alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Czesław

Czasław, Czesław – staropolskie imię męskie. 

Pierwotnie Czasław (oboczność Cze-//Cza występuje w zapiskach małopolskich i wielkopolskich) składającego się z członu Cza- (ps. *čajati : čati – „spodziewać się, oczekiwać”, jak w Czabor) i -sław („sława”). Mogło oznaczać „tego, który oczekuje sławy”. Niezależnie od powyższego człon Cza-, Cze- mógł być używany w wyniku skrócenia członu Czści- (ps. *čьstiti „okazywać cześć, poważanie, szacunek”, čьstь „cześć”, a także „honor, cnota, zaszczyt, dobre imię”, *čisti, čtǫ „odgadywać, wróżyć, otaczać czcią, poważać”). Byłby to wówczas jeden z wariantów imienia Czcisław, skracanego jednak zwykle na Cisław.

Spotykane także inne dawne formy, w tym skrócenia i zdrobnienia: Czech, Czach, Czasz, Czaszek, Czaszko, Czesz, Czeszek, Czeszko, Czeszk, Czeszka, Czak, Czakan.

Odpowiedniki żeńskie: Czesława, Czasława.

Odpowiedniki w innych językach:
 czeski, serbsko-chorwacki – Česlav
 litewski – Česlovas
 łacina – Ceslaus

Czesław imieniny obchodzi:
 12 stycznia
 19 kwietnia
 20 kwietnia
 12 czerwca, jako wspomnienie bł. Czesława Jóżwiaka, jednego ze 108 błogosławionych męczenników
 20 lipca, jako wspomnienie bł. Czesława Odrowąża
 2 września

Osoby noszące imię Czesław 
 Czesław Białobrzeski – fizyk
 Czesław Blajda – geograf, etnograf, historyk i społecznik
 Czesław Gajda – rzeźbiarz
 Czesław Centkiewicz – pisarz
 Czesław Freudenreich – przemysłowiec
 Czesław Hoc – polityk
 Czesław Jakołcewicz – trener piłkarski
 Czesław Janczarski – poeta
 Czesław Janicki – polityk
 Czesław Jeżyna – lekarz
 Czesław Kiszczak – generał, polityk w czasach PRL
 Czesław Krassowski – architekt
 Czesław Lang – kolarz
 Czesław Lewandowski – biskup katolicki diecezji włocławskiej
 Czesław Litwin – polityk
 Czesław Łuczak – historyk
 Czesław Michniewicz – piłkarz i trener
 Czesław Miłosz – poeta, noblista
 Czesław Mozil – wokalista o pseudonimie artystycznym Czesław Śpiewa
 Czesław Niemen – wokalista
 Czesław Rychlicki – duchowny katolicki
 Czesław Ryll-Nardzewski – matematyk
 Czesław Siekierski – polityk
 Czesław Słania – grawer, projektant znaczków pocztowych i banknotów
 Czesław Stanula – biskup diecezjalny w Brazylii
 Czesław Sterkowicz – nauczyciel, historyk i polityk 
 Czesław Tański – pionier lotnictwa i malarz
 Ignacy Oziewicz, pseudonim Czesław.
 Česlovas Sasnauskas – litewski organista i kompozytor
 Czesław Waryszak – wojskowy, generał w czasach PRL
 Czesław Wołłejko – aktor

Osoby fikcyjne noszące imię Czesław 
 Czesio z serialu Włatcy móch
 Czeslaw Meyer z anime Baccano!
 Czesław Basen z serialu komediowego Daleko od noszy. W tej roli Piotr Gąsowski.

Zobacz też 

 
 Czeskie miasto Čáslav

Bibliografia 
 Aleksandra Cieślikowa, Janina Szymowa, Kazimierz Rymut, Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. Część 1: odapelatywne nazwy osobowe, Wydawnictwo DWN, Instytut Języka Polskiego PAN, Kraków 2000, s. 40–45,

Przypisy 

Męskie imiona słowiańskie
Charon

Charon – w mitologii greckiej przewoźnik dusz zmarłych przez rzekę Acheron (lub Styks)
 Charon – księżyc Plutona
 Charon – fińska grupa muzyczna
Charon (mitologia)

Charon (gr.  Chárōn, łac. Charon, etr. Charun) – w mitologii greckiej bóg umierających i konających, przewoźnik dusz przez rzekę Acheron (lub Styks); w mitologii etruskiej „demon śmierci”.

W mitologii greckiej: duch świata podziemnego, syn Erebu i Nyks. Był przewoźnikiem dusz zmarłych przez mityczną rzekę Styks (w innych wersjach mitu Styks nazywa się Acheron i czasem jest jeziorem lub bagnem, co wynika z tego, że poszczególne państwa-miasta starożytnej Grecji różniły się nieco kulturą). Był to posępny starzec, bezwzględny i bezlitosny. Nikt żywy nie miał wstępu do jego łodzi; kilkukrotnie zdarzyło się odstępstwo od tej zasady, lecz pasażer zawsze ponosił za to karę - np. Herakles za przewiezienie musiał spędzić rok zakuty w łańcuchy. Podczas podróży dusze zmarłych musiały wiosłować, a Charon sterował łodzią, zaś za swe usługi pobierał opłatę – monetę o wartości 1 obola, dlatego zgodnie ze zwyczajem obowiązkiem rodziny było umieszczanie monety w ustach zmarłego.

W sztuce przedstawia się Charona jako brodatego, siwego, szpetnego starca ubranego w strój niewolnika z jednym rękawem i okrągłym kapeluszem podróżnym. Często stoi w łodzi z wiosłem.

Mitologia etruska 
W mitologii etruskiej Charon to demon śmierci, który zabijał konającego człowieka i ciągnął go do Podziemia. Przedstawiany był z potężnym młotem w dłoni, z wężami zamiast włosów, często ze skrzydłami.

Boska komedia 
W Boskiej komedii Dantego Alighieri, Charon przewozi potępieńców do piekła.

Zobacz też 

 Tanatos

Bogowie greccy
Bóstwa etruskie
Przewodnicy zmarłych
Bóstwa podziemi
Bóstwa śmierci
Mityczne postacie upamiętnione nazwami księżyców
Charon (zespół muzyczny)

Charon – zespół muzyczny, który powstał w Finlandii w 1992 r. w Raahe jako kwartet, założycielami byli Pasi Sipilä, Teemu Hautamäki, Jasse von Hast i Antti Karihtala. Występując pod różnymi nazwami, m.in. Nympholepsy Mutulation. W 2011 roku grupa została rozwiązana.

Historia 
Na początku działalności zespół tworzył muzykę z pogranicza death metalu i black metalu, wokalistą wówczas był T. Hautamäki.

W 1995 r., po wyjściu z wojska, na prośbę Hautamäki o wykonanie paru czystych wokali do zespołu dołączył Juha-Pekka Leppäluoto, początkowo miał być to występ gościnny, ale pozostał w grupie na stałe.

W nowym składzie w 1998 zespół nagrał swój pierwszy album Sorrowburn, na którym znalazły się wszystkie utwory zarejestrowane w latach 1994-1998.

Dwa lata później (2000) zespół wydał swój kolejny album – Tearstained. Jest on zbiorem przebojowych, a zarazem nastrojowych utworów. W tym samym roku, Charon udał się w trasę po rodzimym kraju wraz z grupą Sentenced. Po powrocie z trasy, grupa podpisała kontrakt płytowy z fińską wytwórnią Spinefarm Records, tym samym kończąc współpracę z duńską wytwórnią Die Hard.

W roku 2002 wyszedł trzeci album zespołu Downhearted, podobnie przebojowy i melodyjny jak poprzedni. Jako ukoronowanie trzeciego albumu, Charon wspólnie z Nightwishem i holenderską formacją After Forever udał się w europejską trasę koncertową.

W roku 2003, po wydaniu następnego albumu The Dying Daylights, z zespołu postanowił odejść jeden z założycieli Jasse von Hast – z powodu utraty zainteresowania zespołem. Obecnie von Hast występuje w grupie Wihastan, założonej jesienią 2003 roku w Oulu. Pomimo to zespół nie rozpadł się. Rozpoczęto poszukiwanie nowego gitarzysty. Jako sesyjny muzyk w tym czasie dla Charona grał Lauri Tuohimaa z zespołów For My Pain... i Embraze, który ostatecznie stał się on pełnoprawnym członkiem zespołu.

W 2005 r., nowym i odświeżonym składzie zespół wszedł do studia i nagrał piąty album Songs for the Sinners, obecnie zespół koncertuje w Finlandii i w Europie w ramach promocji swojego ostatniego albumu.

Wokalista Leppäluoto, udzielający się także w innym fińskim zespole Poisonblack (wokal) założonym przez wokalistę zespołu Sentenced – Ville Laihiala, opuścił zespół by poświęcić się swojej grupie. Perkusista Karihtala i były gitarzysta von Hast nagrali oddzielnie album, pod szyldem Wolfheart.

3 czerwca 2011 roku grupa została rozwiązana.

Muzycy 

 Oś czasu

Dyskografia 
 Albumy

 Single

Teledyski

Przypisy 

Fińskie zespoły gothicmetalowe
Chlorek sodu

Chlorek sodu, NaCl – nieorganiczny związek chemiczny z grupy chlorków, sól kwasu solnego i sodu. Stanowi podstawowy składnik soli kuchennej, soli warzonej i soli drogowej.

Występowanie 
W przyrodzie występuje m.in. jako halit, minerał tworzący pokłady soli kamiennej, a w postaci rozpuszczonej w wodzie morskiej oraz w wodach mineralnych (najwięcej w tzw. solankach). Chlorek sodu jest także składnikiem płynów pozakomórkowych organizmów żywych (zwłaszcza zwierzęcych).

Właściwości termochemiczne

Zastosowanie 
Chlorek sodu stosowany jest jako środek spożywczy, nadający jedzeniu słony smak. Jest także używany w przemyśle szklarskim i garbarstwie oraz do konserwacji żywności. Stanowi surowiec do otrzymywania kwasu solnego, sodu, chloru, wodorotlenku sodu i węglanu sodu (sody).

Jest wykorzystywany do roztapiania śniegu i lodu z ulic i chodników, gdyż roztwór wody i chlorku sodu zamarza przy bardzo niskich temperaturach.

Jest używany w spektroskopii oraz w chłodnictwie ().

Znaczenie biologiczne 

Chlorek sodu, spożywany zwykle jako sól kuchenna, jest głównym źródłem jonów Na+ i Cl− dla ludzi i zwierząt. Jony Na+ odgrywają kluczową rolę w wielu procesach fizjologicznych od gospodarki wodnej, przez utrzymywanie stałego ciśnienia krwi, po działanie układu nerwowego. Spożywanie chlorku sodu jest niezbędne do życia, a jego dzienne zapotrzebowanie u dorosłego człowieka wynosi około 5 g. Współczesna dieta dostarcza zwykle kilkukrotnie większą ilość soli. Jest ona obecna w większości produktów spożywczych, jak choćby chleb, masło, sery, wędliny itp. Szacuje się, że dzienne spożycie soli w Polsce w przeliczeniu na osobę wynosi ok. 11 g.

Badania naukowe udowodniły związek między nadmiernym spożyciem soli kuchennej i rozwojem nadciśnienia tętniczego.

0,9% roztwór wodny chlorku sodu, nazywany solą fizjologiczną, jest używany w medycynie jako płyn infuzyjny. Roztwór o takim stężeniu jest izoosmolarny z osoczem krwi.

Zobacz też 
 chlorek potasu, KCl

Przypisy

Linki zewnętrzne 

 

ATC-A12
ATC-B05
ATC-S01
 
Sodu, chlorek
Nieorganiczne sole sodu
Cota Coca

Cota Coca – ruiny inkaskiego miasta z XVI w., położonego na wysokości 1850 m n.p.m. w regionie Vilcabamba w Andach peruwiańskich. 

Miasto jest obecnie niemal całkowicie zarośnięte dżunglą i dostępne dla ludzi tylko z jednej strony. Według odkrywców, Cota Coca jest osiedlem późnoinkaskim, założonym po roku 1532 w trakcie ucieczki przed hiszpańskimi konkwistadorami i zamieszkanym jedynie przez kilkadziesiąt lat. Odkryto w nim co najmniej 30 kamiennych budowli zgrupowanych wokół centralnego placu i kallanka – dużego, ponad 20-metrowego domu narad, pozostałości kanału i dwóch kamiennych zagród dla lam. Badacze sądzą, że Inkowie mogli w Cota Coca chronić się przed Hiszpanami nawet przez kilka dziesięcioleci, być może aż do ostatecznej kapitulacji w roku 1572.

Odkryte w 2002 roku przez wyprawę brytyjskiego Królewskiego Towarzystwa Geograficznego pod kierunkiem amerykańskiego archeologa Gary Zieglera i brytyjskiego pisarza Hugh Thomsona. Przed erozją zbocza doliny miasto mogło być połączone inkaską drogą z innym ważnym ośrodkiem Inków – Choquequirao. Nazwa miasta, w języku keczua oznaczająca drzewo koki, pochodzi co najmniej z XIX w. i była nazwą okolicy, w której prawdopodobnie uprawiano tę cenioną przez Inków roślinę.

Zobacz też 
 stanowisko archeologiczne

Linki zewnętrzne 
 Cota Coca Reconnaissance Project 
 Cota Coca Information 
 

Stanowiska archeologiczne w Peru
Kultura tubylczych ludów Ameryki Południowej
Inkowie

ru:Кота-Кока
Częściowy porządek

Częściowy porządek () – relacja zwrotna, przechodnia i (słabo) antysymetryczna albo równoważnie antysymetryczny praporządek.

W matematyce dyskretnej, para  gdzie  jest zbiorem, a  relacją częściowego porządku określoną na  bywa nazywana posetem (z ang. partially ordered set – zbiór częściowo uporządkowany).

Ostre i słabe porządki 
Słabymi porządkami częściowymi nazywane są relacje zwrotne, przechodnie i antysymetryczne, z kolei ostre porządki częściowe to relacje przeciwzwrotne i przechodnie (relacja przeciwzwrotna i przechodnia jest zarazem asymetryczna). Porządki ostre i słabe są blisko związane w tym sensie, że łatwo jest zamienić relację jednego typu na relację drugiego typu.

Przypuścmy, że  jest (słabym) porządkiem częściowym na zbiorze  Wówczas relacja  na  zdefiniowana przez
 

jest ostrym porządkiem częściowym.

I na odwrót, jeśli  jest ostrym porządkiem częściowym na zbiorze  to relacja  na  zdefiniowana przez
 

jest (słabym) porządkiem częściowym.

Oznaczenia 
Często w tekstach matematycznych używamy zarówno słabej, jak i silnej wersji porządku, którym się interesujemy. Zwyczajowo używamy wtedy oznaczeń takich, aby wersja słaba była oznaczana symbolem zawierającym znak równości (np. ), a wersja silna była oznaczona symbolem bez tego znaku (np. ).

Należy mieć jednak na uwadze, że zwyczaj taki nie wykształcił się względem inkluzji zbiorów, gdzie symbol  oznaczać może zawieranie właściwe lub niewłaściwe (relację silną lub słabą). W celu uniknięcia nieporozumień stosuje się więc często symbole  oraz  odpowiednio dla relacji słabej i silnej.

Przykłady 
 Szczególnym przypadkiem częściowego porządku jest porządek liniowy, w szczególności: naturalny porządek na liczbach rzeczywistych jest porządkiem częściowym.
 Relacja  określona w zbiorze liczb zespolonych:
 
 jest częściowym porządkiem. Nie jest to jednak porządek liniowy.
 Relacja podzbiorów określona na dowolnej rodzinie podzbiorów ustalonego zbioru jest częściowym porządkiem.
 Każdy praporządek  wyznacza porządek częściowy po utożsamieniu elementów  takich że  i  proces ten można nazwać redukcją praporządku do porządku.

Zobacz też 
 antyłańcuch
 dobry porządek
 funkcja monotoniczna
 łańcuch
 pojęcie forsingu
 porządek liniowy

Przypisy 

Porządki

be:Дачыненне парадку
Common Object Request Broker Architecture

CORBA () – technologia zapewniająca komunikację pomiędzy obiektami pracującymi w heterogenicznych (różnorodnych) systemach komputerowych. Obiekty pełniące dowolne funkcje mogą być zaimplementowane w różnych językach programowania, na dowolnej platformie sprzętowej, pod kontrolą różnych systemów operacyjnych.

Opis obiektów, a właściwie interfejsów do nich, znajduje się w pliku IDL (ang. Interface Definition Language), który jest kompilowany na kod zajmujący się przekazywaniem metod (w przypadku implementacji technologii CORBA w niektórych językach interpretowanych, plik IDL jest interpretowany w czasie wykonania).

Obiekty mają swoje adresy IOR (ang. Interoperable Object Reference). Są to kilkusetznakowe adresy kodujące wiele informacji o obiekcie, m.in. adres komputera, adres programu na komputerze, informacje o kolejności zapisu bajtów (czy jest to big endian, czy little endian), numer obiektu, typ obiektu, itd.

Adresy IOR mogą dotyczyć także niskopoziomowych protokołów transmisji danych – zwykle GIOP (ang. General Inter-ORB Protocol) lub IIOP (ang. Internet Inter-ORB Protocol).

Standard CORBA 
Standard CORBA został opracowany przez Object Management Group i doczekał się wersji 3.0. Standardy tworzone są według zasady "najpierw standard, potem implementacje" (czyli tak samo jak w W3C i zupełnie inaczej niż w IETF).

Jedną z wad architektury CORBA jest brak standardowego i szeroko zaimplementowanego mechanizmu bezpieczeństwa.

Popularne implementacje standardu CORBA to np. ORBit, OMNIOrb.

Z technologii CORBA korzysta m.in. GNOME.

Inne technologie obiektów rozproszonych to m.in. RMI, SOAP, DCOP, DCOM.

Zobacz też 
 PVM – Parallel Virtual Machine
 RMI – Remote Method Invocation
 SOAP – Simple Object Access Protocol
 DCOP – Desktop COmmunications Protocol 
 DCOM – Distributed Component Object Model
 OMG – Object Management Group

Linki zewnętrzne 
  (prezentacje *.ppt)
 CORBA (Gopalan Suresh Raj's)
 RMI – Java Remote Method Invocation (Sun)
 SOAP – Simple Object Access Protocol (W3C Recommendation)
 SOAP – Simple Object Application Protocol (Apache WebServices)
 DCOP – Desktop COmmunications Protocol (KDE)
 DCOM – Distributed Component Object Model Technologies (Microsoft)
 OMG – Object Management Group

Interfejsy programistyczne
Klasa Co-NPC

Co-NP-zupełność – klasa złożoności zawierająca takie problemy klasy Co-NP, że każdy inny problem klasy Co-NP może zostać do nich zredukowany, analogicznie jak dla problemów NP-zupełnych. Ponadto problem dopełniający względem problemu NP-zupełnego jest NP-trudny.

Klasy złożoności
Cenzor

cenzor – wyższy urzędnik w starożytnym Rzymie
 cenzor – urzędnik cenzury
Cytologia

Cytologia (gr. kytos ‘komórka’, logos ‘nauka’), biologia komórki – dział biologii badający komórki, m.in. ich budowę (morfologię) oraz działanie (fizjologię). Jej dziedzinami są: cytofizjologia, cytopatologia, cytogenetyka i cytochemia. Cytologię można podzielić na cytologię zwierzęcą oraz roślinną. 

Termin komórka został wprowadzony w 1665 roku przez Roberta Hooke’a, który pod mikroskopem prowadził obserwacje korka. W 1838 r. Matthias Jacob Schleiden, a rok później Theodor Schwann przedstawili, uznawaną do dziś, komórkową teorię budowy organizmów. Sama cytologia powstała jednak dopiero w XIX w., po upowszechnieniu się udoskonalonych mikroskopów w laboratoriach, a także po odkryciu różnych metod utrwalania i barwienia komórek. Wyodrębnienie jej jako oddzielnej dziedziny nauki przypisywane jest , który w 1892 r. stwierdził, że wszystkie procesy zachodzące w organizmach są bezpośrednim odzwierciedleniem procesów zachodzących w komórkach.

Zobacz też 

 badanie cytologiczne

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 Czasopismo naukowe Cytology and Genetics
Clarion (język programowania)

Clarion – język programowania czwartej generacji (4GL) przeznaczony do szybkiego programowania aplikacji dla środowiska MS Windows (występuje również w wersji dla DOS) i dedykowany dla aplikacji bazodanowych.

Każda z dostępnych wersji Clariona zawiera pełne środowisko programowania i różnorodne narzędzia dla programistów. Głównym elementem środowiska jest Generator Aplikacji, który, w połączeniu z szablonami Application Builder Class, wytwarza gotowy, obiektowy lub strukturalny kod źródłowy aplikacji.

Aplikacje tworzone za pomocą Clariona od wersji 5 mogą być 16-bitowe (z wyjątkiem aplikacji internetowych) bądź 32-bitowe. Działają one pod kontrolą dowolnej wersji Microsoft Windows: 3.1, 95, 98, NT, Me, 2000, XP.

Język często wykorzystywany do tworzenia aplikacji finansowo-księgowych i ERP – powstały w nim m.in. popularne w Polsce programy Firma++ i system CDN XL.

Przykład kodu 
  Relate:PERSON.Open()                                        ! otwarcie wcześniej zadeklarowanych danych
  PERSON:Name = 'Müller'                                      ! przypisanie łańcucha
  if Access:PERSON.fetch(PERSON:KeyName) = Level:Benign then  ! czytanie danych według klucza
    message('Name gefunden!')                                 ! melduje, jeśli się udało
  end
  Relate:PERSON.Close                                         ! zamknięcie danych

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 Producent Clariona

Języki bazodanowe
Ceres (mitologia)

Ceres (Cerera) – w mitologii rzymskiej italska bogini wegetacji i urodzajów; całkowicie utożsamiona z grecką Demeter już w V wieku p.n.e..

Córka Saturna i Ops. Była siostrą i kochanką Jowisza, matką Prozerpiny. Jej pozostałe rodzeństwo to: Junona, Westa, Neptun i Pluton. Jako bóstwo italskie była jedną z najstarszych rdzennie rzymskich bogiń; według tradycji miała swego kapłana już w okresie królewskim.

Ku jej czci w Rzymie na początku V wieku p.n.e. zbudowano u podnóża Awentynu świątynię (najważniejsze jej sanktuarium), poświęconą także boskim małżonkom Liberowi i Liberze. Wzniesiona pierwotnie w stylu etruskim, a po pożarze w 31 roku p.n.e. odnowiona w stylu korynckim; w czasach republiki przechowywano w niej uchwały senatu.

Z pozostałych sanktuariów poświęconych Ceres najbardziej znane znajdowało się w Ostii, zbudowane na planie kolistym, z którego zachowały się znaczne pozostałości.

Dyskusyjne jest, czy poświęcona jej była również dorycka świątynia w Paestum, powstała pod koniec VI wieku p.n.e., a nazywana obecnie jej imieniem.

Kult Ceres był popularny wśród plebejuszy. Jej święto – Cerealia (Ceriales), obchodzono 19 kwietnia. W trakcie uroczystości ofiarowywano bogini pierwociny ze zbiorów zbóż oraz maciorę. Ubierano się w białe szaty, a ubodzy otrzymywali poczęstunek na koszt państwa. Kult Ceres, szerzący się zwłaszcza wśród kobiet, zyskał potem pewne cechy mistyczne.

W sztuce epok  
Starożytnych wyobrażeń bogini zachowało się niewiele; do nielicznych należy zachowane w Museo Nazionale Romano w Termach Dioklecjana (prawdopodobnie z początku naszej ery).

Znacznie częściej przedstawiali ją nowożytni artyści, w malarstwie europejskim m.in. Giorgione, Rafael, Jordaens, Bourdon, Rubens (wielokrotnie), Jan Janssens, Brueghelowie, Jacob Jordaens, Simon Vouet, Antoine-François Callet, Watteau czy Millet.

Posągi jej niekiedy spotykane są w parkach zamkowych i pałacowych z okresu późnego feudalizmu.

Symboliczna postać Cerery pojawia się w groteskach z herbami Polski i Litwy w XVII-wiecznej serii arrasów herbowych, a także na bordiurze Bachus i Cerera z XVIII-wiecznego arrasu flamandzkiego Wejście zwierząt do arki. Figurka Cerery wieńczy m.in. bursztynową szkatułę wykonaną przez Michaela Redlina ok. 1680 r. (Muzeum Zamkowe w Malborku).

Przypisy

Bibliografia 
 Vojtech Zamarovský: Encyklopedia mitologii antycznej. Warszawa: Świat Książki, 2006

Rzymskie boginie
Bóstwa chtoniczne w mitologii rzymskiej
Bóstwa urodzaju
Bóstwa wegetacji
Mityczne postacie upamiętnione nazwami planetoid
Chlorowodór

Chlorowodór, HCl – nieorganiczny związek chemiczny, połączenie chloru i wodoru. Dobrze rozpuszcza się w wodzie, tworząc kwas solny (kwas chlorowodorowy) z wydzieleniem dużej ilości ciepła.

.

Otrzymywanie 
Otrzymywany jest w wyniku działania kwasu siarkowego na chlorek sodu (reakcja przebiega w dwóch etapach):
 pierwszy zachodzi w temperaturze pokojowej:
 
 drugi zaś wymaga podgrzania do 800 °C:
 

Synteza chlorowodoru może być zintegrowana z innymi procesami chemicznymi, np. chlorowaniem węglowodorów. Źródłem szczególnie czystego chlorowodoru jest synteza z pierwiastków. Gazy do tej reakcji uzyskuje się podczas produkcji wodorotlenku sodu przez elektrolizę wodnego roztworu chlorku sodu. Wodór jest następnie spalany w chlorze z wykorzystaniem palników kwarcowych:

Właściwości

Właściwości fizyczne 
W warunkach normalnych chlorowodór jest gazem, 1,27 raza cięższym od powietrza. Ciekły chlorowodór nie przewodzi prądu elektrycznego.

Rozpuszcza się bardzo dobrze w wodzie (770 g/l w 20 °C) i eterze dietylowym (220 g/l w 20 °C), w którym tworzy się , a także w innych rozpuszczalnikach organicznych, np. benzenie (13,7 g/l w 25 °C). W rozpuszczalnikach mało polarnych nie ulega dysocjacji. .

Właściwości chemiczne 
Suchy chlorowodór jest dużo mniej aktywny chemicznie, niż jego wodny roztwór, kwas solny. Nie reaguje z fosforem, siarką, węglem, żelazem, niklem oraz chromem; reaguje zaś z litowcami (metalami alkalicznymi), np.: litem, sodem, potasem. W podwyższonej temperaturze reaguje także z innymi metalami.

Ciekły chlorowodór nie dysocjuje i jest mało reaktywny. Jako jeden z nielicznych chlorków metali, rozpuszcza się w nim chlorek cyny(IV) (bez dysocjacji).

Zastosowanie 
W przemyśle używany jest do produkcji kwasu solnego i niektórych syntez np. chlorku winylu z etynu.

Przypisy

Bibliografia 
 

Fluorowcowodory
Związki chloru
Diabetologia

Diabetologia – dziedzina medycyny zajmująca się leczeniem cukrzycy i jej powikłań, a także innych schorzeń związanych z zaburzeniami homeostazy glikemii. W Polsce specjalizacja z diabetologii jest możliwa do uzyskania po wcześniejszym uzyskaniu specjalizacji z zakresu chorób wewnętrznych lub pediatrii. Specjalizacja trwa 2 lata. Konsultantem krajowym diabetologii od 27 czerwca 2019 jest prof. dr hab. Krzysztof Strojek. Diagnostyką i leczeniem cukrzycy u dzieci zajmuje się specjalizacja endokrynologia i diabetologia dziecięca, której konsultantem krajowym od 21 czerwca 2018 jest prof. dr hab. Mieczysław Walczak.

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 Cukrzyca.info – edukacyjny portal diabetologiczny
Dwustronna edycja

Dwustronna edycja (ang. two-way editing, two-way tools) – funkcja graficznego środowiska programistycznego (GUI) odzwierciedlająca zmiany w graficznym przedstawieniu elementów tworzonego programu w kodzie źródłowym programu (czasem odwrotnie).

Dwustronną edycję umożliwiają m.in. środowiska: Visual Studio .NET, Delphi oraz Visual Basic.

Mechanizm dwustronnej edycji wprowadzono w Delphi od jego pierwszej wersji, był doskonalony w kolejnych wersjach. Delphi reklamowało możliwości połączenia graficznego generowania kodu i źródłowego kodu jako uproszczenie przyspieszenie tworzenia  aplikacji.

Przypisy 

Zintegrowane środowisko programistyczne
Dobra (ekonomia)

Dobra (l.poj. dobro) – wszystkie środki, które mogą być wykorzystane, bezpośrednio lub pośrednio, do zaspokojenia potrzeb ludzkich.

Proces zużywania nabytych dóbr w celu zaspokojenia potrzeb nazywa się konsumpcją.

Przykładem dobra może być samochód, działka budowlana, chleb, praca naukowa, seans filmowy, program komputerowy, energia elektryczna.

Podział dóbr 

Ekonomiści dzielą dobra na:
 publiczne, klubowe, wspólne zasoby, społeczne i prywatne,
 normalne i niższego rzędu; podstawowe i luksusowe.

Zobacz też 

 dobra inwestycyjne
 dobra konsumpcyjne
 dobra substytucyjne
 dobra komplementarne
Dowodzenie (logika)

Dowodzenie – jedna z najbardziej podstawowych odmian rozumowania obok wnioskowania, sprawdzania i wyjaśniania. Kazimierz Ajdukiewicz definiuje dowodzenie jako „proces myślowy polegający na rozwiązywaniu zadania, które domaga się, by pewne zdanie całkowicie dane w samym zadaniu wywnioskować ze zdań innych, już uprzednio uznanych”. Inaczej mówiąc dowodzenie jest to zadanie zawarte w zdaniu rozkazującym o postaci : „wykaż, że a jest b!”. Rozwiązanie tego zadania wymaga m.in. inferencji (wnioskowania), która jest składową dowodzenia. Jednym słowem dowodzeniem nazwiemy zabieg konstruowania danego dowodu. 

Dowodzenie jest formalnym rozumowaniem, korzystającym z zasad logiki, aksjomatów oraz założeń twierdzenia i wcześniej udowodnionych twierdzeń (porównaj dowód (matematyka)). W logice dowieść zdanie A oznacza znaleźć prawdziwe zdanie B, z którego zdanie A wynika.

W naukach przyrodniczych mówi się często, że pewna obserwacja lub doświadczenie jest dowodem pewnej tezy, przez co należy rozumieć, że wyniki doświadczenia wespół z pewnym tokiem rozumowania uprawniają do przyjęcia prawdziwości tezy. Stosuje się zarówno dowody wprost, jak i nie wprost, a także rozumowania statystyczne (uprawdopodabniające) – indukcję, która jest głównym mechanizmem rozwoju wiedzy w naukach przyrodniczych.

W dziedzinach kultury takich jak historia lub dziedzinach praktycznych, jak prawo czy kryminalistyka, logiczny kształt dowodu jest zwykle mocno sformalizowany (w sensie używanych środków) i zachowując podobny charakter i znaczenia, jak w naukach przyrodniczych, ograniczony jest do formy dowodu wprost.

W historii przez dowód rozumie się zwykle źródło pisane dostarczające poparcia danej tezy, czyli utożsamia się proces dowodzenia tezy z podaniem źródła wskazującego bezpośrednio na jej prawdziwość. Takie rozumienie bliskie jest prawnemu czy kryminalistycznemu rozumieniu pojęcia dowodu, gdzie słowo dowód uznaje się za synonim przedmiotu lub zdarzenia, stanowiącego podstawowy element w rozumowaniu dowodowym, uprawniający do przyjęcia tezy (np. oskarżenia) za prawdziwe. Milcząco zakłada się przy tym, że istnieje oczywisty i prosty związek pomiędzy tezą twierdzeń (np. oskarżeniem) a przedstawionymi faktami (np. zebranymi odciskami palców). Jeśli brak takiego bezpośredniego i oczywistego związku, mówimy nie o istnieniu dowodów lecz o poszlakach wskazujących na prawdziwość pewnej tezy.

Rodzaje dowodów 
 dowód wprost
 dowód nie wprost (zwany także apagogicznym, sokratejskim)
 dowód przez indukcję

Zobacz też 
 ∴
 Lista symboli matematycznych
 Konkluzja
 Modus ponendo ponens

Przypisy

Bibliografia 

 Kazimierz Ajdukiewicz, Klasyfikacja rozumowań [w] Ajdukiewicz, Język i poznanie, t. 2.

Logika
Metodologia nauki
Dziedzina formy zdaniowej

Dziedzina formy zdaniowej – zbiór takich elementów, dla których forma zdaniowa staje się zdaniem logicznym.
  jeśli 

Do dziedziny zaliczamy także elementy, które nie mogą występować w zdaniu logicznym, np.  gdzie  to liczba, której nie może być w dziedzinie, np. gdy w mianowniku jest niewymierność lub takowa może wystąpić.

Logika matematyczna
Dieny

Dieny – grupa organicznych związków chemicznych, węglowodory nienasycone, w których występują dwa wiązania podwójne między atomami węgla. Ogólny wzór dienów otwarto-łańcuchowych to CnH2n-2, zaś dienów cyklicznych to CnH2n-4.

W zależności od liczby wiązań pojedynczych znajdujących się pomiędzy wiązaniami podwójnymi w łańcuchu węglowym rozróżnia się trzy rodzaje dienów:
 Skumulowane  zwane allenami, w których wiązania podwójne sąsiadują ze sobą: ...−CH=C=CH−..., co powoduje, że są one nietrwałe i ulegają powolnemu przekształceniu w analogiczny alkin: ...−CH=C=CH−... → ...−CH2−C≡C−...
Najprostszym dienem skumulowanym jest propadien.

 Sprzężone  w których wiązania podwójne są rozdzielone jednym wiązaniem pojedynczym: ...−CH=CH−CH=CH−... Najprostszym dienem sprzężonym jest 1,3-butadien:

Wiązania podwójne występujące blisko siebie, na skutek rezonansu chemicznego ulegają delokalizacji. W rezultacie dieny sprzężone są bardziej reaktywne od prostych alkenów, a mniej reaktywne od allenów. Dieny sprzężone wraz z prostymi alkenami biorą udział reakcji Dielsa-Aldera i reakcji metatezy.

 Izolowane  (−CH=CH−CH2−...−CH=CH−), w których wiązania podwójne są rozdzielone więcej niż jednym wiązaniem pojedynczym, ze względu na niewielkie wzajemne oddziaływanie tych wiązań mają podobne do własności prostych alkenów. Najprostszym dienem izolowanym jest 1,4-pentadien.

 Cyklodieny
Analogiczne węglowodory cykliczne zawierające dwa wiązania podwójne nazywa się cyklodienami. Niektóre cyklodieny mają własności zbliżone do dienów łańcuchowych (np. cyklookta-1,4-dien), inne z kolei mają cechy związków aromatycznych (np. ligand cyklopentadienylowy czyli cyklopenta-1,3-dien po przyłączeniu jednego elektronu).

Przypisy
Dryfkotwa

Dryfkotwa – rodzaj pływającej kotwicy w postaci czaszy przypominającej spadochron lub długiego, stożkowatego worka bez dna.

Dryfkotwa wyrzucona za burtę jachtu, hamuje jego bieg i pomaga utrzymać jednostkę dziobem do fali przy sztormowaniu. Zadaniem dryfkotwy jest zmniejszenie prędkości dryfowania z wiatrem i falą oraz ustawienie jednostki dziobem do fali, co zapobiega jej przewróceniu na burtę. Stosuje się ją na jachtach przy zrzuconych żaglach, łodziach ratunkowych, itp. Dryfkotwa wyrzucana jest na dość długiej linie o wytrzymałości liny kotwicznej i długości regulowanej tak, by jacht i dryfkotwa jednocześnie wpływały na falę i schodziły w bruzdy (dzięki temu, zmniejsza się działające na kadłub szarpnięcia).

Podczas sztormowania, dryfkotwa może być uwiązana do rufy lub dziobu. Dryfkotwa jest stosowana niekiedy także przy dobijaniu np. na przyboju do plaży. Rodzaj dryfkotwy, w postaci różnych elementów wleczonych na linie za statkiem, był stosowany także na żaglowcach w czasie walki na morzu, przy podchodzeniu do przeciwnika, w celu zmylenia go. Statek z zarzuconą dryfkotwą sprawiał wrażenie dużo wolniejszego i mocno obciążonego statku handlowego. Statek płynął wtedy jednocześnie z dryfkotwą i pod pełnymi żaglami. W momencie rozpoczęcia ataku lub np. o zmroku, odcinano dryfkotwę i szybko podchodzono do przeciwnika.

W 27 Rozdziale Dziejów Apostolskich zachował się następujący opis użycia tego urządzenia podczas sztormu, który przeżył dziejopis prawie 2000 lat temu: "15 Gdy okręt został porwany i nie mógł stawić czoła wiatrowi, zdaliśmy się na jego łaskę i poniosły nas fale. 16 Podpłynąwszy pod pewną wyspę, zwaną Kauda , z trudem zdołaliśmy uchwycić łódź ratunkową, 17 a po wciągnięciu jej zabezpieczono okręt, opasując go linami. Z obawy, aby nie wpaść na Syrtę, zrzucili ruchomą kotwicę i tak się zdali na fale."

Przypisy

Bibliografia 
 

Wyposażenie jachtu i osprzęt
Dehydroepiandrosteron

Dehydroepiandrosteron (), DHEA – naturalny hormon steroidowy produkowany z cholesterolu w nadnerczach, a konkretnie w warstwie siateczkowatej kory nadnerczy. Został odkryty, a potem zsyntetyzowany, przez francuskiego lekarza i naukowca, Étienne’a-Émile’a Baulieu.

Dehydroepiandrosteron jest chemicznie podobny do testosteronu i estradiolu i może łatwo być w nie przekształcony. Produkcja tego hormonu osiąga szczyt we wczesnym wieku dorosłym i później zaczyna spadać. Jego znaczenie w warunkach zdrowia i choroby nie zostało dokładnie ustalone.

Postuluje się, że jego uzupełnianie może być korzystne w następujących schorzeniach:
 choroby układu sercowo-naczyniowego
 cukrzyca
 hypercholesterolemia
 otyłość
 stwardnienie rozsiane
 choroba Parkinsona
 choroba Alzheimera
 zaburzenia układu odpornościowego
 depresja
 osteoporoza
Jest stosowany w leczeniu substytucyjnym pierwotnej niedoczynności kory nadnerczy.
Jest jednak za mało naukowo potwierdzonych danych, żeby zalecać stosowanie
DHEA na szerszą skalę, poza wyspecjalizowanymi ośrodkami endokrynologicznymi.

DHEA prawdopodobnie wpływa na zwiększenie anabolizmu mięśni.

Zarejestrowane w Polsce leki zawierające DHEA:
 Biosteron
 DHEA Eljot
 Intrarosa
 Novostella
 Stymen

Przypisy 

Hormony steroidowe
Neurosteroidy
Dżonka

Dżonka (ang. junk od port. junco z jawaj. jong) – dalekowschodni niewielki statek drewniany bez stępki, przeważnie 1-, 2- lub 3-masztowy, o charakterystycznych wielokątnych żaglach przypominających wachlarz, plecionych z włókien roślinnych, zaopatrzonych w liczne, poziome usztywniające listwy biegnące promieniście w poprzek całego żagla. Wykorzystywany w transporcie rzecznym i przybrzeżnym, w rybołówstwie, a czasami także jednocześnie jako miejsce zamieszkania całej rodziny. Nośność największych dżonek (pięciomasztowych) sięga około 600 ton. Obecnie pływające dżonki niewiele różnią się od tych sprzed kilku wieków. Jednostka charakterystyczna dla wybrzeży całej wschodniej Azji od Japonii po Filipiny (bez Rosji).

W 2010 roku technologia budowy przegród wodoszczelnych dżonek chińskich została wpisana na Listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego wymagającego pilnej ochrony prowadzoną przez UNESCO.

Niektóre typy dżonek 
 Paizi (排子) – używana na rzece Han Shui w Chinach do lat 40. XX wieku. Miała 10 grodzi i ster o zrównoważonym piórze.
 Mayangzi (麻秧子) – używana na rzece Yuan Jiang oraz Jangcy (w rejonie Trzech Przełomów). Napędzana dwoma żaglami. Typ ten był przystosowany do holowania przez wbudowanie w kadłub specjalnych belek, o które zaczepiano liny holownicze.
 Lü Meimao (綠眉毛; Zielona brew) – charakterystyczna dla okolic Ningbo. Nazwa pochodzi od tradycyjnego zdobienia: Na dziobie malowano „magiczne oczy” nad którymi znajdowały się zielone paski. 
 Dżonka z krzywą rufą – konstrukcja rozwinięta do użytku na rzekach o szybkim nurcie i dużej ilości przeszkód. Dzięki charakterystycznej budowie rufy można było używać dwóch wioseł sterowych, z których jedno było bardzo długie i mogło osiągać do 18 metrów.

Przypisy 

Historyczne typy i klasy jednostek pływających
Daleki Wschód
Dysocjacja elektrolityczna

Dysocjacja elektrolityczna – proces rozpadu cząsteczek związków chemicznych na jony pod wpływem rozpuszczalnika, np.

 

Do dysocjacji są zdolne związki, w których występują wiązania jonowe lub bardzo silnie spolaryzowane kowalencyjne. Zdysocjowany roztwór związku chemicznego nazywa się elektrolitem.

Teorię dysocjacji elektrolitycznej ogłosił w roku 1887 szwedzki fizykochemik Svante Arrhenius.

W roztworach dysocjacja jest zawsze procesem odwracalnym. Między formą niezdysocjowaną i zdysocjowaną związku występuje w tych warunkach równowaga. W zależności od własności rozpuszczalnika i związku chemicznego, temperatury oraz występowania jonów pochodzących z innych związków równowaga ta może być bardziej przesunięta w stronę formy niezdysocjowanej lub zdysocjowanej związku.

Dysocjacji elektrolitycznej w wodzie ulegają prawie wszystkie rozpuszczalne sole, wszystkie kwasy i zasady. Ujemny logarytm stałej dysocjacji jest miarą ich mocy chemicznej.

Wiele związków chemicznych w stanie ciekłym i gazowym ulega też autodysocjacji, np. autodysocjacja wody przebiega zgodnie z równaniem:
 

Iloczyn jonowy produktów tej dysocjacji w warunkach normalnych wynosi ok. 10−14, co oznacza, że stężenie jonów  wynosi ok. 10−7 mol/dm3. Stała ta jest podstawą skali pH.

Zobacz też 
 dysocjacja termiczna
 jonizacja

Przypisy 

Chemia kwasów i zasad
Elektrochemia
Reakcje chemiczne
Roztwory
Doskład

Doskład – dostarczenie przez redakcję do przygotowalni (studia DTP) pewnej niewielkiej porcji materiału w późniejszym terminie niż główna część zlecenia, często na ostatnią chwilę. Typowym doskładem są np. ogłoszenia ekspresowe, aktualności, spis treści i wstępniak (artykuł otwierający numer). Doskładem są także materiały dostarczone z opóźnieniem z powodu niedotrzymania terminu przez redakcję.

Pojęcie doskładu funkcjonuje od czasów fotoskładu i przeszło kolejno do DTP (tu używane jeszcze częściej). Wcześniej, w czasach zecerstwa, formowanie kolumn było procesem znacznie wolniejszym, a więc siłą rzeczy znacznie lepiej planowanym czasowo i dającym mniejsze możliwości realizowania materiału w pośpiechu. Odpowiednikiem (ale w ograniczonym stopniu) doskładu w zecerstwie były tzw. „gorące kolumny” z miejscem pozostawionym do wypełnienia w późniejszym terminie.

Zobacz też 
 łamanie tekstu
 przełamanie tekstu
 przeskład tekstu
 skład tekstu
 DTP
 zecerstwo

DTP
Dendrymery

Dendrymer ( dendron, drzewo) – organiczne związki chemiczne o regularnej, rozgałęzionej budowie, zbudowane z przyłączanych sekwencyjnie merów wielofunkcyjnych.

Dendrymery dzięki swojej wielkiej regularności tworzą fraktalopodobne struktury, które mają szereg unikatowych własności przydatnych w wielu zastosowaniach, np. jako ciekłe siatki dyfrakcyjne, kontrolery stężenia leków w organizmie, składniki testów diagnostycznych w medycynie i wiele innych.
Dendrymery otrzymuje się w wyniku sekwencyjnej, naprzemiennej, ściśle kontrolowanej polimeryzacji. Najczęściej dendrymery są otrzymywane w następujący sposób:
 W pierwszym etapie wyjściowy związek posiadający trzy lub więcej jednakowych grup funkcyjnych (określmy je tu grupami A) poddaje się reakcji z dużym nadmiarem związku posiadającego dwie lub więcej grup funkcyjnych (B) zdolnych do szybkiej i zachodzącej ze 100% wydajnością reakcji z grupami A. Powstaje w ten sposób pierwsza generacja dendrymeru.
 Ze względu na użycie dużego nadmiaru związku z grupami B, bardzo dużo tych grup pozostaje nieprzereagowanych w produkcie. Jeśli teraz podda się taki związek reakcji ze związkiem zawierającym ponownie dwie lub więcej grup funkcyjnych A to uzyska się dendrymer drugiej generacji posiadający tym razem dużą liczbę nieprzereagowanych grup A, które z kolei można ponownie poddać reakcji ze związkiem z grupami B uzyskując trzecią generację, którą znowu można poddać reakcji ze związkiem A itd.
Liczbę generacji dendrymeru określa się symbolem „G”.

Uzyskanie regularnego dendrymeru wymaga wyodrębniania i oczyszczania produktu na każdym etapie. Gdyby po prostu zmieszać związek z grupami A ze związkiem z grupami B uzyskało by się albo polimer usieciowany, albo co najwyżej polimery dendrytyczne o nieprecyzyjnej budowie.

Przykładowa synteza 

Chemia polimerów
Chemia supramolekularna
Bezpośredni dostęp do pamięci

Bezpośredni dostęp do pamięci, DMA (z ang. direct memory access) – technika, w której sprzęt komputerowy podłączony do płyty głównej, na przykład karta graficzna, karta dźwiękowa, karta sieciowa czy kontroler dysku twardego, mogą korzystać z pamięci operacyjnej RAM lub portów wejścia-wyjścia, pomijając przy tym CPU. Wymaga to niewielkiej współpracy ze strony procesora, który musi zaprogramować kontroler DMA do wykonania odpowiedniego transferu danych, a następnie na czas przesyłania danych zwolnić magistralę systemową (przejść w stan wysokiej impedancji). Natomiast sam transfer danych jest już zadaniem wyłącznie kontrolera DMA. Realizacja cykli DMA może być przejmowana przez dedykowany układ cyfrowy, tak jak np. w komputerach PC, lub być realizowana programowo przez dane urządzenie.

DMA ma za zadanie odciążyć procesor główny od przesyłania danych (np. z urządzenia wejściowego do pamięci). Procesor może w tym czasie zająć się innymi działaniami, wykonując kod programu pobrany uprzednio z pamięci RAM do pamięci podręcznej. Specjalizowane układy wspomagające DMA (np. te spotykane w PC), potrafią kopiować obszary pamięci dużo szybciej niż uczyniłby to programowo procesor główny.

Istnieje specjalna procedura DMA, scatter-gather (dosł.: „rozrzuć-zbierz”), pozwalająca przenosić dane do wielu obszarów pamięci w pojedynczym transferze. Pod względem skutków jest to równoważne połączeniu łańcuchowemu kilku transferów, jednak jest wyraźnie szybsze.

Zobacz też 
 ultra-DMA
 PIO

Magistrale
Płyty główne
Zarządzanie pamięcią
Dżul

Dżul (J) (ang. Joule) – jednostka pracy i energii – w tym ciepła – w układzie SI. Jeden dżul to praca wykonana przez siłę o wartości 1 N przy przesunięciu punktu przyłożenia siły o 1 m w kierunku równoległym do kierunku działania siły
 1 J = 1 N·m.

Związek z mocą:
 1 J = 1 W·s.

Nazwa dżul pochodzi od nazwiska angielskiego fizyka Jamesa Joule’a.

Przeliczenie 1 dżula na inne jednostki pracy, energii i ciepła:
 kaloria (cal), 1 J = 0,238846 cal,
 erg, 1 J = 107 erg,
 elektronowolt (eV), 1 J = 0,62415 eV,
 kilogramometr (kGm), 1 J = 0,10197 kGm,
 kilowatogodzina (kWh), 1 J = 1/3600000 kWh ≈ 0,278 kWh.

Dżul a niutonometr 
Jednostką momentu siły jest N · m. Iloczyn niutona i metra to w układzie SI dżul, jednak – aby nie wprowadzać nieporozumień – jednostkę momentu siły nazwano niutonometrem (N · m) i nie zastępuje się jej dżulem.

Problem ten wiąże się z tym, że praca definiowana jest jako iloczyn skalarny siły i przemieszczenia, natomiast moment siły to iloczyn wektorowy siły i ramienia.

Przedrostki SI 
Wielokrotności i podwielokrotności jednostki (wyróżniono najczęściej używane):

Zobacz też 

 niutonometr

Przypisy 

Jednostki energii
Jednostki pochodne SI
Jednostki SI pochodzące od nazwisk
Doktryna

Doktryna (z łac. doctrina – nauczanie, wiedza) oznacza zespół twierdzeń, założeń i dogmatów religijnych, filozoficznych, politycznych lub wojskowych. System działania, myślenia.

Przykładowe doktryny
 doktryna polityczna
 doktryna polityki zagranicznej
 doktryna precedensu
 doktryna religijna
 doktryna wojenna
 doktryna prawa – jurysprudencja

Zobacz też 

 doktrynalizm
 indoktrynacja
Dywan Sierpińskiego

Dywan Sierpińskiego – fraktal otrzymany z kwadratu za pomocą podzielenia go na dziewięć (3×3) mniejszych kwadratów, usunięcia środkowego kwadratu i ponownego rekurencyjnego zastosowania tej samej procedury do każdego z pozostałych ośmiu kwadratów. Nazwa pochodzi od nazwiska Wacława Sierpińskiego.

Definicja formalna 
Niech  będzie kwadratem jednostkowym na płaszczyźnie kartezjańskiej  czyli 
Dla danego  mając zbiór  będący sumą  kwadratów o bokach długości  i rozłącznych wnętrzach, definiujemy zbiór  będący sumą  kwadratów o bokach długości  i rozłącznych wnętrzach następująco:
każdy z kwadratów, których sumą jest zbiór  dzielimy na 9 kwadratów o bokach długości  i rozłącznych wnętrzach i usuwamy ze zbioru  wnętrza środkowych kwadratów.
Dywan Sierpińskiego D jest częścią wspólną ciągu zbiorów

Alternatywna definicja 
Dywan Sierpińskiego jest domknięciem zbioru punktów  takich że w rozwinięciu liczb  i  w trójkowym systemie liczbowym nigdzie nie występuje cyfra 1 na tym samym miejscu po przecinku.

Topologicznym dywanem Sierpińskiego nazywamy każdą przestrzeń topologiczną homeomorficzną z powyżej zdefiniowanym dywanem Sierpińskiego.

Własności dywanu Sierpińskiego 
 Wymiar fraktalny dywanu Sierpińskiego wynosi ln 8/ln 3 = 1,8928...
 Pole powierzchni dywanu Sierpińskiego jest zerowe
 Dowód: W kolejnych krokach konstrukcji fraktala usuwamy z każdego z kwadratów składowych środkowy kwadrat o polu 9 razy od niego mniejszym, pozostaje zaś z niego 8 kwadratów o łącznym polu równym  jego pola. Niech  oznacza pole zbioru  Mamy zatem:
 

skąd:
 

 Zatem dla  dostatecznie dużych  jest dowolnie małe, co oznacza, że dywan Sierpińskiego zawarty jest w figurach o dowolnie małych polach powierzchni, musi zatem mieć zerowe pole powierzchni.
 Dywan Sierpińskiego jest przestrzenią uniwersalną dla krzywych płaskich, tzn. każde jednowymiarowe continuum na płaszczyźnie jest homeomorficzne z podzbiorem dywanu Sierpińskiego.

Zobacz też 

 fraktal
 kostka Mengera
 krzywa
 trójkąt Sierpińskiego
 zbiór Cantora

Przypisy

Bibliografia 
 
 

Geometria fraktalna
Przykłady przestrzeni topologicznych
Polskie odkrycia matematyczne
Digital Millennium Copyright Act

DMCA (ang. Digital Millennium Copyright Act) – ustawa z zakresu prawa autorskiego, obowiązująca od 1998 w USA zabraniająca tworzenia i rozpowszechniania technologii, przy użyciu których mogą być naruszone cyfrowe mechanizmy ograniczeń kopiowania.

Kanada 
Podobne regulacje wprowadzono w Kanadzie. Prace nad aktem C-61 zostały przerwane przez rozwiązanie Parlamentu (2008). Kolejną próbą zmiany kanadyjskiego prawa autorskiego na podobieństwo DMCA był akt C-32 (2010). Również w tym wypadku prace legislacyjne nie zostały zakończone ze względu na duży opór społeczny i polityczny. Konserwatywna Partia Kanady nadal dążyła do wprowadzenia zmian prawnych zawartych w tych aktach i 29 czerwca 2012 r. uchwaliła akt C-11 (An Act to amend the Copyright Act).

Przypisy

Zobacz też 
 Consumer Broadband and Digital Television Promotion Act

Zarządzanie prawami cyfrowymi
Ustawy Kongresu Stanów Zjednoczonych
1998 w Stanach Zjednoczonych
Deflate

Deflate – algorytm kompresji oparty na LZ77 i kodowaniu Huffmana, określony standardem .

Standardy  oraz  określają formaty używane do składowania danych skompresowanych za pomocą algorytmu deflate.

Algorytm ten stosowany jest m.in. w formacie PNG oraz programach do kompresji gzip i PKZIP, natomiast popularna wolnodostępna jego implementacja znajduje się w bibliotece zlib.

Linki zewnętrzne 
 
 
 

Algorytmy kompresji bezstratnej
Dyskretna transformacja kosinusowa

Dyskretna transformacja kosinusowa, dyskretna transformacja cosinusowa (, DCT) – rodzaj blokowej transformacji wykonywanej na wartościach dyskretnych. Jest szczególnie popularna w dziedzinie stratnej kompresji danych.

Opis metody 
DCT przekształca skończony ciąg  liczb rzeczywistych  w ciąg liczb rzeczywistych  zgodnie z zależnościami:
 

 

gdzie:
  jest nazywane współczynnikiem DCT lub transformatą.

Definiuje się również odwrotną dyskretną transformację cosinusową (IDCT) jako:
 

Zaletą stosowania transformaty DCT w kompresji jest fakt, że większość współczynników jest zwykle bliska 0 – po kwantyzacji wyzerują się one, co zredukuje liczbę bitów potrzebną do reprezentacji sygnału bez wprowadzania dużego błędu.

Przetwarzanie sygnałów wielowymiarowych wymaga zastosowania przekształcenia o odpowiedniej liczbie wymiarów. Ponieważ przekształcenie wielowymiarowe DCT jest separowalne, odpowiednie transformaty można uzyskać przez kolejne wykonanie jednowymiarowych przekształceń we wszystkich wymiarach. Na przykład przekształcenie bloków obrazu, czyli sygnału 2-wymiarowego, sprowadza się do obliczenia wyniku DCT we wszystkich wierszach danego bloku, a następnie przekształcenie tych współczynników kolejnym zestawem operacji DCT liczonych po wszystkich kolumnach – kolejność operacji jest dowolna.

DCT w multimediach 
DCT jest używana m.in. w kompresji JPEG i MPEG. Standardowy algorytm polega na podziale obrazu na bloki o stałych rozmiarach (np. 8×8), transformację tych bloków, kwantyzację i kompresję bezstratną.

Głównym problemem kodowania transformatowego opartego na blokach DCT są gwałtowne skoki wartości na granicach zrekonstruowanych bloków (tzw. efekt blokowy). Jednym ze sposobów minimalizacji tego zjawiska jest zastosowanie większych bloków (w przypadku mocno skompresowanych obrazów używane przez algorytm JPEG bloki 8×8 są stanowczo za małe, 16×16 lub nawet 32×32 byłyby bardziej odpowiednie). Innym sposobem jest używanie zmodyfikowanej dyskretnej transformacji kosinusowej (MDCT), która wykorzystuje nachodzące na siebie bloki lub transformaty falkowe.

Ze względu na to, że w przypadku dźwięków efekty blokowe byłyby słyszalne jako trzaski, DCT praktycznie nie jest używana do cyfrowego przetwarzania sygnałów dźwiękowych, natomiast bardzo popularna jest w tym przypadku transformacja MDCT.

Zobacz też 
 dyskretna transformata falkowa
 dyskretna transformata Fouriera

Algorytmy kompresji stratnej
Transformaty
Cyfrowe przetwarzanie sygnałów