alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Przełyk Barretta

Przełyk Barretta – stan chorobowy polegający na pojawianiu się w błonie śluzowej dolnej części przełyku ognisk metaplazji jelitowej. Dochodzi wówczas do zastąpienia nabłonka wielowarstwowego płaskiego (prawidłowego dla przełyku) nabłonkiem jednowarstwowym walcowatym z komórkami kubkowymi. Dochodzi do przemieszczenia granicy pomiędzy nabłonkami (tzw. linia Z) w okolicy połączenia przełyku z żołądkiem.

Choroba ta rozwija się u 10–20% osób (częściej mężczyzn) cierpiących na przewlekłe zarzucanie treści żołądkowej (refluks żołądkowo-przełykowy) i zapalenie błony śluzowej przełyku. Przełyk Barretta można uważać za zmianę przedrakową, ponieważ zwiększa ryzyko wystąpienia raka przełyku.

W leczeniu farmakologicznym stosuje się leki zmniejszające sekrecję soków żołądkowych (inhibitory pompy protonowej, antagonisty receptora H2, jak również leki prokinetyczne). Daje to zahamowanie zmian związanych z refluksem żołądkowo-przełykowym, postępowanie to jednak nie prowadzi do ustąpienia metaplazji.

U osób, u których leczenie farmakologiczne nie daje rezultatów w zahamowaniu refluksu, można zastosować leczenie chirurgiczne (tzw. fundoplastykę). Jeżeli nie nastąpi cofnięcie się zmian metaplastycznych, stosuje się w celu ich usunięcia metody endoskopowe.

Metodą leczenia przełyku Barretta jest ablacja zmiennym prądem elektrycznym o częstotliwości radiowej. Powoduje ona martwicę zmienionych chorobowo miejsc w przełyku na głębokości do 1 mm. Zabieg wykonywany jest w znieczuleniu miejscowym. Podczas procedury zniszczeniu ulega zmieniona chorobowo błona śluzowa przełyku, zaś głębiej położona tkanka zostaje zachowana i może się zregenerować. Termoablację można przeprowadzić dwukrotnie w ciągu 12 miesięcy. Obserwowano kilkudziesięciu pacjentów do 5 lat po zabiegu i u 92% z nich stwierdzono brak nawrotu choroby.

Frazeologizm eponimiczny pochodzi od nazwiska odkrywcy metaplazji jelitowej w przełyku, brytyjskiego chirurga Normana Barretta (1903–1979).

Przypisy 

Choroby przełyku
Pa

Geografia
 pā – obronne osiedle lub forteca maoryska na Nowej Zelandii
 Pensylwania (stan w USA) (PA) – skrót nazwy stanu USA

 Jednostki
 paskal – 1 Pa = 1 N/m² (jednostka ciśnienia)
 pikoamper, 1 pA = 10-12 A (jednostka natężenia prądu elektrycznego)

 Informatyka
 Potyczki Algorytmiczne – konkurs informatyczny polegający na pisaniu programów
 panel administracyjny – część interfejsu użytkownika służąca do zmiany ustawień aplikacji, komputera, konta, witryny itp.

 Chemia
 symbol pierwiastka chemicznego – protaktynu (Pa)
 poliamid PA – tworzywo sztuczne, polimer

 Biologia
 projekcja tylno-przednia (posterioora-anteriora)
 atrezja tętnicy płucnej

 Inne
 punkt akcji,
Pd

pallad – pierwiastek chemiczny
 Partia Demokratyczna – demokraci.pl – Partia Demokratyczna
 domena publiczna (ang. public domain)
 Pure Data – program komputerowy
 punkt doświadczenia – termin z zakresu gier fabularnych
 płyn dziąsłowy
Pm

promet (Pm) – pierwiastek chemiczny z grupy lantanowców.
 pistolet maszynowy – w skrócie pm
 pikometr (pm) – podwielokrotność (10-12) metra

Zobacz też 
 PM

en:P.M.
Pt

.pt – domena internetowa Portugalii
 pt. – skrót „pod tytułem”
 pt – punkt
 Pt – platyna, pierwiastek chemiczny z grupy metali przejściowych, metal szlachetny
 pt. – piątek, dzień tygodnia
 PT – czas protrombinowy (medycyna)
 PT – fizjoterapia
 PT – guz liściasty
 PT – pies towarzyszący
 PT-91 – „Twardy”, czołg produkcji polskiej
 P.T. – (łac. pleno titulo) pełnym tytułem, z zachowaniem wszelkich tytułów przysługujących danej osobie
  – oznaczenie na pęd poprzeczny, wielkości fizycznej
Pu

Pluton – pierwiastek chemiczny
 Pu – termin taoistyczny
 PU – skrót od Pucharu UEFA w piłce nożnej
 PU – celownik optyczny
 PU – skrót od poliuretanu
PMW

Polska Marynarka Wojenna
 plastyczny materiał wybuchowy
Patrycjusze

Patrycjusze (z łac. patres, ojcowie) − uprzywilejowana, wyższa warstwa społeczna, która pojawiła się w okresie królestwa oraz republiki w starożytnym Rzymie. Posiadali pełne prawa polityczne oraz wyłączność obejmowania urzędów. W ich rękach znajdowała się większość ziem. Wywodzili się z zamożnych rodzin. Do najbardziej wpływowych i najznamienitszych rodów patrycjuszowskich należały takie jak np. Korneliuszów, Emiliuszów, Waleriuszów, Juliuszów czy Klaudiuszów. Przywileje te dziedziczyli z pokolenia na pokolenie. Inne warstwy społeczne nie miały dostępu do tego stanu.

Historia 
Początkowo prawdopodobnie potomkowie arystokracji rodowej (zamknięta liczba rodów - "gentes"), która we wczesnym okresie państwa (okres królewski i wczesnej republiki) cieszyła się pełnią praw politycznych. Z nich właśnie legendarny Romulus utworzyć miał Senat. Jeden z jego następców, Serwiusz Tuliusz - szósty król Rzymu w latach 578-543 p.n.e. − dokonał podziału społeczeństwa według posiadanego majątku, co oznaczało, że najbogatsi mieli najwięcej praw.

Senat (łac. patrum auctoritas) w okresie królewskim miał najprawdopodobniej funkcję doradczą. Należeli do niego przedstawiciele możnych rodów (pierwotnie stu). Znaczenia nabierał w okresie bezkrólewia, kiedy to  wyznaczał interrexów tzn. urzędników wypełniających obowiązki króla i zmieniających się co pięć dni. Trwało to do momentu wyboru nowego władcy zatwierdzanego przez senat.

Obok króla i senatu, trzecim organem władzy było zgromadzenie ludowe (łac. comitia curiata). Niewiele o nim wiadomo poza faktem, że głosowano na nim według kurii, które były, jak w innych miastach latyńskich, pozostałością podziałów rodowych z okresu przedmiejskiego.

Przeciwieństwem patrycjuszy byli plebejusze. Monopol na władzę, jaki uzurpowali sobie patrycjusze, spowodował konflikt z plebejuszami, którzy podjęli walkę o polityczne równouprawnienie. Od 445 roku p.n.e. dozwolono na małżeństwa patrycjuszy z córkami plebejuszy. W roku 367 p.n.e. uzyskali dostęp do senatu rzymskiego, a pełnię równych praw uzyskali w roku 287 p.n.e. Walka o podział władzy zakończyła się na początku III w. p.n.e., gdy ustaliła się chwiejna równowaga między obiema grupami. Jedynie niektóre funkcje sakralne były na stałe przypisane patrycjuszom (do 44 p.n.e.).

Z biegiem lat (szczególnie w okresie późnej republiki i cesarstwa) stara warstwa patrycjuszy wykruszyła się (wojny, upadek ekonomiczny, nieliczne potomstwo itp.) i została zastąpiona przez patrycjuszy mianowanych przez władców.

Zobacz też 
 nobilowie
 niewolnicy
 plebejusze

Przypisy

Bibliografia 
 
 
 
 

Historia społeczna starożytnego Rzymu
PM

pm – pistolet maszynowy
 pm – pułk moździerzy
 pm – piechota morska
 PM (ang. private message) – prywatna wiadomość, wysyłana w grze, forum lub irc
 PM – pole minowe
 PM – punkt medyczny
 PM – posterunek meteorologiczny
 PM – radziecki pistolet samopowtarzalny PM (ПМ)
 p.m. (ang. Project Manager) – Menedżer projektu
 mikroskopijne cząstki pyłu zawieszonego (ang. particulate matter)
 modulacja fazy (ang. phase modulation)
 PM – angielskie określenie pory doby, z łac. post meridiem – po południu
 Radio PM
Pistolet maszynowy

Pistolet maszynowy – rodzaj indywidualnej automatycznej broni strzeleckiej zasilanej amunicją pistoletową, zdolnej do prowadzenia ognia ciągłego. Pistolety maszynowe przeznaczone są do zwalczania siły żywej na krótkich dystansach (do 200 m).

Charakterystyka 
Pistolety maszynowe najczęściej są bronią samoczynną, rzadziej samoczynno-samopowtarzalną. Działanie automatyki opiera się najczęściej na zasadzie odrzutu zamka swobodnego rzadziej półswobodnego. Wyposażane są w wymienne magazynki oraz stałe lub składane kolby.

Zaletami pistoletów maszynowych są ich niewielkie rozmiary i odrzut, poręczność, wysoka szybkostrzelność i pojemne magazynki. Cechy te zapewniają dużą siłę ognia na krótkich dystansach. Z tego powodu wykorzystywane są najczęściej do walki w ciasnych przestrzeniach (okopy, budynki), oraz jako broń do samoobrony dla załóg pojazdów. Wadą pistoletów maszynowych jest ich nieduży zasięg, co w kontekście wojskowym wymaga uzupełniania ich inną bronią (karabinami / karabinkami).

Historia 
Pierwszą bronią maszynową, zasilaną nabojem pistoletowym był opracowany w 1914 r. włoski podwójnie sprzężony Villar-Perosa. Używany w czasie I wojny światowej jako wyposażenie strzeleckie samolotów, nie sprawdził się w tej roli ze względu na zbyt słabą amunicję. Przeniesiono go na wyposażenie piechoty, gdzie używany był w roli broni zespołowej (podobnie do ręcznych karabinów maszynowych). Innym przykładem broni z tego okresu, zbliżonej do późniejszych pistoletów maszynowych był opracowany w 1916 r. austro-węgierski pistolet automatyczny Steyr M1912/P16.

Pierwszym klasycznym pistoletem maszynowym był niemiecki MP 18, skonstruowany pod koniec I wojny światowej. Został jednak wprowadzony zbyt późno i wyprodukowany w zbyt małej ilości aby odegrać istotną rolę podczas tego konfliktu. W broni tego typu dostrzeżono jednak potencjał, dalej ją rozwijano a w okresie międzywojennym wprowadzano szereg zróżnicowanych pistoletów maszynowych w poszczególnych armiach. Szczyt popularności tej broni przypadł na okres II wojny światowej, po czym zaczął stopniowo maleć ze względu na spopularyzowanie karabinków automatycznych na amunicję pośrednią. Współcześnie w wojsku pistolety maszynowe używane są w ograniczonym zakresie, mimo to broń tego typu nadal cieszy się dużą popularnością w formacjach policyjnych oraz na rynku cywilnym (np. w firmach ochroniarskich).

Zobacz też 

 pistolet
 pistolet automatyczny
 subkarabinek
 PDW (ang. Personal Defense Weapon)

Przypisy
Pismo piktograficzne

Pismo piktograficzne, pismo obrazkowe – początkowe stadium rozwoju pisma. W piśmie piktograficznym każdy rysunek (piktogram) oznaczał dane pojęcie (np. schematyczny rysunek głowy oznaczał głowę). Pismo piktograficzne jest pismem semantycznym, znaczeniowym, tj. nie występuje w nim fonetyzm, a symbol nie oznacza dźwięku mowy, jak w piśmie fonetycznym. Pismo piktograficzne różni się jednak od obrazu tym, że przedstawia zdarzenie lub pewną sytuację, a nie wyobrażenie o nich, czyli nie oddziałuje na wyobraźnię odbiorcy. Piktografami posługiwały się prehistoryczne ludy basenu Morza Śródziemnego, Chin, niektóre ludy Afryki Środkowej, Ameryki Północnej i Australii.

Przypisy 

Pismo
Pismo fonetyczne

Pismo fonetyczne – system pisma, które jest graficznym odpowiednikiem mowy. Znak pisma fonetycznego odzwierciedla dźwięki mowy. Symbolom pisma fonetycznego nie nadaje się znaczenia przedmiotu, idei lub pojęcia, jak to miało miejsce w piśmie piktograficznym lub ideograficznym – czyli znakami pisma fonetycznego nie są obrazki, które niezależnie od mowy tłumaczone są same przez się, tylko znaki, którym znaczenie nadaje się przez pryzmat języka. Poszczególne znaki oznaczają głoski lub ich grupy i ich ciąg przybiera określone znaczenie po określeniu języka, który przedstawiają. W piśmie fonetycznym nie zachodzi zależność pomiędzy kształtem symbolu a dźwiękiem, który oznacza (dla przykładu, znaki „k” w alfabecie łacińskim i „к” w cyrylicy przedstawiają ten sam dźwięk). Pismo fonetyczne ma dwa typy: sylabiczny i alfabetyczny.

Przypisy

Bibliografia 
 Diringer D., Alfabet czyli klucz do dziejów ludzkości, Warszawa 1972.

Pismo
Pismo ideograficzno-fonetyczne

Pismo ideograficzno-fonetyczne – system pisma w którym obok siebie występują symbole oznaczające całe morfemy i pewne pojęcia (ideogramy) oraz symbole oznaczające dźwięki.

Do najstarszych takich systemów należą pismo chińskie, egipskie hieroglify, pismo klinowe z Mezopotamii, pismo Majów.

Systemy mieszane ideograficzno-fonetyczne są jedynym współcześnie używanym typem pisma, jednak proporcja części fonetycznej do ideograficznej ma się różnie. Z jednej strony są pisma takie jak polskie czy greckie (przeważnie fonetyczne, elementy ideograficzne są rzadkie, np. liczby), trochę dalej angielskie (zależność między zapisem a dźwiękiem istnieje, lecz jest niepełna), potem japońskie (występują znaki fonetyczne i ideograficzne), czy chińskie, w którym połowę pisma stanowią znaki ideo- i piktograficzne, a drugą połowę znaki piktofonetyczne; a na drugim końcu są rodzaje pisma ewidentnie ideograficzne, jak np. wczesne hieroglify egipskie.

Zobacz też 
 determinatyw

I
Persowie

Persowie – starożytny lud pochodzenia irańskiego, współcześnie zaś naród zamieszkujący głównie obszar Iranu (dawniej znanego jako Persja).

Historia 
Persowie wywodzą się od Indoeuropejczyków (konkretnie od Ariów), którzy przybyli na tereny obecnego Iranu w II tysiącleciu p.n.e. W roku 550 p.n.e. Persowie za sprawą dynastii Achemenidów zajęli Medię i utworzyli na jej terenach rozległe Imperium Perskie. W V wieku p.n.e. próbowali podbić Grecję (wojny perskie). W latach 334–327 p.n.e. państwo Achemenidów podbił Aleksander Wielki. Zapoczątkowało to okres dominacji nad Persami, początkowo grecko-macedońskiej, a później partyjskiej.

Niezależność przywrócili Persom w pierwszej połowie III wieku n.e. władcy z dynastii Sasanidów. Toczyli oni bezustanne wojny z Cesarstwem rzymskim, a później z Cesarstwem Bizantyńskim. W połowie VII wieku, w wyniku osłabienia państwa owymi wojnami, Persowie zostali szybko podbici przez Arabów i stopniowo przeszli na islam, nie ulegając przy tym jednak arabizacji.

Po okresie panowania arabskiego, między IX a XI wiekiem podzieloną Persją rządziły lokalne dynastie (np. Saffarydzi, Bujidzi). W kolejnych wiekach Persowie przeżywali najazdy obcych, tureckich ludów: Seldżuków i Chorezmijczyków, następnie zaś kraj najechali Mongołowie, którzy zainstalowali własną dynastię na obszarze Iranu, Ilchanidów. Po upadku państwa Ilchanidów, cały kraj został najechany przez Tamerlana, który z kolei założył dynastię Timurydów. Na zachodzie kraju swoje siedziby miały również turecko-mongolskie federacje Kara Kojunlu i Ak Kojunlu.

Dopiero na początku XVI wieku, za sprawą władców z początkowo tureckiej dynastii Safawidów, Persowie znów odzyskali niepodległość, którą utrzymują nieprzerwanie do dzisiaj. Nowożytna Persja często toczyła wojny z Osmanami na zachodzie, oraz z Uzbekami i później z Afganami na wschodzie. W wiekach XIX i XX Persja dostała się pod wpływy brytyjskie i rosyjskie, a następnie także amerykańskie. Począwszy od XVIII wieku, kolejnymi dynastiami po Safawidach były: Afszarydzi, Zandowie, Kadżarowie i dynastia Pahlawi, której rządy obaliła islamska rewolucja w roku 1979.

Charakterystyka 
Persowie to obok Arabów jeden z najważniejszych ludów świata islamskiego. Są dominującą grupą etniczną Iranu. Blisko spokrewnieni z nim są Tadżycy z Afganistanu i Tadżykistanu. Wyznają głównie islam w odmianie imamickiej.

Zobacz też 
 historia Iranu
 Parsowie
 zaratusztrianizm

Przypisy 

Etnografia Iranu
 
Ludy irańskie
Ludy Bliskiego Wschodu
Punca

Punca (niem. Punze) – stalowe narzędzie złotnicze i cyzelerskie, przez uderzanie młotkiem służące do wykonywania zagłębień oraz opracowywania faktury wyrobów metalowych. 

Ma kształt pręta o odpowiednio do zamierzonego przeznaczenia ukształtowanej hartowanej głowicy. Szczególnym typem puncy są punce z wygrawerowanym na głowicy znakiem złotniczym, oraz punce probiercze z wygrawerowanymi znakami probierczymi określającymi próbę kruszcu.

Punce mincerskie były wykonane w formie stempla, służąc niegdyś do wybijania monet. Ich głowica była wygrawerowana w postaci negatywu wizerunku przedstawianego na bitej monecie. Innym zastosowaniem menniczym są kontrasygnatury (kontrmarki) jako sposób na zalegalizowanie obiegu obcej monety w innym kraju lub jako element walki politycznej z oficjalnym ustrojem (rządem).

Typy narzędzia  
 Punce kulowe
 Punce cyzelerskie
 Punce do fazowania
 Punce stemplowe
 Punce ze znakiem firmy – imiennik
 Punce matujące i moletujące
 Punce perełkowe (służące przy oprawie brylantów) – kornajzin
 Punce probiercze

Bibliografia 
 
 

Narzędzia
Numizmatyka
Jubilerstwo
Przełom rzeki

Przełom (kanion) – odcinek doliny rzecznej o wąskim dnie i stromych zboczach, w którym ciek wodny (rzeka) pokonuje przeszkodę obecną na jego drodze (np. pasmo górskie lub inną wypukłość terenu).

Rodzaje przełomów:
 antecedentny (przetrwały) – powstaje, gdy na drodze rzeki zaczyna tworzyć się wypiętrzenie tektoniczne, a ruch wznoszący jest na tyle wolny, że erozja wgłębna wód nadąża z wcinaniem koryta rzeki w podłoże. Często przełomy te mają kręty, meandrowy przebieg, pokrywający się z biegiem rzeki przed rozpoczęciem procesu podnoszenia się terenu (np. Pieniński Przełom Dunajca w Pieninach, przełom Wagu przez Małą Fatrę, przełom Hornadu w Słowackim Raju, przełom rzeki Kolorado, przełom Popradu przez Beskid Sądecki);
 odziedziczony – powstaje, gdy rzeka wykorzystuje dolinę lodowcową płynąc jednak w kierunku przeciwnym niż płynęła rzeka lodowcowa (np. Poznański Przełom Warty);
 strukturalny – ściśle związany z budową geologiczną obszaru; powstaje, gdy rzeka natrafia na osady o większej odporności, co powoduje wyraźne przewężenie doliny;
 przelewowy – powstaje przez rozcięcie zapory, spiętrzającej wodę rzeki lub potoku. Zaporę tę stanowić mogą wały morenowe, jęzory osuwiskowe, strumienie lawy lub jęzory spływów moren ablacyjnych bądź rygle skalne (np. rygiel Zmarzłego Stawu nad Czarnym Stawem Gąsienicowym);
 regresyjny – powstaje w wyniku erozji wstecznej źródeł rzeki (zobacz kaptaż), co doprowadza do przecięcia działu wodnego i połączenia się dwóch rzek (np. przełom Lubrzanki w Górach Świętokrzyskich);
 epigenetyczny – powstaje, gdy rzeka rozwija się na powierzchni zbudowanej ze skał osadowych pokrywających ukrytą pod nimi starą rzeźbę. Rzeka wzdłuż swojego grzbietu wypreparowuje stare, bardziej odporne grzbiety. Przecinając je tworzy przełomy (np. przełom Dunaju przez Masyw Czeski, przełom Bobru poniżej Jeleniej Góry, przełom Soły przez Beskid Mały);
 pozorny – powstaje poprzez odpreparowanie rowu zapadliskowego na obszarze o rzeźbie zrębowej (np. przełom Renu, przełom Wisły koło Tyńca).

Jeden z najbardziej znanych przełomów rzecznych na świecie to Wielki Kanion Kolorado, a w Europie – przełom Verdon (fr. gorges du Verdon) w Prowansji.

Przełomy rzeczne w Polsce 
W Polsce przełomami rzecznymi są między innymi:
 Dolina Prądnika,
 Pieniński Przełom Dunajca przez Pieniny,
 przełom Popradu w Beskidzie Sądeckim,
 Przełom Sanu w Trepczy, tzw. brama węgierska,
 Przełom Warty koło Mstowa,
 Poznański Przełom Warty przez morenę czołową stadiału poznańskiego,
 Przełom Nysy Kłodzkiej przez Góry Bardzkie,
 Lubuski Przełom Odry,
 Podlaski Przełom Bugu,
 Małopolski Przełom Wisły przez pas Wyżyn Polskich,
 Fordoński Przełom Wisły przez pas moren południowopomorskich.
Pernambuco

Pernambuco (wym. []) – jeden z 26 stanów Brazylii, położony w Regionie Północno-Wschodnim, na najdalej wysuniętym na wschód krańcu Ameryki Południowej. Od zachodu graniczy ze stanem Piauí, od południa ze stanami Bahia i Alagoas, od północy ze stanami Paraíba i Ceara, wschodnią granicą jest Ocean Atlantycki. Stan rozciąga się wąskim pasem o szerokości ok. 150 km od wybrzeża po wzgórza północnej części Wyżyny Brazylijskiej. Posiada liczne plaże o łącznej dł. 187 km.

Na powierzchni 98,31 tys. km², zamieszkuje 8 796 tys. osób (spis 2010). Ośrodkiem administracyjnym regionu jest Recife (1,6 mln mieszkańców). Inne ważne miasta to: Olinda, Caruaru, Petrolina.

Stan Pernambuco jest jednym z najbardziej uprzemysłowionych obszarów kraju.

Rolnictwo: uprawa trzciny cukrowej, bawełny, kukurydzy, agawy oraz hodowla bydła.

W 1817 w stanie wybuchło krótkotrwałe powstanie republikańskie, którego następstwem było wydzielenie z terenu Pernambuco stanu Alagoas.

Największe miasta w stanie Pernambuco 
Największe miasta w stanu Pernambuco według liczebności mieszkańców (stan na 2013 rok):

Galeria

Zobacz też 
 Krzysztof Arciszewski

Linki zewnętrzne 
 Strona oficjalna stanu Pernambuco
 
 Mapa i opis stanu Pernambuco
 Mapa stanu Pernambuco + wersja PDF 1:750 000
 Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística

Przypisy 

 
Stany w Brazylii
Pelotas

Pelotas – miasto i port morski w południowej Brazylii, w stanie Rio Grande do Sul, położone nad kanałem São Gonçalo łączącym laguny Mirim i Patos. Zostało założone w 1789 roku, zamieszkuje je  osób (2021).

W mieście rozwinął się przemysł spożywczy, odzieżowy oraz skórzany.

Zobacz też 
 tramwaje w Pelotas

Przypisy 

Miasta w stanie Rio Grande do Sul
Pielgrzymki w islamie

Pielgrzymki w islamie – pielgrzymowanie do miejsc związanych z życiem Mahometa czy innych ważnych postaci islamu jest istotnym elementem religii muzułmańskiej. Odbycie pielgrzymki do Mekki (Arabia Saudyjska) jest jednym z pięciu filarów wiary (arkan) w tej religii.
Można wyróżnić 3 rodzaje pielgrzymek w islamie:
 hadżdż (hadż) – pielgrzymka do Mekki, tzw. większa lub pełna. Jej odbycie jest obowiązkiem każdego wyznawcy, chyba że z powodów finansowych bądź zdrowotnych wyprawa taka jest niemożliwa. Hadżdż ma charakter zbiorowy i odbywa się tylko w czasie miesiąca pielgrzymki zu al-hidżdża. Pielgrzymi, zbliżając się do świętego terytorium Mekki, wchodzą w stan uświęcenia i przywdziewają białą szatę. Pielgrzymka rozpoczyna się 8 dnia wspomnianego miesiąca kazaniem w meczecie. Przez kolejne 3 dni wyznawcy wędrują po okolicy docierając do różnych symbolicznych miejsc, m.in. doliny Mina, góry Arafat, wzgórza Al-Muzdalifa. W tym czasie sprawują wiele modlitw i obrzędów, np. kamienowanie szatana. Przez kolejne trzy dni pielgrzymi odpoczywają. Hadżdż gromadzi corocznie kilka milionów wyznawców islamu, których nazywa się wówczas hadżi (pielgrzym).
 umra – również pielgrzymka do Mekki, ale nazywana mniejszą. Ma charakter indywidualny, a jej czas nie jest określony. Najważniejszym jej elementem jest siedem rytualnych okrążeń Kaaby i ucałowanie hadżaru – Czarnego Kamienia. Umra często łączona jest z hadżdżem.
 zijara – pielgrzymka do grobów świętych islamu, a zwłaszcza do grobu Mahometa w Medynie.
Pięć powinności

Pięć powinności () – podstawowe zasady konfucjańskie regulujące życie społeczne, wytyczające rządzące nim hierarchiczne zależności. Są to powinności:

 syna wobec ojca
 poddanego wobec władcy
 żony wobec męża
 młodszego brata wobec starszego
 przyjaciół wobec siebie wzajemnie

Przypisy 

Konfucjanizm
Prusy

Prusy – (łac. Prussia, Borussia, Prutenia, niem. Preußen) – kraina historyczna między dolną Wisłą i dolnym Niemnem, w średniowieczu zamieszkana przez bałtyckie plemiona pruskie. W XIII wieku podbita przez zakon krzyżacki. Dziś podzielona między Polskę (województwo warmińsko-mazurskie) a Rosję (obwód królewiecki).
 Prusy – zbiorcze określenie dla szeregu państw istniejących kolejno na terenach historycznych Prus:
 Prusy Zakonne – określenie używane wobec okrojonego po II pokoju toruńskim państwa zakonu krzyżackiego ze stolicą w Królewcu, powstałe dla odróżnienia do Prus Królewskich (Pomorze Gdańskie wraz Warmią) przyłączonych do Królestwa Polskiego;
 Prusy Książęce – właściwie Księstwo Pruskie, powstałe w 1525 na terenach dawnych Prus Zakonnych, po sekularyzacji zakonu krzyżackiego;
 Brandenburgia-Prusy – państwo istniejące w latach 1618–1701, będące unią personalną Księstwa Pruskiego i elektoratu Brandenburgii;
 Królestwo Prus – państwo istniejące w latach 1701–1918, od 1871 wchodzące w skład Cesarstwa Niemieckiego;
 Prusy – niemiecki kraj związkowy istniejący w latach 1919–1947 na ziemiach wcześniejszego Królestwa Prus.
 Krainy historyczne wewnątrz dawnych Prus:
 Prusy Górne
 Prusy Dolne
 Prowincja w ramach Korony Królestwa Polskiego:
 Prusy Królewskie
Ziemie i prowincje niemieckie:
 Prusy Wschodnie
 Prusy Nowowschodnie
 Prusy Zachodnie
 Prusy Południowe
 Prowincja Prusy
 Miejscowości we Francji:
 Prusy – miejscowość i gmina w regionie Szampania-Ardeny
 12 miejscowości w Polsce:
 Prusy – wieś w woj. dolnośląskim, w pow. strzelińskim, w gminie Kondratowice
 Prusy – wieś w woj. łódzkim, w pow. skierniewickim, w gminie Głuchów
 Prusy – wieś w woj. małopolskim, w pow. krakowskim, w gminie Kocmyrzów-Luborzyca
 Prusy – wieś w woj. mazowieckim, w pow. grójeckim, w gminie Warka
 Prusy – wieś w woj. mazowieckim, w pow. łosickim, w gminie Łosice
 Prusy – wieś w woj. mazowieckim, w pow. mińskim, w gminie Mińsk Mazowiecki
 Prusy – wieś w woj. mazowieckim, w pow. warszawski zachodnim, w gminie Kampinos
 Prusy – wieś w woj. świętokrzyskim, w pow. buskim, w gminie Stopnica
 Prusy – wieś w woj. świętokrzyskim, w pow. opatowskim, w gminie Ożarów
 Prusy – wieś w woj. warmińsko-mazurskim, w pow. działdowskim, w gminie Rybno
 Prusy – wieś w woj. wielkopolskim, w pow. jarocińskim, w gminie Jarocin
 Prusy – dawna miejscowość należąca do gminy wiejskiej Prusy w powiecie lwowskim II Rzeczypospolitej
 Sulewo-Prusy – wieś w woj. podlaskim, w pow. grajewskim, w gminie Wąsosz
 Miejscowość na Słowacji:
 Prusy – wieś w powiecie Bánovce nad Bebravou
 Miejscowości na Białorusi
 Prusy – wieś w obwodzie witebskim, w rejonie postawskim, w sielsowiecie Kozłowszczyzna
Miejscowości na Ukrainie:
 Prusy — wieś koło Lwowa, obecna nazwa Jampol
 Prusy — wieś w obwodzie lwowskim, obecna nazwa Bystrycia.

Zobacz też 
 Prusowie
 Warmia
 Mazury
 Armia Prusy

Linki zewnętrzne
Partie polityczne w Polsce

Partie polityczne w Polsce – lista działających na terenie Polski (oraz skupiających Polaków w okresie zaborów, a także działających na emigracji w okresie PRL) partii i innych ugrupowań politycznych. Zawiera spis wszystkich aktualnie zarejestrowanych partii politycznych oraz listy wybranych partii, koalicji i działających na zasadzie partii ugrupowań z przeszłości (a także aktualnie działających koalicji).

Aktualnie zarejestrowane partie 
Lista na podstawie wyszukiwarki Sądu Okręgowego w Warszawie.

Partie reprezentowane w Sejmie, Senacie i Parlamencie Europejskim 
Pogrubioną czcionką zostały oznaczone partie obecnie sprawujące władzę (wchodzące w skład koalicji rządowej).

Uwagi

Pozostałe partie

Uwagi

Partie historyczne

Niektóre nieistniejące już partie i ugrupowania III Rzeczypospolitej

Partie w PRL 
Partie władzy:
 Polska Zjednoczona Partia Robotnicza (PZPR)
 Stronnictwo Demokratyczne (SD)
 Zjednoczone Stronnictwo Ludowe (ZSL)
Partie opozycyjne:
 Komunistyczna Partia Polski (KPP)
 Konfederacja Polski Niepodległej (KPN)
 Polska Partia Niepodległościowa – Partia Nowej Prawicy (PPN-PNP)
 Polska Partia Socjalistyczna (PPS)
 Polska Partia Socjalistyczna – Rewolucja Demokratyczna (PPS-RD)
 Liberalno-Demokratyczna Partia „Niepodległość” (LDP „Niepodległość”)
 Polska Partia Demokratyczna (PPD)
 Partia Liberałów „Prawica” (PL „Prawica”)
Partie działające na emigracji:
 Liga Niepodległości Polski (LNP)
 Polska Partia Socjalistyczna (PPS)
 Stronnictwo Narodowe (SN)
 Stronnictwo Pracy (SP)
 Polskie Stronnictwo Ludowe – Odłam Jedności Narodowej (PSL-OJN)

Partie istniejące od wybuchu II wojny światowej do końca lat 40. XX wieku

Partie i ugrupowania II Rzeczypospolitej

Partie i ugrupowania w okresie zaborów

Koalicje partii politycznych

Koalicje III Rzeczypospolitej

Koalicje w PRL 
 Blok Stronnictw Demokratycznych
 Front Jedności Narodu (FJN; wcześniej Front Narodowy)
 Patriotyczny Ruch Odrodzenia Narodowego (PRON)

Koalicje w II Rzeczypospolitej 
 Bezpartyjny Blok Współpracy z Rządem (BBWR)
 Blok Mniejszości Narodowych (BMN)
 Chrześcijański Związek Jedności Narodowej (Chjena)
 Narodowy Komitet Wyborczy Stronnictw Demokratycznych (NKWSD)
 Obóz Wielkiej Polski (OWP)
 Pakt lanckoroński
 Związek Obrony Prawa i Wolności Ludu (Centrolew)

Koalicje w okresie zaborów 
 Centralny Komitet Narodowy w Warszawie (CKN)
 Komisja Porozumiewawcza Stronnictw Demokratycznych (KPSD)
 Komisja Tymczasowa Skonfederowanych Stronnictw Niepodległościowych (KTSSN)
 Komitet Naczelny Zjednoczonych Stronnictw Niepodległościowych (KNZSN)
 Komitet Narodowy Polski (KNP)
 Konfederacja Narodowa Polska (Konfederacja Polska)
 Międzypartyjne Koło Polityczne (MPK)
 Naczelny Komitet Narodowy (NKN)
 Unia Stronnictw Niepodległościowych (USN)
 Zjednoczenie Organizacji Niepodległościowych (ZON)
 Zjednoczenie Stronnictw Niepodległościowych (ZSN)

Historyczny zarys preferencji politycznych Polaków

Zobacz też 

 scena polityczna
 typologia systemów partyjnych

Przypisy
Pakacjan

Pacatianus, Pakacjan (Tiberius Claudius Marinus Pacatianus) –  rzymski uzurpator w prowincjach naddunajskich w połowie III wieku n.e., znany głównie z zabytków numizmatycznych.

Życie i działalność 
Jeden z wielu uzurpatorów III wieku, znany ze skąpych wzmianek u historyków starożytnych, przede wszystkim jednak z monet wybitych w jego imieniu. Obwołanie go cesarzem przez legiony stacjonujące w Panonii i Mezji nastąpiło za rządów Filipa I Araba, co wyraźnie stwierdza w swych zapisach Zosimos, który buntownika nazywa Marynem. Zonaras podaje, że Pakacjan znajdował się wśród wojsk na granicy naddunajskiej, jednakże w trudnej do określenia funkcji: zarówno jako wyższy oficer (trybun), jak i wyższy dowódca (np. legat legionu), nawet rangi senatorskiej. Zdarzenie to przypada na rok 248 n.e.

Choć obszar władzy uzurpatora z pewnością ograniczał się do terenów naddunajskich, pod jego kontrolą znalazła się mennica w Viminacium, gdzie wypuszczano monety z jego imieniem. Spośród odnotowanych 6 typów jego antoninianów większość pokrywa się z 4 typami monet Filipa Araba (Fides Militum, Pax Aeterna, Romae Aeternae, Fortuna Redux), co dodatkowo potwierdza przyjętą chronologię wydarzeń. Szczególne znaczenie ma jednak unikalny typ antoniniana z inskrypcją Romae Aeter[nae] An[no] Mill[esimo] et Primo, określający jako datę nieprzekraczalną (terminus post quem) buntu Pakacjana kwiecień 248 roku. 

Z przekazów wiadomo, że naddunajska rebelia wprawiała Filipa Araba w znaczne zaniepokojenie, jakkolwiek w jego otoczeniu bagatelizowano ją traktując jako zjawisko przejściowe (m.in. senator i późniejszy cesarz Decjusz). Najpóźniej po upływie roku Pakacjan zamordowany został przez własnych żołnierzy z bliżej nieznanych powodów (być może wskutek braku sukcesów militarnych). Obawiając się dalszych niepokojów na tej ważnej dla cesarstwa granicy (najazdy Gotów), cesarz wysłał Decjusza, by objął tam naczelne dowództwo i ukarał zwolenników uzurpatora. Zdaniem Zosimosa stało się to bezpośrednią przyczyną obwołania Decjusza władcą przez panońskie legiony w miejsce niepopularnego cesarza. 

Niejasne pochodzenie i rodowód tego uzurpatora nadal pozostaje przedmiotem dociekań i prób ich ustalenia. Pochodząca z Bostry inskrypcja wymienia osobę, którą chętnie się z nim utożsamia: CL(audius) MARINVS C(larissmus) P(uer) jest tam wymieniany obok swego ojca o imieniu CL(audius) SOLLEMNIVS PAC(atianus?). Domniemany ojciec Pakacjana byłby według tej inskrypcji namiestnikiem Arabii za panowania Aleksandra Sewera, a następnie zarządcą konsularnym Celesyrii. Trudno również wykluczyć hipotetyczny związek pomiędzy uzurpatorem a Pakacjanem wymienionym w innej inskrypcji z Bostry wraz z matką Kornelią Optatą A. Flawią oraz siostrą Pakatą.

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne 
 
  Monety Pakacjana  [dostęp 2020-03-18]

Zobacz też 
 Pacatianus (konsul)
 Jotapian

Straceni władcy
Uzurpatorzy i samozwańczy cesarze rzymscy
Zmarli w III wieku
Papowo Toruńskie

Papowo Toruńskie – wieś sołecka w Polsce, położona w województwie kujawsko-pomorskim, w powiecie toruńskim, w gminie Łysomice.

W latach 1975–1998 wieś administracyjnie należała do województwa toruńskiego.

Integralne części wsi

Historia i demografia 
Wzmiankowana po raz pierwszy w 1409 roku, a w roku 1457 przeszła na własność Rady Miejskiej Torunia. 

W dwudziestoleciu międzywojennym dzierżawcą majątku Papowo Toruńskie był inż. Wacław Hulewicz.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa toruńskiego. Według Narodowego Spisu Powszechnego miejscowość liczyła 1243 mieszkańców. Jest drugą co do wielkości miejscowością gminy Łysomice.

Obiekty zabytkowe 
 Gotycki kościół parafialny św. Mikołaja, wzniesiony z cegły przed 1300 rokiem
 cmentarz przykościelny, m.in. z grobem Edwarda Donimirskiego (1844-1907) i kaplicą grobową Czarlińskich.
 dwór z końca XIX w. o cechach późnoklasycystycznych, ul. Spółdzielcza 4

Zobacz też 
 Papowo Biskupie

Przypisy
Polinezja

Polinezja (z  polys „liczny” +  nesos „wyspa”) – wschodnia część Oceanii, położona w środkowej części Oceanu Spokojnego, po obu stronach równika i po obu stronach linii zmiany daty. Wyspy Polinezji są pochodzenia wulkanicznego lub koralowego. Klimat wysp jest gorący i wilgotny; porasta je bujna roślinność międzyzwrotnikowa.

Etymologia 
Polinezja – pierwszym, który użył tej nazwy był Portugalczyk Joāo de Barros w dziele As Decadas de Asia... 1552 do 1563. Rozumiał jednak przez to tylko wyspy Australazji, które istotnie były dla niego ogromnym obszarem „wielowyspia”.
Dopiero w 1810 geograf duńsko-francuski Conrad Malte-Brun wprowadził nazwę Oceania.

Ogólna powierzchnia wysp tej części Oceanii wynosi 25,8 tys. km², a zamieszkuje je blisko 1,7 mln osób (1993), z czego około połowa to rodowici Polinezyjczycy, posługujący się językami polinezyjskimi.

Wyspy Polinezji

Podział polityczny 
Podział polityczny wysp Polinezji jest następujący:
 niezależne państwa: Kiribati (część wschodnia), Samoa, Tonga, Tuvalu
 posiadłości amerykańskie: Samoa Amerykańskie, Hawaje (amerykański stan)
 posiadłości brytyjskie: Pitcairn
 posiadłości francuskie: Polinezja Francuska
 posiadłości nowozelandzkie: Tokelau, Niue, Wyspy Cooka

Zobacz też 

 Mikronezja, Melanezja

Uwagi
Plama gorąca

Plama gorąca (punkt gorący) – przejaw wulkanizmu niezwiązanego z obecnością granic płyt litosfery, jak zakłada jedna z teorii, wynikający z obecności w górnym płaszczu stref o anormalnie wysokiej temperaturze, ale o niewielkim zasięgu, tzw. pióropusza płaszcza. Powoduje to przetapianie wyżejległej skorupy, generowanie ognisk magmy i powstawanie wulkanu. Fakt istnienia pióropuszy płaszcza jest ciągle przedmiotem dyskusji wśród geologów.

Przykładem aktywności plamy gorąca jest łańcuch Hawajów, stanowiących kulminację Grzbietu Hawajskiego. Jego kontynuacją jest Grzbiet Cesarski. Powstanie tych form wiąże się z przesuwaniem się płyty pacyficznej ponad stale aktywną plamą gorąca. Widoczne na mapach załamanie pomiędzy obu grzbietami sugeruje, że około 47 mln lat temu płyta pacyficzna zmieniła kierunek ruchu. Jednak istnieją również alternatywne teorie, łącznie z taką, że plamy gorąca nie są stacjonarne w czasie i, podobnie jak ruch płyt litosfery, możliwy jest też ruch samych plam. Dane geologiczne nie dają na razie pełnego wyjaśnienia genezy plam gorąca. Struktura płaszcza pod plamami gorąca również jest przedmiotem dywagacji; teorię wielkoskalowej konwekcji w płaszczu i istnienie warstw przemian fazowych skał trudno jest połączyć z kanonicznym obrazem pióropuszy przecinających płaszcz pionowo.

Plutonizm
Wulkanizm
Procesy geologiczne
Struktury geologiczne
Podrodzina językowa

Podrodzina językowa – grupa języków w obrębie rodziny językowej, wywodzących się od jednego prajęzyka. Ten prajęzyk pośredni wywodzi się natomiast od wspólnego dla całej rodziny prajęzyka. Wyróżnia się na przykład słowiańską podrodzinę językową, gdyż język prasłowiański, z którego wywodzą się wszystkie współczesne języki słowiańskie, pochodzi od języka praindoeuropejskiego.
Prakryty

Prakryty (sanskryt प्राकृत prākta – naturalny, zwykły, potoczny) – grupa języków indoaryjskich, obejmująca potoczne i literackie języki Indii z okresu od V wieku p.n.e. do X wieku n.e. Znane są głównie z inskrypcji, tekstów literackich oraz pism religijnych buddystów i dżinistów. Najważniejsze odmiany literackie to: pali, ardhamagadhi, maharasztri, siauraseni, magadhi.

Język ardhamagadhi (pół-magadhi) jest zwykle uznawany za główny język spośród prakrytów. Gramatyki prakryckie zwykle najpierw definiują jego gramatykę, a później gramatyki pozostałych języków w odniesieniu do niej. Wyjątkiem od tej zasady jest język pali, będący językiem liturgicznym buddyzmu therawady.

Języki wymarłe w Azji
Języki indoaryjskie
SS Polonia

SS Polonia – statek pasażerski, używany w latach 1912-1939. Początkowo nosił nazwę Kursk.

Historia 
Polonia, początkowo Kursk (jeden z tzw. „klejnotów Księżniczki Dagmary”), była statkiem pasażersko-drobnicowym, zbudowana została w 1910 roku w Glasgow. Początkowo służyła na linii rosyjsko-amerykańskiej, tj. pomiędzy Lipawą i Nowym Jorkiem. Byłą drugim z czterech statków zbliżonej konstrukcji: pierwszy, Rossija zbudowany w 1908 r. nie pływał nigdy pod polską banderą, dwoma kolejnymi były przyszłe polskie statki SS Pułaski i SS Kościuszko. Chrzest okrętu odbył się w 1919 roku w Konstantynopolu.

W 1921 roku znalazła się (wraz z pozostałymi trzema statkami) pod banderą duńską, jako własność kompanii żeglugowej Det Östasiatiske Kompagni obsługującą Balitic-American Line, wtedy też nadano jej nazwę Polonia, bowiem statek miał przewozić do Ameryki głównie emigrantów z Polski. Pozostałe statki otrzymały nazwy trzech państw bałtyckich: Latvia, Estonia i Lithuania.

Statek obsługiwał odtąd linię Lipawa-Gdańsk-Kopenhaga-Nowy Jork. Na mocy umowy z 11 marca 1930 roku – za 18 milionów złotych – przeszedł, razem z SS „Pułaski” i SS „Kościuszko”, pod banderę polską, do spółki Polskie Transatlantyckie Towarzystwo Okrętowe (PTTO), a od października 1934 roku do Gdynia-Ameryka Linie Żeglugowe SA (GAL) bez zmiany nazwy, zapoczątkowując polską flotę pasażerską. Duńczycy sprzedali linię (wraz z prawem do przystani w dokach Nowego Jorku) i „klejnoty” chętnie, bo właśnie w roku 1930, wobec załamania się gospodarki amerykańskiej w czasach wielkiego kryzysu władze Stanów Zjednoczonych drastycznie obniżyły kwoty imigranckie. Linię obsługiwały wtedy już tylko trzy statki, największy i najstarszy, Latvia (eks- Rossija) został wcześniej sprzedany do Japonii.

"Polonia” obsługiwała linię Gdynia-Kopenhaga-Halifax-Nowy Jork. Pierwszym kapitanem statku był Mamert Stankiewicz, który dowodził nim do czasu objęcia dowództwa nowego polskiego flagowego statku MS Piłsudski. W związku ze zmniejszeniem się liczby pasażerów na trasie transatlantyckiej, od roku 1933 skierowano statek na tzw. linię palestyńską Konstanca-Stambuł-Jafa-Hajfa-Pireus-Stambuł-Konstanca, gdzie przewoził przede wszystkim emigrujących z Polski do Palestyny Żydów.

Na tej trasie statek odbył 123 rejsy. Pływał też jako wycieczkowiec (m.in. w lipcu 1931 roku, jako pierwszy polski statek pasażerski dotarł do Nordkapu). Sprzedany został na złom do Włoch w roku 1939.

Zobacz też 
 MF Polonia
 Polonia (samochód)
 Mamert Stankiewicz
 Karol Olgierd Borchardt.

Przypisy

Bibliografia 
 Karol Olgierd Borchardt: Znaczy kapitan, Wydawnictwo Morskie, Gdańsk 1979, 
 
 Witold J. Urbanowicz: Transatlantyki: Zarys ich dziejów i techniki, rozdział VI, Wydawnictwo Morskie, Gdańsk 1977

Linki zewnętrzne 
 Dawne Polskie Transatlantyki
 SS „Polonia”, którą emigrowali Żydzi

Parowce
Polskie statki pasażerskie
Rosyjskie statki
Statki z XX wieku
Pierre de Fermat

Pierre de Fermat (ur. 17 sierpnia 1601 w Beaumont-de-Lomagne, zm. 12 stycznia 1665 w Castres) – francuski prawnik i matematyk-amator, fizyk matematyczny, a z wykształcenia lingwista, od 1631 radca parlamentu (ówczesna nazwa sądu) w Tuluzie.

Jego główny obszar badań to teoria liczb, w której udowodnił kilka twierdzeń i sformułował znaczące hipotezy, m.in. słynne wielkie twierdzenie Fermata. Współtworzył też nowe dziedziny matematyki: on i Blaise Pascal rozwinęli podstawy rachunku prawdopodobieństwa, niezależnie od Kartezjusza opracował geometrię analityczną, a jego koncepcje w optyce geometrycznej przyczyniły się do powstania rachunku wariacyjnego.

Dorobek badawczy 
Wykazał, że wszystkie krzywe drugiego stopnia da się uzyskać przez odpowiednie przecinanie płaszczyzną powierzchni stożka; podał metodę znajdowania ekstremum funkcji.

Autorstwo geometrii analitycznej 
Większość jego prac matematycznych została opublikowana dopiero po śmierci przez syna, Samuela. Fermat nie publikował swoich odkryć, przez co pozostawały nieznane. Niektóre z nich zostały następnie niezależnie odkryte przez Kartezjusza, co wywołało spór o pierwszeństwo. Było tak m.in. z kartezjańskim układem współrzędnych i wieloma innymi zastosowaniami algebry w geometrii. Fermat już w 1636 wprowadził metodę prostokątnego układu współrzędnych, przeprowadził dowód, że równaniom pierwszego stopnia odpowiadają proste, a równaniom drugiego stopnia linie odpowiadające przecięciu stożka płaszczyzną (np. elipsy, hiperbole, parabole). Spór między Fermatem a Kartezjuszem zakończył się ostatecznie pogodzeniem obu uczonych i wzajemnym uznaniem zasług. Obecnie obaj uznawani są za ojców geometrii analitycznej.

Upamiętnienie 

 Nazewnictwo

 liczby Fermata
 twierdzenie Fermata o sumie dwóch kwadratów
 test pierwszości Fermata
 małe twierdzenie Fermata
 algorytm Fermata
 zasada Fermata
 punkt Fermata
 Spirala Fermata
 Nagroda Fermata

 Sztuka

W rodzinnym Beaumont-de-Lomagne w 1881 roku postawiono Fermatowi pomnik.

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne 
 

Francuscy matematycy XVII wieku
Francuscy geometrzy
Francuscy teoretycy liczb
Autorzy hipotez w teorii liczb
Analiza rzeczywista – francuscy naukowcy
Francuscy probabiliści

Matematycy upamiętnieni nazwami nagród
Ludzie upamiętnieni nazwami twierdzeń
Osoby upamiętnione nazwami hipotez matematycznych
Ludzie upamiętnieni nazwami krzywych płaskich
Ludzie upamiętnieni nazwami typów liczb

Urodzeni w 1601
Zmarli w 1665
Pago Pago

Pago Pago – miasto portowe i, od 1899r., stolica administracyjna Samoa Amerykańskiego, jeden z większych portów w regionie. Aglomeracja miejska Pago Pago poza samym miastem obejmuje kilka wiosek, między innymi Fagatogo, stolicę ustawodawczą i sądowniczą, oraz Utulei, stolicę wykonawczą.

Miejscowość, otoczona przez gęsto zalesione góry, położona jest wzdłuż zatoki, głęboko wcinającej się w południowo-wschodni brzeg wyspy Tutuila. Miejsce to zostało wybrane w 1876r. pod stację nawęglania dla US Navy, przez R.W. Meadena. W latach 1900–1951 znajdowała się tu baza marynarki wojennej. Obecnie w Pago Pago funkcjonuje zwykły port, do którego mogą zawijać wszystkie statki. Jego dominującym towarem eksportowym jest tuńczyk w puszkach. W 1964 roku został otwarty Międzynarodowy Port Lotniczy Pago Pago, jedyny w Samoa Amerykańskim międzynarodowy port lotniczy.

29 września 2009 r. Pago Pago zostało zalane przez tsunami, powodujące dotkliwe zniszczenia oraz śmierć wielu osób.

Przypisy 

Miasta w Samoa Amerykańskim
Pago Pago
Peso

Peso (z  – „odważone”,  – „ciężar”, „sztuka”) – jednostka monetarna, współczesna lub historyczna, wielu krajów.

współczesne 
 peso argentyńskie (ISO 4217: ARS)- Argentyna 1881-1985 1992-
 peso chilijskie (CLP) – Chile 1975-
 peso dominikańskie (DOP) – Dominikana
 peso filipińskie (PHP) – Filipiny
 peso kolumbijskie (COP) – Kolumbia 1993-
 peso kubańskie (CUP) – Kuba
 peso kubańskie wymienialne (CUC) – Kuba
 peso meksykańskie (MXN, poprzednio MXP) – Meksyk
 peso Uruguayo (UYU) – Urugwaj 1993-

historyczne 
 peso boliwijskie – Boliwia
 peso ekwadorskie – Ekwador
 peso gwatemalskie – Gwatemala
 peso gwinejskie – Gwinea Bissau
 peso hiszpańskie – Hiszpania
 peso honduraskie – Honduras
 peso kostarykańskie – Kostaryka
 peso nikaraguańskie – Nikaragua
 peso paragwajskie – Paragwaj
 peso salwadorskie Salwador -1919
 peso wenezuelskie – Wenezuela

Peso jako srebrna moneta zostało wprowadzone przez władcę hiszpańskiego Karola I (1516-1556), rozpowszechnione w wielu krajach, w Hiszpanii po 1869 zastąpione przez pesetę.
PC



Informatyka i telekomunikacja 
 komputer osobisty (PC), z ang. personal computer
 licznik rozkazów, ang. program counter
 ang. Product Code – kod w telefonach firmy Nokia

Medycyna, nauka 
 parsek (pc) – jednostka w układzie SI
 pikokulomb (pC) – jednostka w układzie SI
 wrodzone zgrubienie paznokci, z łac. pachyonychia congenita
 poliwęglan (PC), z ang. polycarbonate
 fitochelatyny (PC), z ang. phytochelatins

Polityka i socjologia 
 poprawność polityczna, z ang. political correctness
 ang. pro-choice, pol. za wyborem, na rzecz wyboru – określenie organizacji i ruchów społecznych

Partie polityczne 
 Partia Centrum – nazwa partii politycznych
 Partia Centrum – polska partia polityczna
 Porozumienie Centrum, polska partia polityczna
 wal. Plaid Cymru, pol. Partia Walii – walijska partia polityczna
 hiszp. Partido Comunista de Chile, pol. Komunistyczna Partia Chile – chilijska partia polityczna
 ang. Progressive Conservative Party of Canada, pol. Progresywno-Konserwatywna Partia Kanady – kanadyjska partia polityczna

Inne 
 PC – litery po nazwisku oznaczające członka Tajnej Rady Wielkiej Brytanii (ang. Privy Council)
Pierre Boulez

Pierre Boulez (ur. 26 marca 1925 w Montbrison, zm. 5 stycznia 2016 w Baden-Baden) – francuski kompozytor, dyrygent i organizator życia muzycznego.

Uznawany za jednego z najwybitniejszych współczesnych dyrygentów. Ma na swoim koncie wiele występów i nagrań muzyki, głównie romantycznej, współczesnej i chóralnej.
 
Był jednym z głównych twórców powojennej awangardy, związanym z serializmem oraz muzyką elektroniczną. Sławę międzynarodową zdobył jako dyrygent, najpierw jako promotor Domains Musicales w swej ojczyźnie, następnie zostając gościnnym dyrygentem Cleveland Orchestra w 1967, a rok później – dyrektorem BBC Symphony Orchestra (do 1974) i New York Philharmonic (do 1977). W 1970 na zaproszenie prezydenta Francji Georges’a Pompidou został dyrektorem Institut de Recherche et de Coordination Acoustique/Musique (IRCAM) i sprawował tę funkcję do 1991. W 1976 r. założył Ensemble InterContemporain, zespół muzyczny specjalizujący się w wykonawstwie muzyki nowej, działający przy Philharmonie 2 w Paryżu.

W 1985 został laureatem prestiżowej duńskiej Nagrody Fundacji Muzycznej Léonie Sonning. W 2009 roku otrzymał Nagrodę Kioto w dziedzinie sztuki i filozofii.

Odznaczenia 
 1975 – Order Pour le Mérite (Niemcy)
 1979 – Honorowy Komandor Orderu Imperium Brytyjskiego (Wielka Brytania)
 1983 – Odznaka Honorowa za Naukę i Sztukę (Austria)
 2001 – Krzyż Wielki Orderu Świętego Jakuba od Miecza (Portugalia)
 2012 – Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” (Polska)

Kompozycje

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 IRCAM - Pierre Boulez

Francuscy kompozytorzy XX wieku
Francuscy dyrygenci
Francuzi odznaczeni Orderem Sztuki i Literatury
Odznaczeni Orderem Imperium Brytyjskiego
Odznaczeni Odznaką Honorową za Naukę i Sztukę (Austria)
Odznaczeni Orderem Zasługi Republiki Federalnej Niemiec
Odznaczeni cywilnym Orderem Pour le Mérite
Odznaczeni Złotym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”
Odznaczeni Orderem Świętego Jakuba od Miecza (Portugalia)
Laureaci Nagrody Grammy
Laureaci Nagrody Kioto
Laureaci Nagrody Wolfa w dziedzinie sztuki
Laureaci Nagrody Fundacji Muzycznej Léonie Sonning
Laureaci Praemium Imperiale
Honorowi Członkowie Królewskiej Akademii Muzycznej w Londynie
Absolwenci Konserwatorium Paryskiego
Komandorzy Orderu Sztuki i Literatury
Urodzeni w 1925
Zmarli w 2016
Paskal

Paskal (Pa) – jednostka ciśnienia (także naprężenia) w układzie SI (jednostka pochodna układu SI).
 

Nazwa paskal pochodzi od nazwiska francuskiego fizyka Blaise’a Pascala.

Zgodnie z przedrostkami układu SI: skrót kPa oznacza kilopaskal (103 Pa), MPa oznacza megapaskal (106 Pa), GPa oznacza gigapaskal (109 Pa), natomiast hPa – hektopaskal (100 Pa).

Hektopaskal jest zazwyczaj stosowany przy podawaniu ciśnienia atmosferycznego, ponieważ jest dokładnie równy stosowanej powszechnie przed latami sześćdziesiątymi XX w. w meteorologii w układzie CGS i MKSA jednostce milibar:
 1 hPa = 100 Pa = 1 mbar = 10,19 mm H2O

Ciśnienie atmosferyczne na poziomie morza wynosi przeciętnie 1013,25 hPa. Najniższe ciśnienie na świecie wynosiło 870 hPa (12 października 1979 roku w północnej części Oceanu Spokojnego), a najwyższe na powierzchni Ziemi – 1086 hPa (19 grudnia 2001 roku w miejscowości Tosontsengel w Mongolii).

Przeliczniki na dawne jednostki 
 1 Pa = 1,019716·10−5 at
   = 1,019716·10−5 kG/cm²
   = 1,450377·10−4 psi
   = 10−5 bar
   = 0,98692326671·10−5 atm
   = 0,0075006167382112 mm Hg
   = 0,1019716212977928 mm H2O
   = 10 b

Zobacz też 

 przedrostek SI

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 Przelicznik jednostek ciśnienia

Podstawowe pojęcia meteorologiczne
Jednostki miar ciśnienia
Jednostki pochodne SI
Jednostki SI pochodzące od nazwisk
Upamiętnienie Blaise’a Pascala
PZP

PZP – kryptonim Sił Zbrojnych w Kraju – Armii Krajowej używany w latach 1941-1944 (zob. SSS)
 Puchar Zdobywców Pucharów – rozgrywki piłkarskie w latach 1961-1999.
 Polski Związek Pływacki
 Polski Związek Pszczelarski  
 Poradnia Zdrowia Psychicznego
 Prezydium Zjednoczenia Polskiego
 Pzp – prawo zamówień publicznych
Ptolemeusz (ujednoznacznienie)

Ptolemeusz – imię męskie pochodzenia greckiego

osoby
 Ptolemeusz – (właśc. Klaudiusz Ptolemeusz) starożytny grecki uczony
 Ptolemeusz – seleukidzki gubernator Kommageny
 Ptolemeusz – królewicz i wódz Epiru
 Ptolemeusze – dynastia panująca w starożytnym Egipcie

obiekty astronomiczne
 Gromada Ptolemeusza – gromada otwarta (znana także jako Messier 7) znajdująca się w gwiazdozbiorze Skorpiona
 Ptolemeusz – krater uderzeniowy na Księżycu
 Ptolemeusz – krater uderzeniowy na Marsie