Pieter Bruegel (starszy)

Pieter Bruegel (starszy) (wymowa niderlandzka [], uproszczona polska [piter brechel]) (ur. ok. 1525 w Broghel koło Bredy, zm. 9 września 1569 w Brukseli) – niderlandzki malarz. Zwano go „Chłopskim” ze względu na tematykę jego obrazów.

Życiorys 
Zachowały się zapisy wskazujące, że urodził się w Broghel koło Bredy – nie jest jednak jasne, czy chodzi o miasto Breda w Holandii, czy o belgijskie miasto Bree (po łacinie zwane Breda). Od 1559 zaczął pomijać literę „h” w swym nazwisku, podpisując obrazy jako Bruegel.

Naukę rozpoczynał w pracowni Pietera Coecka van Aelsta, następnie terminował u Claude’a Doriziego w Mechelen. W roku 1551 został z tytułem mistrza przyjęty do cechu malarzy Antwerpii. Podróżował po Włoszech i Francji, po powrocie mieszkał okresowo w Antwerpii, w końcu na stałe osiadł w Brukseli w roku 1563.

W roku 1563 ożenił się z Mayeken, córką swego pierwszego nauczyciela Pietera Coecka. Miał z nią dwóch synów – Pietera Brueghla (zw. Piekielnym) i Jana Brueghla (zw. Aksamitnym). Obaj synowie zostali malarzami, chociaż nie uczyli się od swego ojca (jeden miał 5 lat, a drugi około roku, gdy Pieter starszy zmarł). Malarz spoczął wraz z żoną w kościele Notre-Dame de la Chapelle w Brukseli. Epitafium malarza znajduje się w jednej z kaplic bocznych kościoła. 

Malował przede wszystkim pejzaże, zapełnione postaciami chłopskimi (stąd przydomek). Czerpał motywy z codziennego życia ludu (wesela, uczty, biesiady, kiermasze), z Biblii, ilustrował przysłowia. Często wskazywany jako pierwszy malarz zachodni malujący pejzaże dla nich samych, a nie tylko jako tło dla alegorii religijnych. Malował stylem prostym, nie poddając się dominującej wówczas modzie włoskiej. Często nawiązywał do stylu Boscha. Najsławniejsze jego obrazy znajdują się w muzeum wiedeńskim.

Dzieła zebrane 
Piotrowi Brueglowi przypisuje się autorstwo 45 dzieł w większości namalowanych olejem na desce:

Obrazy

Grafiki

Grisaille

Dzieła ze szkoły Bruegla

Dzieła o wątpliwym autorstwie Bruegla

Nawiązania 
Wiele utworów Jacka Kaczmarskiego to ekfrazy obrazów Bruegla starszego. Ślepcy są w ogóle pierwszą z nich, a pewną inspiracją do takiego rozwoju twórczości była wcześniejsza ekfraza Wisławy Szymborskiej nawiązująca do Dwóch małp.

Obraz Droga krzyżowa opisał w książce Bruegel. Młyn i Krzyż Michael Francis Gibson. Na jej podstawie powstał w 2011 film Młyn i krzyż w reżyserii Lecha Majewskiego.

Wileński zimowy pejzaż Romualda Mieczkowskiego, fotografia Wilna – z zimowym remark –  twórczo koresponduje z obrazem świata według Bruegla.

Bruegelowskie pejzaże dawnej zachodniej Grodzieńszczyzny Witalisa Sarosieka, umieszczonego „Słowniku Białoruskich Artystów, w tym Zimowy pejzaż z sankami z 1994 - „nasuwają (...) skojarzenia z dziełami Pietera Breugla, ze względu na temat, ujęcie postaci, scenerie zimowe”.

Zobacz też 
 Pieter Brueghel (młodszy)

Uwaga

Przypis

Bibliografia 
 J. Białostocki, Bruegel – pejzażysta, Poznań 1956.
 D. Bianco, Bruegel, Warszawa 2006 (Klasycy Sztuki)
 Breugel, Warszawa 1985 (Geniusze Sztuki)
 Bruegel, Warszawa 2001.
 J. Francis, Bruegel przeciwko władzy, Warszawa 1976.
 R. Hagen, R. M. Hagen, Bruegel. Dzieła wszystkie, Kolonia 2001.
 J. Kass, A. Lukacsy, Zabawy dziecięce według obrazu Pietera Bruegla Starszego, Warszawa 1985.
 Pieter Bruegel, Poznań 2006 (Wielka Kolekcja Sławnych Malarzy, t. 5)
 F. de Poli, E. Baccheschi, Bruegel, Warszawa 1985.
 S. Rodary, Pieter Bruegel Starszy, Siechnice 1999 (Wielcy Malarze; nr 56)
 F. Timmermans, Piotr Brueghel, Kraków 1973.
 D. Varga, Wieża Babel. Piotr Bruegel Starszy, Warszawa 1984.
 M. Walicki, Bruegel, Warszawa 1957.

Linki zewnętrzne 
 Zdjęcia epitafium malarza i kościoła w którym spoczywa ze strony Find a grave
 dzieła Pietera Bruegla (starszego)
 Insidebruegel.net - strona Muzeum Historii Sztuki w Wiedniu ze zdigitalizowanymi obrazami Pietera Bruegela starszego.

Artyści związani z Antwerpią
Malarze związani z Brukselą
Niderlandzcy malarze renesansowi
Urodzeni w XVI wieku
Zmarli w 1569