alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Lden

De Lden (Engels: Level day-evening-night) is een Europese maat om de geluidsbelasting door omgevingslawaai over een heel etmaal uit te drukken. Met ingang van 2004 werd het gebruik van de Lden in alle Europese landen verplicht. Dit hing samen met de implementatie van de Europese Richtlijn Omgevingslawaai. Tot dat moment werd de etmaalwaarde gebruikt om de geluidshinder te bepalen in de Nederlandse geluidswetgeving.

Definitie 
Voor de bepaling van Lden wordt het etmaal in drie periodes verdeeld: 

{|
| dagperiode || 07:00–19:00 uur
|-
| avondperiode || 19:00–23:00 uur
|-
| nachtperiode || 23:00–07:00 uur
|}
Eerst wordt per periode het equivalente geluidsniveau over een heel jaar bepaald, uitgedrukt in dB(A). 

Bij de avond en de nachtwaarde wordt vervolgens een straffactor van respectievelijk 5 en 10 dB(A) opgeteld. De reden hiervan is dat een bepaald geluidsniveau in de avond en de nacht door het verminderen van geluiden uit de omgeving als hinderlijker wordt ervaren dan het geluid van overdag. Een andere reden is dat het voor eventuele slaapverstoring gedurende de nacht van belang is 's nachts strengere eisen te stellen. Er is geen wetenschappelijke basis voor de exacte grootte van deze straffactoren, maar ze worden algemeen gehanteerd.

De Lden is ten slotte het logaritmisch gemiddelde van de dag-, avond- en nachtwaarde, waarbij gebruik wordt gemaakt van een 'energetische' middeling. Dit betekent dat de duur van elke periode ook wordt meegewogen.

In formulevorm wordt de Lden als volgt gedefinieerd:

Verschil tussen Lden en etmaalwaarde
Het verschil tussen de oude dosismaat Letmaal en de nieuwe dosismaat Lden is de manier waarop de geluidsniveaus van de verschillende etmaalperioden (dag, avond en nacht) worden samengevoegd tot één getal. Bij Letmaal geldt dat de maximale waarde van de drie etmaalperioden (de hoogste van de drie dus), inclusief de straffactoren, maatgevend is voor de waarde van Letmaal. Bij Lden is dat een energetische middeling over de drie etmaalperioden.

Voor de wetgeving op geluidsgebied betekent dit dat het geluid in alle drie de periodes voortaan moet worden berekend en op de hier beschreven manier bij elkaar geteld. 

Globaal gezien levert de Lden voor het geluid van wegverkeer of spoorwegverkeer een ongeveer 2 dB lager getal op dan de etmaalwaarde, maar dit kan afhangen van de specifieke situatie. Dat de getalswaarde lager wordt, betekent echter niet dat de wetgeving hierdoor zal worden aangescherpt. Men probeert de verandering normneutraal door te voeren.

Voor bronnen die alleen overdag overlast geven betekent het dat Lden exact  lager is dan Letmaal.

Zie ook 
 Kosteneenheid

{{DISPLAYTITLE:Lden}}

Akoestiek
Monitor

Beeldscherm, bijvoorbeeld een scherm voor een computer of een televisiescherm in een opnamestudio dat het camerabeeld weergeeft
 Studiomonitor, een luidsprekerbox die in geluidsstudio's wordt gebruikt om te beluisteren wat er opgenomen of gemengd wordt
 In-ear monitor, een luidsprekersysteem voor in de oren voor artiesten en geluidstechnici
 Transformatormonitor, een meetsysteem van een vermogenstransformator
 Monitor (gedistribueerd programmeren), een synchronisatiemechanisme
 Monitor (schip), een bepaald type oorlogsschip
 Monitor (geneeskunde), een apparaat dat vitale lichaamsfuncties controleert
 Monitor (televisieprogramma), een Nederlands tv-programma vanaf 1966
 De Monitor (programma), een Nederlands tv-programma vanaf 2015

Plaatsen 
 Loope (Californië), ook wel Monitor, een verlaten nederzetting in de Amerikaanse staat Californië
 Monitor Pass, een bergpas in de Amerikaanse staat Californië
Stichting Nationale Autopas

De Stichting Nationale Autopas was van 1991 tot 2014 een Nederlandse stichting die de kilometerstand registreerde van elke auto die wordt aangeboden voor onderhoud, reparatie, taxatie en keuring.

De registratie is sinds 1999 een wettelijk verplicht onderdeel van de algemene periodieke keuring (apk). Ze vindt plaats om fraude met kilometerstanden te voorkomen en daarmee bij te dragen aan een grotere zekerheid over gebruikte auto's. 

De RDW heeft de kilometerregistratie overgenomen van de stichting.

Auto
Nationale Autopas
Doolhof (Texel)

Het Doolhof op Texel is een klein bosje op de zuidoostelijke helling van de Hoge Berg ten westen van Oudeschild. Hoewel het klein is, valt het door de hoge ligging wel op en bepaalt het het omliggende landschap sterk.

De geschiedenis van het bosje begint in 1764 toen commissaris en commies Cornelis Roepel een stuk land van 17 are kocht op de Hoge Berg. Van hieraf was en is er een prachtig uitzicht op de Rede van Texel. Bovendien is er een klein heuveltje in het gebied. Van dit heuveltje gaan verhalen op Texel dat er een grote kei in verborgen zou liggen. De kei heet de Engelse Steen omdat hij helemaal onder de Noordzee door zou lopen tot in Engeland. De heuvel is te beklimmen via zeven treden: 'de zeven pannenkoeken'.

Roepel maakte er een mooi landgoedje van met een sterrebos en een wandellaan. In 1784 werd het verkocht aan de heer Kikkert. Deze maakte er een uitspanning en legde er een klein doolhof aan. In 1840 kwam het bos in bezit van de gemeente Texel. In die tijd werd het een geliefd gebied voor uitstapjes en dat bleef het een hele tijd.

Het doolhof verdween en werd een bos, met een tijdlang het clubhuis van een sociëteit. Het bosje wordt vermeld in de Camera Obscura van Hildebrand in het gedeelte over Teun de Jager, als "Nietig overschot van vroegere woudpracht." Jac. P. Thijsse vertelt hoe het bos soms vol kan zitten met trekkende zangvogeltjes als goudhaantjes. Op Pinksteren is het Bossiesdag. Dan gaat de Texelse jeugd naar het Doolhof. Deze gewoonte is door de kerken van Den Burg aan het eind van de twintigste eeuw weer opgepakt.

In het begin van de 21ste eeuw heeft Staatsbosbeheer weer 'de zeven pannenkoeken' hersteld.

Geografie van Texel
Bos in Noord-Holland
Thames

Theems (Thames), een rivier in Engeland
 Thames (Nieuw-Zeeland), een plaats in Nieuw-Zeeland
 Thames Television, een Brits televisienetwerk
Britain Radio

Britain Radio was een Britse zeezender. Het station startte met geregelde uitzendingen op 3 mei 1966 vanaf het schip Olga Patricia (later omgedoopt tot Laissez Faire) op een golflengte van 355 meter. Op hetzelfde schip was Radio England gehuisvest. Britain Radio, die in tegenstelling tot Swinging Radio England geen pop-, maar easy-listeningmuziek uitzond, hoopte luisteraars af te snoepen van Radio 390, wat niet lukte. Het station was van 22 februari tot 15 maart 1967 uit de lucht omdat de zendmast het in een vliegende storm had begeven en kwam terug als Radio 355. In het vooruitzicht van de Britse anti-piratenwetgeving, die op 15 augustus 1967 van kracht zou worden, werden de uitzendingen gestaakt op 6 augustus 1967.

jingles 
 Pirate Radio Jingles From The Sixties (cd, JUMBO TJLCD001, 1992).
 British Invasion II: 8. Britain Radio Smart Set (cd, Ken R. R-04, ca. 2002).

Piratenzender
Zeezender
Radio England

Radio England was een Engelstalige popzender, die sinds 3 mei 1966 vanaf het zendschip Laissez Faire, verankerd voor de kust van Essex (Zuidoost-Engeland) met een vermogen van 55kW op een golflengte van 227 meter - 1.322 kHz uitzond. De zender had dezelfde programmering als Radio London met Amerikaanse jinglepakketten, maar startte toen de markt al door anderen was afgeroomd. Ook zou de presentatie door vrijwel uitsluitend Amerikaanse dj's niet in de smaak van het Britse publiek zijn gevallen. Op zondag 13 november 1966 sloot Radio England en werd de dag daarop opgevolgd door de Nederlandstalige Radio Dolfijn. De andere Engelstalige zender op het schip, Britain Radio, bleef overigens wel uitzenden.

jingles
Pirate Radio Jingles From The Sixties (CD, JUMBO TJLCD001, 1992, mindere kwaliteit).
All Request Volume 1: 1. Radio England Series 27 (CD, Ken R. M-04, ca. 2002, studiokwaliteit). 

Piratenzender
Zeezender
Radio Dolfijn

Radio Dolfijn was een zeezender.

Radio England werd op 14 november 1966 opgevolgd door de Nederlandstalige Radio Dolfijn (in de volksmond Radio Flipper genoemd en waarvoor oorspronkelijk de naam "Swinging Radio Holland" bedacht was). Het station aan boord van het zendschip "Laissez Faire" had een behoorlijke luisterschare in Nederland. Dj's waren onder meer Jos van Vliet, Lex Harding, Look Boden en Tom Collins, later bekend van Radio Veronica. Aanvankelijk had Radio Dolfijn hetzelfde muziekformaat (easy listening) als Britain Radio, die ook vanaf de Laissez Faire uitzond maar de avonduren werden gevuld met popmuziek. Van 22 februari tot 15 maart 1967 was de zender uit de lucht wegens reparaties aan de zendmast. Nadien kwam het station terug als Radio 227 die de hele dag Top 40-muziek uitzond, opgeluisterd met gecoupeerde Radio England-jingles. In het vooruitzicht van de anti-piratenwetgeving, die op 15 augustus 1967 van kracht zou worden, sloot het station op 23 juli 1967 .

Piratenzender
Zeezender
Radio 355

Radio 355 was een zeezender die uitzond vanaf het schip Laissez Faire op de middengolf op 845 kHz, 355 m. Het was sinds maart 1967 de nieuwe naam van Britain Radio, nadat deze in verband met reparaties aan de zendmast enige tijd uit de lucht was geweest.  De uitzendingen stopten definitief op 6 augustus van dat jaar, omdat op 15 augustus in Groot-Brittannië de anti-piratenwet van kracht werd. 

Piratenzender
Zeezender
Webserver

Een webserver is een programma dat via een netwerk HTTP-verzoeken ontvangt en documenten naar de client stuurt. Als totum pro parte wordt in het dagelijks spraakgebruik ook wel de de hele computer die de betreffende software uitvoert als webserver aangeduid.

Het Engelse begrip server betekent zoveel als "dienstverlener". De dienst, het leveren van documenten of gegevens, wordt doorgaans verleend aan webbrowsers en computerprogramma's. De verzoeken aan een webserver moeten niet noodzakelijkerwijs via een fysiek netwerk gesteld worden, een dergelijke communicatie kan ook binnen één en dezelfde computer plaatsvinden.

De documenten die door een webserver geleverd worden, kunnen uit verschillende bronnen komen: het kunnen bestanden op een opslagmedium zijn, maar het kan ook uitvoer van andere computerprogramma's zijn die bijvoorbeeld databases raadplegen om ter plekke een document/gestructueerde data voor de client samen te stellen. De webserver kan daarbij met andere computerprogramma's communiceren via bijvoorbeeld CGI.

Apache, IIS en nginx zijn in 2021 de drie meest gebruikte webservers.

Geschiedenis 

De eerste webserver startte in december 1990 door het initiatief van Tim Berners-Lee. Hij stelde bij CERN een project voor om snel en eenvoudig informatie uit te kunnen wisselen door middel van digitale pagina's. De pagina's konden zogenaamde hyperlinks bevatten waarmee de lezer kan doorklikken naar een volgende pagina of artikel.

Berners-Lee schreef in 1990 twee computerprogramma's; een webbrowser en een webserver. De software draaide op een NeXTcube van het Amerikaanse bedrijf NeXT, een computer die de geschiedenis in ging als eerste webserver. Een sticker op het apparaat bevat de tekst: "Dit is een server, schakel hem niet uit!!"

Zie ook 
 Lijst van HTTP-statuscodes
 Lijst van webservers
 Webapplicatie
 Wereldwijd web

Computerserver
World wide web
Webserver-software
400

Het jaar 400 is het 100e jaar in de 4e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Klein-Azië 
9 januari - Keizer Arcadius laat zijn vrouw Aelia Eudoxia tot augusta verheven. Zij onderhoudt contacten met machtige Frankische en Gotische leiders die een sterke invloed hebben op de politiek in het Romeinse Rijk.
12 juli De opstand van de bevolking van Constantinopel maakt een einde aan de rebelie van Gainas en Tribigild.
 Uldin, hoofdman van de Hunnen, neemt de Gotische generaal (magister militum) Gainas gevangen en laat hem onthoofden. Hij stuurt zijn hoofd als diplomatiek geschenk naar het keizerlijk paleis in Constantinopel.

Europa 
 De Franken bezetten als foederati (bondgenoten) Germania Inferior (huidige Nederland, België en het Rijnland). De Romeinse en geromaniseerde bevolking slaat op de vlucht of wordt onderworpen door de Frankische elite.

Balkan 
 Godigisel wordt koning van de Vandaalse Asdingen. Tijdens zijn bewind komen de Asdingen die in Pannonië als foederati gevestigd zijn in opstand. Hij besluit het 60 jaar daarvoor gesloten vredesverdrag met de Romeinen te verbreken en trekt met zijn volk naar het Westen.

Japan 
 Richu (r. 400-405) de oudste zoon van Nintoku bestijgt als de 17e keizer van Japan de troon.

China 
 Fa Hsien, Chinese boeddhistische monnik, steekt met een  gezelschap van 16 monniken het Himalaya-gebergte over naar India. Na een moeizame reis van drie maanden bereikt hij de bovenloop van de Indus.

Astronomie 
 Het astrolabium, een instrument voor navigatie, wordt geïntroduceerd. Het toestel berekent de plaats en hoogte van een hemellichaam.

Religie 
 De Peshitta, een vertaling van de Bijbel in het Syrisch, wordt voltooid. Het Oude Testament bevat de zogenaamde "Apocryfe" boeken.

Verschenen 
 De Vergilius Vaticanus, een verlucht manuscript van de Aeneis (waarschijnlijke datum)
 "Apologia ad Anastasium Romanae Urbis episcopum", geschreven door Tyrannius Rufinus

Geboren 
 Aspar, Romeins generaal (magister militum) (waarschijnlijke datum; overleden 471)
 Flavius Magnus, Romeins consul en prefect (waarschijnlijke datum; overleden 475)
 Hydatius, bisschop en kroniekenschrijver (waarschijnlijke datum; overleden 469))
 Leo I, paus van de Katholieke Kerk (overleden 461)

Overleden 
 Ammianus Marcellinus, Romeins historicus
 Onufrius de Grote, Egyptisch woestijnvader (waarschijnlijke datum)
 Safrax, Ostrogotische hoofdman (hertog) (waarschijnlijke datum)

000
H2g2

H2g2 is een internetencyclopedie (opgericht in 1999) die is gebaseerd op het idee van een digitale encyclopedie in zakformaat zoals die voorkomt in de Hitchhiker's Guide to the Galaxy van Douglas Adams. Op de omslag ervan stond de geruststellende tekst "Don't Panic".

Met de komst van het internet begon een dergelijk hulpmiddel mogelijk te worden. De h2g2-site is dan ook de uitvoering van dit idee. H2g2 kan gezien worden als een voorloper van Wikipedia.

Zie ook 
 Wiki

Externe link 
  Officiële website

Internetencyclopedie
Het Transgalactisch Liftershandboek
Vanallengordels

De Van Allengordels, ook stralingsgordels of deeltjesgordels genoemd, zijn twee gordels van geladen deeltjes (vnl. protonen en elektronen) rond de Aarde. De laagstgelegen gordel, op een afstand van 2000–5000 km, bestaat voornamelijk uit protonen. Deze werd in 1958 ontdekt door de satelliet Explorer 1, maar is ook al in 1957 waargenomen door Spoetnik 2. De gordel is genoemd naar zijn ontdekker James Van Allen, die erop stond dat de satelliet een geigerteller aan boord zou meenemen.

De tweede gordel bevindt zich op een hoogte tussen de 13.000 en 19.000 km. Deze gordel bestaat voornamelijk uit elektronen en is door Pioneer 1, 2 en 3 (ook in 1958) ontdekt en in kaart gebracht. Deze gordel werd echter ook al in het, in het Nederlands geschreven, proefschrift van Evert Marie Bruins in 1938 voorspeld en met waarnemingen onderbouwd. Zijn waarnemingen werden verzameld tijdens een reis in 1935 van het SS Boskoop, dat voer van Amsterdam naar Corral (Chili).

De deeltjes in de buitenste vanallengordel zijn afkomstig van de zonnewind, de deeltjes in de binnenste gordel(s) zijn afkomstig van kosmische straling.

Natuurkundige achtergrond 

De vanallengordels bestaan uit geladen deeltjes die met hoge snelheid op de Aarde afkomen. Ze worden in het magneetveld van de Aarde (de magnetosfeer) door de lorentzkracht  afgebogen. De geladen deeltjes maken een spiraalvormige beweging rond magnetische veldlijnen van het noordelijk halfrond naar het zuidelijk halfrond en terug.

Hoogte 
De vanallengordels liggen voor het grootste deel, zoals gezegd, op duizenden kilometers boven het aardoppervlak, maar dat is niet overal het geval. Rond de magnetische polen naderen de magnetische veldlijnen het aardoppervlak. Een groot deel van de geladen deeltjes keert terug naar de andere pool, een klein aantal weet tot 40 à 50 km hoogte te geraken. Op die hoogte zijn niet veel luchtmoleculen, maar genoeg om het noorder- en zuiderlicht te laten ontstaan in de botsing tussen snelle geladen deeltjes en luchtmoleculen.

Zonnestelsel
Indeling van de Aarde
Geofysica
Eponiem
Galeon

Galeon was een webbrowser ontwikkeld voor de desktopomgeving GNOME, die vrij ter beschikking werd gesteld. Voor het tonen van webpagina's werd van Gecko gebruikgemaakt, de layout-engine die door Mozilla werd ontwikkeld. Galeon was beschikbaar voor Linux, BSD en Unix. De laatste versie is 2.0.7 en verscheen op 7 september 2008. Galeon werd vrijgegeven onder de GPL.

Galeon 0.6 kwam in juni 2000 uit, versie 1.0 voor Mozilla 1.0 in november 2001 en versie 1.2 in maart 2002 bracht. Versie 1.2 introduceerde veel nieuwe functionaliteit. Hoofdontwikkelaar Marco Pesenti Gritti verliet samen met enkele andere ontwikkelaars het project in november 2002 na onenigheid over de toekomst van de browser. Hij begon met de webbrowser GNOME Web (tot 2012 Epiphany genaamd). Hun vertrek zorgde voor een dalende populariteit en in september 2008 werd het project stopgezet.

Externe link 
 Officiële website

GNOME
Mozilla
Opensourcesoftware en vrije software
Software geschreven in C
Webbrowser
Leefbaar Almere

Leefbaar Almere is een lokale politieke partij in de Nederlandse gemeente Almere (provincie Flevoland).

Tijdens de gemeenteraadsverkiezingen van maart 2002 was Leefbaar Almere (LA) een van de lokale zogeheten Leefbaren die in één klap zeer succesvol binnenkwamen. LA werd met negen zetels de grootste partij in Almere. De partij was tussen 2002 en 2006 met een wethouder vertegenwoordigd in het college van burgemeester en wethouders.

Door conflicten heeft Leefbaar Almere twee raadszetels verloren, aan de nieuwe partijen Participatie Partij en Jong Almere. Bij de gemeenteraadsverkiezingen van maart 2006 behaalde LA vier zetels. De partij nam vanaf toen niet meer deel aan het college.

Bij de gemeenteraadsverkiezingen van 2010 behaalde de partij drie zetels.

In 2014 behaalde de partij bij de gemeenteraadsverkiezingen vier zetels. Hierna onderhandelde de partij mee over het te vormen college. De onderhandelingen slaagden en Leefbaar Almere wordt in het college vertegenwoordigd door wethouder Frits Huis, verantwoordelijk voor de portefeuille Stedelijk Beheer, Toerisme, Communicatie.

Externe link
 Leefbaar Almere

Almere Leefbaar
Politiek in Almere
Eclips (sterrenkunde)

Een eclips of verduistering is de bedekking van een ster door een ander hemellichaam. 

In het dagelijks taalgebruik wordt onder een eclips meestal een zonsverduistering of een maansverduistering verstaan.

Als de zon, de maan en aarde op één lijn staan (in deze volgorde) is de zon vanaf een plek op aarde gezien bedekt door de maan. Het zonlicht bereikt dan niet meer de aarde. Men spreekt dan van een zonsverduistering of zoneclips.

Als een ander hemellichaam, zoals een ster of planeet, geheel of gedeeltelijk bedekt wordt door de maan of een planeet, spreekt men meestal over een occultatie, bedekking of overgang.

Vóórkomen
Een zons- of een maansverduistering is alleen mogelijk als zowel de zon als de maan in de buurt van knopenlijn van de maan staan, d.w.z. in de buurt van het snijlijn van het vlak van de maanbaan met de ecliptica. Dat gebeurt iets meer dan twee keer per jaar. Een zonsverduistering is niet altijd totaal en niet van elke plaats op aarde zichtbaar.

Externe link 
Professionele fotosite eclipsfotografie

Hemelmechanica
Anorganische chemie

Anorganische scheikunde is de tak van de scheikunde die zich bezighoudt met anorganische chemische verbindingen; dat wil zeggen met verbindingen die normaal gesproken geen koolstofatomen bevatten, zoals mineralen, zouten, en metalen, maar ook water. Verbindingen mét koolstof kunnen ook anorganisch zijn, zoals kooldioxide. De scheiding tussen organisch en anorganisch is niet altijd volledig duidelijk, maar doorgaans richt de organische chemie zich vooral op de chemie van verbindingen die het element koolstof bevatten.

Subdisciplines van de anorganische chemie 
De anorganische chemie kan op verschillende wijzen verder ingedeeld worden. Zo kan men naar de desbetreffende element spreken van zwavelchemie, chloorchemie of de chemie van de lanthaniden. Een andere indeling is naar groepen vergelijkbare verbindingen, bijvoorbeeld de vastestofchemie die voornamelijk naar kristallijne verbindingen kijkt, of de organometaalchemie die - vaak oplosbare - moleculaire verbindingen bestudeert, die uit een centraal metaalatoom met vaak organische liganden bestaan. Daarnaast krijgt ook de studie van anorganische polymeren en glazen in toenemende mate aandacht.

De anorganische chemie heeft overlap met de katalyse, fysische chemie, elektrochemie, geochemie en mineralogie.

Aspecten van anorganische chemie in het dagelijks leven 
Voorbeelden van anorganisch-chemische processen in het dagelijks leven zijn:
De katalysator in een auto; deze bevat vaak metalen zoals rodium en platinum die bijvoorbeeld milieubelastende stikstofoxiden (NOx) kunnen omzetten naar stikstof en zuurstof
Het filteren van zwavel uit rookgassen zodat het niet in de atmosfeer terechtkomt
Het zuiveren van silicium voor de productie van micro-elektronica
Het versterken of roestvast maken van staal of andere materialen door toevoegingen
Vuurwerk
Magneetbanden en optische schijven voor opslag van gegevens

Referenties
Dender

De Dender (Frans: Dendre) is een rivier in België in het stroomgebied van de Schelde. Zij stroomt door de provincies Henegouwen, Oost-Vlaanderen en Vlaams-Brabant over een lengte van 65 km. De rivier werd voor het eerst vermeld onder de naam Thenra in 896. De etymologie is onzeker.

Loop van de Dender 
De Dender ontstaat in Aat (hoogte ong. 40m TAW) door samenvloeiing van de Oostelijke Dender (bron aan het kasteel van La Brûlotte vlakbij de Rue Petite in Jurbise) en de Westelijke of Kleine Dender (bron te Barry) en mondt in Dendermonde op de rechteroever in de Schelde uit.  

Tussen Dendermonde en Aalst kan de Dender bevaren worden door schepen met een vracht tot 600 ton. Stroomopwaarts van Aalst is de Dender bevaarbaar voor schepen tot 300 ton, maar de rivier wordt momenteel vooral voor recreatie benut. In de zomermaanden kan het volledig bevaarbaar deel afgelegd worden aan boord van enkele binnenschepen. Vanaf Aat kan men via het Kanaal Blaton-Aat en het Kanaal Nimy-Blaton-Péronnes Doornik en Bergen bereiken.

De rivier doorkruist de volgende steden: Aat, Lessen, Geraardsbergen, Ninove, Aalst en Dendermonde.
De Dender is geen getijdenwater; zij wordt namelijk van de Schelde afgesneden door een tijsluis. De vervuiling van de Dender werd de laatste jaren vrij behoorlijk aangepakt en wegens de economische evolutie zijn heel wat kleine industrieën langs haar oevers verdwenen.

Het bekken van de Dender omvat de volgende belangrijke zijbeken:
de Zulle, die op de rechteroever in Isières, deelgemeente van Ath, in de Dender uitmondt.
de Mark met een stroomgebied van 180 km² ter hoogte van Twee-Akren, ten zuiden van Geraardsbergen;
de Molenbeek, die op de linkeroever in Zandbergen, deelgemeente van Geraardsbergen, in de Dender uitmondt en een stroomgebied heeft van 55 km²;
de Bellebeek of Alfene met een stroomgebied van 100 km² die, op de grens van Affligem en Liedekerke, op de rechteroever uitmondt;
de Molenbeek-Ter Erpenbeek, die in Hofstade, een deelgemeente van Aalst, op de linkeroever in de Dender uitmondt.

Toerisme 
 Langs de Dender lopen diverse fietsroutes, zoals de Reuzenroute, Molenbeekroute, Denderende Steden, Ros Beiaardroute en het Denderpad.
 Langs de Dender lopen er ook motor- en autoroutes zoals de Denderroute zuid.

Dendermonde en de Dender

In oktober 2011 raakte bekend dat de oude loop van de Dender (in de stad Tragel genoemd) in Dendermonde over haar gehele lengte opnieuw zal worden hersteld. Hiervoor wordt de Denderdam aan de zuidzijde van de Tragel verwijderd. Deze dam scheidt de Tragel van het Denderkanaal. Aan de noordzijde voorziet men het openleggen van de oude Dender die in de jaren tachtig van de twintigste eeuw werd dichtgegooid voor de aanleg van een parkeerplaats.

Afbeeldingen 

Rivier in Henegouwen
Rivier in Oost-Vlaanderen
Denderstreek
Zijrivier van de Schelde
Franse Gemeenschap

De Franse Gemeenschap, in het Frans: Communauté française, is een van de drie gemeenschappen van België. Sinds 25 mei 2011 noemt zij zichzelf Fédération Wallonie-Bruxelles, Frans voor Federatie Wallonië-Brussel, hoewel deze naam niet is opgenomen in de Belgische Grondwet. Ze heeft Brussel als hoofdstad. Als beleidsorgaan heeft zij bevoegdheden op het gebied van cultuur, onderwijs, gezondheidszorg, sport en jeugdzorg in het Franse taalgebied en voor de Franstalige inwoners van het tweetalige gebied Brussel-Hoofdstad. Het bevoegde gebied valt samen met de gewesten Brussel en Wallonië (met uitzondering van de Duitstalige Gemeenschap), maar wordt bij vergissing vaak enkel met Wallonië gelijkgesteld.

De burgers van deze Franse Gemeenschap noemt men doorgaans 'Franstalige Belgen' of 'Franstaligen', maar ook soms Walen, wat zoals vermeld een foutieve en verwarrende benaming is.

Geschiedenis 
Rond de keuze van de naam van deze instelling, en van eventuele alternatieven bestaan veel bemerkingen en betwistingen. De voorloper van de Franse Gemeenschap was de Franse Cultuurgemeenschap, zoals er ook een Nederlandse Cultuurgemeenschap was. Bij de oprichting van de gemeenschappen heeft deze laatste voor de naam Vlaamse Gemeenschap gekozen, alhoewel de naam Nederlandse Gemeenschap van België ook zijn voorstanders had. Misschien is de naamgeving Franse Gemeenschap verwarrend omdat het niet gaat over Franse staatsburgers in België, maar over de Franstalige Belgen.

De Franse Gemeenschap noemt zichzelf sinds 25 mei 2011 de 'Federatie Wallonië-Brussel'. Deze benaming is evenwel niet voorzien in de Belgische grondwet, noch goedgekeurd door de federale volksvertegenwoordiging. De controversiële naam werd enkel goedgekeurd door het parlement van de Franse Gemeenschap. De federale en Vlaamse regeringen gebruiken deze benaming echter niet. Ook de meeste Vlaamse media hanteren consequent de grondwettelijk erkende naam 'Franse Gemeenschap' in plaats van 'Federatie Wallonië-Brussel'. In de Franstalige pers worden beide namen door elkaar gebruikt. Langs Vlaamse kant betwist men deze naam vooral omdat deze naam een soort fusie van Wallonië en Brussel suggereert die er feitelijk niet is. Langs Brusselse kant is enkel de COCOF betrokken in die instelling, en niet de andere Brusselse instellingen (noch het gewest, noch GGC, noch VGC). Samen met de nieuwe naam werd ook een nieuw logo voorgesteld bestaande uit de gestileerde letters WB in rood, geel en blauw, de kleuren van zowel Wallonië (rood en geel) als van Brussel (blauw en geel).

Structuur

Bestuur 
De Franse Gemeenschap heeft een parlement en een regering:
 zie Parlement van de Franse Gemeenschap
 zie Franse gemeenschapsregering.

Bestuurlijke indeling

Bevoegdheden

Instellingen en media 
De centrale instellingen van de Franse Gemeenschap zijn in Brussel gevestigd, en omvatten besturen voor kinderzorg, onderwijs en cultuur, waaronder de RTBF, de openbare omroep voor de Franstalige Belgen.

Zie ook 
 Dag van de Franse Gemeenschap
 Lijst van Franstalige politieke partijen in België

Externe link
 Fédération Wallonie-Bruxelles – officiële website

 
Gemeenschap van België
398

Het jaar 398 is het 98e jaar in de 4e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Klein-Azië 
 Eutropius, Romeins militair adviseur, behaalt in Syria een overwinning op de Hunnen. Hij houdt in Constantinopel een triomftocht en wordt een vertrouweling van keizer Arcadius.   
 Johannes Chrysostomus wordt tot aartsbisschop van Constantinopel gewijd.

Europa 
 Keizer Honorius trouwt met Maria, de dochter van zijn regent Flavius Stilicho.
 Pictische oorlog van Stilicho in Britannia.

Afrika 
 Gildonische opstand: Gildo, Romeins generaal (magister militum), komt in opstand in Mauretanië. Hij verovert de provincies in Noord-Afrika en bedreigt de graanaanvoer naar Rome. Stilicho stuurt een expeditieleger (5000 man) en weet door een list de rebellen te verslaan.
 Tweede concilie van Carthago: De Bijbel wordt als enige religieuze bron vastgelegd.

Geboren

Overleden 

 Didymus de Blinde, Grieks-Egyptische theoloog
 Gildo, Romeins generaal (magister militum)

000
393

Het jaar 393 is het 93e jaar in de 4e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Klein-Azië
 23 januari - Keizer Theodosius I benoemt zijn 8-jarige zoon Honorius tot medekeizer (augustus) van het West-Romeinse Rijk.
 Theodosius I verbiedt bij edict de Olympische Spelen, omdat het heidens karakter een bedreiging vormt voor het christendom.

Religie 

 Concilie van Hippo: In een bijeenkomst van de christelijke kerk, wordt de canon van de Bijbel zoals we die tegenwoordig kennen samengesteld.

Geboren 
 Theodoretus van Cyrrhus, bisschop en kerkvader (waarschijnlijke datum)

Overleden 
 Decimus Magnus Ausonius, Romeins dichter (waarschijnlijke datum)
 Libanius, Grieks retoricus en  sofist 

000
392

Het jaar 392 is het 92e jaar in de 4e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Klein-Azië 
 Keizer Theodosius I verklaart zichzelf alleenheerser over het Romeinse Rijk. Hij onderdrukt de "ketterse christenen" (arianisme) in het rijk en verbiedt in een edict de heidense eredienst.

Europa 
 15 mei - Keizer Valentinianus II wordt in Vienne in zijn residentie dood aangetroffen. Hij heeft zichzelf opgehangen, maar bronnen vermelden dat hij is vermoord.
 22 augustus - Arbogast benoemt Flavius Eugenius tot keizer (augustus) van het West-Romeinse Rijk. Hij stuurt een delegatie naar Milaan, maar wordt door Theodosius I niet erkend. Hij laat Romeinse tempels herstellen en sluit een alliantie met de Alamannen.

Egypte 
 In Alexandrië wordt de Tempel van Serapis geplunderd en de oude Koninklijke Bibliotheek door christelijke monniken verwoest. Hierbij gaan ca. 600.000 boekrollen door brand verloren.

Geboren 
 Marcianus, keizer van het Oost-Romeinse Rijk (overleden 457)

Overleden 
 15 mei - Valentinianus II (21), keizer van het West-Romeinse Rijk

000
391

Het jaar 391 is het 91e jaar in de 4e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Europa 
 Keizer Theodosius I vaardigt een edict uit en verbiedt de heidense cultus. Offers aan Romeinse goden worden verboden en de tempels worden overgenomen door lokale bisschoppen. Naast het christendom blijft alleen het jodendom toegestaan. De basilica wordt gebruikt voor het ritueel van de eucharistie.
 Theodosius I laat het Orakel van Delphi sluiten.
 Quintus Aurelius Symmachus, stadspraefect (praefectus urbi) van Rome, wordt door de Senaat benoemd tot consul. Hij verdedigt de oude-Romeinse erediensten en waarden, maar ondervindt felle tegenstand van Ambrosius.
 1 maart - Theodosius I laat de Tempel van Vesta op het Forum Romanum sluiten. De orde van de Vestaalse Maagden wordt ontbonden en het "eeuwige vuur" van de godin Vesta wordt gedoofd.
 Na enkele maanden herhaalt Theodosius zijn edict en richt het nu speciaal op Egypte. Groepen monniken onder leiding van patriarch Theophilus van Alexandrië vallen in de zomer het nabijgelegen Serapeum aan en vernietigen de tempel.

Afrika 
 In Alexandrië wordt het edict van Theodosius I met enthousiasme uitgevoerd. Vele heidense tempels en oudheden worden door de christenen verwoest. 
 De monnikenorde de Parabolani bewaakt in Alexandrië op straat de christelijke moraal. Dit wordt bemoeilijkt door de aanwezigheid van de Joden. 
 Aurelius wordt bisschop van Carthago.

Geboren

Overleden 

 Petrus van Sebaste, bisschop van Armenië

000
390

Het jaar 390 is het 90e jaar in de 4e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Europa 
 April - Bloedbad van Thessaloniki: Na een kortstondige opstand in de Illyrische stad Thessaloniki bestraft keizer Theodosius I de inwoners en laat 7.000 burgers vermoorden.
 6 augustus - Theodosius I vaardigt een edict uit, waarbij alle homoseksuelen tot de brandstapel worden veroordeeld. Homohuwelijken worden verboden in het Romeinse Rijk.
 25 december - Theodosius I wordt door Ambrosius, bisschop van Milaan, gedwongen op straffe van excommunicatie, kerkelijke boete te doen voor de slachtpartij in Thessaloniki. Hij ontdoet zich van zijn keizerlijke insignia en smeekt in de kathedraal publiekelijk om vergeving.
 Libanius, die het traditionele geloof (heidendom) aanhangt, beklaagt zich bij Theodosius I. Tempels die zijn gesloten voor erediensten, worden regelmatig door christelijke monniken overvallen en de priesters moeten in stilte aanzien hoe de tempels worden verwoest.

Palestina 
 De Romeinse provincie Palestina wordt opgesplitst in drie delen: Palaestina Prima (hoofdstad Caesarea), Palaestina Secunda (hoofdstad (Scythopolis) en Palaestina Tertia (hoofdstad Petra).

Religie 
 De christelijke keizer Theodosius I laat het orakel van Delphi sluiten.

Geboren 

 Bleda, koning van de Hunnen (waarschijnlijke datum)
 Flavius Aëtius, Romeins veldheer (magister militum) (waarschijnlijke datum)
 Prosper van Aquitanië, christelijke schrijver (waarschijnlijke datum)
 Romanus van Condat, monnik en heilige (waarschijnlijke datum)

Overleden 

 Aurelius Victor, Romeins historicus
 Donatianus, bisschop van Reims
 Zenobius, bisschop van Florence (of 417)

000
386

Het jaar 386 is het 86e jaar in de 4e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Klein-Azië 
 Ambrosius van Milaan verdedigt de rechten van de Katholieke Kerk tegenover die van de staat. Keizer Theodosius I wordt door hem bekeerd tot het christendom.

Europa 
 Een groep Ostrogoten onder leiding van Odotheus krijgen toestemming om zich te vestigen in het Romeinse Rijk.

Palestina 
 Hiëronymus van Stridon trekt zich terug als kluizenaar in Bethlehem. Hij sticht een klooster en een school met een grote bibliotheek.

Syrië 
 Libanius, leraar in de retorica, houdt in Antiochië een hartstochtelijk pleidooi voor de rechten van de heidenen, "over de tempels" genaamd.

China 
 De Noordelijke Wei-dynastie (386 - 534) wordt gesticht door de Toba-clan, een Turkse federatie van nomaden.

Religie 
 Bisschop Ambrosius van Milaan introduceert de Ambrosiaanse gezangen.

Geboren

Overleden 

 18 maart - Cyrillus van Jeruzalem, bisschop en kerkleraar

000
385

Het jaar 385 is het 85e jaar in de 4e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Italië
 Ammianus Marcellinus, Romeins historicus, begint in navolging van Tacitus de geschiedenis van het Romeinse Rijk (Res Gestae Libri XXXI) te schrijven. De eenendertig boekrollen beslaan de periode van 96 tot 378 (Slag bij Adrianopel).

Europa
 Magnus Maximus laat in Augusta Treverorum (huidige Trier)  de Spaanse bisschop Priscillianus van Ávila terechtstellen: het is de eerste keer dat de doodstraf wordt toegepast tegen ketterij.
 De Atheense atleet Zopyros wint het pankration op de Olympische Spelen. Hij is de laatst bekende winnaar van de klassieke Olympische Spelen, die in 393 worden beëindigd.

Afrika
 In de streek van Kansanshi (huidige Zambia) wordt kopererts gevonden en koper bewerkt.

Geboren 

 Patricius, missionaris en heilige (waarschijnlijke datum)
 Paulus Orosius, Romeins historicus (waarschijnlijke datum) 
 Schenudi van Atripe, anti-heidens activist (waarschijnlijke datum)

Overleden 

 Priscillianus van Ávila, Spaans bisschop en theoloog

000
382

Het jaar 382 is het 82e jaar in de 4e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Klein-Azië
 3 oktober - Keizer Theodosius I sluit een verbond met de Visigoten en geeft hun het gebied tussen de Donau en het Balkangebergte (huidige Bulgarije). Ze krijgen vrijheid van belasting en gedeeltelijke interne autonomie, maar worden verplicht als foederati (bondgenoten) soldaten te leveren voor het Oost-Romeinse Rijk.

Europa
 Keizer Gratianus weigert de titel van pontifex maximus (opperpriester), het ambt wordt overgenomen door de paus als hoogste godsdienstige autoriteit in Rome.
 Gratianus laat in de Curia Julia het altaar en het beeld van de Romeinse godin Victoria verwijderen. Dit onder fel protest van de Senaat.

Geboren

Overleden 

000
1239

Het jaar 1239 is het 39e jaar in de 13e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen 
 20 maart - Paus Gregorius IX excommuniceert keizer Frederik II opnieuw.
 Theobald I van Navarra landt in Palestina voor een kruistocht.
 Paus Gregorius IX doet de bul Si vera sunt uitgaan: Joodse boeken dienen in beslag genomen en indien nodig vernietigd te worden.
 Skule Bårdsson roept zichzelf uit tot (tegen)koning van Noorwegen.
 Keizer Boudewijn II verkoopt de vermeende doornenkroon van Christus aan Lodewijk IX
 Verona overstroomt, en wordt daarna herbouwd.
 Beringen krijgt stadsrechten.
 stichting van het klooster Onze Lieve Vrouw ter Nieuwe Plant in Ieper
 9 oktober - De latere koning Erik IV van Denemarken trouwt met Jutta van Saksen.
 oudst bekende vermelding: Vjazma

Opvolging 
 Duitse Orde - Herman van Salza opgevolgd door Koenraad I van Thüringen
 Groot-Polen - Wladislaus Odonic opgevolgd door zijn zoon Przemysł I
 Maronitisch patriarch - Daniël I van Chamate opgevolgd door Johannes IV van Jaje
 Moravië - Přemysl opgevolgd door zijn neef Wladislaus III
 Orde van Sint Jan van Jeruzalem - Bertrand de Comps opgevolgd door Pierre de Vielle-Bride (jaartal bij benadering)

Afbeeldingen

Geboren 
 5 juni - Wladislaus Odonic, hertog van Groot-Polen
 17 juni - Eduard I, koning van Engeland (1272-1307)
 17 december - Kujo Yoritsugu, shogun (1244-1252)
 Peter III, koning van Aragon (1276-1285)
 Thomas I, markgraaf van Saluzzo
 Luitgarda van Stolberg, Limburgs edelvrouw (jaartal bij benadering)
 Ramkhamhaeng, koning van Sukhothai (1277-1317) (jaartal bij benadering)

Overleden 
 na 1 januari - Rupert IV van Nassau, graaf van Nassau
 20 maart - Herman van Salza, grootmeester van de Duitse Orde
 28 maart - Go-Toba (58), keizer van Japan (1183-1198)
 16 oktober - Přemysl, markgraaf van Moravië
 Robert van Courtenay-Champignelles, Frans edelman
 Willem van Savoye, bisschop van Valence
 Bertrand de Comps, grootmeester van de Orde van Sint Jan van Jeruzalem (jaartal bij benadering)

Jaar
Zgorzelec

Zgorzelec (Duits Görlitz) is sinds 1945 de gedeelde Poolse buurstad van het Duitse Görlitz. De stad ligt op de oostoever van de Neisse in het Woiwodschap Neder-Silezië en telde in 2001 36.400 inwoners.

De stad is een belangrijke grensplaats met zowel een grensovergang in de stad als voor de Autobahn en de spoorwegen.

Geschiedenis 
De stad Görlitz verkreeg in 1215 stadsrechten en tot 1945 lag zij aan beide zijden van de rivier de Neisse. Als uitvloeisel van de Conferentie van Potsdam werd het Poolse grondgebied naar het westen verlegd, tot aan de zogeheten Oder-Neissegrens. Het oostelijke deel van Görlitz kwam hiermee onder Pools bestuur en kreeg een nieuwe naam: Zgorzelec. De Duitse bevolking uit het oostelijke deel van het voormalige Görlitz werd vrijwel geheel verdreven naar het westoever van de rivier de Neisse. Sindsdien zijn Zgorzelec en Görlitz twee gescheiden plaatsen in twee aangrenzende landen.

Door de acute tweedeling ontstond een behoefte aan samenwerking om de leefsituatie van de bevolking in de beide steden te verbeteren. Zo moest het energienet worden gedeeld om de bevolking aan beide zijden van de Neisse van gas en water te kunnen blijven voorzien. Op 6 juli 1950 werd door de DDR en de Volksrepubliek Polen het Verdrag van Zgorzelec ondertekend om de onderlinge samenwerking te verbeteren. In 1972 gingen de grenzen weer een beetje open voor personenverkeer om in 1980 alweer te sluiten vanwege weerstand van de DDR tegen de Poolse vakbeweging Solidarność. Na de politieke verschuivingen in de DDR in 1989 werd de grens opnieuw opengesteld voor personen om op 1 mei 2004, bij de Poolse toetreding tot de EU, geheel open te gaan. Er zijn in deze stad 3 grensovergangen, de Stadsbrug voor auto's en vrachtauto en de Oudestadsbrug voor voetgangers en fietsen, ook is er per spoor een grensovergang en iets ten zuiden aan de snelweg Autostrada 4, nabij de grens.

In de jaren 1946-1948 woonde er een hele kolonie communistische Grieken (ca. 14.000), die uitgeweken waren om de Griekse burgeroorlog te ontkomen. Na de val van de militaire dictatuur en de afkondiging van een algehele amnestie zijn velen van hen echter teruggekeerd naar hun vaderland. Er wordt echter nog wel een Grieks festival gehouden.

Verkeer en vervoer
 Station Zgorzelec

Zie ook
 Henneberggarten
 Jakob Böhmehuis
 Park Paderewskiego

Externe links
 Website van de stad Zgorzelec (in het Pools)
 Website van de gemeente Zgorzelec (o.a. het Duits en Engels)
Muntrecht

Het muntrecht, dat wil zeggen het recht om munten te slaan, is door de geschiedenis altijd een fel begeerd recht geweest.

Meestal was het muntrecht het alleenrecht van de koning of keizer. Deze bepaalde hoe zwaar en van wat voor samenstelling een munt diende te zijn en liet meestal zijn beeltenis op de munt slaan als garantie dat deze ook werkelijk de aangegeven waarde had.

Ook in de tijd van het leenstelsel bleef in sommige landen het muntrecht het voorrecht van de koning, bijvoorbeeld in Engeland. Hoewel de feodale verdeeldheid groot was en men vaak de dynastieke geschillen op het slagveld uitvocht werd toch meestal niet aan het muntrecht van de koning getornd.

Op het vasteland was dat soms anders, zo kreeg bijvoorbeeld de stad Görlitz het recht om munten te slaan. In het gewest Holland stond de munt vanouds in de voornaamste stad, Dordrecht aan de Voorstraat. In de 20e eeuw was de Toonkunst Muziekschool er gevestigd.

De reden dat het muntrecht zo fel begeerd was, was het feit dat degene die het heeft een aanzienlijke mate van invloed uit kan oefenen op de economie en de handel. Met de komst van het papiergeld is dat feit eigenlijk alleen maar sterker geworden, omdat via de drukpers de geldvoorraad nu naar believen gemanipuleerd kon worden. Toen het geld nog voornamelijk van munten met een bepaald gewicht bestond was de voorraad beschikbaar muntmetaal een beperking waar ook de koning niet omheen kon.
Cuatro (snaarinstrument)

De cuatro is een aan de gitaar verwant snaarinstrument dat enigszins lijkt op de ukelele. De mensuur ligt tussen gitaar en ukelele in. Evenals de ukelele wordt de cuatro zo gestemd dat opslag en neerslag een bijna gelijke klankkleur krijgen.

De cuatro is een van de populairste instrumenten in Venezuela. Het instrument wordt ook in Trinidad veel bespeeld door lokale calypsozangers. In Puerto Rico is de cuatro een nationaal instrument, maar is daar anders van vorm en heeft vijf dubbele snaren.

Op de Benedenwindse Eilanden van de Antillen: Aruba, Bonaire en Curaçao, is het instrument bekend onder de naam cuarta. Het instrument wordt ook in Suriname bespeeld.

Gitaar
Tokkelinstrument
Mensuur (snaarinstrument)

De mensuur van snaarinstrumenten is de effectieve maximale lengte van de trillende snaar die bepalend is voor de laagste toon die de snaar op het instrument kan voortbrengen.  Instrumenten met grote mensuur zijn in het algemeen lager van toon dan die met kleiner mensuur.

Binnen instrumentenfamilies kennen instrumenten ook diverse mensuren. Zo worden violen (en met name de studieviolen) in een aantal maten gebouwd. De hele viool (4/4) is de meest gangbare, kwartviolen en kleiner worden heel weinig gemaakt. De geschikte maat viool voor kinderen kan gevonden worden uit de lengte van de arm: de viool is niet te groot als de volle hand om de krul geslagen kan worden terwijl de viool onder de kin gehouden wordt.

Voor het onderwijs aan kinderen worden speciale kleinere violen (en cello's) gebouwd. Men spreekt van 1/4, 1/2, 3/4 violen als deze kleinere maten worden bedoeld.

Ook bij gitaren verschilt de mensuur. Zo hebben Martin-gitaren uit de 000-serie en de OM-serie dezelfde vorm, maar is de hals van een OM iets langer waardoor zowel klankeigenschappen als het gevoel voor de bespeler verschillen. Ook bij elektrische gitaren zijn verschillende mensuren gangbaar. De meeste Fender-gitaren hebben een mensuur van 25,5 inch (648 mm) terwijl veel Gibson-gitaren een mensuur van 24,75 inch  (628 mm) hebben. Elektrische gitaren met een nog kleinere mensuur worden short scale-gitaren genoemd. De Fender Jaguar die een mensuur van 24 inch (610 mm) heeft is daarvan het bekendste voorbeeld. Bij een langere mensuur is de snaarspanning hoger. Dat resulteert in een helderder of fellere klank met meer sustain, terwijl een kleinere mensuur door de lagere snaarspanning soepeler te bespelen is.

Snaarinstrument
Mandola

De mandola is een getokkeld snaarinstrument behorend tot de familie van de mandoline. Afhankelijk van zijn stemming krijgt het de rol van alt of tenor. De tenor-stemming (G-D-A-E, een octaaf lager dan de mandoline) is vanuit Duitsland stilaan de standaard geworden in Europa. In de Verenigde Staten en Canada is de alt-stemming (C-G-D-A, een kwint lager dan de mandoline) meer gebruikelijk. 

In Europa vervult de mandola in het mandolineorkest meestal de altfunctie; dezelfde rol die de altviool in het strijkorkest inneemt. Ook wordt de mandola gebruikt in het romantische plectrumkwartet (mandoline I, mandoline II, mandola en gitaar).

Het verschil tussen een mandola en een octaaf-mandoline, ook wel octaaf-mandola genoemd, zit vooral in de lengte van de hals.

De folkmetalband Eluveitie maakt ook gebruik van een mandola.

Zie ook  
 mandoline
 mandocello
 mandobas

Externe links 
 Geschiedenis van de mandoline door Gerda Abts

Tokkelinstrument
Mandoloncello

De mandoloncello is de violoncello van de mandoline-familie.

Dit snaarinstrument lijkt op een gewone mandoline, maar is een stuk groter - ongeveer 65 centimeter lang. Het heeft 23 frets en is bespannen met vier paren snaren die in C/C G/G d/d a/a zijn gestemd. Omdat de C-snaren vaak tegen elkaar aan ratelen wordt dikwijls een van beide C-snaren weggelaten. De mandoloncello wordt bespeeld met een plectrum.

Evenals de mandola en de mandobas wordt ook de mandoloncello bijna alleen in mandolineorkesten gebruikt. Jaco Pastorius bespeelt de mandoloncello op de nummers Birdland en The Juggler van het Weather Report-album Heavy Weather (1977).

Zie ook 
 mandoline
 mandola
 mandobas

Externe links
Foto's van een mandoloncello
video waarop een mandoloncello wordt bespeeld #1
video waarop een mandoloncello wordt bespeeld #2
video waarop een mandoloncello wordt bespeeld #3

Tokkelinstrument
Warmtestraling

Warmtestraling of thermische straling is elektromagnetische straling, die een object uitzendt als gevolg van de temperatuur van het object. 

Er zijn algemene formules voor de warmtestraling van een geïdealiseerd object: de zwarte straler. De belangrijkste is de wet van Planck. Diverse andere formules kunnen daaruit worden afgeleid.

Warmteverlies in woningen
Warmtestraling is, samen met conductie en convectie, een manier waarop warmte uit een gebouw ontsnapt. Warmteverlies door straling speelt vooral een rol in spouwmuren, ramen en bij de overgang van de binnenmuur naar de binnenomgeving. Daarom worden in spouwmuren en ramen speciale lagen (met een kleine emissiecoëfficiënt) toegepast.

Emissiecoëfficiënt
Voor een niet-zwart oppervlak is de uitgestraalde energiestroom kleiner dan die van een zwart lichaam; de ideale waarde moet dan vermenigvuldigd worden met de emissiecoëfficiënt , die afhankelijk is van het materiaal van het oppervlak en tussen 0 en 1 ligt:

Zie ook 
warmte
Stralingswet van Kirchhoff
zonlicht
aardse straling 
Straling
Elektromagnetisch spectrum
Fysische transportverschijnselen