alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Hydrazyna

Hydrazyna, diazan,  – nieorganiczny związek chemiczny zbudowany z dwóch połączonych ze sobą wiązaniem N–N grup aminowych. Jest to silnie trująca, bezbarwna, łatwopalna, żrąca, higroskopijna ciecz, dymiąca na powietrzu.

Budowa cząsteczki 
Cząsteczka hydrazyny zbudowana jest z dwóch połączonych ze sobą identycznych grup aminowych. Pomimo tego wykazuje ona duży moment dipolowy (1,85 D w fazie gazowej), co świadczy o tym, że występuje ona głównie w konformacji gauche, w której obie grupy aminowe są skręcone o ok. 90–95° w stosunku do symetrycznej konformacji naprzeciwległej.

Otrzymywanie 
Hydrazynę otrzymuje się poprzez utlenianie amoniaku podchlorynami:
  + NaClO →  + NaOH
  +  + NaOH →  + NaCl +

Właściwości 

Wodne roztwory hydrazyny mają charakter słabo zasadowy:
  +  ⇄  + 

Stała dysocjacji w 25 °C:
 Kb = 1,3
 pK = 8,1

Jest więc zasadą około dziesięciokrotnie słabszą od amoniaku (Kb = 1,78; pK 9,25).

Stała dysocjacji pKb dla innych temperatur:

Zastosowanie 

Hydrazyna znajduje zastosowanie jako paliwo rakietowe. Jest używana również do napędzania okrętów podwodnych. Stosuje się ją także jako surowiec w syntezie organicznej, jest reduktorem, a także odczynnikiem do wykrywania aldehydów, ketonów i cukrów.

Jest odczynnikiem do sekwencjonowania DNA metodą Maxama-Gilberta. Używana razem z piperydyną zrywa DNA przy cytozynie, natomiast z piperydyną i chlorkiem sodu zrywa DNA przy tyminie.

Zagrożenia 
W badaniach na zwierzętach wykazuje właściwości rakotwórcze (wchłania się również przez skórę). Hydrazyna i jej pochodne to silne reduktory. Związek ten w obecności utleniaczy może gwałtownie wybuchnąć. Ryzyko wybuchu występuje także w obecności metali.

Jest łatwopalna i żrąca, jest również silną trucizną.

Przypisy

Bibliografia 
 

Paliwa rakietowe
Reduktory
Nieorganiczne związki azotu
Związki wodoru
Hentai

– nazwa jednego z gatunków anime i mangi o tematyce pornograficznej. W samej Japonii słowo ma negatywne zabarwienie emocjonalne. Oznacza perwersyjną osobę, działanie lub stan i nie jest stosowane do określania gatunku anime lub mangi. Japończycy zamiast tego określenia stosują ,  bądź dodają prefiks .

Charakterystyka 

Na hentai składa się różnoraka twórczość: od nieskomplikowanego fabularnie przekazu o czystym charakterze erotycznym, po bardziej rozbudowane formy ze złożoną fabułą i głębszym przekazem. Gatunkiem pokrewnym hentai jest ecchi. Różnica między tymi gatunkami polega na tym, że hentai pokazuje stosunki seksualne i narządy płciowe, czego nie ma w ecchi. Czasami zdarzają się problemy z określeniem, do którego gatunku można zaliczyć dane anime (np. Futari ecchi, Oruchuban Ebichu). W języku polskim można spotkać się z zamiennym używaniem tych słów.

W przeciwieństwie do wielu aktorskich filmów pornograficznych, hentai prawie nigdy nie jest całkiem pozbawiony fabuły. Elementy zdecydowanie erotyczne czy pornograficzne występują nierzadko w całkiem ambitnych produkcjach o cechach charakterystycznych dla innych gatunków, np. fantasy, science-fiction czy sensacji (Mezzo Forte, Kite). Elementem jak dotąd unikalnym dla produkcji hentai, zazwyczaj horrorów, jest występowanie potworów obdarzonych mackami, co klasyfikuje produkcje do podgatunku tentacle (ang. macki).

Prace hentai skierowane do mężczyzn charakteryzują się skoncentrowaniem na ekspresyjnych wyrazach twarzy kobiecych postaci, co kontrastuje z przedstawieniem postaci męskich, których twarz może być zupełnie pominięta.

Hentai ma pokaźną grupę odbiorców, także poza granicami Japonii. Z myślą o różnorodnej publiczności powstaje wiele pozycji, w tym homoseksualne yuri i yaoi, shōtakony i lolicony, bądź amatorskie dōjinshi, najczęściej pokazujące erotyczne przygody bohaterów znanych mang i anime.

Seks w hentai 
Otwartość w sprawach seksu, może wywoływać trudności w odbiorze hentai. Specyfika przedstawień erotyki w hentai polega nie tylko na odmiennym kulturowo tle, lecz również odmiennym postrzeganiem seksualności oraz charakterystycznej grafice, w której tworzony jest hentai. Japończycy nie nadawali hentai negatywnego wydźwięku z jakim można spotkać się poza granicami tego kraju. Prezentowane w hentai preferencje i praktyki seksualne korespondują bowiem ze specyfiką tamtejszego kręgu kulturowego. Hentai jest integralną częścią japońskiej kultury.

Zobacz też 

 shunga

Przypisy 

Pornografia
Terminologia z zakresu mangi i anime
Hentai
Hymn Szwecji

Szwecja jest krajem, który ma dwa hymny: królewski i narodowy. Słowa pierwszego z nich „Ur svenska hjärtans djup en gång” napisał Carl Vilhelm August Strandberg, muzykę skomponował Otto Lindblad. 

Hymn narodowy „Du gamla, du fria” powstał w 1844 roku. Autorem tekstu jest Richard Dybeck, etnograf i balladzista, który oparł muzykę na szwedzkiej melodii ludowej. Pod koniec XIX wieku pieśń zyskała tak dużą popularność, że była uważana za hymn narodowy. Z czterech zwrotek zwykle śpiewa się dwie pierwsze.

W tłumaczeniu słowo „Nord(en)” zastąpiono słowem „Północ”, jednakże w oryginalnym tekście wyraz „Nord” nie oznacza kierunku geograficznego, a raczej obszar obejmujący kraje Skandynawskie.

Tekst

Zobacz też 
 Ur svenska hjärtans djup en gång 
 godło Szwecji 
 flaga Szwecji

Przypisy 

Szwecji
Polityka Szwecji
Symbole narodowe Szwecji
Hierotopografia

Hierotopografia – dział geografii religii zajmujący się rozmieszczeniem miejsc świętych w przestrzeni, a w szczególności elementów środowiska przyrodniczego stanowiących przedmiot kultu.

W większości systemów religijnych, od religii plemiennych (np. animizm, totemizm) po największe religie monoteistyczne (islam) i politeistyczne (hinduizm), oddaje się cześć jakimś elementom środowiska przyrodniczego (W chrześcijaństwie otaczane są czcią te miejsca jako związane z życiem świętych).  Na szczególną uwagę zasługują święte góry oraz święte rzeki, jednak przedmiot kultu stanowią również pasma górskie, źródła, lasy (święte gaje), pojedyncze drzewa czy jaskinie.

!
Hipoteza

Hipoteza (gr. ὑπόθεσις hypóthesis – przypuszczenie) – zdanie, które podlega konfirmacji lub falsyfikacji. Stwierdza spodziewaną relację między jakimiś zjawiskami, stanowi propozycję twierdzenia naukowego, które zakłada możliwą lub oczekiwaną w danym kontekście sytuacyjnym naturę związku.

Stawianie i testowanie hipotez to jeden z podstawowych procesów twórczego myślenia oraz fundamentalny element procesu tworzenia nauki.

Weryfikacja lub falsyfikacja 
Testowanie (konfirmacja lub falsyfikacja) hipotezy polega na wykonaniu doświadczeń sprawdzających efekty przewidywane przez tę hipotezę. Konfirmacja lub falsyfikacja nie jest jednoznacznie możliwa dla zjawisk w przypadku braku odzwierciedlenia przewidywania w mierzalnym parametrze zjawiska. Konfirmacja lub falsyfikacja hipotez empirycznych, sformułowanych jako zdanie ogólne nie jest jednoznacznie możliwa (wynika to z istoty dowodu indukcyjnego).

Definicje 
 Tadeusz Kotarbiński: „...takie przypuszczenie dotyczące zachodzenia pewnych zjawisk lub zależności, które pozwala wyjaśnić jakiś niewytłumaczalny dotąd problem”
 Kazimierz Ajdukiewicz: „...nieprzyjęta jeszcze racja wyjaśnienia jakiegoś faktu, którą poddajemy procedurze sprawdzania”
 Józef Pieter: „...naukowe przypuszczenie co do istnienia lub nieobecności danego faktu w określonym miejscu i czasie”.

Przykłady hipotez 
 hipoteza Sapira-Whorfa (lingwistyka)
 hipoteza Riemanna (teoria liczb)
 hipoteza Goldbacha (teoria liczb)
 hipoteza continuum (teoria mnogości)
 hipoteza ergodyczna (mechanika statystyczna)

Twierdzenia o tej nazwie 
Bywa, iż udowodnione już twierdzenia również noszą nazwę „hipoteza”, co wynika z uwarunkowań historycznych (por. lemat), mianowicie początkowej i długotrwałej niemożności ich udowodnienia. Przykładem takiego twierdzenia jest hipoteza Poincarégo. W historii matematyki bywało również na odwrót – dana hipoteza od razu była nazywana twierdzeniem, czego  przykładem może być wielkie twierdzenie Fermata, które na udowodnienie czekało przez ponad trzy stulecia. Fermat w swoich pismach twierdził jedynie, że zna jego dowód, ale go nie podał. Wielkie twierdzenie z formalnego punktu widzenia trzeba było przez cały ten czas, tj. od 1637 do 1993 roku (tzn. dat sformułowania i pierwszej prezentacji dowodu; czy też od 1670 do 1995 roku, czyli lat publikacji sformułowania i pełnego dowodu) uważać za hipotezę.

Zobacz też 

 weryfikacja hipotez statystycznych
 teoria
 teza
 przypuszczenie
 hipoteza (element normy prawnej)

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 Małgorzata Dziekan (Centrum Kopernika Badań Interdyscyplinarnych), Zagadnienie hipotez i  teorii naukowych w  rozważaniach filozoficznych Mariana Smoluchowskiego w: Zagadnienia Filozoficzne w Nauce, nr 62, s. 7–71, 2017

Metodologia nauki
Logika
Heliogabal

Heliogabal (El Gabal) – syryjski bóg słońca
 Heliogabal – cesarz rzymski z dynastii Sewerów
Hakownica

Hakownica (niem. Hakenbüchse) – jeden z najstarszych typów ręcznej broni palnej. Rodzaj ciężkiej rusznicy używanej do obrony miast i zamków, przez co zaliczana jest niekiedy do najlżejszej kategorii średniowiecznej i renesansowej artylerii. Używana od XIV do XVI w.

Cechą charakterystyczną hakownicy jest hak znajdujący się w okolicy wylotu lufy, skierowany pod kątem prostym w dół. Służył on do amortyzowania odrzutu, poprzez oparcie go (zahaczenie) o mur lub płot. Przy strzelaniu z murów obronnych hakownica obsługiwana była przez jednego człowieka, natomiast do obsługi „w polu” wymagała dwóch ludzi, z których jeden nosił i podtrzymywał w czasie strzelania podporę. Mógł to być składany drewniany stojak (tzw. „kozioł”) lub forkiet. W walkach polowych hakownice wraz z podporami transportowano na wozach. Strzelano kulami kamiennymi, żelaznymi, a w późniejszym okresie również ołowianymi o kalibrze około 20 mm. Masa hakownicy wynosiła około kilku–kilkunastu kilogramów, a jej długość 100–180 cm. W XVI wieku klasyczna wersja hakownicy wyszła z użycia. Istniała też jej wersja pomniejszona, zwana półhakiem (później nazwę tę odnoszono również do prymitywnej formy pistoletu).

Hakownica składa się z lufy osadzonej w drewnianym łożu, niekiedy zakończonym prymitywną kolbą. W tylnej części lufy znajdował się otwór zapałowy zakończony panewką. Pierwotnie ładunek miotający (proch czarny) zapalano ręcznie poprzez przytknięcie do panewki rozpalonego pręta, kawałka rozżarzonego węgla, hubki lub lontu, a od XV w. hakownice zaczęto wyposażać w prymitywne zamki lontowe.

Zobacz też 
 półhak
 muszkiet

Przypisy

Bibliografia 

 
 

Historyczna broń palna
Herenia Etruscilla

Herenia Etruscylla, Herennia Cupressenia Etruscilla – rzymska cesarzowa, małżonka  Trajana Decjusza. 

Pochodziła ze znaczącego rodu etruskiego lub italskiego w Etrurii (jak wskazuje przydomek), była matką sukcesorów: Herenniusza Etruska i Hostyliana. Monety z jej wizerunkiem i w jej imieniu emitowano w latach 249–251. Wobec braku następczyni, po objęciu rządów przez Treboniana Gallusa, mogła dożywotnio zachować nadany jej wcześniej tytuł augusty.

Przypisy

Link zewnętrzny 
 

Cesarzowe rzymskie
Zmarli w III wieku
Henoteizm

Henoteizm (z gr.  heis, dopełniacz  henos – „jeden”,  theos – „bóg”) – forma przejściowa religii pomiędzy politeizmem a monoteizmem.
W henoteizmie uznaje się istnienie wielu bóstw przy jednoczesnym wywyższeniu jednego bóstwa (najczęściej jest to stojący na czele panteonu bóg). W odróżnieniu od monoteizmu pomniejsze bóstwa mogą być uznawane za hipostazy najwyższego, ale nie stanowią z nim jedności.

Termin ten został wprowadzony w 1860 roku przez F.M. Müllera w związku z badaniami nad religią Wed. Jest to typ wierzeń charakterystyczny m.in. dla plemion aramejskich i wczesnego hinduizmu, swoista odmiana henoteizmu występowała w wedyzmie, gdzie każde z bóstw w momencie adoracji otrzymywało pozycję pierwszoplanową. W ograniczonym zakresie wierzenia typu henoteistycznego występowały na starożytnym Bliskim Wschodzie, również wśród plemion żydowskich, u których czysty monoteizm uformował się ostatecznie dopiero w okresie Izajasza w VI wieku p.n.e. (np. henoteizm Abrahama czy henoteizm Mojżesza). Do henoteizmu dążyły także religie starożytnej Mezopotamii (babiloński Marduk czy asyryjski Aszur byli panami Wszechświata otoczonymi szczególną czcią, Babilończycy nazywali Marduka „Bel”, czyli „Pan”) oraz starożytnego Egiptu (liczne bóstwa były w pewnym okresie traktowane jako emanacje boga-słońca Ra). Wydaje się, że henoteizm jest religijną skłonnością ludów semickich (kanaanejskie i aramejskie bóstwa amorficzne). Bibliści wskazują na obecność henoteizmu u przedbiblijnych Izraelitów. Elementy tych wierzeń zauważalne są w Biblii, np. w psalmach. Pewne elementy henoteizmu występowały także między innymi w mitologii greckiej oraz w wierzeniach Słowian i Germanów, a także w prekolumbijskim Meksyku (Netzahualcoyotl).

Zobacz też 
 katenoteizm
 monolatria

Przypisy

Bibliografia 
 
 Religie świata. Encyklopedia, red. J. Rawicz i in., Kraków [s.a.], s. 306. . .

Teizm
Hekto

Hekto (h) (z gr. ἑκατόν – „sto”) – przedrostek jednostki miary oznaczający mnożnik  100 = 102 (sto).

Najczęstsze zastosowania 
 1 hl (hektolitr) = 100 l (litrów)
 1 ha (hektar) = 100 a (arów) = 10 000 m2
 1 hPa (hektopaskal) = 100 Pa (paskali)

Przypisy 

Przedrostki jednostek miar
H (ujednoznacznienie)

H jest ósmą literą alfabetu łacińskiego, jedenastą literą alfabetu polskiego używana jako symbol lub skrót:

H 
 H – singel Ayumi Hamasaki
 H – Pseudonim artystyczny Steve'a Hogartha.
 H – natężenie pola magnetycznego
 henr – skrót jednostki indukcyjności
 pamięć ferrytowa (o organizacji hybrydowej)
 wodór – symbol chemiczny pierwiastka
 dźwięk muzyczny H
 Węgry (międzynarodowy kod samochodowy Węgier)
 stopień twardości ołówka
 witamina H
 bozon Higgsa

h 
 stała Plancka (stała fizyczna)
 stała Hubble'a – jednostka odległości używana w astronomii
 hekto – nazwa przedrostka w układzie SI oznaczającego mnożnik 10², np. hektopaskal
 godzina – skrót nazwy jednostki czasu
 h – mezon

Zobacz też 
 Lista jednoliterowych skrótów i symboli
Hejnał

Hejnał, hajnał, ejnał – sygnał muzyczny np. o charakterze uroczystej pobudki, oznajmienia godziny lub pożaru, wygrywany na przykład przez strażnika wieżowego np. na trąbce; również świecka lub sakralna pieśń (np. hejnały adwentowe).

Najstarsza i nadal trwała tradycja wygrywania hejnału dotyczy kościoła Mariackiego w Krakowie, gdzie jest on grany co godzinę z wieży kościoła.

Przypisy

Bibliografia 
 

Formy muzyczne
Hejnał
Herzog

Herzog – tytuł feudalny używany w Niemczech;
 Roman Herzog – niemiecki prawnik i polityk, były prezydent Niemiec;
 Chaim Herzog – szósty prezydent państwa Izrael;
 Werner Herzog (wł. Werner Stipetič) – niemiecki reżyser, scenarzysta i producent filmowy;
 George Herzog – amerykański etnomuzykolog;
 Andreas Herzog – piłkarz austriacki;
 André Maurois (wł. Émile Salomon Wilhelm Herzog) – pisarz francuski;
 Maurice Herzog – francuski alpinista, himalaista;
 Herzog & de Meuron – szwajcarskie biuro architektoniczne;
 Jacques Herzog – szwajcarski architekt;
 Herzog – powieść Saula Bellowa
Hesperos (ujednoznacznienie)

Hesperos (Hesperus) – w mitologii greckiej bóg i uosobienie planety Wenus (Gwiazdy Wieczornej)
 Hesperos (Wenus, Hesperus) – planeta Wenus widoczna nad horyzontem po zachodzie Słońca

Zobacz też 
 Hesperia – strona ujednoznaczniająca
 Hesperus – strona ujednoznaczniająca
He (litera)

He (ה, ه‍) – piąta litera alfabetów semickich, m.in. fenickiego, aramejskiego, syryjskiego (heh), arabskiego (hāʾ), hebrajskiego (hej).

W hebrajskim ma wartości numeryczną 5. Jako spółgłoska litera odpowiada słabemu dźwiękowi [h]. Pisana na końcu wyrazu najczęściej oznacza końcowe [a] lub [e] (jak np. w wyrazie דירה (trb. dira – mieszkanie). W wymowie jest niema lub wymawiana słabo, podobnie do angielskiego [h] w wyrazie have. W transkrypcji hebrajskiego literą „h” oznacza się słaby dźwięk ה, a dwuznakiem „ch” lub „kh” mocne, gardłowe כ lub ח.

Pismo fenickie
Pismo arabskie
Alfabet hebrajski
Hymn harcerski

Hymn harcerski – pieśń zaczynająca się od słów:  Wszystko, co nasze, Polsce oddamy.

Dziewięciozwrotkowy wiersz Ignacego Kozielewskiego Marsz skautów, napisany w 1911, został opublikowany we wrześniu 1912 w 23. numerze czasopisma „Skaut”. Wiersz ten został później uzupełniony, za zgodą autora, refrenem Ramię pręż, słabość krusz przez Olgę Drahonowską-Małkowską oraz przystosowany do melodii rewolucyjnej pieśni „Na barykady ludu roboczy”. Był drukowany pod zmienionym tytułem: Wszystko co nasze Polsce oddamy.

Od 1918 jest hymnem Związku Harcerstwa Polskiego (wcześniej hymnem harcerskim była Rota Marii Konopnickiej, do muzyki Feliksa Nowowiejskiego). Hymnem ZHP jest pierwsza zwrotka pieśni wraz z refrenem. W 1977 wprowadzono do hymnu dodatkową zwrotkę, autorstwa Jerzego Majki, zaczynającą się od słów „Socjalistycznej, Biało-Czerwonej”, ale VII Zjazd ZHP w marcu 1981 zrezygnował z niej, wprowadzając do Statutu ZHP stosowny zapis (ujęty w obecnym § 9 pkt 1).

Pieśń jest również hymnem Związku Harcerstwa Rzeczypospolitej, Stowarzyszenia Harcerskiego oraz Związku Harcerstwa Rzeczypospolitej w Kanadzie.

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne 
 23. numer „Skauta” z zapisem nutowym Marsza skautów na s. 4
Harcerstwo
Harcerski hymn
Hymn

Hymn (z greckiego hýmnos – pieśń pochwalna) – uroczysta i podniosła pieśń pochwalna o apostroficznym charakterze wypowiedzi, komponowana na cześć bóstwa, szczególnej osoby, wydarzenia, ojczyzny (kraju), a także idei.

W kręgu kultury europejskiej hymny znane były w basenie Morza Śródziemnego już w starożytności. Na stałe weszły do kanonów kulturowych wraz z rozwojem chrześcijaństwa, który uczynił swoim ten rodzaj literacki wzorując się na hebrajskim Starym Testamencie i judeochrześcijańskim Nowym Testamencie.

W literaturze średniowiecznej hymn miał charakter niemal wyłącznie religijny. Istniały odmiany liturgiczne, śpiewane w czasie nabożeństw. Później pojawiły się rozbudowane są hymny protestanckie (pierwszy skomponowany przez Marcina Lutra). Ponadto w Anglii w okresie renesansu powstał anthem, czyli anglikański utwór chóralny. Współcześnie utożsamiany jest zazwyczaj z pieśnią patriotyczną.

Istnieją hymny państwowe, narodowe, wojskowe, religijne, koronacyjne, akademickie itp. Niekiedy hymnem staje się utwór niespełniający ścisłych wymogów formalnych; wystarczy, że określona społeczność nada mu taką funkcję; przykładem może być hymn Europy – Oda do radości z IX Symfonii Beethovena.

W polskiej hymnice istnieją utwory będące pieśniami zarówno religijnymi, jak i patriotycznymi (np. Boże, coś Polskę) lub równocześnie religijnymi i żołnierskimi (np. Bogurodzica). Pierwszym polskim królewskim hymnem była pieśń Gaude Mater Polonia Wincentego z Kielc. Innym znanym polskim hymnem jest Hymn do miłości Ojczyzny autorstwa Ignacego Krasickiego oraz Czego chcesz od nas, Panie? Jana Kochanowskiego.

Zobacz też 

 hymn harcerski
 hymn państwowy
 hymn spółdzielców
 polskie pieśni hymniczne

Przypisy 

 
Gatunki literackie
Muzyka religijna
Pieśni (formy muzyczne)
Herenniusz Decjusz

Herenniusz Decjusz, Quintus Herennius Etruscus Messius Decius (do 251) – starszy syn cesarza Decjusza, brat Hostyliana. W 250 r. otrzymał wraz z bratem tytuł cezara, a niedługo potem, przed 9 czerwca tego roku, tytuł augusta. Zginął wraz z ojcem w bitwie z Gotami pod Abrittus w Mezji (obecnie Razgrad w Bułgarii).

Przypisy 

Cesarze rzymscy
Zmarli w 251
Konsulowie Cesarstwa Rzymskiego
Urodzeni w III wieku
Hostylian

Hostylian, Gaius Valens Hostilianus Messius Quintus (zm. 251) – młodszy syn cesarza Decjusza, brat Herenniusza Decjusza. 

W 250 r. mianowany przez ojca (podobnie jak brat) cezarem. Herenniusz jeszcze w tym samym roku został podniesiony do godności augusta, podczas gdy Hostylian (prawdopodobnie ze względu na młody wiek) pozostał cezarem. 

Został w Rzymie, gdy ojciec z bratem udali się w pod koniec tego roku do Mezji, Dacji i Tracji, zaatakowanych przez Gotów oraz Karpów. Po bitwie z Gotami w 251 r. pod Abrittus (obecnie Razgrad w Bułgarii), gdzie polegli Decjusz i Herenniusz, żołnierze okrzyknęli władcą .

Po przybyciu do Rzymu Trebonian adoptował Hostyliana i uczynił go augustem. Niedługo potem młody współrządca zmarł podczas epidemii dżumy.

Cesarze rzymscy
Urodzeni w III wieku
Zmarli w 251
Homilia

Homilia (gr. ὁμιλία (homilía) ‘towarzystwo, rozmowa’) – rodzaj kazania, którego treść oparta jest na wybranych czytaniach liturgicznych. Jej celem jest objaśnianie wybranego na dany dzień fragmentu Pisma Świętego w kontekście okresu liturgicznego, całego Zbawienia, sytuacji społecznej i politycznej. Homilia często zawiera wskazówki moralne dotyczące życia. Może przybierać także formę dialogu z wiernymi. W Kościele katolickim homilię w czasie mszy świętej może wygłaszać tylko wyświęcony duchowny. Nie ma określonego czasu długości homilii, lecz jej długość musi być proporcjonalna do całości liturgii słowa. Często jest błędnie uznawana za synonim kazania.

Zobacz też 

 homiletyka
 liturgia słowa

Przypisy 

Liturgia Słowa
Hagiografia

Hagiografia (gr. ἅγιος „święty”, γράφειν „pisać”) – dział piśmiennictwa religijnego zapoczątkowany w starożytności (za czasów pierwszych chrześcijan, prawdopodobnie w Rzymie), który obejmuje żywoty świętych, legendy z nimi związane oraz opisy cudów. Jest to także nauka pomocnicza w badaniach historycznych – wiedza o pismach hagiograficznych.

Hagiografia obejmuje żywotopisarstwo, pisma o świętych (życie świętego – vitae, jego męczeństwo – passio, cuda – miracula), opisy elewacji i translacji itp., a termin używany jest dla określenia nauki pomocnej dla badań historycznych.
W historii pism biograficznych o świętych osobach wyodrębniane są epoki hagiografii:

 praktycznej obejmującej okresy: patrystyczny (między drugim, a ósmym wiekiem naszej ery; np. „Vitae Patrum” Grzegorza z Tours, „Dialogi” Grzegorza Wielkiego) i od Karolingów do Renesansu (wczesnośredniowieczny do dwunastego wieku i późnośredniowieczny do siedemnastego wieku; przykładem jest „Złota legenda” Jakuba de Voragine)

 naukowej (hagiologia – termin używany synonimicznie z hagiografią) zapoczątkowanej na początku XVII wieku przez jezuickich bollandystów (Hériberta Rosweyde i Jeana Bollanda) oraz benedyktynów z Kongregacji św. Maura – maurystów (Jeana Mabillona).

Do gatunków literackich źródeł hagiografii naukowej należą także: Acta martyrum, Legendarze, zbiory Żywotów świętych, Martyrologia, Passionale, legendy hagiograficzne, powieści hagiograficzne, biografie krytyczno-historyczne i Vita poshuma.

Wiedza o hagiografii określana jest przez bollandystów jako hagiografia krytyczna co znajduje odzwierciedlenie w podtytule ich organu: „Revue d’hagrographie critique”.

Używane jako synonimicznie określenie hagiologia, którym posługują się pisarze wschodni związane jest z elementami kulturowymi i religijnymi stawianymi przez nich ponad historyczno-literackie.

Określenie terminem hagiografia ma także pejoratywne zabarwienie jakie nadają mu agnostycy i pisarze sceptycznie nastawieni wobec chrześcijaństwa. Potocznie określenie hagiografia przypisywane jest bezkrytycznym i gloryfikującym biografiom.

Zobacz też 

 Acta Sanctorum

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 Narodziny średniowiecznej hagiografii
 Hagiografia średniowieczna – kolekcja w bibliotece Polona
Hipokryzja

Hipokryzja (od gr. ὑπόκρισις hypokrisis, udawanie) – fałszywość, dwulicowość, obłuda. Zachowanie lub sposób myślenia i działania charakteryzujący się niespójnością stosowanych zasad moralnych. Udawanie serdeczności, szlachetności, religijności, zazwyczaj po to, by wprowadzić kogoś w błąd co do swych rzeczywistych intencji i czerpać z tego własne korzyści.

Hipokryzja może się przejawiać na wiele sposobów, np.:
 oficjalne głoszenie przestrzegania określonych zasad moralnych i jednoczesne ich „ciche” łamanie, gdy nikt ważny tego nie widzi (np. głoszenie przez polityka, że walczy z korupcją i jednoczesne branie przez tego polityka po cichu łapówek),
 stosowanie różnych, sprzecznych wzajemnie zasad moralnych przy różnych sytuacjach (np. wymaganie od męża żeby nie zdradzał i jednoczesne zdradzanie męża),
 wymyślanie rozmaitych teorii, które w pokrętny sposób tłumaczą stosowanie różnych norm moralnych przy różnych sytuacjach (np. głoszenie, że zabijanie dzieci wroga w czasie wojny jest dobre dlatego, że wróg ten popełnił wcześniej zbrodnię mordując nasze dzieci),
 tworzenie obszarów tabu, czyli spraw, o których się nigdy nie rozmawia publicznie; zazwyczaj są to sprawy, które w świadomości wielu ludzi są niemoralne, ale są lub były jednocześnie masowo praktykowane (zob. też tajemnica poliszynela).

Hipokryzja jest stałą cechą ludzkich społeczeństw. Wynika ona z jednej strony z konfliktu między indywidualnym interesem poszczególnych osób i normami moralnymi panującymi w danym społeczeństwie, a z drugiej strony z konfliktu między normami obyczajowymi i moralnymi.

Zobacz też 

 Quo usque tandem abutere, Catilina, patientia nostra?
 „Świętoszek” Moliera
 szczerość

Przypisy 

Etyka cnót
Savoir-vivre
Hebraizm

Hebraizm – wyraz, zwrot lub konstrukcja składniowa zapożyczona z języka hebrajskiego. 

Największa grupa hebraizmów związana jest z religią judaistyczną, np.: bar micwa, cadyk, Chanuka, chasydyzm, cheder, Gemara, goj, golem, Jahwe (JHWH), jesziwa, Jezus, Jom Kipur, kadisz, kabała, kahał, Karaim, koszer, maca, macewa, menora, Mesjasz, Midrasz, Miszna, mykwa, Pesach, Purim, Rosz Haszana, szabat (sobota), szames, szoa, Sukkot, szatan, Szawuot, talit, Talmud, Tora.

Zobacz też 

 jidyszyzm

Zapożyczenia językowe
Języki semickie
Henry Hudson

Henry Hudson (ur. ok. 1565 w Londynie, zm. po 22 czerwca 1611) – angielski żeglarz i odkrywca, badacz Arktyki.

Największym przedsięwzięciem badawczym Hudsona było poszukiwanie Przejścia Północno-Zachodniego i Północno-Wschodniego z Europy na Daleki Wschód. Żadne z tych zadań się nie powiodło, lecz przy okazji zmagań Hudson dokonał wielu cennych odkryć geograficznych.

Życiorys 
W czasie swej pierwszej wyprawy, na zlecenie spółki kupców angielskich „Muscovy Company” w 1607, starał się dotrzeć do Azji przez biegun północny. Żeglując wzdłuż wschodnich wybrzeży Grenlandii i na północ od Spitsbergenu dotarł do szerokości 81°N, po czym został zatrzymany przez lody. Udało mu się jednak opłynąć znaczną część Spitsbergenu i odkryć nieznaną dotąd Wyspę Niedźwiedzią. Informacje o bogactwie życia biologicznego na uznawanych za jałowe akwenach, spowodowały rozwój wielorybnictwa i polowań na foki. W czasie drugiej wyprawy na wschód przedostał się za Nową Ziemię, ale nie pokonał zalodzonego Morza Karskiego.

W czasie swej trzeciej wyprawy w 1609, będąc tym razem w służbie holenderskiej, udał się na zachód i dotarł do odkrytej wcześniej przez Johna Cabota Nowej Fundlandii. Po osiągnięciu tej wyspy skierował się na południe i dopłynął do ujścia rzeki nazwanej jego imieniem w dzisiejszym stanie Nowy Jork. Odkrycia te zapoczątkowały holenderskie osadnictwo w tym rejonie i powstanie Nowej Holandii. 

W czwartym rejsie (1610-1611) ponownie udał się na wody arktyczne. Opłynął Grenlandię i wzdłuż wybrzeży Labradoru osiągnął odkrytą wcześniej przez Davisa, lecz nazwaną jego imieniem Cieśninę Hudsona. Następnie przedostał się na wody Zatoki Hudsona, gdzie na wybrzeżu Zatoki Jamesa załoga przezimowała. 

Hudson był przekonany, iż odkryty przez niego akwen jest Oceanem Spokojnym i zamierzał kontynuować podróż na zachód. 

Zapalczywość Hudsona oraz pragnienie nagród i zaszczytów pozbawiły go zdrowego osądu. Załoga była nieprzygotowana na tak długi rejs. Brakowało wszystkiego, ludzie umierali z głodu, zimna i chorób – mogło dochodzić również do przypadków kanibalizmu. Hudson pogrążał się w swoim szaleństwie odnalezienia północnego szlaku, choć doniesienia Inuitów świadczyły o tym, że przejścia nie ma. W końcu dalszy rejs uniemożliwił bunt załogi, która po opanowaniu okrętu pozostawiła Hudsona wraz z jego synem Johnem i ośmioma wiernymi członkami załogi na pustynnym wybrzeżu i odpłynęła w drogę powrotną. Buntownicy zdołali dotrzeć do Anglii i tam złożyć sprawozdanie. Wysłana w latach 1612-1613 wyprawa ratunkowa nie zdołała odnaleźć żadnych śladów Hudsona i jego współtowarzyszy.

Przypisy

Bibliografia 
 Carl Waldman i Alan Wexler, Encyclopedia of Exploration, Vol. 1, New York 2004, .

Angielscy podróżnicy i odkrywcy
Angielscy żeglarze
Ludzie urodzeni w Londynie
Osoby upamiętnione nazwami obiektów fizjograficznych na Ziemi
Podróżnicy i odkrywcy XVII wieku
Zaginieni
Urodzeni w XVI wieku
Zmarli w XVII wieku
Halerz

Halerz (niem. Haller lub Heller, cz. haléř lub dawniej halíř, słowac. halier; od łacińskiego denarius hallenses – denar hallski):

 moneta srebrna, bita od początku XIII wieku w Niemczech (w Hall am Kocher, stąd nazwa), potem w środkowej Europie, zanikł w XIX w., Na Śląsku pojawił się w latach 40 XIV wieku, zastępując kwartniki
 zdawkowa jednostka monetarna
 Austro-Węgier (części austriackiej; 1/100 korony),
 Czechosłowacji (1/100 korony),
 Protektoratu Czech i Moraw (1/100 korony),
 Pierwszej Republiki Słowackiej (1/100 korony
 Słowacji (1/100 korony),
 Liechtenstein (1/100 franka)
 W Polsce za panowaniem Augusta II Mocnego (1/18 grosza)
 obecnie Czechy (1/100 korony, nie ma żadnych monet halerzowych w obiegu).

Z monetą (w niemieckiej wersji nazwy) wiąże się niemiecka pieśń Ein Heller und ein Batzen.

Monety zdawkowe
Monety średniowieczne
Waluty
HF

HF (z ang. High Frequency) – fale krótkie
 HF – typ parowozu wąskotorowego
 HF – fluorowodór, nieorganiczny związek chemiczny
Hidżra

Hidżra (z arab. hidżra(t); هِجْرَة – „wywędrowanie, zerwanie stosunków, ucieczka” – inaczej hegira) – „Wielka Emigracja” proroka Mahometa oraz jego zwolenników z Mekki do Jatribu, późniejszej Medyny.

Historia 
Mahomet i pierwsi muzułmanie musieli opuścić miasto z powodu prześladowań oraz braku przychylności ze strony Abu Lahaba, stryja Mahometa, który objął przywództwo rodu Haszymidów. Emigracja następowała drobnymi grupkami; z Mekki wywędrowało w sumie około 70 osób. Jako ostatni, 24 września 622 roku, Mekkę opuścił Mahomet wraz ze swoim doradcą i przyjacielem Abu Bakrem. Uchodźcy towarzyszący Mahometowi, nazywani muhadżirami (arab. muhadżirun – ci, którzy razem wywędrowali), ze względu na swoje zasługi dla religii zajęli potem najwyższe pozycje w ummie, pierwszej gminie wyznawców islamu.

Znaczenie 
Początek roku, w którym miała miejsce hidżra Mahometa, tj. dzień 16 lipca 622 roku, został 17 lat później, za panowania kalifa Omara, uznany za początek ery muzułmańskiej. Od tego momentu liczy się lata w rachubie kalendarza muzułmańskiego oraz kalendarza irańskiego.

Hidżrę nazywa się czasami wielką, w odróżnieniu od małej, czyli pierwszej fali emigracji, gdy w 615 roku kilkudziesięciu wyznawców, by uniknąć prześladowań, udało się do chrześcijańskiej Etiopii.

Islam
Wydarzenia 622
Herc

Herc (Hz) (niem. Hertz) – jednostka miary częstotliwości w układzie SI (jednostka pochodna układu SI) i w wielu innych, np. CGS, MKS i MKSA. Definiuje się ją jako liczbę cykli na sekundę:
 

Nazwa jednostki pochodzi od nazwiska niemieckiego fizyka Heinricha Hertza, zajmującego się m.in. badaniem fal elektromagnetycznych.

Przedrostki SI 

Wielokrotności i podwielokrotności jednostki (wyróżniono najczęściej używane):

Przypisy 

Jednostki częstotliwości
Jednostki pochodne SI
Jednostki SI pochodzące od nazwisk
Moronobu Hishikawa

– japoński malarz, pionier techniki ukiyo-e.

Początkowo stosował drzeworyt ilustrując książki, z czasem jego doskonałe ilustracje stały się samodzielnymi dziełami sztuki. Drzeworyt Za parawanem znajduje się w zbiorach Muzeum Narodowego w Krakowie.

Przypisy 

Ukiyo-e
Japońscy malarze
Urodzeni w 1618
Zmarli w 1694
Horyzont geograficzny

Horyzont geograficzny – termin określający granice obszarów kuli ziemskiej znanych danemu ludowi w danym okresie historycznym. Obszar taki, zamieszkany przez ludzi i przez nich wykorzystywany, nazywano ekumeną – w przeciwieństwie do nieznanej im i uważanej za niezamieszkaną anekumeny.

Zobacz też 
 horyzont
 historia geografii
 wielkie odkrycia geograficzne

Przypisy 

Geografia społeczno-ekonomiczna
Hymn państwowy

Hymn państwowy (hymn narodowy) – uroczysta pieśń o charakterze patriotycznym, stanowiąca jeden z symboli państwowych.

Hymny państw świata 
Poniższa tabela przedstawia hymny wszystkich istniejących państw, a także niektórych istniejących związków wolnych państw, terytoriów zależnych oraz państw już nieistniejących, przy czym te dwie ostatnie kategorie zaznaczone są kursywą.

Zobacz też 

 flaga państwowa
 godło państwowe
 hymn
 polskie pieśni hymniczne

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 Strona o hymnach państwowych z całego świata 

 
Listy związane z muzyką
Hahn

Gminy i dzielnice w Niemczech:
 Hahn – dzielnica Akwizgranu
 Hahn – dzielnica Taunusstein
 Hahn – gmina w kraju związkowym Nadrenia-Palatynat, w powiecie Rhein-Hunsrück
 Hahn am See – gmina w kraju związkowym Nadrenia-Palatynat, w powiecie Westerwald
 Hahn bei Marienberg – gmina w kraju związkowym Nadrenia-Palatynat, w powiecie Westerwald

Osoby:
 Adam Hahn – polski architekt, mąż Danuty
 Carl Hahn (1801–1876) – pruski prawnik i sędzia
 Danuta Hahn – polska architekt, żona Adama
 Otto Hahn – niemiecki chemik
 Wiktor Hahn – polski historyk literatury, bibliograf

Inne:
 hahn – pierwotnie używana nazwa pierwiastka dubn

Zobacz też 
 Frankfurt-Hahn – port lotniczy w Niemczech
 Haan
 Han
Henr

Henr (H) – jednostka indukcyjności oraz permeancji (przewodności magnetycznej) w układzie SI (jednostka pochodna układu SI). Nazwa „henr” pochodzi od nazwiska amerykańskiego fizyka Josepha Henry’ego.

Definicje henra 
 Henr jest to indukcyjność takiego obwodu, w którym prąd o natężeniu 1 ampera wytwarza strumień magnetyczny o wartości 1 webera.
 Obwód ma indukcyjność jednego henra, jeżeli przy jednostajnej zmianie prądu o 1 amper w czasie jednej sekundy indukuje się w nim napięcie samoindukcji równe 1 woltowi.

Wymiar henra 
 

gdzie:
 A – amper,
 C – kulomb,
 F – farad,
 J – dżul,
 kg – kilogram,
 m – metr,
 s – sekunda,
 Wb – weber,
 T – tesla,
 V – wolt,
 Ω – om.

Przypisy 

Jednostki pochodne SI
Jednostki SI pochodzące od nazwisk
Hans Gotland

Hans Gotland – mistrz murarski działający w Toruniu w XV wieku. Zbudował m.in. dwie górne kondygnacje obecnej wieży Bazyliki Katedralnej świętych Janów w latach 1428–1433 oraz Bramę Mostową w 1432 roku.

Przypisy 

Gotland Hans
Nieznana data urodzenia
Nieznana data śmierci
Harmonia (muzyka)

Harmonia – nauka o budowie i łączeniu akordów.

Jest jedną z dyscyplin teoretycznych, stanowiącą wspólnie z kontrapunktem, nauką o formach muzycznych oraz instrumentoznawstwem kanon wykształcenia muzycznego.

Kurs harmonii w polskich średnich szkołach muzycznych trwa obecnie co najmniej 2 lata (przedmiot harmonia, realizowany w dowolnych kolejnych klasach szkoły muzycznej II stopnia lub ogólnokształcącej szkoły muzycznej II stopnia) i obejmuje zagadnienia związane z systemem dur-moll. Stosuje się metody analizy i zapisu oznaczeń funkcyjnych opracowane przez Kazimierza Sikorskiego oraz Franciszka Wesołowskiego.

W szkołach wyższych stosuje się obok powyższych inne metody analizy (np. analizę schenkerowską); program obejmuje również analizę dzieł opartych na innych systemach tonalnych oraz dzieł od tonalności oderwanych (atonalność).

Przypisy
Hodowla

Hodowla – zespół zabiegów i procesów w wytwarzanych sztucznie optymalnych warunkach dla rozwoju hodowanego zwierzęcia bądź rośliny, mający na celu otrzymanie w warunkach stworzonych przez człowieka organizmów żywych (np. doświadczalnych w nauce).

Hodowla uszlachetniająca ma na celu otrzymanie bardziej wartościowych pod względem genetycznym i komercyjnym odmian albo ras.

Inaczej można hodowlę uszlachetniającą określić jako świadome działanie człowieka mające na celu poprawę populacji genetycznej zwierząt, aby pokolenie potomne było lepsze od pokolenia rodzicielskiego.

Poniżej podano odniesienia do głównych rodzajów hodowli:
 hodowla zwierząt:
 zwierzęta hodowlane
 hodowla owadów (w tym hodowla mrówek)
 hodowla zwierząt rasowych
 hodowla ryb (w tym hodowla ryb akwariowych)
 hodowla roślin:
 hodowla lasu

Zobacz też 

 hodowla bakterii
 metoda Czochralskiego
 domestykacja zwierząt
 chów
 zwierzęta użytkowe
 akwarystyka

Nauki rolnicze
Huneryk

Huneryk (ur. ok. 420/430, zm. w 484) – drugi władca państwa Wandalów w Afryce, panował w latach 477–484, najstarszy syn Genzeryka. Za panowania Huneryka Wandalowie zaprzestali pirackich rajdów na wybrzeża śródziemnomorskie, z których byli znani za czasów ojca króla. Zamiast tego, władca skupił się na stosunkach wewnętrznych, w tym na polityce religijnej.

Polityka religijna 
Początek panowania Huneryka zapowiadał odprężenie w stosunkach z katolicką większością wyznaniową. Pod koniec 481 roku wyznający arianizm władca zgodził się, pod naciskiem cesarza wschodniorzymskiego, na obsadzenie wakującego od 440 roku katolickiego biskupstwa Kartaginy. Kolejne lata przyniosły jednak serię kroków skierowanych przeciwko katolikom. Biskupi i duchowieństwo skazywani byli na roboty, kościoły były zamykane i nie pozwalano obsadzać zwolnionych urzędów kościelnych. 7 lutego 484 roku Huneryk nakazał zamknięcie wszystkich kościołów katolickich w państwie.

Żony Huneryka 
Huneryk był dwukrotnie żonaty. Po raz pierwszy z nieznaną z imienia księżniczką wizygocką. Małżeństwo zostało rozwiązane przez jego ojca, króla Genzeryka, prawdopodobnie w czasie gdy Huneryk przebywał jako zakładnik w Rzymie. Była żona została okaleczona i odesłana do ojca, króla Wizygotów. Przypuszczalnym powodem rozwiązania pierwszego małżeństwa Huneryka była obietnica ślubu z córką cesarza zachodniorzymskiego Walentyniana III Eudoksją. Walentynian nie wywiązał się obietnicy. Dwa miesiące po jego śmierci w marcu 455 Genzeryk najechał i zdobył Rzym. Wśród wywiezionych z miasta łupów znalazła się przyrzeczona Hunerykowi Eudoksja, co umożliwiło zawarcie małżeństwa. W 472 roku, w nieznanych bliżej okolicznościach Eudoksja opuściła męża i osiadła w Jerozolimie jako mniszka, pod opieką cesarza wschodniorzymskiego.

Następcy 
Z Eudoksją miał Huneryk kilku synów. Najstarszy z nich, Hilderyk, był upatrywany przez ojca na następcę. Było to jednak sprzeczne z ustanowioną przez Genzeryka zasadą senioratu, zgodnie z którą panować miał każdorazowo najstarszy członek jego rodu. Aby zabezpieczyć sukcesję Hilderyka, Huneryk doprowadził do skazania na śmierć lub wygnanie swojego młodszego brata Teodoryka, jego żony i syna oraz swojego bratanka Godakisa, syna Gentona. Posunięcia te okazały się nieskuteczne, Hildaryk faktycznie odziedziczył tron, ale poprzedziło go dwóch braci wyżej wspomnianego Godakisa, Guntamund i Trasamund.

Śmierć 
Huneryk zmarł 23 grudnia 484 roku na ciężką, trudną do zidentyfikowania chorobę.

Przypisy

Bibliografia 
 Jerzy Strzelczyk, Wandalowie i ich afrykańskie państwo, wyd. 2, PIW 2005, 
 Praca zbiorowa pod redakcją naukową Macieja Salamona, 2005, Wielka Historia Świata Tom 4 Kształtowanie średniowiecza, Oficyna Wydawnicza FOGRA, 

Władcy Wandalów
Zmarli w 484
Urodzeni w V wieku
Hilderyk

Hilderyk (ur. 460, zm. 533) – król Wandalów w latach 523–530. Był synem króla Huneryka i Eudoksji (córki cesarza Walentyniana III) oraz wnukiem sławnego wodza Wandalów, Genzeryka.

Jako najstarszy syn Huneryka był forsowany przez ojca na następcę tronu, wbrew wprowadzonej przez Genzeryka zasadzie senioratu oddającej władzę nad Wandalami najstarszemu spośród żyjących przedstawicieli rodu panującego. Nie objął jednak tronu bezpośrednio po śmierci ojca w 484, a dopiero wiele lat później, po śmierci kuzyna Trasamunda, którego zastąpił na tronie w 523.

Mimo że – podobnie jak jego poprzednicy – Hilderyk wyznawał arianizm, to zaprzestał prześladowania katolicyzmu, co było jak na realia państwa Wandalów i Alanów czymś nowym. Wydał dekret o równouprawnieniu katolików, dzięki czemu już w 525 mógł zebrać się krajowy synod biskupów katolickich, którzy powrócili z wygnania. Dzięki polityce tolerancji zbliżył się politycznie do odradzającego się pod władzą Justyniana Bizancjum. Już w 525 roku pojawił się na monetach wandalskich (obok portretu króla) wizerunek ówczesnego cesarza Justyna. Spowodowało to ostrą reakcję stronników zmarłego króla Trasamunda, którzy optowali za sojuszem z Ostrogotami, a którym przewodziła wdowa po zmarłym, siostra Teodoryka Wielkiego Amalafreda. Opozycja została rozbita gdy Hilderyk kazał zabić Gotów z otoczenia królowej wdowy. Sama Amalafreda uciekła do wrogich Wizygotom Berberów, ale po ich pokonaniu została uwięziona i wkrótce zmarła w niewyjaśnionych okolicznościach. Śmierć siostry króla Ostrogotów doprowadził do zerwania sojuszu z Teodorykiem, który zebrał wielkie siły do wyprawy przeciw Wandalom. Do inwazji jednak nie doszło gdyż uniemożliwiła ją choroba i śmierć Teodoryka (30 sierpnia 526).

Także dalekowzroczna (ze względu na przewagę katolicyzmu wśród miejscowej, zromanizowanej ludności podbitej) polityka religijna króla napotkała opór ze strony konserwatywnych, ariańskich kół arystokracji wandalskiej. Niechętna rosnącym wpływom katolickim na dworze opozycja ariańska skupiła się wokół królewskiego kuzyna, Gelimera. 19 maja 530 roku zdołał on Hilderyka pozbawić tronu i uwięzić. Obalenie prokatolickiego króla wywołało reakcję cesarza Justyniana, który zażądał przywrócenia władzy Hilderyka. Wobec odmowy Gelimera cesarz wykorzystał ten pretekst do najazdu na Afrykę Północną i pokonując uzurpatora włączył państwo Wandalów do cesarstwa (534). Sam Hilderyk nie dożył upadku swego królestwa, gdyż rok wcześniej z rozkazu Gelimera został zamordowany na pierwszą wieść o zbliżającym się najeździe.

Bibliografia 

Władcy Wandalów
Urodzeni w 460
Zmarli w 533
Hybrydyzacja

hybrydyzacja jako krzyżowanie roślin lub zwierząt
 hybrydyzacja w chemii
 hybrydyzacja kwasów nukleinowych
Hindus

hindus – wyznawca hinduizmu, inaczej: hinduista, bez względu na miejsce zamieszkania (słowo pisane małą literą).
 Hindus – obywatel Indii.
 Hindus (The Indian) – film z 2007 roku.

Zobacz też 
 indolog

Przypisy
Hefajstos

Hefajstos ( Hephaistos, ) – w mitologii greckiej bóg ognia, kowali i złotników. Hefajstos był uważany za syna Zeusa i Hery lub według innej wersji samej Hery. Opiekun rękodzielników. W mitologii rzymskiej jego odpowiednikiem jest Wulkan.

Pracował w kuźni, którą najczęściej umieszczano we wnętrzu wulkanu Etna. Dziełem Hefajstosa były tarcza, berło oraz pioruny dla Zeusa, zbroja Achillesa oraz strzały Erosa. Hefajstos był kulawy, ponieważ został zrzucony przez Zeusa z Olimpu, gdy wstawił się za matką wiszącą na tej górze, na wyspę Lemnos i wówczas złamał nogę. Zaopiekowała się nim bogini morska Tetyda. Po dziewięciu latach sprowadził go na Olimp Dionizos – bóg wina. W nagrodę od Zeusa dostał żonę, piękną i niewierną Afrodytę.

Wiadomość o zdradzie boskiej żony Afrodyty dokonanej z Aresem bardzo rozgniewała kowala. Wymyślił podstęp, do którego potrzebował bardzo mocnej, a jednocześnie tak cienkiej, że aż niewidocznej sieci. Po wykonaniu takowej, gdy Afrodyta i Ares spali razem w łóżku, Hefajstos złapał ich w sieć i wystawił na pośmiewisko przed innymi bogami na górze Olimp. Zeus przekonał jednak Hefajstosa, aby wypuścił kochanków, o ile Ares zapłaci grzywnę.

Obszar kultu bóstwa obejmował wyspy wulkaniczne (Lemnos, Sycylia). Z pobytem w wulkanie boga wiąże się powiedzenie mieszkańców tamtejszych terenów. Zawsze gdy unosił się dym, swą pracę miał zaczynać najpracowitszy z bogów.

Odniesienia w popkulturze 
 Cała broń i inne wyposażenie superbohaterki Wonder Woman jest dziełem Hefajstosa.
 W filmie Zmierzch tytanów z 1981 r. w rolę Hefajstosa wcielił się Pat Roach. Zeus kazał Atenie podarować Perseuszowi hełm niewidzialności. Gdy stracił go w walce, miała oddać mu swoją ukochaną sowę Bubo, cechującą się niezwykłą mądrością. Jednak w przeciwieństwie do innych bogów, miała odwagę przeciwstawić się Zeusowi. Zamówiła u Hefajstosa robota o inteligencji i wyglądzie Bubo, którego dostał Perseusz.
 W odcinku 93. serialu Kacze opowieści Hefajstos jest furiatem, który ciągle kłóci się z żoną Afrodytą. Musiał walczyć o nią ze Sknerusem McKwaczem. Jego talenty nie zostały ujęte.
 W odcinku 4. serialu Liga Sprawiedliwych bez granic Hefajstos wyprodukował dla Aresa robota bojowego o nazwie Anihilator. Sieje śmierć i zniszczenie.

Przypisy 

Bogowie olimpijscy
Bóstwa ognia
Bóstwa rzemiosł
Hermes

Hermes ( Hermḗs, ) – w mitologii greckiej bóg dróg, podróżnych, kupców, pasterzy, złodziei, posłaniec bogów i psychopomp. Hermes jako bóg handlu musiał mieć opanowane techniki dobijania targu, uznano go więc za boga „przekonującej wymowy”. A ponieważ stąd już tylko krok od oszustw, Hermes został także opiekunem złodziei, co przypisywano mu raczej żartem niż naprawdę. Jeden z 12 bogów olimpijskich.

Uchodził za syna boga Zeusa i Plejady Mai. Był przyrodnim bratem Dionizosa, Hefajstosa, Ateny, Apolla, Artemidy i Aresa. Urodził się w górach Kyllene w Arkadii, gdzie były główne ośrodki jego kultu. Hymn homerowy do Hermesa opowiada, że jako niemowlę ukradł Apollowi stado krów, sprytnie myląc ślady. Następnie podarował bratu lirę z jelit cielęcych i skorupy żółwia, czym złagodził gniew Apolla.
W zamian otrzymał jako oznakę władzy laskę herolda, zwaną kaduceuszem (kerykejonem), oplecioną dwoma wężami, (które zaprzyjaźniły się kiedy Hermes rzucił między nie kerykejonem) uśmierzającą spory i kłótnie.

Na początku swojego pobytu na Olimpie okradł większość bogów. Został stamtąd wypędzony, ale bogom zaczęło go brakować, ponieważ miał w sobie tyle młodości i wdzięku, że Olimp zdawał się bez niego pusty i smutny. Dzięki decyzji Zeusa powrócił na Olimp.

Odprowadzał zmarłych do Hadesa, zsyłał ludziom marzenia senne. Był wysłańcem i ambasadorem Zeusa, posłańcem i gońcem bogów z Olimpu.

Atrybutami Hermesa są: kaduceusz, podróżny kapelusz ze skrzydłami – petasos. Jego atrybutem były też sandały ze skrzydłami, dzięki którym przemieszczał się z miejsca na miejsce.

Z Afrodytą miał dziecko o imieniu Hermafrodyta.

Z Autonoe  – nimfą rzeczną, spłodził Pana – dziwne stworzenie, o owłosionej skórze, koźlich nogach i rogach, capiej bródce i szpiczastych uszach. Jednak według niektórych podań ojcem Pana był Zeus.

Hermesowi przypisywano także wynalezienie pisma i liczb, ćwiczeń gimnastycznych (był więc również bóstwem opiekuńczym palestry). Jako że był patronem podróżnych, stawiano mu przy drogach pomniki zwane hermami, tj. słupy zwieńczone rzeźbą przedstawiającą głowę Hermesa.

Rzymianie utożsamiali go z Merkurym.

Zobacz też 

 Hermes Trismegistos

Bogowie olimpijscy
Bóstwa chtoniczne w mitologii greckiej
Tricksterzy w mitach i wierzeniach
Bóstwa handlu
Przewodnicy zmarłych
Bóstwa opiekuńcze
Wynalazcy systemów pisma
Hypnos (mitologia)

Hypnos ( Hýpnos, ) – w mitologii greckiej bóg i uosobienie snu.

Był synem Nyks i Ereba bądź Tartara, bliźniaczym bratem Tanatosa (Śmierci), a także ojcem Morfeusza, Fobetora (Ikelosa) oraz Fantasosa. Według mitu pomógł Herze uśpić Zeusa. 

Jego atrybutami były laska i róg.

Zależnie od tradycji miał przebywać w zaświatach, przy Hadesie, albo (według tradycji homeryckiej) na wyspie Lemnos, położonej w krainie Kimmerów, gdzie jego siedzibą była jaskinia, przez którą przepływała rzeka zapomnienia Lete.

Jego rzymskim odpowiednikiem miał być Somnus, występujący jednak tylko w literaturze (podobnie jak inne postacie zapożyczone przez poetów z mitologii greckiej, lecz nie przejęte przez rzymską religię). 

We współczesnej kulturze masowej Hypnos występuje w mitach Cthulhu jako Pan Snów w opowiadaniu H.P. Lovecrafta Hypnos, gdzie jest jednym ze Starszych Bogów.

Przypisy 

Bóstwa chtoniczne w mitologii greckiej
Personifikacje w mitologii greckiej
Sen