Rzgów

Rzgów – miasto w Polsce, położone w województwie łódzkim, w powiecie łódzkim wschodnim, w gminie Rzgów, nad rzeką Ner, wchodzi w skład aglomeracji łódzkiej. Był miastem duchownym kapituły katedralnej krakowskiej w powiecie piotrkowskim województwa sieradzkiego w końcu XVI wieku.

W Rzgowie znajduje się największe w Europie centrum handlu odzieżą i tekstyliami, które tworzy Centrum Handlowe Ptak.

Rzgów leży na pograniczu dwóch regionów historycznych, jego południowa część na lewym brzegu Neru położona jest w ziemi sieradzkiej, zaś północny, prawobrzeżny obszar miasta należy do ziemi łęczyckiej. Uzyskał lokację miejską w 1467 roku, ale nie została ona zrealizowana, ponowna lokacja w 1502 roku, degradacja w 1870 roku, ponowne nadanie praw miejskich w 2006 roku.

Historia 

Pierwsze wzmianki o Rzgowie pochodzą z 1378 roku. Lokowano tu wówczas wieś na prawie niemieckim. W 1460 kapituła krakowska od Andrzeja z Pabianic, plebana w Targowisku, zakupiła za 130 grzywien wójtostwo w Rzgowie oraz młyn wodny na Nerze. W 1467, wskutek starań ówczesnych właścicieli miasta, kapituły katedralnej krakowskiej, miasto otrzymało z nadania króla Kazimierza Jagiellończyka prawa miejskie.

W 1469 Krakowska Kapituła Katedralna zbudowała w miejscowości kościół św. Stanisława. Miejscowość odnotowana została w historycznych dokumentach podatkowych. Z 9 łanów kmiecych kapituła pobierała czynsz w wysokości 14 groszy od dwóch ogrodów, a z trzeciego fertona oraz 2 kapłony, 30 jaj oraz 12 wozów drewna od każdego łanu. Odnotowano także pasieki dworu pabianickiego dające do 2 miar miodu.

W 1552 odnotowano w miejscowości młyn o trzech kołach wodnych alias folusz. Miasto płaciło wówczas 1 złoty 6 groszy szosu. W wykazie poborowym z 1563 podano 90 rzemieślników pracujących w mieście płacących po 4 grosze szosu.

Po rozbiorach Polski miejscowość znalazła się początkowo w zaborze pruskim. Po 1795 Rzgów wraz z dobrami kapituły tworzył królewską domenę pabianicką. W latach 1807–1815 miejscowość leżała w granicach Księstwa Warszawskiego. Po podziale księstwa leżała w zaborze rosyjskim w Królestwie Polskim. W XIX-wiecznym Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego wymieniona jest jako osada miejska, dawniej miasteczko leżące w powiecie łódzkim w gminie Gospodarz i parafii Rzgów. Prawa miejskie miasto straciło w roku 1870, w wyniku carskiej reformy administracyjnej. 

W 1827 w Rzgowie znajdowały się 162 domy zamieszkane przez 997 mieszkańców. W 1862 liczba domów wzrosła do 176, a mieszkańców do 1559. W mieście odbywało się wówczas 6 jarmarków rocznie. W 1889 w miejscowości znajdowało się 228 domów; głównie drewnianych, zamieszkiwanych przez 1656 mieszkańców. W miasteczku stał murowany kościół, urząd gminy, szkoła początkowa. Miejscowość liczyła w sumie 2444 mórg powierzchni w tym 1730 gruntów ornych.

W nocy z 25 na 26 lipca 1812 roku miał miejsce pożar Rzgowa, który wybuchł przy ulicy Tuszyńskiej. W ciągu trzech godzin spłonęło 140 domów, budynki gospodarskie, 70 stodół, a także proboszczówka i inne obiekty.

Z kolei latem 1918 roku miał miejsce pożar Rzgowa, który rozpoczął się od iskry z parowozu kolejki dojazdowej ŁWEKD. Pożar ten zamknął okres drewnianej zabudowy osady, która wcześniej dominowała – osada została odbudowana w cegle, zyskując wyraźnie charakter miejski.

W okresie II wojny światowej Rzgów został wcielony w granice III Rzeszy i znalazł się w granicach tzw. Kraju Warty (Warthegau) pod nazwą Rzgow. W 1943 roku niemieccy okupanci zmienili nazwę na nową, ahistoryczną Lancellenstätt.

Do 1953 miejscowość była siedzibą gminy Gospodarz. W latach 1975–1998 miejscowość położona była w starym województwie łódzkim. 1 stycznia 2006 Rzgów odzyskał prawa miejskie.

Po zmianie ustroju społeczno-gospodarczego w Polsce od czerwca 1989 r., w latach 90. XX w. nastąpił znaczący rozwój miasta, w oparciu o rozwijające się w nim i w pobliżu duże targowiska odzieży i artykułów włókienniczych. Inicjatorem tych przemian były dwie miejscowe rodziny: Antoniego Ptaka i Gałkiewiczów.

Demografia 
 Piramida wieku mieszkańców Rzgowa w 2014 roku.

Transport 

Drogi przebiegające przez Rzgów:
 Droga ekspresowa S8 (E67): granica państwa – Kudowa-Zdrój – Wrocław – Warszawa – Białystok – Budzisko – granica państwa
 Droga krajowa nr 12: granica państwa – Łęknica – Żary – Leszno – Kalisz – Sieradz – Piotrków Trybunalski – Radom – Lublin – Chełm – Berdyszcze – granica państwa
 Droga krajowa nr 71: Sosnowiec-Pieńki – Zgierz – Pabianice – Rzgów
 Droga krajowa nr 91: Gdańsk – Toruń – Włocławek – Łódź – Piotrków Trybunalski – Radomsko – Częstochowa – Podwarpie
 Droga wojewódzka nr 714: Rzgów – Kurowice

 Przez Rzgów przebiega łódzka magistrala rowerowa.

W latach 1916–1978 Rzgów był również skomunikowany w relacji Łódź – Tuszyn poprzez podmiejską sieć tramwajową. W latach 1916–1948 linia obsługiwana była przez Łódzkie Wąskotorowe Elektryczne Koleje Dojazdowe i miała status kolejki dojazdowej. Początkowo była obsługiwana trakcją parową, która w 1927 r. zmieniona została na trakcję elektryczną. W okresie II wojny światowej linia ta otrzymała numer 80. Przed wojną i po wojnie tramwaj był oznakowany nazwą docelowego przystanku, czyli Tuszyna. Od 1956 linia otrzymała numerację 42, która była utrzymana do jej likwidacji w 1978 roku. 17 czerwca 1978 r., w związku z gruntowną przebudową drogi Łódź – Piotrków Trybunalski, likwidacji uległ odcinek Rzgów – Tuszyn tej linii. Od tego czasu, do całkowitej likwidacji linii rzgowsko-tuszyńskiej (z dniem 1 czerwca 1993), jej nową krańcówkę umieszczono przy ulicy Tuszyńskiej. Śladem tej linii kursują autobusy MPK-Łódź (50A i 50B). W 2017 roku MPK Łódź uruchomiło linię 56B, później przemianowaną na 56.

Edukacja 
Istnienie w miejscowości szkoły początkowej odnotował w 1889 roku XIX-wieczny Słownik geograficzny Królestwa Polskiego.

Obecnie w Rzgowie znajduje się Przedszkole Miejskie i Szkoła Podstawowa im. Jana Długosza.

Zabytki 
Do rejestru zabytków wpisany jest jeden obiekt:
 późnorenesansowy kościół parafialny św. Stanisława (nr rej.: 123-VII-1 z 23.08.1946 oraz A/155/189 z 29.08.1967), wzniesiony ok. 1630 r. murowany, jednonawowy z ośmioboczną wieżą, szczyty ozdobione attykami. Wyposażenie barokowe.

Przypisy

Bibliografia 
 Anna Gałkiewicz, Fenomen Rzgowa, Rzgów 2005, , 9788392245704

Linki zewnętrzne 
 

 
Miasta kapituły katedralnej krakowskiej
Miasta w Polsce lokowane w XVI wieku
Miasta w województwie łódzkim
Prywatne miasta duchowne I Rzeczypospolitej (województwo sieradzkie)
Ziemia łęczycka
Ziemia sieradzka