alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Flogiston

De flogistontheorie is een thans niet meer aanvaarde 17e-eeuwse hypothese over de achtergrond van verbranding.

De theorie, geformuleerd door de Duitse arts Georg Ernst Stahl (1660-1734), stelde dat alle brandbare materialen flogiston (of phlogiston)  bevatten, een substantie zonder kleur, geur, smaak of massa, die de eigenschap van 'hitte' in zich zou dragen. Flogiston zou uit het materiaal vrijgemaakt worden door verbranding. Overigens gebruikte voor hem Johann Joachim Becher (1635-1681) de term 'flogiston' al als karakteristiek voor brandbare en zwarte aarde. 

Aanwijzingen voor deze theorie: wanneer kwik wordt verwarmd tot net onder 500°C, ontstaat er een rood gekleurde substantie die men per se noemde, omdat de neerslag "uit zichzelf" leek te ontstaan. Men geloofde dat per se kwik zonder flogiston was (per se + flogiston = kwik). Toen Joseph Priestley de rode stof verwarmde boven de 500°C in een vacuüm, kwam een gas (air vital) vrij dat kaarsen feller deed branden, en muizen langer liet overleven in een afgesloten kamer: gedeflogistonneerde lucht, in feite zuurstof.

Weerlegging 

De flogistontheorie werd uiteindelijk ontkracht door de Franse scheikundige Antoine Lavoisier, met behulp van de door hem geformuleerde wet van behoud van massa: de gecondenseerde rode substantie woog meer dan het oorspronkelijke kwik. Dit werd verklaard door de opname van het door Joseph Priestley ontdekte gas air vital. In feite ging het hier dus om Hg (kwik) dat met O2 (air vital; zuurstof) reageert (oxideert) onder 500°C:
2Hg + O2->2HgO
en dit boven de 500°C weer afgeeft via de ontleding van kwikoxide:
2HgO -> 2Hg + O2

Zie ook 
 Warmtestof

Wetenschapsgeschiedenis
Röntgenium

Röntgenium, ook wel roentgenium is een scheikundig element met symbool Rg en atoomnummer 111. Het element is genoemd naar Wilhelm Röntgen. Tot 1 november 2004 was dit element bekend onder de systematische naam unununium met als symbool Uuu.

Ontdekking 

Röntgenium werd in 1994 voor het eerst bereid in Darmstadt. De bereiding vindt plaats door het beschieten van bismut-209 met nikkel-64:
^{209}_{83}Bi + ^{64}_{28}Ni  ->  ^{272}_{111}Rg +  ^1_0n

Het daarbij ontstane röntgenium vervalt vrijwel direct daarna tot meitnerium.

Opmerkelijke eigenschappen 
Vanwege het hoge atoomgewicht van 272 rekent men röntgenium tot de superzware atomen.

Het element komt, net als koper, zilver en goud, voor in groep 11, vandaar dat dit element tot de overgangsmetalen wordt gerekend. Andere overgangsmetalen zijn vaste metalen, röntgenium zal dit waarschijnlijk ook zijn.

Isotopen

Externe link
 

 
Elementenlijst
Transuraan
Lijst van voormalige universiteiten

Hieronder een lijst van universiteiten die niet meer bestaan:

België 
 Universiteit Leuven (1425-1797) (wel voortzetting in KU Leuven)
 École centrale van Brussel (1797-1802)
 Université impériale te Brussel (1806-1815-1817)
 Rijksuniversiteit Leuven (1817-1835)
 Katholieke Universiteit van Mechelen (1834-1835)

Nederland
 Kwartierlijke Academie van Nijmegen (1655-1682)
 Universiteit van Harderwijk (1648-1811)
 Universiteit van Franeker (1585-1811)

Duitsland
 Universiteit van Altdorf (1622-1809)
 Oude Universiteit van Duisburg (1655-1818)
 Universiteit van Dillingen (1551-1803)
 Universiteit van Fulda (1734-1805)
 Universiteit van Helmstedt (1576-1810)
 Universiteit van Rinteln (1619-1809)
 Universiteit van Steinfurt (1588-1811)

India
 Nalanda

Russische Federatie
 Albertina-universiteit in Koningsbergen (1544-1945)

Verenigd Koninkrijk
 Universiteit van Northampton (1261–1264)
Aar (Nederland)

De Aar is een Zuid-Hollands, deels gekanaliseerd, riviertje dat ontspringt in de Jacobswoudepolder, door Ter Aar, Langeraar en Alphen aan den Rijn stroomt en daar in de Oude Rijn uitmondt. Tegenover de monding van de Aar in de Rijn bouwde de Romeinse keizer Caligula in het jaar circa 42 het fort Albaniana, om de toenmalige verkeersaders te kunnen controleren.

Het riviertje stroomt door de Langeraarseplassen en de Zegerplas en kruist enkele winkelstraten in Alphen. In de herontwikkelingsplannen van het Gemeentebestuur voor het stadshart Lage Zijde heeft de Aar een prominentere plaats gekregen en is deze verbreed.

Ongeveer twee kilometer ten oosten van de Aar ligt het Aarkanaal, dat een verbinding vormt tussen de Amstel, de Drecht en de Oude Rijn.

Rivier in Zuid-Holland
Geografie van Alphen aan den Rijn
Rijndelta
Aarkanaal

Het Aarkanaal vormt een verbinding tussen de Amstel (via het Amstel-Drechtkanaal), Drecht enerzijds en de Oude Rijn anderzijds. Het kanaal is aangelegd door de Geerpolder, passeert bij Papenveer de Langeraarsche Plassen en gaat verder oostelijk langs Ter Aar en Alphen aan den Rijn alwaar het bij de Steekterweg in de Oude Rijn uitmondt. Een zuidelijke voortzetting vormt de Gouwe.

Kanaal in Zuid-Holland
Stroomgebied van de Amstel
Ångström (eenheid)

De ångström (, symbool Å) is een eenheid van lengte die gelijk is aan 10−10 meter (dat is 0,1 nanometer of 100 picometer). De eenheid is genoemd naar de Zweedse natuurkundige Anders Jonas Ångström.

De ångström wordt vaak gebruikt om de afmetingen van een atoom of molecuul uit te drukken. De doorsnede van een atoom ligt tussen 0,5 Å en 6 Å.

De ångström is geen SI-eenheid. In plaats daarvan kan men binnen het SI 0,1 nm of 100 pm gebruiken. De ångström wordt door wetenschappers echter nog wel gebruikt, omdat het handig is om hierin de afmetingen van atomen en ook van stellair stof uit te drukken. Zo is de bohrstraal, die een goede maat is voor de afmeting van een waterstofatoom, ongeveer 0,53 Å. Ook wordt de ångström gebruikt voor de golflengte van licht, hoewel de nanometer daar ook zeer gebruikelijk is, in ieder geval in de natuurkunde.

Noot 

Lengtemaat
Niet-SI-eenheid
Ampere

Aardrijkskunde
 Ampére (Brazilië)
 Ampère - Victor Hugo, een metrostation in de Franse stad Lyon

Personen met de achternaam Ampère
André-Marie Ampère, Frans natuur- en wiskundige
Jean-Jacques Ampère, Frans historicus, filoloog en auteur

Wetenschap
ampère (eenheid), eenheid van elektrische stroom
wet van Ampère, natuurwet ontdekt door André-Marie Ampère
Ampère (eenheid)

In de natuurkunde is de ampère, met symbool A, een eenheid van elektrische stroomsterkte. De ampère is een van de zeven grondeenheden van het SI-stelsel en is genoemd naar de Franse fysicus André-Marie Ampère (1775–1836), een van de hoofdontdekkers van het elektromagnetisme.

Definitie van de ampère

Tot 2019
De definitie van de ampère luidde:

Vanaf 20 mei 2019
De herdefinitie van de ampère is gebaseerd op de exacte vastlegging van de elementaire lading . Aangezien gehandhaafd blijft dat een stroomsterkte van 1 A een stroom betekent van 1 coulomb per seconde:
1 A = 1 C / s,

wordt volgens de herdefinitie van de basiseenheden, een elektrische stroom met sterkte 1 A veroorzaakt door

elementaire ladingen per seconde. Een gevolg is dat in de formule voor de lorentzkracht tussen geleiders niet meer exact de factor 2 × 10−7 staat.

Elektrische lading 

De eenheid van elektrische lading, de coulomb, is gedefinieerd op basis van de ampère: 1 coulomb is de hoeveelheid lading die overeenkomt met een stroom van 1 ampère gedurende 1 seconde, ofwel 1 coulomb is gelijk aan 1 ampèreseconde:

1 C = 1 A · 1 s = 1 As

Geschiedenis 
De huidige definitie is gelijkwaardig met de oorspronkelijke: de grootte van de ampère is zo gekozen dat we in de formule voor de lorentzkracht tussen geleiders het min of meer ronde getal 2 × 10−7 krijgen (in termen van de dyne en de cm was er alleen de factor 2). Om praktische redenen was er van 1893 tot 1948 een andere definitie, berustend op het bepalen van de hoeveelheid neergeslagen zilver bij de elektrolyse van zilvernitraat; 1 ampère was de stroom die 1,118 000 mg zilver per seconde doet neerslaan uit een zilvernitraatoplossing. Later bleek bij preciezere meting dat de zo gedefinieerde stroom in termen van de oorspronkelijke en huidige definitie 0,999 85 A bedroeg.

Zie ook 
 Elektrische geleidbaarheid
 Inductiewet van Faraday
 Stroommeter
 Wet van Ampère
 Wet van Ohm

SI-basiseenheid
Elektriciteit
Eponiem
799

Het jaar 799 is het 99e jaar in de 8e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Europa 
 De Avaren komen tegen het onderdrukkende beleid van de Franken en de gedwongen kerstening in opstand. De prefect van Beieren, Gerold van de Vinzgau, komt tijdens een veldtocht om het leven.
 De rooftochten van de Vikingen strekken zich voor het eerst uit tot het grondgebied van de Franken. Het klooster op Île de Noirmoutier in de monding van de Loire wordt geplunderd. (waarschijnlijke datum)

Arabische Rijk 
 De Moren in Al-Andalus (het Arabische Spanje) veroveren Barcelona. De Balearen sluiten zich aan bij het Frankische Rijk.

Meso-Amerika 
 2 november (9.18.9.4.4) - In Palenque (Mexico) wordt het laatste Maya-monument opgetrokken.

Religie 
 Paus Leo III wordt tijdens een processie in Rome zwaar mishandeld door edelen die tegen zijn bewind zijn. Een moordaanslag op zijn leven door leden van zijn eigen pauselijke curie (hofhouding) wordt verijdeld. Hij vlucht naar Paderborn waar koning Karel de Grote hem in bescherming neemt.
 28 oktober - De steden Sankt Pölten (genaamd Treisma of Traisma) en Zirl worden voor het eerst vermeld.
 Het bisdom Paderborn (Noordrijn-Westfalen) wordt gesticht door Leo III.

Geboren

Overleden 
 Gerold van de Vinzgau (59), Frankisch edelman
 1 september - Moesa al-Kazim (53), Arabisch imam
 Paulus Diaconus, Longobardisch monnik (waarschijnlijke datum)

000
798

Het jaar 798 is het 98e jaar in de 8e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Brittannië 
 Koning Coenwulf van Mercia valt Kent binnen en verslaat zijn rivaal Eadberht Præn. Hij laat hem gevangennemen en blind maken, tevens worden zijn handen afgehakt. Eadberht wordt geketend naar Mercia afgevoerd en opgesloten in een klooster in Winchcombe. Coenwulf voert een succesvolle veldtocht tegen Gwynedd (huidige Wales).
 De Vikingen plunderen het eiland Man gelegen in de Ierse Zee. (waarschijnlijke datum)

Europa 
 Slag bij Bornhöved: Koning Karel de Grote sluit een alliantie met de Abodriten. Hij valt met een Frankisch expeditieleger Noordalbingië (huidige Sleeswijk-Holstein) binnen en verslaat de opstandige Saksen bij Bornhöved (in de omgeving van Neumünster). Ze worden uit het gebied ten noorden van de Elbe verdreven, de Abodriten komen onder heerschappij van de Franken.
 Koning Alfons II van Asturië voert een veldtocht tegen de Moren in Al-Andalus (het Arabisch Spanje) een deel van het emiraat Córdoba. Met steun van de Franken valt hij Andalusië binnen en plundert Lissabon (Portugal).
 Borrell van Osona verovert de stad Vic in Catalonië en de regio eromheen. Hij wordt voor zijn bewezen diensten door Karel de Grote benoemd tot markgraaf van Osona, Urgell en Cerdanya. (waarschijnlijke datum)

Religie 
 Theodulf, Frankisch theoloog en dichter, wordt benoemd tot bisschop van Orléans en abt van verschillende kloosters, waaronder de abdij van Fleury (Saint-Benoît-sur-Loire).
 20 april - Het bisdom Salzburg (huidige Oostenrijk) wordt verheven tot aartsbisdom met vijf suffragaan bisdommen.

Geboren 
 Babak Khorram Din, Perzisch militaire leider (waarschijnlijke datum)

Overleden 
 Muné Tsenpo, koning van Tibet (waarschijnlijke datum)

000
797

Het jaar 797 is het 97e jaar in de 8e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Byzantijnse Rijk 
 Keizerin Irene van Byzantium komt in opstand tegen haar zoon Constantijn VI en laat hem blind maken. Ze laat zichzelf in Constantinopel tot keizer (basileus) kronen; Constantijn overlijdt later aan zijn verwondingen.

Europa 
 Koning Pepijn van Italië voert een succesvolle veldtocht tegen de Avaren. De macht van de Avaren wordt gebroken, en het Frankische Rijk breidt zich oostwaarts uit tot aan de Donau in Pannonië (huidige Hongarije).
 Koning Karel de Grote laat de Capitulatio de partibus Saxoniae vervangen door een nieuwe minder strenge wetgeving. Veel vergrijpen (o.a. diefstal) waar de doodstraf op staat worden met een boete afgedaan.
 Karel de Grote stuurt een Frankische delegatie naar kalief Haroen al-Rashid in Bagdad. (waarschijnlijke datum)

Azië 
 Koning Trisong Detsen treedt na een regeerperiode van 42 jaar af ten gunste van zijn oudste zoon Muné Tsenpo. Hij bestijgt de troon als de 39e koning van Tibet. (waarschijnlijke datum)

Geboren 
 Bernhard, koning van Italië (overleden 818)
 Meinrad van Einsiedeln, Duits geestelijke (overleden 861)
 Pepijn I, koning van Aquitanië (overleden 838)

Overleden 
 Bermudo I, koning van Asturië (waarschijnlijke datum)
 Constantijn VI (26), keizer van het Byzantijnse Rijk

000
796

Het jaar 796 is het 96e jaar in de 8e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Brittannië 
 18 april - Koning Æthelred I van Northumbria wordt vermoord door Angelsaksische edelen. Het koninkrijk wordt geteisterd door dynastieke strijd tussen adellijke families. Eardwulf keert terug uit ballingschap en bestijgt de troon als koning van Northumbria.
 Koning Offa van Mercia herstelt de diplomatieke betrekkingen met het Frankische Rijk en sluit een handelsverdrag. Kort daarna overlijdt Offa na een regeerperiode van 39 jaar. Hij wordt opgevolgd door zijn zoon Ecgfrith, en later door zijn neef Coenwulf.
 Prins Eadberht Præn keert na een ballingschap terug naar Kent en neemt als koning de macht over van Æthelhard, de aartsbisschop van Canterbury.

Europa 
 Koning Karel de Grote laat de Akener koningspalts uitbreiden met een hofkerk, tegenwoordig de Dom van Aken. Deze 16-kantige "paltskapel", wordt rijkelijk gedecoreerd met zuilen, marmer en mozaïeken die afkomstig zijn uit oude Romeinse gebouwen.

Azië 
 De Tō-ji-tempel wordt gebouwd, de pagode wordt bijna 55 meter hoog en behoort tot de Shingon-stroming (Japanse boeddhisme).

Religie 
 Alcuinus, Angelsaksische monnik en geleerde, wordt door Karel de Grote benoemd tot abt van de abdij van Tours. Hij laat een bibliotheek bouwen en kopieert religieuze manuscripten in zijn scriptorium.

Geboren 
 Lü Dongbin, Chinees taoïstisch leraar (waarschijnlijke datum)

Overleden 
 18 april - Æthelred I, koning van Northumbria
 Mohammed al-Fazari, Arabisch filosoof (of 806)
 29 juli - Offa, koning van Mercia
 Sibawayh, Perzisch taalkundige (waarschijnlijke datum)
 Tassilo III, hertog van Beieren (waarschijnlijke datum)
 Yaqub ibn Tariq, Perzisch astronoom (waarschijnlijke datum)

000
795

Het jaar 795 is het 95e jaar in de 8e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Brittannië 
 De Vikingen plunderen het eiland Skye en de abdij van Iona aan de westkust van Schotland. Begin van de Viking-invallen op Ierland; plundering van het klooster van Inishbofin. (waarschijnlijke datum)

Europa 
 Koning Karel de Grote vormt de Spaanse Mark, een bufferzone tussen de provincie Septimanië en het Arabische Rijk van de Omajjaden in Al-Andalus (huidige Spanje). Hij vestigt graafschappen (als defensieve barrière) over een gebied dat zich uitstrekt van Pamplona en de bovenloop van de rivier de Ebro tot aan een gebied rondom Barcelona (later geannexeerd op de Moren). Karel laat in de regio vele burchten en fortificaties bouwen.
 Koning Pepijn van Italië, een zoon van Karel de Grote, dringt met een Frankisch expeditieleger door in het gebied van de Avaren (huidige Hongarije). Hij voert een plunderveldtocht en verwoest de "Ring" (machtscentrum van de Avaren). Pepijn keert terug met een rijke roofbuit (15 goederenwagens vol met goud en zilver). Volgens de geschiedschrijver Einhard is dit de meest winstgevende veroveringsonderneming van de Franken.

Religie 
 25 december - Paus Adrianus I overlijdt na een pontificaat van 23 jaar. Hij wordt opgevolgd door Leo III als de 96e paus van de Katholieke Kerk.
 Het bisdom van Keulen wordt verheven tot aartsbisdom. (waarschijnlijke datum)

Geboren 
 Babak Khorram Din, Perzisch militaire leider (of 798)
 Bernhard van Septimanië, Frankisch graaf (overleden 844)
 Gerard van Auvergne, Frankisch graaf (waarschijnlijke datum)
 Lotharius I, keizer van het Midden-Frankische Rijk (overleden 855)
 Mu Zong, keizer van het Chinese Keizerrijk (overleden 824)
 Nithard, Frankisch historicus (waarschijnlijke datum)
 Renaud van Herbauges, Frankisch graaf (overleden 843)
 Valentinus, paus van de Katholieke Kerk (waarschijnlijke datum)

Overleden 
 25 december - Adrianus I, paus van de Katholieke Kerk
 Malik ibn Anas (84), stichter van de Maliki school

000
794

Het jaar 794 is het 94e jaar in de 8e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Brittannië 
 De Vikingen plunderen het klooster van Wearmouth-Jarrow in Northumbrië (de tweede aanval door de Vikingen in Engeland na de aanvallen op Lindisfarne in 793).

Europa 
 Koning Karel de Grote ziet af van het ambitieuze plan om een kanaal aan te leggen (zie: 793) die de Rijn en de Donau met elkaar verbindt. Hij voert in Westfalen een veldtocht tegen de opstandige Saksen, gesteund door zijn zoon Karel de Jongere die bij Keulen met een Frankisch expeditieleger de Rijn oversteekt. Uiteindelijk worden de Saksische rebellen gedwongen zich bij Paderborn over te geven.
 10 augustus - Koningin Fastrade, echtgenote van Karel de Grote, overlijdt in Frankfurt. In de herfst treedt Karel opnieuw in het huwelijk met de 18-jarige Luitgarde, een Alemaanse prinses. Hij verplaatst de residentie naar Aken en geeft zijn hoofdarchitect, Odo van Metz, opdracht een keizerlijke hoofdstad te ontwerpen die qua pracht niet zou onderdoen voor Rome en Ravenna.

Azië 
 Keizer Kammu verplaatst de hoofdstad van Nagaoka naar Heian, het huidige Kyoto. Einde van de Naraperiode en begin van de Heianperiode; de Fujiwara, Minamoto en Taira clans breiden hun macht verder uit in Japan. De samoerai (krijgersklasse), wordt door de rivaliserende adellijke families opgericht. De Aino, gevestigd op noordelijke eiland van Honshu, worden door de Japanners verdreven naar Hokkaido.

Religie 
 Synode van Frankfurt: Karel de Grote roept een synode bijeen. In een kerkelijke vergadering wordt de Byzantijnse beeldenstrijd verworpen. Frankfurt wordt voor het eerst in een oorkonde vermeld. Hertog Tassilo III wordt formeel gedwongen zijn aanspraken op de troon van Beieren op te geven.
 Einde van het Concilie van Lhasa: Tibet verkiest het mahayanaboeddhisme en niet het chanboeddhisme tot staatsgodsdienst.

Geboren

Overleden 
 10 augustus - Fastrade (29), echtgenote van Karel de Grote
 Jin Qiaojue, Koreaans prins en boeddhistische monnik

000
Castor (ster)

Castor (alpha Geminorum) is een heldere, zesvoudige ster in het sterrenbeeld Tweelingen (Gemini).

Castor is een dubbelster, periode ongeveer 500 jaar, halve grote as van de ellips 105 A.E. (astronomische eenheid).

Beide componenten zijn zelf weer spectroscopische dubbelsterren met perioden van 9 en 3 dagen. Op een afstand van 100 A.E. van de visuele dubbelsterren staat een kleine derde component (spectrum M1, magnitude 9,1), die zelf een bedekkingsvariabele is met een periode van 0,8 dag. Het hele Castor-stelsel bestaat dus uit zes individuele sterren.

Zie ook
 Lijst van helderste sterren

Bronnen
 Bright Star Catalogue
 

Ster binnen 100 lichtjaar
Magnitude +1 ster
Type A-hoofdreeksster
Ster in Tweelingen
Meteorenzwerm

Meteorenzwermen, meteorenstormen of sterrenregens zijn zwermen van meteoren, vaak afkomstig van stof en gruis achtergelaten door kometen. Wanneer een komeet in de buurt van de zon komt, gaat het ijs verdampen en via geisers door de korst van de komeet breken. Het stof dat hierbij vrijkomt, kan later een meteorenzwerm veroorzaken.

Deeltjes afkomstig van eenzelfde komeet volgen alle ongeveer dezelfde baan. Wanneer de aarde de baan van zo'n zwerm stofdeeltjes kruist, wordt onze planeet getroffen door een "bombardement" van stofdeeltjes, zodat er meer meteoren dan normaal zichtbaar zijn. Op dat moment zeggen we dat een meteorenzwerm actief is. Bekende meteorenzwermen zijn onder meer de Perseïden, Leoniden, Geminiden, Draconiden en Quadrantiden.

Interessant bij een meteorenzwerm is dat alle deeltjes uit dezelfde richting komen. Door het perspectiefeffect lijkt dan alsof de trajecten van de veroorzaakte meteoren, bij achterwaartse verlenging, uit eenzelfde punt lijken te komen (net zoals de sporen van een lange, rechte spoorweg). Dit punt noemt men de radiant van de zwerm. Meteorenzwermen worden doorgaans genoemd naar het sterrenbeeld waarin hun radiant gelegen is. Omdat in de paar dagen dat een zwerm te zien is de aarde verder trekt in zijn baan verschuift de radiant enigszins. 

In de loop der tijd zullen de meteoroïden zich gelijkmatig over de hele baan verdelen, zodat de meer of mindere concentratie van de deeltjes een aanwijzing geeft omtrent de ouderdom van de zwermen (Perseïden gelijkmatig verdeeld, oude stroom, Giacobiniden ongelijkmatig, jonge stroom).

Enkele bekende meteorenzwermen

Externe link 
 Astronomy picture of the day 11 mei 2009 De verdeling van de radianten van 40000 meteoren.

Meteoroïde
Mizar

Mizar (zeta Ursae Majoris) is een heldere ster in het sterrenbeeld Grote Beer (Ursa Major).

De ster staat ook bekend als Mirzar en Mizat en maakt deel uit van de Siriusgroep.

Mizar was de eerste visuele dubbelster en de eerste spectroscopische dubbelster die ontdekt werd. Als visuele dubbelster ontdekt door Riccioli in 1650. De schijnbare magnitude van beide componenten is 2,4 en 4,0, de afstand tussen beide sterren 381 A.E of 14,5". De heldere component A werd in 1889 door Edward Charles Pickering spectroscopisch gescheiden in twee ongeveer even heldere sterren. De periode van dit stelsel is 20,5 dagen. De zwakkere component B is ook een spectroscopische dubbelster met een omlooptijd van 175,6 dagen. Mizar staat 85,81 lichtjaar van aarde af.

Hiernaast vormt Mizar samen met Alcor een met het blote oog te scheiden dubbelster, de afstand hier is 12 boogminuten, of iets meer dan een derde van de schijnbare diameter van de Maan. De afstanden van Alcor en Mizar verschillen 5 lichtjaar; de twee sterren hebben dezelfde eigenbeweging.

Bronnen 
 
 Bright Star Catalogue

Magnitude +2 ster
Dubbelster
Ster in Grote Beer
Hutspot

Hutspot, ook wel peen en uien, wortelstamppot, wortelstoemp (Vlaams en Limburgs) of peestamp (Brabants) genoemd, is een typisch Nederlands wintergerecht. Het wordt gemaakt door aardappelen, wortelen (meestal winterpeen) en uien samen gaar te koken – eventueel met laurierblad en peperkorrels en zure appel – en het geheel daarna te stampen tot een stamppot.

Hutspot gaat traditioneel vergezeld van gekookt klapstuk of al dan niet gerookt spek, waarbij de wortelen en uien in het kookvocht worden gegaard.

Geschiedenis 
Hutspot bestond als gerecht in de Lage Landen al voordat de aardappel in Europa bekend was. En mogelijk ook voordat de wortel, die afkomstig is uit Iran, hier gangbaar werd. De hutspot die in 1574 bij het Leidens ontzet werd gegeten, bevatte pastinaak als basis. In Vlaanderen wordt dit gerecht stamppot genoemd, in Brussel stoemp. Soms gaan er ook witte- of bruine bonen door.

Betekenis in Nederland en Vlaanderen 
Het Groene Boekje zet de woorden 'hutspot' en hutsepot op één regel en beschouwt ze dus als twee aanvaarde schrijfwijzen van hetzelfde woord. In Vlaanderen wordt met 'hutsepot' echter een ander gerecht bedoeld, namelijk een stoofschotel in bouillon.

Zie ook 
 Lijst van typisch Nederlandse gerechten en lekkernijen

Nederlands gerecht
Belgische keuken
Poolster

Een poolster is een ster die zich in een van de hemelpolen bevindt. Voor de noordelijke hemelpool is dat de ster met de naam Poolster, Polaris of alpha Ursae Minoris, die dicht bij het verlengde van de aardas aan de noordelijke hemelpool ligt. Gedurende de nacht lijken alle sterren door de rotatie van de aarde in een baan om de pool heen te draaien. De Poolster beweegt vrijwel niet, zodat deze altijd op dezelfde plaats aan de hemel te vinden is. De Poolster was, voor de ingebruikneming van elektronische systemen zoals gps, van groot belang voor de navigatie. De hoogte van de Poolster aan de hemel is vrijwel gelijk aan de breedtegraad waarop de waarnemer zich bevindt; de zegswijze poolshoogte nemen, is hiervan afgeleid.

De zuidelijke hemelpool heeft geen heldere ster die duidelijk poolster is; de zwakke ster Sigma Octantis in het sterrenbeeld Octant wordt echter wel Polaris Australis genoemd, Zuidelijke Poolster. Het Zuiderkruis (Crux) staat vrij ver van de hemelpool vandaan, maar dankt zijn naam aan de opvallende kruisvorm waarvan de staande poot naar de zuidelijke hemelpool wijst.

Door de precessie beschrijft de aardas in ongeveer 25.770 jaar een grote (dubbele) kegel aan de hemel, zodat zowel de noordelijke als de zuidelijke hemelpool in een cirkel bewegen. Hierdoor zullen in de loop van deze periode verschillende sterren de rol van poolster vervullen. Rond het jaar 4100 is dit de ster gamma Cephei, vervolgens Deneb, een heldere ster in Zwaan. In het jaar 14.000 zal Wega, een heldere ster in Lier, de poolster zijn. Daarna duurt het nog ongeveer 12.000 jaar voordat de aardbewoners Polaris weer als nachtelijk oriëntatiepunt kunnen gebruiken.

Door Polaris wordt tegenwoordig vrij nauwkeurig de plaats van de noordelijke hemelpool aangegeven: zij staat nu (Epoche 2000) op minder dan 1 graad van de pool, of anderhalf keer de schijnbare diameter van de maan. De kortste afstand van de Poolster tot de noordelijke hemelpool zal worden bereikt in februari 2102 (0° 27' 37", ofwel minder dan de diameter van de maan).

Noordelijke poolsterren
 Wega alpha Lyrae (ca. 12.000 v.Chr.)
 Thuban alpha Draconis (ca. 2800 v.Chr.)
 Kocab beta Ursae Minoris (ca. 1000 v.Chr.)
 Polaris alpha Ursae Minoris (2100 n.Chr.)
gamma Cephei (ca. 4145 n.Chr.)
 Adleramin alpha Cephei (ca. 7530 n.Chr.)
 Wega alpha Lyrae (ca. 14.000 n.Chr.)

Zuidelijke poolsterren
De zuidelijke hemelpool heeft geen ster die vergelijkbaar is met de Poolster.
 omega Carinae (ca. 5770)
upsilon Carinae (ca. 6850)
 Turais (iota Carinae, ca. 8075)
 delta Velorum (ca. 9240)

Ster
Polaris

Polaris of de Poolster (alpha Ursae Minoris) is de helderste ster in het sterrenbeeld Kleine Beer (Ursa Minor).

Polaris is een drievoudige ster. De helderste component, Polaris Aa, is een type F superreus (spectraalklasse F8Ib). Het is de dichtstbijzijnde Cepheïde met een afstand van 433 lichtjaar en een periode van ongeveer 4 dagen. In 2006 is de begeleider Polaris Ab ontdekt, op 0,17 boogseconde van Polaris Aa. Het is een type F hoofdreeksster (F6V). Polaris B werd in 1780 ontdekt door William Herschel op 18,4 boogseconden van Polaris A. Ook dit is een type F hoofdreeksster (F7V). Deze ster omloopt Polaris A in 29,59 jaar.

De ster maakt misschien deel uit van de Pleiadengroep.

Naam 

De naam Polaris en Poolster dankt de ster aan het feit dat zij tegenwoordig ongeveer op de plaats van de noordelijke hemelpool staat: minder dan 1 graad of anderhalf keer de schijnbare diameter van de maan. De kortste afstand van de Poolster tot de noordelijke hemelpool zal worden bereikt in februari 2102 (0° 27' 37" ofwel minder dan de diameter van de maan).

Door de precessie beschrijft de poolas in ongeveer 25 770 jaar een cirkel, Polaris zal dus niet altijd poolster blijven. Voor andere sterren die in het verleden of in de toekomst de functie van poolster vervullen zie het artikel Poolster.

Referenties

Zie ook 
 Lijst van helderste sterren

Bronnen 
 Bright Star Catalogue
 

Magnitude +1 ster
Type F-superreus
Cepheïde
Ster in Kleine Beer
Pleione (ster)

Pleione (28 Tauri) is een ster in het sterrenbeeld Stier (Taurus).

De ster maakt deel uit van de sterrenhoop Pleiaden.

Door spectroscopisch onderzoek vond men dat Pleione een snelle aswenteling bezit: 200 km/s. voor een punt aan de equator (vergeleken met 2 km/s. voor de zon) Men gelooft dat door deze snelle rotatie de ster aan de equator onstabiel is. De ster zal sterk afgeplat zijn en aan de equator massa verliezen. Inderdaad werd in 1938 met de spectroscoop een gasring gevonden, die in 1952 weer verdween. Men denkt dat de gasring door de stralingsdruk van de ster in de ruimte verdwijnt.

Externe link
 

Type B-hoofdreeksster
Ster in Stier
Abba

Muziek
 ABBA, Zweedse popgroep
ABBA (album), hun derde muziekalbum
ABBA: The Movie, film over de groep
ABBA The Museum, Zweeds museum gewijd aan de groep

Personen
Abba (graaf), een Friese graaf uit de 8e eeuw
Christopher Shaman Abba, Nigeriaans bisschop

Sport
ABBA-methode, een volgorde voor het nemen van een reeks strafschoppen/strafworpen

Overig
Aramese vorm van ab, dat vader betekent, in titulatuur, eigennaam en sinds Christus aanspreekvorm tot God
Lijst van typisch Nederlandse gerechten en lekkernijen

Op deze pagina staat een (incomplete) lijst van typisch Nederlandse gerechten en etenswaren, die oorspronkelijk uit Nederland komen, in Nederland of een deel daarvan populair zijn of waren, of in Nederland op een eigen manier worden gebruikt of bereid.

A
 Andijviestamppot (in (West-)Friesland en Gelderland ook wel "stimpstamp" genoemd)
 Appelbollen
 Appelflappen
 Appelmoes
 Appelstroop
 Appeltaart (Nederlandse)
 Amsterdamse ui
 Anijskrollen
 Arnhemse meisjes
 Arretjescake

B
 Baklever
 Balkenbrij
 Bamischijf
 Berenklauw
 Beschuit met muisjes
 Bieten
 Bietenstroop
 Bitterbal
 Bitterkoekje
 Blote billetjes in het gras
 Boerenjongens
 Boerenkool
 Boerenmeisjes
 Bolus
 Bokkenpootje
 Borstplaat
 Bossche bol
 Boterkoek
 Banket (staaf of letter)
 Brabantse koffietafel
 Brabants worstenbroodje
 Broeder (Jan in de zak)
 Broodpap
 Bruinebonensoep
 Brusselse Appels
 Bruine bonen met karnemelksaus

C
 Chocoladepasta
 Chocoladeletter

D
 Deventer koek
 Dikke koek
 Drop
 Duivekater

E
 Eierbal
 Erwtensoep
 Eierkoek

F
 Filet americain (als broodbeleg)
 Filosoof
 Fladderak
 Fritessaus
 Frikandel
 Fryske dúmkes

G
 Gelderse gekookte worst
 Gevulde koek
 Groninger koek

H
 Haagse bluf
 Hardbrood
 Haagse Hopjes
 Hachee
 Hagelslag
 Hangop
 Hazenpeper
 Hemelse modder
 Hete bliksem of stamppotzoeteappeltjes
 Hollandse Nieuwe (maatjesharing)
 Hoofdkaas of zure Zult
 Humkessoep
 Hutspot
 Huzarensalade

I
 IJzerkoekje

J
 Jan in de zak (ook broeder genoemd)
 Joppiesaus
 Jodenkoek
 Janhagel

K
Kaassoufflé
 Kapsalon
 Ketelkoek
 Kibbeling
 Kletskopje
 Kniepertie ook kniepertje
 Koffietafel
 Kokosbrood
 Komkommersla
 Kosterworst
 Krentenbol
 Krentenwegge
 Krentjebrij
 Kroket
 Krol
 Kruidnoten
 Kruudmoes
 Kuise zusterkoeken

L
 Lammetjespap
 Lekkerbekje
 Limburgse vlaai
 Loempia

M
 Maasstroompjes
 Maatjesharing (Hollandse Nieuwe)
 Metworst
 Mollebonen
 Moorkop
 Mosterdsoep
 Muisjes

N
 Nagelhout
 Nasischijf
 Nederlandse kaas
 Nonnevot

O
 Oliebol
 Ontbijtkoek
 Oranjekoek
 Ossenworst
 Oudewijvenkoek

P
 Pannegies
 Pannenkoeken
 Patatje oorlog
 Pepernoten
 Perenstroop
 Pindasaus (satésaus)
 Peultjes
 Poddik-in-de-tromme
 Poffert
 Poffertjes
 Pondkoek
 Potjekoek
 Pruimencompote

Q

R
 Rijstebrij
 Rijstekoekjes
 Roggebrood
 Rolmops
 Rookworst
 Roze koek

S
 Saucijzenbroodje
 Snert
 Soezen
 Spakenburgs hart
 Speculaas
 Spekdik
 Spekkoek
 Stamppot
 Stip
 Stroopvet
 Stroopwafel
 Suikerbrood
 Sukadekoek

T
 Taaitaai
 Tête de veau
 Tijgerbrood
 Tompouce
 Twaalfuurtje

U
 Uierboord

 Uitsmijter

V
 Vanillevla
 Vijfschaft
 Vlaflip
 Vlaai

W
 Watergruwel
 Wentelteefje

X

Y
 Yoghurt

Z
 Zeeuwse bolus
 Zeeuws spek
 Zootje van paling
 Zuurkoolstamppot
 Zure mat
 Zuurvlees
 Zwolse balletjes
 Zwolse Blauwvingers

Zie ook
 Nederlandse keuken
 Lijst van Belgische gerechten en lekkernijen
 Kookkunst en internationale keuken

 
Nederlandse gerechten
Typisch
BBC

British Broadcasting Corporation, de Britse publieke omroep
Brown, Boveri & Cie, een Zwitsers elektrotechnisch bedrijf
BBC (automerk), een Italiaans historisch automerk
Bouwbegeleidingscommissie, de raad die zich bezighoudt met de huisvesting van de Tweede Kamer

Zie ook

BBC Micro, een computer ontwikkeld voor de Britse omroep door Acorn Computers
BBC Sessions (Led Zeppelin), een album van die muziekband
BBC Sessions (The Who), idem
BBCode of BulletinBoard Code, een opmaakstandaard voor elektronische tekst
Chanda Rubin

Chanda Rubin (Lafayette, 18 februari 1976) is een voormalig professioneel tennisspeelster uit de Verenigde Staten van Amerika. In haar carrière bereikte zij op 8 april 1996 haar hoogste ranking op de WTA Tour, de zesde plaats. Zij is de derde Afrikaans-Amerikaanse vrouw die de top-10 wist te bereiken, na Zina Garrison en Lori McNeil. Ook in het dubbelspel bereikte zij de top tien: de negende plek, eveneens in april 1996. Zij speelde rechtshandig en had een tweehandige backhand. Zij was actief in het proftennis van 1991 tot en met 2007.

Loopbaan 
Rubin won zeven WTA-titels in het enkelspel en tien in het dubbelspel. Zij wist in de loop van haar tennis­loopbaan verscheidene topspeelsters te verslaan die ooit nummer één op de wereldranglijst waren: Arantxa Sánchez (viermaal, 1995–2002), Jennifer Capriati (vijfmaal, 1996–2003), Lindsay Davenport (driemaal, 1993–2002), Amélie Mauresmo (driemaal, 1998–2003), Venus Williams (1997 in Amelia Island), Serena Williams (2002 in Los Angeles), Martina Hingis (tweemaal, 1995 en 1999) en Justine Henin (tweemaal, 2000 en 2003).

Ook in de grandslamtoernooien was zij succesvol. Haar beste resultaat in het enkelspel behaalde zij in 1996 op het Australian Open, waar zij de halve finale bereikte. Daarin verloor zij van Monica Seles. In het dubbelspel werd zij eenmaal kampioen, eveneens op het Australian Open 1996, samen met Arantxa Sánchez.

In de periode 1995–2004 was zij vijf keer lid van het Amerikaanse Fed Cup-team. In 1995 speelden zij in Valencia de finale van Wereldgroep I, die zij nipt van de Spaanse dames verloren.

Rubin nam in 2004 deel aan de Olympische spelen in Athene. In het enkelspel bereikte zij de derde ronde, door Samantha Stosur en Cara Black te kloppen. Het dubbelspel speelde zij samen met Venus Williams – in de eerste ronde werden zij al uitgeschakeld, door degenen die later de gouden medaille zouden winnen: het Chinese koppel Li Ting en Sun Tiantian.

Na het US Open 2006 kampte Rubin met blessures. In oktober 2007 speelde zij nog één dubbelspel­toernooi, daarna kwam zij niet meer in actie.

Posities op de WTA-ranglijst 
Positie per einde seizoen:

Palmares

Overwinningen op een regerend nummer 1 
Chanda Rubin heeft tweemaal een partij tegen een op dat ogenblik heersend leider van de wereldranglijst gewonnen:

WTA-finaleplaatsen enkelspel

WTA-finaleplaatsen dubbelspel

Resultaten grandslamtoernooien

Enkelspel

Vrouwendubbelspel

Externe links 

Amerikaans tennisser
Tenniscommentator
Gina Gershon

Gina Gershon (Los Angeles, 10 juni 1962) is een Amerikaans film-, toneel- en televisieactrice, zangeres en auteur. Ze speelde onder meer in Bound en Showgirls.

Haar ouders zijn Stan Gershon en Mickey Koppel. Ze groeide op in Californië en is van Nederlandse, Franse en Russische afkomst.

Muziek 
2007: In Search of Cleo (studioalbum)

Films 

|-

|-
|| 1986 || Pretty in Pink || Benny's beste vriend ||
|-
|| 1988 || Cocktail || Coral ||
|-
||| Red Heat || Cat Manzetti ||
|-
|| 1991 || Out for Justice || Patti Madano ||
|-
|| 1992 || Sinatra || Nancy Sinatra || televisiefilm
|-
|| 1995 || Showgirls || Crystal Connors ||
|-
|| 1996 || Bound || Corky ||
|-
|| 1997 || Face/Off || Sasha Hassler ||
|-
||| This World, Then the Fireworks || Carol Lakewood ||
|-
|| 1998 || Palmetto || Nina ||
|-
||| One Tough Cop || Joey O'Hara ||
|-
|| 1999 || Black & White || Nora ||
|-
||| The Insider || Helen Caperelli ||
|-
|| 2001 || Driven || Cathy Heguy ||
|-
|| 2002 || Demonlover || Elaine Si Gibril ||
|-
||| Borderline || Lila Coletti ||
|-
|| 2003 || Prey for Rock and Roll || Jacki ||
|-
|| 2005 || Category 7: End of the World || Judith Carr ||
|-
||| One Last Thing... || Arlene ||
|-
|| 2006 || Dreamland || Mary ||
|-
||| Man About Town || Arlene Kreiner ||
|-
||| Kettle of Fish || Ginger ||
|-
||| Delirious || Dana ||
|-
|| 2007 || What Love Is || Rachel ||
|-
||| P.S. I Love You || Sharon ||
|-
|| 2008 || Beer for My Horses || Cammie ||
|-
|| 2010 || Love Ranch || Irene ||
|-
||| Five Minarets in New York || Mahsun Kirmizigul ||
|-
|| 2011 || Killer Joe || Sharla Smith ||
|-
|| 2012 || LOL || Kathy ||
|-
| 2014 || The Scribbler || Cleo ||
|-
| 2017 || Inconceivable || Angela ||
|-
|-
|| 1997 || Ellen || kassière || afl. "The Puppy Episode"
|-
|| 1999 || Snoops || Glenn Hall || 13 afleveringen
|-
|| 2004 || Tripping the Rift || Six || stemacteur13 afleveringen
|-
|| 2004–2007 || Curb Your Enthusiasm || Anna || afl. "The Anonymous Donor""The Survivor"
|-
|| 2004–2007 || The Batman || Catwoman/Selina Kyle || stemacteur
|-
|| 2005 || Crossing Jordan || Charlie Davis || afl. "Embraceable You"
|-
|| 2007 || Psych || Emilina Saffron || afl. "American Duos"
|-
|| 2011 || How to Make it in America || Nancy Frankenburg || 7 afleveringen
|-
|| 2013 || Anger Management || Mandy || afl. "Charlie Loses His Virginity Again"
|-
|| 2014 || Elementary || Elana March || 2 afleveringen
|-
||| Community || Devon's vrouw || afl. "VCR Maintenance and Educational Publishing"
|-
|| 2015 || Glee || Pam Anderson || afl. "A Wedding"
|-
|| 2018 || Riverdale || Gladys Jones||
|}

Overig 
 Rol in de videoclip Again van Lenny Kravitz.

Externe links 
 Officiële website
 
 
 
 Dagelijks nieuws over Gina Gershon

Amerikaans filmacteur
Amerikaans acteur
Amerikaans zanger
Amerikaans schrijver
Eléni Daniilídou

Eléni Daniilídou (Grieks: Ελένη Δανιηλίδου, uitspr. Ellennie Danjieliedoe) (Chania (Kreta), 19 september 1982) is een voormalig tennisspeelster uit Griekenland. Zij was actief van 1996 tot en met 2018. In 1999 won zij met Virginie Razzano als junior het meisjesdubbelspel op het Australian Open. Zij nam driemaal deel aan de Olympische Spelen, in 2000 (Sydney), 2004 (Athene) en 2008 (Peking).

Loopbaan 
Zij won vijf toernooien in het enkelspel op de WTA-tour, waaronder het toernooi van Rosmalen in 2002. Op alle grandslamtoernooien behalve Roland Garros bereikte zij de vierde ronde. Haar hoogste notering op de WTA-ranglijst is de veertiende plaats, die zij bereikte in mei 2003.

In het dubbelspel behaalde zij drie WTA-titels. In 2004 won zij met de Australische Nicole Pratt het WTA-toernooi van Stanford, in 2010 dat van Istanbul (met de Duitse Jasmin Wöhr) en in 2011 het toernooi van Tasjkent, samen met Russin Vitalia Djatsjenko. In 2003 bereikte zij met de Australiër Todd Woodbridge de finale van het gemengd dubbelspel op het Australian Open. Zij verloren echter van Martina Navrátilová en Leander Paes. In het vrouwendubbelspel is haar beste resultaat op de grandslamtoernooien het bereiken van de halve finale, op Roland Garros 2006, samen met de Spaanse Anabel Medina Garrigues. Haar hoogste notering op de WTA-ranglijst is de 21e plaats, die zij bereikte in januari 2007.

Posities op de WTA-ranglijst 
Positie per einde seizoen:

Palmares

WTA-finaleplaatsen enkelspel

WTA-finaleplaatsen vrouwendubbelspel

WTA-finaleplaatsen gemengd dubbelspel

Gewonnen ITF-toernooien enkelspel

Gewonnen ITF-toernooien dubbelspel

Resultaten grandslamtoernooien

Enkelspel

Vrouwendubbelspel

Gemengd dubbelspel

Externe links 

 Officiële website

Grieks tennisser
Grieks olympisch deelnemer
Heteroseksualiteit

Heteroseksualiteit is een seksualiteit die wordt gekenmerkt door een exclusieve voorkeur voor personen van de andere sekse. Enerzijds verwijst de term naar seksuele handelingen en/of verlangens tussen mensen van verschillend geslacht, anderzijds naar een seksuele identiteit, geaardheid of oriëntatie gekenmerkt door een romantisch of seksueel verlangen naar mensen van de andere sekse.

Heteroseksualiteit is een samenstelling van het Griekse woord heteros, dat "ander (van twee)" betekent, en het uit het Latijn afgeleide seksualiteit. De term is pas begin 20e eeuw ontstaan, toen de benaming homoseksueel al enkele decennia bestond.

Heteroseksuele gedragingen zijn verantwoordelijk voor de reproductie van de meeste dieren, inclusief mensen. Wanneer men seksualiteit beschouwt als iets wat enkel de voortplanting tot doel heeft, is heteroseksualiteit dus in feite een pleonasme, aangezien parthenogenese (voortplanting zonder bevruchting) bij de mens niet voorkomt.

Heteroseksualiteit is veruit de meest voorkomende seksuele voorkeur of oriëntatie. In de meeste culturen wordt het dan ook beschouwd als de norm, terwijl andere vormen van seksualiteit als abnormaal, afwijkend en taboe gelden. Niet-heteroseksueel gedrag wordt door velen afgekeurd op morele of religieuze gronden en in sommige landen en deelstaten ook strafrechtelijk vervolgd.

Volgens radicale groeperingen zoals Les Panthères Roses is heteroseksualiteit een politiek systeem dat niet alleen één bepaalde vorm van seksualiteit als norm verheft, maar ook één bepaalde visie op de geslachten. Deze visie verdedigt het bestaan van (slechts) twee geslachten met elk specifieke en duidelijk afgebakende identiteitskenmerken en gedragingen, alsook een specifieke machtsverhouding tussen beide. In feministische en queer literatuur noemt men dit systeem vaak heteronormativiteit.

In de verdediging van heteroseksualiteit als enige normale seksualiteit baseert men zich soms op het vermeende onnatuurlijke karakter van homoseksualiteit. Bij andere dieren dan de mens is heteroseksualiteit echter evenmin de enige bestaande vorm van seksualiteit. Tot nu toe is reeds bij 470 diersoorten homoseksueel gedrag vastgesteld.

Seksuele geaardheid
Zaadcel

Een zaadcel, antherozoïde, spermatozoïde of spermatozoön (meervoud: spermatozoa) is de mannelijke (haploïde) geslachtscel. Afhankelijk van de levenscyclus van het soort worden de zaadcellen door haploïde organismen gevormd door mitose zoals bij mossen, varens en vele algen in antheridia, of bij diploïde organismen door meiose (reductiedeling) zoals bij dieren in de testes. Dierlijke zaadcellen werden in 1677 door Antoni van Leeuwenhoek ontdekt.

Een zaadcel kan een eicel bevruchten om een zygote te vormen, die dan, afhankelijk van de levenscyclus, tot een nieuw organisme kan uitgroeien of zich meiotisch delen.

Dieren 
Bij mannelijke dieren worden zaadcellen in grote hoeveelheden gemaakt in de teelballen en in het sperma bij de ejaculatie met miljoenen tegelijk uit het lichaam getransporteerd.

Menselijke zaadcel 
Menselijke zaadcellen hebben een kop van 0,005 bij 0,003 mm en een zweepstaartje van 0,05 mm lang. De staart wordt door de zaadcel gebruikt om zich voort te bewegen. De zaadcel bevat slechts een zeer kleine hoeveelheid cytoplasma, hij heeft de specifieke functie van het transport van het DNA. Onder normale omstandigheden bevat een zaadcel de informatie die het geslacht van een kind bepaalt.

Net voor de staart liggen erg veel mitochondriën die voor de energievoorziening dienen. In de kop van de zaadcel zit het acrosoom, dat een enzym bevat waarmee de eiwitlaag van de eicel afgebroken kan worden. Zo kan de zaadcel de eicel binnendringen.

Een zaadcel kan in het lichaam van de vrouw gemiddeld twee dagen overleven. Onder gunstige omstandigheden kunnen zaadcellen tot zes tot tien dagen na geslachtsgemeenschap in het lichaam van een vrouw overleven en soms nog langer. Hierdoor kan bij een eisprong tot zeven dagen (of meer) na geslachtsgemeenschap in sommige gevallen tot een bevruchting leiden.

Om vast te stellen of een man onvruchtbaar is kan een semenanalyse gedaan.

Bronnen 

Seksualiteit
Geslachtelijke voortplanting
Levenscyclus
Cel
SER

Sociaal-Economische Raad
 Sociaal-Economische Raad (Nederland), een Nederlands adviesorgaan
 Sociaal-Economische Raad (Suriname), een Surinaams adviesorgaan
 Sociaal-Economische Raad van Vlaanderen, een Vlaams adviesorgaan
 Sociaal-Economische Raad van de Regio, een Vlaams adviesorgaan
 Cadena SER, een Spaans radiostation
 Satellite Equipment Room

Zie ook 
 Economische en Sociale Raad van de Verenigde Naties
 Ser (doorverwijspagina)
Geslacht

Geslacht (biologie) of genus, een van de belangrijkste taxonomische rangen in de biologie
Genderidentiteit staat voor de gedrags- en identiteitsaspecten van sekse, ter onderscheiding van lichamelijke en biologische aspecten
 Sekse, biologische kenmerken die betrekking hebben op de rol bij de voortplanting
 Geslachtsorgaan, de morfologische structuren die de voortplanting van de soort dienen
 Familie (verwanten), de reeks van afstammelingen van één persoon met dezelfde achternaam
 geslachtsnaam, achternaam of familienaam

Afgeleide betekenissen 
 Geslacht (taalkunde), een eigenschap (genus) die vooral zelfstandige naamwoorden in vele talen bezitten
 Geslacht (Nederlands), het taalkundig geslacht zoals zich dat in het Nederlands voorkomt
 Slacht, een vervoeging van het werkwoord slachten
 Connector (elektrotechniek), een stekkerverbinding (mannelijk) en contactdoos (vrouwelijk)
 Genus (wiskunde) heeft verschillende, maar verwante betekenissen in de topologie en de algebraïsche meetkunde
Eikel

Eikel (vrucht), een vrucht van de eik;
 Eikel (anatomie), het ronde uiteinde van de penis;
 Een belediging, gebezigd bij onhandigheid of domheid, in praktisch en/of sociaal opzicht.
Geslachtsgemeenschap

Geslachtsgemeenschap (Latijn: coïtus, in het Nederlands ook wel copulatie, neuken, verouderd bijslaap) is een seksuele handeling tussen twee mensen waarbij een penis in erectie een vagina of anus penetreert. Het doel van geslachtsgemeenschap kan seksueel genot zijn, geslachtelijke voortplanting of beide.

Vaginale geslachtsgemeenschap

Vaginale geslachtsgemeenschap vindt veelal plaats tussen een man en een vrouw. De geslachtsgemeenschap wordt voorafgegaan door een fase van seksuele opwinding: de penis wordt stijf en produceert voorvocht en in de vagina ontstaat extra afscheiding waardoor deze gladder wordt en de penis gemakkelijker kan worden ingebracht. Gedurende de geslachtsgemeenschap wordt de penis naar voren gestoten en weer teruggetrokken in een ritmisch proces. Dit kan resulteren in een ejaculatie (zaaduitstorting), waarbij sperma in de vagina wordt gespoten. De spermacellen bewegen zich (indien geen gebruik wordt gemaakt van bijvoorbeeld een condoom) via de vagina en baarmoederhals naar de baarmoeder of nog dieper in het lichaam naar de eileider. Als daar een eicel aanwezig is kan deze door een spermacel bevrucht worden, waardoor mogelijk een zwangerschap ontstaat. Mensen kunnen een bevruchting voorkomen door verschillende vormen van anticonceptie te gebruiken.

Anale geslachtsgemeenschap

Anale geslachtsgemeenschap kan zowel plaatsvinden tussen mannelijke partners als tussen een mannelijke en een vrouwelijke partner. Anaal geslachtsverkeer leidt bij vrouwen in beginsel niet tot zwangerschap, tenzij het sperma toch in de omgeving van de vagina terechtkomt.

Posities en variaties
Geslachtsgemeenschap kan worden bedreven in een grote variëteit van seksposities. Er zijn in de geschiedenis veel boeken hierover verschenen, zoals de Kamasutra uit vermoedelijk de 2de eeuw na Christus, de I Modi uit de 16e eeuw en het 19e-eeuwse literaire werk De figuris Veneris. Geslachtsgemeenschap kan liggend plaatsvinden, met de ene partner boven de ander, in zijligging, staand of zittend. Voorbeelden zijn de "missionarishouding" of "op zijn hondjes".

Taal 

Zoals voor alle termen die met de seksualiteit te maken hebben, zijn er ook voor geslachtsgemeenschap vele alternatieve woorden. Er bestaan vele verschillende, meer of minder pejoratieve Nederlandse synoniemen voor het woord geslachtsgemeenschap.

Zie ook 
 "Genieten van Seks" op Wikibooks

Afbeeldingen

Literatuurverwijzingen