Wieś

Wieś – jednostka osadnicza o zwartej, skupionej, lub rozproszonej zabudowie i istniejących funkcjach rolniczych, lub związanych z nimi usługowych lub turystycznych, nieposiadająca praw miejskich lub statusu miasta (art. 2 ustawy z 29 sierpnia 2003 o urzędowych nazwach miejscowości i obiektów fizjograficznych).

Zgodnie ze schematem aplikacyjnym załączonym do rozporządzenia z dnia 21 lipca 2021 r. w sprawie ewidencji miejscowości, ulic i adresów, jest zaliczana do rodzaju miejscowości.

Definicje wsi 
Definicja Marii Kiełczewskiej-Zaleskiej – wieś to osada, w której ludność zajmuje się uprawą roślin i chowem zwierząt.

Definicja Józefa Szymańskiego – zbiorowisko ludzi albo osiedla z należącymi doń gruntami.

Definicja Jana Turowskiego – wieś to społeczność lokalna, której funkcję produkcyjną uzupełnia funkcja rodziny i czyni to w sposób jednolity z zachowaniem kontroli społecznej.

Definicja Jana Tkocza – wieś to twór terytorialny mający granicę, rozłóg ziemi, siedlisko (zagrodę) stanowiące całość przestrzenną o określonych więzach społecznych oraz uprawnieniach prawnych.

Gospodarstwa domowe 
Gospodarstwa domowe na wsi są zdecydowanie liczebniejsze niż w miastach. W 2008 r. w miastach zaledwie 6% stanowiły gospodarstwa o liczbie osób 5 lub więcej, tymczasem na wsiach było to około 19,6%. Na skutek zmian demograficznych również ta struktura ulegnie zmianom i tak w 2035 roku wielkości te będą wynosić odpowiednio: 5,6% oraz 14,0%.

Rodzaje układów przestrzennych 
 łańcuchówka (wieś leśno-łanowa)
 okolnica (wieś placowa)
 rzędówka
 szeregówka
 ulicówka
 wielodrożnica
 widlica

Rodzaje wsi 
 wieś letniskowa
 wieś samotnicza
 wieś służebna
 wieś czynszowa
 wieś folwarczna
 wieś ziemiańska
 wieś szlachecka
 wieś rozproszona
 wieś fryderycjańska, wieś józefińska
 wieś pruska
 wola, wólka
 wieś przygraniczna
 wieś sołecka

Wsie w Polsce 
Liczba miejscowości wiejskich w Polsce (stan 06.03.2013), a w nim
 podstawowych ogółem 52 543, w tym wsi 43 058, inny rodz. 9485
 części integralnych ogółem 43 015, w tym części wsi, kolonii, osady 36 530, przysiółków 4731, o innym rodzaju 1754.

Według stanu w dniu 31 grudnia 2011 w Polsce było 40 540 sołectw.

Najludniejsze wsie w Polsce 
Wsie liczące powyżej 7000 mieszkańców na podstawie danych z Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań przeprowadzonego w 2021

 Józefosław (województwo mazowieckie) – 14 806 mieszkańców
 Plewiska (województwo wielkopolskie) – 14 160 mieszkańców
 Kozy (województwo śląskie) – 13 098 mieszkańców
 Koziegłowy (województwo wielkopolskie) – 11 598 mieszkańców
 Komorniki (województwo wielkopolskie) – 10 996 mieszkańców
 Jabłonna (województwo mazowieckie) – 10 981 mieszkańców
 Straszyn (województwo pomorskie) – 10 816 mieszkańców
 Kiełczów (województwo dolnośląskie) – 10 569 mieszkańców
 Banino (województwo pomorskie) – 9 806 mieszkańców
 Bolszewo (województwo pomorskie) – 9 780 mieszkańców
 Mierzyn (województwo zachodniopomorskie) – 9 766 mieszkańców
 Skórzewo (województwo wielkopolskie) – 9 559 mieszkańców
 Rokietnica (województwo wielkopolskie) – 9 369 mieszkańców
 Pawłowice (województwo śląskie) – 9 098 mieszkańców
 Zalasewo (województwo wielkopolskie) – 8 344 mieszkańców
 Świerklany (województwo śląskie) – 8 318 mieszkańców
 Zielonki (województwo małopolskie) – 8 240 mieszkańców
 Sierakowice (województwo pomorskie) – 8 184 mieszkańców
 Suchy Las (województwo wielkopolskie) – 8 145 mieszkańców
 Luzino (województwo pomorskie) – 8 014 mieszkańców
 Pogórze (województwo pomorskie) – 7 796 mieszkańców
 Wola (województwo śląskie) – 7 738 mieszkańców
 Bojszowy (województwo śląskie) – 7 690 mieszkańców
 Łodygowice (województwo śląskie) – 7 683 mieszkańców
 Smolec (województwo dolnośląskie) – 7 476 mieszkańców
 Jaworze (województwo śląskie) – 7 325 mieszkańców
 Raszyn (województwo mazowieckie) – 7 183 mieszkańców

Źródła dochodów ludności wiejskiej 
W przeszłości o dochodach ludności wiejskiej stanowiło rolnictwo. Jeszcze w połowie lat 90. XX w. ponad połowa pracujących na terenach wiejskich pracowała w rolnictwie lub leśnictwie. W 2016 roku było to już 24%, a w 2018 roku 22%, przy czym odsetki te dotyczyły zarówno tych, dla których praca w rolnictwie była głównym, jak i tych, dla których była jedynie dodatkowym źródłem utrzymania. W wyniku dezagraryzacji, i tym samym spadku liczby indywidualnych gospodarstw, dochody z działalności rolniczej stanowią coraz mniejszy procent dochodów ludności na obszarach wiejskich z 12,9% do 9,6% (w latach 2010–2020) na rzecz dochodów ze źródeł pozarolniczych.. Odnotowuje się natomiast wzrost odsetka dochodów z ubezpieczeń społecznych z 29,3% do 32,3% (w latach 2010–2020), co odpowiada tendencji zmian w strukturze wiekowej ludności wsi: coraz większa ilość osób w wieku emerytalnym. Zmiana kierunku migracji od 2001 z miasta na wieś wpłynęła na wzrost udziału dochodów z pracy najemnej w strukturze dochodów ludności wiejskiej, który w 2020 roku wynosił 55,1%. Udział dochodów z pracy na własny rachunek to 9,9%.

Zobacz też 
 geografia osadnictwa
 ruralizm
 gmina, sołectwo, sołtys
 rolnictwo, chłopi, zagroda, zasadźca
 Państwowe gospodarstwo rolne, Rolnicza Spółdzielnia Produkcyjna
 wioska olimpijska
 wioska tematyczna

Przypisy

Bibliografia 
 Wilkin, J., Hałasiewicz, A., Baer-Nawrocka, A. (2022). Polska wieś 2022 : raport o stanie wsi. Warszawa: Fundacja na rzecz Rozwoju Polskiego Rolnictwa, Wydawnictwo Naukowe Scholar, 2022. ISBN 978-83-66849-54-9, OCLC:1334036880.

 
Etnologia i antropologia kulturowa
Podział administracyjny Polski
Ruralistyka