alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Burrill Crohn

Burrill Bernard Crohn (Manhattan (New York) 13 juni 1884 - 29 juli 1983) was een Amerikaanse arts die zich had gespecialiseerd in de gastro-enterologie. 

Hij kwam uit een Joods-Duits gezin met twaalf kinderen. Na zijn studie geneeskunde en chirurgie aan de Columbia University's College vervolgde hij zijn opleiding onder begeleiding van dr. E. Libman in het Mount Sinai Hospital.

In 1932 worden de ziekteverschijnselen van enteritis regionalis (lokale ontsteking van de darm) beschreven in het JAMA (Journal of the American Medical Association) door Dr. Oppenheimer, Dr. Ginzburg en Burrill Crohn, die op dat tijdstip nog assistent is. In het artikel worden de namen van de onderzoekers op alfabet weergegeven, waardoor Burrill B. Crohn als eerste wordt genoemd en de ziekte van Crohn naar hem wordt vernoemd.

In 1935 werd Burrill B. Crohn gekozen tot president van de American Gastro-Enterological Association. Hij overleed in 1983 op 99-jarige leeftijd.

Amerikaans medicus
Ranket

Een ranket, raket, rackett of wurstfagott is een muziekinstrument uit de Renaissance.

De naam is afgeleid van het werkwoord ranken, wat winden of wikkelen betekent.

De renaissance-ranket is een blaasinstrument met een dubbelriet, waarvan de cilindrische resonantiebuis niet - zoals bij de dulciaan, kortholt of fagot - in tweeën "gevouwen" is, maar in negenen. Dit werd bereikt door een vrij dik stuk hout negenmaal te doorboren en de boringen aan de boven- en de benedenzijde van het stuk hout aan elkaar te verbinden. Op deze manier had men een compact instrument dat gemakkelijk verplaatsbaar was en toch een baspartij kon spelen omdat de totale buislengte negen keer zo lang was als het instrument.

Een probleem was dat om het instrument bespeelbaar te maken er ook vingergaten in de negen buisdelen aangebracht moesten worden. Er waren meer gaten nodig dan er vingers beschikbaar waren. Men bracht daarom pijpjes aan in sommige gaten, en maakte die op lengte zodat de gaten met de verschillende kootjes van dezelfde vinger afgesloten konden worden. Dat zorgde er weer voor dat de speeltechniek niet eenvoudig aan te leren was. Ook de klank van dit vestzakinstrument haalde het niet bij de dulciaan en zijn opvolger, de fagot.

Later is ook een barok-ranket ontwikkeld met een conische, tienvoudige boring. De barok-ranket was een compacte vervanger voor de barok-fagot maar is door zijn zwakkere klank en zijn moeilijke bespeelbaarheid nooit populair geworden.

Dubbelriet
Radialen per seconde

Radialen per seconde, aangeduid door rad s−1 of rad/s, is de SI-eenheid voor hoeksnelheid en cirkel- of hoekfrequentie.  De radiaal per seconde wordt gedefinieerd als de verandering van een oriëntatie (draaiing) van het object in radialen, dat elke seconde optreedt.

Als in een eenparig cirkelvormige beweging in over een tijdsverloop van 1 seconde een punt op het object een hoek van 1 rad doorloopt, bedraagt de hoeksnelheid 1 rad s−1. Dit is geillustreerd in onderstaande figuur.

In deze figuur staat de rode pijl voor een draaiing over een hoek van 1 radiaal (ongeveer 57,3°), de blauwe pijl is de gehele cyclus van de draaiing. Onder de draaiende smiley staat de tijd in seconden (groen), de rotatie in radialen (rood) en de rotatie in aantal cycli (blauw). In de animatie doorloopt de smiley anderhalve cyclus (360° + 180°) wat overeenkomt met ca. 9,42 (360 + 180) / 57,3 radialen. De tijd dat de smiley daarover doet is 5,4 seconden. De hoeksnelheid bedraagt 1,75 radialen per seconden (9,42/5,4), de draaifrequentie 0,28 Hz (1,5 cyclus / 5,4 seconden).

Aangezien de radiaal als verhoudingsgetal dimensieloos is, komt de eenheid rad s−1 qua dimensie overeen met s−1, dus met hertz. Toch kan de hoeksnelheid niet in Hz uitgedrukt worden, de dimensie is wel hetzelfde maar de betekenis niet. Dit kan verwarrend zijn. De hoeksnelheid of hoekfrequentie  wordt uitgedrukt in radialen/seconde. De "gewone frequentie" , het aantal draaiingen over 360 graden per seconde, wordt uitgedrukt in Hz.

Omrekening 
In onderstaande tabel is aangegeven hoe de hoeksnelheid in radialen/seconden kan worden omgerekend naar andere eenheden van frequentie:

{| class="wikitable"
|-
! Hoeksnelheid in radialen ω
! (Gewone) frequentie 
|-
|| 2π (ca. 6,28) radialen per seconde || precies 1 hertz (Hz)
|-
|| 1 radiaal per seconde || ongeveer 0,159155 Hz
|-
|| 1 radiaal per seconde || ongeveer 57,29578 graden per seconde
|-
|| 1 radiaal per seconde || ongeveer 9,5493 omwentelingen per minuut (rpm)
|-
|| 0,1047 radiaal per seconde|| ongeveer 1 rpm
|}

Voordelen 
Het gebruik van de eenheid rad/s heeft voordelen, onder andere in engineering. Bijvoorbeeld is het vermogen  dat wordt geleverd door een draaiende as gelijk aan de hoeksnelheid  (in rad/s) vermenigvuldigd met het moment  dat op de as wordt uitgeoefend uitgedrukt in newtonmeter, volgens de eenvoudige formule . Het geleverde vermogen wordt dan uitgedrukt in watt, en er zijn geen coëfficiënten nodig, hetgeen wel het geval is in andere systemen van eenheden.

Periode en hoeksnelheid 
Vaak beschrijft men een eenparige cirkelvormige beweging aan de hand van de periode, de tijd benodigd voor één rondgang. Als de periode  seconden is, wordt in 1 seconde een hoek

doorlopen. De (constante) hoeksnelheid is dan dus

Mechanica
Afgeleide SI-eenheid
Vladimir Bechterev

Vladimir Michajlovitsj Bechterev (Russisch: Влади́мир Миха́йлович Бе́хтерев) (Sorali, 20 januari 1857 – Moskou, 24 december 1927) was een Russisch neuroloog en psychiater. Hij was een tijdgenoot van Pavlov, met wie hij meningsverschillen had.

Bechterev (vroeger getranslitereerd als Bechterew) werd geboren in het gouvernement Vjatka in Rusland. In 1878 studeerde hij aan de Militaire Medische Academie in Sint-Petersburg en werd daar assistent van de psychiater Merzjejevski. In 1881 studeerde Bechterev daar ook af en werd vervolgens arts aan de Medische en Chirurgische Academie in Sint-Petersburg.

In 1884 verbleef hij in Leipzig en Parijs en werkte samen met Paul Flechsig, Jean-Martin Charcot en Wilhelm Wundt. In 1885 werd hij hoogleraar in de psychiatrie aan de Universiteit van Kazan. Hij volgde in 1893 Merzjejevski op aan de Militaire Medische Academie.

Hij richtte het Psychoneurologisch Instituut in Sint-Petersburg op waar hij werkzaam was van 1913 tot 1918. Van 1918 tot 1927 werkte hij op het Hersenonderzoeksinstituut in Sint-Petersburg.

De ziekte van Bechterew werd naar hem vernoemd, evenals de reflex van Mendel-Bechterew. Zijn meeste bijdragen liggen echter op het gebied van de neurologie.

Vladimir Bechterev overleed in 1927 in Moskou. Er wordt wel gedacht dat Bechterev is vermoord door Jozef Stalin. Als beroemdste Russische psychiater van zijn tijd was hij bij Stalin ontboden, die veel depressieve klachten had in het beloop van de machtsstrijd na het overlijden van Lenin. Bechterev, bekend om het feit dat hij geen blad voor de mond nam, stelde bij Stalin de diagnose paranoïde persoonlijkheid. Enige tijd later overleed hij vrij onverwacht; in de periode daarvoor was hij nog voorzitter geweest van een medisch congres en maakte een gezonde indruk. Edvard Radzinski schreef hierover in 1996:
“Toen de beroemde medicus Vladimir Michaïlovitsj Bechterev in 1927 werd gevraagd om Stalin te onderzoeken omdat de Grote Baas last had van zijn arm, stelde hij vergevorderde achtervolgingswaanzin vast en adviseerde hij onmiddellijke pensionering. Kort daarna was Moskou getuige van de begrafenis van de eminente wetenschapper.”

Neuroloog
Russisch psychiater
Stafford (Staffordshire)

Stafford is een plaats in het bestuurlijke gebied Stafford, in het Engelse graafschap Staffordshire.

Stafford was van oudsher de hoofdplaats van Staffordshire. Het ligt in de West Midlands in Engeland, ongeveer tussen Birmingham en Stoke-on-Trent in. Het oorspronkelijke stadje is langzamerhand versmolten met een aantal oorspronkelijk eromheen gelegen dorpskernen en telt nu 71.673 (2021) inwoners.

De 18e-eeuwse blijspelschrijver Richard Brinsley Sheridan heeft er enige tijd gewoond in een huis waar nu het postkantoor staat, evenals Izaak Walton (1593-1683), de auteur van het klassieke vissersboekje The Compleat Angler, wiens huisje nog te bezichtigen is.

Het ancient High House in Greengate Street is een van de restanten van een vrij ver verleden en dateert (nog net) uit de 16e eeuw.

In de vroege jaren negentig kwam Stafford onder de aandacht tijdens de hoogtijdagen van de Britse Rave. Uit de stad kwamen de acts Bizarre inc. en Altern-8, die in de periode 1991-1992 beide de Britse hitlijsten bereikten.

Geboren

 Izaak Walton (1593-1683), schrijver
 Fran Healy (1973), Schotse muzikant (zanger, gitarist en liedjesschrijver van Travis
 Christopher Birchall (1984), Trinidad & Tobagaans voetballer

Externe links 
 Stafford Borough Council site
 het high house

 
Hoofdstad van een Engels graafschap
Volksvertegenwoordiging

De volksvertegenwoordiging is een politiek lichaam dat het volk vertegenwoordigt en gewoonlijk een wetgevende functie vervult. Op ieder bestuurlijk niveau kan er zo'n vertegenwoordiging zijn. Op het nationaal niveau wordt de volksvertegenwoordiging vaak het parlement genoemd.

In een parlementaire democratie is het dagelijks bestuur (op nationaal niveau: de regering) verantwoording schuldig aan de volksvertegenwoordiging. Vaak wordt de regering ook samengesteld uit leden van de volksvertegenwoordiging (monistisch stelsel) of door de volksvertegenwoordiging benoemd.
 Op regionaal en lokaal niveau kan de verhouding tussen volksvertegenwoordiging en dagelijks bestuur (de uitvoerende macht) afwijken, zo wordt het bestuur of in elk geval het hoofd daarvan (bijvoorbeeld de burgemeester of prefect) soms van bovenaf benoemd door het centrale landsbestuur. In België wordt het gemeentebestuur juist benoemd uit de leden van de lokale volksvertegenwoordiging (de gemeenteraad), terwijl op federaal niveau ook ministers 'van buitenaf' kunnen worden benoemd.

België 
In België zijn er op vijf niveaus volksvertegenwoordigingen:
 Op gemeentelijk niveau is er de gemeenteraad;
 Op provinciaal niveau is er de provincieraad;
 Op het niveau van het gewest is er het parlement van het gewest;
 Op het niveau van de gemeenschap is er het parlement van de gemeenschap;
 En op federaal (landelijk) niveau is er het Federaal Parlement, dat bestaat uit de Senaat en de Kamer van volksvertegenwoordigers.

Merk op dat de gewesten en gemeenschappen als niveau niet boven, maar naast elkaar staan. De Vlaamse Gemeenschap en het Vlaams Gewest hebben een gezamenlijke volksvertegenwoordiging, het Vlaams Parlement.

Nederland 

In Nederland zijn er, afhankelijk van hoe men telt, op drie tot zes niveaus volksvertegenwoordigingen:
 Op gemeentelijk niveau is er de gemeenteraad.
 In Amsterdam en Rotterdam hadden de deelgemeenten tot maart 2014 elk een deelraad. Daarna werd dit een 'bestuurscommissie' die wel rechtstreeks wordt gekozen maar die niet dezelfde bevoegdheden heeft.
 Het algemeen bestuur van de waterschappen wordt samengesteld door middel van waterschapsverkiezingen onder alle ingezetenen en andere belanghebbenden in het waterschap.
 Het algemeen bestuur van sommige bestuurlijke regio's is samengesteld uit en door de leden van de gemeenten die samen de regio vormen. Dit suggereert een 'getrapte' volksvertegenwoordiging, maar de bestuursleden vertegenwoordigen in het regiobestuur hun gemeentebestuur, niet hun inwoners.
 De openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba (zie ook Caribisch Nederland) hebben elk een eilandsraad, en een Kiescollege voor de Eerste Kamer.
 Op provinciaal niveau zijn er de Provinciale Staten.
 En op nationaal niveau zijn er de Staten-Generaal, die bestaan uit de Eerste Kamer en de Tweede Kamer.

Wetgevende macht
Regering

Een regering is een orgaan van de staatkundige organisatie, belast met de uitvoerende macht voor een bepaald grondgebied. Met andere woorden: de regering heeft de bevoegdheid om de wetgeving tot uitvoering te brengen binnen de grenzen van het grondgebied waarover ze die bevoegdheid heeft. 

In nagenoeg alle democratische landen worden verkiezingen gehouden voor de wetgevende organen. Hierbij vormt de grootste politieke partij de regering (meerderheidssystemen zoals Frankrijk of Groot-Brittannië) of neemt de grootste partij het initiatief bij het vormen van een coalitieregering door te onderhandelen met andere partijen. Nederland en België zijn hier voorbeelden van.

België 
Sinds België door de staatshervorming van 1970 langzaam gedecentraliseerd is en uiteindelijk in 1993 officieel een federale staat werd, telt het land zes regeringen (zie uitvoerende macht van België). Met "Belgische regering" wordt de federale regering bedoeld. Die bestaat uit de ministers en staatssecretarissen en wordt geleid door de eerste minister. De ministers vormen samen de ministerraad. Officieel zit de koning deze voor, maar die doet dat in de praktijk nooit tenzij voor symbolische aangelegenheden. 

De medewerkers van de Belgische koning vormen het Kabinet van de Koning.

Nederland 

De Nederlandse regering bestaat uit de koning en de ministers. De ministers vormen tezamen de ministerraad, die wordt voorgezeten door de minister-president. Samen met de ministers vormen de staatssecretarissen het Nederlands kabinet. 

De Nederlandse koning wordt bij zijn taken als lid van de regering ondersteund door zijn Kabinet van de Koning.

In Nederland wordt het woord regering ook gebruikt om een coalitie aan te duiden van partijen in de Tweede Kamer, die op dat moment een onderling regeerakkoord hebben bereikt. Vaak vormt deze coalitie een meerderheid in de Kamer, maar dat is niet altijd het geval. Dat heet dan een minderheidskabinet.

De regering wordt geacht één geheel te vormen en één te zijn in haar handelen, mening en visie. De regering 'spreekt met één mond'. Wat wil zeggen dat alle leden van de regering, ongeacht hun individuele standpunten, dezelfde mening naar buiten brengen. Individuele meningen worden besproken in het regeringsoverleg (traditioneel op vrijdag in de Trêveszaal) waarna zo nodig de gezamenlijke visie naar buiten wordt gebracht via een persconferentie van de Minister President. Het verkondigen van een individuele mening door een minister of staatssecretaris, die afwijkt van het regeringsstandpunt, wordt gezien als 'doodzonde'. Doorgaans wordt een lid van de regering die zich afwijkend uit, verzocht 'de eer aan zichzelf te houden' (ontslag te nemen). In het zeer uitzonderlijke geval dat het lid dit weigert volgt ontslag op staande voet (Mona Keijzer, sept 2021).

In de aanloop naar verkiezingen wordt het regeringsleden oogluikend toegestaan afwijkende standpunten te uiten zodat zij zich kunnen profileren. Ze dienen daarbij echter altijd helder te zijn over de positie (vertegenwoordiger van hun partij of van de regering) van waaruit zij spreken.
Nete

De Nete is een rivier in België in het stroomgebied van de Schelde.

Lier ligt aan de samenloop van de Grote Nete en de Kleine Nete. Zoals Felix Timmermans het uitdrukt: "waar de drie kronkelende Nethen een zilveren knoop leggen". Stroomafwaarts vanaf Lier heet de rivier gewoon Nete of ook wel Benedennete. Deze vloeit bij Rumst samen met de Dijle en vormt zo de Rupel, die uiteindelijk uitmondt in de Zeeschelde. Tot Grobbendonk is op de Kleine Nete de getijdenwerking merkbaar.

In de Benedennete, het gedeelte van Lier tot Rumst (15 km), start het Netekanaal dat de Rupel verbindt met het Albertkanaal. 

Het stroomgebied maakt deel uit van Regionaal Landschap Grote en Kleine Nete.

De Nete is bevaarbaar tot 600 ton en vanaf Duffel tot 1350 ton.

Toponymie
De naam Nete is van Keltische oorsprong en betekent zoiets als de walmende.
Hnita in 726, Nita in 1008, betekent waarschijnlijk de blanke, de glanzende, de heldere.

Stroomschema 
Hieronder volgt het stroomschema van de Nete.
 Nete of Beneden Nete
Kleine Nete, stroomopwaarts meestal Kleine Neet genoemd
Wolfbeek (Emblem)
Krekelbeek (Emblem)
Esbeek (Emblem)
Nijlenbeek (Nijlen)
Aa (Grobbendonk)   
Daalmansloop (Kasterlee)
Breyloop (Kasterlee)
Wamp (Kasterlee)
Witte Neet (Retie)
Looiendse Neet (Kasterlee)
Klein Neetje (Retie)
Witte Neet (Retie)
Zwarte Neet (Retie)
Desselse Neet (ook Werbeekse Neet genoemd) (Postel)
Zwarte Neet (Retie)
Nonnen Neetje (Retie)
Zuidelijk Nonnenneetje (Retie)
Goorneetje (Retie)
Zwarte Neet (Postel)
Witte Neet (Retie)
Voorste Neet (Witgoor)
Achterste Neet (Witgoor)
Vleminckloop (Mol-Rauw)
Witte Neet (Mol-Sluis)
Grote Nete, op een bepaalde plaats ook Beneden Nete genoemd
Berlaarse Laak (Berlaar)
Gestelbeek
Hagelandse Heibeek
Wimp (Herlaar)
Leibeek
Leembossenheibeek
Goorloop
De Laak (Itegem)
Huizebeek
Bernumse Laak (Hallaar)
Bruggeneindse Laak (Hallaar)
Bergebeek (Heist-op-den-Berg)
Raambeek
Oude Molebeek (Heist-op-den-Berg)
Herseltse Loop (Booischot)
Houtvense Loop (Booischot)
Steenkensbeek (Hulshout)
Kleine Laak (Hoog-Heultje)
Nieuwe loop (Westerlo)
Oude loop (Westerlo)
Kleine Laak (Herselt) (grens met Westerlo en Geel)
Grote Laak (Westerlo)
Kleine Laak (Varendonk)
Grote Laak (Beverlo)
Molse Nete (Geel)
Oude Neet (Mol)
Molse Nete (Mol)
Scheppelijke Neet (Mol)
Molse Nete (Lommel)
Zeeploop (Bel)
Laak (Hulsen)
Heiloop (Balen)
Asbeek (Balen)
Grote Nete (Hechtel)

Panorama

Externe link
 Gedenksteen Timmermans (via het Internet Archive, versie van 11 februari 2013)

Rivier in Antwerpen (provincie)
Stroomgebied van de Schelde
Timmermans

Bedrijf
Brouwerij Timmermans, Belgische bierbrouwerij
Timmermans van Turenhout, voormalige Nederlandse schoenenfabriek

Fictief figuur
Tibo Timmermans, personage in de Vlaamse soapserie Thuis

Merknaam
Timmermans Fruitbier, verzamelnaam voor een aantal Belgische lambiek-, geuze- en faro-bieren
Timmermans Geuze, verzamelnaam voor een aantal Belgische lambiek-, geuze- en faro-bieren
Timmermans Kriek, verzamelnaam voor een aantal Belgische kriekbieren

Museum
Timmermans-Opsomerhuis, museum in de Belgische plaats Lier

Personen met de achternaam Timmermans
Annie Timmermans (1919-1958), Nederlands zwemster
Catherine Timmermans (1986), Belgisch atlete
Charles Timmermans (1942), Belgisch atleet
Danny Timmermans (1968), Belgisch acteur
David Timmermans, (1993), Belgisch voetballer
Dorrie Timmermans (1955), Nederlands rolstoeltennisster
Felix Timmermans (1886-1947), Belgisch schrijver en dichter
Frans Timmermans (beeldhouwer) (1921-2005), Nederlands beeldhouwer
Frans Timmermans (politicus) (1961), Nederlands politicus
Gerrie Timmermans (1952), Nederlands atlete
Gommaar Timmermans (1930), zoon van Felix, Vlaams striptekenaar bekend onder zijn pseudoniem GoT
Greg Timmermans (1979), Belgisch acteur
Henri Timmermans (1896-2004), Nederlands honderdplusser
Jacob Timmermans (1751-1829), Nederlands tekenaar
Jacques Timmermans (1945), Belgisch politicus
Jan Timmermans (1901-1962), Belgisch politicus en advocaat
Jens Timmermans (1975), Nederlands diskjockey
Johan Timmermans (1957), Belgisch politicus en voetbalbestuurder
Jos Timmermans (1915-1995), Nederlands politicus
Joseph Timmermans (1876-1957), Nederlands beeldhouwer
Justin Timmermans (1996), Nederlands wielrenner
Léon Timmermans (1911-1987), Belgisch politicus
Lia Timmermans (1920-2002), Belgisch schrijfster
Lodewijk Johannes Timmermans (1916-1995), Nederlands militair en verzetsstrijder
Louis Timmermans (kunstschilder) (1846-1910), Belgisch kunstschilder
Louis Timmermans (politicus) (1925-2007), Belgisch politicus
Machteld Timmermans (1970), Belgisch actrice
Nathalie Timmermans (1989), Nederlands softballer
Nicolas Timmermans (1982), Belgisch voetbalspeler
Paul Timmermans (1952), Belgisch politicus
Père Timmermans (1891-1975), Nederlands priester en verzetsstrijder
Piet Timmermans (1939), Nederlands voetballer
Pieter Timmermans (1964), Belgisch bestuurder van het Verbond van Belgische Ondernemingen
Rohan Timmermans (2003), Nederlands acteur
Sabina Timmermans (1984), Nederlands kunstschilder
Theo Timmermans (1926) (1926-1995), Nederlands voetballer
Theo Timmermans (1989) (1989), Nederlands voetbaldoelman
Thies Timmermans (1979), Nederlands productontwerper
Thijs Timmermans (1998), Nederlands voetballer
Tom Timmermans (1983), Nederlands voetballer
Winand Timmermans (1859-1931), Belgisch politicus

Voeding
Timmermans Lambicus Blanche, Belgisch bier

Zie ook
 Temmerman (doorverwijspagina)
 Timmerman (doorverwijspagina)
 Timmer (doorverwijspagina)

Nederlandse of Vlaamse achternaam
Biblebelt

Met Biblebelt (Engelse spelling Bible Belt) wordt in Engelstalige landen een streek aangeduid waar een hoge concentratie streng-christelijke kerken te vinden is, die vaak ook een stempel drukken op de daar heersende zeden en gewoonten. Meestal betreft het de zuidelijke staten van de Verenigde Staten, waar de Southern Baptist Conventions alomtegenwoordig zijn. Veel christenen in deze streek nemen de Bijbel letterlijk zoals het er staat en geloven daarom ook in de schepping zoals beschreven in Genesis. Hierdoor zijn er veel aanhangers van het jongeaardecreationisme in de Biblebelt die via onder andere politieke actie het creationisme een officiële status in het onderwijs willen geven.

In Nederland kent men het begrip Bijbelgordel, een gebied waar veel bevindelijk gereformeerden (refo's) wonen. Ook deze wordt wel aangeduid als Biblebelt. In Noorwegen is er ook een bibelbeltet en een 'kleine Bijbelgordel' (lille bibelbeltet) in het zuidoosten bij de Zweedse grens bij Rømskog en Aremark.

Protestantisme in de Verenigde Staten
Streek in de Verenigde Staten
Liège

Franse naam voor Luik
 Luik (provincie), de Belgische provincie
 Luik (stad), de Belgische stad
 Gemeente in centraal Frankrijk Le Liège
 Liège (metrostation), een metrostation in Parijs
Marianentrog

De Marianentrog is met een diepte van ongeveer 11 kilometer de diepst bekende plek in de oceaan. De trog is gelegen ten oosten van de Marianen. De trog is ongeveer 2500 km lang en loopt in een boog van het noordoosten naar het zuidwesten. De trog heeft een gemiddelde breedte van zo'n 70 km maar is in het zuidwesten bij het vulkanische eiland Guam, op het punt van de Marianentrog, ongeveer 338 km breed. Op de bodem heerst een druk van ongeveer 108,6 MPa (= 108.600.000 Pa), meer dan 1000 keer zo hoog als die aan de oppervlakte.

Ontstaan
De Marianentrog is ontstaan doordat de Pacifische Plaat door de platentektoniek onder de Filipijnse Plaat is geschoven, waardoor onder andere ook het eiland Guam is opgestuwd.

Onderzoek 
Het meten van dit soort dieptes is moeilijk. De snelheid van geluid in water, waarmee een normaal echolood werkt, varieert met de zoutgraad die op grote dieptes echter niet bekend is. Een sonde naar beneden sturen en op de bodem de druk meten werkt niet doordat (alweer) de zoutgraad van alle waterlagen erboven niet bekend is. Door deze omstandigheden moet rekening worden gehouden met  meetverschillen van ongeveer een procent.

Het diepste punt van de Marianentrog en tevens het laagste punt van de zeebodem, ligt op 11.034 m, de Vitjazdiepte genaamd. Deze meting van de Russische onderzeeboot Vitjaz wordt overigens door velen als onbetrouwbaar beschouwd. Na het Five Deeps-project en publicatie in 2021 van een nieuw wetenschappelijk rapport in het Geoscience Data Journal, wordt de Challengerdiepte (10.925 ± 4 m) beschouwd als diepste punt op aarde.

Op 23 januari 1960 om 13:06 bereikte de bathyscaaf Trieste van de United States Navy de bodem, met luitenant Don Walsh en Jacques Piccard aan boord. Men gebruikte ijzeren bolletjes als ballast en petroleum voor de opwaartse kracht. De boordmeter gaf in het begin een diepte van 11.521 meter aan, maar dat werd later gereduceerd tot 10.916 meter. Op deze diepte verwachtte men nauwelijks levende wezens, maar toch ontdekten Walsh en Piccard schol en bot, met lengtes tot 30 cm. Op de rotsachtige bodem kropen ook garnalen rond.

Als record voor de nauwkeurigste meting kennen we de Japanse diepzeesonde Kaikō, die op 24 maart 1995 onbemand tot de bodem van de trog neerdaalde en een diepte van 10.911 meter registreerde.  

De Woods Hole Oceanographic Institution (WHOI) heeft in mei 2009 een nieuwe sonde (de Nereus) de trog in gestuurd. Op 31 mei 2009 raakte hij de bodem. Deze meting registreerde een diepte van 10.902 meter.

Op 26 maart 2012 is regisseur James Cameron teruggekeerd van een afdaling tot 10.898 meter diepte.

Zie ook 
 Challengerdiepte

Externe links 
 Vreemde positie van diepste punt op aarde verklaard (Kennislink-artikel)
 Woods Hole Oceanographic Institution

Trog
Grote Oceaan
Extreem punt op aarde
Marianen
Ether

Ether (klassiek element), een element waarvan sommige filosofen in de oudheid dachten dat het bestond
 Ether (medium), een medium waarvan men tot ca. 1900 veronderstelde dat elektromagnetische golven zich erin voortplanten
 Populair wordt de ether doorgaans begrepen als een omroepterm, waarmee de vrije ruimte bedoeld wordt waarin elektromagnetische golven met de radio- en televisie-uitzendingen zich verspreiden, zie ether (media)
 Ether (scheikunde), een klasse van organische verbindingen
 Daarnaast is het ook de triviale naam van een specifiek voorbeeld uit die klasse, di-ethylether, dat tot in de negentiende eeuw als een dampvormig anestheticum ofwel narcosegas werd gebruikt
 Cryptogeldeenheid van Ethereum

Zie ook 
 Aether, Griekse godheid
Proza

Proza is geschreven of oraal literair taalaanbod waarbij de versleer geen rol speelt en dat ook geen versregels telt, in tegenstelling tot poëzie. Proza wordt ook 'ongebonden stijl' genoemd. Een mengvorm tussen proza en poëzie noemt men poëtisch proza, of prozagedicht.

Etymologie 
Het woord 'proza' komt van het Latijnse woord prosa, dat 'onopgesmukt discours' betekent. Dat is de vrouwelijke vorm van het woord prosus, dat 'direct' betekent.

Genres 
Proza is het soort tekst dat men kan vinden in een krant, een encyclopedie, een kort verhaal, roman of novelle, een film, een essay, een wetenschappelijk artikel, een brief. Het kan kort zijn, zoals een stukje in de krant, of zo lang als een complete meerdelige roman.

Proza wordt ook wel ongebonden taalgebruik genoemd en poëzie gebonden taalgebruik, waarmee wordt bedoeld dat een dichter zich vaak extra voorschriften oplegt bij het schrijven: kortere regellengte, vast aantal lettergrepen, metrum enzovoort.

Geschiedenis 
In de literatuurgeschiedenis heeft de term proza een wisselende waardering gekend. Lange tijd werd het als minderwaardig aan poëzie beschouwd. Geschiedkundige teksten werden in de Middeleeuwen op rijm gezet (een voorbeeld is Jacob van Maerlant). Ook ernstig toneel moest tot in de 17e eeuw rijmen om voor vol te worden aangezien (voorbeelden zijn Racine en Vondel). Vroege tijdschriften namen poëzie op in een mate die voor een hedendaagse lezer opmerkelijk is.

Inmiddels is de waardering voor de prozavorm toegenomen. Dit valt ten dele te verklaren uit de dominantie van die vorm; terwijl poëzie veel minder wordt gelezen dan voorheen, en poëziebundels nog slechts oplagen kennen van enkele honderden stuks, is in de literatuur de roman verreweg de meest gelezen tekstsoort, en ook in tijdschriften wordt overwegend proza aangetroffen.

Bronnen 
 Delabastita, D, H. van Gorp e.a. (2012- ). 'Proza'. Algemeen letterkundig lexicon, online
 Geerts, Guido, Ton den Boon e.a. (1999). Van Dale Groot Woordenboek der Nederlandse Taal. J-R. Eerste uitgave 1864. Dertiende uitgave, Utrecht en Antwerpen: Van Dale Lexicografie. 
 Pearsall, Judy (ed.) (2001). The New Oxford Dictionary of English. Eerste editie 1998. Gecorrigeerde editie, Oxford: Oxford University Press.

Noten 

Tekstanalyse
Taalbeheersing
Octaangetal

Het octaangetal is een referentiewaarde voor de klopvastheid van benzine. Voor diesel bestaat er het cetaangetal, een maat voor de neiging tot zelfontbranding.

Bepaling
Het octaangetal (en niet het octaangehalte, zoals het ten onrechte soms ook wel wordt genoemd) van benzine wordt gemeten door de klopvastheid te vergelijken met een mengsel van het makkelijk ontbrandbare n-heptaan en het moeilijker ontbrandbare iso-octaan (2,2,4-trimethylpentaan). Hierbij geldt per definitie dat de klopvastheid van n-heptaan 0 en die van iso-octaan 100 is.

Hoe hoger het octaangetal, hoe klopvaster de benzine. Er bestaan brandstoffen die klopvaster zijn dan iso-octaan en dus een octaangetal hebben dat hoger is dan 100. Lpg bijvoorbeeld heeft een klopvastheid van 108-110.

RON
Het octaangetal wordt aan de brandstofpomp meestal aangeduid met de afkorting RON. RON staat voor Research Octane Number, een gestandaardiseerde methode voor de bepaling van het octaangetal in een testmotor.

Externe links
Voor octaangetallen van koolwaterstoffen, zie
  Aardolie en kolen
  Benzine raffineren en testen

Algemene informatie
  Gasoline FAQ
  Het octaangetal op HowStuffWorks.com

Motortechniek
Chemische eenheid
Brandstof
Exacte wetenschap

Exacte wetenschappen zijn de takken van wetenschap die gebaseerd zijn op natuurwetten en theorieën die  gekenmerkt worden door wiskundige modellering, formele logica en (met uitzondering van de wiskunde) experimentele toetsing (de wetenschappelijke methode). Ze worden, voornamelijk in Vlaanderen, soms ook aangeduid als positieve wetenschappen, in Nederland ook als bètawetenschappen.

Welke vakgebieden er precies onder vallen, is niet eenduidig bepaald. Een ruime definitie omvat alle natuurwetenschappen en technische wetenschappen alsmede wiskunde en informatica. Een beperktere definitie sluit bijvoorbeeld (delen van) de biologie en de aardwetenschappen uit en beperkt de notie grotendeels tot wiskunde, natuurkunde en scheikunde. De Nederlandse term bètawetenschappen omvat de brede definitie.

Zie ook 
 Alfawetenschappen
 Gammawetenschappen
 Empirische wetenschap
 Formele wetenschap
 Fundamentele wetenschap
 Positieve wetenschap
 Zuivere wetenschap
Volksmuziek

Volksmuziek is in het algemeen het tegendeel van klassieke muziek (de laatste uitsluitend bedoeld als kunstmuziek, als esthetisch luistergenot), in diverse culturen. Het kenmerkende van volksmuziek, is dat het een rituele of functionele rol in een bepaalde cultuur vervult, bijvoorbeeld in de vorm van dansmuziek, feestmuziek of muziek die gebruikt wordt om bepaalde arbeidshandelingen te synchroniseren. Zo bestaan er bijvoorbeeld in Japan rijst-oogstliederen, die exact ritmisch aangeven welke handelingen wanneer moeten worden verricht. Dergelijke muziek was ook in het Europa van de 19e eeuw niet ongebruikelijk in fabrieken (zie: volksliedje). Volksmuziek wordt bestudeerd in de etnomusicologie.

Volksmuziek dient niet verward worden te worden met 'volkse' of 'populaire' muziek, zoals het hedendaagse levenslied.   

Vanwege het soms als 'oubollig' ervaren etiket van de term 'volksmuziek' wordt vanaf ongeveer 1985 steeds vaker de termen wereldmuziek en folk gehanteerd. Voor modernisering van traditionele volksmuziek van Europa en Amerika wordt er vaak gebruikgemaakt van de Engelse term folk. De term wereldmuziek wordt gebruikt voor bredere mondiale muziek.

Zie ook 
 Bluegrass
 Duits Volksliedarchief
 Folk
 Geschiedenis van de volksmuziek
 Ierse folk
 Indiase muziek
 Keltische muziek
 Klezmer
 Nederlandse Liederenbank
 Pansori
 Sevdah
 Volksdans
 Volkskunst
 Volksliedjes in Duitsland
 Volksmuziek van A tot Z
 Volksmuziek in Nederland
 Wereldmuziek

Externe links 
 Nederlandse Liederenbank
 Stichting Volksmuziek Nederland
Collectie volksmuziek van het Volkskundemuseum (Antwerpen) bewaard in de Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience.
Slagroom

Slagroom kan worden bereid uit verschillende soorten dunne room die van de volle melk worden geschept. Het vetaandeel van slagroom bedraagt 30 à 40 procent. De aanduiding 'slagroom' is in Nederland wettelijk gereserveerd voor room van koemelk met minstens 30% vet.

Geschiedenis  
Ten onrechte wordt beweerd dat François Vatel ter gelegenheid van het grote feest in 1671 (tijdens welk hij zich zou suicideren) op het Kasteel van Chantilly de 'Crème Chantilly', opgeklopte (geslagen) room met vanille, introduceerde. Rabelais vermeldt in 1532 in Pantagruel al neige de crème. Slagroom met vanille, onder de naam 'Crème Chantilly', duikt pas eind achttiende eeuw voor het eerst op.

Bereiding

Gezoet en ongezoet 
Slagroom wordt meestal gezoet voor het kloppen. Per liter room wordt er dan 60 tot 80 gram fijne kristalsuiker of witte basterdsuiker toegevoegd.
De room wordt echter beter en luchtiger als de suiker pas tegen het eind wordt toegevoegd. Verder dient de slagroom goed gekoeld te zijn om hem goed stijf te kunnen kloppen. Om een optimaal en vast resultaat te krijgen, moet er geklopt worden tot de slagroom in de diepte enigszins geel begint te kleuren. Als er daarna verder wordt doorgeklopt wordt deze boterachtig en onsmakelijk. Als er te kort wordt geklopt, zakt de room snel uit. De volle, romige consistentie wordt dan niet bereikt.

Met een garde geslagen room bevat meer luchtbellen van verschillende grootte, waardoor deze beter blijft staan. Met een elektrische mixer gaat het kloppen van slagroom makkelijker en sneller.

Stabielere room 
Om een stabielere room te verkrijgen, kan voor het kloppen een afgestreken eetlepel magere melkpoeder per kwart liter slagroom worden toegevoegd. Dit houdt de room langer stevig, al gaat dit iets ten koste van de smaak. Het is niet voor alle voedselcombinaties te voorspellen wat het resultaat is.

Ook is er slagroomversteviger te koop, een kant en klaar product waar zowel suiker als zetmeel in zit. De aanbevolen hoeveelheid is 8 gram per 250 ml slagroom en het dient te worden toegevoegd als de slagroom al lobbig geklopt is.

Gebruik 
In Nederland en Vlaanderen is geklopte slagroom een lekkernij op koffie, warme chocolademelk, ijs en gebak, maar ook op aardbeien. Traditioneel wordt ook slagroom gegeten op advocaat.

Ongeklopte slagroom wordt ook verwerkt in warme gerechten zoals roomsauzen.

Halfgeslagen slagroom wordt ongezoet gebruikt op de Irish coffee.

Verkoop 
Hoewel slagroom bij verkoop doorgaans nog niet "geslagen" is, wordt het wel als zodanig verkocht. De (slag)room moet dan nog luchtig worden geklopt met een garde of mixer.
Slagroom is ook te koop in een spuitbus als spuitslagroom. Daarin zit als drijfgas (of verpakkingsgas) lachgas, N2O (E942). In plaats van het kopen van een spuitbus, kan voor het spuiten van slagroom ook een spuitzak worden gebruikt.

In de taal 
Met de slagroom op de taart wordt een toevoeging bedoeld waarmee iets tot een afgewerkt geheel wordt gemaakt.

Zie ook 
 Nederlandse gerechten van A tot Z
 Slagroomtaart
 taartgooien

Bronnen 

 Larousse Gastronomique: 

Zuivelproduct
Schuim
Advocaat

Advocaat (beroep), een juridisch beroep
 Advocaat (drank), een eierlikeur
 Avocado, een vrucht

Personen 
 Dick Advocaat, een Nederlands voetbalcoach en voormalig voetballer

Zie ook 
 Advocaat-generaal
 Advocaat-fiscaal
Monomeer

Een monomeer (Oudgrieks: μονομερής monomerḗs: uit één stuk, < μόνος mónos: enkel en μέρος méros: deel) is in de scheikunde een relatief eenvoudig organisch molecuul dat, chemisch gekoppeld aan een of meerdere andere monomeren, als bouwsteen kan dienen voor grotere moleculen: dimeren, oligomeren en polymeren.

Voorbeelden van natuurlijke monomeren zijn monosachariden (o.a. glucose en fructose) die binnen de cellen van het organisme als bouwstenen dienen voor polysachariden, en aminozuren die er de bouwstenen vormen voor eiwitten. Een tafelsuikermolecuul is bijvoorbeeld een dimeer, meer specifiek een disacharide die in de suikerbiet gevormd wordt uit een fructose- en een glucosemonomeer. Een zeer grote biologische polymeer (macromolecuul) onder de koolhydraten is vervolgens de polysacharide glycogeen (het dierlijke equivalent van zetmeel), dat uit vele (vertakte) glucose-monomeren bestaat. Ook alle eiwitten kunnen als macromolecuul worden beschouwd. Bij eiwitmoleculen speelt, naast de samenstelling uit de verschillende aminozuren, ook de volgorde van deze aminozuren een rol bij het chemische karakter van het eiwit.    

In de (synthetische) polymeerchemie worden veel verschillende synthetische organische monomeren gebruikt bij de vervaardiging van polymere kunststoffen ("plastics"). Voorbeelden zijn polyvinylbromide uit de synthetische monomeer vinylbromide en poly(cyclohexeenoxide) uit de synthetische monomeer cyclohexeenoxide.   

Synthetische polymeren bestaan meestal uit identieke monomeren.  

Polymeerchemie
Jan-Frans Cantré

Jan-Frans Cantré (Gent, 21 juli 1886 - aldaar, 21 december 1931) was een Vlaams kunstenaar. Hij behoorde samen met zijn broer Jozef tot "De Vijf" (met Frans Masereel, Henri Van Straten en Joris Minne) die na de Eerste Wereldoorlog de Vlaamse houtgraveerkunst renoveerden.

Opleiding en werk 
Hij kreeg zijn artistieke opleiding aan de Gentse Academie van 1897 tot 1905. Hij debuteerde oorspronkelijk als impressionistisch schilder, niet vreemd aan de Latemmers. Hij kreeg al tussen 1920 en 1923 bekendheid als houtsnijder met zijn "plannenpenetratie". In 1926 stichtte hij de "Vereniging van Belgische houtsnijders". Later werkte hij zijn expressionistische vormenwereld uit naar een soort folkloristisch anekdotisme. Een voorbeeld hiervan zijn de illustraties in Vlaanderen. Volkskundig leesboek voor de lagere scholen (Groningen: P. Noordhoff, 1931).

Externe link 
 RKD-profiel

Belgisch graficus
Dimeer

Een dimeer is in de scheikunde een chemische verbinding die uit twee eenheden, twee monomeren bestaat. Als de twee eenheden waaruit het dimeer bestaat gelijk zijn, spreekt men over een homo-dimeer; als de twee eenheden van elkaar verschillen spreekt men over een hetero-dimeer.

Een dimeer kan niet alleen bestaan uit twee simpele chemische verbindingen die covalent gebonden zijn, maar ook uit twee eiwitmoleculen die samen een niet-covalent complex vormen. Voorbeelden van dimeren zijn de disachariden. Ook andere niet-covalent gebonden paren moleculen worden wel dimeer genoemd.

Naast een dimeer bestaan ook de termen oligomeer en polymeer, die elk verwijzen naar moleculen of complexen die uit meer dan twee eenheden bestaan.

Zie ook 
 Trimeer
 Polymeerchemie

Disacharide
Polymeerchemie
Ireland's Call

Ireland's Call is het lied dat wordt gespeeld na het volkslied van Ierland bij internationale rugbywedstrijden. Het Ierse team bestaat uit rugbyers uit zowel de Ierse Republiek als Noord-Ierland, en het Ierse volkslied, Amhrán na bhFiann, werd daarom niet afdoende verklaard.
Tijdens wedstrijden in Croke Park (tijdens de herbouw van Lansdowne Road) eist de Gaelic Athletic Association dat Amhrán na bhFiann toch gespeeld wordt gevolgd door Ireland's Call. De Ierse rugbyers speelde van 2007 tot en met 2010 in het Croke Park.

Het lied is in opdracht van de Ierse rugbybond in 1995 door Phil Coulter geschreven.

Intussen wordt het lied ook gebruikt door andere sportbonden waar spelers uit zowel Ierland als Noord-Ierland samenspelen, zoals hockey, korfbal, en cricket.

Tekst

Referenties 

Iers volkslied
Rugby union
Volkslied uit Europa
Houtgravure

De houtgravure is een procedé om in hoogdruk illustraties te drukken. De methode beleefde in de 19e eeuw een grote bloei. Er zijn kenmerkende verschillen tussen een houtsnede en een houtgravure. De houtgravure wordt gegraveerd met een burijn, 'gestoken', in de kopse kant van een hard houten blok, waardoor een zeer verfijnde tekening mogelijk is, terwijl een houtsnede gegutst wordt in een zachte houten plaat en meestal een grover resultaat oplevert. Voor houtgravures worden harde houtsoorten gebruikt zoals kersenhout en buxus. Houtgravures zijn over het algemeen vrij klein en bereiken grijstinten met behulp van vele 'arceringen'. Grotere prenten kunnen worden gemaakt door verschillende blokken samen te klemmen.

Houtgravures werden meestal in zwart afgedrukt, maar in kleur drukken is ook mogelijk. Voor elke nieuwe kleur moet echter een apart blok gemaakt worden, dat met grote nauwkeurigheid moet aansluiten op de andere, en er is steeds een nieuwe drukgang nodig.

Geschiedenis 
De houtgravure werd ontwikkeld door de Engelse graficus Thomas Bewick (1753-1828). De nieuwe druktechniek loste de kopergravure af omdat zij, bij groter wordende oplagen, veel eenvoudiger en goedkoper was. De houtblokken werden op dezelfde hoogte gebracht als het letterzetsel en konden tegelijk met de tekst worden afgedrukt. In de loop van de 19e eeuw werd de drukpers in hoog tempo gemoderniseerd, waardoor de in hout gegraveerde illustratie in grote hoeveelheden verspreid kon worden. Ook lijntekeningen konden door virtuoze houtgraveurs gereproduceerd worden.

Rond 1850 werd de electrotypie geïntroduceerd, waardoor van de houtgravures clichés gemaakt konden worden om van te drukken. Zo konden boeken en tijdschriften tegelijkertijd in meerdere edities met dezelfde illustraties verspreid worden. Populaire boekillustratoren als Gustave Doré lieten hun rijk gedetailleerde tekeningen door houtgraveurs vermenigvuldigen, waarna hun boeken in verschillende talen tegelijk konden verschijnen.

Vernieuwing 
De techniek werd veel gebruikt voor populair wetenschappelijke afbeeldingen met subtiele grijsschakeringen, maar ook voor illustraties in kranten en tijdschriften. In 1860 vond de graveur Thomas Bolton een manier uit om fotografie op een houtblok over te brengen, zodat kunstenaars niet meer op het blok hoefden te tekenen. Rond 1900 werd de techniek ingehaald door fotografische manieren om in druk grijstonen over te brengen. Daarna werd de houtgravure vooral een techniek voor kunstenaars. In de Engelstalige wereld beleefde dit genre een hoge vlucht, waarbij de kunstenaars Clare Leighton, Eric Gill en John Buckland Wright genoemd kunnen worden.

In de Lage Landen werd de houtgravure op hoog niveau beoefend door onder anderen M.C. Escher, Nico Eekman, Nico Bulder en Pam G. Rueter.

Lijst van kunstenaars 

 Thomas Bewick
 Nico Bulder
 John Buckland Wright
 Honoré Daumier
 Maurits Cornelis Escher
 Fritz Eichenberg
 Cornelis Labots
 Paul Nash
 Imre Reiner
 Willem Jacob Rozendaal
 Mark Severin
 Reynolds Stone
 Julie de Graag

Zie ook 
 Grafiek (kunstvorm)
 Houtsnede
 Flammarion's houtgravure

Prenttechniek
Hout
Houtsnijtechniek
Oligomeer

Een oligomeer is in de scheikunde een chemische verbinding die uit een klein aantal (maar meer dan één) eenheden of monomeren bestaat. Oligos staat in het Grieks voor een klein aantal, en meros voor deel. 

Oligomeren van suikers (oligosachariden) dienen er in het lichaam toe om cellen te kunnen herkennen. Zo kunnen de veroorzakers van infectieziekten worden herkend aan hun suiker-oligomeren, maar ook bloedgroepen verschillen in de suiker-oligomeren op de buitenkant van het celmembraan van rode bloedcellen.

Een oligomeer kan niet alleen bestaan uit een covalente verbinding van  simpele eenheden, maar ook uit een groep eiwitmoleculen die samen een niet-covalent complex vormen.

Als het exacte aantal eenheden van groot belang is, wordt vaak niet van een oligomeer gesproken, maar wordt een specifiekere naam gebruikt die refereert aan het juiste Griekse telwoord: trimeer (3 eenheden), tetrameer (4), pentameer (5), hexameer (6), heptameer (7), octameer (8) en zo verder.

Naast een oligomeer bestaan ook de termen dimeer en polymeer, die respectievelijk verwijzen naar moleculen of complexen die uit twee en veel eenheden bestaan.

Polymeerchemie
Hydroxylgroep

Een hydroxylgroep is in de organische chemie een functionele groep bestaande uit een zuurstof- en een waterstofatoom, dat via het zuurstofatoom aan de rest van een molecuul vastzit. Andere benamingen zijn -OH-groep of alcoholgroep. De naam van de groep is een samentrekking van hydrogenium (waterstof) en oxygenium (zuurstof), met de uitgang -yl. Deze uitgang geeft aan dat er nog een binding vrij is.

Als de hydroxylgroep gebonden is aan een verzadigd koolstofatoom is er sprake van een alcohol. Is de hydroxylgroep gebonden aan een carbonylgroep, dan heeft men een carbonzuur. Arylalcoholen (bijvoorbeeld fenol en 1-naftol) zijn stoffen waarin de hydroxylfunctie rechtstreeks aan een aromatische ring gebonden is.

Een hydroxylgroep is sterk polair en kan een sterke waterstofbrug doneren, en er één of twee accepteren.

De hydroxylgroep vormt de basisbouwsteen van koolhydraat-moleculen.

Een hydroxylgroep wordt aangegeven met het voorvoegsel hydroxy-, of met het achtervoegsel -ol.

Een anorganische stof met een hydroxylgroep heet een hydroxide. Een in water oplosbaar hydroxide, zoals natriumhydroxide, vormt bij oplossen het OH− anion, een base.

Functionele groep
Functionele groep

In de organische scheikunde zijn functionele groepen onderdelen van moleculen met een structureel motief, herkenbaar aan de vaste elementen-samenstelling en de covalente bindingen. Het geheel van functionele groepen is grotendeels verantwoordelijk voor de reactiviteit van de molecule.

Organische stoffen zijn in het algemeen opgebouwd uit een koolstofketen waaraan waterstofatomen gebonden zijn. Behalve waterstofatomen kunnen ook andere atomen of atoomgroepen aan de koolstofketen gehecht zijn. Deze atomen of atoomgroepen worden substituenten of functionele groepen genoemd en vormen het reactieve deel van de molecule.
    
Het combineren van de namen van alle functionele groepen met de namen van de dragende alkaanmoleculen geeft een krachtige nomenclatuur voor organische chemische verbindingen.

Tabel van veel voorkomende functionele groepen

Koolwaterstoffen

Groepen met zuurstof

Groepen met stikstof

Groepen met halogenen

Groepen met fosfor en zwavel
Carbonylgroep

Een carbonylgroep is een functionele groep die bestaat uit een koolstofatoom dat met een dubbele binding covalent gebonden is aan een zuurstofatoom. Het koolstofatoom uit de carbonylgroep zit met twee enkelvoudige bindingen verbonden aan de rest van het molecuul.

Indien de carbonylgroep is geplaatst tussen een waterstofatoom en een koolstofatoom, noemt men de combinatie een aldehyde. Als de carbonylgroep is geplaatst tussen twee koolstofatomen spreekt men over een keton. De carbonylgroep maakt naast deze twee voorbeelden deel uit van verschillende andere functionele groepen, zoals carbonzuur, ester en amide.

Een carbonylgroep kan waterstofbruggen accepteren. De sterkte van het accepterend vermogen is afhankelijk van de omgeving van de carbonylgroep in het molecuul.

Vier grote groepen waarbij men de carbonylgroep algemeen aantreft zijn: eiwitten, lipiden, suikers en nucleïnezuren.

Zie ook 
 Alfa,bèta-onverzadigde carbonylverbinding
 Carbonylering
 Sulfoxide

Functionele groep
Wacław z Szamotuł

Wacław z Szamotuł (1520-1560) was een Pools componist uit de Renaissance.

Hij werkte als secretaris voor de gouverneur van Litouwen en vervolgens vanaf 1547 als componist voor de hofkapel van koning Sigismund August. Hij schreef geheel polyfone motetten in het Latijn, die hem faam verwierven als de Poolse Palestrina. In 1550 raakte hij betrokken bij de reformatorische beweging in Polen en in 1555 vertrok hij naar het hof van de protestantse vorst Mikołaj Radziwiłł (Radovila) van Litouwen waar hij bleef tot zijn dood op 36-jarige leeftijd. In die tijd schreef hij in een sobere, nauwelijks meer polyfone stijl in de volkstaal (Pools).

Pools componist
Renaissancecomponist
Mikołaj Zieleński

Mikołaj Zieleński (ca.1550 – 1615) was een Poolse componist uit het begin van de 17e eeuw.

Hij werkte als organist en dirigent voor Aartsbisschop Wojchiech Baranowski van Gniezno, de primaat van Polen. Zijn enige uitgave in druk dateert van 1611 en is getiteld Offertoria/Communiones totius anni. Hoewel dit niet bevestigd kan worden, wordt er wel aangenomen dat hij naar Venetië gestuurd is om bij Gabrieli te studeren. Hij mag zonder meer de beste Poolse componist van de vroege barok genoemd worden. Zijn vijfstemmige In monte Olivetti heeft een aantal dubbelkorige trekken, waar de drie bovenstemmen beantwoord worden door de drie benedenstemmen. Het stuk vertoont ook opmerkelijke ritmische contrasten.

Pools componist
Barokcomponist
Tomasz Szadek

Tomasz Szadek was een Poolse componist van de latere 16e eeuw.

Hij behaalde een graad in de Vrije Kunsten in 1569 en werd mogelijk tot priester gewijd rond 1572-1574 en werkte aan de Wawel Kathedraal in Krakau. Vanaf 1578 was hij lid van en mannenkoor, de Capalla Roruntistarum, dat verbonden was aan de Sigismund Kapel van de Kathedraal. Al zijn stukken, in stijl verwant aan de laat-Nederlandse school, schreef hij met dit koor in gedachten. Hij schreef onder andere een mis gebaseerd op het chanson Puis ne me peult venir van Crequillon.

Pools componist