alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
886

Het jaar 886 is het 86e jaar in de 9e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Byzantijnse Rijk 
 29 augustus - Keizer Basileios I overlijdt aan zijn verwondingen die hij heeft opgelopen na de jacht. Hij wordt opgevolgd door zijn 19-jarige zoon Leo VI als heerser van het Byzantijnse Rijk.
 Leo VI, een nauwgezet organisator, begint met de codificatie van de 60 wetboeken (genaamd Basilica) die de basis van het Byzantijnse recht vormen, maar ook voor latere rechtsstelsels.

Brittannië 
 Koning Alfred de Grote herovert Londen op de Deense Vikingen. Hij sluit met Guthrum een nieuw vredesverdrag (waarin Mercia en Kent worden ingelijfd) en maakt afspraken over handel.

Europa 
 Beleg van Parijs: Graaf Odo roept de hulp in van keizer Karel de Dikke. Hij arriveert met een Frankisch ontzettingsleger en omsingelt het belegerde Parijs, maar gaat niet over tot actie.
 Karel de Dikke begint onderhandelingen met de Vikingen en biedt ze geld (Danegeld) aan om de belegering af te breken. Hij geeft ze toestemming om in Bourgondië te overwinteren.

Religie 
 Het glagolitische alfabet ontworpen door de Byzantijnse monniken Cyrillus en Methodius wordt geïntroduceerd in het Bulgaarse Rijk. De Slavische taal verspreidt zich over de Balkan.

Geboren 
 Wigerik, graaf en stamvader van het Huis Ardennen

Overleden 
 9 maart - Abu Ma'shar al-Balkhi (98), Arabisch astroloog
 16 april - Jocelin van Parijs, Frankisch bisschop
 12 juli - Ansbald van Prüm, Frankisch monnik en abt
 28 augustus - Hendrik van Babenberg, Frankisch markgraaf
 29 augustus - Basileios I (59), keizer van het Byzantijnse Rijk
 Mohammed I (63), Arabisch emir van Córdoba

000
889

Het jaar 889 is het 89e jaar in de 9e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Brittannië 
 Koning Eochaid van Strathclyde en zijn pleegvader Giric worden door plunderende Vikingen verbannen uit het koninkrijk. Donald II, een zoon van Constantine I, volgt hen op als koning van Alba (huidige Schotland).

Europa 
 4 augustus - Gerulf, graaf van West-Frisia, ontvangt van koning Arnulf van Karinthië als beloning voor zijn rol bij het verdrijven van de Vikingen een aantal goederen in Teisterbant (o.a Tiel en Asch) in vol eigendom.
 Boris I, vorst (knjaz) van het Bulgaarse Rijk, treedt af na een regeerperiode van 36 jaar en trekt zich terug in een klooster. Zijn zoon Vladimir volgt hem op en voert hervormingen door op politiek en religieus gebied.
 Guido, hertog van Spoleto, verslaat zijn rivaal Berengarius I bij de rivier de Trebbia. Hij neemt het koningschap van Italië over en wordt in Pavia (Noord-Italië) door paus Stefanus V gekroond met de IJzeren Kroon.
 Arnulf van Karinthië erkent op een Rijksdag in Forchheim (huidige Beieren) zijn onwettige zoon Zwentibold als opvolger van het Oost-Frankische Rijk. Hij verleent de stad Osnabrück het recht om handel te drijven.
 Guido van Spoleto sticht het markgraafschap Ivrea (huidige Piëmont) en benoemt Anscarius als eerste markgraaf. (waarschijnlijke datum)
 Eerste schriftelijke vermeldingen van Aalburg, Dülmen en Zillertal.

Arabische Rijk 
 Khashkhash ibn Saeed ibn Aswad, een Moorse admiraal, steekt vanuit Palos de la Frontera (huidige Spanje) de Atlantische Oceaan over. Hij keert beladen terug met fabelachtige schatten. (waarschijnlijke datum)

Azië 
 Sugawara no Michizane, een Japanse edelman, wordt door keizer Uda benoemd tot 'minister van Rechts' (de op een na hoogste ministerstitel) in de keizerlijke regering.
 De stad Yasodharapura, later bekend als Angkor (huidige Cambodja), wordt gesticht. (waarschijnlijke datum)

Meso-Amerika 
 Rond deze periode worden de laatste gebouwen gebouwd die toebehoren aan de Mayacultuur (in de omgeving van Tikal) in Guatemala. (waarschijnlijke datum)

Geboren 
 Abd al-Rahman III, Arabisch kalief (overleden 961)
 Arnulf I, graaf van Vlaanderen (waarschijnlijke datum)

Overleden 
 Abu Dawud (72), Perzisch hadithverzamelaar
 Bořivoj I, hertog van Bohemen (of 888)
 Liutbert, aartsbisschop van Mainz

000
891

Het jaar 891 is het 91e jaar in de 9e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Europa 
 Guido III, hertog van Spoleto, wordt nadat hij het koningschap over Italië heeft opgeëist in de Lombardische hoofdstad Pavia gekroond tot keizer van het Heilige Roomse Rijk door paus Stephanus V. Hierdoor weet Guido het machtsvacuüm te herstellen (dat ontstaan is na het overlijden van koning Karel de Dikke).
 1 september - Slag bij Leuven: Een Oost-Frankisch expeditieleger onder bevel van koning Arnulf van Karinthië verslaat bij Leuven, aan de rivier de Dijle, de Deense Vikingen die Lotharingen zijn binnengevallen. Hierdoor eindigen de rooftochten in de Lage Landen en wordt de dreiging van de Vikingen verminderd.
 Mutimir, heerser (župan) van Servië, overlijdt na een regeerperiode van 27 jaar. Hij wordt opgevolgd door zijn oudste zoon Prvoslav.
 Eerste schriftelijke vermelding van Bimmen (Duitsland).

Religie 
 14 september - Paus Stephanus V overlijdt in Rome na een pontificaat van 6 jaar. Hij wordt opgevolgd door Formosus (voormalig bisschop van Porto) als de 111e paus van de Katholieke Kerk.

Geboren

Overleden 
 6 februari - Photius I, patriarch van Constantinopel
 14 september - Stephanus V, paus van de Katholieke Kerk (885-891)
 Mutimir, heerser (župan) van Servië

000
892

Het jaar 892 is het 92e jaar in de 9e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Brittannië 
 Een Deens Viking leger met 250 schepen arriveert bij de versterkte nederzetting Lympne (Kent). Een ondersteunende vloot (80 schepen) onder aanvoering van Hastein gaat bij Swale aan land.

Europa 
 30 april - Guido III, keizer van het Heilige Roomse Rijk, laat zijn zoon Lambert door paus Formosus tot medekeizer kronen. Hierdoor weet hij zijn bestuurlijke macht in Italië verder uit te breiden.
 Poppo, hertog van Thüringen, wordt door koning Arnulf van Karinthië afgezet. Een Oost-Frankisch expeditieleger (ondersteund door Magyaarse bondgenoten) valt Groot-Moravië binnen.
 Boudewijn II, graaf van Vlaanderen, breidt zijn macht uit over de gouw Terwaan. Hij richt houten versterkingen op in Ieper, Kortrijk, Brugge en Gent. (waarschijnlijke datum)
 Prvoslav en zijn broers worden door hun neef Petar Gojniković afgezet. Hij wordt met steun van het Byzantijnse Rijk erkend als de nieuwe heerser (župan) van Servië.
 Deense Vikingen voeren een plundertocht langs de rivier de Seine en verwoesten de Frankische stad Troyes.
 Muncimir (892 - 910) wordt geïnstalleerd als hertog van Dalmatisch Kroatië.

Geboren 
 Aidi, keizer van het Chinese Keizerrijk (overleden 908)
 Saadia Gaon, Egyptisch joods filosoof (overleden 942)

Overleden 
 Tirmidhi (68), Perzisch hadithverzamelaar

000
894

Het jaar 894 is het 94e jaar in de 9e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Byzantijnse Rijk 
 Herfst - Keizer Leo VI ("de Wijze") beperkt het handelsmonopolie van de Bulgaren. Hij verplaatst de centrale markt van Constantinopel naar Thessaloniki en verhoogt de heffingen. Simeon I, heerser (khan) van Bulgarije, voert tevergeefs onderhandelingen en valt het Byzantijnse Rijk binnen. De Byzantijnen roepen de hulp in van de Magyaren, die een plundertocht voeren in het noorden van Bulgarije.

Europa 
 Voorjaar - Koning Arnulf van Karinthië valt (voor een tweede maal) met een Oost-Frankisch expeditieleger Italië binnen. Hij verovert samen met koning Berengarius I het gebied tot aan de Po. De stad Bergamo wordt na een korte belegering ingenomen, Milaan en Brescia worden bezet. Keizer Guido III ontvlucht de Lombardische hoofdstad Pavia en houdt zich schuil in de bergen bij Spoleto (Umbrië).
 Arnulf van Karinthië voert zijn veldtocht tot aan Piacenza en maakt plannen om Midden-Italië binnen te vallen. Hij breekt echter zijn campagne af en keert met zijn expeditieleger terug naar Pavia. Arnulf roept zichzelf uit tot koning van Italië en installeert Berengarius I als medekoning in Friuli.
 Arnulf van Karinthië keert terug naar Duitsland en trekt met zijn expeditieleger over de Alpen. Bourgondische troepen onder bevel van Rudolf I achtervolgen Arnulf, die lijdt zware verliezen door gevechten in het Aostadal. Guido III verjaagt Berengarius I en claimt opnieuw de IJzeren Kroon.
 12 december - Guido III overlijdt na een regeerperiode van 4 jaar en wordt opgevolgd door zijn zoon Lambert als koning en keizer van Italië.

Japan 
 Keizer Uda geeft opdracht om (volgens traditie) te stoppen met het sturen van Japanse diplomatieke missies naar China.

Geboren 
 Æthelstan, koning van Engeland (of 893)
 Flodoard, Frankisch kroniekschrijver (overleden 966)

Overleden 
 12 december - Guido III, koning en keizer van Italië
 Svatopluk I ("de Grote"), heerser (knjaz) van Groot-Moravië

000
896

Het jaar 896 is het 96e jaar in de 9e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Europa 
 Voorjaar - Koning Arnulf van Karinthië trekt met een Oost-Frankisch expeditieleger de Alpen over en valt opnieuw Italië binnen. Hij verovert Rome na een korte belegering en wordt door paus Bonifatius VI tot (tegen)keizer gekroond van het Heilige Roomse Rijk. Arnulf voert een veldtocht tegen het hertogdom Spoleto om het gezag te herstellen. Hij wordt onderweg getroffen door een beroerte en keert terug naar Regensburg.
 Koning Lambert herovert Lombardije en voert een plunderveldtocht in het noorden van Italië. Hij sluit met Berengarius I in Pavia een verdrag en verdeelt het koninkrijk. Berengarius krijgt het gebied ten oosten van de rivier de Adda (hertogdom Friuli). Lambert annexeert het gebied ten westen van de rivier (inclusief het markgraafschap Toscane).
 Zomer - Slag bij Bulgarophygon: De Bulgaren onder aanvoering van khan Simeon I ("de Grote") verslaan bij Babaeski (huidige Turkije) het Byzantijnse leger in een vernietigende veldslag. Keizer Leo VI ("de Wijze") wordt gedwongen tot het betalen van een jaarlijkse schatting aan de Bulgaren.
 De Magyaren vallen Pannonië binnen en nemen het land over van de Avaren. De Hongaarse grootvorst Álmos wordt gedood en opgevolgd door zijn zoon Árpád. Stichting van de staat Hongarije. (waarschijnlijke datum)
 Berengar II, markgraaf van Neustrië, wordt gedood tijdens gevechten met de Vikingen. Berengar's dochter Poppa wordt ontvoerd door de Viking hoofdman (jarl) Rollo de Noorman en gedwongen met hem te trouwen.
 Herbert I, een Frankische edelman, verzoent zich met koning Odo I van het West-Frankische Rijk. Hij krijgt het graafschap Vermandois toegewezen en breidt zijn gezag verder uit in Picardië. (waarschijnlijke datum)
 Koning Zwentibold, de oudste zoon van Arnulf van Karinthië, confisqueert het graafschap van Gerard van de Metzgau. Hij verleent Deventer, Tiel en Utrecht speciale handelsprivileges. (waarschijnlijke datum)

Arabische Rijk 
 Saraceense zeerovers maken de Egeïsche Zee onveilig. De bewoners Egina verlaten de havenstad van het eiland en stichten een nieuwe stad landinwaarts.

Lage Landen 
 14 juli - Koning Zwentibold van Lotharingen verleent kooplieden uit Deventer en Utrecht handelsprivilegesien Tiel, dat ook  tolrecht krijgt.
 Eerste schriftelijke vermelding van Denderwindeke (huidige België).

Religie 
 4 april - Paus Formosus overlijdt na een pontificaat van 4 jaar. Hij wordt opgevolgd door Bonifatius VI, zijn ambtstermijn duurt slechts ca. 15 dagen.
 mei - Paus Stefanus VI wordt geïnstalleerd als de 113e paus van de Katholieke Kerk.
 Het Paleis van Lateranen, verblijf van de pausen, wordt door een aardbeving zwaar beschadigd.

Geboren 
 Zoltán, vorst van de Magyaren (waarschijnlijke datum)

Overleden 
 4 april - Formosus, paus van de Katholieke Kerk
 april - Bonifatius VI, paus van de Katholieke Kerk
 Berengar II, Frankisch markgraaf

000
897

Het jaar 897 is het 97e jaar in de 9e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Europa 
 Voorjaar - Koning Lambert II vertrekt vanuit Pavia met een delegatie (waaronder zijn moeder Ageltrude) naar Rome, om zich door paus Stefanus VI te laten erkennen als keizer van het Heilige Roomse Rijk. Hierdoor blijft het noorden van Italië (ingelijfd door het Oost-Frankische Rijk) verdeeld en wordt het koninkrijk een onafhankelijke staat.
 Wifried I, een Frankische markgraaf, wordt tijdens een tegenaanval van de verdediging van de vestingstad Barcelona (huidige Spanje) tegen de Moren gedood. Zijn graafschappen in Catalonië worden verdeeld onder zijn zonen. Wifried II volgt zijn vader op als graaf van Barcelona, Gerona en Osona.

Japan 
 Keizer Uda doet afstand van de troon (na een regeerperiode van 10 jaar) ten gunste van zijn 12-jarige zoon Daigo. Hij volgt hem op als de 60e keizer van Japan.

Religie 
 Kadaversynode: Paus Stefanus VI (VII) houdt een schijnproces tegen zijn overleden voorganger Formosus. Het lijk van Formosus wordt opgegraven en uitgedost in pauselijke gewaden, officieel berecht en veroordeeld.
 Zomer - Stefanus VI wordt tijdens een volksopstand afgezet, gevangengenomen en vermoord. Hij wordt opgevolgd door Romanus als de 114e paus van de Katholieke Kerk.
 Romanus treedt af na een pontificaat van 2 maanden en trekt zich terug in een klooster. Hij wordt opvolgd door Theodorus II als de 115e paus van de Katholieke Kerk.
 Theodorus II rehabiliteert Formosus en laat hem herbegraven in de Sint-Pietersbasiliek. Hij overlijdt (mogelijk vermoord) slechts na een ambtstermijn van 20 dagen.

Geboren 
 Balderik, bisschop van Utrecht (overleden 975)
 Hugo de Grote, Frankisch edelman (overleden 956)

Overleden 
 11 augustus - Wifried I, Frankisch markgraaf
 Stefanus VI (VII), paus van de Katholieke Kerk
 Theodorus II (57), paus van de Katholieke Kerk

000
898

Het jaar 898 is het 98e jaar in de 9e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Arabische Rijk 
 Al-Hadi il-al-Haqq Yahya bin Husayn, een Arabisch religieus leider, bezoekt op uitnodiging van de Zaidi het noorden van Jemen en sticht er de Zaidi-dynastie die er tot 1962 zal heersen.

Europa 
 3 januari - Koning Odo I overlijdt in La Fère (Noord-Frankrijk) na een regeerperiode van 10 jaar. Hij wordt opgevolgd door de 18-jarige Karel III ("de Eenvoudige"), een zoon van Lodewijk de Stamelaar, als heerser van het West-Frankische Rijk. Karel heeft echter weinig macht, de Frankische hertogen en graven (die meer macht hebben dan de koning) voeren een onafhankelijk bewind.
 Fulco I, een Frankische edelman, wordt door Robert van Bourgondië (een broer van de voormalige koning Odo I) gedelegeerd tot burggraaf van Angers en Tours. Hij is voortdurend in conflict met het opstandige Bretagne en de plunderende Vikingen.
 De Robertijnen (nakomelingen van Odo I) krijgen steeds meer macht. Er beginnen zich zelfstandige territoria in het West-Frankische Rijk te vormen. Zoals in Aquitanië, Catalonië (huidige Spanje), Champagne, Gascogne en Vlaanderen.
 15 oktober - Koning Lambert II van Italië overlijdt tijdens de jacht (mogelijk vermoord). Na zijn dood, wordt Berengarius I erkend als alleenheerser over het koninkrijk, dit met veel weerstand van de Lombardische adel.

Lage landen 
 Koning Zwentibold van Lotharingen ontslaat Reinier I, graaf van Henegouwen, als zijn raadgever. Reinier vraagt Karel III om koning te worden van Lotharingen. Als straf eist Zwentibold dat hij voor dit verraad alle titels en bezittingen moet afstaan, dit wordt door hem geweigerd. Zwentibold voert tevergeefs een strafexpeditie tegen Reinier, die zich mogelijk bij Furfooz heeft verschanst.
 Het domein van Theux wordt door koning Zwentibold van Lotharingen aan de bisschop van Luik geschonken.

Religie 
 januari - Paus Johannes IX volgt Theodorus II op als de 116e paus van de Katholieke Kerk. Hij verklaart de pausverkiezing van Bonifatius VI in 896 illegaal en herroept de veroordeling van Formosus in de Kadaversynode.

Geboren

Overleden 
 3 januari - Odo I, koning van het West-Frankische Rijk
 15 oktober - Lambert II, keizer en koning van Italië
 Adelbold I, bisschop van Utrecht
 Everhard Saxo, graaf van Hamaland

000
900

Het jaar 900 is het 100e jaar in de 9e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Europa 
 4 februari - De 6-jarige Lodewijk IV ("het Kind"), een zoon van voormalig keizer Arnulf van Karinthië, wordt in Forchheim (huidige Beieren) met steun van de adel tot koning van het Oost-Frankische Rijk gekroond. Hij wordt erkend als heerser van Lotharingen en benoemd Radbod, aartsbisschop van Trier, tot zijn kanselier. Hij krijgt het recht op een munt en het instellen van douanerechten.
 Lodewijk de Blinde, koning van Provence, wordt uitgenodigd door de Italiaanse edelen en bieden hem de IJzeren Kroon ("Kroon van de Longobarden") aan. Hij verdrijft koning Berengarius I en wordt in de hoofdstad Pavia tot heerser van Italië gekroond.
 17 juni - Boudewijn II, graaf van Vlaanderen, laat bisschop Fulco van Reims (nadat hij is benoemd tot abt van de Abdij van Sint-Bertinus) in een hinderlaag lopen en vermoorden. Boudewijn wordt door koning Karel III ("de Eenvoudige") geëxcommuniceerd, maar is niet in staat om de strafmaatregelen door te voeren.
 Koning Donald II sneuvelt tijdens een gevecht tegen de Vikingen die een rooftocht voeren in Noord-Schotland. Hij wordt opgevolgd door Constantijn II (een kleinzoon van koning Kenneth I) als heerser van Schotland.

Religie 
 januari - Paus Johannes IX overlijdt na een pontificaat van 2 jaar. Hij wordt opgevolgd door Benedictus IV als de 117e paus van de Katholieke Kerk.
 Eerste schriftelijke vermelding van Nordhorn (huidige Duitsland).

Geboren 
 Adaldag, aartsbisschop van Bremen (waarschijnlijke datum)
 Berengarius II, koning van Italië (waarschijnlijke datum)
 Drahomíra, hertogin en regentes van Bohemen (waarschijnlijke datum)
 Gero, aartsbisschop van Keulen (waarschijnlijke datum)
 Gero, Frankisch markgraaf (waarschijnlijke datum)
 Koenraad, bisschop van Konstanz (waarschijnlijke datum)
 Raymond III, Frankisch edelman (waarschijnlijke datum)

Overleden 
 januari - Johannes IX, paus van de Katholieke Kerk
 17 juni - Fulco van Reims, Frankisch abt en bisschop
 13 augustus - Zwentibold, koning van Lotharingen
 Donald II, koning van Schotland

  
000
1340

Het jaar 1340 is het 40e jaar in de 14e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen 
januari
 26 - De Engelse koning Eduard III laat zich op de Vrijdagmarkt van Gent uitroepen tot koning van Frankrijk. Op die manier weet Jacob van Artevelde de Engelse wol terug naar Vlaanderen te brengen en het behoud van economische vrijheden en voorrechten te waarborgen.

juni
 7 - Rotterdam krijgt (opnieuw) stadsrechten.
 24 - Slag bij Sluis: koning Eduard III van Engeland brengt de Franse vloot tot zinken ter hoogte van de monding van het Zwin bij Sluis.
 De Franse admiraals Hugues Quiéret en Nicolas Béhuchet worden onthoofd.

oktober
 30 - Slag bij Salado: Alfons XI van Castilië, gesteund door Alfons IV van Portugal, verslaat een binnengevallen leger van de Meriniden onder Abu al-Hasan Ali gesteund door Yusuf I van Granada.

zonder datum
 Casimir III van Polen valt het verwoeste Roethenië binnen.
 oudst bekende vermelding: Ulicoten, Walsberg

Kunst 
 Ontstaan van de Anjou-Bijbel

Opvolging 
 Abbasiden (kalief van Caïro) - Al-Mustakfi I opgevolgd door Al-Wathiq I
 Denemarken - Waldemar IV na een interregnum
 Moskou - Ivan I opgevolgd door zijn zoon Simeon
 Oranje - Raymond IV van Les Baux opgevolgd door Raymond V van Les Baux
 Trebizonde - Basileios Megas Komnenos opgevolgd door zijn echtgenote Irene Palaiologina

Afbeeldingen

Geboren 
 24 juni - Jan van Gent, Engels prins en edelman
 18 juli - Filips van Artevelde, Vlaams opstandelingenleider en staatsman
 oktober - Geert Grote, Nederlands theoloog
 30 november - Jan van Berry, Frans prins en edelman|
 Jamyang Shakya Gyaltsen, vorst van Tibet (1364-1373)
 Rolpey Dorje, Tibetaans geestelijk leider
 Alexander V, tegenpaus (1409-1410) (jaartal bij benadering)
 Brunstijn van Herwijnen, Zeeuws edelman (jaartal bij benadering)
 Engelram VII van Coucy, Frans-Engels edelman (jaartal bij benadering)
 Haakon VI, koning van Noorwegen (1343-1380) (jaartal bij benadering)
 Herman II Hoen, Limburgs edelman (jaartal bij benadering)
 Johan II van Wittem, Brabants edelman (jaartal bij benadering)
 Robert III, koning van Schotland (1390-1406) (jaartal bij benadering)
 Rupert van Nassau-Sonnenberg, graaf van Nassau-Sonnenberg (jaartal bij benadering)

Overleden 
 31 maart - Ivan I (~51), vorst van Moskou (1325-1340) en grootvorst van Vladimir (1328-1340)
 1 april - Gerard II van Holstein (~47), Duits edelman
 1 juni - Jan van Diest, bisschop van Utrecht (1322-1340)
 24 juni - Nicolas Béhuchet, Frans legerleider
 24 juni - Hugues Quiéret, Frans bestuurder en legerleider
 20 december - Johan I (11), hertog van Neder-Beieren
 Manfred IV, markgraaf van Saluzzo (1296-1334)

Jaar
Sino-Tibetaanse talen

De Sino-Tibetaanse talen vormen een hypothetische taalfamilie met ongeveer 250 talen. De taalfamilie is met betrekking tot het aantal sprekers de op een na grootste groep, na de Indo-Europese taalfamilie. De Sino-Tibetaanse talen zijn over het algemeen tonaal.

De volgende talen en taalgroepen behoren volgens veel taalkundigen tot de Sino-Tibetaanse taalfamilie:

 Chinese talen, waarvan velen monosyllabisch en analytisch zijn.
 Tibeto-Birmaanse talen:
 Newaars
 Tibetaanse talen, waarvan sommige agglutinerend zijn.
 Sherpatalen
 Birmaans (of Birmees)

Ook de Miao-Yaotalen (of Hmong-Mien) worden soms tot deze taalfamilie gerekend, maar zijn misschien een aparte familie.

Sommige linguïsten vinden dat ook de Tai-Kadaitalen (zie bijvoorbeeld Thai) binnen de uitgebreide versie van deze familie passen, terwijl anderen ze liever indelen bij de Austronesische talen.

Landen waar Sino-Tibetaanse talen een autochtone taal zijn 
Volksrepubliek China
Republiek China (Taiwan)
Noord-Korea
Rusland
Pakistan
India
Nepal
Bhutan
Bangladesh
Birma
Thailand
Laos
Vietnam
Negatief-positiefprocedé

De meeste fotografische emulsies geven na ontwikkeling een negatief beeld, waarin donker en licht verwisseld zijn. Het negatief-positiefprocedé maakt een positief beeld door het procedé te herhalen: een negatief beeld wordt op lichtgevoelig papier gelegd  (een contactafdruk) of geprojecteerd. 

Dit was de meest gangbare methode om een foto af te drukken voor de komst van de digitale fotografie.

Een andere methode om positieve beelden te maken is het omkeerprocedé. Een daguerreotypie geeft, als men uit de juiste richting kijkt, direct een positief beeld.

Zie ook
Negatief (fotografie)

Fotografie
Foto

Een foto is een afbeelding op een plat vlak vervaardigd door middel van fotografie. Een foto geeft relaties weer van objecten, voorwerpen, mensen of dieren uit de werkelijke wereld zoals gezien door de lens van een camera gedurende een (meestal korte) tijdperiode. De naam fotografie werd voor het eerst genoemd door John Herschel, een Engeland|Engels astronoom, en is gebaseerd op het Griekse φώς (phōs, "licht") en γραφίς (graphis, "pen, kwast"). In de volksmond wordt een foto ook wel een kiekje genoemd, genoemd naar Israël Kiek.

Visualisatie 
In vergelijking met andere uitdrukkingsvormen als pictogrammen, diagrammen en kaarten, maar ook tekst is dit wel de meest zuivere benadering (maar niet per definitie: beste benadering) van de werkelijkheid, als de digitale nabewerking en manipulatie uitblijft. Daarmee dragen foto's maximaal bij aan een juiste communicatie van het overbrengen van een bepaalde gedachte over (een deel van) de werkelijkheid. Deze zienswijze wordt verder toegelicht in visualisatie.

Kenmerkend is de directe relatie van de afbeelding met de realiteit, maar dit maakt van een foto daarom nog geen objectieve weergave van die realiteit. Een foto is altijd een manipulatie van de realiteit, zowel door het standpunt (perspectief), het kader, de begeleidende tekst, het moment en het materiaal dat de fotograaf gebruikt om de foto te maken, alswel door ingrijpen op chemische of digitale wijze in de fotografische afbeelding door de fotograaf of anderen.

Oudste Nederlandse foto 

Lange tijd werd de foto van Henri Vriesendorp uit Dordrecht, gedateerd op 26 juli 1842, gezien als de oudste foto uit Nederland.<ref>[https://www.nrc.nl/nieuws/2007/06/09/oudste-nederlandse-foto-is-een-daguerreotype-11338875-a918863 De oudste foto van Nederland] - NRC.nl. Gearchiveerd op 30 mei 2023.</ref> Maar in werkelijkheid komt de oudste foto van Nederland uit Zutphen, gemaakt door de Zutphense apotheker Willem Hallegraeff (1798-1870). Zijn met de hand gedateerde bijdrage aan het album amicorum van amateurschilder Aarnout Jacobus van Eyndhoven (1805-1861) bestond uit twee ‘lichttekeningen’: één fotogram van een stuk kant en een fotografische reproductie van een prent. De foto van de prent draagt de datum en de naam van de maker. De datering is 25 november 1839. De foto is in het bezit van het Stedelijk Museum in Zutphen.
Er was al eens een Gelderse 'oudste foto van Nederland'. Op deze foto stond Vieux Reint'' afgebeeld. Deze was genomen op 29 augustus 1842 door Willem Baron van Heeckeren van Kell. Hij fotografeerde zijn knecht Reint Berenschot met laarzen in de hand voor de deuren van zijn schuur. Deze foto is te vinden in het Gelders Archief.

Bronnen 

Fotografie
Afbeelding
Camera

Een camera is in ruime zin een apparaat dat een invallend lichtsignaal omzet naar een chemische blauwdruk of een elektronisch signaal. Het woord camera komt uit het Latijn en is het eerste woord van de oorspronkelijke uitdrukking camera obscura ("donkere kamer").

Zo'n donkere kamer is een ruimte die geheel verduisterd is, met een klein gaatje in de wand.
Is er buiten voldoende licht, dan ziet men op de muur tegenover het gaatje een beeld van de buitenwereld.

Geschiedenis
De camera obscura werd beschreven in een manuscript van Leonardo da Vinci. Het originele manuscript van Da Vinci bestaat niet meer, maar er is een vertaling uit 1797 bekend van de natuurkundige Venturi. Ook in de Griekse oudheid (Aristoteles) waren er echter al beschrijvingen van afbeeldingen door een klein gaatje op de wand van een donkere kamer.

Wordt het gaatje groter gemaakt, dan wordt het beeld helderder, maar ook minder scherp.
De oplossing daarvoor is het gaatje van een positieve lens te voorzien.

Vanaf de 16e eeuw werd de camera obscura met matglas en lens gebruikt als hulpmiddel voor schilders en tekenaars. Door een geprojecteerd beeld op dun papier over te trekken was men in staat perspectivisch juiste tekeningen te maken. Na de ontwikkeling van het fotografische chemische procedé werd de camera gebruikt om fotografie mee te bedrijven.

Tegenwoordig
Videocamera's, filmcamera's en televisiecamera's zijn geschikt voor het maken van opnames van bewegende of veranderende beelden, genaamd video, televisieopnames, of films, meestal inclusief geluid. Daarentegen zijn analoge fotocamera's, die werken met lichtgevoelige film, enkel geschikt voor het maken van stilstaande opnames, foto's zonder geluid. Met moderne digitale camera's (inclusief mobiele telefoons met ingebouwde camera's) kunnen nu behalve foto's ook video-opnames worden gemaakt met geluid. 

De meeste moderne camera's werken elektronisch, met uitzondering van professionele camera's voor het maken van langspeelfilms.

Zie ook

Fotografie
Optisch instrument
Camera
Fotogram

Een fotogram is een afdruk van een voorwerp dat in de donkere kamer direct op lichtgevoelig materiaal is gelegd en vervolgens belicht. Het betreft dus een vorm van fotograferen zonder camera.

Geschiedenis 
De eerste fotogrammen ontstonden omstreeks 1800 (Thomas Wedgwood, GB). De blauwdruk (cyanotypie) werd ontdekt in 1842 en was een soort fotogram die gedurende bijna een eeuw de enige simpele en goedkope manier was om tekeningen te verveelvoudigen. Als artistiek volwaardige vorm van fotografie kwam het fotogram pas tot bloei in de jaren 1920. Belangrijke makers van fotogrammen zijn Man Ray en László Moholy-Nagy.

Techniek 
Bij een korte belichtingstijd wordt het lichtgevoelig materiaal rondom het gebruikte voorwerp grijs, bij een lange belichtingstijd kan het diep zwart worden. Uiteraard hangt dit af van de lichtgevoeligheid van het papier. Belangrijke parameters zijn ook de belichtingshoek en het feit of het voorwerp tijdens of tussen de belichtingsmomenten al dan niet wordt verschoven.

Fotografie
Fixeer

Fixeer is in de fotografie een vloeistof waarmee een foto (negatief of afdruk) na  ontwikkeling wordt behandeld. Hiermee worden de na het ontwikkelen overgebleven lichtgevoelige zilverhalogeniden opgelost, zodat de onbelichte delen niet alsnog zwart worden en de foto houdbaar wordt. Dit proces heet fixeren.

De werkzame stof in normaal fixeer is natriumthiosulfaat (Na2S2O3) terwijl ammoniumthiosulfaat ((NH4)2S2O3) wordt gebruikt als snelfixeer.

De reactie komt neer op:
2 S2O32−  +  AgBr  →  [Ag(S2O3)2]3−  +  Br−

Fotografie
Tacitus (keizer)

Marcus Claudius Tacitus (Terni 200? - juni 276) was een Romeins keizer van 25 september? 275 tot juni 276.

Van keizer Tacitus is weinig bekend, behalve uit de Scriptores Historiae Augustae, maar aan de betrouwbaarheid van deze bron wordt getwijfeld. Na een interregnum van acht maand liet het leger de keuze van een keizer aan de Senaat over. De senaat koos voor Tacitus, een vrij oude en rijke senator. Tacitus zorgde ervoor dat de senaat een deel van zijn verloren macht terugkreeg.

Intussen hadden de Franken, Colonia Ulpia Traiana (nabij de Duitse stad Xanten) veroverd. Op weg naar Neder-Germanië kreeg hij plots hoge koorts en stierf vermoedelijk aan de pest. Zijn halfbroer Florianus, prefect van de pretoriaanse garde volgde hem op.

Externe link 
 , art. Tacitus (275-276 A.D.), in DIR (2000).
 Historia Augusta, het leven van Tacitus.

Romeins keizer
Gens Claudia
Persoon in de 3e eeuw
Probus

Marcus Aurelius Probus (232? - herfst 282) was een Romeins keizer van augustus 276 tot de herfst van 282.

Hij was voor een deel verantwoordelijk voor het herstel van het rijk na de grote economische en politieke crisis van het midden van de eeuw. Van zijn eerdere loopbaan is een aantal bijzonderheden bekend uit de Scriptores Historiae Augustae, maar deze bron is niet al te betrouwbaar.

Probus was geboren in een Romeinse provincie in de Balkan, als zoon van een uit de boerenstand afkomstige officier van het Romeinse leger, en verkoos een militaire carrière. Rond zijn 14e jaar begon hij in de lagere regionen van het leger. Zijn loopbaan verliep voorspoedig en hij ontwikkelde zich tot een briljant militair die onder zijn voorgangers Valerianus I, Aurelianus en Tacitus aan respectievelijk de Germaanse grens en in Gallië, Syrië en Egypte als legeraanvoerder verschillende compagnieën diende.

In 276 benoemde keizer Tacitus hem tot gouverneur van Syrië en Egypte. Na de dood van Tacitus in hetzelfde jaar riepen Probus' troepen hem uit tot keizer, maar er was een mededinger, Tacitus' halfbroer Florianus. Die kon daar maar twee maanden van genieten; Probus zorgde ervoor dat er veel van Florianus' troepen naar hem overliepen en uiteindelijk werd Florianus vermoord. Het leger greep onmiddellijk in en riep de populaire Probus tot keizer uit.

Eenmaal erkend door de senaat, versloeg hij de Franken, Vandalen en Bourgondiërs aan de Rijn en de Donau. In 278 werden de Vandalen volledig uit Illyricum verdreven.

In 280 waren er opstanden van Proculus en Bonosus. Beide opstanden werden echter snel neergeslagen.

Rond diezelfde tijd (in 280 of 281) werd Julius Saturninus, een goede vriend van Probus die een hoge functie in Syria bekleedde, door zijn troepen tot keizer verheven. Voordat Probus tot actie over kon gaan was Saturninus echter al gestorven.

Daarna, in 281, trok Probus eindelijk naar Rome. Aanvankelijk sloot hij een overeenkomst met Perzië, maar het lag in de verwachting dat hij een grote veldtocht tegen hen zou houden. Hij maakte echter de dodelijke fout te verklaren dat daarna veel van de legioenen ontbonden zouden worden of te werk gesteld zouden worden voor civiele taken, zoals het opzetten van wijngaarden in Gallië en Pannonië. En toen Probus de legioenen beval om met de drainage van de door malaria getroffen moerassen rond Sirmium te beginnen, was voor hen de maat helemaal vol.

De soldaten waren woedend en riepen Carus tot keizer uit. Probus werd uiteindelijk door zijn eigen mannen vermoord. Zijn dood werd door de Senaat en het volk diep betreurd.

Externe link 
 , art. Probus (276-282 A.D.) and Rival Claimants (Proculus, Bonosus, and Saturninus) of the 280s, in DIR (1999).

Gens Aurelia
Romeins keizer
Vermoord heerser
Persoon in de 3e eeuw
13e eeuw v.Chr.

De 13e eeuw v.Chr. (van de christelijke jaartelling) is de 13e periode van 100 jaar, dus bestaande uit de jaren 1300 tot en met 1201 v.Chr. De 13e eeuw v.Chr. behoort tot het 2e millennium v.Chr.

Ontwikkelingen en langjarige gebeurtenissen 
Opmerking: Omdat in deze tijd de dateringen meestal niet veel nauwkeuriger zijn dan plusminus enkele jaren, worden in deze tijd de gebeurtenissen per decennium weergegeven.

Midden-Oosten
 Fenicië is de grootste zeevarende natie van deze tijd. Cederhout is een van hun belangrijkste exportproducten in de handel met de kuststeden van de Middellandse Zee. Ook hars van de libanonceder wordt verhandeld en wordt in het Oude Egypte gebruikt om doden te mummificeren.
 De late datering in de Bijbelse chronologie van de tijd van Mozes (rond 1300 v.Chr.), inclusief de uittocht uit Egypte en de Wet van Mozes voor de Israëlieten zoals vermeld in de verhalen van de Hebreeuwse Bijbel

Europa
 In heel Europa ontstaat vrij plotseling de urnenveldencultuur doordat men overstapt op crematie, mogelijk door nieuwe religieuze inzichten. Op de Boshoverheide bevindt zich het grootste teruggevonden urnenveld uit de Lage Landen, maar dat zou tussen 1100 en 700 v.Chr. zijn gebruikt.
 In het skelet van de Krabbeplasman is het oudste menselijke DNA aangetroffen dat ooit in de Lage Landen is gevonden.
 Het tempeltje van Barger-Oosterveld speelt een rol bij rituelen in het veen

Belangrijke personen 
 Ramses II, derde farao van de 19e dynastie van Egypte
 Merenptah, vierde farao van de 19e dynastie van Egypte
 Amenmesses, vijfde farao van de 19e dynastie van Egypte

Mythische personen
 Hercules, figuur uit de Griekse mythologie, werd op basis van een datering van een maansverduistering mogelijk geboren in 1251 v.Chr.
 Helena, figuur uit de Griekse mythologie, werd rond 1225 v.Chr. geboren als de dochter van Tyndareos, koning van Sparta (Griekenland), en Leda

 
H-87e eeuw
11e eeuw v.Chr.

De 11e eeuw v.Chr. (van de christelijke jaartelling) is de 11e periode van 100 jaar, dus bestaande uit de jaren 1100 tot en met 1001 v.Chr. De 11e eeuw v.Chr. behoort tot het 2e millennium v.Chr.

Opmerking: Omdat in deze tijd de dateringen meestal niet veel nauwkeuriger zijn dan plusminus een aantal jaar, worden voor 1000 v.Chr. de gebeurtenissen per decennium weergegeven.

 Op de Boshoverheide bevindt zich het grootste teruggevonden urnenveld uit de Lage Landen, dat zou tussen 1100 en 700 v.Chr. zijn gebruikt.

Gebeurtenissen en ontwikkelingen 
 De Feniciërs bereiken op hun handelsvaarten over de Middellandse Zee het Iberisch Schiereiland.
 De Doriërs dringen vanuit het noordwesten van Griekenland onweerstaanbaar naar het zuiden op. De onbeschaafde invallers zien in de Achaiërs géén stamverwanten, ze veroveren hun steden en brengen de Myceense cultuur de genadeslag toe. Veel bewoners vluchten naar de eilanden en de bergen. De Doriërs dringen tot op de Peloponnesos door, waar Sparta het centrum wordt van hun soldatenstaat. Daar de Doriërs het ijzer kennen, biedt het handwerk meer mogelijkheden, vooral voor het vervaardigen van wapens. Maar de Achaiërs en de Ioniërs krijgen voorlopig weinig kans hun kunstzin te uiten. 

 
H-89e eeuw
Eqwesj

De Eqwesj of Akawasha worden in Egyptische bronnen genoemd als een van de Zeevolken die de Nijldelta en Noordelijk Egypte binnendrongen rond 1220 v.Chr. De waarschijnlijkste uitleg is dat zij uit Achaiërs waren, dat wil zeggen afkomstig uit Myceens Griekenland. Zij kwamen met hun hele gezin en al hun hebben en houden toe.

In het vijfde jaar van zijn regering sloeg Merenptah een invasie terug van Libiërs in alliantie met "Vreemden/volken van de Zee", namelijk Eqwesj, Teresj, Lukku, Sherden en Sjekelesj.

Literatuur 
  1977: JNES, 36 
  1975: Biblical Lands - The Making of the Past, Elsevier-Phaidon, London, p. 56
  1975: The Sea People in Egypt
  1976: The Sea People. Warriors of the Ancient Mediterranean.

Zeevolken
Griekse oudheid
12e eeuw v.Chr.
Teresj

De Teresj of Tursha worden in Egyptische bronnen genoemd als een van de Zeevolken die de Nijldelta en Noordelijk Egypte binnendrongen rond 1220 v.Chr. Zij kwamen met hun hele gezin en al hun hebben en houden toe.

In het vijfde jaar van zijn regering sloeg Merenptah een invasie terug van Libiërs in alliantie met "Vreemden/volken van de Zee", namelijk Eqwesj, Teresj, Lukku, Sherden en Sjekelesj.

Literatuur 
  1977: JNES, 36 
  1975: Biblical Lands - The Making of the Past, Elsevier-Phaidon, London, p. 56
  1975: The Sea People in Egypt
  1976: The Sea People. Warriors of the Ancient Mediterranean.

Zeevolken
12e eeuw v.Chr.
Sjardana

De Sjardana (ook: Sherden of Sjerden) worden in Egyptische bronnen genoemd als een van de Zeevolken die de Nijldelta en Noordelijk Egypte binnendrongen rond 1220 v.Chr. Zij kwamen met hun hele gezin en al hun hebben en houden toe. Sardinië was waarschijnlijk hun land van herkomst. De eerste Sjardana die Egyptische bronnen vermelden vielen in 1297 v.Chr. de delta binnen en werden na veel plunderingen door Ramses II gevangen genomen.  Hij wist ze ertoe te bewegen in Egyptische dienst te treden en later werden ze ingezet als huurlingen in de slag bij Kadesh, daar waar de Lukku de Hettieten steunden. Ook kleitabletten in Ugarit vermelden de Sjardana, zij het niet in grote aantallen

In het vijfde jaar van zijn regering sloeg Merenptah een invasie terug van Libiërs in alliantie met "Vreemden/volken van de Zee", namelijk Eqwesj, Teresj, Lukku, Sherden en Sjekelesj.

In vroegere tijden waren zij ook al in en rond Byblos gesignaleerd aldus de Amarna brieven.

Literatuur 
  1977: JNES, 36 
  1975: Biblical Lands - The Making of the Past, Elsevier-Phaidon, London, p. 56
  1975: The Sea People in Egypt
  1976: The Sea People. Warriors of the Ancient Mediterranean.

Zeevolken
12e eeuw v.Chr.
Sjekelesj

De Shekelesj of Sheklisj worden in Egyptische bronnen genoemd als een van de Zeevolken die de Nijldelta en Noordelijk Egypte binnendrongen rond 1220 v.Chr.. Ze kwamen mogelijk uit Sicilië.

In het vijfde jaar van zijn regering sloeg Merenptah een invasie terug van Libiërs in alliantie met "Vreemden/volken van de Zee", namelijk Eqwesj, Teresj, Lukku, Sherden en Sjekelesj.

Op verschillende tijdstippen, rond 1220 v.Chr. en 1186 v.Chr., vielen zij Egypte aan. Hoewel zij niet uitgebreid beschreven worden in de oude bronnen, hadden zij waarschijnlijk een belangrijke macht in de Middellandse Zee en speelden zij een grote rol bij de invasies van de zeevolken.

Literatuur 
  1977: JNES, 36 
  1975: Biblical Lands - The Making of the Past, Elsevier-Phaidon, London, p. 56
  1975: The Sea People in Egypt
  1976: The Sea People. Warriors of the Ancient Mediterranean.

Zeevolken
12e eeuw v.Chr.
Tacitus

Tacitus (Latijn: zwijgend of verzwegen) was het cognomen van verschillende Romeinen.

 Publius Cornelius Tacitus, Romeinse historicus
 Tacitus (keizer), Romeinse keizer

Cognomen
Tjekker

De Tjekker waren een volk dat samen met de Peleset (Filistijnen) Egypte aanviel in 1179 v.Chr.. Er wordt wel verondersteld dat zij uit het kustgebied ten noorden van Filistia kwamen (ruwweg de kust tussen Jaffa en Akko). Een eerder reisverslag van Wen-Amun noemt de Tjekker in dit gebied.

Beide komen pas voor in Egyptische optekeningen vanaf de tweede grote aanval op de Zeevolken van Ramses II. Deze staan afgebeeld op de wanden van de tempel in Medinet Haboe.

Deze farao en zijn opvolger Ramses III gebruikten contingenten Zeevolken als huurlingen voor stadsgarnizoenen in Palestina.

Literatuur 
  1977: JNES, 36 
  1975: Biblical Lands - The Making of the Past, Elsevier-Phaidon, London, p. 56
  1975: The Sea People in Egypt
  1976: The Sea People. Warriors of the Ancient Mediterranean.

Zeevolken
Historisch volk in Azië
Historisch volk in Afrika
12e eeuw v.Chr.
Carinus

Marcus Aurelius Carinus (250? - juli 285) was een Romeinse keizer van begin 283 tot juli 285.

Carinus was de oudste zoon van Carus, en geboren omstreeks 250. Hij werd samen met zijn broer Numerianus door zijn vader tot Caesar benoemd in 282, vrij snel nadat deze keizer geworden was. Carinus was voorts in 283 eerst consul en werd daarna door zijn vader benoemd tot medekeizer. Carinus en zijn vader werkten als keizers goed samen, en toen Carus met Numerianus op veldtocht naar Perzië ging bleef Carinus achter om het westen te verdedigen.

Carus stierf echter op deze veldtocht, en Numerianus werd daarna tot medekeizer verheven. Dat was op zich niet zo'n probleem, want de broers kwamen goed overeen. Beiden namen ook de titel Britannicus Maximus aan na een succesvolle veldtocht in Britannia.

Numerianus stierf in 284 echter plotseling aan een ziekte, en het leger riep Diocletianus uit als zijn opvolger. Carinus, bezig in Britannia, trok met zijn leger naar hem toe, en versloeg onderweg bij Verona eerst de usurpator Marcus Aurelius Iulianus. Daarna trok hij verder, en bij de rivier Morava kwam het halverwege 285 tot een beslissende veldslag, de slag bij de Margus.

Het is niet duidelijk wie deze slag gewonnen heeft. De bronnen hierover zijn discutabel, er bestaan namelijk twee verslagen van het gebeuren die van elkaar verschillen: in de eerste wint het leger van Carinus de slag, maar wordt deze gedood door een officier wiens vrouw hij zou hebben verleid. In de tweede wint Diocletianus (mogelijk omdat Carinus' troepen hem verlaten) en wordt Carinus vermoord.

Van Carinus wordt gezegd dat hij een van de slechtste Romeinse keizers geweest zou zijn, onder meer door zijn losbandigheid. Het is echter duidelijk dat veel negatieve berichten over hem propaganda van Diocletianus zijn.

Externe link 
 , art. Carinus (283-285 A.D.), in DIR (2001).

Gens Aurelia
Romeins keizer
Vermoord heerser
Numerianus

Marcus Aurelius Numerianus (253? - november 284) was een Romeinse keizer van 283 tot november 284.

Numerianus werd geboren omstreeks 253. Hij was de jongere broer van Carinus en de zoon van Carus. Hij werd samen met zijn broer Carinus door zijn vader tot Caesar benoemd in 282, vrij snel nadat deze keizer geworden was.

Carus arrangeerde voor Numerianus een huwelijk met de dochter van Aper, prefect van de pretoriaanse garde. Zowel Numerianus als Aper vergezelden Carus op een veldtocht naar Perzië in 283. Na Carus' dood later dat jaar werd Numerianus tot keizer benoemd. Hij leidde de terugtocht van het Romeinse leger uit Perzië, en werd daarna in het begin van 284 consul samen met zijn broer.

Numerianus kon niet lang van zijn keizerschap genieten. Hij werd ziek halverwege 284 en stierf begin november. Naar verluidt wilde zijn staf zijn dood verhullen (om zo de loyaliteit van het leger niet op de proef te hoeven stellen) door te zeggen dat Numerianus in een gesloten draagstoel zat vanwege een ziekte aan zijn ogen. Na een aantal dagen roken soldaten echter de stank en vonden ze het ontbindende lichaam van de keizer. Het leger koos vervolgens op 20 november Diocletianus als opvolger.

Literatuur 
 , 'Numerianus (283-284 A.D.)', in DIR (2001).

Gens Aurelia
Romeins keizer
Persoon in de 3e eeuw
Zilverjodide

Zilverjodide (AgI) behoort tot de zogenaamde zilverhalogeniden. Het is een zout met lage oplosbaarheid in water. Zilverjodide is een vaste ionengeleider. Voor AgI zelf is dat het geval bij verhoogde temperaturen. Er is echter een rubidiumzilverjodide waar dat al het geval is bij kamertemperatuur. Het wordt wel toegepast in batterijen.

Zilverjodide wordt ook gebruikt om regen te maken.

Zilverjodide kan worden verkregen door aan een oplossing van zilvernitraat kaliumjodide toe te voegen. Onoplosbaar zilverjodide slaat vervolgens neer.

AgNO3 + KI -> AgI_v + KNO3

Toxicologie en veiligheid 
Zilverjodide wordt algemeen beschouwd als een schadelijke, vervuilende en toxische verbinding. Inname van jodiden, waaronder zilverjodide, leidt tot huidirritatie, overmatige slijmproductie, hoofdpijn en irritatie van slijmvliezen. Andere symptomen zijn mentale uitputting, bloedarmoede en gewichtsverlies. Chronische inname kan leiden tot argyrie, dat gekenmerkt wordt door het blauwgrijs worden van ogen, huid en slijmvliezen. Chronisch huidcontact kan leiden tot permanente verkleuring van de huid.

Verbinding van zilver
Jodide (zout)
Anorganisch zout
Milieugevaarlijke stof
Zilverchloride

Zilverchloride (AgCl) behoort tot de zilverhalogeniden. Het is een zout dat gevoelig is voor licht (fotolyse) en kan worden gebruikt in de fotografie. Bij blootstelling aan licht vormt zich metallisch zilver.

Zilverchloride komt in de natuur voor als het zeldzame mineraal chloorargyriet.

Toepassingen 
Een laagje zilverchloride maakt van de zilverchloride-elektrode een stabiele referentie-elektrode.

Een andere toepassing van zilverchloride is in fotochrome brillenglazen, die bij fel zonlicht vanzelf donkerder worden.

Zilverchloride wordt in de analytische chemie niet vaak als reagens gebruikt. De stof ontstaat wel als het gemeten reactieproduct bij veel bepalingen van chloride. Ook tijdens het oplossen van zilvernitraat in kraanwater wordt het gevormd door de concentratie chloride die daarin doorgaans aanwezig is.

Fotografie
Verbinding van zilver
Chloride (zout)
Anorganisch zout
Milieugevaarlijke stof
Zilverbromide

Zilverbromide (AgBr) is een van de zogenaamde zilverhalogeniden. Het kent sinds 1871 toepassing in de fotografie. Het zogenaamde droge platen-procedé, ontwikkeld door Richard Maddox, is veel eenvoudiger dan het eerdere natte platen-procedé.

Splitsing van zilverbromide onder invloed van licht:

2 AgBr -> 2 Ag + Br2

Zilverbromide komt voor in de natuur onder de vorm van het mineraal bromargyriet.

Verbinding van zilver
Anorganisch zout
Bromide (zout)
Milieugevaarlijke stof
Filmgevoeligheid

De filmgevoeligheid van een filmrol, fotorolletje of digitale camera wordt uitgedrukt in een getal, waarvoor een aantal normen kunnen worden gebruikt. De gevoeligheidsnormen ISO/ASA (International Organization for Standardization/American Standard Association) en DIN (Deutsches Institut für Normung) berusten op de hoeveelheid licht die nodig is om de zwakste impressie van licht op de fotografische film te doen ontstaan. Hun definitie is gebaseerd op een gemiddelde gradatie bij normaal ontwikkelen. De standaard staat bekend als ISO 5800:1987.

Een verdubbeling van de ISO/ASA waarde betekent dat de film half zoveel licht nodig heeft om een vergelijkbaar bruikbaar beeld te geven.

Tegenwoordig (2011) in de handel verkrijgbare filmsoorten hebben meestal een gevoeligheid van 200 of 400 ASA. Andere kan ook nog verkregen worden, maar dit zal meestal besteld moeten worden, tenzij je winkelt in een speciaalzaak voor filmpjes.

Ook de gevoeligheid van beeldsensoren (CCD of CMOS) van digitale camera's wordt in ISO uitgedrukt, deze kan echter naar believen binnen bepaalde grenzen ingesteld worden door de versterking van het beeldsignaal aan te passen.

Invloed op het beeld

Zowel in de "chemische" als digitale fotografie heeft het gebruik van een hogere filmgevoeligheid een "korreliger" beeld tot gevolg, waarin minder details te zien zijn. In beide gevallen is dit toe te schrijven aan het feit dat bij weinig licht de individuele fotonen een rol gaan spelen. Om in "chemische" film toch voldoende fotonen te vangen worden de zilverkristallen in de film groter gemaakt, of wordt de film zo ontwikkeld dat de kristallen samenklonteren. In een beeldsensor kan de versterking opgevoerd worden, maar zal bij weinig licht het nuttige signaal in de ruis verdrinken. Dit verschijnsel speelt vooral een rol bij beeldsensoren met kleine receptoren, zoals gebruikt in kleine camera's met veel megapixels.

Tegenwoordig zijn er high-end digitale videocamera's die een 'native' ASA-waarde hebben van 5000 ASA. Deze kunnen steeds vaker beter zien dan het menselijk oog. Camera's kunnen ook infrarood detecteren wat voor het menselijk oog niet mogelijk is. Camera's kunnen tegenwoordig meer dan het menselijk oog.

Vergelijkingtabel ISO-DIN
Hoewel de meetmethodes voor ISO/ASA en DIN gebaseerd zijn op verschillende uitgangspunten wordt algemeen de volgende omzetting gebruikt (van lage naar hoge gevoeligheid):

Merk op dat de DIN-waarde drie hoger wordt voor elke verdubbeling van de ISO/ASA waarde. De waardes met lichtgrijze achtergrond worden in de praktijk niet of nauwelijks gebruikt. Weggelaten waardes (500 ISO/ASA - 28 DIN) zijn nog minder gebruikelijk.

Formules
De volgende formules kunnen gebruikt worden om ASA in DIN om te rekenen en vice versa:

en 
 of eenvoudiger D = 10 log(A) + 1

Hierbij stelt A de filmgevoeligheid uitgedrukt in ASA voor en D de filmgevoeligheid uitgedrukt in DIN.

Fotografie