeld longkanker maakt het natuurlijk verschil of de incidentie wordt bepaald ten opzichte van de mensen die roken of ten opzichte van de hele bevolking, en voor dementie, ten aanzien van welke groep de incidentie wordt bepaald, bijvoorbeeld vanaf 60, 70, 80 of 90 jaar. De incidentie wordt meestal opgegeven als het aantal nieuwe gevallen per duizend personen per jaar, soms ook per honderdduizend per jaar. 

De incidentie moet niet worden verward met de prevalentie, die aangeeft hoeveel mensen uit een gegeven aantal op enig moment de aandoening hebben. Een hoge incidentie betekent dat veel mensen die aandoening weleens krijgen. Bij een kwaal die meestal snel geneest kan de incidentie dus hoog zijn, veel mensen lopen de kwaal af en toe op, terwijl de prevalentie beperkt blijft: op geen enkel moment zijn er veel mensen die eraan lijden. Voorbeelden zijn wespensteken en verkoudheid. Bij blijvende of chronische aandoeningen is het omgekeerd: weinig mensen lopen rugklachten op, daarvoor geldt dus een lage incidentie, maar herstel duurt vaak lang, waardoor de prevalentie toch nog vrij hoog is.

De incidentie per zeven dagen werd in Duitsland bijvoorbeeld als belangrijke graadmeter genomen voor de uitbreiding van de coronapandemie.

Epidemiologie
Epidemiologie

De epidemiologie is de wetenschappelijke studie van het voorkomen en de verspreiding van ziekten binnen en tussen populaties. Vaak wordt epidemiologie gezien als de methodeleer van onderzoek naar gezondheid en ziekte in populaties. De centrale variabele in elk epidemiologisch onderzoek is immers een gezondheids- of ziektemaat.  

Het vakgebied behandelt zowel etiologie, diagnostiek, prognostiek als interventie vraagstukken. Hiermee is dit type onderzoek van wezenlijk belang voor de verbetering van de preventieve en curatieve gezondheidszorg, in zowel de medische als de paramedische sector. Statistische analyses van vaak grote bestanden zijn daarbij een belangrijk hulpmiddel. De klinimetrie houdt zich bezig met het meten van klinische verschijnselen en wordt gezien als een onderdeel van de epidemiologie.

Epidemiologie komt van het Oudgriekse ἐπιδήμιος, epidēmiοs, dat letterlijk 'datgene wat er over het volk ligt' betekent en van λογός, logos, dat onder andere woord kan betekenen. Het heeft de specifieke betekenis gekregen van 'datgene wat er aan ziekte onder het volk is', de vertaling van νόσος ἐπιδήμιος, nósos epidēmiοs, waarin νόσος ziekte betekent.

Epidemiologie heeft betrekking op mensen. Voor huisdieren en vee wordt het specifieke veterinaire epidemiologie gebruikt, hoewel hier beter epizoötiologie kan worden gesproken. Voor het voorkomen en de verspreiding van ziekteverwekkers wordt gesproken van microbiële epidemiologie.

Geschiedenis 
De Britse arts John Snow ontdekte in 1854 de oorzaak van een cholera-epidemie in de Broad Street van de wijk Soho in Londen. Door het ondervragen van cholerapatiënten en het in kaart brengen van de ziektegevallen concludeerde hij dat het water uit de lokale waterpomp de infectiehaard van de ziekte moest zijn. Hij maakte een eind aan de epidemie door het hengsel van de pomp te verwijderen. Snow ontdekte dus niet de verwekker van de cholera, een bacterie die pas later werd ontdekt, maar legde de grondslag van de nieuwe epidemiologische wetenschap, die de verspreiding van ziekten onder een bevolking bestudeert. Het was een belangrijke gebeurtenis in de ontwikkeling van de bevordering van de volksgezondheid.

Een van de belangrijkste ontdekkingen van de epidemiologie is het verband tussen roken en longkanker door de Engelsman Sir Richard Doll.
Prevalentie

De prevalentie is het voorkomen op een bepaald moment van een ziekteverschijnsel, aandoening of disfunctie in een bepaalde populatie als proportie van de populatie. De prevalentie wordt meestal opgegeven als het aantal gevallen per duizend of honderdduizend. Prevalentie kan ook plaatselijk (lokaal) worden vastgesteld, namelijk de mate waarin een verschijnsel of aandoening in een welomschreven gebied voorkomt. 

Het begrip prevalentie mag niet worden verward met incidentie dat het aantal nieuwe gevallen over een bepaalde tijdruimte telt. Een chronische ziekte bijvoorbeeld kan bij een beperkte incidentie toch een vrij hoge prevalentie vertonen. 

In Europa krijgt een ziekte de classificatie zeldzaam als deze bij minder dan 5 op de 10.000 individuen voorkomt.

Zie ook 
 Epidemiologie
 Ziektevatbaarheid
 Incidentie

Epidemiologie
Brăila

Brăila () is een stad in Roemenië aan de Donau, historisch behorend tot het landsdeel Walachije. De stad telt 210.245 inwoners (2010) en heeft een belangrijke binnenvaarthaven.

Brăila stond in het verleden ook bekend onder haar Turkse namen Ibrail en Ibraila. De stad kwam in 1829 bij het Verdrag van Adrianopel aan Walachije, na eeuwenlange Ottomaanse overheersing. De citadel werd ontmanteld en de stad kreeg een systematisch, halvemaanvormig stratenplan met radiaalwegen.

Voor buurland Bulgarije is de stad van belang, omdat de voorloper van de Bulgaarse Academie van Wetenschappen er in 1869 door Bulgaarse emigranten werd opgericht. Groter dan de Bulgaarse gemeenschap was de Griekse, die in de 19de eeuw de scheepvaart op de Donau domineerde. De stad heeft een Griekse kerk die uit 1872 dateert. Uit hun kringen kwamen de avant-gardecomponist Iannis Xenakis (1922-2001) en de surrealistische dichter Andreas Embirikos (1901-1975) voort, die beiden in Brăila werden geboren, maar er maar kort woonden. Ook de Franstalige schrijver Panait Istrati (1884-1935) was half Grieks. Van Joodse afkomst waren Mihail Sebastian, een andere belangrijke schrijver, die er in 1907 als Iosif Hechter werd geboren, en de avant-gardekunstenaar M.H. Maxy (1895-1971).

Bevolking 
In 1930 telde Brăila 68.347 inwoners, waarvan 75,4% Roemenen, 9,7% Joden en 6,7% Grieken.

1977: 195.659
1992: 234.110
2002: 216.929
2010: 210.245

Geboren in Brăila
 Panait Istrati (1884-1935), schrijver
 Max Herman Maxy (1895), beeldend kunstenaar
 Andreas Embirikos (1901), Grieks dichter
 Mihail Sebastian (1907-1945), schrijver
 Iannis Xenakis (1922-2001), Grieks componist
 Nicolae Rainea (1933-2015), voetbalscheidsrechter 
 Beatrice Căslaru (1975), zwemster
 Camelia Potec (1982), zwemster en olympisch kampioene (2004)
 Diana Mocanu (1984), zwemster en olympisch kampioene (2000)
 Dragos Agache (1984), zwemmer

Zie ook 
Agglomeratie Galați-Brăila

Brasz
Brăila
Bevolkingsonderzoek

Een bevolkingsonderzoek  of screening is het onderzoeken van een in principe gezonde populatie om asymptomatische gevallen van een ziekte of aandoening op het spoor te komen, in de veronderstelling dat deze aandoening in een vroeg stadium misschien beter te behandelen is. Een bevolkingsonderzoek naar ziekten in een vroeg stadium valt onder de secundaire preventie van ziekten. 

Om voor screening in aanmerking te komen moet een aandoening aan een aantal voorwaarden voldoen:
 Er moet een test bestaan met een hoge specificiteit en sensitiviteit, zodat het percentage fout-positieven laag is, evenals het percentage fout-negatieven.
 De aandoening in kwestie moet een asymptomatisch voorstadium hebben.
 De aandoening moet bij behandeling in een vroeg stadium een duidelijke betere prognose hebben dan bij latere ontdekking.
 De test mag zelf niet tot merkbare ziekte of bijwerkingen aanleiding geven
 Het onderzoek moet betaalbaar zijn (er moeten in relatie tot de kosten van het onderzoek voldoende vaak gevallen worden gevonden om het de moeite waard te maken).

Zo is weleens het idee geopperd om rokers op latere leeftijd jaarlijks voor een longfoto op te roepen; dit bleek niet werkbaar omdat aan punt 1, 3, en 4 niet werd voldaan: een longtumor kan in drie maanden verschijnen, de prognose blijft zelfs bij vroege ontdekking slecht, en het blootstellen van grote bevolkingsgroepen aan de straling die vrijkomt bij het maken van een longfoto is niet wenselijk.

In 2016 wordt er in Nederland bij vrouwen op borstkanker (vrouwen van 50 tot 75 jaar, tweejaarlijks onderzoek) en op baarmoederhalskanker (vrouwen van 30 tot 60 jaar, vijfjaarlijks onderzoek) gescreend. Baby's worden door een hielprik op 17 aangeboren afwijkingen gescreend, onder andere fenylketonurie (PKU), adrenogenitaal syndroom (AGS) en congenitale hypothyreoïdie (CHT) en gedurende hun leven worden verschillende screenings aangeboden aan alle kinderen door de jeugdgezondheidszorg. Zwangere vrouwen kunnen een combinatietest laten doen om gescreend te worden op het syndroom van Down. Dit is een voorbeeld van prenatale screening.

Zowel mannen als vrouwen tussen 55 en 75 jaar worden in Nederland onderzocht via een bevolkingsonderzoek naar darmkanker. Zij ontvangen elke twee jaar een uitnodiging. Het bevolkingsonderzoek is gestart in 2014.

Zie ook 
 Hielprik

Externe link 
RIVM

Geneeskundig onderzoek
Epidemiologie
Jon Bon Jovi

John Francis Bongiovi Jr. (Perth Amboy, 2 maart 1962), professioneel bekend als Jon Bon Jovi, is een Amerikaans zanger, componist, muzikant, die vooral bekend is als de leadzanger van de band Bon Jovi. Ook heeft hij enkele rollen gehad in Hollywoodfilms en televisieseries.

Levensloop 
Bongiovi veranderde zijn naam in Jon Bon Jovi toen zijn platenmaatschappij hem dit aanraadde. Hij trouwde op 29 april 1989 in Las Vegas en heeft vier kinderen.

Met Bon Jovi verkocht Jon meer dan 140 miljoen albums, en scoorde hij vele grote hits, waaronder You Give Love a Bad Name, Livin' on a Prayer, Keep the Faith en It's My Life. Jon heeft ook twee soloalbums opgenomen. De eerste was Blaze of Glory uit 1990, waarop de gelijknamige hit staat. Ook de singles "Miracle" en "Never Say Die" zijn afkomstig van dit album, maar werden niet echt grote hits. In 1997 verscheen Jons tweede soloalbum, getiteld Destination Anywhere. Bij dit album hoort ook een driekwartier durende speelfilm. In deze film verwerkt Jon de dood van Katherine Korzilius, de dochter van Bon Jovi's toenmalige tourmanager. Op het album "Destination Anywhere" staat dan ook een nummer genaamd "August 7, 4:15", dat slaat op 7 augustus 1996, de dag waarop Korzilius overlijdt. 

Bon Jovi speelde in Moonlight and Valentino, The Leading Man, Destination Anywhere, Homegrown, Little City, No Looking Back, Row Your Boat, U-571, Pay it Forward, Cry Wolf, Pucked en New Year's Eve. Hij verscheen tevens in de televisieseries Sex and the City, Ally McBeal, Las Vegas en The West Wing.

Hij zet zich in voor veel goede doelen, zoals Project H.O.M.E., Habitat for Humanity, de Special Olympics, het Amerikaanse Rode Kruis en de Elizabeth Glaser Pediatric AIDS Foundation. Voor zijn humanitaire werk ontving hij in 2001 een eredoctoraat Humanities van de Monmouth University in New Jersey. Hij is benoemd tot de eerste ambassadeur van Habitat for Humanity. Verder is hij oprichter en mede-eigenaar van de Philadelphia Soul, een arenafootballteam. Al het geld dat hiermee verdiend wordt, gaat naar goede doelen. Ook is hij lid van de White House Council for Community Solutions.

Solodiscografie

Albums 

|- align=center
|align=left|Destination Anywhere||1997||28-06-1997||4||19||
|}

Singles

|- align=center
|align=left|Blaze of Glory||1990||18-08-1990||18||7|| Nr. 16 Single Top 100
|- align=center
|align=left|Miracle||1990||-||-||-|| Nr. 65 Single Top 100
|- align=center
|align=left|Midnight in Chelsea||1997||07-06-1997||9||5|| Nr. 16 Single Top 100
|- align=center
|align=left|Queen Of new Orleans||1997||20-09-1997||36||2|| Nr. 40 Single Top 100
|- align=center
|align=left|Janie, Don't Take Your Love to Town||1997||22-11-1997|||||| Nr. 61 Single Top 100
|}

Amerikaans zanger
Amerikaans acteur
Foutpositief en foutnegatief

Een foutpositief of valspositief testresultaat (Engels: false positive, Duits: Falsch-positiv) is een uitslag van een test/experiment die ten onrechte positief is. Analoog is een foutnegatief of valsnegatief resultaat (Engels: false negative, Duits: Falsch-negativ) een uitslag van een test die ten onrechte negatief is. Beide soorten uitslagen komen niet overeen met de werkelijkheid.

Als getest wordt of iemand een bepaalde ziekte heeft en de test geeft een bevestigende (positieve) uitslag terwijl de ziekte in werkelijkheid niet aanwezig is, dan is de uitslag van de test foutpositief. In het geval van een statistische toets is dit een fout van de eerste soort of fout van type I.

Geeft de test aan dat de persoon de ziekte niet zou hebben (negatief) terwijl de ziekte in werkelijkheid wel aanwezig is, dan is de uitslag van de test foutnegatief. Bij een statistische toets is dit een fout van de tweede soort of fout van type II.

{| class="wikitable floatleft"
!
! Conditie aanwezig
! Conditie afwezig
|-
! Test positief
| bgcolor="lightgreen" | Echt positieven, terecht alarm|| bgcolor="#FF8080" | Foutpositief, loos alarm
|-
! Test negatief
| bgcolor="#FF8080" | Foutnegatief, gemiste gevallen || bgcolor="lightgreen" | Echt negatieven, terecht verworpen
|}

Zie ook 
 Bevolkingsonderzoek
 Sensitiviteit en specificiteit
 Theorema van Bayes

Statistiek
Onderzoek
Periodiek systeem/Tabel met verkorte benoeming van de elektronenconfiguratie

De kolom "Oxidatietoestanden" geeft de mogelijke valenties bij verbindingen. De opgave is niet volledig. De edelgassen bijvoorbeeld hebben een oxidatiestaat van 0, maar van Xenon en Krypton zijn verbindingen bekend.

(Zie ook: elektronenconfiguratie)

Kwantummechanica
135

Het jaar 135 is het 35e jaar in de 2e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Italië
 Keizer Hadrianus geeft opdracht voor de bouw van de Engelenburcht (Castel Sant' Angelo), een reusachtig mausoleum van Hadrianus.

Palestina
 Einde van de Bar Kochba-opstand: Jeruzalem wordt door de Romeinen verwoest. Sextus Julius Severus onderdrukt de Joodse opstand, Sjimon bar Kochba zoekt zijn toevlucht in het grottencomplex van Betar en sneuvelt tijdens de belegering.
 Hadrianus verandert de naam Judea in Syrisch Palestina, hij laat de religieuze boekrollen op de Tempelberg verbranden. Joodse overlevenden vestigen zich in andere landen (de "omzwerving" of diaspora).

China
 Keizer Han Shundi stuurt een Chinees expeditieleger naar het Tarimbekken om de Zijderoute te beschermen en verdrijft de Kushan naar Pesjawar (Noord-Pakistan).

Geboren

Overleden 

 Sjimon bar Kochba, Joods verzetsleider

000
Limerick

Limerick (stad), een stad in Ierland
County Limerick, een graafschap in Ierland
Limerick (Maine), een plaats in de Verenigde Staten
Limerick (Ontario), een plaats in de Verenigde Staten
Limerick (Saskatchewan), een plaats in Canada
Limerick (dichtvorm)
Limerick FC, een historische Ierse voetbalclub
Limerick (bier), een Belgisch bier
Limerick (dichtvorm)

Een limerick is een dichtvorm van vijf regels met een vrij strak metrum: twee regels met drie amfibrachen (∪—∪ ∪—∪ ∪—∪), twee regels met een amfibrachys en een jambe (∪—∪ ∪—) en afgesloten door weer een regel met drie amfibrachen. Het rijmschema is a a b b a.

In de eerste regel wordt (meestal) een persoon of dier geïntroduceerd met een plaatsnaam die meestal gekozen wordt vanwege het rijm. Voorts heeft een limerick vaak humoristische of dubbelzinnige inhoud. De laatste regel is de clou.

De limerick is in 1911 in Nederland geïntroduceerd door Ko Doncker. Ook Alex van der Heide en John O'Mill zijn in Nederland en Vlaanderen bekend geworden met deze dichtvorm.

André van Duin sloot zijn Ep Oorklep Show altijd af met het zingen van een paar limericks. In het Nederlandse radioprogramma Somertijd van Radio 10 worden dagelijks lichte nieuwsfeitjes bezongen in een aantal limericks.

Drie voorbeelden van een limerick:

Externe links 
 Limerick in het Letterkundig woordenboek voor Noord en Zuid

Referenties 

Dichtvorm
Baltische staten

De Baltische staten of Oostzeelanden (ook wel Balticum genoemd) (Estisch: Balti riigid, Baltimaad, Lets: Baltijas valstis, Litouws: Baltijos valstybės)  zijn de landen aan de oostkust van de Oostzee. Het zijn van noord naar zuid en in oplopende grootte Estland, Letland en Litouwen. Ze worden tot Noord-Europa gerekend, maar ook wel tot Oost-Europa.

Oorspronkelijk werd de term gebruikt voor de aan de Oostzee gelegen delen van het voormalige Keizerrijk Rusland die na de Eerste Wereldoorlog en het uiteenvallen van Rusland zelfstandig werden, te weten Finland, Estland, Letland en Litouwen. Later werd de benaming gebruikt voor de weer door de Sovjet-Unie geannexeerde landen, dus zonder Finland.

Soms wordt het Russische Kaliningrad geografisch meegerekend bij de Baltische staten.

Vergelijking 
De Baltische landen hebben naast hun ligging en hun vergelijkbare grootte gemeen dat ze zich alle drie aan het eind van de Eerste Wereldoorlog losmaakten van Rusland, dat toen in een burgeroorlog verwikkeld was. Tussen 1918 en 1940 waren ze onafhankelijke republieken. In het Molotov-Ribbentroppact van 1939 kwamen nazi-Duitsland en de Sovjet-Unie overeen dat de Baltische staten in de invloedssfeer van de Sovjet-Unie mochten komen. In juni 1940 werden ze door de Sovjets bezet, maar in 1991 opnieuw onafhankelijk en stichtten ze samen het Baltische Assemblee. De drie staten zijn parlementaire republieken en in 2004 traden ze toe tot de Europese Unie en de NAVO.

Er zijn echter ook veel verschillen. Litouwen is overwegend rooms-katholiek en was ooit de kern van een groot rijk, het Grootvorstendom Litouwen. Dit werd later deel van het Pools-Litouwse Gemenebest, waardoor het een grote Poolse invloed had. Estland en Letland (met uitzondering van Letgallen) zijn overwegend lutheraans, en hadden eeuwenlang te maken met een Duitse elite. Wel zijn dit twee vormen van westers christendom, in tegenstelling tot bijvoorbeeld de Russisch-orthodoxe Kerk die tot het oosters christendom behoort. Ook deze kerk is in de Baltische landen vertegenwoordigd, voornamelijk onder de Russischtalige minderheid. Alleen Estland heeft, naast een Russisch-orthodoxe kerk die onder het Patriarchaat Moskou valt en voornamelijk Russen onder haar gelovigen telt, een orthodoxe kerk waarvan de meeste gelovigen Esten zijn: de Estische Apostolisch-Orthodoxe Kerk.

Taalkundig staan de Letten en de Litouwers dicht bij elkaar, zij spreken Baltische talen. De Esten spreken echter, evenals de Finnen en Hongaren, een Fins-Oegrische taal.

Statistieken

Zie ook 
 Baltische Tijgers
 Estland van A tot Z
 Letland van A tot Z
 Litouwen van A tot Z

Externe link 
 Linkoverzicht over de Baltische Staten van het Open Directory Project

Geografie van Europa