alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Las galeriowy

Las galeriowy ( ‘galeria’, ‘tunel’, ‘sztolnia’) – rodzaj wilgotnych lasów równikowych, porastających doliny rzeczne. Gdy rzeka jest wąska, korony drzew stykają się nad nią, tworząc zacienioną galerię (stąd nazwa). Flora tego typu lasu może być różna, w zależności od strefy klimatyczno-roślinnej:
 w Ameryce Południowej – akacje, figowce, wierzby, balsy, kauczukowce;
 w Afryce – osoczynowate, zatwarowate, morwowate, wilczomleczowate, brezylkowe, marzanowate.

Zobacz też 
 las łęgowy
 namorzyny

Przypisy 

Ekosystemy i formacje leśne
Luidor

Luidor (ludwik, fr. Louis d'or) – złota moneta francuska wprowadzona przez Ludwika XIII w 1640 r. Była wzorowana na hiszpańskim pistolu. Luidora bito we Francji do 1793 r.

Zobacz też 

 napoleondor
 leopolddor
 Friedrich d’or

Przypis 

Francuskie monety
Złote monety
Lepton (mechanika kwantowa)

Leptony (z  – lekki, drobny, cienki) − grupa 12 cząstek elementarnych (6 cząstek i 6 antycząstek), należących do grupy fermionów fundamentalnych, razem z kwarkami. Do leptonów zaliczają się:
 elektron (e−), mion (μ−), taon (τ−);
 trzy neutrina odpowiadające każdej z nich: neutrino elektronowe (νe), mionowe (νμ) oraz taonowe (ντ);
 odpowiadające im antycząstki: pozyton (antyelektron), antymion, antytaon i trzy antyneutrina.

Jako ostatnie zostało odkryte neutrino taonowe, w 2000 roku.

Właściwości

Ładunek elektryczny 
Neutrina i antyneutrina mają zerowy ładunek elektryczny. Pozostałe leptony mają ładunek ujemny (dla cząstek, np. elektronów) bądź dodatni (dla antycząstek, np. pozytonów).

Pozostałe parametry 
Leptony mają dwie specyficzne liczby kwantowe:
 liczbę leptonową +1 dla leptonów i −1 dla antyleptonów – liczba ta jest zawsze zachowana,
 liczbę zapachową – elektrony i neutrina elektronowe mają „zapach” elektronowy dodatni, natomiast pozytony i antyneutrina elektronowe − ujemny, itd.

Liczba zapachowa nie jest zachowana w oscylacjach neutrin.
Leptony podlegają oddziaływaniom słabym.

Przypisy

Linki zewnętrzne 
  Masy, czasy życia i momenty magnetyczne leptonów, const.phys.edu.pl [dostęp 2022-01-21].
La

La – symbol chemiczny lantanu
 la – nazwa solmizacyjna dźwięku muzycznego A
 .la – domena internetowa przypisana dla stron internetowych z Laosu

Zobacz też:
 LA
 Laa
Lu

Lu – miejscowość we Włoszech
 Lu – symbol chemiczny lutetu
 Lu albo Naga – w buddyzmie tybetańskim klasa istot związanych z wodą
 Metoda LU – metoda rozwiązywania układów równań
 Lu – państwo w starożytnych Chinach, z którego wywodził się Konfucjusz
 Lushan – masyw górski i region w Chinach
 Lefèvre-Utile – francuska marka ciastek, bardziej znana pod skrótem LU
 LU - kod ISO 3166-1 państwa Luksemburg
 LU – kanton Lucerna w Szwajcarii (oznaczenie kodowe ISO 3166-2)
Liniowiec

Statek pasażerski pływający według rozkładu na określonej linii żeglugowej. Zwykle nazywano tak duże statki pasażerskie, pływające przez oceany (transatlantyki).
 Okręt liniowy
 Statek towarowy obsługujący stałą linię, pływający według określonego rozkładu jazdy. Liniowcami mogą być kontenerowce, drobnicowce, statki pocztowe, statki wielozadaniowe (w tym ciężarowce).

Bibliografia 
 

Typy statków
Żeglarstwo
Liniaturomierz

Liniaturomierz – przyrząd mierniczy służący do określania liniatury rastra amplitudowego na kliszach, formach drukowych i drukach.

Wykonany jest z przezroczystej folii z naniesionym układem zbieżnych cienkich linii prostych lub współśrodkowych łuków, oraz skalą.

Odczyt odbywa się po nałożeniu liniaturomierza na sprawdzaną powierzchnię w miejscu (najwygodniej) o średniej wartości rastra, przy wykorzystaniu zjawiska interferencji zachodzących pomiędzy wzorem liniaturomierza i wzorem leżącego pod nim rastra. Najwyraźniejsze interferencje pokazują się po znalezieniu odpowiedniego kąta, o jaki należy eksperymentalnie obrócić leżący liniaturomierz. Interferencje mogą być różnych kształtów, np. koncentrycznych okręgów lub współśrodkowych krzyży. Ponieważ interferencje pojawiają się także o mnożnik i dzielnik liczby dwa, należy domyślić się, o którą wartość na skali chodzi. Należy pamiętać również o tym, że w praktyce często liniatura dla rastra każdego z kolorów składowych może mieć trochę inną wartość (co jest związane z optymalizacją układu rastrów w celu osłabienia mory).

DTP
Przyrządy pomiarowe
LXX

LXX – Septuaginta, pierwsze tłumaczenie Strego Testamentu
 LXX – skała w Dolinie Będkowskiej na Wyżynie Olkuskiej
Laktoowowegetarianizm

Laktoowowegetarianizm lub owolaktarianizm (łac. lactus ‘mleko’, ovo ‘jajo’) – odmiana wegetarianizmu przyzwalająca na spożycie jaj oraz mleka i jego przetworów, . Laktoowowegetarianie nie spożywają mięsa, ryb oraz produktów pochodzących z uboju, takich jak: podpuszczka (składnik serów) czy żelatyna (składnik galaretek).

Bibliografia 

 

Wegetarianizm
Diety żywieniowe
Laktowegetarianizm

Laktowegetarianizm (lacto – łac. mleko) – odmiana wegetarianizmu wyłączająca z diety poza mięsem (w tym mięsem ryb) również jaja – oprócz produktów pochodzenia roślinnego spożywa się mleko i jego przetwory. W skali świata jest to najczęściej występująca odmiana wegetarianizmu, choć wśród Europejczyków częstszy jest owolaktowegetarianizm.

Przypisy 

Wegetarianizm
Diety żywieniowe

pt:Vegetarianismo#Lactovegetarianismo
Ludy semickie

Ludy semickie, Semici – grupa ludów posługujących się językami z rodziny semickiej, m.in. Akadyjczycy, Asyryjczycy, Babilończycy, Hebrajczycy, wywodzący się z nich Izraelici i Żydzi, Arabowie i część Etiopów. 

Nazwa pochodzi od imienia biblijnego Sema; prawdopodobnie została wprowadzona w roku 1781 przez niemieckiego filologa Augusta Schlözera.

Zobacz też 
 antysemityzm

Przypisy 

 
Ludy Mezopotamii
Ludy starożytnego Bliskiego Wschodu
Licyniusz II

Licyniusz II (Młodszy), Licynian, Flavius Valerius Licinianus Licinius (ur. ok. 314, zm. ok. 326) – syn Licyniusza I i Konstancji, przyrodniej siostry Konstantyna Wielkiego.

Był cezarem (z tytulaturą nobilissimus iunius caesar) swego ojca od grudnia 314 roku, a za aprobatą Konstantyna – od 1 marca 317 do 324 roku. Dwukrotnie wyznaczany na urząd konsula w latach 319 i 321. Po przegranej bitwie pod Chrysopolis udał się wraz ojcem na wygnanie. Miał go przeżyć o dwa lata, ostatecznie zamordowany z polecenia Konstantyna, być może dla uniknięcia uzurpacyjnych zakłóceń w sukcesji.

Uwagi

Przypisy

Bibliografia 
 

Konsulowie Cesarstwa Rzymskiego
Urodzeni w IV wieku    
Zmarli w 324
Libiusz Sewer

Libiusz Sewer, Libius Severus (rok urodzenia nieznany, zm. 14 listopada 465) – cesarz zachodniorzymski w latach 461–465, po śmierci cesarza Majoriana. Był władcą z woli wodza germańskiego Rycymera, który faktycznie rządził Rzymem. Nie został uznany ani przez cesarza bizantyńskiego, ani przez część swoich poddanych. Jego władztwo obejmowało jedynie Italię, Sycylię i część krajów alpejskich. Cesarstwo było atakowane przez Alanów, Sasów i Wandalów.

19 listopada 461 został ogłoszony cesarzem po trzech miesiącach od zamordowania Majoriana i był właściwie marionetką w ręku wszechwładnego Rycymera. Nowy cesarz pochodził z Lukanii na południu Italii i wywodził się z arystokracji senatorskiej. W 462 był konsulem. Nie uznał go cesarz wschodniorzymski Leon, ani Marcellinus dowódca w Dalmacji. Inny naczelnik wojsk rzymskich, Egidiusz, nie uznał władzy Libiusza Sewera w Galii. Obaj dowódcy planowali nawet najechać Italię, by usunąć Sewera i Rycymera. Postrzegany był więc jako uzurpator.

W 462 Wizygoci uzyskali bezpośredni dostęp do Morza Śródziemnego, dzięki odstąpieniu im przez Rycymera Narbo (obecnie Narbona) w zamian za pomoc w walce z Egidiuszem. Ustępstwa terytorialne w Galii uzyskali też Burgundowie, którzy teraz blokowali Egidiuszowi dostęp do Italii. Król Burgundów Gundowech, mąż siostry Rycymera, został mianowany naczelnym dowódcą wojsk rzymskich w Galii (magister utriusque militiae per Gallias) w miejsce Agryppinusa.

W 463 lub na początku 464 na północną Italię najechali Alanowie, którzy dotarli do Bergomum (obecne Bergamo), gdzie zostali rozbici, a ich król Beorgor zginął.

W 464 w imieniu Sewera Rycymer mianował prefektem pretorium Galii Arwanda.

Libiusz Serwer zmarł nagle 14 listopada 465 prawdopodobnie otruty przez Rycymera. Po jego śmierci półtora roku trwały pertraktacje między Rycymerem a dworem w Konstantynopolu, które doprowadziły do wyniesienia 12 kwietnia 467 na tron cesarski Antemiusza.

Niektóre brązowe monety (są to nummi oznaczane w katalogu RIC numerami 2715 i 2716) Sewera mają na rewersach monogram Rycymera.

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne 
 

Cesarze rzymscy
Konsulowie Cesarstwa Rzymskiego
Zmarli w 465
Liga językowa

Liga językowa () – grupa języków różnego pochodzenia, które wskutek długotrwałego wzajemnego oddziaływania wytworzyły wiele wspólnych cech w strukturze gramatycznej i fonologicznej, np. liga bałkańska czy uralo-ałtajska. Nie zawsze można jednoznacznie rozstrzygnąć, czy dana grupa języków tworzy rodzinę językową (którą można sprowadzić do wspólnego przodka), czy też jest ona ligą, łączącą języki upodobnione do siebie w wyniku kontaktów językowych.

Języki należące do tej samej ligi językowej nazywane są powinowatymi.

Przykłady  
 liga SAE, tzw. wielkich języków Europy (Standard Average European) – język angielski, język francuski, język niemiecki, język rosyjski, język włoski
 liga wikińska – język anglosaski, język bretoński, język duński, język farerski, język fiński, język irlandzki, język islandzki, język karelski, języki lapońskie, język norweski, język gaelicki szkocki, język szwedzki, język walijski, język wepski
 liga pobrzeżna (litoralna) – język baskijski, język fryzyjski, język hiszpański, język niderlandzki, język maltański, język portugalski
 liga pejpuska – język estoński, język liwski, język łotewski, język wotycki
 liga rokytnicka – język białoruski, język kaszubski, język litewski, język polski, język ukraiński
 liga dunajska – język czeski, język serbsko-chorwacki, język słowacki, język słoweński, język węgierski
 liga bałkańska – język albański, język bułgarski, język grecki, język macedoński, język mołdawski, język rumuński, język romski (bałkański)
 liga kamska – język baszkirski, język czuwaski, język kałmucki, język komi (zyriański), język maryjski, język mordwiński, język nieniecki, język tatarski, język udmurcki
 języki wschodniej Nusantary – języki austronezyjskie i papuaskie używane we wschodniej Indonezji, a także w Timorze Wschodnim

Przypisy

Bibliografia 
 Anna Kozłowska, Klasyfikacja języków cz. 2.: klasyfikacja geograficzna i typologiczna, USKW
 Mateusz Urban: Defining the Linguistic Area/League: an Invitation to Discussion (Definicja ligi językowej/areału językowego. Zaproszenie do dyskusji), [w:] Studia Linguistica Universitatis Iagellonicae Cracoviensis 124 (2007): 137–159 (omówienie definicji w perspektywie porównawczej oraz problemów z doborem kryteriów).
 
 

Językoznawstwo historyczno-porównawcze
Larry Sanger

Larry Sanger, właśc. Lawrence Mark Sanger, (ur. 16 lipca 1968 w Bellevue) – amerykański filozof, który wspólnie z Jimmym Walesem jest uznawany za założyciela Wikipedii. Był również redaktorem naczelnym Nupedii. Jako etatowy redaktor angielskiej Wikipedii w początkowej fazie jej rozwoju miał znaczący wpływ na jej kształt. Po odejściu z Wikipedii założył Citizendium – odrębny projekt encyklopedii tworzonej online przez wolontariuszy.

Życiorys 
Wychowywał się w Anchorage na Alasce. Doktor filozofii, wykładowca epistemologii, etyki i współczesnej filozofii na Ohio State University.

W kwietniu 2010 przesłał do FBI donos na Wikimedia Foundation, że toleruje ona w Wikimedia Commons obrazy przedstawiające „wizualne prezentacje aktów wykorzystywania dzieci”.

Uwagi

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 Strona internetowa Larry’ego Sangera 

Amerykańscy filozofowie XXI wieku
Członkowie społeczności wikipedystów
Historia Wikipedii
Ludzie urodzeni w Bellevue (Waszyngton)
Urodzeni w 1968
Lérida

Lérida – miasto w Kolumbii, w departamencie Tolima.

Miasta w Kolumbii
Departament Tolima
Lekarze bez Granic

Lekarze bez Granic (, ) – międzynarodowa organizacja pozarządowa utworzona w 1971 r. przez grupę francuskich lekarzy. Siedzibą organizacji jest Genewa.

Organizacja została założona przez grupę francuskich lekarzy i dziennikarzy niosących pomoc humanitarną w czasie wojny w Biafrze, jednocześnie krytykujących działalność Międzynarodowego Komitetu Czerwonego Krzyża w czasie wojny.

Organizacja powstała w wierze, że wszyscy ludzie mają prawo do opieki medycznej i że to prawo jest ważniejsze niż granice państwowe. Lekarze z MSF ryzykują życie, by udzielać pomocy medycznej ludziom w strefach walk.

MSF dostarcza opieki medycznej zarówno w przypadkach nagłych (działania zbrojne, epidemie), jak i w przypadku endemii chorób takich jak malaria.

MSF działa w ponad 80 krajach całego świata, w szczególności w krajach Trzeciego Świata oraz w krajach ogarniętych wojną. MSF często protestowało na forum Narodów Zjednoczonych przeciw zbrodniom wojennym w imieniu ludności pozbawionej własnej oficjalnej reprezentacji, tak jak w Czeczenii i Kosowie.

MSF składa się z wolontariuszy oraz stałych pracowników i jest sponsorowana przez osoby prywatne, organizacje non-profit, przedsiębiorstwa i rządy.

MSF otrzymała wiele wyróżnień za swoje działania, w tym Pokojową Nagrodę Nobla w 1999.

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 American Médecins Sans Frontières home page
 Medecins Sans Frontieres receives the 1999 Nobel Peace prize

Międzynarodowe organizacje medyczne
Nobliści – nagroda pokojowa
Organizacje w Szwajcarii
Lumen

Lumen (lm) – jednostka miary strumienia świetlnego w układzie SI (jednostka pochodna układu SI).
 1 lm = 1 cd·sr

Jest to strumień świetlny wysłany w jednostkowy kąt bryłowy (czyli mierzący jeden steradian) przez izotropowe punktowe źródło światła o światłości jednej kandeli umieszczone w wierzchołku tego kąta.

Aby przeliczyć lumeny na waty dla danego źródła można wykorzystać znajomość wartości jego skuteczności świetlnej.

Zobacz też 
 luks
 natężenie oświetlenia

Przypisy 

Fotometria
Jednostki pochodne SI
Luks (fotometria)

Luks (lx) – jednostka natężenia oświetlenia E w układzie SI (jednostka pochodna układu SI). Nazwa pochodzi od  – światło.

Objaśnienie i przykłady 
Luks (lx) określany jest jako oświetlenie wywołane przez równomiernie rozłożony strumień świetlny o wartości równej 1 lumen (lm) padający na powierzchnię 1 m2, a więc 1 lx = 1 lm / m2.

Podwielokrotność luksa, mililuks, nosi nazwę noks (nx). Nazwa pochodzi od  – noc.
 1 nx = 0,001 lx = 1 mlx

Obiekt o jasności 1 luksa, obserwowany na niebie, miałby jasność (wyrażoną w magnitudo) ok. -14,2. Słońce miałoby taką jasność, gdyby obserwować je z odległości ok. 48,7 mld km (324,7 AU)

Przykładowe poziomy jasności w zależności od miejsca i warunków:

{| class="wikitable"
! Jasność !! Przykład powierzchni
|-
| 0,1 nx || bezksiężycowe, pochmurne nocne niebo
|-
| 2 nx || bezksiężycowe, przejrzyste nocne niebo wraz z poświatą niebieską
|-
| 50 nx – 300 nx || księżyc w pełni podczas bezchmurnej nocy
|-
|  –  lx || poziom jasności podczas końcówki zmierzchu cywilnego przy bezchmurnym niebie
|-
| 50 lx || natężenie światła w pokoju dziennym (Australia, 1998)
|-
| 80 lx || natężenie światła w biurowym korytarzu/toalecie
|-
| 100 lx || bardzo pochmurny dzień
|-
| 320 – 400 lx || oświetlenie w biurze
|-
| 400 – 500 lx || wschód oraz zachód Słońca (przy bezchmurnym niebie)
|-
| 1000 lx || pochmurny dzień; natężenie światła w typowym studiu TV 
|-
| 10 000 – 25 000 lx || światło dzienne (lecz nie bezpośrednie światło słoneczne)
|-
| 32 000 – 100 000 lx || promieniowanie słoneczne
|}

Zobacz też 
 lumen (lm) – jednostka miary strumienia świetlnego
 kandela (cd) – jednostka światłości źródła światła

Przypisy 

Fotometria
Jednostki pochodne SI
Lm

lumen
 widoczność graniczna (astronomia)
 Liga Mistrzów UEFA
 Lean management – strategia zarządzania

Zobacz też 
 LM
Lucylla (cesarzowa)

Lucylla, Annia Aurelia Galeria Lucilla (ur. 149 w Rzymie – zm. 183 na Capri) – druga córka Marka Aureliusza i Faustyny Młodszej.

Od 164, po zaślubinach w Efezie, małżonka cesarza rzymskiego Lucjusza Werusa, z którym miała córkę nieznanego imienia . Po jego śmierci poślubiła w 169 wysokiego dowódcę, Tytusa Klaudiusza Pompejanusa, z którym miała syna – Tyberiusza Klaudiusza Pompejanusa Kwintianusa, zwanego Pompejanusem, późniejszego senatora. W 182 została przez brata (cesarza Kommodusa) pod zarzutem udziału w spisku zesłana na wyspę Capri (Capreae), a następnie tam z jego rozkazu zamordowana.

Wywód przodków

We współczesnej kulturze masowej 
 Postać Lucylli pojawiła się w filmach Upadek Cesarstwa Rzymskiego (rola Sophi Loren) i Gladiator (rola Connie Nielsen), w obydwu fabułach jej losy nie przystają jednak do historycznej rzeczywistości.

Przypisy 

Cesarzowe rzymskie
Dynastia Antoninów
Urodzeni w II wieku
Zmarli w 183
Ludzie związani z Rzymem
Ludzie urodzeni w Rzymie
Licynia Eudoksja

Licynia Eudoksja (ur. 422, zm. 462) – córka Greczynki Ateny Eudokii i cesarza wschodniorzymskiego Teodozjusza II, żona cesarza rzymskiego Walentyniana III. 

Z Walentynianem miała 2 córki:
 Eudokia, została obiecana przez Walentyniana Hunerykowi i została jego żoną po zwycięskim najeździe Wandalów na Rzym. Miała z nim syna Hilderyka, była także żoną Palladiusza, syna cesarza Petroniusza Maksymusa.
 Placydia, została żoną cesarza Olibriusza.

Wywód przodków 

Cesarzowe rzymskie
Urodzeni w V wieku
Zmarli w V wieku
Liczby naturalne Churcha

Liczby naturalne Churcha – konstrukcja w rachunku lambda, umożliwiająca wykonywanie normalnej arytmetyki.

Rachunek lambda bez typów nie zawiera sam z siebie liczb, więc należy je skonstruować.

Liczba naturalna Churcha to funkcja wyższego rzędu pobierająca dwa argumenty – funkcję  i argument  która -krotnie aplikuje  do 

Tak więc w zapisie matematycznym:
 0 to 
 1 to 
 2 to 
 3 to 
 N+1 to 

a w zapisie lambda: liczba naturalna  to 

gdzie:
  to 
  to 

Operacje na liczbach naturalnych Churcha są opisane w artykule arytmetyka w rachunku lambda.

Zobacz też 
 Inne sposoby konstrukcji liczb

Liczby naturalne
Rachunek lambda
Ludwik Wiszniewski

Ludwik Wiszniewski (ur. 15 sierpnia 1888 w Lubotyniu na Kujawach, zm. 20 lipca 1947 w Łodzi) – polski pisarz, twórca literatury dziecięcej.

Życiorys 
Jego rodzicami byli Tomasz Wiśniewski i Konstancja z domu Chojnacka. Po ukończeniu szkoły powszechnej wstąpił do seminarium nauczycielskiego w Łęczycy. W 1905 roku, w czasie strajku szkolnego, pracował jako tymczasowy funkcjonariusz w urzędzie pocztowym w Kole. W tym czasie zaczął pisywać artykuły i korespondencje do różnych gazet lokalnych i warszawskich. Do seminarium już nie powrócił. Po kilkuletnim pobycie w Kole przeniósł się do Łodzi. Tu zaprzestał pisania dla gazet, a zaczął tworzyć bajki i wiersze dla dzieci. Pierwsze z tych prac ukazały się w „Przyjacielu Dzieci”. Liczba utworów, napisanych przez Ludwika Wiszniewskiego, wynosi około tysiąca.

Pierwszą żoną Ludwika Wiszniewskiego była Wanda Słowikowska, drugą – Marta Biernaciak (Biernacka). Z pierwszego małżeństwa miał jedno dziecko: Krystynę.

Został pochowany na Starym Cmentarzu w Łodzi.

Twórczość 
 Dobrzy ludzie tom 1 (1928)
 Rycerz tępej ostrogi – opowiadania dla dzieci (1931)
 100 wierszyków... (1939)
 Gosposia (1989)
 Przyjaciele zajączka (1982)
 Jak szara gąska gospodarowała (1960, 1983, 1986)
 Zwierzaczki cudaczki (1947)
 Dwa gawronki i inne wierszyki (1957)
 Smok-smok i inne obrazki sceniczne (1960)
 Smok-skok (1922)
 Trzej hultaje (1947)
 O Bartoszku-Śpioszku (1948)
 Bajki-nie-bajki (1947)
 Ołowiany dobosz (1946)
 Ania i bajeczki (1947)
 Nasza Krychna (1928?)
 Trepki-krzepki (1928–30?)
 Smutna perełka (1922)
oraz wiele wierszy rozsianych po różnych książkach i czasopismach

Przypisy

Bibliografia 
 „Płomyk” nr 29 z roku 1937

Linki zewnętrzne 
 
 Dzieła Ludwika Wiszniewskiego w bibliotece Polona

Polscy twórcy literatury dziecięcej i młodzieżowej
Pisarze związani z Łodzią
Urodzeni w 1888
Zmarli w 1947
Pochowani na Starym Cmentarzu w Łodzi
Lucas Cranach

Lucas Cranach starszy (1472–1553) – niemiecki malarz i grafik epoki renesansu, ojciec Lucasa Cranacha młodszego
 Lucas Cranach młodszy (1515–1586) – niemiecki malarz i projektant drzeworytów, syn Lucasa Cranacha starszego
Lex (informatyka)

Lex – standardowy program w systemach uniksowych służący do tworzenia tzw. lekserów czyli programów przekształcających wejściowy strumień znaków na symbole (jednostki leksykalne). Program lex wyodrębnia symbole dopasowując ciąg wejściowy do wzorców określonych przez wyrażenia regularne. Z każdym ze wzorców można powiązać odpowiedni fragment programu napisany w języku C odpowiedzialny za wykonanie konkretnej akcji w przypadku odnalezienia symbolu.

Obok oryginalnego programu lex napisanego przez Erica Schmidta i Mike'a Leska popularnością cieszy się wersja o nazwie flex.

Struktura pliku lex
Program analizujący generowany jest na podstawie pliku zawierającego wzorce (wyrażenia regularne zgodne ze standardem IEEE Std 1003.1-2001) oraz fragmenty kodu w języku C. Zazwyczaj plik ten ma rozszerzenie .l (małe L) i składa się z trzech części oddzielonych od siebie znakami %%:

 sekcja definicji
 %%
 sekcja reguł
 %%
 sekcja z kodem w języku C

Wynik działania programu
Wynikiem działania programu lex jeżeli nie użyto opcji -t jest plik tekstowy o nazwie lex.yy.c zawierający kod źródłowy (w języku C) wygenerowanego leksera. Po skompilowaniu tego pliku i połączeniu z biblioteką lex powstaje właściwy program analizujący.

Lex i Yacc
Bardzo często wynik działania programu lex jest przekazywany do analizatorów składniowych (Analizator składniowy) czyli programów sprawdzających zgodność strumienia wejściowego z określonymi regułami gramatycznymi. Najpopularniejszy taki tandem to programy lex i yacc szeroko stosowane w systemach uniksowych.

Zobacz też
 yacc
 flex
 Bison (program)

Linki zewnętrzne 
 The Lex & Yacc Page  - przykłady i podręczniki

Kompilacja
Lions Book

Lions Book (właściwie: ) – wydany w 1976 roku oryginalnie dwuczęściowy skrypt akademicki autorstwa Johna Lionsa, wykładowcy australijskiego Uniwersytetu Nowej Południowej Walii. 

Część pierwsza zawierała pełny listing kodu dostępnej za darmo w celach akademickich 6 edycji Uniksa AT&T, część druga była komentarzem wiersz po wierszu do zamieszczonego kodu. Jej egzemplarze były ściśle ewidencjonowane.

Zwany często najbardziej prześladowaną książką w historii informatyki, ze względu na restrykcje w dostępie do niej nałożone przez Western Electric/AT&T, właściciela praw do kodu Uniksa. Rozprowadzana przez hakerów w nielegalnie powielanych kopiach. To za jej przyczyną Unix stał się tym, czym jest dzisiaj. Bez niej nie byłoby także całej związanej z nim wspólnoty ludzi.

Retrospektywna reedycja () ukazała się w 1996 roku w jednotomowym wydaniu z przedmową twórców Uniksa, Dennisa Ritchie i Kena Thompsona.

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne 
 Lion's Book w Jargon File

Unix
Lekser

Lekser ( lub , również analizator leksykalny) – program komputerowy, który dokonuje analizy leksykalnej danych wejściowych, zwykle jako pierwsza część jakiegoś większego procesu, np. kompilacji.

Przykładowe programy generujące leksery: lex, flex, ocamllex.

Zobacz też 
 analizator składniowy

Kompilacja
Medycyna

Medycyna (łac. medicina „sztuka lekarska”) – nauka empiryczna (oparta na doświadczeniu) obejmująca całość wiedzy o zdrowiu i chorobach człowieka oraz sposobach ich zapobiegania, oraz ich leczenia. Za prekursora medycyny starożytnej uważa się Hipokratesa, a nowożytnej Paracelsusa. W czasach najnowszych wprowadza się zasady medycyny opartej na faktach.

W Polsce w 2011 r. medycyna klasyfikowana była jako jedna z trzech dyscyplin naukowych w dziedzinie nauk medycznych, obok biologii medycznej i stomatologii.

Nauki podstawowe medycyny 
 Anatomia
 Biochemia
 Biofizyka
 Biologia medyczna
 Embriologia
 Fizjologia
 Histologia
 Immunologia

Dziedziny medycyny (odpowiedniki specjalizacji lekarskich) 

 Alergologia
 Andrologia i Urologia
 Anestezjologia i Intensywna terapia
 Balneologia
 Bariatria
 Chirurgia
 dziecięca
 klatki piersiowej (Torakochirurgia)
 naczyniowa
 ogólna
 onkologiczna
 plastyczna (kosmetyczna, estetyczna)
 refrakcyjna
 sercowo-naczyniowa (Kardiochirurgia)
 stomatologiczna
 szczękowo-twarzowa
 układu nerwowego (Neurochirurgia)
 Neurotraumatologia
 urazowa (Traumatologia) i Ortopedia
 Przeszczepianie narządów (Transplantacja, Transplantologia)
 Choroby Zakaźne
 Dermatologia i Wenerologia
 Kosmetologia
 Diabetologia
 Endokrynologia
 Epidemiologia
 Farmakologia
 Farmakologia kliniczna
 Farmakodynamika
 Toksykologia
 Toksykologia kliniczna
 Gastroenterologia (pot. Gastrologia)
 Ginekologia i Położnictwo
 Hematologia
 Immunologia
 Serologia
 Transfuzjologia
 Hipertensjologia
 Interna (wł. Choroby wewnętrzne)
 Angiologia
 Geriatria
 Nefrologia
 Kardiologia
 Kardiologia dziecięca
 Kontaktologia
 Neonatologia i Pediatria
 Neurologia
 Neurologia dziecięca
 Epileptologia
 Okulistyka (Oftalmologia)
 Strabologia
 Onkologia
 Onkologia kliniczna
 Onkologia laryngologiczna
 Radioterapia
 Otorynolaryngologia (pot. Otolaryngologia, Laryngologia)
 Otorynolaryngologia dziecięca
 Otologia (Otiatria)
 Rynologia
 Audiologia
 Foniatria
 Patologia
 Psychiatria
 Psychiatria wieku rozwojowego
 Suicydologia – dziedzina nauki, a nie specjalność medyczna
 Pulmonologia (Pneumonologia)
 Ftyzjatria
 Radiologia
 Rehabilitacja
 Reumatologia
 Seksuologia
 Stomatologia (Dentystyka)
 Pedodoncja (Stomatologia dziecięca)
 Ortodoncja
 Stomatologia zachowawcza i Endodoncja
 Periodontologia (pot. Parodontologia)
 Protetyka stomatologiczna
 Weterynaria
 Zdrowie publiczne

Rodzaje medycyny 
 estetyczna
 fizykalna
 kolejowa
 kosmiczna
 laboratoryjna
 lotnicza
 manualna
 morska
 nuklearna
 ogólna
 paliatywna
 podróży i turystyki
 pracy
 prenatalna
 przemysłowa
 psychosomatyczna
 ratunkowa
 regeneracyjna
 rodzinna
 sądowa
 sportowa
 szkolna
 transportu
 transportu drogowego
 tropikalna
 ubezpieczeniowa
 weterynaryjna
 wojskowa

Jakość badań 
W 2010 roku przeanalizowano 49 badań medycznych z lat 1990–2003, które były cytowane ponad 1000 razy. Według 45 eksperymentów badana terapia była skuteczna. Spośród nich 16% badań zostało obalonych, kolejne 16% – błędnie zawyżyło skuteczność badanej terapii, a 24% nie doczekało się weryfikacji.

Historia

Zobacz też 

 lekarz
 lekarz weterynarii

Przypisy
Muzyka poważna

Muzyka poważna – muzyka wywodząca się z tradycji klasycznych.

Obejmuje całą muzykę akademicką, świecką i sakralną, tworzoną na przestrzeni tysiąca lat (XI–XXI w.) w kręgu krajów o kulturze europejskiej.

Charakterystyka

Kryteria Tagga  
Philip Tagg opracował trójkąt aksjomatyczny, na którego wierzchołkach znajdują się trzy rodzaje muzyki: muzyka poważna (art music), muzyka ludowa (folk music) i muzyka rozrywkowa (popular music).

Muzyka poważna w tym podziale ma następujące cechy wspólne z rozrywkową: jest tworzona i wykonywana głównie przez profesjonalistów i ma nieanonimowe autorstwo. Z muzyką ludową łączy ją tylko brak masowej dystrybucji. Cechy typowe wyłącznie dla muzyki poważnej to: główny sposób utrwalania i dystrybucji – notacja muzyczna (a nie przekaz ustny czy nagrania), typ społeczności, z którą jest związana – ziemiańsko-przemysłowy (a nie nomadyczno-ziemiański ani przemysłowy), sposób finansowania we współczesnym świecie – publiczny (a nie pozagospodarczy ani wolnorynkowy), rozbudowana teoria, w tym estetyka.

Zobacz też 
 muzyka w starożytności
 muzyka średniowieczna
 muzyka renesansowa
 muzyka barokowa
 muzyka klasycystyczna
 muzyka romantyczna
 impresjonizm w muzyce
 muzyka współczesna

Przypisy

Bibliografia 
 J. M. Chomiński, K. Wilkowska-Chomińska Historia muzyki, t. 1-2, PWM, Kraków 1989 i 1990.
 Encyklopedia muzyczna PWM. Część biograficzna, ukazuje się od 1979 - Kraków, PWM.
 Encyklopedia muzyki, red. A. Chodkowski, Warszawa (PWN) 2006 (oraz poprzednie wydania).
 Leksykon muzyki od A do Ż. Warszawa (Muza) 1995.
 E. Fubini Historia estetyki muzycznej, Kraków, Musica lagellonica 1997.

Muzyka poważna
Masa atomowa

Masa atomowa (ma) – wielkość fizyczna określająca masę spoczynkową atomu znajdującego się w stanie podstawowym. Obecnie jest najczęściej wyrażana w jednostce masy atomowej (u), zdefiniowanej jako 1/12 masy atomu izotopu . Częściej stosowanym pojęciem jest jednak względna masa atomowa (Ar,  ciężar atomowy) będąca stosunkiem masy atomowej do jednostki masy atomowej, a więc wielkością niemianowaną. Powszechnie wykorzystywanymi i zalecanymi wartościami względnych mas atomowych są wartości standardowych względnych mas atomowych (Ar°) publikowane przez  (CIAWW) wchodzącą w skład Międzynarodowej Unii Chemii Czystej i Stosowanej (IUPAC).

Standardowa względna masa atomowa 
Publikowane przez CIAAW wartości standardowych względnych mas atomowych pierwiastków są wartościami zalecanymi do powszechnego stosowania w nauce i mają zastosowanie do pierwiastków znajdujących się w każdym normalnym materiale na Ziemi przy wysokim poziomie wiarygodności. Przy wyznaczaniu standardowych względnych mas atomowych brane jest pod uwagę nie tylko liczba występujących naturalnie izotopów danego pierwiastka, ale również ich abundancja naturalna.

Raporty CIAAW zawierające wartości wszystkich standardowych względnych mas atomowych pierwiastków lub aktualizujące niektóre z tych wartości publikowane są co około 2 lata. Publikacja z 2021 roku  zawiera wartości standardowej względnej masy atomowej dla 84 pierwiastków, przy czym:
 dla 70 z nich podana jest wartość standardowej względnej masy atomowej wraz z niepewnością rozszerzoną pomiaru,
 dla 14 pierwiastków podany jest zakres wartości.
Zastosowanie zakresu wartości wynika z tego, że dla części pierwiastków ich masa atomowa zależy w dużej mierze od ich pochodzenia i okresu, w którym powstały, i dla każdego naturalnego materiału względna masa atomowa pierwiastka powinna zmieścić się w podanym zakresie. Jednocześnie każdą wartość w podanym zakresie należy traktować jako jednakowo wiarygodną, a sam zakres nie wskazuje rozkładu statystycznego ani nie jest bezspośrednim wskazaniem niepewności. Dla 34 pierwiastków nie została wyznaczona standardowa względna masa atomowa z uwagi na to, że nie mają żadnych trwałych izotopów i określonego występowania w naturze lub brakuje odpowiednio wiarygodnych i dokładnych badań.

Jednocześnie wraz ze standardową względną masą atomową publikowana jest wartość przybliżona () do 5 cyfr znaczących, o ile pozwala na to wyznaczona wartość standardowej względnej masy atomowej. Wartości te przeznaczone są do powszechnego użytku wszędzie tam, gdzie nie jest wymagane stosowanie wartości z maksymalną dokładnością, np. w przemyśle, handlu czy szkolnictwie.

Lista standardowych względnych mas atomowych

Zobacz też 

 liczba masowa
 masa cząsteczkowa
 masa molowa

Uwagi

Przypisy
Masa cząsteczkowa

Masa cząsteczkowa – masa:
 jednej cząsteczki związku chemicznego (np. O2, H2O)
 formalnej jednostki danego związku (np. NaCl o budowie jonowej, a nie cząsteczkowej)
 jednego innego indywiduum chemicznego (np. jonu CH3COO−).

Jednostką masy cząsteczkowej w układzie SI jest kilogram, jednak znacznie powszechniej jest ona wyrażana za pomocą jednostki masy atomowej, równej 1/12 masy atomu izotopu węgla 12C i oznaczanej symbolem „u” lub „Da” (dalton).

Masę cząsteczkową nazywano dawniej ciężarem cząsteczkowym (jest to obecnie niezalecane).

W praktyce, w związku z trudnościami technicznymi w wyrażaniu rzeczywistych mas cząsteczkowych, stosuje się tak zwane względne masy cząsteczkowe, obliczane jako suma względnych mas atomowych tworzących ją atomów. Względna masa cząsteczkowa jest wielkością bezwymiarową, którą należy rozumieć jako wielokrotność 1/12 masy atomu izotopu węgla 12C.

W przypadku populacji cząsteczek o różnej masie cząsteczkowej (np. polimerów, mieszanin gazów) stosuje się pojęcie średniej masy cząsteczkowej (zwanej również molową). Średnia masa molowa może być obliczana jako średnia arytmetyczna lub średnia geometryczna masy poszczególnych cząsteczek w populacji.

W tym pierwszym przypadku nazywa się ją masą cząsteczkową średnią liczbowo i jest ona dana wzorem:
 

gdzie:
  – liczba cząsteczek o masie 
  – całkowita liczba wszystkich cząsteczek w próbce.

W tym drugim przypadku nazywa się ją masą cząsteczkową średnią masowo lub wagowo i jest ona dana wzorem:
 

gdzie:
  – łączna masa cząsteczek o masie cząsteczkowej 
  – masa całej próbki.

po przekształceniu odpowiada to:
 

Masę cząsteczkową liczbowo średnią można wyznaczać technikami, w których na wynik ma wpływ liczba cząstek – na przykład w osmometrii – zaś masę cząsteczkową wagowo średnią w technikach, w których na wynik ma wpływ rozmiar cząsteczek – na przykład w technikach opartych na rozpraszaniu światła.

Ze względu na to, że masa cząsteczkowa średnia liczbowo „preferuje” cząsteczki o mniejszej masie, ale częściej występujące w mieszaninie, zaś wagowo średnia „preferuje” cząsteczki o większej masie, ta pierwsza jest zawsze mniejsza od drugiej.

Stechiometria
Wielkości termodynamiczne
Mapowanie obiektowo-relacyjne

Mapowanie obiektowo-relacyjne () – sposób odwzorowania obiektowej architektury systemu informatycznego na bazę danych (lub inny element systemu) o relacyjnym charakterze.

Implementacja takiego odwzorowania stosowana jest m.in. w przypadku, gdy tworzony system oparty jest na podejściu obiektowym, a system bazy danych operuje na relacjach. Z ORM związany jest szereg problemów wydajnościowych.

Zobacz też 
 obiekt

Programowanie obiektowe
Bazy danych
Mer (chemia)

Mer (gr. meros = „część”) – najprostszy, jaki da się wyróżnić, stale powtarzający się fragment cząsteczki polimeru, która to cząsteczka składa się z bardzo długiego łańcucha merów, zakończonego na obu końcach grupami końcowymi.

W przypadku polimerów syntetycznych (tj. otrzymywanych na drodze syntezy) w wyniku reakcji polimeryzacji często przyjmuje się, że merem jest nie najprostszy dający się wyróżnić fragment cząsteczki, lecz ten fragment, który bezpośrednio pochodzi od reagującego monomeru.

Np. w cząsteczce polietylenu:
–CH2CH2CH2CH2CH2CH2CH2CH2CH2CH2–

najprostszym powtarzalnym fragmentem cząsteczki jest grupa –CH2–, jednak ze względu na to, że polietylen otrzymuje się w wyniku polimeryzacji etylenu CH2=CH2, przyjmuje się, że merem w polietylenie jest fragment [-CH2CH2-].

Zobacz też 
 monomery, dimery, trimery, tetramery
 oligomery
 polimery
 telomery

Chemia polimerów
Monomery

Monomery – cząsteczki tego samego lub kilku różnych związków chemicznych o stosunkowo niedużej masie cząsteczkowej, z których w wyniku reakcji polimeryzacji, mogą powstawać różnej długości polimery. Fragmenty monomerów w strukturze polimeru noszą nazwę merów.

Klasyfikacja 
Monomery stosowane do syntezy polimerów syntetycznych na podstawie budowy można zaklasyfikować do trzech grup:

 monomery winylowe – związki mające wiązania wielokrotne węgiel-węgiel (jak np. etylen CH2=CH2), które pękają w trakcie reakcji polimeryzacji co prowadzi do powstawania poliolefin
 monomery cykliczne – związki zawierające labilne układy cykliczne (np. cyklobutan), które ulegają otwarciu pierścienia w trakcie polimeryzacji – otrzymuje się w ten sposób m.in. poliamidy
 monomery funkcyjne – związki mające minimum dwie reaktywne grupy funkcyjne, które w wyniku reakcji polikondensacji lub poliaddycji prowadzą do powstania polimerów zawierających charakterystyczne układy wiązań, np. poliuretanów
Na podstawie pochodzenia monomery klasyfikuje się jako:

 monomery naturalne – tworzące polimery naturalne (biopolimery), np. cukry proste tworzące wielocukry; reszty aminokwasowe wchodzące w skład białek, nukleotydy budujące kwasy nukleinowe
 monomery syntetyczne – wykorzystywane do syntezy polimerów syntetycznych, np. etylen tworzący polietylen i jego pochodne

Zobacz też 

 dimery, trimery, oligomery
 telomery

Przypisy
Mol

Mol (skrót od molekuła) – podstawowa w układzie SI jednostka liczności materii o symbolu (oznaczeniu) mol.

Jeden mol zawiera dokładnie  obiektów elementarnych. Liczba ta jest nazywana liczbą Avogadra.

Definicja ta została zaaprobowana w listopadzie 2018 r., zmieniając starą definicję mola opartą na liczbie atomów w 12 gramach węgla 12C. Przed 20 maja 2019 roku, kiedy definicja ta weszła w życie, przyjmowano, że jeden mol jest to liczność materii układu zawierającego liczbę cząstek (np. atomów, cząsteczek, jonów, elektronów i innych indywiduów chemicznych) równą liczbie atomów zawartych w dokładnie 0,012 kilograma izotopu węgla 12C (przy założeniu, że węgiel jest w stanie niezwiązanym chemicznie, w spoczynku, a jego atomy nie znajdują się w stanie wzbudzenia). Wyznaczona w ten sposób liczba była rezultatem pomiaru i obarczona była niepewnością pomiarową. Niedogodność ta została usunięta i w obecnej definicji mol odpowiada dokładnie znanej liczbie obiektów. Ponadto nowa definicja mola i wartość stałej Avogadra nie są już zależne od definicji kilograma.

Mol jest jednostką bezwymiarową, podobnie jak inne jednostki miary liczności, jak np. tuzin, mendel, kopa czy gros. Jednak, w przeciwieństwie do jednostek typu „tuzin”, użycie mola, ze względu na jego wielkość, jest ograniczone do zliczania obiektów mikroskopowych.

Wyznaczanie liczności materii w molach 
Jeżeli substancją jest pierwiastek lub związek chemiczny, o określonej masie molowej μ (substancja chemiczna), wówczas liczność materii w molach, zazwyczaj oznaczana symbolem n, jest równa:
 
 gdzie m jest masą substancji.

Liczność materii w molach można wyrazić również wzorem:
 
 gdzie N jest całkowitą liczbą atomów bądź cząsteczek substancji, a NA jest liczbą (stałą) Avogadra.

Pojęcia pochodne 
 Stężenia
 stężenie molowe: liczba moli substancji jaką zawiera 1 dm³ roztworu
 stężenie molalne: liczba moli substancji przypadająca na 1 kg rozpuszczalnika
 ułamek molowy: stosunek liczby moli substancji do sumy liczby moli wszystkich składników
 Inne
 masa molowa: masa jednego mola substancji
 objętość molowa: objętość, jaką zajmuje jeden mol substancji

Zobacz też 
 masa atomowa
 masa cząsteczkowa
 stała Faradaya
 stała gazowa
 stała Loschmidta

Uwagi

Przypisy

Linki zewnętrzne 

 Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 5 czerwca 2020 r. w sprawie legalnych jednostek miar ()

Jednostki podstawowe SI
Stechiometria
Martwa fala

Martwa fala (rozkołys) – długa, łagodna, powoli gasnąca fala posztormowa, powstała wskutek długotrwałego działania wiatru z jednego kierunku. Występuje tylko na dostatecznie rozległych obszarach wodnych. Może być również wywołana trzęsieniem ziemi (dna), wybuchem podwodnego wulkanu lub podwodnej bomby atomowej. Termin ten odnosi się jednak głównie do zjawisk pogodowych, gdy stan morza jest wyższy od siły wiatru.

Martwa fala może istnieć przez długi czas po ustaniu sztormu (i wiatru), który ją wywołał. Jeśli wiatr wieje nadal, kierunek martwej fali nie jest związany z kierunkiem wiatru. Kierunek martwej fali jest stały. Martwa fala może również obejmować tereny przyległe do sztormu, nawet jeśli panowała na nich lepsza pogoda, oraz dociera do miejsc osłoniętych, np. zatoki. Okres i długość martwej fali są znacznie większe niż fali wiatrowej.

Dla większych jednostek pływających martwa fala jest bardziej dokuczliwa, a nawet groźna od wyższej, ale jednak krótszej fali wiatrowej, ponieważ powoduje znacznie większe przechyły jednostki. Z tych samych powodów jest znacznie bardziej męcząca dla osób znajdujących się na tej jednostce, mogąc wywołać chorobę morską nawet u bardzo odpornych osób. Na jednostkach żaglowych stanowi zagrożenie poprzez nieoczekiwane (przy słabym wietrze lub braku wiatru) obrócenie poziomych, ruchomych elementów omasztowania (np. samoczynne przerzucenie bomu). Powoduje również „rzucanie” wiszącymi żaglami. Martwa fala stanowi również zagrożenie dla wszelkich jednostek zakotwiczonych bądź zacumowanych przed nadejściem martwej fali powodując nadmierne naprężenie łańcucha kotwicznego lub cum.

Znanym przykładem martwej fali jest kalema, czyli silny przybój oceaniczny występujący przeważnie w miesiącach letnich przy wybrzeżach zachodniej Afryki (od Liberii po Angolę).

Przypisy 

Meteorologia morska
Fale wodne
Mutacja punktowa

Mutacja punktowa – rodzaj mutacji polegający na zmianie pojedynczego nukleotydu w DNA lub RNA.

Podział mutacji punktowych

Ze względu na przyczyny 
Mutacje punktowe mogą powstawać w wyniku substytucji, delecji (pominięcia) lub insercji (addycji) pojedynczego nukleotydu.

Mutacja w wyniku substytucji, czyli podstawienia może mieć charakter tranzycji lub transwersji:
Tranzycja to zastąpienie puryny inną puryną, lub pirymidyny inną pirymidyną.
Transwersja to zastąpienie puryny pirymidyną lub pirymidyny puryną.

Ze względu na efekty 
Efekty mutacji punktowych w sekwencji kodującej można podzielić w następujący sposób:
 mutacja przesuwająca ramkę odczytu – poprzez insercję lub delecję pojedynczego nukleotydu. Wiąże się to ze zmianą całej sekwencji białka poniżej mutacji, zatem może znacząco wpływać na fenotyp.
 mutacja zmiany sensu, mutacja missensowa – typ mutacji niesynonimicznej powstającej w wyniku substytucji, w którym zmiana pojedynczego nukleotydu w kodonie powoduje zmianę aminokwasu w kodowanym białku. W zależności od położenia aminokwasu mutacja taka może, ale nie musi wpływać na fenotyp.
 mutacja konserwatywna – powoduje zmianę aminokwasu na inny o podobnych właściwościach (np. hydrofilowość, hydrofobowość). W tym przypadku zmiana pojedynczego aminokwasu w białku nie skutkuje zmianą fenotypu.
 mutacja niekonserwatywna – powoduje zmianę aminokwasu na inny o innych właściwościach niż u typu dzikiego. Skutkuje to utratą funkcji białka i zmianami w fenotypie.
 mutacja nonsensowna – zmiana pojedynczego nukleotydu w kodonie powoduje, że trójka kodująca aminokwas zmienia się w jeden z trzech kodonów stop, zatem produkowane białko jest krótsze, co zwykle prowadzi do powstania zmutowanego fenotypu. Powstaje w wyniku substytucji.
 mutacja cicha (mutacja milcząca) – zmiana nukleotydu na inny nie zmienia kodowanego przez kodon aminokwasu. Jest to przykład substytucji synonimicznej. Najczęściej zachodzi na trzecim nukleotydzie kodonu i dzięki degeneracji DNA nie wpływa na fenotyp.

Konsekwencje 

Mutacje punktowe mogą być przyczyną wielu chorób, m.in.:
 albinizmu;
 fenyloketonurii;
 anemii sierpowatej;
 hemofilii.

W wielu badaniach z dziedziny biochemii, biologii molekularnej oraz genetyki badacz wprowadza mutacje punktowe w genie w celu np. sprawdzenia zmian w funkcji kodowanego przez ten gen białka.

Zobacz też 
 mutacja genowa

Przypisy 

Mutacje
Mila morska

Mila morska (Mm, ang.: nautical mile – NM, International Nautical Mile – INM) – jest jednostką odległości stosowaną w nawigacji morskiej oraz lotnictwie. Jest to długość łuku południka ziemskiego odpowiadająca jednej minucie kątowej koła wielkiego. W rzeczywistości ze względu na kształt kuli ziemskiej (geoida) długość łuku 1 minuty kątowej jest różna w zależności od szerokości geograficznej, dlatego umownie przyjęto długość uśrednioną.

 1 INM → 1’ stąd: 40 000 km / (360° × 60’) ≈ 1851,852 m ≈ 1 852 m w układzie SI (wartość przyjęta w Normie ISO 80000-3)

 1 INM = 10 kabli

Z pojęciem mili morskiej związana jest jednostka prędkości węzeł.

Wartość 1 INM = 1852 m została przyjęta przez Międzynarodowe Biuro Miar i Wag. Jeszcze do połowy XX wieku niektóre państwa stosowały jednak własną wartość dla mili morskiej:
 Wielka Brytania – 1853,18 m
 Dania – 1851,85 m
 Holandia – 1851,85 m
 Stany Zjednoczone – 1853,248 m
 Portugalia – 1850,00 m
 Japonia – 1853,18 m

Geneza terminu – mila morska 
Nazwa „mila” wywodzi się z łaciny, od pojęcia mille passus, czyli 1000 (podwójnych) kroków (z czego wywodziła się długość mili rzymskiej, wynosząca ok. 1,5 km). Z czasem mila zaczęła być wykorzystywana do określania morskiego dystansu i została powiązana z 1 minutą kątową szerokości geograficznej. W dzisiejszych czasach, mila morska odnoszona jest do długości łuku ziemskiego południka, a dokładniej reprezentuje 1 minutę kątową koła wielkiego. Ze względu na kształt kuli ziemskiej, wartość mili morskiej może być różna w zależności od zakątku na naszym globie.

Zobacz też 
 Mila geograficzna
 Liga morska

Bibliografia

Przypisy 

Jednostki miar długości
Nawigacja
Prawo morza
Metal

metale (chemia)
 metale (astronomia)
 metal (materiałoznawstwo)
 heavy metal (muzyka)
 Metal (album)
 Metalowcy (subkultura)
Mozilla

Mozilla – przeglądarka internetowa.

Pierwotnie była to nazwa kodowa silnika dla przeglądarki Netscape Navigator. Słowo „Mozilla” powstało z połączenia słów Mosaic (nazwy jednej z pierwszych przeglądarek internetowych) i killer (zabójca).

Później, po przegranej wojnie przeglądarek, firma Netscape Communications utworzyła projekt nazwany Mozilla, którego celem miało być udoskonalenie przeglądarki Netscape Navigator jako programu open-source. Efektem tych prac było stworzenie bliźniaczych programów Netscape Navigator 6.x i pakietu Mozilla Application Suite.

Później projekt Mozilla został przekształcony w Fundację Mozilla, która miała zajmować się dalszym rozwojem pakietu Mozilla Application Suite.

Ostatecznie na bazie pakietu Mozilla Application Suite powstał szereg programów, z czego najbardziej znanymi są: przeglądarka internetowa Firefox i klient poczty Mozilla Thunderbird. Sam pakiet Mozilla Application Suite nie jest już rozwijany. Jego bezpośredni następca to SeaMonkey.

Wzrost popularności przeglądarki Firefox spowodował utworzenie komercyjnego skrzydła samej fundacji, które zostało nazwane Mozilla Corporation.

Zobacz też 

 Fundacja Mozilla
 Mozilla Corporation
 Księga Mozilli

Mozilla
Morgan (rasa koni)

Morgan – jedna z najstarszych i najbardziej popularnych ras koni wierzchowych i pociągowych w Ameryce Północnej. Wszystkie Morgany wywodzą się od jednego ogiera imieniem Figure, urodzonego w 1789 w West Springfield, Massachusetts, którego w 1795 nabył nauczyciel Justin Morgan. Znany dalej pod imieniem swego nowego właściciela, Justin Morgan o wysokości w kłębie 153 cm był nie tylko ciężko pracującym koniem roboczym, ale startował również w wyścigach, pod siodłem i w zaprzęgu, a także w konkurencjach pociągowych i wielokrotnie wygrywał.

Był używany do krycia klaczy. Przekazywał potomstwu swoją wytrzymałość, wolę działania i lojalność wobec człowieka bez względu na typ krytej klaczy. Przekazywał także wzrost, kształt głowy i często ciemnobrązowe umaszczenie. Padł w wieku 32 lat po zainfekowaniu rany powstałej na padoku.

Jest ojcem wielu źrebiąt, a najważniejsze z nich to ogiery: Sherman, Bulrush i Woodbury, od których wywodzą się wszystkie Morgany zarejestrowane w Rejestrze Morganów założonym w 1909.

Żaden inny koń tamtych czasów nie był tak wszechstronny jak Koń Morgana: nadawał się do pracy, był doskonałym koniem do zaprzęgu i jazdy wierzchem, koniem wojskowym, z którego mogli korzystać zarówno szeregowi żołnierze, jak i oficerowie, a nawet prezydenci podczas parad. Ponadto był łatwy w obsłudze codziennej. Miasta wkrótce stały się nie do wyobrażenia bez wizerunku Morgana przed powozem, Morgany były końmi wybieranymi na każdą okazję, a zainteresowanie tymi końmi stale rosło i utrzymuje się do dzisiaj (20 sierpnia 2007 było około 108 000 zarejestrowanych Morganów).

Pokrój 
Koń muskularnej budowy, wysokość w kłębie waha się od 140 do 152 cm. Bardzo bujna, powiewna grzywa i ogon, maść gniada, kara, skarogniada i kasztanowata, maści siwa i srokata są niedopuszczalne. Morgany są końmi bystrymi i dzielnymi, bardzo efektownie się prezentującymi, jednak łatwymi do prowadzenia, a przy tym bardzo wszechstronnymi. Jego klatka piersiowa jest szeroka tak jak krótki i mocny grzbiet. Ponadto ma bardzo potężne łopatki, szyję wygiętą w łuk i atrakcyjną głowę.

Obecnie morgany są popularnymi końmi pokazowymi, użytkowane są jako wierzchowce myśliwskie (huntery), skoczki, konie ujeżdżeniowe, zaprzęgowe, a także do jazdy w stylu western i do rekreacji.

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 http://www.morganhorse.com/

Bibliografia 
 Martin Haller. Rasy koni. Warszawa. MULTICO Oficyna Wydawnicza 1999. 

Rasy koni
Konie gorącokrwiste