ZAM-2

ZAM-2 – polski komputer pierwszej generacji zbudowany na lampach, wersja produkcyjna polskiego komputera XYZ. Przeznaczony przede wszystkim do obliczeń numerycznych był także używany do przetwarzania danych np. w Towarzystwie Ubezpieczeń i Reasekuracji WARTA, a w NRD współpracował z maszynami analitycznymi. Wyprodukowano 12 szt. w wersjach: Alfa, Beta i Gamma.

Twór­cy ZAM-2 otrzymali w 1964 r. nagrodę państwową  II stopnia.

Zmiany w stosunku do XYZ 
 dodanie rejestru indeksowego i uzupełnienie listy rozkazów
 zastąpienie pamięci rtęciowej magnetostrykcyjną
 podwojenie pojemności pamięci bębnowej
 użycie zamkniętych szaf zamiast stojaków centrali telefonicznej
 od wersji gamma zastąpienie przekaźnikowej macierzy przełączającej głowice pamięci bębnowej tranzystorową (zastosowana w pozostałych przy naprawach).

Dane techniczne 
 rodzina: ZAM
 organizacja:
 jednoadresowy, dynamiczny komputer szeregowy o sterowaniu układowym
 arytmetyka binarna, zapis liczb znak-moduł stałopozycyjny
słowo maszynowe: 36 bitów (długie słowo) lub 18 bitów (krótkie słowo)
 18 bitowe liczby całkowite
 36 bitowe liczby ułamkowe
 18 bitowe słowo rozkazu zawierające pola:
 1 bitowy modyfikator rozkazu np. zmieniający długość operantu
 5 bitowy kod rozkazu
 12 bitowy adres
 32 rozkazy arytmetyczne, logiczne i sterownia; brak rozkazów zmiennoprzecinkowych i działań na znakach (lista rozkazów w opisie makroasemblera SAS)
 szybkość:
taktowanie: 405 kc (kilocykli, 405 kHz)
 ok. 1000 dodawań na sekundę
 ok. 300 mnożeń na sekundę
 pamięć:
 operacyjna pamięć magnetostrykcyjna na liniach opóźniających
 1024 krótkich słów ( KiB)
 średni czas dostępu: 0,36 ms
 bębnowa 
 głowice stałe
 pojemność 32 768 słów krótkich (128 ścieżek po 256 słów krótkich) -  KiB
 średni czas dostępu zależny od wykonania macierzy przełączającej głowice:  
 przekaźnikowa: 40 ms
 tranzystorowa: 20 ms
 urządzenia zewnętrzne: 
dalekopis o szybkości 7 znaków na sekundę
 fotoelektryczny czytnik pięciokanałowej taśmy o szybkości 300 znaków na sekundę
 perforator pięciokanałowej taśmy o szybkości 30 znaków na sekundę
 w NRD czytnik kart ELLIOTT-B 42 wymieniony następnie na reproducer kart
 rozkazy: 32 rozkazy 18 bitowe
 rejestry:
 arytmometru:
 36 bitowe na magnetostrykcyjnych liniach opóźniających
 akumulator − 36 bity i bit nadmiaru
 mnożnik − 36 bitów
 rejestr pośredniczący
 1 bitowe
 bit nadmiaru akumulatora
 bit znaku akumulatora
 bit znaku mnożnika
 układu sterowania:
 licznik rozkazów
 rejestr rozkazów
 licznik powtórzeń dla rozkazów mnożenia, dzielenia i przesunięć
 bit modyfikacji rozkazów
 technologia: 
 ok. 850 lamp elektronowych, 6000 ostrzowych diod germanowych i 500 tranzystorów
 w pamięci bębnowej tranzystory
 pakiety montowane na płytkach tekstolitowych, montaż przestrzenny, lutowane połączenia między łączówkami. 
 budowa (moduły):
 dwie szafy o wymiarach 2300 × 2000 × 400 mm (arytmometr, pamięć wewnętrzna i układ sterowania)
 stolik operatora
 pamięć bębnowa
stolik urządzenia wejściowego
stolik urządzenia wyjściowego
 zasilacz
 zajmowana przestrzeń: około 60 m²
 całkowita waga: około  ton
 zasilanie: 3 fazy 380/220 V, 50 Hz, pobór mocy: około 12,5 KW
 chłodzenie: szafy i inne urządzenia posiadały wentylatory, a komputer nie wymagał klimatyzacji, jedynie szafa z pamięcią wewnętrzną posiadała wentylatory sterowne przez termostat (pamięć wewnętrzna wymagała stałej temperatury).

Języki programowania 
 SAS - makroasembler
 SAKO - autokod zwany "Polskim Fortranem".

Produkcja 
 Alfa — dwie sztuki w latach 1960—61 z pamięcią rtęciową wymienioną w czasie uruchamiania na magnetostrykcyjną. Sprzedane Oficerskiej Szkole Łączności w Zegrzu i Biurze Projektów Przemysłu Syntezy Chemicznej w Gliwicach.
 Beta — dwie sztuki w latach 1961—1962 z pamięcią magnetostrykcyjną.
 Gamma — osiem sztuk w latach 1962—1965, z czego 2 sztuki wyeksportowano do NRD. W pamięci bębnowej zastosowano tranzystory.

Eksploatacja 
Opłata za 1 godz. pracy komputera w 1966 wynosiła 800 zł (ok. 433 zł w 2017 po inflacji)

Roczne wykorzystanie czasu pracy  w ośrodku obliczeniowym „ETOPROJEKT”:

 Najdłuższy czas bezawaryjnej pracy: 140 h.
 Najdłuższy czas awarii: 30 h.
 Najczęściej występowały awarie we/wy, ale były łatwe do usunięcia.
 Najbardziej kłopotliwe były błędy pamięci operacyjnej.
 Niezawodność poprawiło zastosowanie klimatyzacji.

Literatura 

 Konrad Fiałkowski "Maszyna cyfrowa ZAM-2" Wydawnictwa Naukowo-Techniczne,Warszawa 1963 r.

Przypisy 

Polskie komputery