alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Gwajakowiec lekarski

Gwajakowiec lekarski (Guaiacum officinale L.), zwany także gwajakowym drzewem lub gwajakiem właściwym – gatunek niewielkiego drzewa z rodziny parolistowatych (Zygophyllaceae). Jest rośliną wolno rosnącą w suchych, równinnych lasach. Występuje w Ameryce Środkowej. Gatunek od wieków jest eksploatowany, dlatego obecne zasoby są mocno ograniczone. Gatunek uznawany za zagrożony, chroniony konwencją CITES.

Występowanie 
Zasięg naturalny obejmuje obecnie Małe Antyle, Portoryko i Kolumbię. Gatunek wymarł na wyspach Antigua i Barbuda.

Morfologia 
 Pokrój Drzewo o wysokości do 12 m.
 Liście  Pierzaste, składające się z 4 jajowatych listków.
 Kwiaty Wyrastają po 8-10 na szczytach gałązek. Mają głęboko i nierównodzielny 5-krotny kielich, 5-płatkową, dość dużą, błękitną koronę w której 1 płatek jest inny od pozostałych, oraz i słupek i 10 pręcików.
 Owoc Skórzasta i nieco mięsista, czerwonożółta torebka z czarnymi nasionami.

Zastosowanie 
 Drewno ciężkie, twarde i przyjemnie pachnące. Wytwarza się z niego części maszyn, używane jest też w budownictwie okrętowym.
 
 
 Roślina nazywana też bywa in. palo santo czyli święte drzewo, a jej drewno wykorzystuje się także na drzewce włóczni,  trzonki narzędzi oraz tradycyjne naczynia do parzenia yerba mate (matero). Te ostatnie wykonuje się również z drzewa Bursera graveolens, które (podobnie jak kolejny gatunek Bulnesia sarmientoi) też nazywane jest po hiszpańsku palo santo.

Przypisy

Bibliografia 
 
 

Parolistowate
Rośliny lecznicze
Graf pełny

Graf pełny – graf prosty, nieskierowany, w którym dla każdej pary węzłów istnieje krawędź je łącząca.

Graf pełny o  wierzchołkach oznacza się przez . Niektóre źródła podają, że litera  pochodzi od niemieckiego słowa komplett, lecz niemiecki termin vollständiger Graph, oznaczający graf pełny, nie zawiera nawet tej litery. Inne źródła stwierdzają, że tę notację przyjęto w uznaniu zasług Kazimierza Kuratowskiego dla teorii grafów.

Własności grafów pełnych 
 Pełny graf o  wierzchołkach posiada  (lub ) krawędzi ( boków i  przekątnych wielokąta).
 Pełny graf stopnia  jest grafem regularnym stopnia 
 Wszystkie grafy pełne są swoimi klikami.
 Żaden z grafów pełnych stopnia co najmniej  nie jest planarny (wynika z twierdzenia Kuratowskiego).

Przykłady 
Poniżej przedstawione zostały pełne grafy o liczbie wierzchołków od  do

Przypisy 

pełny
Graf

graf (matematyka)
 graf (tytuł szlachecki)
 Graf Zeppelin
 graf – inaczej litera (zobacz też grafem)

Osoby o nazwisku Graf:
 Emanuel Graf (1800–1856) – lubelski ziemianin
 Friedrich Hartmann Graf (1727–1795) – niemiecki kompozytor i flecista
 Herbert Graf (1903–1973) – znany pacjent Freuda
 Hermann Graf (1912–1988) – niemiecki pilot 
 Steffi Graf (ur. 1969) – tenisistka
 Ulrich Graf (1878–1950) – członek SS i osobisty ochroniarz Adolfa Hitlera
 Urs Graf – szwajcarski artysta renesansowy: rysownik, malarz, złotnik i witrażysta

Miejscowości w USA:
 Graf – miasto w stanie Iowa, w hrabstwie Dubuque
 Graf (ang. Graf Township) – gmina w stanie Dakota Północna, w hrabstwie Kidder

Zobacz też 
 Graff
Gzikowate

Gzikowate, gziki (Gasterophilinae) – podrodzina owadów z rzędu muchówek, czasami wyodrębniana jako rodzina Gasterophilidae.

Larwy pasożytują w przewodzie pokarmowym koni. Występują w około 30 gatunkach. Powodują poważne schorzenia, kończące się czasem śmiercią zwierzęcia.

Gzowate
Gzy

Gzy (Oestridae) – rodzina dużych muchówek
 Gzy – wieś w Polsce położona w województwie mazowieckim, w powiecie pułtuskim, w gminie Gzy
 Gzy – gmina
 Gzy – gromada
Gwizjusze

Gwizjusze (fr. de Guise) – francuski ród książęcy pochodzący z Lotaryngii. Boczna linia dynastii z Vaudémont.

Protoplastą rodu był Klaudiusz de Guise, syn księcia lotaryńskiego – René II, i jego żona – Antonina de Bourbon-Vendôme.

W okresie wojen religijnych we Francji w XVI wieku Gwizjusze stanęli na czele stronnictwa katolików walczących przeciw hugenotom i Burbonom. Henryk I de Guise był jednym z inicjatorów nocy św. Bartłomieja, przywódcą Ligi Katolickiej. W 1588 roku obwołany został królem przez lud Paryża.

Maria de Guise została królową Szkocji.

Książęta de Guise 
 Klaudiusz, książę Guise (1496–1528–1550)
 Franciszek, książę Guise (1519–1550–1563)
 Henryk I, książę Guise (1550–1563–1588)
 Karol, książę Guise (1571–1588–1640), także książę Joyeuse
 Henryk II, książę Guise (1614–1640–1664)
 Ludwik Józef, książę Guise (1650–1664–1671)
 Franciszek Józef, książę Guise (1670–1671–1675) – zmarł bezpotomnie
 Maria, księżna Guise (1615–1675–1688)

Wydarzenia historyczne z udziałem Gwizjuszy 
 Tumult w Amboise (1560)
 Masakra w Wassy (1562)
 Noc św. Bartłomieja (1572)

Linki zewnętrzne 
 Genealogy Index

!
Grzbiet Hawajski

Grzbiet Hawajski () – podmorski grzbiet oceaniczny z łańcuchem wysp wulkanicznych na Oceanie Spokojnym, w którego skład wchodzi Archipelag Hawajski.

Archipelag Hawajski znajduje w młodszej części grzbietu (wiek ok. 45 mln lat)). Ciągnie się od wyspy Hawaiʻi do wysp Midway (stan Hawaje USA i Północno-Zachodnie Wyspy Hawajskie). Starsza część grzbietu (od Midway do Aleutów) to podwodny łańcuch Grzbietu Hawajskiego i Grzbiet Cesarski. 

Grzbiet wciąż powstaje w wyniku przesuwania się płyty oceanicznej ponad aktywną plamą gorąca, co powoduje że Archipelag Hawajski jest jednym z najbardziej aktywnych regionów wulkanicznych. Załamanie pomiędzy Grzbietem Hawajskim i Cesarskim (Góry Cesarskie) wskazuje zmianę kierunku ruchu płyty pacyficznej.

Powstawanie łańcucha wulkanicznych wysp hawajskich  
Najbardziej popularną hipotezę, dotyczącą geologicznej historii grzbietu hawajskiego, sformułował John Tuzo Wilson, kanadyjski geofizyk, pionier badań w dziedzinie tektoniki płyt, profesor University of Toronto. Zgodnie z tą hipotezą wyspy łańcucha powstawały kolejno nad praktycznie nieruchomą plamą gorąca. Nowy aktywny wulkan stopniowo tracił aktywność wskutek jego przesuwania się na płycie dna oceanu – oddalania się poza zasięg oddziaływania pióropusza płaszcza. 

Oddalająca się od plamy wyspa z wygasłym wulkanem ulega procesom wietrzenia i erozji, a następnie pogrąża się w oceanie. Łańcuch kolejno zatapianych w ten sposób wysp wulkanicznych utworzył grzbiet. Grzbiet podwodny o wieku ponad 45–50 mln lat (Grzbiet Cesarski, Emperor seamount chain) kieruje się na północ, co sugeruje, że wcześniej płyta przemieszczała się w tym kierunku. 

Według nowszych badań (początek XXI w.) hipoteza dotycząca niezmiennego położenia plamy gorąca nie jest poprawna. Część geofizyków wyjaśnia załamanie się linii grzbietu hawajskiego ok. 50 mln lat temu nie zmianą kierunku ruchu płyty oceanicznej lecz zmianą położenia plamy, jednak nowsze pomiary wieku podwodnych wulkanów skłaniają do odrzucenia tej hipotezy.

Współczesne wyspy łańcucha 

Obecnie nad plamą gorąca znajdują się czynne wulkany, Mauna Loa i Kīlauea. Oddalają się od strefy ryftu zgodnie ze współczesnym kierunkiem i prędkością rozrastania się dna Oceany Spokojnego. Wiek jednej z najstarszych wysp tej gałęzi archipelagu, która jeszcze nie uległa zatopieniu (wyspa Kauaʻi), jest szacowany na ok. 5 mln lat. W przyszłości, gdy odsunie się na zachód wyspa Hawaiʻi, jej miejsce nad plamą zajmie Lōʻihi – obecnie wulkan podwodny.

Uwagi

Przypisy 

Geografia Hawajów
Ocean Spokojny
Grzbiety podmorskie
Georges-Eugène Haussmann

Georges-Eugène Haussmann (ur. 27 marca 1809 w Paryżu, zm. 11 stycznia 1891 tamże) – francuski urbanista, twórca planu urbanistycznej przebudowy Paryża (1852–1856).

Napoleon III Bonaparte chciał przekształcić Paryż, mający jeszcze plan urbanistyczny typowy dla miast średniowiecznych, w nowoczesną metropolię. Nie obyło się to bez znacznego uszczerbku dla średniowiecznych i nowszych zabytków, ponieważ dokonano, jak się ocenia, zmian w ok. 60% paryskich budynków. Baron Haussmann jako prefekt departamentu Sekwany (1853–1870) podjął się tego zadania. W latach 1852–1870, przy nakładzie olbrzymich środków finansowych, wyburzył i przebudował w Paryżu kilka dzielnic, realizując szerokie aleje, parki (Lasek Buloński), place gwiaździste (Place de l’Étoile) oraz dwa szeregi biegnących okrężnie bulwarów. Miasto wzbogaciło się wtedy o ponad 95 km nowych ulic, tysiące nowych budowli, gmach wielkiej opery, fortyfikacje.

Poszczególne rozwiązania architektoniczne wprowadzone przez barona Haussmanna były przede wszystkim odzwierciedleniem jego koncepcji, między innymi oparcia układów ulic na liniach prostych, lecz również zadań utylitarnych lub militarnych. Mając w pamięci rozruchy powstańcze z lat 30. XIX wieku, 1832, 1834 oraz 1839 chciano też ułatwić przeprowadzanie operacji wojskowego ich tłumienia.

W roku 1857 Haussmann został senatorem, a w roku 1867 członkiem francuskiej Akademii Sztuk Pięknych. Został udekorowany Krzyżem Wielkim Legii Honorowej w roku 1862.W późniejszym wieku zajął się pisaniem wspomnień – Mémoires (3 tomy, wydane 1890–1893).

Zmarł w Paryżu; pochowany na cmentarzu Père-Lachaise. Jego imię uczczono nazywając jedną z ulic Boulevard Haussmann.

Francuscy politycy
Francuscy urbaniści
Pochowani na Cmentarzu Père-Lachaise w Paryżu
Odznaczeni Krzyżem Wielkim Legii Honorowej
Odznaczeni Orderem Lwa i Słońca
Odznaczeni Orderem Guadalupe
Ludzie związani z Nérac
Ludzie urodzeni w Paryżu

Urodzeni w 1809
Zmarli w 1891
Gongoryzm

Gongoryzm (kultyzm) – kierunek w barokowej poezji hiszpańskiej XVII wieku. Odmiana konceptyzmu. Jego cechą charakterystyczną była zawiła konstrukcja i wyszukany, kwiecisty styl. Nazwa gongoryzm pochodzi od nazwiska poety Luisa de Góngora y Argote.

Pokrewne style w literaturze barokowej innych krajów europejskich to marinizm we Włoszech (od nazwiska poety Giambattista Marino) oraz eufuizm w Anglii (od poematu Euphues Johna Lyly’ego).

Przypisy 

Literatura hiszpańska
Literatura baroku
Prądy literackie
Goniony

Goniony – żywy, polski taniec ludowy, powszechny przede wszystkim w XVII–XVIII wieku.

Taniec ten wspominany jest m.in. przez Jana Kochanowskiego w utworze Pieśń świętojańska o Sobótce:

Tam już pieśni rozmaite,
Tam będą gadki pokryte,
Tam trefne plęsy z ukłony,
Tam i cenar, i goniony.

Polskie tańce ludowe
Geologia historyczna

Geologia historyczna – dział geologii obejmujący naukę o rozwoju Ziemi (a zwłaszcza skorupy ziemskiej) i świata organicznego w przeszłości geologicznej. Zajmuje się też rekonstrukcją środowiska geograficznego różnych obszarów Ziemi w różnych momentach przeszłości (paleogeografia), a także ich klimatu (paleoklimatologia) i ekologii (paleoekologia).

Metody geologii historycznej 

Metody geologii historycznej służą do określania:
 wieku względnego skał i procesów geologicznych:
 litologiczne (patrz litologia),
 paleontologiczne (patrz paleontologia),
 diatroficzne,
 geofizyczne,
 archeologiczne (patrz archeologia),
 wieku bezwzględnego skał i procesów geologicznych:
 izotopowe,
 radiogeniczne,
 magnetometryczne (patrz magnetometria),
 chemiczne i biologiczne,
 syderalne (patrz warwochronologia i dendrochronologia),
 sedymentologiczne (patrz sedymentologia).

Zobacz też 
 tabela stratygraficzna

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne
Germinal

Germinal – miesiąc we francuskim kalendarzu rewolucyjnym
 Germinal – powieść Émile’a Zoli
 Germinal – film z 1913 roku
 Germinal – film z 1963 roku
 Germinal – film z 1993 roku
Geografia ludności

Geografia ludności – nauka badająca wzajemne zależności pomiędzy człowiekiem a środowiskiem geograficznym.

Do głównych pól badawczych geografii ludności należy:
 Rozmieszczenie ludności na świecie, jej przyczyny i skutki.
 Gęstość zaludnienia i koncentracja ludności.
 Ruch naturalny (urodzenia, małżeństwa, rozwody, zgony), jego zmienność w czasie i przestrzeni oraz skutki jego zróżnicowanego tempa.
 ruch wędrówkowy (migracyjny), jego przyczyny, cechy charakterystyczne i skutki.
 Ruch rzeczywisty (naturalny, wędrówkowy).
 Struktury ludności (do gł. należą: rasowa, etniczna, językowa, społeczno-zawodowa, płci, wieku).

Demografia
Geografia społeczno-ekonomiczna
GNAT

GNAT (GNU Ada Translator) – kompilator języka programowania Ada oparty na GCC.

GNAT jest rozwijany przez firmę AdaCore i dostępny na licencji GPL.

Ponieważ jest on oparty na GCC, jest dostępny na wszystkie platformy, na których działa GCC, czyli więcej niż jakikolwiek inny kompilator Ady.

Aktualnie w obiegu znajduje się kilka wersji kompilatora:
 GNAT 3.15p – stare wydanie oparte na GCC 2.8.1, biblioteka standardowa na licencji GMGPL
 GCC 3.4 – wersje stabilne portu GNATa na nowe GCC, biblioteka standardowa na licencji GMGPL
 GCC 4.x – wersje rozwojowe portu GNATa na nowe GCC, biblioteka standardowa na licencji GMGPL, eksperymentalna obsługa standardu Ada 2005
 GNAT-GPL 2005 – najnowsze wydanie Ada Core Technologies składające się z pełnego środowiska programistycznego wraz z użytecznymi bibliotekami, obsługuje standard Ada 2005; jednak biblioteka standardowa została wypuszczona na licencji GPL, więc to wydanie nie pozwala na rozprowadzanie aplikacji wynikowych na innych licencjach
 GNAT Pro – wydanie komercyjne, które można zakupić u Ada Core Technologies

Linki zewnętrzne 
 
 

GNU
Kompilatory
GNU Visual Debugger

GNU Visual Debugger (GVD) – wizualny debugger. Jest jednym z nielicznych wolno dostępnych programów napisanych w Adzie.

Korzysta z biblioteki graficznej GTK+ za pośrednictwem otoczki () GtkAda. Jest dostępny na wiele systemów z rodziny Unix (m.in. Linux, Solaris, Tru64, HP-UX, IRIX, AIX) oraz na Windowsa NT.

GVD jest tylko front-endem, ma możliwości używania wielu back-endów jednocześnie, może np. debugować kilka programów leżących na różnych hostach naraz. Aktualnie obsługuje programy napisane w językach Ada, C oraz C++.

Obsługuje kilka back-endów, m.in. GDB oraz natywne debuggery różnych systemów z rodziny Unix.

Dane techniczne:
 pakiet Debiana – gvd
 najnowsza stabilna wersja (na maj 2002) – 1.2.5

Linki zewnętrzne 
 

Narzędzia do analizy programów
GNU Multiple Precision Arithmetic Library

GNU Multiple Precision Arithmetic Library (lub GMP) – biblioteka programistyczna udostępniająca liczby całkowite ze znakiem, wymierne i zmiennoprzecinkowe o dowolnej precyzji. Nie ma limitu na precyzję z wyjątkiem dostępnej ilości wolnej pamięci operacyjnej na komputerze z tą biblioteką. GMP ma bogaty zestaw funkcji o schematycznych nazwach (by łatwiej je zapamiętać). Podstawowym interfejsem dla biblioteki jest język C, ale są dostępne interfejsy także w innych językach, np. C++, Ocaml, Perl i Python.

Głównym zastosowaniem dla GMP są aplikacje kryptograficzne, naukowe, pakiety bezpieczeństwa internetowego i wiele systemów komputerowej algebry, takich jak Mathematica.

GMP ma ambicje być najszybszą biblioteką tego typu dla wszystkich wielkości operandów. Czynnikami umożliwiającymi to zamierzenie są:
 Używanie pełnych słów jako podstawowy typ arytmetyczny,
 Używanie różnych algorytmów dla różnych wielkości operandów (najszybsze algorytmy dla naprawdę dużych liczb rzadko są najszybsze dla małych liczb),
 Wysoce zoptymalizowany kod asemblerowy dla najbardziej krytycznych zagnieżdżonych pętli, który jest specjalnie napisany pod konkretny CPU.

GMP został wydany pierwszy raz w roku 1991. Jest ciągle rozwijany i utrzymywany w tempie około jednego wydania na rok.

GMP jest częścią projektu GNU, aczkolwiek nie jest utrzymywany pod adresem gnu.org. Jest wydawany na licencji LGPL.

Zobacz też 
 MPSolve

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 strona projektu

Biblioteki programistyczne
GNU
Wolne oprogramowanie napisane w C
GMP

guanozyno-5′-monofosforan – organiczny związek chemiczny, jeden z nukleotydów
 górne martwe położenie (tłoka w silniku)
 good manufacturing practice – dobra praktyka produkcyjna
 Gerkan, Marg und Partner – niemieckie biuro architektoniczne
 Glenn Martin Passenger – jedna z wersji bombowca Martin MB-1
 GMP – GNU Multiple Precision Arithmetic Library
Goldwasser

Goldwasser (w tłumaczeniu z niemieckiego: złota woda), gdańska wódka, Danziger Goldwasser (złota woda gdańska) – mocny (minimum 38% alkoholu) likier ziołowo-korzenny wytwarzany w Gdańsku według pomysłu XVI-wiecznego uchodźcy religijnego (mennonity) z Lier, Ambrożego  Vermoolena (lub Vermöllena), który wraz ze swoim majątkiem przywiózł z Niderlandów receptury nieznanych dotąd w Prusach likierów.

Według pierwotnej receptury był on oparty na mieszaninie dwudziestu ziół i przypraw orientalnych, między innymi rozmarynu, jałowca, goździków, cynamonu, lawendy, anyżu, kardamonu, kurkumy, kolendry, macierzanki. Charakterystyczną cechą tego trunku są drobne płatki 22- lub 23-karatowego złota, które są rozproszone w tym alkoholu. Wielbicielami trunku byli, między innymi, car Rosji Piotr I, król Francji Ludwik XIV i caryca Rosji Katarzyna Wielka. Napój został wspomniany w epopei Pan Tadeusz Adama Mickiewicza, a Jerzy Samp w Bedekerze gdańskim przytoczył legendę, zgodnie z którą do powstania wódki przyczynili się gdańszczanie zapychający złotymi monetami fontannę Neptuna. Nagromadzony kruszec spowodował uszlachetnienie wody i jej przemianę w wódkę, a przetworzenia monet w płatki złota dokonał swoim trójzębem Neptun z fontanny.

W czasie walk o Gdańsk w 1945 budynek, w którym produkowano Goldwasser, został zniszczony, a jego właściciele wywieźli receptury do Niemiec.

W czasach PRL trunek wytwarzał Polmos w Starogardzie Gdańskim. Następnie produkcję przeniesiono do Poznania, gdzie w 2008 zmieniono tradycyjny wzór etykiety i kształt butelki. W czerwcu 2009 wstrzymano produkcję likieru w Polsce, zachowując jednak prawa do znaku towarowego. Obecnie likier wytwarzany jest wyłącznie w Niemczech, jako Danziger Goldwasser, lub na zamówienie gdańskiej restauracji „Goldwasser” przy Długim Pobrzeżu. Właścicielem oryginalnej receptury jest Graf von Hardenberg, właściciel fabryki likierów w Niemczech (Hardenberg Wilthen AG).

Znane są również likiery ziołowe z płatkami złota i zawierające w nazwie słowo „Goldwasser” produkowane przez inne firmy, na przykład:
 Premier Goldwasser, wytwarzany na Węgrzech w latach 30. XX wieku przez firmę Zwack
 , tradycyjny trunek ze Schwabach
 Ambrosja Goldwasser, produkcji Komers International w Straszynie.

Zobacz też 

 Stobbes Machandel
 browarnictwo w Gdańsku

Przypisy 

Ziołowe likiery i wyroby spirytusowe
Historia Gdańska
Kuchnia polska
Gothic

Gothic – anglosaska nazwa kroju bezszeryfowego, pojawiająca się w nazwach wielu fontów
 Gothic – styl fontów japońskich
 Gothic – pierwsza część serii gier komputerowych firmy Piranha Bytes
 Gothic – seria gier autorstwa firmy Piranha Bytes
 Gothic rock – inaczej rock gotycki
 Gothic metal – rodzaj muzyki metalowej
 Gothic – ósmy singel niemieckiego DJ-a i producenta – Tomcrafta, wydany w 1998

Zobacz też 
 Goci
 gotyk
 gotycyzm
 pismo gotyckie
 powieść gotycka
 subkultura gotycka
Gluon

Gluon (z , klej) – bezmasowa cząstka elementarna pośrednicząca w oddziaływaniach silnych (bozon pośredniczący), polegających na wymianie gluonów między kwarkami lub między innymi gluonami. Gluon przenosi ładunek kolorowy i nie ma ładunku elektrycznego (jest obojętny elektrycznie). Gluony są kwantami pola Yanga-Millsa. Teorią opisującą oddziaływania gluonów i kwarków jest chromodynamika kwantowa.

Wymieniane między kwarkami gluony tworzą pole sił kolorowych. Gluony mają własny ładunek kolorowy, dlatego oprócz przenoszenia oddziaływań pomiędzy kwarkami potrafią oddziaływać same z sobą, co prowadzi na przykład do powstania pętli gluonowych w diagramach Feynmana. Gluony występują w ośmiu stanach kwantowych odpowiadającym różnym kolorom; jednym ze sposobów na ich zapisanie jest:

  (gluon czerwono-antyzielony)
  (gluon zielono-antyniebieski)
  (gluon niebiesko-antyczerwony)
  (gluon zielono-antyczerwony)
  (gluon niebiesko-antyzielony)
  (gluon czerwono-antyniebieski)
 
 

Gluony jako nośniki oddziaływania silnego, mają ładunki podwójne: jeden kolor i jeden antykolor, jednakże każdy gluon przenosi tylko jeden ładunek kolorowy: albo jeden kolor, albo jeden antykolor. Przykładowo istnieje gluon czerwono-antyniebieski (gluon czerwony/antyniebieski), który przenosi kolor czerwony. Gdy kwark emituje lub pochłania gluon, wtedy kolor kwarka ulega zmianie. Przypuśćmy na przykład, że kwark czerwony zamienia się w kwark niebieski i wysyła gluon czerwono-antyniebieski. Taki gluon jest pochłaniany przez inny kwark niebieski. W wyniku absorpcji gluonu czerwono-antyniebieskiego niebieski kwark zamienia się w kwark czerwony.

Zobacz też 
 kula gluonowa
 plazma kwarkowo-gluonowa
 uwięzienie koloru
 chromodynamika kwantowa

Przypisy 

Bozony
Chromodynamika kwantowa
Oświetlenie globalne

Oświetlenie globalne () – model oświetlenia w grafice trójwymiarowej, w którym każdy obiekt na scenie 3D oświetlany jest zarówno przez światło emitowane bezpośrednio ze źródła światła, jak również przez światło odbite od innych obiektów na scenie (w przeciwieństwie do oświetlenia lokalnego, gdzie obiekty oświetlane są wyłącznie bezpośrednio przez źródło światła). Taki model oświetlenia wymaga zastosowania algorytmów, które są znacznie bardziej skomplikowane niż algorytmy oświetlenia lokalnego, jednak pozwalają uzyskać znacznie większy stopień realizmu.

Przykładowe algorytmy (techniki renderingu) realizujące oświetlenie globalne to: mapy fotonowe, path tracing, radiosity, Metropolis Light Transport.

Zobacz też 
 światło wolumetryczne
ray tracing
ray casting
ambient occlusion
oświetlenie

Grafika komputerowa
Geografia kultury

Geografia kultury – dział geografii społeczno-ekonomicznej zajmujący się związkami pomiędzy kulturą a przestrzenią.

Można wyróżnić poddziały geografii kultury:
 geografia religii
 geografia języka (geolingwistyka)
 przekaz wzorców i wartości kulturowych

Geografia społeczno-ekonomiczna
Geografia religii

Geografia religii – jedna z młodszych dyscyplin geografii wyodrębniona w ramach geografii kultury i geografii człowieka, zajmuje się badaniem relacji pomiędzy przestrzenią geograficzną a religią.

Przedmiot badań 
Geografia religii ma charakter interdyscyplinarny, powiązana jest ściśle z innymi dyscyplinami geografii oraz z nauki pokrewnymi do których zalicza się: religioznawstwo, historię, socjologię, etnologię itd.

Problematyka badawcza obejmuje następujące zagadnienia:
 środowisko geograficzne a religia,
 przestrzeń sakralna i krajobraz sakralny,
 ekspansja religii w różnych skalach geograficznych,
 migracje religijne, pielgrzymki, turystyka religijna,
 wpływ religii na typy osadnicze,
 wpływ religii na gospodarkę,
 religia a ochrona środowiska,
 kartografia i regionalizacja religijna.

Historia badań

Badania zagraniczne 
Terminu geografia religii jako pierwszy użył w 1642 roku angielski uczony Thomas Browne w dziele Religio Medici. Rozwój badań przypadł najpierw na XIX wiek, kiedy geografia zaczęła szerzej interesować się różnymi aspektami działalności człowieka. Bardzo ważne dla ukształtowania nowej dyscypliny okazały się prace niemieckich badaczy, zwłaszcza Carla Rittera i Friedricha Ratzela.

Po II wojnie światowej podjęto starania aby zdefiniować i określić rolę zjawisk religijnych w przestrzeni geograficznej. W 1976 roku utworzono przy Międzynarodowej Unii Geograficznej specjalną grupę zajmującą się systemami wierzeń. W 1985 roku rozpoczęto w Bochum wydawanie specjalistycznego periodyku Geographia Religionum. Współczesne badania nad geografią religii prowadzone są w Polsce, Niemczech, Stanach Zjednoczonych, Francji, Kanadzie, Słowacji, Japonii oraz Indiach.

Badania w Polsce 
Problematykę religijną w swoich pracach poruszali Jan Długosz i Maciej Miechowita, natomiast pierwsze badania dotyczące geografii religii podjął w XIX wieku Wincenty Pol, który prowadził w Katedrze Geografii na Uniwersytecie Jagiellońskim wykłady dotyczące geografii Ziemi Świętej. W 1836 roku Wincenty Pol wydał dzieło Geografia Ziemi Świętej w dwóch księgach.

Współcześnie, badania z zakresu geografii religii prowadzone są w Zakładzie Geografii Religii Instytutu Geografii i Gospodarki Przestrzennej Uniwersytetu Jagiellońskiego. Zakład Geografii Religii utworzony został w 1994 roku przez Antoniego Jackowskiego. Od 1995 roku Zakład wydaje periodyk naukowy Peregrinus Cracoviensis.

Bibliografia 
 
 Jackowski A., 2006, Encyklopedia szkolna. Geografia, Wydawnictwo Zielona Sowa, Kraków, .

Linki zewnętrzne
Geta (cesarz)

Geta (ur. 27 maja 189 w Rzymie, zm. 26 lutego 212) Lucius Publius Septimius Geta – cesarz z dynastii Sewerów, młodszy syn cesarza Septymiusza Sewera i Julii Domny, brat współrządzącego z nim Karakalli. August od jesieni 209 roku (współrządził z bratem i ojcem w latach 209–211 i z bratem w latach 211–212), zamordowany przez Karakallę na początku 212 roku.

W chwili śmierci ojca, w roku 211 Geta miał 22 lata i podobnie jak starszy brat nosił wszystkie tytuły należne cesarzowi. W swym testamencie Septymiusz Sewer oddał równą władzę obydwu braciom, bez podziału kompetencji lub terytorium cesarstwa. Sam ten fakt utrudniał współpracę między nimi. Jednak głębszą przyczyną konfliktu jaki miał wybuchnąć między braćmi była szczera nienawiść jaką darzyli się od wczesnego dzieciństwa. Nie zażegnała ich wymuszona nad grobem ojca zgoda – do jakiej nakłoniła współcesarzy matka, Julia Domna. Jedyną zgodną decyzją młodych cezarów było zakończenie trzyletniej ekspedycji w Brytanii – podczas której zmarł ich ojciec – i powrót do Rzymu.

Po powrocie do stolicy każdy z braci zajął oddzielną część pałacu na Palatynie i obstawił swoimi strażami. Cesarze spotykali się tylko na oficjalnych uroczystościach. Jedną z nich było zaliczenie ich ojca w poczet bogów (deifikacja). Rywalizacja pomiędzy braćmi przybierała na sile i ogarniała powoli cały Rzym, w którym niemal każdy obywatel był zmuszony opowiedzieć się po jednej ze stron. Brak podziału kompetencji powodował chaos, dlatego powstał projekt podzielenia władzy terytorialnie. Pomysł nie doszedł jednak do skutku – według relacji Herodiana – na skutek sprzeciwu cesarzowej wdowy. Tymczasem bracia ufali sobie coraz mniej, posądzając się nawzajem o próbę fizycznego usunięcia przeciwnika. Przy czym agresywniejszy w atakowaniu brata był starszy Karakalla, który usiłował zgładzić Getę w trakcie saturnaliów roku 211.

Nieudany zamach na brata oraz bardzo agresywne zachowanie Karakalli czyniło Getę coraz bardziej popularnym. Karakalla spróbował więc innej drogi. Od początku roku 212 czynił gesty świadczące o chęci zaniechania walki. Dążąc do formalnego pogodzenia z Getą, zaaranżował 26 lutego tego roku spotkanie w komnatach ich matki. Bracia mieli się tam zjawić sami – nieuzbrojeni. Jednak Karakalla zdradził brata i przybywszy tam z centurionami kazał go zgładzić. Geta zginął, usiłując schronić się w ramionach matki, która sama została ranna próbując ratować syna. Karakalla natychmiast ogłosił, że został zaatakowany przez brata i tylko dzięki pomocy wiernych przyjaciół ocalony. Geta został skazany na najgorszy rodzaj kary, stosowany wobec znienawidzonych cesarzy po ich śmierci – wymazano jego imię ze wszystkich oficjalnych dokumentów, zatarto wszelkie dowody jego istnienia i zakazano okazywania po nim żałoby – nawet jego własnej matce.

Przypisy 

Cesarze rzymscy
Karakalla
Konsulowie Cesarstwa Rzymskiego
Dynastia Sewerów
Urodzeni w 189
Zmarli w 212
Zamordowani monarchowie
Ludzie związani z Rzymem
Ludzie urodzeni w Rzymie
Gordian I

Gordian I, Marcus Antonius Gordianus Sempronianus Romanus Africanus (ur. ok. 159, zm. 12 kwietnia 238) – w 216 roku rzymski namiestnik Brytanii i Afryki Prokonsularnej, cesarz rzymski w 238 roku. Mąż Fabii Orestilli.

Życiorys 
Gordian w okresie rządów Aleksandra Sewera i Maksymina Traka był namiestnikiem Afryki Prokonsularnej. Obwołany cesarzem przez zbuntowaną przeciwko Maksyminowi Trakowi arystokrację prowincji, gdy przybył na inspekcję do miasta Tysdrus. Dzięki działaniom senatora Publiusa Liciniusa Valerianusa (późniejszego cesarza) otrzymał poparcie senatu rzymskiego, jednak jego panowanie trwało zaledwie 20 dni, gdyż namiestnik Numidii – Cappelianus, pozostając wierny Maksyminowi na czele jednego legionu (legio III Augusta) zaatakował Kartaginę będącą tymczasową siedzibą cesarza i pokonał popierające Gordiana oddziały składające się z uzbrojonych mieszkańców miasta i milicji miejskiej. Cesarz popełnił samobójstwo po przegranej bitwie, podczas której zginął jego syn i współwładca – Gordian II.

Bibliografia

Linki zewnętrzne 
 Biografia w An Online Encyclopedia of Roman Emperors 

Cesarze rzymscy
Rzymscy namiestnicy Brytanii
Rzymscy samobójcy
Urodzeni w II wieku
Zmarli w 238
Galien

Galienus, Publius Licinius Egnatius Gallienus (218-268) – syn Waleriana I, cesarz rzymski od 253 roku (jako współrządca) i samowładnie od 260. Z żoną Saloniną miał trzech synów: Waleriana II, Salonina i (prawdopodobnie) Maryniana. Jego panowanie jest okresem postępującego rozpadu imperium, z którym cesarz zdaniem historyków nie potrafił sobie poradzić.

Wstrzymał rozpoczęte przez ojca Waleriana prześladowania chrześcijan, argumentując, iż nie można siłą wymuszać przekonań religijnych.

Zreformował armię tworząc tzw. vexillationes – rezerwowe oddziały, stacjonujące na terytorium kraju, które w razie potrzeby ruszały do boju, a także wprowadzając duże oddziały jazdy, która dotąd pełniła tylko funkcje pomocnicze (dowódcą formacji jazdy został Aureolus, który później ogłosił się cesarzem).

Galien pozbawił senatorów wszelkich stanowisk w wojsku i administracji, zastępując ich ekwitami. Zdaniem Aleksandra Krawczuka akt ten przyczynił się do późniejszego przedstawiania postaci Galiena w niekorzystny sposób przez historyków pochodzących ze stanu senatorskiego.

Za panowania Galiena tereny cesarstwa nękane były atakami Persów, Franków, Alamanów i Gotów, którzy w 267 r. zdobyli Ateny. W Galii cesarski namiestnik Postumus ogłosił się cesarzem, tworząc oddzielne cesarstwo galijskie. Na wschodnich ziemiach zaś, faktyczną władzę objął król Palmyry Odenat usamodzielnił swój kraj włączony ponownie w granice imperium dopiero przez Aureliana. W 268 roku, podczas oblężenia Mediolanu, w którym bronił się uzurpator Aureolus, cesarz i jego żona oraz syn Marinianus zostali zamordowani w wyniku spisku dowódców.

Po śmierci został zaliczony w poczet bogów.

Galien żywo interesował się zagadnieniami filozoficznymi. Na jego dworze działał Plotyn, twórca neoplatonizmu.

Małżeństwo cesarza z Saloniną często uchodzi za przykład wyjątkowej wierności i zgodności małżonków, jednak pogląd ten w kontekście relacji historyków wydaje się błędny, gdyż zachowały się relacje o romansie cesarza z Piparą, córką króla Markomanów.

Zobacz też 
 Trebellianus

Przypisy

Bibliografia 
 
 

Cesarze rzymscy
Konsulowie Cesarstwa Rzymskiego
Urodzeni w 218
Zmarli w 268
Zamordowani monarchowie
Gliceriusz

Gliceriusz, Glycerius (ur. ok. 420 – zm. po 480) – cesarz zachodniorzymski od 3 marca 473 do czerwca 474, marionetkowy władca wyniesiony na tron przez Gundobada.

Urodził się w Italii – prawdopodobnie w Ticinum. Sprawował funkcję komesa domestyków (comes domesticorum), czyli dowódcy jednej z przybocznych gwardii cesarza Olibriusza. Ogłoszony został Augustem 3 marca 473 w Rawennie. W polityce religijnej popierał chrześcijaństwo, co znalazło odzwierciedlenie w bitych przez niego monetach z wizerunkiem krzyża.

Dzięki przekupieniu Ostrogotów Widymera udało mu się powstrzymać inwazję tego barbarzyńskiego ludu na Italię za cenę okupu w wysokości 2000 solidów.

W drugiej połowie 473 roku główna podpora jego rządów – burgundzki wódz Gundobad opuścił Italię. Wówczas wschodniorzymski cesarz Leon, który nigdy nie uznał władzy Gliceriusza, wysłał Juliusza Neposa do Rzymu, aby ten obalił uzurpatora. W czerwcu 474 Gliceriusz został zmuszony przez Juliusza Neposa bez walki do abdykacji i został przez niego mianowany biskupem Salony (Splitu). Sześć lat później, w 480 roku Gliceriusz prawdopodobnie doprowadził do zamordowania swojego następcy.

Znany jest jeden edykt cesarski Gliceriusza z 29 kwietnia 473, który dotyczy zwalczania symonii w Kościele i wymienia ówczesnych prefektów pretorium: Feliksa Himelco (prefekt Italii i adresat edyktu), Dioskura (prefekt Wschodu), Aureliana i Protadiusza. Dwaj ostatni byli prefektami Galii albo Ilirii.

Monety Gliceriusza wybijane były w Rawennie i Mediolanie (m.in. solidy RIC 3104, 3105 i tremissis RIC 3110).

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne 
 
 

Cesarze rzymscy
Urodzeni w V wieku
Glycerius

Święty Gliceriusz – męczennik, diakon
 Gliceriusz (ok. 420–po 480) – cesarz zachodniorzymski 
 Gliceriusz Landriani (1588-1618) – Sługa Boży
Gordian II

Gordian II, Marcus Antonius Gordianus Sempronianus Africanus Iunior, (ur. 192, zm. 12 kwietnia 238) – cesarz rzymski w 238.

Życiorys 
Współrządził wraz z ojcem Gordianem I. Zginął broniąc Kartaginy w beznadziejnej walce milicji z doborowymi legionami rzymskimi pod wodzą Capellianusa.

Przypisy 

Cesarze rzymscy
Urodzeni w 192
Zmarli w 238
Galeriusz

Galeriusz, Gaius Galerius Valerius Maximianus (ur. 250, zm. 5 maja 311) – cesarz rzymski panujący w latach 293-311.

Życiorys 
Pochodził z Ilirii, karierę wojskową rozpoczął jako prosty żołnierz w armii Aureliana, a później Probusa. Wsławił się zwycięską wojną z Persami w latach 297-299. W 293 roku, po wprowadzeniu tetrarchii, został mianowany cezarem przy władcy wschodniej części imperium – Dioklecjanie, mając powierzone rządy nad prowincjami bałkańskimi. Dla umocnienia związków politycznych poślubił córkę Dioklecjana – Walerię. Przyjmuje się, iż wskutek wpływu i nacisków Galeriusza Dioklecjan zdecydował o rozpoczęciu prześladowań chrześcijan w cesarstwie. 

Po abdykacji Dioklecjana w 305 Galeriusz został cesarzem Wschodu wraz z tytułem augusta, wybierając swym cezarem Maksymina Daję. Sprawował wtedy władzę nad południową i wschodnią częścią Bałkanów oraz nad Azją Mniejszą. Podczas jego rządów urzędy obsadzano jego oficerami, a w sądach usuwano obrońców jako zbędnie wydłużających czas trwania procesu. Działalność intelektualna była uważana za podejrzaną.

Kiedy w 306 zmarł cesarz Zachodu – Konstancjusz (z racji starszeństwa uważany za pierwszego augusta), nowym cesarzem zachodniej części imperium został dotychczasowy cezar przy Konstancjuszu – Flawiusz Sewer, zaś Galeriusz przejął godność pierwszego augusta. W 306 w Rzymie wybuchły zamieszki wskutek decyzji Galeriusza o rozwiązaniu kohort pretorianów oraz opodatkowaniu dotychczas wolnych od tego obciążenia mieszkańców stolicy cesarstwa. Sytuację tę wykorzystał Maksencjusz, syn Maksymiana (który rok wcześniej zrzekł się władzy wraz z Dioklecjanem), i został przez wojsko ogłoszony cesarzem. Galeriusz nakazał stłumienie buntu przebywającemu w Mediolanie Sewerowi, który został jednak szybko pokonany i poddał się Maksencjuszowi. 

W 307 Galeriusz zgromadził wojska i wyruszył ku Italii. Pozbawiony możliwości okrążenia Rzymu, odstąpił od zamiaru jego zdobycia, podejmując natomiast plądrowanie obszarów odległych o kilkadziesiąt kilometrów na północ od stolicy. Nie będąc w stanie rozciągnąć władzy nad większą częścią Italii, okazał gotowość do rozmów z Maksencjuszem, lecz jego propozycję odrzucono. Kiedy Maksencjusz zaczął przekupywać wojsko Galeriusza, w obawie przed zdradą ze strony żołnierzy rozpoczął on odwrót, zezwalając im przy tym na rabunki.

Przed końcem panowania wydał edykt tolerancyjny (311), kończący wieloletnie prześladowania chrześcijan. W tym samym roku zmarł najprawdopodobniej na raka.

Przypisy

Bibliografia 
 Aleksander Krawczuk: Konstantyn Wielki. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1985, 

Cesarze rzymscy
Konsulowie Cesarstwa Rzymskiego
Urodzeni w 250
Zmarli w 311
Graphics Interchange Format

GIF (ang. Graphics Interchange Format) – format pliku graficznego z kompresją bezstratną (opis niżej), stworzony w 1987 roku przez firmę CompuServe. Pliki tego typu są powszechnie używane na stronach WWW, gdyż pozwalają na tworzenie prostych animacji ze zdefiniowanym kolorem tła jako przezroczystym i określonym opóźnieniem przy odtwarzaniu poszczególnych klatek animacji. 

Panuje powszechne przekonanie, iż format GIF pozwala jedynie na użycie do 256 kolorów w jednym pliku obrazu, jednak w rzeczywistości odnosi się to do liczby kolorów mogących występować w pojedynczym bloku obrazu, a nie w całym pliku zawierającym obraz. Dlatego też, używając większej liczby bloków, możliwe jest zastosowanie formatu GIF do przechowywania na przykład fotografii bez utraty jakości / liczby kolorów. Przekonanie o ww. ograniczeniu najprawdopodobniej wynika z tego, że ogromna większość programów do obróbki grafiki rastrowej potrafi obsługiwać jedynie jeden blok na cały obraz (a ówczesny sprzęt potrafił wyświetlać właśnie maksymalnie 256 kolorów na ekranie) albo błędnie interpretuje wiele bloków jako poszczególne klatki animowanego GIF-a. Ograniczenie to wynika więc z niepełnej obsługi formatu, a nie z ograniczeń istniejących w nim samym. W pliku GIF, zawierającym kilka bloków obrazu, każdy z nich może zawierać 256 kolorów albo 255 kolorów i jeden kolor „przezroczysty”.

Ze względu na to, iż do kompresji w formacie GIF może być używany algorytm LZW, na którym ciążą patenty w kilku krajach świata, w 1995 został opracowany konkurencyjny format PNG używający do kompresji algorytmu deflate.

Według organizacji Software Freedom Law Center 1 października 2006 wygasły wszystkie ograniczenia patentowe dotyczące formatu GIF i format ten można uznać za uwolniony.

Przypisy

Zobacz też 
 grafika rastrowa
 kompresja bezstratna
 kompresja stratna
 paleta barw

Formaty plików graficznych
Greting

Greting (ang. grating)

 Trap klamrowy, rodzaj drabinki na statku z klamer stalowych umocowanych do pionowych ścian nadbudówek, ładownic, we włazach itp.
 Kratownica, położona na dnie łodzi lub jachtu, zbudowana z połączonych na krzyż drewnianych listew zabezpieczająca przed chlapaniem wody zbierającej się na dnie.
 Kratownica na dawnym żaglowcu przykrywająca luki na górnym pokładzie.

Na żaglowcach pokłady nie były szczelnie przykryte deskami. W większości górny pokład miał luki prowadzące do niższych pokładów. Były tam trzymane łodzie, zapasowe drzewca i inny sprzęt potrzebny szybko na pokładzie, ale którego na pokładzie trzymać nie można było (np. łodzie podczas bitwy natychmiast by na górnym pokładzie zniszczono). Owe luki przykrywano kratkami zwanymi gretingami, aby marynarze nie wpadali pod pokład oraz aby zapewnić więcej przestrzeni. Gretingi były lekkie i można je było szybko zdjąć, aczkolwiek nie chroniły przed wodą spływającą w głąb statku - często marynarze śpiący na pierwszym pokładzie armatnim byli oblewani.

Jedną z kar w żaglowcowych flotach wojennych była kara chłosty na marynarzu przywiązanym do stojącego pionowo na pokładzie gretingu.

Istnieje również spolszczone słowo grating czyli krata pomostowa - podłogowy element wypełniający ażurowe pomosty, podesty itp.

Współcześnie w gretingi wyposaża się jednostki, takie jak Dezeta, czy Omega. Drewniane kratownice zapewnić mają suche poruszanie się po kokpicie oraz swobodne spływanie wody do zęzy. Na dużych jednostkach takie rozwiązanie bywa spotykane również wewnątrz pomieszczeń np. w kambuzie, kingstonie, maszynowni.

Przypisy 

Okrętownictwo
Pokład (żeglarstwo)
Wyposażenie jachtu i osprzęt
Georg Ohm

Georg Simon Ohm (ur. 16 marca 1789 w Erlangen, zm. 6 lipca 1854 w Monachium) – niemiecki fizyk doświadczalny i matematyk, profesor politechniki w Norymberdze (1833–1849) i Uniwersytetu w Monachium (od 1849). Laureat Medalu Copleya (1841).

Ohm to autor prawa fizycznego nazwanego prawem Ohma.

Życiorys 
W roku 1811 uzyskał doktorat z matematyki na uniwersytecie w Erlangen (podobnie jak jego młodszy brat Martin (1792–1872), późniejszy profesor matematyki na Uniwersytecie Humboldta w Berlinie) i przez krótki okres był wykładowcą tego przedmiotu. Z powodu niskiej pensji i braku perspektyw kariery został nauczycielem matematyki i fizyki. W roku 1825 porzucił szkołę i zajął się eksperymentalną pracą badawczą w celu uzyskania stanowiska na uczelni. Po zainteresowaniu się fizyką napisał prace głównie z zakresu elektryczności i akustyki. Sformułował (1827) prawo opisujące związek pomiędzy natężeniem prądu elektrycznego a napięciem elektrycznym, znane współcześnie jako prawo Ohma. Badał nagrzewanie się przewodników przy przepływie prądu elektrycznego. Znalazł zależność oporu od formy geometrycznej przewodnika. W 1843 stwierdził, że najprostsze wrażenie słuchowe jest wywołane drganiami harmonicznymi. Jego prace, pisane skomplikowanym matematycznym językiem, długo nie były uznawane przez współczesnych mu fizyków.

Został pochowany na Starym Cmentarzu Południowym w Monachium.

Upamiętnienie 
Na jego cześć jednostce rezystancji nadano nazwę om.

Przypisy

Bibliografia 
 

Niemieccy fizycy XIX wieku
Niemieccy fizycy doświadczalni
Niemieccy elektrodynamicy
Elektrodynamicy klasyczni
Niemieccy matematycy XIX wieku
Laureaci Medalu Copleya
Ludzie upamiętnieni nazwami jednostek SI
Ludzie urodzeni w Erlangen
Urodzeni w 1789
Zmarli w 1854
Pochowani na Starym Cmentarzu Południowym w Monachium
Gracjan (cesarz rzymski)

Gracjan, Gratianus, Flavius Gratianus Augustus (ur. 18 kwietnia 359 w Sirmium, zm. 25 sierpnia 383 pod Lugdunum) – cesarz zachodniorzymski od 375, syn Walentyniana I i jego pierwszej żony – Sewery. 

Tytuł augusta otrzymał w 367 roku, po objęciu władzy mianował współrządcą swego czteroletniego brata przyrodniego – Walentyniana II.

1 stycznia 367 objął konsulat wraz z Dagalaifem. W tym samym roku w Ambianum Walentynian ogłosił go cesarzem. Mniej więcej w tym czasie retor i poeta Auzoniusz został wychowawcą Gracjana na dworze w Trewirze. Rok później Gracjan wyprawił się z Walentynianem na Alamanów, wyprawa zakończyła się zwycięstwem pod Solicinium.

Prawdopodobnie w 370 uczestniczył w wyprawie, która dotarła do źródeł Dunaju. Wydarzenie to zostało opisane przez Auzoniusza w poemacie Mozela. W 371 objął swój drugi konsulat wraz z Petroniuszem Probusem. Trzy lata później został konsulem wraz z Ekwicjuszem oraz ożenił się z Konstancją, pogrobową córką cesarza Konstancjusza II.

W 377 roku wysłał komesa Frigeridusa do Tracji, by wspomóc wschodniorzymskiego cesarza Walensa w walce ze zrewoltowanymi Gotami. Rok później odniósł zwycięstwo nad Alamanami pod Argentią i wyruszył na wschód do walki z Gotami. Walens, nie czekając na posiłki, wydał Gotom bitwę pod Adrianopolem, w której poniósł śmierć. Gracjan został wtedy jedynowładcą Imperium Romanum. Był pierwszym z cesarzy chrześcijańskich, który odmówił przyjęcia tytułu pontifex maximus. W 380 objął konsulat wraz z Teodozjuszem, razem z nim wydał Edykt tesaloński. Rok później przeniósł swój dwór do Mediolanu. W 382 usunął ołtarz bogini Wiktorii z sali posiedzeń senatu i odebrał dotacje państwowe świątyniom pogańskim mimo sprzeciwu Symmacha, prefekta miasta Rzymu.

W 383 po śmierci Konstancji Gracjan ożenił się z Letą. W tym samym roku wybuchł bunt legionów stacjonujących w Brytanii pod dowództwem Magnusa Maximusa. Wojska Gracjana spotkały armię uzurpatora pod Lutecją (Paryżem), jednak nie doszło do bezpośredniego starcia. Gracjan, niedoświadczony dowódca opuszczony przez armię, uciekł na południe. 25 sierpnia został pochwycony i zabity w Lugdunum przez Adragancjusza, współpracownika Maksymusa.

Imię Gratianus nosił również rzymski uzurpator z Brytanii, rządzący w latach 406-407.

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 

Cesarze rzymscy
Konsulowie Cesarstwa Rzymskiego
Urodzeni w 359
Zmarli w 383
Dynastia walentyniańska
Giga

Giga (G) – przedrostek jednostki miary oznaczający mnożnik 1 000 000 000 = 109(miliard).

Giga a gibi 
W informatyce często używa się jednostki gigabajt jako 1024 MB, jednak, aby uniknąć nieporozumień powinno się używać gigabajta jako 1000 MB, a gibibajta jako 1024 MiB (zob. przedrostek dwójkowy). Należy jednak zauważyć, że producenci pamięci RAM używają jednostki gigabajta, jako 1024 MiB, natomiast producenci dysków twardych, jako 1000 MB, w zależności od przyjętej strategii marketingowej.

Przypisy 

Przedrostki jednostek miar
Gramatura papieru

Gramatura papieru – masa (pot. „ciężar”) wyrobu papierniczego wyrażona w gramach na metr kwadratowy czy dawniej (w krajach anglosaskich) w funtach na ryzę.

Pośrednio parametr ten przekłada się na grubość papieru: najczęściej papier o gramaturze 100 g/m² ma grubość 0,1 mm (z dokładnością ok. 20%). Dokładna grubość zależy jednak od jego wolumenu i np. w przypadku tzw. papierów objętościowych ten przelicznik nie ma już zastosowania.

W przypadku papieru na okładki, foldery, opakowania itp., wrażenie większej gramatury (a więc papieru grubszego, sztywniejszego) osiągnąć można przez lakierowanie lub laminowanie.

Gramaturę określa się przez pomiar masy próbki papieru o określonej powierzchni. Próbkę przed pomiarem powinno poddać się klimatyzacji w pomieszczeniu o temperaturze 23±1 °C i wilgotności względnej 50±2%.

Bibliografia 
 

Papier
Gram

Gram, oznaczenie g – jednostka masy, jednostka podstawowa w układzie jednostek miar CGS (Centymetr Gram Sekunda).

Gram w układzie SI

Zobacz też 

 układ jednostek miar
 układ SI
 pozaukładowe jednostki miary

Przypisy 

Jednostki miar masy
Jednostki CGS
G (ujednoznacznienie)

G – siódma litera alfabetu łacińskiego, dziesiąta litera alfabetu polskiego.

G 
 stała grawitacji (stała fizyczna)
 giga – nazwa przedrostka w układzie SI oznaczającego mnożnik 109, np. gigaherc
 nazwa dźwięku muzycznego
 G – niemieckie czasopismo architektoniczne
 G (Gly) – Glicyna
 G - Moduł Kirchhoffa – współczynnik uzależniający odkształcenie postaciowe materiału od naprężenia
 G - graficzny język programowania używany w LabVIEW
 Punkt G – punkt Gräfenberga
 białko G
 G – umowny czas w wojsku

g 
 skrót jednostki masy – gram
 przyspieszenie ziemskie
 przeciążenie
  – symbol IPA jednej ze spółgłosek

Zobacz też 
 skrót jednoliterowy
Galeon (przeglądarka)

Galeon – przeglądarka internetowa dla systemu GNU/Linux, zintegrowana ze środowiskiem GNOME. Przeglądarka ta potrzebuje do działania biblioteki GTK+.

Jako silnik do wyświetlania stron używa Gecko, dzięki czemu obsługuje praktycznie wszystkie najnowsze standardy internetowe i jest zgodna z przeglądarką Mozilla Firefox.

Do momentu ukazania się Epiphany Galeon był domyślną przeglądarką w GNOME.

Zobacz też 
 porównanie przeglądarek internetowych

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 Strona domowa Galeona

Przeglądarki internetowe
GNOME
Gwiazda Poranna

Gwiazda Poranna, Jutrzenka (, Lucifer) – nazwa planety Wenus, charakteryzującej się tym, że widać ją najdłużej nad ranem, przed wschodem Słońca, kiedy już gwiazdy stają się niewidoczne z powodu światła słonecznego.  

W starożytności pogańskiej było to jedno z mitologicznych i poetyckich określeń, po grecku Fosforos, po łacinie Lucifer. W mitologii mezopotamskiej jedno z uosobień bogini Isztar, bogini wojny i miłości.

Chrześcijaństwo używa jej jako eschatologicznego symbolu, ukazującego misję zbawczą samego Chrystusa, a także rolę jego matki Marii z Nazaretu.

W chrześcijaństwie

Biblia 
W liście św. Piotra ma ona znaczenie eschatologiczne – zwiastuje nadejście  Dnia Pańskiego:

Sam Jezus w Księdze Apokalipsy nazywa się gwiazdą poranną. Ma ona tam również znaczenie eschatologiczne:

Tradycja katolicka 
W tradycji katolickiej gwiazdą poranną jest nazywana Maria z Nazaretu. Jan Paweł II w encyklice Redemptoris Mater nauczał, że poprzez swe niepokalane poczęcie  Maria była jakby zwiastunką nadchodzącego odkupienia. Porównał ją do gwiazdy porannej, która odbijając światło słoneczne, zwiastuje bliski wschód Słońca:

Poglądy innych wyznań 
Świadkowie Jehowy uważają, że „Gwiazdą Poranną” czyli „Jutrzenką” jest Jezus Chrystus sprawujący władzę w Królestwie Bożym.

W buddyzmie

Przebudzenie Buddhy 
W tradycji buddyjskiej mówi się, że o świcie promień wschodzącej Gwiazdy Porannej (Wenus) doprowadził umysł medytującego pod drzewem Siddharty Gautamy do stanu doskonałej przejrzystości zrozumienia - do przebudzenia, oświecenia - do

Zobacz też 

 Gwiazda Wieczorna – strona ujednoznaczniająca

Przypisy 

Biblistyka
Mariologia
Wenus
Bóstwa astralne
Gwiazda Wieczorna

Gwiazda Wieczorna (Wenus) – planeta Wenus widoczna nad horyzontem po zachodzie Słońca
 Gwiazda Wieczorna (Hesperos) – w mitologii greckiej bóg i uosobienie planety Wenus
 Gwiazda Wieczorna – w serii „Baśniobór” stowarzyszenie, które chciało otworzyć więzienie demonów
 Gwiazda Wieczorna – tłumaczenie Undómiel, przydomka Arweny – jednej z postaci powieści legendarium Śródziemia stworzonego przez J.R.R. Tolkiena

Zobacz też 

 Gwiazda Poranna
Garlino-Racibory

Garlino-Racibory – część wsi Garlino w Polsce, w województwie mazowieckim, w powiecie mławskim, w gminie Szydłowo.

Przypisy 

Garlino
Ga

Gal – pierwiastek chemiczny
 Ga – grupa etniczna w Ghanie
 Ga – gigaannus, jednostka czasu równa miliardowi (109) lat
 Ga – dawny dystrykt Ghany
 Ga East – dystrykt w regionie Wielka Akra w Ghanie
 Ga West – dystrykt w regionie Wielka Akra w Ghanie
 .ga – domena internetowa przypisana do Gabonu
 ga – kod ISO 639-1 dla języka irlandzkiego
GA:
 Stosowane przez Niemców w czasie II wojny światowej oznaczenie dimetylamidocyjanidofosforanu etylu, bojowego środka trującego znanego pod nazwą tabun
 Georgia – amerykański stan

 Gibereliny –  skrót oznaczający te hormony roślinne