Płyta tektoniczna

Płyta tektoniczna (płyta/kra litosfery/litosferyczna) – największa jednostka podziału litosfery zgodnie z teorią tektoniki płyt. Płyty litosfery graniczą ze sobą wzdłuż stref o wzmożonej aktywności sejsmicznej i wulkanicznej, jednakże same zachowują stosunkowo dużą spójność i sztywność. Mogą przemieszczać się poziomo po strefach obniżonej lepkości (czyli astenosferze) występujących w górnej części płaszcza Ziemi. Wyróżnia się płyty kontynentalne i oceaniczne.

Pierwszym geologiem, który stwierdził istnienie płyt litosfery, był Samuel Warren Carey (1958 r.)

Wyróżnia się kilka rodzajów granic płyt tektonicznych: strefy kolizji, subdukcji i obdukcji (granice konwergentne – dochodzi do zgniatania lub niszczenia litosfery), rozrastania (granice dywergentne – dochodzi do tworzenia nowych partii litosfery) i przemieszczania względnego (granice konserwatywne – przemieszczanie płyt litosfery wzdłuż uskoku).

Płyty tektoniczne (płyty litosfery)

Pierwszego rzędu 
Budują podłoże kontynentów i Pacyfiku:
 Płyta afrykańska (kontynent: Afryka)
 Płyta antarktyczna (kontynent: Antarktyda)
 Płyta australijska (kontynent: Australia)
 Płyta eurazjatycka (kontynent: Eurazja lub wg tradycyjnego podziału – Europa i Azja)
 Płyta pacyficzna (pod Pacyfikiem)
 Płyta południowoamerykańska (kontynent: Ameryka Południowa)
 Płyta północnoamerykańska (kontynent: Ameryka Północna)

Drugiego rzędu 
Mniejsze płyty, ukazane na mapie, z wyjątkiem arabskiej i indyjskiej nie zawierają mas lądowych:
 Płyta arabska (ląd: Półwysep Arabski)
 Płyta filipińska
 Płyta karaibska
 Płyta kokosowa
 Płyta indyjska (ląd: Półwysep Indyjski)
 Płyta Juan de Fuca
 Płyta Nazca
 Płyta Scotia

Trzeciego rzędu 
Całkiem małe płyty, które zwykle są rozpatrywane jako fragmenty większych. Nie są zaznaczone na mapie 15 płyt. Nie przez wszystkich autorów są akceptowane:
 Płyta afrykańska
 Płyta madagaskarska
 Płyta nubijska
 Płyta Seszeli
 Płyta somalijska

 Płyta antarktyczna
 Wyniesienie Kergueleńskie
 Płyta szetlandzka
 Płyta Sandwich

 Płyta australijska
 Płyta koziorożca
 Płyta Futuna
 Płyta Kermadec
 Płyta Maoke
 Płyta Niuafo'ou
 Płyta Tonga
 Płyta Woodlark

 Płyta eurazjatycka
 Płyta adriatycka
 Płyta amurska
 Płyta anatolijska
 Płyta birmańska
 Płyta egejska
 Płyta iberyjska
 Płyta irańska
 Płyta Jangcy
 Płyta Morza Banda
 Płyta Morza Moluckiego
 Płyta okinawska
 Płyta sundajska
 Płyta timorska

 Płyta filipińska
 Płyta mariańska
 Mobilna strefa Filipin

 Płyta indyjska
 Płyta cejlońska (?)

 Płyta Juan de Fuca
 Płyta Explorer
 Płyta Gorda

 Płyta karaibska
 Mikropłyta Gonâve
 Płyta panamska

 Płyta kokosowa
 Płyta Rivera

 Płyta pacyficzna
 Płyta Bismarcka północna
 Płyta Bismarcka południowa
 Mikropłyta Galapagos
 Płyta Juan Fernandez
 Płyta karolińska
 Płyta Manus
 Płyta Morza Salomona
 Płyta nowohebrydzka
 Płyta Ptasiej Głowy
 Płyta Rafy Balmoral
 Płyta Rafy Conway
 Płyta Wyspy Wielkanocnej (Wyniesienie Wschodniopacyficzne)

 Płyta południowoamerykańska
 Płyta altiplano
 Mikropłyta falklandzka
 Płyta północnoandyjska

 Płyta północnoamerykańska
 Płyta grenlandzka
 Płyta ochocka

Prehistoryczne 
Niektóre płyty, które zostały scalone z innymi bądź zsubdukowane:
 Płyta bałtycka
 Płyta Bellingshausena
 Płyta kimmeryjska
 Płyta Phoenix
 Płyta Izanagi
 Płyta Farallon
 Płyta Kula

Zobacz też 

 płyta