alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Ślęza

Ślęza () – rzeka w południowo-zachodniej Polsce, w województwie dolnośląskim, lewobrzeżny dopływ Odry. Długość rzeki wynosi 78,6 km, a jej zlewnia obejmuje obszar o powierzchni 971,7 km²w tym 8,47 km² na terenie Wrocławia.

Przebieg 
Źródło Ślęzy znajduje się w południowo-wschodnim zboczu wzgórza Kłodnik (Przedgórze Sudeckie) na wysokości 347 m n.p.m. obok (SE) wsi Kluczowa. Pokonując doliny obok Wzgórz Gumińskich i Wzgórz Dębowych wypływa na Nizinę Śląską, omijając od wschodu Masyw Ślęży. Na ostatnim odcinku swojego biegu płynie uregulowanym korytem pomiędzy zachodnimi osiedlami Wrocławia, wpada do Odry (261,6 km) na jego terenie, poniżej osiedla Kozanów.

Miejscowości nad Ślęzą 
 miasta: Niemcza;
 wsie: Ligota Mała, Przerzeczyn-Zdrój, Podlesie, Wilków Wielki, Sienice,  Jordanów Śląski, Tyniec nad Ślęzą, Borów, Brzezica, Pasterzyce, Komorowice, Ślęza;
 na obszarze Wrocławia Ślęza wyznacza granice kilku osiedli: Klecina – Krzyki, Oporów – Grabiszynek, Oporów-Grabiszyn, przecina Muchobór, Żerniki – Kuźniki – Nowy Dwór, Maślice – Kozanów.

Dopływy 
Najważniejsze dopływy, w kolejności od źródła do ujścia:
 Szklarka (lewy)
 Krzywula (lewy)
 Oleszna (lewy)
 Mała Ślęza (prawy)
 Żurawka (prawy)
 Kasina (lewy)

Na terenie Wrocławia, oprócz Kasiny, do Ślęzy uchodzą też takie strugi jak: Olszówka Krzycka, Grabiszynka i Toczek.

Hydronimia 
W bulli papieża Hadriana IV z 1155 roku nazwa rzeki została zapisana w formie Selenza przez niektórych odczytywanej także jako Sclenza. W roku 1613 śląski regionalista i historyk Mikołaj Henel z Prudnika wymienił rzekę w swoim dziele o geografii Śląska pt. Silesiographia podając jej łacińską nazwę: Laa fl..

Nazwę Ślęza ustalono urzędowo w 1949 roku, zastępując niemieckie nazwy Lohe i Große Lohe.

Od nazwy rzeki (o etymologii wspólnej ze Ślężą) wywodzi się prawdopodobnie nazwę żyjącego na pobliskich terenach plemienia Ślężan, a w konsekwencji całego regionu Śląska (patrz: Pochodzenie nazwy Śląsk).

Zobacz też 
 Dorzecze Odry
 Silingowie

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 

 
Rzeki w Polsce
Rzeki Wrocławia
Wzgórza Niemczańsko-Strzelińskie
Silesia

Silesia – łacińska nazwa Śląska, używana także w innych językach
 Silesia – jeden z euroregionów, leżących na terenie Polski
 Silesia – nazwa używana przez Górnośląski Związek Metropolitalny, często jako Metropolia Silesia
 Silesia – dawna, niemiecka loża wolnomularska z siedzibą w Legnicy
 Silesia – huta cynku w Świętochłowicach
 Silesia – zespół szkół w Czechowicach-Dziedzicach
 Silesia – nagroda kulturalna na Dolnym Śląsku
 Silesia – nazwa pociągu, który 22 maja 1842 roku zainaugurował linię Kolei Górnośląskiej między Wrocławiem i Oławą, jest to najstarsza linia kolejowa na terytorium dzisiejszej Polski
 Silesia – marka lodówek produkowanych w czasach PRL
 Silesia – czasopismo
 (257) Silesia – planetoida
 MF Silesia – polski prom
 TV Silesia – regionalna stacja telewizyjna
 KWK Silesia – kopalnia węgla kamiennego, znajdująca się w Czechowicach-Dziedzicach
 PG Silesia – przedsiębiorstwo w Czechowicach-Dziedzicach działające na terenie dawnej KWK Silesia
 Silesia – zespół filmowy
 Silesia – jednostka osadnicza w stanie Montana, w hrabstwie Carbon
 Silesia – polska odmiana kroju pisma Excelsior

Kluby sportowe:
 Silesia Miechowice
 Silesia Miners
 Silesia Racibórz

Inne:
 Expo Silesia
 Lux ex Silesia
 Silesia City Center
 Silesia Marathon
 Silesia Star
 Silesia Superior

Zobacz też 
 Schlesien, Śląsk
Birka (ujednoznacznienie)

Birka – stanowisko archeologiczne na wyspie Björkö w Szwecji (jezioro Melar)
 Birka – metka używana podczas magazynowania żagli
 Birka – wioska w sadze wiedźmińskiej Andrzeja Sapkowskiego
970



Wydarzenia w Polsce 
Przypuszczalnie około tej daty:
 urodziła się Świętosława, siostra Bolesława Chrobrego
 urodził się Radzim Gaudenty, biskup gnieźnieński
 posługę w Krakowie rozpoczął Prohor, biskup krakowski
 miały miejsce pierwsze polskie wczesnośredniowieczne emisje monetarne
 urodziła się Emnilda słowiańska
 Mieszko I wzniósł twierdzę w Gdańsku

Wydarzenia na świecie 

 Europa
 W Norwegii rozpoczął rządy jarl      Hlkon Sigurdsson
 G. Ulfson  odkrył Grenlandię
 upadek miasta  wikingów – Birka na wyspie Björkö.
 koniec panowania  Taksonyego  na  Węgrzech.
 Włodzimierz Wielki otrzymał Nowogród Wielki
 Utworzenie  marchii kraińskiej
 Bitwa pod Arkadiopolis
 początek panowania Gejzy z dynastii Arpadów w państwie węgierskim

Urodzili się 
 Robert II Pobożny  -  król Francji
 Gaudenty (imię słowiańskie Radzim) pierwszy arcybiskup gnieźnieński. (data przybliżona)

Zmarli 
 5 lutego – Polieuktos, patriarcha Konstantynopola (ur. ?)
data dzienna nieznana:
 Garcia I, król Nawarry (ur. ?)
 Gonzalez Fernan, hrabia Kastylii (ur. ?)

0970
Nysa Łużycka

Nysa Łużycka (, , , ) – rzeka w Czechach (kraj liberecki), Niemczech (Saksonia) i Polsce (woj. dolnośląskie i lubuskie); lewobrzeżny dopływ Odry.
Długość rzeki wynosi (według różnych publikacji) od 251,6 km do 254,6 km.

Zlewnia Nysy Łużyckiej obejmuje obszar o powierzchni (według różnych publikacji) od 4297 km² do 4403 km².

Na długości 197,8 km rzeka wyznacza granicę pomiędzy Polską a Niemcami od 1945 roku (uznaną oficjalnie w latach 1950, 1970 i 1991); powierzchnia zlewni 4297 km² (2196 km² w Polsce). Górny odcinek rzeki o długości 53,8 km i powierzchni zlewni 375,3 km kw. znajduje się na terenie Czech.

Średnioroczny przepływ średniej wody (SSQ) obliczony w punkcie ujścia rzeki wynosi 31 m³/s.

Przebieg 
Źródła w Czechach na wysokości ok. 635 m n.p.m., na granicy miejscowości Nová Ves nad Nisou i Smržovka, w południowej części Gór Izerskich.

W górnym biegu Nysy Łużyckiej leży Żytawskie Zagłębie Węglowe, którego wschodnią część stanowi Turoszowskie Zagłębie Węgla Brunatnego. Następnie rzeka przepływa przez obszar Borów Dolnośląskich i tereny wschodnich Łużyc.

Nysa Łużycka uchodzi do Odry na 542,4 km jej biegu, na północ od wsi Kosarzyn, w pobliżu niemieckiej wsi Ratzdorf.

Hydronimia 
Po II wojnie światowej używano polskiej nazwy Nissa.

Polską nazwę Nysa Łużycka wprowadzono urzędowo zarządzeniem w 1951 roku.

Nazwa rzeki należy do nazw substratowych – została przejęta przez nową ludność od wcześniejszych osadników, którzy później wyginęli lub wymarli.

Główne dopływy 
 Miedzianka
 Witka
 Czerwona Woda
 Jędrzychowicki Potok
 Skroda
 Lubsza
 Mandau
 Pließnitz

Miasta nad Nysą od źródeł 
  Jablonec nad Nysą
  Liberec
  Hrádek nad Nisou
  Zittau (Żytawa)
  Görlitz /  Zgorzelec
  Pieńsk
  Łęknica /  Bad Muskau (Mużaków)
  Forst
  Guben /  Gubin

Zagospodarowanie 
Zgodnie z Rozporządzeniem Rady Ministrów z 2002 r. ws. klasyfikacji śródlądowych dróg wodnych, Nysa ma klasę żeglowną Ia na odcinku 15 km od Gubina do ujścia do Odry.

Elektrownie wodne:
 Sobolice
 Przysieka
 Zasieki
 Gubin

Przypisy

Bibliografia 
 Słownik geografii turystycznej Sudetów. Marek Staffa (redakcja). T. 2: Pogórze Izerskie (M-Ż). Wrocław: Wydawnictwo I-BiS, 2003, .

Rzeki w Brandenburgii
Rzeki w Czechach
Rzeki w Polsce
Rzeki w Saksonii
Rzeki graniczne
Dorzecze Nysy Łużyckiej
Birka

Birka – średniowieczne miasto, faktoria handlowa wikingów położone na terenie dzisiejszej Szwecji, na wyspie Björkö we wschodniej części jeziora Melar, na zachód od Sztokholmu. Osada zajmowała ok. 12 ha powierzchni i była obwiedziona od strony lądu kamiennym murem. Obok, na skalistym wyniesieniu, znajdował się obronny gródek, którego początki sięgały V wieku – okresu wędrówek ludów. Rozwijało się od początku IX wieku do 970. W IX-X wieku główny ośrodek handlowy Północnej Europy, rozległe kontakty handlowe obejmowały między innymi Fryzję, Saksonię, Bizancjum, Persję a nawet Chiny. Już w IX wieku bito w Birce własną monetę, naśladując monety angielskie i karolińskie. Po zniszczeniu miasta, uchodźcy z Birka założyli istniejące do dziś Sigtuna.

Wykopaliska (fragmenty miasta z wałem, pozostałości grodu otoczonego od strony lądu kamiennym murem wzmocnionym drewnianą palisadą, ponad 2000 kurhanów z dobrze wyposażonymi grobami) wpisane są na listę światowego dziedzictwa kulturalnego i przyrodniczego UNESCO.

Birka odgrywa wielką rolę w badaniach nad kulturą wikingów.

Linki zewnętrzne 

 Sławny wódz wikingów okazał się kobietą. Zaskakujące odkrycie naukowców
J. Oleksiak Trzynasta wojowniczka? Arabski pierścień z Birki, archeowiesci.pl, 2021-09-16 [dostęp 2022-01-13]

Obiekty z listy dziedzictwa UNESCO w Szwecji
Stanowiska archeologiczne w Szwecji
Björkö (gmina Ekerö)

Björkö – wyspa we wschodniej części jeziora Melar w szwedzkiej prowincji historycznej (landskap) Uppland (gmina Ekerö), położona ok. 30 km na zachód od Sztokholmu.

Na wyspie znajduje się stanowisko archeologiczne Birka, stanowiące pozostałości zasiedlonego w IX – X w. handlowego miasta wikingów. Birka oraz położone na sąsiedniej wyspie Adelsön stanowisko Hovgården zostały wpisane w 1993 r. na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.

Przypisy 

Wyspy jeziorne Szwecji
Szampania

Szampania (fr. Champagne) – historyczna prowincja we Francji, położona w północno-wschodniej części kraju. Wchodzi w skład utworzonego z początkiem 2016 roku regionu administracyjnego o nazwie Grand Est. 

Terytorium Szampanii było w przeszłości rozleglejsze i obejmowało dodatkowo ziemie na południe od Aisne i część Sekwany i Marny (Brie). Szampania, wcześniej hrabstwo, weszła w skład domeny królów Francji po śmierci hrabiego Henryka III Grubego (zm. 1274) wskutek zawartego w 1284 małżeństwa jego jedynej córki Joanny z następcą tronu francuskiego, późniejszym królem Francji Filipem IV Pięknym.

Od wieków Szampania słynie z produkcji win musujących, nazywanych od nazwy tej krainy – szampanem. Znajdowały się tu królewskie winnice produkujące ten jedyny w swoim rodzaju trunek. Nie tylko jednak winnice rozsławiają ten teren. Wzniesiono w licznych malowniczych miejscowościach Szampanii wspaniałe zabytki architektury. Duża ich część położona jest w katedralnym mieście Reims.

Najważniejsze miasta:
 Châlons-en-Champagne 
 Reims
 Troyes

Zobacz też 
 Władcy Szampanii

Linki zewnętrzne 
 

Krainy historyczne Francji
Francuskie regiony winiarskie
Grand Est
Akwitania

Akwitania () – kraina historyczna i dawny region administracyjny we Francji, położony na wybrzeżu atlantyckim w południowo-zachodniej części kraju. Region graniczył z Hiszpanią oraz regionami: Poitou-Charentes, Limousin i Midi-Pireneje.

W latach 1982–2015 Akwitania stanowiła region administracyjny, z początkiem 2016 roku weszła w skład regionu Nowa Akwitania.

Region dzielił się na pięć departamentów: Dordogne, Żyrondę, Landy, Lot i Garonnę i Pireneje Atlantyckie.

Najważniejszymi miastami obok siedziby Rady Regionalnej – Bordeaux (217,0 tys. mieszk.) – były Pau (79,4), Mérignac (62,5), Pessac (56,6), Bajonna (40,4), Talence (37,5), Anglet (35,5), Mont-de-Marsan (30,7), Agen (30,6), Biarritz (30,3) oraz Périgueux (30,0).

Południową część regionu zamieszkuje mniejszość baskijska.

Historia 
Nazwa Akwitania wywodzi się z języków celtyckich. Została przyjęta do łaciny jako Aquitania. Autorem jednej z pierwszych wzmianek o tej krainie jest Cezar, który wymienia ją w Commentarii de bello Gallico jako jedną z trzech głównych części Galii.
Za czasów Imperium rzymskiego Akwitania była częścią prowincji Gallia. W IV wieku była podzielona na trzy prowincje: Aquitanica prima, Aquitanica secunda i Novempopulanam. Ta ostatnia początkowo obejmowała dziewięć miast. Rozwiązły tryb życia ówczesnych mieszkańców Akwitanii był przedmiotem ostrej krytyki Salwiana. Od 413 we władaniu Wizygotów.

W średniowieczu była księstwem, które wraz ze zmianami władców poszerzała swój obszar o ziemie Poitiers, Owernii, Tuluzy oraz Gaskonii. W roku 507, po bitwie pod Vouillé przeszła pod panowanie Franków. W 732 roku wskutek Bitwy nad Garonną przejściowo pod panowaniem arabskim. Od 781 roku w unii personalnej z Państwem frankijskim pod zwierzchnictwem Karolingów. W XII-XIV wieku pod zwierzchnictwem angielskim, następnie, do czasów współczesnych, część Francji.

Gospodarka 
Jeden z głównych w kraju ośrodków uprawy winorośli i tytoniu. Ponadto uprawia się pszenicę i kukurydzę oraz hoduje się bydło i drób.

Wydobycie gazu ziemnego w Lacq. Przemysł petrochemiczny, lotniczy (w Bordeaux i Anglet), drzewny (Landy) oraz winiarski. Niedaleko miasta Blaye, w gminie Braud-et-Saint-Louis, na brzegu Żyrondy, około 45 km od Bordeaux znajduje się elektrownia jądrowa Blayais.

Duże znaczenie ma też turystyka.

Na terenie Akwitanii znajdują się dwa parki regionalne (Regionalny Park Przyrody Landów Gaskonii i Park Regionalny Périgord-Limousin) i park narodowy (Park Narodowy Pirenejów). Najważniejsze rzeki na tym terenie to Garonna, Dordogne, Adour.

Zobacz też 
 władcy Akwitanii
 plemiona celtyckie

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 
 chateau de Roquetaillade

Geografia Nowej Akwitanii
 
Krainy historyczne Francji
Dawne regiony administracyjne Francji
Langwedocja

Langwedocja (oksyt. Lengadòc, franc. Languedoc) – kraina historyczna w południowej Francji, między Pirenejami, Masywem Centralnym, Rodanem i Morzem Śródziemnym. Do 2015 roku wraz z Roussillon tworzyła region administracyjny Langwedocja-Roussillon, a część obszarów zaliczanych tradycyjnie do Langwedocji należała do regionu Midi-Pireneje. Kraina słynie z produkcji wina.

Langwedocja, określana wówczas jako Hrabstwo Tuluzy, była w średniowieczu (IX-XIV w.) terenem wyjątkowego rozkwitu kultury i życia miejskiego. Pod tym względem mogła się z nią równać jedynie północna Italia i Katalonia.

Rodzimym językiem tej krainy jest oksytański – język trubadurów, który odegrał wielką rolę w historycznym rozwoju poezji katalońskiej, hiszpańskiej i francuskiej. Langwedocja jest częścią Oksytanii, rozległej krainy językowo-kulturalnej obejmującej także Prowansję, Monako, pograniczne doliny Piemontu, skrawek Ligurii i dolinę Aran w pirenejskiej części Katalonii.

Informacje ogólne 
 Powierzchnia: 27 376 km² 
 Liczba ludności: 2,3 mln (2000)
 Gęstość zaludnienia: 84 os./km² 
 Ważniejsze miejscowości: Montpellier, Nîmes, Narbonne, Béziers, Tuluza, Perpignan, Carcassonne.

Zobacz też 

 język oksytański (prowansalski)
 region winiarski Langwedocja-Roussillon

Krainy historyczne Francji
Oksytania
Żyronda (estuarium)

Żyronda (fr. Gironde) – lejkowate ujście Garonny i Dordogne do Zatoki Biskajskiej. Obie rzeki łączą się ze sobą tuż poniżej centrum Bordeaux. Żyronda ma około 65 km długości, 3-11 km szerokości i powierzchnię 635 km², co czyni z niej największe estuarium w Europie zachodniej. Ze względu na bardzo silne prądy pływowe żegluga na wodach Żyrondy wymaga szczególnej ostrożności.

Zobacz też 
 Commons:Category:Gironde estuary
 żyrondyści
 Żyronda (departament)

Bibliografia 
 
 

Geografia Francji
Estuaria
Olimpiada

olimpiada – okres 4 lat w kalendarzu starogreckim, stosowany w starożytności na oznaczenie okresów pomiędzy igrzyskami, oraz współcześnie przez Międzynarodowy Komitet Olimpijski jako rachuba stosowana do obliczenia kolejnych letnich igrzysk olimpijskich 
 Igrzyska olimpijskie – duże międzynarodowe wydarzenia sportowe organizowane zwykle co cztery lata:
 letnie igrzyska olimpijskie
 zimowe igrzyska olimpijskie
 Starożytne igrzyska olimpijskie – zawody olimpijskie organizowane w starożytnej Grecji
 Olimpiada Letnia 1906
 Niektóre wyspecjalizowane międzynarodowe zawody sportowe:
 olimpiada specjalna
 olimpiada szachowa
 Olimpiady przedmiotowe – konkursy i zawody dla uczniów:
 krajowe:
 olimpiada artystyczna (w sekcji plastyki oraz muzyki)
 olimpiada astronomiczna
 olimpiada biologiczna
 olimpiada chemiczna
 olimpiada ekologiczna
 olimpiada filozoficzna
 olimpiada fizyczna
 olimpiada geograficzna i nautologiczna
 olimpiada historyczna
 olimpiada informatyczna
 olimpiada informatyczna gimnazjalistów
 olimpiada języka angielskiego
 olimpiada literatury i języka polskiego
 olimpiada „Losy Polaków na Wschodzie”
 olimpiada matematyczna
 olimpiada przedsiębiorczości
 olimpiada teologii katolickiej
 olimpiada wiedzy ekonomicznej
 olimpiada wiedzy o Polsce i świecie współczesnym
 olimpiada wiedzy o prawach człowieka
 Olimpiada Wiedzy o Filmie i Komunikacji Społecznej 
 olimpiada wiedzy o Unii Europejskiej
 Olimpiada Wiedzy Technicznej
 międzynarodowe:
 europejska olimpiada społeczno-prawna
 międzynarodowa olimpiada chemiczna
 międzynarodowa olimpiada filozoficzna
 międzynarodowa olimpiada fizyczna
 międzynarodowa olimpiada informatyczna
 międzynarodowa olimpiada matematyczna
 Organizacje:
 Olimpiada Specjalna – organizacja organizująca Olimpiady Specjalne
 Imiona i nazwy własne:
 Olimpiada albo Olimpias – imię żony starożytnego władcy Filipa II Macedońskiego
 Olimpiada (L'Olimpiade) – opera Antonia Vivaldiego
 Olimpiada (Olympia) – film dokumentalny Leni Riefenstahl z 1938 r.
 Olimpiada – rosyjska mniszka prawosławna
 Olimpiada – rosyjska mniszka prawosławna
 Olimpiada – mniszka prawosławna
1355



Wydarzenia w Polsce 

 24 stycznia – król Ludwik Węgierski nadał polskiej szlachcie przywilej budziński, w zamian za obietnicę objęcia polskiego tronu, gdyby król Kazimierz III Wielki nie miał męskiego potomka.
 27 grudnia – w Kaliszu książę mazowiecki Siemowit III złożył Kazimierzowi Wielkiemu hołd lenny.
 Kazimierz III Wielki i Ludwik Węgierski zawarli traktat sukcesyjny.
 Bodzentyn otrzymał prawa miejskie.

Wydarzenia na świecie 

 6 stycznia – Karol IV został w Mediolanie koronowany żelazną koroną na króla Lombardii.
 7 stycznia – na polecenie króla Portugalii Alfonsa IV zamordowano w Coimbrze Inês de Castro, żonę jego syna Piotra (późniejszego króla Piotra I Sprawiedliwego).
 10 lutego – w Oxfordzie wybuchły dwudniowe starcia między mieszkańcami a studentami, w wyniku których zginęły 93 osoby.
 5 kwietnia – król Karol IV Luksemburski i jego małżonka Anna świdnicka zostali koronowani na cesarza i cesarzową Świętego Cesarstwa Rzymskiego.

Urodzili się 
 15 lutego – Piotr Gambacorta, włoski eremita, założyciel Kongregacji Ubogich Pustelników św. Hieronima, błogosławiony katolicki (zm. 1435)
 Dobrogost z Nowego Dworu, polski duchowny katolicki, arcybiskup gnieźnieński (zm. 1401 lub 1402)
 Jan Dominici, włoski dominikanin, kardynał, błogosławiony katolicki (zm. 1419)
 Mikołaj Kurowski, polski duchowny katolicki, arcybiskup gnieźnieński, kanclerz koronny (zm. 1411)
 Maria Mancini włoska dominikanka, błogosławiona katolicka (zm. 1431)

Zmarli 
 17 kwietnia – Marino Faliero, doża Wenecji (ur. ok. 1274)
1 maja – Petronela z Troyes, francuska klaryska, błogosławiona katolicka (ur. 1300)
11 lipca – Fryderyk I, książę Aten (ur. ?)
 26 listopada lub 5 grudnia – Kazimierz I warszawski, książę z dynastii Piastów (ur. ok. 1325)
5 grudnia – Jan III, książę Brabancji (ur. 1300)
 20 grudnia – Stefan Urosz IV Duszan, car Serbii (ur. ok. 1308)

1355
Letnie Igrzyska Olimpijskie 1924

VIII Letnie Igrzyska Olimpijskie (oficjalnie Igrzyska VIII Olimpiady) rozegrane zostały w Paryżu we Francji między 4 maja a 27 lipca 1924 roku. Paryż był organizatorem igrzysk po raz drugi, było to jednocześnie pożegnanie się z działalnością w MKOl twórcy nowożytnych igrzysk barona Pierre’a de Coubertina. Na terenach Racing Club wybudowano nowoczesny stadion olimpijski na ponad 60 tysięcy widzów, obok stadionu po raz pierwszy powstała wydzielona wioska olimpijska. Do udziału w imprezie (po absencji na poprzednich igrzyskach) zaproszono sportowców Austrii, Bułgarii, Turcji i Węgier, znów jednak nie dopuszczono reprezentacji Niemiec, a oficjalny komunikat informował, że organizatorzy nie są w stanie sportowcom tego kraju zapewnić pełnego bezpieczeństwa.

Były to pierwsze Igrzyska Olimpijskie, w których udział wzięły reprezentacje Ekwadoru, Filipin, Haiti, Irlandii, Litwy, Meksyku i Urugwaju, a pierwsze letnie dla Polski i Łotwy, które to wzięły udział w zimowych Igrzyskach 1924.

Państwa uczestniczące 

Na igrzyskach w Paryżu zadebiutowało 9 państw: Ekwador, Filipiny, Haiti, Irlandia, Litwa, Łotwa, Meksyk, Polska i Urugwaj.

Wyniki

Dyscypliny pokazowe 
 jeu de paume
 kajakarstwo
 la canne
 pelota
 savate

Udział Polaków 
W olimpiadzie po raz pierwszy w historii udział wzięła liczna reprezentacja Polski. Na igrzyska wyjechała 81-osobowa ekipa polskich sportowców. Aby sfinansować koszt ich wyjazdu przeprowadzona została społeczna zbiórka pieniędzy, która znacznie przewyższyła subwencję państwową na ten cel. Jedyną kobietą startującą w polskiej ekipie była szpadzistka Wanda Dubieńska. Polacy wzięli udział w 10 dyscyplinach sportu: boksie, jeździectwie, kolarstwie, lekkiej atletyce, strzelectwie, szermierce, wioślarstwie, zapasach i żeglarstwie, z czego największe sukcesy odnieśli kolarze i jeźdźcy. Wacław Okulicz-Kozaryn zajął 7. miejsce w zapasach w wadze średniej. Żadnego punktowanego miejsca nie zdobyli lekkoatleci. Słabo wypadli również pozostali zawodnicy piłkarze, bokserzy i wioślarze.

Medale zdobyte przez Polaków

Srebrne 
 Józef Lange, Jan Łazarski, Tomasz Stankiewicz, Franciszek Szymczyk – kolarstwo, wyścig torowy na dystansie 4 km, 5:23,0 min

Brązowe 
 Adam Królikiewicz (koń – Picador) – jeździectwo, konkurs skoków, 10 pkt.

Statystyka medalowa

Zobacz też 
 Olimpijski Konkurs Sztuki i Literatury 1924

Przypisy
Letnie Igrzyska Olimpijskie 1912

V Igrzyska Olimpijskie (oficjalnie Igrzyska V Olimpiady) odbyły się w 1912 roku w Sztokholmie w Szwecji. 

Tym razem igrzyskom nie towarzyszyły żadne wielkie imprezy o charakterze gospodarczym, ograniczono także czas ich trwania. Do dyspozycji zawodników i kibiców oddano nowoczesny stadion miejski z bogatym zapleczem i 30 tysiącami miejsc siedzących, a także 100-metrowy basen. Finansową stronę igrzysk w dużym stopniu zabezpieczyła emisja specjalnej loterii, która przyniosła 3 miliony marek zysku. Po raz pierwszy zmagania uczestników poprzedziła uroczystość otwarcia, która przebiegła z zachowaniem zasad ceremoniału olimpijskiego.

W Sztokholmie po raz pierwszy użyto elektronicznych urządzeń pomiarowych, umożliwiających ustalanie czasów biegaczy w dyscyplinach lekkoatletycznych oraz pływackich z dokładnością do 0,1 sekundy, a przy ustalaniu kolejności na mecie pracę sędziów wspomagał fotograf, który wydarzenia na finiszu rejestrował na kliszy.

Do programu włączono pięciobój nowoczesny, którego zasady opracował sam Pierre de Coubertin. W tej rywalizacji uczestniczyć mogli tylko zawodnicy posiadający stopień oficerski, stąd pierwotna nazwa dyscypliny – pięciobój oficerski. Z programu usunięto boks, gdyż w Szwecji ustawowo zabronione było uprawianie tej dyscypliny sportu.

Pierwszy występ Polaków:
 Władysław Ponurski – bieg na 200 metrów (4 miejsce w biegu eliminacyjnym) i bieg na 400 metrów (3 miejsce  w biegu eliminacyjnym) w reprezentacji Austrii.
 Karol Rómmel – jeździectwo (indywidualny konkurs skoków - 15 miejsce) w reprezentacji Rosji.
 Sergiusz Zahorski – jeździectwo (indywidualny konkurs skoków - 18 miejsce) w reprezentacji Rosji (nie przez wszystkich podawany)
 Antoni Wiwulski – Olimpijski Konkurs Sztuki i Literatury 1912

Państwa uczestniczące 

Na igrzyskach w Sztokholmie zadebiutowało 5 państw: Egipt, Islandia, Japonia, Portugalia i Serbia.

Wyniki

Dyscypliny pokazowe 
 baseball
 glima

Statystyka medalowa

Zobacz też 
 Olimpijski Konkurs Sztuki i Literatury 1912

!
Zimowe igrzyska olimpijskie

Zimowe igrzyska olimpijskie – międzynarodowe zawody sportowe organizowane co 4 lata przez Międzynarodowy Komitet Olimpijski.

Historia zimowych igrzysk olimpijskich

Dyscypliny olimpijskie 
Liczby w tabeli oznaczają liczbę konkurencji rozgrywanych w ramach danej dyscypliny. Kropka oznacza, że dyscyplina była rozgrywana jako pokazowa.

Pominięto dyscypliny rozgrywane wyłącznie jako pokazowe. Łyżwiarstwo figurowe i hokej na lodzie były rozgrywane na letnich igrzyskach olimpijskich (kolumny niebieskie) zanim zorganizowano pierwsze igrzyska zimowe.

     Bobsleje –
     Łyżwiarstwo –
     Narciarstwo

Dyscypliny rozgrywane tylko jako pokazowe 
 Skijöring (1928)
 Psi zaprzęg (1932)
 Curling bawarski (1936, 1964)
 Pięciobój zimowy (1948)
 Bandy (1952)
 Narciarstwo szybkie (1992)

Historia sloganów Zimowych Igrzysk Olimpijskich 
 Calgary 1988 – Spotkajmy się razem w Calgary (ang. Coming Together in Calgary, fr. Se réunir à Calgary)
 Albertville 1992 – Impreza w Sabaudii (ang. Party in Savoie; fra. Savoie en Fête)
 Lillehammer 1994 – Ogień w twoim sercu (ang. Fire in your heart; norw. Se ilden lyse)
 Nagano 1998 – Współistnienie z naturą (ang. Coexistence with Nature; jap. 自然との共存, Shizen to no Kyōzon)
 Salt Lake City 2002 – Rozpal w sobie ogień (ang. Light The Fire Within)
 Turyn 2006 – Pasja żyje tutaj (ang. Passion Lives Here; wło. La Passione Vive Qui)
 Vancouver 2010 – Z rozżarzonymi sercami (ang. With Glowing Hearts; fra. Des plus brillants exploits)
 Soczi 2014 – Gorąco. Zimno. Twój. (ang. Hot. Cold. Yours.; ros. Жаркие. Зимние. Твои, Żarkije. Zimnije. Twoi.)
 Pjongczang 2018 – Jedna pasja (ang. Passion Connected; koreań. 하나된 열정, hanadoen yeoljeong)
 Pekin 2022 – Razem dla wspólnej przyszłości (ang. Together for a shared future; chiń. 一起向未来, Yīqǐ xiàng wèilái)
 Mediolan/Cortina d’Ampezzo 2026 – Śnić razem (ang. Dreaming Together; wło. Sognando Insieme)

Zobacz też 
 igrzyska olimpijskie
 letnie igrzyska olimpijskie
 klasyfikacja medalowa wszech czasów igrzysk olimpijskich
 Polska na zimowych igrzyskach olimpijskich
 polscy medaliści zimowych igrzysk olimpijskich
 Polski Komitet Olimpijski
 polscy olimpijczycy

Uwagi

Linki zewnętrzne 
 Oficjalna strona Międzynarodowego komitetu olimpijskiego
 Polski portal olimpijski PKOl-u
Garmisch-Partenkirchen

Garmisch-Partenkirchen – powiatowa gmina targowa i uzdrowisko w południowych Niemczech, w kraju związkowym Bawaria, w rejencji Górna Bawaria, w regionie Oberland, siedziba powiatu Garmisch-Partenkirchen. Miejscowość nie ma statusu miasta. Leży w Alpach na trójstyku trzech pasm - Ammergauer Alpen, Bayerische Voralpen oraz Wettersteingebirge. Jest znanym ośrodkiem narciarskim. 

W miejscowości znajduje się stacja kolejowa Garmisch-Partenkirchen.

W Garmisch-Partenkirchen znajduje się początkowa stacja kolejki zębatej, którą można dostać się na najwyższy szczyt Niemiec Zugspitze 2962 m n.p.m. (trasa częściowo wiedzie przez tunel wykuty w skale).

Historia 
Garmisch i Partenkirchen przez wieki były osobnymi miejscowościami rozdzielonymi rzeką Partnach oraz później stacją kolejową. Połączono je dopiero w 1935 roku, na rozkaz Hitlera, przed zimowymi igrzyskami olimpijskimi które rozgrywano tu rok później. Partenkirchen jest starsze – pierwsze zapisy na jego temat pochodzą z 15. roku naszej ery, kiedy było rzymskim miasteczkiem o nazwie Partanum.

Demografia

Polityka 
Wójtem gminy jest Thomas Schmid z Christlich Soziales Bündnis - Bürger für Garmisch-Partenkirchen, rada gminy składa się z 30 osób.

Edukacja 
W GP mieści się Europejskie Centrum Studiów Bezpieczeństwa im. George C. Marshalla ( George C. Marshall European Center for Security Studies).

Sport 
W mieście działa klub sportowy SC Riessersee.

W 1936 w Garmisch-Partenkirchen odbyły się IV Zimowe Igrzyska Olimpijskie. Z polskich reprezentantów najwyższe 5. miejsce zajął w skokach narciarskich Stanisław Marusarz. W 1978 i 2011 odbyły się Mistrzostwa Świata w Narciarstwie Alpejskim. 

W miejscowości od 1953 co roku (1 stycznia) odbywają się zawody skoków narciarskich w ramach Turnieju Czterech Skoczni na Große Olympiaschanze. W 2008 roku skocznia została przebudowana.

Osoby urodzone w Garmisch-Partenkirchen 
 Laura Dahlmeier - niemiecka biathlonistka
 Michael Ende - pisarz
 Anna Hartelt, niemiecka curlerka
 Maria Höfl-Riesch - dwukrotna mistrzyni olimpijska w narciarstwie alpejskim z Zimowych Igrzysk Olimpijskich 2010 w Vancouver
 Magdalena Neuner – niemiecka biathlonistka, multimedalistka

Współpraca 
  Stany Zjednoczone: Aspen
  Francja: Chamonix-Mont-Blanc
  Finlandia: Lahti

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 oficjalna strona internetowa gminy 
 strona kolejki zębatej i linowej na Zugspitze 
 oficjalna strona mistrzostw świata w narciarstwie alpejskim , 

Miejscowości olimpijskie, gospodarze igrzysk zimowych
Powiat Garmisch-Partenkirchen
Uzdrowiska w Niemczech
Niemieckie ośrodki narciarskie
Sapporo

– piąte co do wielkości miasto Japonii, największe miasto wyspy Hokkaido i stolica tejże prefektury. Ośrodek sportów zimowych, gospodarz Festiwalu Śniegu. W mieście znajdują się 4 uniwersytety publiczne, kilkanaście prywatnych uczelni wyższych, muzea i chramy shintō. Miasto ma powierzchnię 1 121,26 km2. W 2020 r. mieszkało w nim 1 973 395 osób, w 967 372 gospodarstwach domowych (w 2010 r. 1 913 545 osób, w 884 750 gospodarstwach domowych).

Nazwa miasta pochodzi z języka ajnuskiego, od sat poro pet – „wielka sucha rzeka”.

Historia 

W 1869 r. został utworzony Urząd ds. Rozwoju, zwany też Urzędem ds. Kolonizacji.

W dniu 1 sierpnia 1922 Sapporo uzyskało prawa miejskie.

1 kwietnia 1972 zostało miastem oznaczonym rządowym rozporządzeniem. W tym samym roku było gospodarzem Zimowych Igrzysk Olimpijskich. W Sapporo znajdują się dwie skocznie narciarskie: Ōkurayama i Miyanomori.

Gospodarka 

Miasto jest ośrodkiem przemysłu: spożywczego, włókienniczego, drzewnego, lotniczego, poligraficznego, farmaceutycznego oraz rafineryjnego.

Transport 
Ważny węzeł komunikacji kolejowej, największy dworzec to dworzec Sapporo, oraz drogowej. Miasto jest obsługiwane przez nowy port lotniczy Chitose. Komunikację wewnątrz miasta zapewniają autobusy, trzy linie metra oraz linia tramwajowa.

Sport 
 Sapporo w 2002 roku było jednym z miast organizatorów Mistrzostw Świata w Piłce Nożnej. Mecze odbywały się na stadionie Sapporo Dome.
 W Sapporo znajduje się skocznia narciarska Ōkurayama, na której są rozgrywane zawody Pucharu Świata, a także skocznia Miyanomori, na której rozgrywane były Mistrzostwa Świata w Narciarstwie Klasycznym 2007.
 W 2006 Japonia była gospodarzem Mistrzostw Świata w Koszykówce Mężczyzn i w Sapporo zostały rozegrane niektóre mecze.
 W 2007 Sapporo było gospodarzem Mistrzostw Świata w Narciarstwie Klasycznym.

Dzielnice miasta 

Sapporo jest podzielone na 10 dzielnic:
 Minami – czerwony (największy)
 Teine – jaśniejszy zielony (bardziej na północ)
 Nishi – żółty
 Chūō – ciemnoniebieski (bardziej na zachód)
 Toyohira – różowy
 Kiyota – ciemniejszy zielony (bardziej na południe)
 Kita – ciemnopomarańczowy (lub mały czerwony)
 Higashi – jasnoniebieski
 Shiroishi – brązowy
 Atsubetsu – fioletowy (lub mały najbardziej wysunięty na wschód)

Ludzie związani z Sapporo

Miasta partnerskie 
  Rosja: Nowosybirsk (od 1990)
  Niemcy: Monachium (od 1972)
  Stany Zjednoczone: Portland (od 1959)
  Chiny: Shenyang (od 1980)

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne 
 Festiwal Śniegu w Sapporo po japońsku i angielsku.

Miejscowości olimpijskie, gospodarze igrzysk zimowych
Miasta zimowych uniwersjad
 
Japońskie ośrodki narciarskie
Albertville

Albertville – miejscowość i gmina we Francji, w regionie Owernia-Rodan-Alpy, w departamencie Sabaudia. Przez gminę przepływa rzeka Isère. 

Według danych na rok 1990 gminę zamieszkiwało 17 411 osób, a gęstość zaludnienia wynosiła 993 osób/km² (wśród 2880 gmin regionu Rodan-Alpy Albertville plasuje się na 42. miejscu pod względem liczby ludności, natomiast pod względem powierzchni na miejscu 622.).

Albertville to wielki ośrodek wypoczynkowy w Sabaudii, w Alpach francuskich. W 1992 roku w Albertville odbyły się Zimowe Igrzyska Olimpijskie.

Przypisy

Bibliografia 
 

Albertville
Miejscowości w departamencie Sabaudia
Miejscowości olimpijskie, gospodarze igrzysk zimowych
Alpy Zachodnie
Francuskie ośrodki narciarskie
Miasta w regionie Owernia-Rodan-Alpy
Lillehammer

Lillehammer – norweskie miasto i gmina leżąca w okręgu Innlandet, nad jeziorem Mjøsa.

Lillehammer jest 211. norweską gminą pod względem powierzchni. Znajdują się tam skocznie narciarskie Lysgårdsbakken. W 1994 roku odbyły się tu XVII Zimowe Igrzyska Olimpijskie.

Demografia 
Według danych z roku 2005 gminę zamieszkuje 25 075 osób. Gęstość zaludnienia wynosi 52,57 os./km². Pod względem zaludnienia Lillehammer zajmuje 33. miejsce wśród norweskich gmin.

Edukacja 
Według danych z 1 października 2004:
 liczba szkół podstawowych (): 15
 liczba uczniów szkół podst.: 3252

Władze gminy 
Według danych na rok 2011 administratorem gminy () jest Annar Skrefsrud, natomiast burmistrzem (, d. ) jest Synnøve Brenden.

Sport 
 Zimowe Igrzyska Olimpijskie 1994
 Lillehammer IK – klub hokejowy
 Lysgårdsbakken – skocznia narciarska
 Håkons Hall – hala widowiskowo-sportowa

Transport 
 Lillehammer (stacja kolejowa)

Bibliografia 
 Dane liczbowe: Statistisk sentralbyrå
 Dane adresowe i dotyczące władz: Kommunenøkkelen

 
Miejscowości olimpijskie, gospodarze igrzysk zimowych
Miasta w okręgu Innlandet
Bordeaux

Bordeaux (, ; ) – miasto i gmina we Francji, stolica regionu Nowa Akwitania, w departamencie Żyronda.

Dane ogólne 
Według danych na rok 2018 gminę zamieszkiwało 260 352 osób, a gęstość zaludnienia wynosiła 5274 osób/km² (wśród 2290 gmin Akwitanii Bordeaux plasuje się na 1. miejscu pod względem liczby ludności, natomiast pod względem powierzchni na 122. miejscu). Według danych z 2005 Bordeaux zamieszkiwało 230 600 osób.

Bordeaux jest miastem w południowo-zachodniej Francji. Miasto położone jest nad rzeką Garonną, 97 km od Oceanu Atlantyckiego. Okolice miasta są znane na całym świecie przede wszystkim z produkcji win, wytwarzanych tam od VIII wieku. Działa tam polski konsulat honorowy.

Historia 
W starożytności rzymsko-celtyckie miasto znane jako Burdigala (łac.), silny ośrodek kulturalny prowincji Galii. W IV wieku n.e. znane ze znakomitych szkół. Pochodził stamtąd m.in. Auzoniusz. Od 314 biskupstwo, w 412 zajęte przez Wizygotów, a od 507 Franków. W latach 1154–1452 w rękach angielskich (lenno Plantagentów). Macierzysty ośrodek żyrondystów podczas rewolucji francuskiej. W czasie wojny francusko-pruskiej 1870–1871, oraz w czasie I wojny światowej i II wojny światowej tymczasowa siedziba rządu francuskiego.

Zabytki 
 pozostałości murów obronnych i amfiteatr z czasów rzymskich
 średniowieczny kościół St-Seurin
 kościół Ste-Eulalie
 kościół St-Michel
 kościół Ste-Croix
 gotycka katedra St-Andre
 bramy miejskie, z których najsłyniejsza jest La Porte Cailhau.
 Musée des Beaux-Arts z cennymi zbiorami malarstwa

Gospodarka 
Główny ośrodek gospodarczy i kulturalno-naukowy płd.-zach. Francji. Różnorodny przemysł m.in. winiarski (wina regionu Bordeaux), lotniczy, metalurgiczny. Ważny węzeł komunikacyjny (port lotniczy). Bordeaux wraz ze swoimi awanportami Le Verdon oraz Pauillac stanowi jeden z największych i najważniejszych portów morskich Francji.

Edukacja 
 Université de Bordeaux (uniwersytet) z 1441, podzielony na cztery uczelnie: Université Bordeaux I (nauki ścisłe i techniczne), Université Victor Segalen Bordeaux 2 (nauki o życiu, człowieku i zdrowiu), Université Michel de Montaigne Bordeaux 3 (nauki humanistyczne) oraz Université Montesquieu Bordeaux 4 (nauki prawne i ekonomiczne)
 E-Artsup
 EPITECH
 ESME Sudria
 szkoła morska
 Kedge Business School
 Akademia Sztuk Pięknych (École des beaux-arts de Bordeaux)
 16 innych uczelni

Miasta partnerskie

Zobacz też 
 Cité du Vin – muzeum wina w Bordeaux

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 Oficjalna strona internetowa Bordeaux

 
Miejscowości w departamencie Żyronda
Miasta w regionie Nowa Akwitania
Rennes

Rennes (, , gallo Resnn) – miejscowość i gmina we Francji, stolica regionu administracyjnego Bretania oraz departamentu Ille-et-Vilaine.

Według danych na rok 2018 gminę zamieszkiwało ok. 221 tys. osób. Działa tam polski konsulat honorowy.

Rennes jest miastem w północno-zachodniej części Francji nad rzeką Vilaine, przy ujściu Ille.

Historia 
W starożytności był to stołeczny gród Condate plemienia Redonów. Pod panowaniem rzymskim przekształcone w Condate Redonum.

W 1532 roku włączone do Francji.

Gospodarka 
Największym zakładem aglomeracji Rennes jest założona w 1962, zatrudniająca około 10 tys. pracowników fabryka aut koncernu PSA, która jest zlokalizowana na południe od miasta w strefie La Janais. Montowane są tam modele Citroën C5, Citroën C6 i Peugeot 407. W 2005 fabryka wyprodukowała 340 tys. aut.

Edukacja 
Rennes to miasto uniwersyteckie z ponad 60 000 studentów.

 CentraleSupélec: grande école
 École supérieure d’électricité: Elektryczność
 Uniwersytet w Rennes 1: Prawo, Medycyna, Nauki Ścisłe
 Uniwersytet w Rennes 2 Górna Bretania: Języki Obce, Humanistyka
 Paris School of Business: Zarządzanie
 Rennes School of Business: Zarządzanie
 Institut d'Etudes Politiques de Rennes (Sciences PO)

Sieć Transportowa 
 Metro w Rennes (franc. Métro de Rennes) – system metra typu VAL (automatyczne lekkie pojazdy – véhicule automatique léger), otwarty 15 marca 2002.

Sport 
 Stade Rennais – klub piłkarski
 Rennes Volley 35 – klub siatkarski

Religia 
Miasto jest siedzibą rzymskokatolickiej archidiecezji Rennes.

Obiekty sakralne 
 Archikatedra św. Piotra z 1180, obecnie neoklasycystyczna;
 Bazylika Świętego Zbawiciela z 1703, barokowa;
 Bazylika Notre-Dame-de-Bonne-Nouvelle z 1904, neogotycka
 Kościół św. Szczepana z 1676, barokowy;
 Kościół św. Germana z XV wieku, gotycki;
 Kościół św. Melaniusza z VI wieku, obecnie gotycko-barokowy.

Zdjęcia

Miasta partnerskie 
  Ałmaty (Kazachstan)
  Brno (Czechy)
  Cork (Irlandia)
  Erlangen (Niemcy)
  Exeter (Wielka Brytania)
  Jinan (Chiny)
  Leuven (Belgia)
  Plateau Dogon (Mali)
  Poznań (Polska)
  Rennes-les-Bains (Francja)
  Rochester (USA)
  Satif (Algieria)
  Sendai (Japonia)
  Sybin (Rumunia)

Bibliografia

Przypisy 

 
Miejscowości w departamencie Ille-et-Vilaine
Miasta w regionie Bretania
Gotlandia

Gotlandia (szw. Gotland [ˈɡɔtland]) – wyspa na Bałtyku należąca do Szwecji.

Historia 
W średniowieczu stanowiła centrum handlowe regionu. Jej największe miasto, Visby, od XI do XIV wieku wchodziło w skład północnoniemieckiej Hanzy. Gotlandia w 1361 została zajęta przez Duńczyków. W XIV i XV wieku była ważnym ośrodkiem bałtyckiego piractwa, na wyspie mieli swą siedzibę Bracia Witalijscy, którzy zajęli całą wyspę w roku 1394. W roku 1398 piratów przepędził Zakon krzyżacki. Zakon odsprzedał wyspę Szwecji w roku 1409. Formalnie została przyłączona do Danii dopiero na mocy traktatu podpisanego w Szczecinie (1570). W wyniku szwedzko-duńskiego pokoju w Brömsebro z 1645 znalazła się pod władaniem Szwecji.

Geografia 
Wyspa główna (pow. 2994 km², linia brzegowa 686 km) jest nizinna, z największym wzniesieniem Lojsta hed – 83 m n.p.m. Ludność zajmuje się głównie rybołówstwem i rolnictwem. Największym miastem i stolicą wyspy jest Visby. Na północ od wyspy leży niewielka wysepka Fårö (113,3 km²; linia brzegowa 97 km). Jeszcze dalej na północ znajduje się kolejna wysepka – Gotska Sandön (36,54 km²; linia brzegowa 25 km). Na wapiennym podłożu wyspy silnie rozwinęły się zjawiska krasowe. 

Geologicznie obszar wyspy jest fragmentem progu denudacyjnego, zbudowanego z wapieni koralowych i marglistych. 

Szatę roślinną Gotlandii tworzą lasy iglaste i łąki, na których prowadzi się wypas bydła. Miejscami, na wapieniach marglistych, wytworzyły się gleby lepsze jakościowo, które wykorzystuje się rolniczo. Do najważniejszych roślin uprawianych na wyspie należą: owies, żyto, jęczmień, ziemniaki. Ważną gałęzią gospodarki jest tradycyjnie rybołówstwo. Rozwinął się przemysł cementowy, bazujący na miejscowych zasobach mineralnych, i przetwórstwa spożywczego, wykorzystujący produkty rolnictwa gotlandzkiego.

Najdłuższymi rzekami wyspy są Gothemsån i Snoderån.

Jeziora 
Na wyspie znajduje się 9 jezior:
 Bästeträsk (pow. 6,52 km²; lustro wody 6,1 m n.p.m.; głęb. maks. 6,0 m; linia brzegowa 14,8 km)
 Tingstädeträsk (pow. 4,68 km²; lustro wody 44,8 m n.p.m.; głęb. maks. 1,7 m; objętość 3,24 mln m³)
 Fardumeträsk (pow. 3,4 km²; lustro wody 6,2 m n.p.m.; głęb. maks. 2,0 m; linia brzegowa 10,2 km; zlewisko 28,9 km²)
 Bogeviken (pow. 2,0 km²; lustro wody <1,0 m n.p.m.; głęb. maks. 1,0 m; zlewisko 15,0 km²)
 Hau träsk (pow. 0,923 km²; lustro wody 3,0 m n.p.m.; linia brzegowa 3,87 km)
 Mjölhatteträsk (pow. 0,687 km²; lustro wody 2,9 m n.p.m.; linia brzegowa 3,46 km)
 Horsan (pow. 0,555 km²; lustro wody 4,0 m n.p.m.; linia brzegowa 3,94 km)
 Paviken (pow. 0,272 km²; lustro wody 0,0 m n.p.m.; głęb. maks. 1,0 m; linia brzegowa 2,63 km)
 Lojstasjöarna (głęb. maks. >10 m)

Zobacz też 
 język gotlandzki
 Lista wysp regionu Gotland

Przypisy

Bibliografia 
Szwedzki Urząd Statystyczny

Linki zewnętrzne 

 Strona oficjalna wyspy
 Wyprawa rowerowa Gotlandia

 
Wyspy Morza Bałtyckiego
Wyspy w gminie Gotland
Olandia

Olandia (szw. ) – wyspa należąca do Szwecji na Morzu Bałtyckim, położona przybrzeżnie przy południowo-wschodnim krańcu tego kraju i oddzielona od stałego lądu Cieśniną Kalmarską. Jest drugą co do wielkości (po Gotlandii) wyspą Szwecji.

Powierzchnia wyspy wynosi 1347 km², a długość linii brzegowej 496 km. Ukształtowanie powierzchni nizinne, z największym wzniesieniem Rösslösa sięgającym 57,4 m n.p.m. Zbudowana jest z paleozoicznych wapieni i margli.

Ludność zajmuje się głównie rybołówstwem i hodowlą bydła. Gleby na wyspie są mało urodzajne i w ich użytkowaniu dominują pastwiska, jedynie na wybrzeżach aluwialnych uprawia się owies, jęczmień i buraki cukrowe. Ponadto przemysł cementowy, rafinacja cukru i eksploatacja wapieni. Populacja wyspy w grudniu 2021 liczyła 26 617 osób. Największym miastem jest Borgholm i liczy ok. 3 tys. mieszkańców. Od 1972 Olandia jest połączona ze stałym lądem mostem Ölandsbron.

Według popularnej legendy, wyspa jest pozostałością wielkiego motyla, któremu odpadły skrzydła i zakończył swój lot w morzu.

Na wyspie odkryte zostały ślady starożytnej warowni nazwanej Ismantorp, wybudowanej w okresie wędrówki ludów.

Galeria

Przypisy

Bibliografia 
Szwedzki Urząd Statystyczny

Linki zewnętrzne 

 Strona oficjalna wyspy

Krainy historyczne Szwecji
Wyspy Morza Bałtyckiego
Wyspy Szwecji
Tuluza

Tuluza (, ; ) – miejscowość i gmina we Francji, stolica regionu Oksytania, w departamencie Górna Garonna. Położone jest nad rzeką Garonną.

Według danych na rok 2014 gminę zamieszkiwało 466 297 osób (zespół miejski 1 312 304 mieszkańców), a gęstość zaludnienia wynosiła 3941 osób/km². Toulouse plasuje się na czwartym miejscu pod względem liczby ludności, natomiast pod względem powierzchni na miejscu siódmym. Do roku 2007 Polska posiadała tam swój konsulat honorowy.

Stanowi również ważny ośrodek akademicki. Obok Paryża i Lyonu zaliczana jest do miast o największej liczbie studentów. Stanowi siedzibę trzech siostrzanych uniwersytetów: Uniwersytet Tuluza I - Capitole, Uniwersytet Toulouse II – Le Mirail oraz Uniwersytet Tuluza III - Paul Sabatier.

Przemysł 
Główny ośrodek przemysłu lotniczego i kosmicznego Francji – siedziba koncernu lotniczego Airbus oraz centrum badań lotniczych i kosmicznych. Ponadto rozwinięty jest przemysł elektrotechniczny, elektroniczny, chemiczny, odzieżowy i spożywczy.

Komunikacja 
Tuluza jest największym węzłem komunikacyjnym południowo-zachodniej Francji. Istnieją tam ważne linie kolejowe i autostrady do Bordeaux, Narbona, połączenie drogowe z Hiszpanią i Andorą. Funkcjonuje tu metro, port lotniczy oraz port rzeczny (połączony Kanałem Południowym z Morzem Śródziemnym).

Historia 
W starożytności zostało założone przez Rzymian miasto Tolosa, które później (w V wieku) było stolicą państwa Wizygotów. W 507 roku została zdobyta przez Franków. Od IX wieku była stolicą hrabstwa Tuluza. W 1227 roku powstały statuty regulujące sukiennictwo. W średniowiecznej Tuluzie odbywały się od Wielkiego Postu do początków grudnia popularne jarmarki. 7 maja 1463 roku miasto zostało doszczętnie zniszczone w pożarze.

Architektura 
Tuluza zwana jest różowym miastem (la ville rose) z powodu charakterystycznej lekko różowej cegły widocznej na elewacjach wielu budynków miasta.

Zabytki 
 Kościół pielgrzymkowy St-Sernin (budowany od 1080 roku do XII wieku) wybudowany według „reguły kluniackiej”. Ważny przystanek na popularnej w średniowieczu drodze pielgrzymkowej do Santiago de Compostela
 Katedra Saint-Étienne
 Kaplica szpitalna Saint-Joseph
 Klasztor des Jacobins
 Kościół Notre-Dame du Taur
 Kapitol

Edukacja 
 École nationale de l’aviation civile
 Institut polytechnique des sciences avancées
 Institut supérieur de l’aéronautique et de l’espace
 Institut national des sciences appliquées de Toulouse
 Toulouse Business School
 Toulouse School of Economics
 Uniwersytet Tuluza III - Paul Sabatier

Sport 
 Toulouse FC – klub piłkarski
 Spacer's Toulouse – drużyna siatkarska
 Stade Toulousain - klub rugby

Miasta partnerskie 
  Atlanta (USA)
  Bolonia (Włochy)
  Buenos Aires (Argentyna)
  Bydgoszcz (Polska)
  Chongqing (Chiny)
  Elx (Hiszpania)
  Kijów (Ukraina)
  Tel Awiw-Jafa (Izrael)

Zobacz też 
 władcy Tuluzy

Przypisy

Bibliografia 
 Źródło danych: 

 
Miejscowości w departamencie Górna Garonna
Miasta w regionie Oksytania
Radiolatarnia

Radiolatarnia – radiostacja nadawcza lub nadawczo-odbiorcza wysyłająca sygnał radiowy dla radionawigacji. Sygnał jest nadawany w stałych odstępach czasu i zawiera kod radiolatarni np. znakowy (nadawany alfabetem Morse’a). Sygnał ten może być też nadawany dopiero po odebraniu zapytania. W komunikacji morskiej i lotniczej służy do określania kierunku za pomocą radionamiernika.

Często używane są do celów amatorskich i pracują w pasmach radiowych przeznaczonych dla krótkofalowców.

Radiolatarnie morskie 
Radiolatarnie morskie pracowały w paśmie 283,5 – 325 kHz (zakres fal radiowych pośrednich – powyżej fal długich, poniżej fal średnich), miały zasięg około 30-40 Mm; były zwykle instalowane na latarniach morskich np. w latarni w Helu i Świnoujściu. Radiolatarnie często łączono w „łańcuchy” kilku radiolatarni pracujących na jednej częstotliwości, w sekwencji czasowej, jedna po drugiej, ułatwiając dokonanie kilku namiarów bez konieczności dostrajania radionamiernika – np. 00 h – radiolatarnia a, 00 h + 1 min. – radiolatarnia b itd. Sekwencja nadawana przez radiolatarnię morską trwała poniżej 60 sek., składała się z kombinacji 1 lub 2 liter alfabetem Morse’a identyfikującej radiolatarnię, kreski namiarowej ok. 40 sekund i powtórzonej kombinacji 1 lub 2 liter, zwykle nadawanej z modulacją A2 – telegrafia tonowana.

Ze względu na rezygnację z radionamiarów, na korzyść łatwiejszego w użyciu i wielokrotnie dokładniejszego systemu GPS, radiolatarnie morskie są wycofywane z użytku. Z kilkuset czynnych w latach 90. XX wieku radiolatarni morskich, pod koniec roku 2007 czynne były 3 radiolatarnie na całym świecie. W 2011 w żegludze morskiej nie wykorzystuje się radiolatarni morskich pracujących w paśmie 283,5 – 325 kHz zgodnie z rekomendacją ITU-R M.823-2 obecnie (2013) Spis radiostacji nautycznych tom I (nr 531) i tom II (nr 532) BHMW nie zawierają informacji o radiolatarniach, a radionamierzanie wykorzystuje się do lokalizacji statków w niebezpieczeństwie; współczesne radionamierniki morskie pracują w częstotliwościach pław EPIRB.

Znaczna część radiolatarni została z czasem przekształcona w stacje referencyjne DGPS.

Varia 
Niektóre wydawnictwa nautyczne podają, że w 2013 na polskim wybrzeżu działały dwie radiolatarnie morskie zainstalowane na latarniach morskich: Świnoujście i dostępna na życzenie Darłowo, lecz w polskich wydawnictwach nautycznych brak informacji o radiolatarniach morskich.

Zobacz też 
 Instrument Landing System – system radiolatarń używanych w lotnictwie
 Radiolatarnia bezkierunkowa (NDB)
 Weak Signal Propagation Reporter (WSPR)

Przypisy 

Bezpieczeństwo
Radionawigacja
Urządzenia telekomunikacyjne
Krótkofalarstwo