alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
1356



Wydarzenia w Polsce 

 23 kwietnia – odbyła się uroczystość konsekracji kościoła farnego św. Bartłomieja Apostoła w Płocku.
 17 czerwca – Lwów uzyskał od Kazimierza Wielkiego prawa miejskie (Prawo magdeburskie).
 5 października – Kazimierz Wielki powołał do życia Sąd Wyższy Prawa Niemieckiego na zamku krakowskim, którego zadaniem było rozstrzyganie spraw spornych w miastach królewskich, w miejsce dotychczasowego odwoływania się do sądów niemieckich (w Magdeburgu lub Lubece).
 5 października – król ustanowił Sąd Sześciu Miast, w którym ławnicy z Wieliczki zasiadali na równi z ławnikami z Krakowa, Olkusza, Kazimierza, Sącza i Bochni.
 Sierpc uzyskał prawa miejskie. Lokacja na Prawie magdeburskim.
 erygowanie przez arcybiskupa Jarosław z Bogorii i Skotnik kościoła w Łasku – pierwsza wzmianka o wsi, acz jeszcze bez wymienienia jej nazwy.

Wydarzenia na świecie 

 10 stycznia – w Norymberdze oraz 25 grudnia w Metzu – cesarz Karol IV Luksemburski ogłosił tzw. Złotą Bullę regulującą podstawowe zasady ustrojowe Świętego Cesarstwa Rzymskiego. Zasady te obowiązywały do 1806 r.
 1 maja – cesarz Karol IV i król Kazimierz III Wielki podpisali Układ praski, będący odnowieniem Pokoju namysłowskiego z 1348 roku.
 19 września – wojna stuletnia: w bitwie pod Poitiers Anglicy pokonali Francuzów.
 18 października – trzęsienie ziemi w Bazylei.
 25 grudnia – cesarz Karol IV ogłosił w Metz drugą część tzw. Złotej Bulli, która regulowała podstawowe zasady ustrojowe Świętego Cesarstwa Rzymskiego. Pierwsza część została ogłoszona 10 stycznia w Norymberdze.

Zmarli 
 19 czerwca – Michalina Metelli, włoska tercjarka franciszkańska, błogosławiona katolicka (ur. ok. 1300)
 23 czerwca – Małgorzata II, hrabina Hainaut, cesarzowa, żona Ludwika IV Bawarskiego (ur. 1311)
 8 sierpnia – Giovanni Gradenigo, doża Wenecji (ur. ?)

1356
Żółta odmiana człowieka

Żółta odmiana człowieka (mongoloidzi) – jedna z grup wydzielanych historycznie w podziałach antropologicznych gatunku ludzkiego. Po raz pierwszy podziału na odmiany, w którym kryterium był kolor skóry, dokonał Georges Cuvier w roku 1812.

Za charakterystyczne cechy odmiany żółtej, mające być przystosowaniem do warunków klimatycznych Azji uznaje się niski wzrost, długi tułów, krótkie nogi, małą powierzchnię ciała, grube przetłuszczone włosy, płaską twarz, nisko osadzony nos, skośną szparę oczną. Budowa ciała zapewnia ochronę przed zimnem, minimalizując utratę ciepła. Oczy chronione są przed nadmiarem światła w okresie występowania pokrywy śnieżnej.

Klasyfikacja 
Klasyfikacja zaproponowana przez Cuviera została wykorzystana przez kolejnych naukowców. W roku 1947 E.A. Hooton zaproponował podział ludzkości na trzy odmiany, które podzielił dalej na podrasy zasadnicze, podrasy złożone i typy mieszańców. Do pierwotnych ras odmiany żółtej Hooton zaliczył:
 Mongolską klasyczną
 Eskimoską
 Indiańską:
 Typu indiańskiej długogłowej
 Typu indiańskiej krótkogłowej
 Indonezyjsko-mongoloidalną:
 Typu malajsko-mongoloidalnego
 Typu indonezyjskiego

Klasyfikacja z wyróżnieniem trzech podstawowych odmian została stworzona również w ramach Polskiej Szkoły Antropologicznej przez J. Czekanowskiego. Klasyfikacja ta została skrytykowana przez antropologów będących zwolennikami populacyjnej koncepcji rozumienia rasy.

Nazwy skojarzonej z Mongołami użył po raz pierwszy prawdopodobnie Christoph Meiners. W opublikowanej w roku 1785 Grundriss der Geschichte der Menschheit (Szkic historii ludzkości) podzielił on ludzkość na dwie rasy: tatarsko-kaukaską, którą utożsamiał z pięknem, oraz mongolską, której podstawowym wyróżnikiem była brzydota. Termin ten został wykorzystany i rozpowszechniony przez Johanna Blumenbacha.

Mieszkańcy Azji Środkowej według dawnych teorii wykazują cechy rasy żółtej (zwłaszcza ludy koczownicze, na przykład Kazachowie, Mongołowie, Kirgizi), albo też formy przejściowe między rasą żółtą i białą (zwłaszcza Uzbecy sąsiadujący z białymi Irańczykami).

Zobacz też 
 biała odmiana człowieka
 czarna odmiana człowieka
 Metys
 ludy paleoazjatyckie
 rasa
 Zambo

Przypisy 

Antropologia fizyczna
3D Sound

3D Sound – termin dotyczący przetwarzania dźwięku na komputerze, określający najczęściej możliwości karty dźwiękowej. Jest to elektroniczna symulacja przestrzeni poprzez stosowanie opóźnień czasowych sygnałów umożliwiających naśladowanie odbicia fal dźwiękowych. Używane w sprzęcie komputerowym VR gogle, jak i w grach typu Real Life i akcji, np. Arma 3, Grand Theft Auto V i innych grach RolePlay.

Zobacz też 
 A3D
 Environmental Audio Extensions
 Direct Sound 3D

Przypisy 

Karty dźwiękowe
Żegota (imię)

Żegota – imię męskie pochodzenia słowiańskiego.
Wywodzi się od słowa żec (czyli „palić”). Imię Żegota uważane jest często za polskie tłumaczenie imienia Ignacy (ze względu na podobieństwo znaczeniowe do łacińskiego ignis – „ogień”). Pojawiło się w polskich zapisach już w 1212 roku, a więc ponad sto lat wcześniej niż Ignacy, dlatego można sądzić, że imiona te powstały niezależnie od siebie.

Żegota imieniny obchodzi 1 lutego.

Adam Mickiewicz zamierzał nazwać tym imieniem głównego bohatera Pana Tadeusza. Przyjaciel Mickiewicza z czasów wileńskich Ignacy Domeyko był nazywany bowiem Żegotą i pod takim imieniem występuje jako jeden z konspiratorów w III części Dziadów. Pseudonim Żegota nosili też Ignacy Pauli, Ignacy Daszyński oraz Tadeusz Kurcyusz.

W czasie II wojny światowej imię zostało wykorzystane do stworzenia fikcyjnej postaci Konrada Żegoty, będącej kryptonimem Tymczasowego Komitetu Pomocy Żydom, a następnie Rady Pomocy Żydom, znanych jako Żegota.

Zobacz też 

 Żegocina

Męskie imiona słowiańskie
1288



Wydarzenia w Polsce 

 30 września – zmarł książę krakowsko-sandomierski Leszek Czarny. Panowanie rozpoczął Henryk IV Probus, książę krakowski wbrew woli szlachty, która na tronie osadziła Bolesława II; po kilku potyczkach zbrojnych władzę utrzymał Henryk. Zjednoczenie podzielonych od dawna ziem polskich zostało rozpoczęte.
 Władysław Łokietek zdobył Ziemię Sieradzką.
 Jelenia Góra otrzymała prawa miejskie.
 Pierwsza wzmianka o Mielnie.
 Pierwsza wzmianka o wsi Boguszyce (powiat oleśnicki).
 Pierwsza wzmianka o Swadzimiu.
 Pierwsza wzmianka o wsi Gromnik.
 Pierwsza wzmianka o mieście Bielawa.

Wydarzenia na świecie 

 22 lutego – papieżem został Mikołaj IV.
 5 czerwca:
 późniejszy król i cesarz rzymski Henryk VII został hrabią Luksemburga.
 wojna o sukcesję limburską: decydujące zwycięstwo księcia Brabancji Jana I nad arcybiskupem Kolonii Zygfrydem von Westerburgiem w bitwie pod Worringen.
 Kawalerowie mieczowi i Krzyżacy rozpoczęli podbój Kurlandii (przeciw plemionom Kurów (Kuronów) i Łotyszów).
 Modena signorią rodu d’Este.
 Heidelberg stolicą Palatynatu.
 Düsseldorf uzyskał prawa miejskie.
 Cimabue zaczął malowanie fresków w kościele św. Franciszka w Asyżu.
 W Lizbonie powstał pierwszy portugalski uniwersytet (Universidade de Lisboa e Universidade).
 Bitwa na rzece Bạch Đằng, w której Wietnam pokonał chińską armię chana Kubilaja.

Urodzili się 
 5 kwietnia – Go-Fushimi, cesarz japoński
 1 września – Ryksa Elżbieta, córka księcia wielkopolskiego Przemysła II królowa czeska i polska (zm. 1335)
 26 listopada – Go-Daigo, cesarz japoński
data dzienna nieznana:
 Karol Robert Andegaweński, król węgierski (zm. 1342)
 Lewi ben Gerson, teolog żydowski, filozof i astronom (zm. ?)

Zmarli 
 15 lutego - Henryk III Dostojny, książę z dynastii Wettynów (ur. ok. 1215)
24 kwietnia – Gertruda Babenberg, tytularna księżna Austrii i Styrii (ur. 1226)
5 czerwca – Henryk VI Luksemburski, hrabia Luksemburga (ur. 1240)
 30 września – Leszek Czarny, książę łęczycki, sieradzki, krakowski i sandomierski (ur. ok. 1241)
19 listopada – Rudolf I, margrabia Badenii (ur. ok. 1230)

Przypisy 

1288
972



Wydarzenia w Polsce 

 24 czerwca – bitwa pod Cedynią, zwycięstwo wojsk Mieszka I nad wojskami margrabiego Hodona. W walce dowodził brat Mieszka Czcibor.
 Wrzesień – sąd cesarski (najprawdopodobniej w Ingelheim am Rhein) uznał Mieszka I winnego naruszenia pokoju; wskutek tego Mieszko został zmuszony do wysłania swojego syna, Bolesława na dwór cesarski w charakterze zakładnika.

Wydarzenia na świecie 

 14 kwietnia – w Rzymie odbył się ślub cesarza rzymskiego Ottona II i księżniczki bizantyjskiej Teofano.
 Walka o władzę na Rusi między synami Światosława.
 Benedykt VI zastąpił Jana XIII na tronie papieskim.
 Rozpoczęła się odbudowa benedyktyńskiego klasztoru w Peterborough.
 Utworzenie królestwa Zirydów w Tunezji.

Urodzili się 
 27 marca – Robert II Pobożny, król Francji z dynastii Kapetyngów (zm. 1031)

Zmarli 
 15 lipca – Bolesław I, książę czeski, ojciec Dobrawy (inne źródła podają datę śmierci jako 967)  (ur. po 903)
 6 września – Jan XIII, papież (ur. ?).
data dzienna nieznana:
Andregota Galíndez - hrabina Aragonii (ur. po 905)
Guizong Cezhen – chiński mistrz chan ze szkoły fayan (ur. ?)
Kūya – buddysta japoński, propagator amidyzmu (ur. 903)
Światosław I, z dynastii Rurykowiczów, syn Igora i Olgi, książę Rusi Kijowskiej, zginął w walce z Pieczyngami (ur. 942)
Tianhuang Daowu – chiński mistrz chan (ur. 891)

Przypisy 

0972
966



Wydarzenia w Polsce 

 Przyjęcie chrztu przez Mieszka I, tzw. Chrzest Polski (965/966/967).
 Najstarsza wzmianka o Krakowie w składzie Królestwa Czech w relacji podróżnika Ibrahima ibn Jakuba (965/966).
 W swojej relacji Ibrahim ibn Jakub zawarł wzmiankę o państwie Mieszka I.

Wydarzenia na świecie 

 Azja
 Założono chiński klasztor buddyjski Geyuan si.
 Europa
 25 grudnia – Harald Sinozęby przyjął chrzest w Boże Narodzenie
 wiosna – zachodniofrankijski król Lotar poślubił Emmę, córkę Lotara II z Arles.
 maj – doża Wenecji Pietro IV Candiano ożenił się z Waldradą z Toskanii, która wniosła jako wiano Ferrarę, Friuli i Treviso.
 jesień – Otton I Wielki wyruszył na trzecią wyprawę do Włoch, walcząc w Lombardii z wojskami Adalberta z Ivrei.
 Pierwsza wzmianka pisana o Brukseli.
 Założono opactwo benedyktynów Mont-Saint-Michel  (obecnie na liście światowego dziedzictwa kulturalnego i przyrodniczego UNESCO).
 Marchia Wschodnia zostaje podzielona na 6 mniejszych marchii, m.in. Północną, Łużycką i Miśnieńską.
 Ramiro III został królem Leónu.

Urodzili się 
 Michinaga Fujiwara, japoński polityk, najwybitniejszy przedstawiciel rodu Fujiwara.

Zmarli 
 4 lipca – Benedykt V, papież.
 6 sierpnia – Berengar II,  graf Ivrei i uzurpator Italii (ur. przed 913).

Przypisy 

0966
1109



Wydarzenia w Polsce 

 Król niemiecki Henryk V wysłał do Bolesława Krzywoustego posłów. Domagał się podziału kraju między Bolesława i Zbigniewa, rocznego haraczu oraz 300 rycerzy. Odpowiedzią Krzywoustego była odmowa.
 Najazd króla niemieckiego Henryka V na Polskę. Armia Henryka V, któremu towarzyszyli Zbigniew i Świętopełk czeski, podeszła pod Bytom. Gród był gotowy do obrony i nie dał się zaskoczyć. Bolesław Krzywousty nadciągnął z Pomorza, lecz nie uderzał. Strzegł brodów na Odrze i tworzył zasieki po lasach.
 Legendarna bitwa na Psim Polu – rzekome zwycięstwo Bolesława Krzywoustego nad armią Henryka V
 Bolesław Krzywousty dokonał odwetowego najazdu na Czechy oraz uderzenia na Pomorze, gdzie zdobył i spalił trzy grody.
 10 sierpnia – Bolesław Krzywousty pobił przybyłą z odsieczą armię pomorską pod Nakłem, w wyniku czego zdobył gród.
 24 sierpnia - początek obrony Głogowa.

Wydarzenia na świecie 

 Po 5-letnim oblężeniu krzyżowcy zdobyli Trypolis.
 Fulko V Młody, późniejszy król Jerozolimy, został mianowany hrabią Andegawenii.
 Alfons I, król Aragonii, ożenił się z Urraką z Kastylii.

Urodzili się 
 25 lipca – Alfons I Zdobywca, pierwszy król Portugalii (zm. 1185)

Zmarli 
 21 kwietnia – Anzelm z Canterbury, arcybiskup Canterbury, filozof, uważany za twórcę scholastyki, święty Kościoła Katolickiego
 28 kwietnia – Hugon z Cluny, opat klasztoru benedyktyńskiego w Cluny, święty katolicki (ur. 1024)
 21 września – Świętopełk II, książę Czech

1109
1331



Wydarzenia w Polsce 

 26 maja:
 w Chęcinach rozpoczął się ogólnopolski wiec zwołany przez króla Władysława Łokietka, początek polskiego parlamentaryzmu.
 Władysław Łokietek uczynił swego syna królewicza Kazimierza namiestnikiem Wielkopolski i Kujaw.
 Rycerze zakonu krzyżackiego zniszczyli królewskie miasto Kłecko, w tym gród z podgrodziem, zamek oraz kościół Św. Jerzego wywożąc bezcenne obrazy i księgi.
 Lipcowa wyprawa zakonu krzyżackiego kosztowała Polskę 41 spalonych wsi i miast.
 27 lipca – wojna polsko-krzyżacka: porażka wojsk polskich w bitwie pod Pyzdrami.
 Wrzesień – wojna polsko-krzyżacka: spalenie przez Krzyżaków Łęczycy.
 Wrzesień – wojna polsko-krzyżacka: spalenie przez Krzyżaków Sieradza.
 21-24 września – wojna polsko-krzyżacka: Krzyżacy oblegali Kalisz, który zdołał się obronić.
 23/24 września – wojna polsko-krzyżacka: najazdu zakonu krzyżackiego: w nocy doszło do bitwy pod Koninem.
 27 września – wojna polsko-krzyżacka: bitwa pod Płowcami między wojskami Władysława Łokietka i zakonu krzyżackiego.
 2 października – Jan Luksemburski zajął Głogów.
 5 października – Jan Luksemburski obległ Poznań, zmuszony wkrótce do odwrotu przez wojska polskie.
 Władysław Łokietek nadał Krakowowi przywileje wolności od ceł na terenie całego państwa.
 Kisielice, Tuczno otrzymały prawa miejskie.

Wydarzenia na świecie 

 8 września – spiskowcy porwali króla Serbii Stefana III. Stefan Urosz IV Duszan został królem Serbii.
 24 listopada – Dawid II Bruce został koronowany na króla Szkocji.

Urodzili się 
 16 lutego – Coluccio Salutati, jeden z liderów życia kulturalnego i politycznego w renesansowej Florencji (zm. 1406)
 Joanna Maria z Maille, francuska tercjarka franciszkańska, błogosławiona katolicka (zm. 1414)
 Katarzyna Szwedzka, szwedzka zakonnica katolicka, brygidka, święta (zm. 1391)

Zmarli 
 11 stycznia – Przemko głogowski, książę żagański, książę ścinawski, poznański, książę głogowski (ur. pomiędzy 1300 a 1308)
 14 stycznia – Odoryk de Pordenone, włoski franciszkanin i misjonarz, autor relacji z podróży na Daleki Wschód (ur. ok. 1265)
27 września (bitwa pod Płowcami):
Albert von Oer, komtur bałgijski, ragnetyński i gdański (ur. ?)
Herman von Oettingen, komtur elbląski, wielki szpitalnik (ur. ?)
Otto von Bonsdorf, komtur Kowalewa, wielki komtur (ur. ?)
27 października – Abu al-Fida, władca Hamy w Syrii (ur. 1273)
 11 listopada – Stefan Urosz III Deczański, król Serbii (ur. ok. 1285)
data dzienna nieznana:
Usman II, sułtan Maroka (ur. 1275)

1331
421



Wydarzenia 

 8 lutego – Konstancjusz III został mianowany przez cesarza rzymskiego Honoriusza na współcesarza.
 25 marca – według legendy w południe została założona Wenecja.
 7 czerwca – cesarz bizantyński Teodozjusz II poślubił Atenę Eudokię.

Zmarli 
 Konstancjusz III, cesarz rzymski (ur. ?)

421
1285



Wydarzenia w Polsce 

 6 stycznia – arcybiskup gnieźnieński Jakub Świnka zwołał synod w Łęczycy, na którym wydano ustawy nakazujące wygłaszanie kazań w języku polskim.
 Synod w Łęczycy: została podjęta uchwała o obronie języka polskiego.
 Biskup krakowski Paweł z Przemankowa wraz ze świeckimi magnatami opanował całą Małopolskę.
 Przemysł II poślubił Ryksę, córkę Waldemara Birgerssona, zdetronizowanego w 1275 króla Szwecji
 3 maja – doszło do decydującego starcia w bitwie pod Bogucicami.
 Najazd Litwinów na ziemię lubelską.

Wydarzenia na świecie 

 2 kwietnia – Honoriusz IV został papieżem.
 20 maja – Henryk II został królem Cypru i Jerozolimy.
 5 października – na tron Francji wstąpił Filip IV Piękny. Zasłynął jako ten, który zlikwidował zakon templariuszy.

Urodzili się 
 Elzear z Sabran, francuski hrabia, tercjarz franciszkański, święty katolicki (zm. 1323)
 Ferdynand IV Pozwany, król Kastylii i Leónu w latach 1295-1312 (zm. 1312)

Zmarli 
 17 lutego – Łukasz Belludi, włoski franciszkanin, błogosławiony katolicki (ur. ok. 1195)
 28 marca – Marcin IV, papież (ur. ok. 1210)
 20 maja – Jan I, król Cypru (ur. 1259)
 23 sierpnia – Filip Benicjusz, włoski serwita, założyciel serwitek, święty katolicki (ur. 1233)
 9 września – Kunegunda Halicka, księżniczka halicka, królowa czeska (ur. 1246)
 5 października – Filip III Śmiały, król Francji (ur. 1245)
 11 listopada – Piotr III Wielki, król Aragonii i Sycylii (ur. 1239 lub 1240)

1285
Śluz zwierzęcy

Śluz zwierzęcy (łac. mucus) – bezbarwna, ciągliwa i lepka substancja wytwarzana przez jedno- lub wielokomórkowe gruczoły śluzowe zwierząt (w tym człowieka) występujące w błonie śluzowej. Składa się z wody, mucyn, soli nieorganicznych, złuszczonych komórek i leukocytów. Chroni błony śluzowe organów wewnętrznych, a u wirków, dżdżownic, ślimaków, ryb i płazów – również powierzchni ciała – przed czynnikami mechanicznymi, chemicznymi i termicznymi. Obecność leukocytów umożliwia ochronę przed patogenami.

Śluz pokrywający ciało bezkręgowców i płazów chroni je przed wysychaniem, ułatwia oddychanie powierzchnią ciała oraz poruszanie się. U ryb (w tym śluzic) zmniejsza tarcie powierzchni ciała w wodzie, ułatwiając pływanie. Śluz wydzielany do światła narządów zwierząt kręgowych pokrywa błony śluzowe układu oddechowego, pokarmowego, wydalniczego i dróg rodnych, chroniąc je i ułatwiając transport składników.

Zobacz też 
 plwocina
 śluz roślinny

Przypisy 

Płyny ciała
Łamanie tekstu

Łamanie, łamanie tekstu, łamanie kolumny – tworzenie obrazu kolumny poprzez nadanie surowej zawartości tekstowej cech tekstu sformatowanego oraz połączenie tekstu z grafiką. Łamanie odbywa się na podstawie projektu, czyli makiety.

Termin pochodzi z czasów zecerstwa, gdzie łamanie polegało na ułożeniu szpalty tekstu w łamy na kolumnie (lub kolumnach). Nazwa wzięła się od czynności „odłamania” czyli oddzielenia, a mówiąc prościej – pobrania fragmentu szpalty równego wysokości łamu. Łamanie w obecnym znaczeniu jest pojęciem trochę szerszym w stosunku do zecerskiego, gdyż obecnie łamie się tekst niesformatowany w sformatowany bezpośrednio w docelowym miejscu na kolumnie, podczas gdy zecer już na etapie składania tekstu tworzył jego postać typograficzną (krój pisma, stopień pisma, szerokość wiersza, przenoszenie wyrazów, podział na akapity, itp.), a „łamacz” (czyli ówczesny metrampaż) rozmieszczał sformatowany tekst na kolumnach zajmując się czynnościami kończącymi, jak np. podział akapitów pomiędzy ilustracjami i łamami.

Teoretycznie łamanie odnosi się wyłącznie do operacji związanych z samym tekstem, jednak w praktyce DTP termin łamanie jest nazwą ogółu czynności wykonywanych przy układaniu elementów tworzących obraz strony publikacji – mówi się więc o łamaniu czyjejś pracy, książki, ulotki, afisza, gazety, katalogu itp. Natomiast w przypadku zleceń opartych głównie na grafice nie stosuje się tego terminu i tak np. reklamy czy plakatu już się nie łamie tylko raczej robi, wykonuje a najczęściej przygotowuje. Podobnie w przypadku prac opartych wyłącznie na tekście (książka bez ilustracji, afisz), można mówić wyłącznie o składaniu, bez łamania.

Zobacz też 
 doskład
 przełamanie tekstu
 przeskład tekstu
 skład tekstu
 bękart (DTP)
1453



Wydarzenia w Polsce 

 Zniszczenie miasta Krotoszyn w wyniku pożaru.
 Zjazd w Piotrkowie, na którym król potwierdził przywileje Królestwa.
 24 czerwca-1 lipca – w Piotrkowie obradował sejm.

 obradował Sejm Wielkiego Księstwa Litewskiego w Wilnie.
 obradował wspólny Sejm w Parczewie.

Wydarzenia na świecie 

 2 kwietnia – rozpoczęło się oblężenie Konstantynopola, zakończone jego zdobyciem 29 maja.
 5 kwietnia – oblężenie Konstantynopola: pod oblężone miasto podeszły główne siły tureckie.
 29 maja – oblężenie Konstantynopola: miasto zostało zdobyte przez Turków. Upadek Cesarstwa Bizantyjskiego. Jedna z proponowanych dat końca średniowiecza.
 4 lipca – pogrom Żydów we Wrocławiu, w efekcie kazań Jana Kapistrana
 17 lipca – wojna stuletnia: Francuzi pokonali Anglików pod Castillon.
 1 grudnia – sąd cesarza Fryderyka III Habsburga nakazał rozwiązanie Związku Pruskiego.
 Koniec wojny stuletniej.
 Wydanie pierwszej ustawy antycygańskiej we Francji.

Urodzili się 
 Afonso de Albuquerque, portugalski żeglarz, odkrywca i zdobywca, wicekról Indii (zm. 1515)

Zmarli 
 28 lutego – Izabela Lotaryńska, księżna Lotaryngii (ur. 1400)
 9 maja – Maciej z Trok, biskup żmudziński i wileński (ur. ok. 1370)
 29 maja – Konstantyn XI Paleolog, ostatni cesarz bizantyjski z dynastii Paleologów (ur. 1405)
 15 czerwca – Zofia Witoldówna, wielka księżna moskiewska, córka Witolda (ur. ok. 1375)
 13 października – Jakub I, margrabia Badenii (ur. 1407)
 zap. 21 listopada – Jan I lubiński, książę brzeski, lubiński, złotoryjski i chojnowski (ur. ok. 1425)
 2 grudnia – Władysław Oporowski, prymas Polski, podkanclerzy koronny (ur. ok. 1395)
 data dzienna nieznana:
 Rajasawardhana, władca imperium Majapahit (ur. przed 1429)

Przypisy 

1453
1454



Wydarzenia w Polsce 

 Początek wojny trzynastoletniej.
 3 lutego – Iława i Ostróda wstąpiły do antykrzyżackiego Związku Pruskiego.
 4 lutego – wybuch powstania antykrzyżackiego w Toruniu; początek wojny trzynastoletniej.
 5 lutego – Gdańsk: wybuchło powstanie przeciwko Krzyżakom. Zajęto Wielki Młyn na Starym Mieście - wypowiedziano posłuszeństwo Zakonowi.
 10 lutego – Kazimierz Jagiellończyk poślubił w Krakowie Elżbietę Rakuszankę, córkę Albrechta II Habsburga.
 11 lutego – Gdańsk: komtur zamkowy Pfersfelder przekazał cały zamek radzie gdańskiej. Skończył się okres panowania Krzyżaków w Gdańsku po 145 latach i 3 miesiącach.
 12 lutego – Elblążanie opanowali zamek krzyżacki w swoim mieście.
 21 lutego – król Kazimierz Jagiellończyk kupił od księcia Jana IV księstwo oświęcimskie.
 6 marca – król Kazimierz IV Jagiellończyk wydał przywilej inkorporacyjny, mocą którego Prusy i Pomorze Gdańskie wcielono do Polski.
 19 marca – po dwóch latach konfliktu mieszkańcy księstwa oświęcimskiego złożyli hołd Kazimierzowi Jagiellończykowi.
 22 kwietnia – przedstawiciele szlachty i reprezentanci wszystkich miast pruskich złożyli królowi polskiemu przysięgę wierności na ręce biskupa Andrzeja z Bnina, oprócz biskupów pruskich którzy odłożyli złożenie przysięgi do czasu przybycia do prowincji pruskich króla Kazimierza Jagiellończyka.
 1 maja-8 maja – w Łęczycy obradował sejm walny.
 9 czerwca – Elblążanie na opanowanym zamku krzyżackim składają hołd królowi Kazimierzowi Jagiellończykowi.
 16 czerwca – Gdańsk uzyskał wielki przywilej podporządkowujący Głównemu Miastu, Osiek, Młode i Stare Miasto oraz uzyskał monopol wyłączności praw miejskich w promieniu 5 mil (tj. 30-40 km) i gwarancję, że na tym obszarze nie będzie zbudowany żaden zamek.
 15 września – Kazimierz Jagiellończyk wydał przywilej cerekwicki.
 18 września – wojna trzynastoletnia: zwycięstwo wojsk krzyżackich w bitwie pod Chojnicami.
 9 października - wojna trzynastoletnia: układ w Malborku pomiędzy władzami Zakonu a krzyżackimi wojskami najemnymi.
 październik - krzyżackie wojska zaciężne zdobyły zamek w Kurzętniku nad Drwęcą
 12 listopada – Kazimierz Jagiellończyk wydał w Nieszawie statut, na mocy którego wszelkie ważne decyzje państwowe były uzależnione od szlacheckich sejmików (Statuty nieszawskie).
 Gdańsk przystąpił do wojny trzynastoletniej po stronie Królestwa Polskiego.
 Wąchock otrzymał prawa miejskie.
 obradował Sejm Wielkiego Księstwa Litewskiego w Brześciu.

Wydarzenia na świecie 

 9 kwietnia – Mediolan i Wenecja zawarły pokój w Lodi.

Urodzili się 
 9 marca – Amerigo Vespucci, włoski podróżnik i odkrywca (zm. 1512)
 28 maja lub 29 maja – Bogusław X Wielki, książę szczeciński, słupski i wołogojski (zm. 1532)

 Data dzienna nieznana: 
 Katarzyna Cornaro – ostatnia panująca królowa Cypru (zm. 1510)
 Aleksy Skantarios Komnen – książę trapezuncki (zm. 1463)

Zmarli 
 4 marca – Hynek Krušina z Lichtenburka, czeski szlachcic i dowódca husycki (ur. 1392)
 20 lipca – Jan II, król Kastylii i Leónu (ur. 1405)
 18 września – Rudolf, książę żagański (ur. ok. 1414)

Przypisy 

1454
1396



Wydarzenia w Polsce 

 1395-1396 – kulminacja sporu między Krakowem a Lwowem, dotyczącego prawa składu i udziału w handlu lewantyńskim.
 Polskie wyprawy przeciwko Władysławowi Opolczykowi, Spytek Melsztyński (zm. 1399) spustoszył jego posiadłości.

Wydarzenia na świecie 

 25 września – krucjata neapolitańska: europejscy krzyżowcy ponieśli klęskę z Turkami Osmańskimi w bitwie pod Nikopolis.

Urodzili się 
 Jan Gutenberg, złotnik i drukarz moguncki, niemiecki rzemieślnik, twórca pierwszej przemysłowej metody ręcznego druku w Europie (zm. 1468)
 Jan Rokycana, czeski teolog, i kaznodzieja, utrakwista, arcybiskup Pragi (data prawdopodobna, zm. 1471)

Zmarli 
 1 marca – Jan Zgorzelecki, książę Zgorzelca i Dolnych Łużyc (ur. 1370)
26 kwietnia – Stefan z Permu, święty kościoła katolickiego i prawosławnego (ur. ok. 1340)
19 maja – Jan I Myśliwy, król Aragonii, Sardynii i Korsyki (ur. 1350)

1396
1397



Wydarzenia w Polsce 

 11 stycznia – papież Bonifacy IX wydał bullę o utworzeniu wydziału teologicznego przy Akademii Krakowskiej.
 24 lutego – w Radzyniu Chełmińskim należącym do państwa zakonu krzyżackiego została utworzona antykrzyżacka organizacja szlachty ziemi chełmińskiej o nazwie Związek Jaszczurczy.
 Opanowanie przez Jagiełłę i Witolda terenów leżących nad Morzem Czarnym

Wydarzenia na świecie 

 7 czerwca – w trakcie lokalnego konfliktu o opłatę celną hrabia Mark Dytryk i jego brat hrabia Kleve Adolf II pokonali w bitwie pod Kleverhamm w Niemczech księcia Bergu Wilhelma I.
 17 czerwca – Eryk Pomorski został koronowany na władcę Szwecji, Danii i Norwegii. Jednocześnie przedstawiciele trzech królestw zawarli w Kalmarze akt unii personalnej (tzw. unii kalmarskiej).

 Powstał bank Medyceuszy we Florencji.
 Islandia i Grenlandia, dotychczas należące do Norwegii, przechodzą pod panowanie Danii.
 Imperium osmańskie zdobyło Carstwo Widin, jedyną pozostającą niezależną część Bułgarii. Car Iwan Sracimir z Widina został pojmany.

Urodzili się 
 16 sierpnia – Albrecht II Habsburg, król Niemiec, Węgier i Czech, arcyksiążę Austrii oraz książę Luksemburga (zm. 1439)
 15 listopada – Mikołaj V, papież kościoła katolickiego (zm. 1455)

Zmarli 
 24 stycznia − Markolin z Forli, włoski dominikanin, błogosławiony katolicki (ur. 1317)
14 marca - Henryk VIII Wróbel, książę śląski z dynastii Piastów (ur. między 1357 a 1363)
 data dzienna nieznana:
Antoni IV, patriarcha Konstantynopola (ur. ?)
Francesco I Crispo, władca Księstwa Naksos (ur. ?)
Kalikst II Ksantopul, patriarcha Konstantynopola (ur. ?)
Puta II z Czastolowic, czeski możnowładca, ojciec Puty III (ur. ?)
Wład Uzurpator, hospodar Wołoski (ur. ?)

Przypisy 

1397
1398



Wydarzenia w Polsce 

 Szczekociny uzyskały prawa miejskie.
 Mogilno uzyskało prawa miejskie.

Wydarzenia na świecie 

 24 czerwca – Jianwen został cesarzem Chin.
 12 października – pokój na wyspie Salin: Witold, wielki książę litewski, przekazał Krzyżakom Żmudź.
 17 grudnia – wojska mongolskie pod wodzą Timura rozbiły armię Sułtanatu Delhijskiego w bitwie pod Delhi.
 Państwo Bułgarów utraciło niezależność i stało się częścią państwa osmańskiego.

Urodzili się 
 10 sierpnia – Tomasz Strzępiński, podkanclerzy koronny, biskup krakowski (zm. 1460)
 31 sierpnia – Jan Walezjusz, delfin Francji, młodszy syn króla Francji Karola VI Szalonego (zm. 1417)
 Data dzienna nieznana:
 Spytek Melsztyński (1398–1439), przywódca husytów polskich i organizator konfederacji korczyńskiej (zm. 1439)
 Amico Agnifilo, kardynał włoski, uczestnik konklawy z 1471 (zm. 1476)
 Julian Cesarini, kardynał, przewodniczył soborom w Bazylei, Ferrarze, Florencji, legat papieski na Węgrzech (zm. 1444)
 Aimone Taparelli, włoski dominikanin, błogosławiony katolicki (zm. 1495)

Zmarli 
 6 stycznia – Ruprecht II Wittelsbach, książę Palatynatu, elektor Palatynatu Reńskiego (ur. 1325)
 31 stycznia – Sukō, cesarz Japonii (dwór północny) (ur. 1334)
 24 czerwca – Hongwu, pierwszy cesarz chiński z dynastii Ming (ur. 1328)
 20 lipca – Roger Mortimer, angielski możnowładca (ur. 1374)
 9 września – Jakub I Cypryjski, król Cypru (ur. 1334)
 5 października – Blanka z Nawarry, córka Joanny II – królowej Nawarry, królowa Francji, żona króla Filipa VI (ur. 1333)
 14 listopada – Andrzej Jastrzębiec, dyplomata, franciszkanin (ur. ?)
 12 grudnia – Henryk VIII legnicki, książę legnicki, biskup kujawski (ur. pomiędzy 1350 a 1359)
 grudzień – Ludwik I brzeski, książę brzeski (ur. pomiędzy 1313 a 1321)

1398
1395



Wydarzenia w Polsce 

 17 sierpnia – prawa miejskie otrzymuje Biskupiec.
 10 września – w Sandomierzu, Władysław II Jagiełło, Świętobor I i Bogusław VIII zawarli traktat sojuszniczy (gł. przeciwko krzyżakom).
 26 lipca – fundacja szpitala w Bieczu przez Królową Jadwigę.
 1395-1396 – kulminacja sporu między Krakowem a Lwowem.

Wydarzenia na świecie 

 15 kwietnia – w bitwie nad Terekiem starcia dowodzone przez Tamerlana pokonały wojska Złotej Ordy pod wodzą Tochtamysza.
 17 maja – w bitwie na Rowinie wojska wołoskie pokonały siły turecko-serbskie.
 Gdańsk wraz z czterema innymi miastami hanzeatyckimi przejmuje Sztokholm pod swój zarząd.

Urodzili się 
 Wincenty Kot, prymas Polski, podkanclerzy koronny (zm. 1448).

Zmarli 
 17 maja – Maria Andegaweńska, królowa Węgier i Chorwacji, siostra Jadwigi (ur. 1371)
29 sierpnia – Albrecht III Habsburg, książę austriacki (ur. ok. 1350)
 data dzienna nieznana:
Iwan Szyszman, car Bułgarii (ur. ?)
Lewko – żydowski bankier i osobisty faktor królów Polski (ur. ?)
Warcisław VII, książę słupski z dynastii Gryfitów (ur. ok. 1363)

1395
1394



Wydarzenia w Polsce 

 Władysław II Jagiełło uchwalił Prawo składu w Poznaniu.
 Stryków, Izbica Kujawska, Rychwał otrzymały prawa miejskie.

Wydarzenia na świecie 

 29 listopada – król Yi Song-gye przeniósł stolicę Korei z Kaesŏng do Hanyang (obecnie Seul).

Urodzili się 
 1 stycznia – Ikkyū Sōjun, japoński mistrz zen, poeta, malarz (zm. 1481)
 4 marca – Henryk Żeglarz, infant portugalski, twórca floty i potęgi morskiej Portugalii (zm. 1460)
 22 marca – Uług Beg, sułtan z dynastii Timurydów, wnuk Tamerlana, matematyk i astronom (zm. 1449)
 10 grudnia – Jakub I Stuart, król Szkocji (zm. 1437)
 24 listopada – Karol Orleański, książę Orleanu, francuski poeta (zm. 1465)

 Data dzienna nieznana: 
 Antoni della Chiesa – włoski dominikanin, błogosławiony katolicki (zm. 1459)
 Jan Soreth – francuski karmelita, błogosławiony katolicki (zm. 1471)

Zmarli 
 7 czerwca – Anna Czeska, siostra Zygmunta Luksemburskiego, królowa angielska, żona Ryszarda II (ur. 1366)
 13 czerwca – Warcisław VI, książę wołogoski i rugijski (ur. 1346)
 25 czerwca – Dorota z Mątowów, tercjarka franciszkańska, stygmatyczka (ur. 1347)
 27 sierpnia – Chōkei, 98. cesarz Japonii (ur. 1343)
 7 września – Adolf I, biskup Münsteru, arcybiskup-elekt Kolonii, hrabia Kleve (ur. przed 1350)
 13 grudnia – Otto I, książę Brunszwiku-Getyngi (ur. ok. 1340)
 24 grudnia – Henryk VII Rumpold, książę głogowsko-żagański (ur. ok. 1350)

 Data dzienna nieznana: 
 Roman I – hospodar mołdawski
 John Devereux – angielski szlachcic, syn Williama Devereux
 Fiodor Olgierdowic – książę litewski z dynastii Giedyminowiczów (data przybliżona) (ur. ok. 1324/1326)

1394
1307



Wydarzenia w Polsce 

 17 lipca – ród Święców, który sprawował władzę namiestniczą na Pomorzu Gdańskim, ale był odsuwany od wpływów, zdradził księcia Władysława I Łokietka i oddał się pod władzę margrabiów brandenburskich.

Wydarzenia na świecie 

 13 maja – został zamordowany przez niewolnika sułtan Maroka Abu Jakub Jusuf. Nowym sułtanem został jego wnuk Abu Sabit.
 31 maja – zwycięstwo Wettynów nad Habsburgami w bitwie pod Lucką.
 13 października – z rozkazu króla Francji Filipa Pięknego aresztowano wielkiego mistrza i wielu innych członków zakonu templariuszy.
 18 listopada – według legendy Wilhelm Tell zestrzelił z kuszy jabłko umieszczone na głowie swego syna.
 22 listopada – papież Klemens V wydał bullę, nakazującą chrześcijańskim władcom aresztowanie i zajmowanie majątków zakonu templariuszy.

Urodzili się 
 3 stycznia – Otton IV Bawarski, książę (zm. 1334)
 Rudolf II Askańczyk, władca Saksonii-Wittenbergi (zm. 1370).
 Joanna z Évreux, królowa Francji zm. 1371).

Zmarli 
 10 lutego – Temür Öldżejtü, wielki chan mongolski (ur. 1265)
13 maja – Abu Jakub Jusuf, sułtan Maroka (ur. ?)
3/4 lipca – Rudolf III Habsburg, król Czech i książę Austrii (ur. 1281)
 7 lipca – Edward I Długonogi, król Anglii (ur. 1239)
 1 czerwca – Dolcino, przywódca grupy religijnej Braci Apostolskich (ur. ok. 1250)
data dzienna nieznana:
Oleg Romanowicz, książę briański i czernichowski (ur. ?)

1307
1384



Wydarzenia w Polsce 

 2 marca – podczas zjazdu szlachty w Radomsku podjęto decyzję o powierzeniu tronu polskiego Jadwidze Andegaweńskiej.
 16 października – na Wawelu miała miejsce koronacja Jadwigi Andegaweńskiej na króla Polski.

 Władysław Opolczyk ofiarował paulinom z Częstochowy ikonę z wyobrażeniem Najświętszej Marii Panny.

Wydarzenia na świecie 

 30 stycznia – podpisano w Królewcu dokument, zgodnie z którym Witold oddawał zakonowi krzyżackiemu Żmudź aż po Niewiażę i całą Kowieńszczyznę.
 6 kwietnia – wojska portugalskie pokonały kastylijskich najeźdźców w bitwie pod Atoleiros.
 W czerwcu wyprawa krzyżacka zdobyła Kowno, a Witold uznał się za lennika zakonu krzyżackiego.

 Miało miejsce oblężenie Lizbony przez armię kastylijską.
 Włączenie Hr. Flandrii do Burgundii.

Urodzili się 
 Franciszka Rzymianka, włoska mistyczka, święta katolicka (zm. 1440)

Zmarli 
 31 grudnia – John Wycliffe, angielski teolog i reformator Kościoła (ur. ok. 1329)
 Lubart, król Galicji, książę połocki, włodzimierski i wołyński (ur. ok. 1312/1315)

1384
Żurada

Żurada – wieś w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie olkuskim, w gminie Olkusz przy drodze wojewódzkiej nr 791 (w Żuradzie I).

W 1595 roku wieś Zdurada położona w powiecie proszowskim województwa krakowskiego była własnością miasta Olkusza. W Królestwie Polskim istniała gmina Żurada. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa katowickiego.

W walce powietrznej nad Żuradą 1 września 1939 roku ppor. pil. Władysław Gnyś ze 121 Eskadry Myśliwskiej 2 Pułku Lotniczego Kraków zestrzelił w jednym locie bojowym dwa niemieckie bombowce Do 17 E. Historycy dowiedli, że były to pierwsze samoloty niemieckie zestrzelone przez samolot aliancki w II wojnie światowej.

Z Żurady pochodzi także pisarka Danka Braun, autorka m.in. sagi o rodzinie Orłowskich.

Podział wsi 
Źródło: Żurada – spis ulic

 ul. Starowiejska 
 ul. Słoneczna 
 ul. Akacjowa 
 ul. Wierzbie 
 ul. Źródlana 
 ul. Leśników
 ul. Leśna
 ul. Krucza Góra

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 
 

Olkusz (gmina)
Wsie Olkusza
Wsie w powiecie olkuskim
1314



Wydarzenia w Polsce 

 Władysław I Łokietek przejął Wielkopolskę.

Wydarzenia na świecie 

 18 marca – w Paryżu spłonęli na stosie przełożeni Templariuszy (m.in. wielki mistrz zakonu Jacques de Molay)
23-24 czerwca – I wojna o niepodległość Szkocji: Szkoci pod wodzą Roberta Bruce odnieśli zwycięstwo nad Anglikami w bitwie pod Bannockburn. Szkocja odzyskała niepodległość.
 20 października – Ludwik IV Bawarski został królem Niemiec.

Urodzili się 
 Waldemar III, król Danii w latach 1326 - 1329 (zm. 1364)

Zmarli 
 4 marca – Jakub Świnka, herbu Świnka, arcybiskup gnieźnieński w latach 1283-1314 (ur. ?)
 18 marca – Jacques de Molay, ostatni wielki mistrz zakonu templariuszy  (ur. ok. 1243)
 20 kwietnia – Klemens V, papież (ur. ok. 1260)
 3 maja – Emilia Bicchieri, włoska dominikanka, błogosławiona katolicka (ur. 1238)
 31 maja – Jakub Salomoni, włoski dominikanin, błogosławiony katolicki (ur. 1231)
 29 listopada – Filip IV Piękny, król Francji i Nawarry w latach 1285-1314, z dynastii Kapetyngów (ur. 1268)
data dzienna nieznana:
Muhammad III, emir Grenady (ur. 1257)
Uyddym Raad, cesarz Etiopii (ur. ?)

1314
Żarnowiec



Miejscowości i ich części w Polsce 
 Żarnowiec – część wsi Jerzmanowice w woj. małopolskim, w pow. krakowskim, w gminie Jerzmanowice-Przeginia
 Żarnowiec – wieś w województwie podkarpackim, w powiecie krośnieńskim, w gminie Jedlicze
 Żarnowiec – wieś w województwie pomorskim, w powiecie puckim, w gminie Krokowa 
 Żarnowiec – część wsi Brenna w woj. śląskim, w pow. cieszyńskim, w gminie Brenna
 Żarnowiec – wieś w województwie śląskim, w powiecie zawierciańskim, w gminie Żarnowiec
 Żarnowiec – część wsi Szczytniki w woj. świętokrzyskim, w pow. buskim, w gminie Stopnica
 Żarnowiec – osada w województwie wielkopolskim, w powiecie poznańskim, w gminie Dopiewo

Inne 
 Żarnowiec – gmina
 żarnowiec – rodzaj roślin z rodziny bobowatych, przedstawiciel: żarnowiec miotlasty
 Żarnowiec – potok w Beskidzie Śląskim, dopływ Brennicy
 Żarnowiec Elektrownia Jądrowa – stacja kolejowa
 Żarnowiec – szczyt w Beskidzie Śląskim

Zobacz też 
 Dekanat Żarnowiec, Elektrownia Żarnowiec, Jezioro Żarnowieckie, Gajówka Żarnowiec, Gromada Żarnowiec, Podobwód Żarnowiec AK, Żarnowiec Elektrownia Wodna
Ślężanie

Ślężanie – plemię Słowian zachodnich z grupy lechickiej zamieszkujące w średniowieczu wschodnią część Dolnego Śląska, od Niemczy, przez obszar wokół góry Ślęży i rzeki Ślęzy aż po okolice Wrocławia.

Nazwa 
Ich nazwa została najprawdopodobniej zaczerpnięta od rzeki Ślęzy, nad którą posiadali swoje siedziby. Od ich nazwy wywodzi się nazwa całego regionu, Śląsk.

Historia 
Wymienieni ok. 845 roku w formie Sleenzane w Geografie Bawarskim jako plemię posiadające 15 grodów. W czasie hegemonii Wielkiej Morawy po 885 znaleźli się pod jej wpływem. Po upadku Morawy pozostawali w kręgu wpływów czeskich wg przekazów Al-Masudiego (943) i Ibrahima ibn Jakuba (963). Ok. 985–990 roku wedle przekazu kroniki Thietmara z Merseburga pod nazwą Silensi i Mnicha Sazawskiego w granicach państwa Mieszka I. W datowanym na 1086 tzw. dokumencie praskim widnieją pod nazwą Zlasane. 

Z dawnego rodu książąt śląskich wywodzi się najprawdopodobniej Piotr Włostowic, na co wskazuje umiejscowienie jego włości rodzinnych w tak ważnych dla Śląska miejscach, jak wrocławski Ołbin, wyspa Piasek, ziemie wokół góry Ślęży oraz należący do Bogusława, brata Piotra teren lewobrzeżnego przedlokacyjnego Wrocławia.

Zobacz też 
 pochodzenie nazwy Śląsk

Uwagi

Przypisy

Bibliografia 
 
 
 

Historia Śląska
Plemiona lechickie
1348



Wydarzenia w Polsce 

 29 lutego – Ciężkowice otrzymały prawa miejskie.
 7 kwietnia – król niemiecki i czeski Karol IV Luksemburski inkorporował do nowo utworzonej Korony Królestwa Czeskiego księstwa śląskie oraz Ziemię Budziszyńską i Zgorzelecką (późniejsze Górne Łużyce).
 23 czerwca – Kazimierz Wielki ulokował prawnie wsie Szerzyny i Moszczenica.
 30 września – został wydany dokument lokacyjny dla wsi Libuszy przez króla Kazimierza Wielkiego.
 22 listopada – król Polski Kazimierz Wielki z królem Czech Karolem IV zawarł układ pokojowy w Namysłowie kończący wojnę rozpoczętą w 1344 roku.
 Lokacja miasta Piwniczna.
 Założenie wsi Pakoszówka przez Mikołaja Pakosza.
 Puck uzyskał prawa miejskie.
 Król Kazimierz Wielki nadał prawa miejskie Krościenku nad Dunajcem.
 Król Kazimierz Wielki wręczył na Wawelu przywilej na lokacje wsi Binarowa poniżej Biecza na 60 łanach, na prawie niemieckim, sołtysom Mikołajowi Vlosniczar i Hermanowi w obecności świadków.
 Krosno otrzymało prawa miejskie

Wydarzenia na świecie 

 25 stycznia – trzęsienie ziemi z epicentrum w północnych Włoszech spowodowało zniszczenia w promieniu kilkuset km, m.in. osunięcie południowego stoku góry Dobratsch w Alpach Gailtalskich.
 2 lutego – Litwini ponieśli klęskę z Krzyżakami w bitwie nad Strawą.
 4 lutego – zwycięstwo Dworu Północnego nad wojskami Dworu Południowego w bitwie pod Shijōnawate w Japonii.
 7 kwietnia – Karol IV założył w Pradze pierwszy w Europie Środkowej uniwersytet.
 23 kwietnia – Edward III ustanowił Order Podwiązki.
 6 lipca – papież Klemens VI wydał bullę protekcyjną w celu ochrony prześladowanych Żydów.
 Początek wielkiej epidemii dżumy w Europie. Została przywleczona ze wschodu (pierwsze pogłoski o dżumie szalejącej w Azji pochodzą już z roku 1346) i spowodowała śmierć 1/3 ludności europejskiej.
 Stolica Cesarstwa Rzymskiego została przeniesiona do Pragi.
 Pod względem populacji Hangzhou (populacja 432 000 – 1350) wyprzedził Kair i stał się największym miastem świata.
 Republika Pskowska zyskuje niepodległość od Republiki Nowogrodzkiej dzięki Traktatowi z Bołotowa

Urodzili się 
 2 kwietnia – Andronik IV Paleolog, cesarz bizantyński (zm. 1385)

Zmarli 
 9 czerwca  – Ambrogio Lorenzetti, włoski malarz (ur. ok. 1290)
 1 sierpnia – Blanka de Valois, zwana też Małgorzatą, królowa Czech i Niemiec, córka księcia Karola Walezjusza, żona Karola IV Luksemburskiego (ur. 1316)
 20 sierpnia – Bernard Tolomei, włoski zakonnik, założyciel oliwetanów, święty katolicki (ur. 1272)
 12 września – Joanna Burgundzka, królowa Francji, żona Filipa VI (ur. ok. 1293)
 2 grudnia – Hanazono, cesarz Japonii (ur. 1297)
data dzienna nieznana:
 Pietro Lorenzetti, włoski malarz (ur. ok. 1280)

1348
1172



Wydarzenia w Polsce 

 Bunt na Śląsku przeciwko Bolesławowi Wysokiemu wzniecony przez jego brata Mieszka Plątonogiego i syna Jarosława, których poparł książę zwierzchni Polski Bolesław Kędzierzawy. Bolesława Wysokiego po ucieczce ze Śląska poparł Fryderyk Barbarossa, król Niemiec i cesarz rzymski i zagroził interwencją. W celu jej zapobieżenia do Magdeburga wyruszył Mieszko III Stary z sumą 8000 grzywien trybutu i z obietnicą przywrócenia Bolesława na tron we Wrocławiu, ale pod warunkiem wyrażenia zgody na wydzielenie dzielnic bratu (Księstwo raciborskie) i synowi (Księstwo opolskie).
 Podział Śląska na późniejszy Górny (księstwa: opolskie i raciborskie) oraz Dolny (księstwo wrocławskie).

Wydarzenia na świecie 

 28 maja – doża Wenecji Vitale II Michiel został zasztyletowany w kościele św. Zachariasza przez Marca Casolo.
 27 sierpnia – król Anglii Henryk Młody Król poślubił Małgorzatę, córkę króla Francji Ludwika VII.

 W Europie Zachodniej panował wielki głód.
 Powstanie serbskie pod wodzą Stefana Nemanji stłumione przez Cesarstwo Bizantyńskie.
 Bela III wstąpił na tron węgierski.

Urodzili się 
 ok. 1172 – św. Dominik Guzmán, założyciel zakonu dominikanów (zm. 1221)

Zmarli 
 4 marca – Stefan III, król Węgier (ur. 1147)
7 marca – Tadż ad-Dunja Il Arslan, władca Chorezmu (ur. ?)
28 maja – Vitale II Michiel, doża Wenecji (ur. ?)
14 października – Ludwik II Żelazny, landgraf Turyngii (ur. ok. 1128)
data dzienna nieznana:
Dytryk II, hrabia Kleve (ur. ok. 1130)
Radwan, biskup poznański (ur. ?)

Przypisy; 

1172
Druh

Druh (Druh Synchro) – prosty, polski aparat fotograficzny na film (błonę zwojową typu 120 z papierem ochronnym o szerokości 60 mm, na szpulach z grubym rdzeniem) produkowany od 1956 roku przez Warszawskie Zakłady Fotooptyczne w dwóch wersjach: Druh i Druh Synchro - wersji wzbogaconej o gniazdo synchronizacji i sanki do lampy błyskowej. 

Jest to aparat skrzynkowy zbudowany na wzór niemieckiego aparatu Pouva Start. Pozwala (dzięki specjalnym zastawkom) na wykonywanie zdjęć w formatach 6x6 oraz 6x4,5 cm. Druh i Druh Synchro należą do światowej rodziny bakelitowych aparatów skrzynkowych z wykręcanym tubusem obiektywu, która wywodzi się konstrukcyjnie i wzorniczo z przedwojennego francuskiego aparatu Photax II Blindè - dzięki temu zalicza się do stylu wzornictwa art déco. 

Aparat ten - podobnie jak czeski Pionyr i niemiecki Pouva Start - stworzony był z myślą o fotoamatorach - spełniał rolę dzisiejszego aparatu kompaktowego.

Aparat Druh, wyparty pod koniec lat 60. przez amatorskie małoobrazkowe aparaty fotograficzne przeżywa obecnie drugą młodość w dobie lomografii. Bywa też przerabiany na kamerę otworkową.

Jego nowocześniej wyglądającym i lżejszym następcą był aparat Ami.

Dane techniczne 
 format negatywu 6x6 i 6x4.5 cm;
 obiektyw Bilar wysuwany (fix focus), dwusoczewkowy standard 1:8/65 mm w układzie peryskop;
 przysłona otworkowa 8, 16;
 migawka centralna około 1/50 i czas B;
 sanki i gniazdo synchronizacji lampy błyskowej (Druh Synchro);
 stałe ustawienie ostrości od 2 metrów do nieskończoności z dużą odległością hiperfokalną;
 celownik lunetkowy z zaznaczonymi liniami kadrowania do formatu 4,5 oraz 6 cm;
 przesuw błony fotograficznej za pomocą pokrętła na górnej części korpusu z wizualną kontrolą w okienku na tylnej ściance

Źródło.

Przypisy

Bibliografia 

 

Modele aparatów fotograficznych
Hamburger

Hamburger – typowe danie typu fast food, kanapka (sandwich) z kotletem z mięsa wołowego (patty). Porcja mięsa mielonego uformowana jest w płaski, okrągły placek, następnie usmażona lub upieczona bez panierki na ruszcie (grillu). Gotowy kotlet bywa zwykle umieszczany między dwoma kawałkami lekko przypieczonej, poprzecznie przeciętej bułki (co pozwala go jeść trzymając w dłoni, bez pomocy sztućców), oraz ugarnirowany dodatkami takimi jak sałata, pomidor, ketchup, majonez, ogórek konserwowy. W języku polskim słowo „hamburger” oznaczać może także sam, niepanierowany kotlet z mięsa mielonego.

Nazwą hamburger lub nazwami pochodnymi nazywa się nieraz podobne kanapki. Hamburger z dodatkiem plastrów żółtego sera nazywany jest cheeseburger (z ang. cheese = „ser”). Podobnie przyrządzony jak hamburger i podany w bułce kotlet z kurczaka bywa nazywany chickenburger (z ang. chicken = „kurczak”), zaś z ryby – fishburger (z ang. fish = „ryba”).
Hamburger jest popularny przede wszystkim w kuchni Stanów Zjednoczonych, gdzie jest też potrawą kuchni domowej, chętnie przyrządzaną zwłaszcza w trakcie przyjęć na wolnym powietrzu (barbecue), najczęściej jednak jadany jest w barach podających jedzenie typu fast food. Za sprawą takich barów i ich sieci, np. McDonald’s, hamburgery w bułce stały się symbolem jedzenia fast food i zyskały popularność na całym świecie.

Jednym z najstarszych lokali serwujących hamburgery w USA jest restauracja Louis Lunch w New Haven, w stanie Connecticut, gdzie mięso jest pieczone na kilkudziesięcioletnich żeliwnych grillach gazowych i serwowane na chlebie tostowym, ewentualnie z plastrem pomidora i cebulki, natomiast bez ketchupu.

.

Hamburgera wymyślił w 1904 roku garncarz Fletcher Davis. Podejmował się on gotowania podczas wystaw garncarskich, a także prowadził bar w Teksasie. Zaproponował on swoim gościom mielony kotlet na grzance z sałatą, musztardą i majonezem.

Zobacz też 

 Big Mac
 Hamburger menu

Uwagi 

Kuchnia amerykańska
Fast foody
Kanapki
Potrawy mięsne
Dennis Ritchie

Dennis MacAlistair Ritchie (ur. 9 września 1941 w Bronxville, zm. 12 października 2011 w Berkeley Heights) – amerykański informatyk znany przede wszystkim jako twórca języka C.

Życiorys 
Skończył matematykę i fizykę na Harvardzie. W 1967 rozpoczął pracę dla Bell Telephone Laboratories w Komputerowym Centrum Badań Naukowych. Pracował nad BCPL i ALTRAN, zanim zajął się językiem programowania B i Uniksem.

Wspólnie z Kenem Thompsonem stworzył w 1969 system operacyjny Unix. Wraz z Thompsonem i Brianem Kernighanem na bazie języka B opracował język programowania C, a przy współpracy Kernighana napisał książkę The C Programming Language - Język C. W latach 90. XX wieku przyczynił się do prac nad systemami Plan 9 i Inferno.

Nagrody 
Wraz z Kenem Thompsonem wyróżniony nagrodą Turinga w 1983, a w 1998 także wspólnie z Thompsonem za stworzenie systemu Unix odznaczony amerykańskim Narodowym Medalem Technologii.

Zobacz też 
 historia systemu operacyjnego Unix

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 Strona domowa Dennisa Ritchie 

Amerykańscy informatycy
Laureaci Nagrody Turinga
Laureaci Medalu Hamminga
Urodzeni w 1941
Zmarli w 2011
Twórcy języków programowania
Laureaci Nagrody Japońskiej
Tonsura

Tonsura (łac. strzyżenie) – wygolony krążek obejmujący ciemię (w zakonach, jak np. dominikanie, franciszkanie, karmelici) lub całą głowę (jak np. u kamedułów); włosy okalające wygolone miejsce miały przypominać koronę cierniową.

Historia 
Tonsura była w Kościele katolickim znakiem przynależności do duchowieństwa; ustanowiona w roku 633 w Toledo. Przyczyną wprowadzenia tonsury były zwyczaje panujące w królestwach utworzonych przez Germanów na gruzach cesarstwa rzymskiego – w państwach Merowingów czy Franków sposób układania włosów stanowił oznakę określonej pozycji społecznej danej osoby (np. mężczyźni należący do rodów królewskich nosili długie rozpuszczone włosy, ich poddani krótkie, a niewolnicy mieli całą głowę ogoloną).

Tonsura została zniesiona w 1972 przez papieża Pawła VI (po reformach Soboru Watykańskiego II), została zachowana w niektórych zgromadzeniach kultywujących liturgię klasyczną. Jednak z czasów tonsury do dzisiaj zachował się zwyczaj noszenia piuski, małej okrągłej czapeczki, której celem było okrywanie ogolonej głowy. Tonsura dzisiaj obowiązuje między innymi w Bractwie św. Piusa X.

Przypisy 

Fryzury
Historia Kościoła katolickiego
Kita (Mali)

Kita – miasto w Mali, w regionie Kayes. Według danych szacunkowych na rok 2009 liczy 48 957 mieszkańców. Przez miasto przebiega linia kolejowa łącząca Bamako z Dakarem w Senegalu. W pobliżu Kity znajduje się także góra Kita, na której odkryto prehistoryczne malowidła naskalne.

Współpraca 
  Marly-le-Roi, Francja

Przypisy 

Miasta w Mali
Stanowiska archeologiczne w Mali
Czad (ujednoznacznienie)

Geografia
 Czad – państwo w Afryce
 Czad – jezioro w Afryce
Chemia
 czad – tlenek węgla