Dakota Południowa

Dakota Południowa (, wym. ) – stan w środkowo-północnej części Stanów Zjednoczonych, na obszarze Wielkich Równin. Sąsiaduje od północy ze stanem Dakota Północna, od zachodu z Montaną i Wyoming, od południa z Nebraską, od wschodu z Minnesotą i Iowa.

Według spisu z 2020 roku liczy 886,7 tys. mieszkańców i jest jednym z najsłabiej zaludnionych stanów w USA. Stolicą jest Pierre, a największym miastem Sioux Falls. Stan ma najwyższy odsetek dzietności wyprzedzając takie stany jak Dakota Północna i Utah.

Nazwa stanu pochodzi od zamieszkujących tam Indian Dakota (Siuksów).

Symbole stanu 
 Dewiza: Under God the People Rule (Z woli Bożej rządy ludu)
 Przydomek: The Mount Rushmore State  (Stan Góry Rushmore)
 Symbole: bażant, świerk z Czarnych Wzgórz, sasanka amerykańska, różowy kwarc, skrzypce.

Historia 
 1743 – początek eksploracji obszarów przez Francuzów (Louis-Joseph Vérendrye i François Vérendrye)
 1803 – obszar przeszedł na własność USA jako część Luizjany po jej zakupieniu od Francji
 1804–1806 – Meriwether Lewis i William Clark penetrowali tereny
 1817 – powstało Fort Pierre (pierwsze stałe osiedle białych)
 1818 – zakupienie od Wielkiej Brytanii północno-wschodniej części dzisiejszej Dakoty Północnej i Dakoty Południowej
 1831 – do Fort Pierre po raz pierwszy dopłynął parowiec
 1861 – utworzenie Terytorium Dakoty
 1868 – na Terytorium Dakoty utworzony został Wielki Rezerwat Siuksów
 1873 – do Dakoty Południowej dotarła kolej, a wraz z nią fala osadników
 1874 – odkrycie złota w górach Black Hills
 25 czerwca 1876 – bitwa pomiędzy Indianami z plemienia Dakotów i kawalerią Stanów Zjednoczonych dowodzona przez pułkownika George’a Armstronga Custera nad Little BigHorn
 1877 – podzielenie Terytorium Dakoty na dwie części – południową i północną
 2 listopada 1889 – przyjęcie Dakoty Południowej do Unii (tego samego dnia do Unii została przyjęta Dakota Północna)
 29 grudnia 1890 – masakra Siuksów nad potokiem Wounded Knee.

Geografia 

Rzeźba terenu na ogół wyżynna, z głęboko wciętymi dolinami rzeki Missouri i jej dopływów. Na zachodzie pasmo górskie Black Hills z najwyższym szczytem Harney Peak (2207 m n.p.m.). Znajduje się tam Kopalnia Homestake – największa niegdyś kopalnia złota w Ameryce Północnej, zamknięta w 2002 roku. 

 Główne rzeki: Missouri
 Roślinność: prerie
 Liczba hrabstw: 67 (lista)
 Największe hrabstwo: Minnehaha
 Liczba parków stanowych: 13

Stan znajduje się w dwóch strefach czasowych: UTC-06:00 i UTC-07:00.

Klimat 
Dakota Południowa leży w strefie klimatu umiarkowanego ciepłego o kontynentalnej i suchej odmianie. Zimy są zimne i często mroźne, gdzie w wielu miejscach średnia dobowa może spaść do -12 °C. Lata są dość gorące co wiąże się z napływem gorących mas powietrza znad Meksyku. Średnie wartości letnie dochodzą do 32 °C. Średnie opady roczne około 500 mm. Najsuchsze regiony, leżące w południowo-zachodniej części stanu cechują się opadami rzędu od 150 do 300 mm rocznie, południowo-wschodnia część stanu to opady około 635 mm rocznie. Do częstych letnich zjawisk należą gwałtowne burze z silnym wiatrem. Czasami występuje gradobicie. Zimą zaś występują zawieje i zamiecie śnieżne.

Miejscowości 

Na terenie stanu Dakota Południowa znajduje się 310 miast ( lub ) oraz 1 wieś (). Jedno miasto zamieszkane jest przez ponad 100 000 osób, 13 ma liczbę ludności przekraczającą 10 000, a 63 powyżej 1000 (2021 r.).

Lista miast zamieszkanych przez 1000 lub więcej osób (2021 r.):

Demografia 

Spis ludności z roku 2020 stwierdza, że stan Dakota Południowa liczy 886 667 mieszkańców, co oznacza wzrost o 72 487 (8,9%) w porównaniu z poprzednim spisem z roku 2010. Dzieci poniżej piątego roku życia stanowią 6,9% populacji, 24,5% mieszkańców nie ukończyło jeszcze osiemnastego roku życia, a 17,2% to osoby mające 65 i więcej lat. 49,5% ludności stanu stanowią kobiety.

Rasy i pochodzenie 
Według danych z 2019 roku, 84,1% mieszkańców stanowiła ludność biała (81,5% nie licząc Latynosów), 8,6% to rdzenna ludność Ameryki, 2,8% miało rasę mieszaną, 2,4% to czarnoskórzy Amerykanie lub Afroamerykanie, 1,3% to Azjaci, 0,23% to Hawajczycy i mieszkańcy innych wysp Pacyfiku. Latynosi stanowią 3,7% ludności stanu.

Największe grupy stanowią osoby pochodzenia niemieckiego (34,4%), norweskiego (12,8%),  irlandzkiego (9,4%), Siuksowie (6,8%), angielskiego (5,9%), „amerykańskiego” (4,5%) i holenderskiego (4,3%).

Język 
W 2010 roku najpowszechniej używanymi językami są:
 język angielski – 93,46%,
 język hiszpański – 2,06%,
 język dakota – 1,39%,
 język niemiecki – 1,37%.

Religia 
W krajobrazie religijnym stanu dominują społeczności luterańskie (stworzone przez niemieckich i skandynawskich imigrantów), oraz katolicy. 

Dane z 2014 r.:
 protestanci – 57%:
 głównego nurtu – 32% (gł. Kościół Ewangelicko-Luterański w Ameryce i Zjednoczony Kościół Metodystyczny),
 ewangelikalni – 25% (gł. Kościół Luterański Synodu Missouri, bezdenominacyjni, baptyści, uświęceniowcy, zielonoświątkowcy i huteryci),
 katolicy – 22%,
 brak religii – 18% (w tym: 4% agnostycy i 3% ateiści),
 inne religie – 3% (w tym: mormoni, świadkowie Jehowy, muzułmanie, bahaiści, prawosławni, żydzi, buddyści, unitarianie uniwersaliści i scjentyści).

Gospodarka 

Rolnictwo jest kluczowym sektorem gospodarki Dakoty Południowej, podobnie jak biotechnologia, usługi biznesowe i profesjonalne, rekreacja na świeżym powietrzu, oraz przemysł naftowy i gazowy. Stan ma również rozwijający się przemysł turystyczny, a do ulubionych atrakcji należą góra Mount Rushmore i Park Narodowy Badlands. Produkcja obejmuje maszyny, chemikalia, wyroby metalowe i sprzęt transportowy.

Rolnictwo 
Dziewięć dziesiątych powierzchni stanu pokrywają uprawy lub pastwiska. Prawie dwie piąte gospodarki rolnej stanu opiera się na hodowli bydła i świń. Dakota Południowa jest jednym z dziesięciu największych producentów kukurydzy w kraju, a obfite uprawy kukurydzy są częściowo wykorzystywane do tworzenia biopaliw.

Zasoby 
Black Hills bogate są w minerały ze złożami złota, srebra, miedzi i ołowiu. W zachodniej części stanu znajdują się także skromne stanowe rezerwy ropy naftowej i gazu ziemnego.

Energia 
Cztery z sześciu głównych zapór hydroelektrycznych na rzece Missouri znajdują się w Dakocie Południowej. Hydroelektrownie mają największy udział w produkcji energii elektrycznej w stanie (około połowy w 2020 roku). Pozostała produkcja pochodzi prawie w całości z wiatru, węgla i gazu ziemnego. Dakota Południowa nie posiada żadnych elektrowni jądrowych.

Uczelnie 
 Black Hills State University
 Spearfish Dakota State University, Madison
 Dakota Wesleyan University, Mitchell
 Huron University, Huron
 Northern State University, Aberdeen
 South Dakota State University, Brookings
 University of Sioux Falls, Sioux Falls
 University of South Dakota, Vermillion.

Uwagi

Przypisy

Bibliografia 
 Encyklopedia Geograficzna Świata: Ameryka Północna. Wydawnictwo OPRES Kraków 199 

 
Stany Stanów Zjednoczonych