Boris Pasternak

Boris Leonidowicz Pasternak (ros. Борис Леонидович Пастернак; ur.  w Moskwie, zm. 30 maja 1960 w Pieriediełkinie) – rosyjski poeta i prozaik żydowskiego pochodzenia.

Laureat Nagrody Nobla w dziedzinie literatury za rok 1958, której przyznanie spotkało się z powszechnym aplauzem w kręgach literackich, ale dotkliwie skomplikowało niełatwą sytuację autora w totalitarnym państwie (nie akceptując systemu totalitarnego, znalazł się na marginesie oficjalnego życia kulturalnego). Nękany politycznymi naciskami był zmuszony odmówić jej przyjęcia.

Życiorys

Młodość 
Jego ojciec, Leonid Pasternak, był żydowskim malarzem i profesorem w szkole malarstwa w Moskwie. Jego matka, Rosa Kaufman – pianistką koncertową.

Uprawiał intelektualną poezję refleksyjną, opartą na własnym systemie filozoficzno-estetycznym, tematycznie związaną z przyrodą i miłością. Syn znanego malarza i pianistki, odebrał staranne wykształcenie humanistyczne i muzyczne. Początkowo związany był z nurtem poezji futurystycznej (debiut w 1914 roku). Jego późniejsze wiersze nawiązywały do niemieckiego romantyzmu i rosyjskiego symbolizmu. W latach 20. opublikował poematy Porucznik Szmidt i Rok 1905.

Lata trzydzieste 
Lata 30. XX w. to okres twórczego kryzysu poety sprzeciwiającego się komunistycznemu reżimowi. W 1936 z powodu swojej bezpartyjności padł ofiarą nagonki ze strony reżimowych krytyków literackich (prowadzonej m.in. na łamach Litieraturnaj Gaziety). W 1937 – w apogeum Wielkiej Czystki – jako jedyny nie podpisał się pod apelem pisarzy o rozstrzelanie „gadzin – zdrajców i szpiegów”. Udało mu się uniknąć aresztowania, mimo iż niektórzy represjonowani artyści (m.in. reżyser Wsiewołod Meyerhold) złożyli pod wpływem tortur obciążające go zeznania.

Lata powojenne 
W latach powojennych Pasternak napisał swoją najsłynniejszą powieść, Doktor Żywago (ukończoną w 1954 roku), opowiadającą o przed- i porewolucyjnych losach inteligencji rosyjskiej. Opublikowana została pierwszy raz w 1957 poza granicami ZSRR, a oficjalne wydawnictwa radzieckie odmawiały jej druku. W 1958 Pasternak otrzymał literacką Nagrodę Nobla „za istotny wkład we współczesną poezję liryczną i podjęcie wielkiej tradycji prozy rosyjskiej”.

Przyznanie nagrody wywołało nagonkę władz komunistycznych ZSRR. Pasternaka usunięto ze Związku Pisarzy, postulowano jego deportację, publikowano napastliwe artykuły w prasie. Ze względu na to oraz pod namową swojej kochanki, Olgi Iwińskiej, obawiającej się represji, Pasternak zrzekł się nagrody. Odebrał nagrodę dopiero syn Jewgienij w 1989 roku.

Na motywach Doktora Żywago został nakręcony, nagrodzony Oscarami, film w reżyserii Davida Leana pod tym samym tytułem, a w 2002 roku powstał film telewizyjny Giacomo Campiottiego, nominowany do nagrody BAFTA. 

Boris Pasternak dziś uważany jest za jednego z czołowych rosyjskich pisarzy dysydentów. Zajmował się również tłumaczeniami, m.in. utworów J. Słowackiego, a także poetów zachodnioeuropejskich (m.in. W. Szekspira i J.W. Goethego) i gruzińskich.

Odznaczenia 
 Medal „Za ofiarną pracę w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945”
 Medal „Za obronę Moskwy”

Wybrana twórczość

Powieści 
 1957 – Doktor Żywago (ros. Доктор Живаго)

Poematy 
 1924 – Wzniosła choroba (ros. Высокая болезнь)
 1925 – Spektorski (ros. Спекторский) – powieść wierszem
 1925-1926 – Rok 1905 (ros. Девятьсот пятый год)
 1926-1927 – Lejtnant Szmidt (ros. Лейтенант Шмидт)

Zbiory wierszy 
 1913 – Lirika (ros. Лирика)
 1914 – Bliźniak w chmurach (ros. Близнец в тучах)
 1917 – Ponad barierami (ros. Поверх барьеров)
 1922 – Życie – moja siostra (ros. Сестра моя – жизнь)
 1923 – Tematy i wariacje (ros. Темы и вариации)
 1932 – Powtórne narodziny (ros. Второе рождение)
 1943 – W porannych pociągach (ros. На ранних поездах)
 1945 – Przestwór ziemski (ros. Земной простор)
 1956-1959 – Gdy się rozpogodzi (ros. Когда разгуляется)

Opowiadania 
 1918 – Linia Apellesa (ros. Апеллесова черта)
 1922 – Dzieciństwo Luvers (ros. Детство Люверс)
 1924 – Drogi napowietrzne (ros. Воздушные пути)
 1931 – List żelazny
 Listy z Tuły (ros. Письма из Тулы)
 Dumny nędzarz (ros. Надменный нищий)
 Ciocia Ola (ros. Тетя Оля)
 Powiat na tyłach (ros. Уезд в тылу)

Ekranizacje

Przypisy

Bibliografia 
Źródła w języku angielskim
 
 
 
 

Źródła w języku rosyjskim

Linki zewnętrzne 
 

Ludzie urodzeni w Moskwie
Nobliści – literatura
Odznaczeni Medalem za Ofiarną Pracę w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945
Pisarze rosyjskojęzyczni
Pisarze związani z Moskwą
Pochowani na Cmentarzu Pieriediełkińskim w Moskwie
Radzieccy poeci
Radzieccy prozaicy
Rosyjscy poeci XX wieku
Rosyjscy prozaicy XX wieku
Rosyjscy tłumacze
Tłumacze literatury ukraińskojęzycznej
Tołstojowcy
Urodzeni w 1890
Zmarli w 1960
Radzieccy Żydzi