Mediolan

Mediolan (wł. Milano, łac. Mediolanum, lomb. Milan lub Milà) – miasto i gmina w północnych Włoszech, stolica prowincji Mediolan i regionu Lombardia. Położone na północno-zachodnim skraju Niziny Padańskiej pomiędzy rzekami Ticino, Adda, Pad i Alpami. Mediolan położony jest na wysokości 122 m n.p.m. Drugie co do wielkości miasto Włoch – po Rzymie – z liczbą mieszkańców ponad 1 mln 300 tys.

Znajduje się tu siedem uniwersytetów (Statale, Bicocca, Iulm, Bocconi, Cattolica, Politecnico; założone m.in. w latach 1863, 1920 i 1924) i inne uczelnie, Akademia Literatury, instytuty naukowe oraz liczne instytucje kulturalne z jedną najbardziej znanych scen operowych, czyniącym miasto jednym ze światowych centrów w tej dziedzinie Teatro alla Scala na czele.

Mediolan jest bardzo ważnym ośrodkiem międzynarodowej turystyki. W 2018 roku Mediolan odwiedziło 9,19 mln turystów z całego świata – był szesnastym najczęściej odwiedzanym miastem na świecie. Wraz z Rzymem i Wenecją jest jednym z trzech najważniejszych pod względem turystycznym włoskich miast. Mediolan uważany jest także za światową stolicę mody oraz finansowo-gospodarcze centrum Włoch. Swoją siedzibę ma tutaj włoska giełda i największe włoskie korporacje, w tym liczne banki, instytucje ubezpieczeniowe, firmy telekomunikacyjne, a także największy prywatny włoski koncern telewizyjny Mediaset.

Mediolan był gospodarzem Wystawy Światowej Expo w 2015 roku.

Historia 
Mediolan został założony przez plemię Insubrów w IV wieku p.n.e. W III wieku p.n.e. pojawiają się pierwsze wzmianki o mieście jako miejscu stacjonowania armii rzymskiej. W 286 roku Mediolan stał się rezydencją władców Cesarstwa Rzymskiego (do 402 roku). W 313 roku cesarz Konstantyn wydał w Mediolanie edykt uznający chrześcijaństwo. W 387 roku Augustyn z Hippony przyjął chrzest z rąk biskupa Ambrożego. W 569 roku miasto zostało zdobyte przez Longobardów, a w 774 roku władzę przejęła dynastia Karolingów (Franków). W 951 roku miasto zostało opanowane przez króla niemieckiego Ottona I Wielkiego.

W 1158 roku Mediolan odmówił posłuszeństwa cesarzowi Fryderykowi Barbarossie i w 1162 roku został zburzony i opanowany przez wojska Fryderyka. W 1167 roku Mediolan został odbudowany dzięki staraniom Ligi Lombardzkiej. W 1329 roku rodzina Viscontich przejęła władzę i Mediolan stał się niezależnym księstwem formalnie podległym cesarzowi rzymsko-niemieckiemu. W 1450 roku rodzina Sforzów objęła władzę, a w czasie ich rządów tworzył Leonardo da Vinci.

W 1499 roku Mediolan poddał się Francji, a w 1535 roku opanowany został przez Hiszpanów. W 1714 roku po wojnie o sukcesję hiszpańską miasto przeszło pod panowanie Habsburgów austriackich. W 1733 roku podczas wojny o sukcesję polską zostało zdobyte przez Francję i Sabaudię. W 1797 roku stało się stolicą utworzonej przez Napoleona Bonaparte Republiki Cisalpińskiej (do 1805 roku).

W 1815 roku po kongresie wiedeńskim powróciło pod panowanie Austrii. W 1859 roku w wyniku wojny francusko-austriackiej zostało odebrane Austrii przez Sardynię wspieraną przez Francję. W 1861 roku Mediolan został włączony do Zjednoczonego Królestwa Włoch. W drugiej połowie XIX wieku i XX wieku, dzięki szybkiemu rozwojowi gospodarczemu, Mediolan stał się dużym ośrodkiem przemysłowo-handlowym i finansowym. W czasie II wojny światowej miasto kilkakrotnie było bombardowane przez aliantów, w wyniku czego doszło do uszkodzenia budynku La Scala.

Po II wojnie światowej, po powstaniu Republiki Włoskiej (1946), był jednym z silników odbudowy przemysłowej i kulturowej Włoch. 12 grudnia 1969 miał miejsce zamach bombowy na Piazza Fontana, co było pierwszym incydentem w tzw.  we Włoszech. Od końca lat 80. XX wieku miasto zaczęło być określane jako „”, co pochodzi od sloganu reklamującego miasto jako miejsce dobrobytu.

Obecnie Mediolan jest ważnym centrum handlowym i przemysłowym, zarówno wewnątrz UE, jak i na arenie międzynarodowej, a także najważniejszym włoskim centrum usług, finansów, mody, wydawnictw i przemysłu. Miasto jest także jednym z najważniejszych uniwersyteckich, edytorskich i telewizyjnych centrów Europy oraz siedzibą międzynarodowych targów Fiera Milano, największej powierzchni wystawowej w Europie.

31 marca 2008 miastu została przyznana organizacja Expo 2015 odbywająca się od 1 maja do 31 października 2015 roku.

Ślady polskie w Mediolanie 
Decyzja o tworzeniu „Legionów Polskich posiłkujących Lombardię” została uzyskana na podstawie dwukrotnego spotkania gen. Jana Henryka Dąbrowskiego z Napoleonem Bonaparte, jakie miały miejsce 4 grudnia 1796 i po zabiegach gen. Antoniego „Amilkara” Kosińskiego powtórnie 4 stycznia 1797 roku. 9 stycznia 1797 roku została podpisana konwencja pomiędzy Administracją Generalną Lombardii a gen. J.H. Dąbrowskim, na mocy której tworzono we Włoszech Legiony Polskie. W konwencji zapisano, że oddziały będą pełniły role oddziałów auxyliarnych (pomocniczych), a krój munduru będzie zbliżony do wzorów z okresu pierwszej Rzeczypospolitej.
20 stycznia 1797 roku Dąbrowski wydaje odezwę do Polaków (rozpowszechnianą w czterech językach), a 3 lutego 1797 roku ukazuje się także odezwa rządu Lombardii, wzywająca Polaków do wsparcia wysiłku zbrojnego Legionów.

Już w marcu 1797 sformowano dwa pierwsze bataliony, a w Mantui rozpoczęto tworzenie trzeciego batalion z szefem Ludwikiem Dembowskim.

Mediolan w okresie Legionów Włoskich, dowodzonych przez gen. Jana Henryka Dąbrowskiego mieścił siedzibę Zakładu Legionów Polskich. Tutaj zgłaszali się przybywający z kraju ochotnicy i tutaj przeprowadzano pierwsze szkolenia wojskowe.

Administracja 
Mediolan jest podzielony na mniejsze jednostki administracyjne nazywane municipio lub zone (dzielnice). Do 1999 miasto liczyło 20 zon. W 1999 władze zdecydowały o redukcji ich liczby do 9. Dzisiaj Municipio 1 di Milano stanowi historyczne centrum, 8 pozostałych pokrywa powierzchnię od granic zony 1 do granic miasta. Dzielnice podzielone są na osiedla (quartieri).

Wykaz dzielnic i osiedli

Klimat 
Mediolan leży na północnym krańcu wpływów klimatu podzwrotnikowego, gdzie ze względu na położenie miasta występuje klimat typowo kontynentalny. Są tu typowe dla północnych Włoch rośliny. Przeważają gorące, suche lata i chłodne, wilgotne zimy, inaczej niż w klimacie śródziemnomorskim charakterystycznym dla reszty Włoch. W ciągu pozostałych pór roku piękne słoneczne dni przeplatają się z okresami deszczowymi. Średnie roczne dobowe temperatury wahają się od 3 °C w zimie do 25 °C w lecie.

Średnie temperatury w centrum miasta wynoszą 0 do 7 °C w styczniu i 19 do 30 °C w lipcu. Opady śniegu są często w zimie. W ciągu ostatnich 15–20 lat zmniejszyła się częstotliwość opadów śniegu. Historyczna średnia Mediolanu wynosi pomiędzy 35 a 45 cm. Pojedyncze śnieżyce powyżej 30–50 cm w 1–3 dni zdarzają się okresowo, z rekordem 80–100 cm podczas sławnej śnieżycy w styczniu 1985. Wilgotność jest dosyć duża w ciągu całego roku i wielkość średnich rocznych opadów wynosi około 1000 mm. W stereotypowym obrazie, Mediolan jest często owiany mgłą charakterystyczną dla zimnych okresów w dorzeczu Padu. Redukcja zanieczyszczeń z fabryk zmniejszyła to zjawisko w ciągu ostatnich lat, przynajmniej w centrum miasta. Wiatru zwykle nie ma w Mediolanie. Na wiosnę mogą się zdarzyć wichury, zarówno z powodu Tramontany wiejącej z Alp, jak i Bory wiejącej z północnego wschodu. Takie wichury często powodują zniszczenia.

Gospodarka 
Najważniejszy włoski ośrodek gospodarczo-finansowy; jedno z najbogatszych miast Europy. Ważny węzeł kolejowy i drogowy, wielki węzeł lotniczy (lotniska Malpensa i Linate). Siedziba licznych banków i towarzystw ubezpieczeniowych oraz giełdy (Borsa Italiana). Największy w kraju ośrodek przemysłowy – m.in. przemysł maszynowy, elektrotechniczny, środków transportu (Alfa Romeo, MV Agusta), chemiczny (koncern Pirelli), odzieżowy, a także metalowy, szklarski, spożywczy (sery, wina Cinzano i inne), porcelanowo-fajansowy, rafineryjny, hutnictwo żelaza. Mediolan jest jednym z ważniejszych ośrodków mody.

Kultura i sztuka

Muzea 
 Musei di Castello Sforzesco: Museo d’Arte Antica – Muzeum Sztuki Antycznej
 Musei di Castello Sforzesco: Pinakoteka – Galeria Malarstwa
 Musei di Castello Sforzesco: Museo delle Arte Decorative – Muzeum Sztuki Użytkowej
 Musei di Castello Sforzesco: Museo degli Strumenti Musicali – Muzeum Instrumentów Muzycznych
 Musei di Castello Sforzesco: Museo Egizio – Muzeum Egipskie
 Musei di Castello Sforzesco: Museo della Preistoria e Protostoria – Muzeum Prehistoryczne
 Museo Archeologico – Muzeum Archeologiczne
 Museo del Risorgimiento – Muzeum Historii Zjednoczenia Włoch
 Museo Teatrale alla Scala – Muzeum Teatralne przy alla Scala
 Museo di Storia Naturale – Muzeum Geologiczne i Historii Naturalnej
 Museo del Novecento – Muzeum Sztuki XX wieku
 Museo del Ottocento, Galleria d’Arte Moderna – Muzeum Sztuki XIX wieku
 Museo Astronomico – Orto Botanico di Berra – Muzeum Astronomiczne i Ogród Botaniczny di Berra
 Planetario „Ulrico Hoepli” – Planetarium „Ulrico Hoepli”
 Museo Pinacoteca di Brera – Pinakoteka Brera – Galeria Sztuki di Brera
 Museo Pinacoteca e Biblioteca Ambrosiana – Galeria i Biblioteka Ambrozjańska
 Museo del Duomo – Muzeum Katedry Mediolańskiej il Duomo
 Museo Diocesiano di Milano – Muzeum Diecezji Mediolańskiej
 Museo di San Eustorgio – Muzeum Sztuki przy kościele San Eustorgio
 Museo dei Beni Culturali Cappuchini – Muzeum Sztuki Zakonu o.o. Kapucynów
 Cenacolo Vinciano – Ostatnia Wieczerza Leonarda da Vinci
 Museo Poldi Pezzoli – Muzeum Sztuki Poldi Pezzoli
 Museo Bagatti Valsecchi – Muzeum Bagatti Valsecchi
 Museo Nazionale della Scienzia e aella Technologia „Leonardo da Vinci” – Narodowe Muzeum Nauki i Techniki „Leonardo da Vinci”
 Museo del Cinema „Gianni Comencini” – Muzeum Kina
 La Triennale di Milano – Muzeum Targów Mediolańskich
 Palazzo Reale – Pałac Królewski
 Acuario e Civica Stazione Idrobiologica – Akwarium Miejskie i Stacja Hydrobiologiczna
 Palazzo Morando Costume Moda Imagine – Muzeum Kostiumów i Mody
 Casa Manzoni – Muzeum Mannzoni

Ważniejsze zabytki

Świeckie 
 La Scala – jeden z najsłynniejszych teatrów operowych świata (otwarty w 1778),
 Ratusz (XIII-XVIII w.),
 Castello Sforzesco (XV w.),
 Ospedale Maggiore (XV-XVI, XVII w.),
 Liczne pałace z XV-XVIII w. (m.in. Brera XVI-XVII wiek, aktualnie mieszczący Pinakotekę Brera, Biblioteka Ambrosiana XVII w.),
 Wieżowiec Pirelli Gio Pontiego (1958) i Torre Velasca z 1954.

Sakralne 
 Katedra Narodzin św. Marii w Mediolanie (XIV-XIX) w.
 Bazylika Santo Stefano Maggiore
 Bazylika św. Ambrożego (IV, IX-XII wiek)
 Bazylika św. Antoniego opata
 Basilica di San Calimero
 Bazylika Santa Eufemia
 Bazylika Sant'Eustorgio (IX-XIII w., XVII w.)
 Bazylika San Lorenzo Maggiore (IV-XII w., XVI w.)
 Bazylika San Nazaro in Brolo
 Bazylika San Simpliciano
 Sant’Alessandro in Zebedia
 Sant’Angelo
 San Babila
 San Barnaba e Paolo
 San Bartolomeo
 San Bernardino alle Ossa
 San Bernardino alle Monache
 San Carlo al Corso
 San Carpoforo
 San Fedele
 Św. Franciszka z Paoli
 Św. Franciszka Salezego
 San Giorgio al Palazzo
 Kościół San Giuseppe w Mediolanie
 San Gottardo in Corte
 San Marco
 Kościół San Michele e Santa Rita w Mediolanie
 Santa Maria al Paradiso
 Santa Maria alla Porta
 Santa Maria Annunciata
 Santa Maria della Vittoria
 Santa Maria dei Miracoli presso San Celso
 Santa Maria del Carmine
 Santa Maria della Passione
 Santa Maria della Scala in San Fedele
 Santa Maria delle Grazie (w przyległym klasztorze słynny fresk Ostatnia Wieczerza Leonarda da Vinci)
 Santa Maria Incoronata
 Santa Maria Segreta
 Santa Maria Podone
 San Maurizio al Monastero Maggiore
 San Nicolao
 San Pietro in Gessate
 San Satiro (1482, pozostałości z IX w.)
 San Sepolcro
 San Vincenzo in Prato
 San Vito in Pasquirolo
 Klasztor San Vittore al Corpo w Mediolanie

Transport

Dworce kolejowe 
 Milano Centrale
 Milano Porta Garibaldi
 Milano Lambrate
 Milano Rogoredo
 Milano Greco Pirelli Bicocca
 Milano Porta Genova
 Milano Porta Romana
 Milano San Cristoforo
 Milano Certosa
 Milano Cadorna
 Milano Bovisa-Politecnico
 Milano Lancetti
 Milano Villapizzone
 Milano Repubblica
 Milano Porta Venezia
 Milano Dateo
 Milano Porta Vittoria
 Milano Romolo
 Milano Affori
 Milano Bruzzano
 Milano Quarto Oggiaro
 Milano Domodossola Fiera

Metro 
W Mediolanie znajduje się pięć linii metra, oznaczonych kolorami:

 M1 – czerwonym,
 M2 – zielonym,
 M3 – żółtym,
 M4 – niebieskim i
 M5 – fioletowym.

Linie autobusowe, tramwajowe i trolejbusowe 
W ścisłym centrum transport odbywa się za pomocą metra i linii tramwajowych. Obszary zewnętrzne obsługują linie autobusowe i trolejbusowe.

Komunikacja rowerowa 
Począwszy od 2010 roku funkcjonuje system wypożyczania rowerów, dostępnych w bezobsługowych wypożyczalniach rozmieszczonych na obszarze ścisłego centrum. Park rowerowy systemu transportu rowerowego obejmuje 3650 rowerów.

Żegluga śródlądowa 
Do Mediolanu doprowadzone są od strony południowo-zachodniej dwa kanały: Naviglio Grande i Naviglio Pavese, łączące Mediolan z rzeką Ticino. Kanały są nieżeglowne przez przeważającą część roku.

Porty lotnicze 
Miasto obsługują trzy porty lotnicze:
 Port lotniczy Mediolan-Malpensa, położone 48 km na północny zachód od Mediolanu i skomunikowane linią kolejową Malpensa Express, dojeżdżającą na stację kolejową Milano Cadorna.
 Port lotniczy Mediolan-Linate, położone na południowo-wschodnich obrzeżach Mediolanu
 Port lotniczy Bergamo-Orio al Serio, położone na obrzeżach Bergamo.
Porty lotnicze są połączone między sobą dedykowanymi liniami autobusowymi. Połączenie autobusowe jest najtańszym środkiem transportu łączącym mediolańskie lotniska z centrum miasta. Autobusy z międzynarodowych portów lotniczych zatrzymują się przy Stazione Centrale w centrum miasta przy stacji M2 i M3 mediolańskiego metra.

Religia

Kościół rzymskokatolicki 
Mediolan jest siedzibą archidiecezji, której patronami są święty Ambroży i święty Karol Boromeusz.

W Mediolanie działa polska parafia przy kościele Santa Maria alla Porta, przy linii metra M1 – przystanek Cairoli. Msze święte w języku polskim odbywają się w niedziele i święta. W kościele znajdują się obrazy Najświętszej Marii Panny z Jasnej Góry oraz Jezusa Miłosiernego.

Kościół prawosławny 
Parafia prawosławna w Mediolanie znajduje się przy via Senato.

Sport 
 A.C. Milan
 Inter Mediolan
 AS Medici
 Olimpia Milano
 Sparkling Mediolan
Pod Mediolanem znajduje się tor Formuły 1 w Monza.

Źródło danych: Istituto Nazionale di Statistica.

Miasta partnerskie 
  Betlejem, Palestyna
  Birmingham, Wielka Brytania
  Boston, Stany Zjednoczone
  Chicago, Stany Zjednoczone
  Kraków, Polska
  Dakar, Senegal
  Frankfurt nad Menem, Niemcy
  Lyon, Francja
  Melbourne, Australia
  Osaka, Japonia
  Petersburg, Rosja
  São Paulo, Brazylia
  Szanghaj, Chińska Republika Ludowa
  Tiencin, Chińska Republika Ludowa
  Tel Awiw-Jafa, Izrael
  Saloniki, Grecja
  Toronto, Kanada
  Belgrad, Serbia

Przypisy

Linki zewnętrzne 

 Oficjalna strona miasta
 Mediolan – strona w języku polskim

 
Miasta w regionie Lombardia
Miejscowości w prowincji Mediolan