Alfred Dreyfus

Alfred Dreyfus (ur. 9 października 1859, zm. 12 lipca 1935) – francuski oficer żydowskiego pochodzenia, którego niesłusznie obwiniono i skazano za zdradę państwa. Tak zwana afera Dreyfusa, spór o niesprawiedliwy wyrok i rehabilitację, przez 10 lat targała emocjami i sumieniami społeczeństwa francuskiego.

Życiorys

Młodość i służba w armii 
Urodzony w Miluzie w Alzacji był najmłodszym z dziewięciorga dzieci Jeannette (z domu Libmann) i Raphaëla Dreyfusa, zamożnego żydowskiego producenta tkanin. Gdy Alfred miał 10 lat wybuchła wojna francusko-pruska, a po aneksji Alzacji i Lotaryngii przez Niemcy po wojnie jego rodzina przeniosła się do Paryża. To doświadczenie skłoniło Dreyfusa do podjęcia decyzji o karierze wojskowej.

W październiku 1877 r. w wieku 18 lat rozpoczął naukę w elitarnej szkole wojskowej École polytechnique w Paryżu, gdzie odbył szkolenie wojskowe i zdobył wykształcenie w dziedzinie nauk ścisłych. Studia ukończył w 1880 r. i rozpoczął służbę jako podporucznik we francuskiej armii. Od 1880 do 1882 r. uczęszczał do szkoły artyleryjskiej w Fontainebleau, gdzie zdobył specjalistyczne wykształcenie jako oficer artylerii, a po ukończeniu studiów został przydzielony do 31. pułku artylerii w garnizonie w Le Mans. W 1885 r. został przeniesiony do baterii artyleryjskiej przy 1. Dywizji Kawalerii w Paryżu i awansowany do stopnia porucznika. W 1889 r. został adiutantem dyrektora arsenału rządowego Établissement de Bourges i awansowany na kapitana.

18 kwietnia 1891 roku poślubił 20-letnią Lucie Eugénie Hadamard (1870–1945). Mieli dwoje dzieci, Pierre’a (1891–1946) i Jeanne (1893–1981). Trzy dni po ślubie Dreyfus został przyjęty do École spéciale militaire de Saint-Cyr, wiodącej francuskiej szkoły wojskowej, którą ukończył dwa lata później z dziewiątą lokatą i wyróżnieniem. Po tym został wyznaczony na stażystę w sztabie Sztabu Generalnego Armii Francuskiej, gdzie był jedynym żydowskim oficerem. Podczas egzaminu Kolegium Wojennego w 1892 r. jeden z członków panelu, generał Bonnefond, nisko ocenił Dreyfussa, uważając, że Żydzi nie są pożądani w sztabie. Podobnie został oceniony inny żydowski oficer, porucznik Picard. Obaj oficerowie złożyli protest do dyrektora szkoły, generała Lebelin de Dionne, który wyraził żal, ale nie podjął żadnych działań w tej sprawie. Mimo to, armia francuska nie była uprzedzona w materii pochodzenia, w armii ówcześnie służyło ok. 300 żydowskich oficerów, z czego dziesięciu było generałami.

Oskarżenie o szpiegostwo 

15 października 1894 r. Dreyfus został aresztowany pod zarzutem zdrady na rzecz Niemiec. Koronnym dowodem w procesie był rękopis pisma do ambasady niemieckiej, przypisywany Dreyfusowi. Wyrokiem sądu wojskowego Dreyfus skazany został na dożywotni karny obóz na Wyspie Diabelskiej w Gujanie w Ameryce Południowej oraz zdegradowany. Gdy po kilku latach ujawnił się faktyczny autor listu szpiegowskiego i fakt krzywoprzysięstwa, pisarz Émile Zola opublikował artykuł J’Accuse…! z apelem o uniewinnienie Dreyfusa. W obronę oficera zaangażowało się wielu uczonych i pisarzy, m.in.: Marcel Proust, Anatol France, Vilfredo Pareto i Georges Clemenceau. Rozgorzał wówczas wielki spór, który podzielił społeczeństwo francuskie. Okazało się, że skazaniem Dreyfusa zainteresowane były: armia, konserwatywna prawica, partie nacjonalistyczne, rojaliści, kręgi finansjery i kler. Wykorzystywali oni „zdradę” żydowskiego oficera dla demonstrowania patriotyzmu i umiłowania armii, udowadniania zagrożenia ze strony Żydów, oskarżania ustroju republikańskiego itd. Émile’a Zolę za „zniesławienie armii” skazano na rok więzienia i zmuszono pogróżkami do ucieczki do Wielkiej Brytanii, ale w 1899 r. Dreyfus został przewieziony z powrotem do Francji i ponownie stanął przed sądem. Został jednak powtórnie uznany za winnego zdrady i skazany na dziesięć lat więzienia. Do kary zaliczono mu pięcioletni pobyt na wyspie. Wskutek nacisku opinii publicznej 19 września 1899 r. prezydent Francji anulował wyrok.

Życie po aferze 

Przez dwa lata, do lipca 1906 r., mieszkał w areszcie domowym z jedną ze swoich sióstr w Carpentras, a później w Cologny. Dopiero w 1906 r. Alfred Dreyfus doczekał się pełnej rehabilitacji przez francuski Najwyższy Sąd Apelacyjny. Dzień po oczyszczeniu został ponownie przyjęty do wojska z awansem do stopnia majora. Tydzień później został kawalerem orderu Legii Honorowej i przydzielony jako dowódca jednostki artylerii w Vincennes. 15 października 1906 r. objął dowództwo jednostki artylerii w Saint-Denis. W 1907 r. wystąpił z armii. W okresie I wojny światowej ponownie wstąpił do wojska. Dowodził kolumną zaopatrzeniową artylerii i awansował do stopnia podpułkownika. W 1919 r. został oficerem Legii Honorowej. 4 czerwca 1908 r., podczas ceremonii przeniesienia prochów Emila Zoli do Panteonu, Dreyfus został postrzelony w ramię przez nacjonalistycznego dziennikarza Louisa Grégoriego.

Zmarł 12 lipca 1935 r. w Paryżu w wieku 75 lat. Został pochowany na cmentarzu Montparnasse.

W 1937 r. jego syn Pierre opublikował wspomnienia ojca na podstawie korespondencji z lat 1899–1906 Souvenirs et Correspondance.

Awanse 
 aspirant (Aspirant) – awansowany 1 października 1878 r.
 podporucznik (Sous-lieutenant) – awansowany 4 października 1880 r.
 porucznik (Lieutenant) – awansowany 1 listopada 1882 r.
 kapitan (Capitaine) – awansowany 12 września 1889 r.
 major (Chef d’escadrons) – awansowany 13 lipca 1906 r.
 podpułkownik (Lieutenant-colonel) – awansowany 26 września 1918 r.

Odznaczenia 
 Oficer Orderu Narodowego Legii Honorowej – 9 lipca 1919 r.
 Kawaler Orderu Narodowego Legii Honorowej – 20 lipca 1906 r.
 Krzyż Wojenny 1914–1918
 Medal Pamiątkowy Wielkiej Wojny

Przypisy 

Francuscy oficerowie
Absolwenci École polytechnique
Absolwenci i studenci École spéciale militaire de Saint-Cyr
Uczestnicy I wojny światowej (III Republika Francuska)
Kawalerowie Legii Honorowej
Oficerowie Legii Honorowej
Francuscy Żydzi
Pochowani na Cmentarzu Montparnasse w Paryżu
Ludzie urodzeni w Miluzie
Urodzeni w 1859
Zmarli w 1935