1854



Wydarzenia w Polsce 

 Powstanie zakładów Lilpopa w Warszawie oraz fabryki Scheiblera w Łodzi.
 Prapremiera Halki w Wilnie.
 U zbiegu dzisiejszych ulic Kościuszki i Węgierskiej w Gorlicach zapłonęła po raz pierwszy na świecie uliczna lampa naftowa.
 Powstanie pierwszej w świecie kopalni ropy naftowej, z inicjatywy Ignacego Łukasiewicza, w Bóbrce k. Krosna.
 Po raz pierwszy w tłumaczeniu na język polski ukazało się dzieło Mikołaja Kopernika De revolutionibus (tłumaczenie Jana Baranowskiego).

Wydarzenia na świecie 

 4 stycznia – William McDonald odkrył Wyspy McDonalda na południowym Oceanie Indyjskim.
 14 lutego – amerykański stan Teksas został połączony linią telegraficzną z resztą kraju.
 17 lutego – proklamowano niepodległość Wolnego Państwa Orania.
 25 lutego – Sacramento zostało stolicą Kalifornii.
 28 lutego – została założona Partia Republikańska (Stany Zjednoczone).
 12 marca – wojna krymska: Francja i Wielka Brytania zawarły sojusz antyrosyjski z Turcją.
 24 marca – w Wenezueli zniesiono niewolnictwo.
 26 marca – książę Parmy Karol III został podczas wieczornego spaceru pchnięty nożem przez nieznanego napastnika, w wyniku czego zmarł następnego dnia.
 27 marca – Wielka Brytania wypowiedziała wojnę Rosji.
 31 marca – Japonia: pomiędzy siogunatem a USA podpisano Traktat z Kanagawy (otwarcie dla cudzoziemców portów: Shimoda i Hakodate).
 16 kwietnia – trzęsienie ziemi zniszczyło San Salvador, stolicę Salwadoru.
 24 kwietnia – w Wiedniu odbył się ślub cesarza Franciszka Józefa I z Elżbietą Bawarską.
 30 kwietnia:
 Fruto Chamorro został pierwszym prezydentem Nikaragui
 uruchomiono pierwszą linię kolejową w Brazylii.
 6 maja – po fiasku swej opery La Traviata Giuseppe Verdi wystawił w weneckim Teatro San Benedetto jej nieznacznie zmienioną wersję pod nowym tytułem Violetta, tym razem odnosząc sukces.
 30 maja – utworzono terytoria Kansas i Nebraski.
 11 czerwca – wykonano po raz pierwszy publicznie niemiecką pieśń patriotyczną Die Wacht am Rhein (Straż na Renie) ze słowami Maxa Schneckenburgera i muzyką Karla Wilhelma.
 16 czerwca – wojna krymska: zwycięstwo wojsk rosyjskich w bitwie nad rzeką Czoroch.
 27 czerwca – kanadyjski lekarz i geolog Abraham Gesner uzyskał amerykański patent na naftę wytwarzaną z węgla pod nazwą handlową Kerosene.
 5 lipca – w wyniku pożaru muzeum w Filadelfii uległ zniszczeniu tzw. Mechaniczny Turek, czyli XVIII-wieczna mistyfikacja, maszyna grająca w szachy, której autorem był Wolfgang von Kempelen.
 13 lipca – Niemcy: zakazano wszelkich stowarzyszeń robotniczych lub komunistycznych.
 17 lipca – Austria: uruchomiono pierwszą na świecie linię kolejową przebiegająca przez tereny górskie.
 19 sierpnia – w okolicach Fort Laramie (Nebraska) Siuksowie dokonali masakry 30-osobowego oddziału amerykańskich żołnierzy i tłumacza.
 28 sierpnia – wojna krymska: wojska brytyjsko-francuskie rozpoczęły oblężenie Pietropawłowska na Kamczatce.
 7 września – wojna krymska: zakończyło się nieudane brytyjsko-francuskie oblężenie Pietropawłowska.
 20 września – wojna krymska: klęska wojsk rosyjskich nad rzeką Almą.
 27 września – po kolizji z francuskim statkiem SS „Vesta”, u wybrzeży Nowej Fundlandii zatonął brytyjski SS „Arctic”. Zginęło ponad 300 osób.
 6 października – 53 osoby zginęły, a setki zostały rannych wskutek serii pożarów i eksplozji w miastach Newcastle upon Tyne i Gateshead, leżących naprzeciw siebie nad rzeką Tyne.
 17 października – wojna krymska: rozpoczęło się oblężenie Sewastopola.
 25 października – wojna krymska: bitwa pod Bałakławą między wojskami brytyjskimi i rosyjskimi (szarża lekkiej brygady).
 5 listopada – wojna krymska: zwycięstwo wojsk brytyjsko-francuskich w bitwie pod Inkermanem.
 8 grudnia – Pius IX ogłosił dogmat o niepokalanym poczęciu Maryi.
 W Kanadzie oficjalnie zlikwidowano system senioralny.

Urodzili się 
 16 stycznia – Juliusz Karol Ostrowski, polski hrabia, prawnik, historyk, działacz katolicki, kolekcjoner obrazów (zm. 1917)
 15 lutego – Stanisław Zdzitowiecki, polski duchowny katolicki, biskup kujawsko-kaliski (zm. 1927)
 19 lutego – Aleksandra Trapszo, polska aktorka i śpiewaczka (zm. 1909)
 22 lutego – John Horace Round, brytyjski historyk i genealog (zm. 1928)
 24 lutego – James Henderson Kyle, amerykański pastor, polityk, senator ze stanu Dakota Południowa (zm. 1901)
 5 marca – Ruth Belville, brytyjska przedsiębiorczyni (zm. 1943)
 14 marca – Paul Ehrlich, niemiecki chemik i bakteriolog, laureat Nagrody Nobla w dziedzinie medycyny (zm. 1915)
 15 marca – Emil Adolf von Behring, bakteriolog niemiecki, uważany za twórcę immunologii, laureat Nagrody Nobla (zm. 1917)
 27 marca:
 Władysław Kulczyński senior, polski zoolog, arachnolog, taternik (zm. 1919)
 Edgar Tinel, belgijski kompozytor, pianista i pedagog (zm. 1912)
 13 kwietnia – Anna Tomaszewicz-Dobrska, polska lekarka chorób kobiecych i pediatra (zm. 1918)
 22 kwietnia – Dionysius Schüler, niemiecki arcybiskup, generał franciszkanów (zm. 1926)
 29 kwietnia – Henri Poincaré, francuski matematyk, fizyk, astronom, filozof, twórca topologii algebraicznej (zm. 1912)
 15 czerwca – Modest Maryański, polski podróżnik, inżynier górnik, założyciel i właściciel kopalń w Ameryce i Australii (zm. 1914)
 20 czerwca – Jan Zawiejski, polski architekt, przedstawiciel historyzmu (zm. 1922)
 3 lipca:
 Leoš Janáček, czeski kompozytor (zm. 1928)
 Heliodor Święcicki, polski lekarz, pierwszy rektor Wszechnicy Piastowskiej (późniejszy Uniwersytet im. Adama Mickiewicza) (zm. 1923)
 5 lipca – Giuseppe Sacconi, włoski architekt (zm. 1905)
 11 lipca – Józefa od św. Jana Bożego Ruano García, hiszpańska zakonnica, męczennica, błogosławiona katolicka (zm. 1936)
 12 lipca – George Eastman, amerykański przedsiębiorca współzałożyciel przedsiębiorstwa Eastman Kodak (zm. 1932)
 14 lipca – Jacek Malczewski, polski malarz, jeden z głównych przedstawicieli symbolizmu przełomu XIX i XX wieku (zm. 1929)
 26 lipca – Anna Neumanowa, polska poetka i eseistka (zm. 1918)
 13 września – Napoleon Cybulski, polski fizjolog, odkrywca adrenaliny (zm. 1919)
 11 października - Adela Zamudio, boliwijska poetka, pisarka (zm. 1928)
 12 października – August Witkowski, polski fizyk, rektor Uniwersytetu Jagiellońskiego (zm. 1913)
 16 października – Oscar Wilde, angielski poeta, prozaik, dramatopisarz i filolog klasyczny irlandzkiego pochodzenia (zm. 1900)
 20 października – Arthur Rimbaud, francuski poeta (zm. 1891)
 8 listopada – Johannes Rydberg, fizyk szwedzki (zm. 1919)
 13 listopada – Michał Febres Cordero y Muñoz, ekwadorski lasalianin, święty katolicki (zm. 1910)
 8 grudnia – Anna Bilińska-Bohdanowiczowa, polska malarka (zm. 1893)
 9 grudnia – Pekka Hannikainen, fiński kompozytor i dyrygent (zm. 1924)
 data dzienna nieznana: 
 Jan Głogowski, polski lekarz, działacz endecki i oświatowy (zm. 1910)
 Szymon Tatar (młodszy), góral, przewodnik tatrzański i ratownik górski (zm. 1917)

Zmarli 
 11 lutego – Piotr Steinkeller, polski przedsiębiorca (ur. 1799)
 3 marca – Giovanni Battista Rubini, włoski tenor (ur. 1794)
 27 marca – Karol III Parmeński, książę Parmy (ur. 1823)
 2 maja – Józef Nguyễn Văn Lựu, wietnamski męczennik, święty katolicki (ur. ok. 1790)
 6 lipca – Georg Ohm, niemiecki matematyk, twórca prawa opisującego związek pomiędzy natężeniem prądu elektrycznego a napięciem elektrycznym (ur. 1789)
 24 lipca – Modestino, włoski franciszkanin, błogosławiony katolicki (ur. 1802)
 20 sierpnia – Friedrich Wilhelm Joseph von Schelling, niemiecki filozof (ur. 1775)
 25 sierpnia – Claude François Lallemand, francuski lekarz (ur. 1790)
 28 sierpnia – Joachima De Vedruna, hiszpańska zakonnica, założycilka karmelitanek miłosierdzia, święta katolicka (ur. 1783)
 30 września – Józef Chłopicki, generał, uczestnik między innymi insurekcji kościuszkowskiej, wojen napoleońskich i powstania listopadowego (ur. 1771)
 2 października – Emilia de Villeneuve, francuska zakonnica, założycielka Sióstr od NMP Niepokalanego Poczęcia, święta katolicka (ur. 1811)
 21 października – Maria Wirtemberska właśc. Maria Anna z Czartoryskich, polska arystokratka, powieściopisarka, komediopisarka, poetka i filantropka (ur. 1768)
 9 listopada – Elizabeth Schuyler Hamilton, współzałożycielka i wicedyrektor pierwszego prywatnego sierocińca w Nowym Jorku, żona Alexandra Hamiltona (ur. 1757)
 3 grudnia – Jan Klemens Minasowicz, polski malarz, grafik, kolekcjoner i antykwariusz (ur. 1797)

Święta ruchome 
 Tłusty czwartek: 23 lutego
 Ostatki: 28 lutego
 Popielec: 1 marca
 Niedziela Palmowa: 9 kwietnia
 Wielki Czwartek: 13 kwietnia
 Wielki Piątek: 14 kwietnia
 Wielka Sobota: 15 kwietnia
 Wielkanoc: 16 kwietnia
 Poniedziałek Wielkanocny: 17 kwietnia
 Wniebowstąpienie Pańskie: 25 maja
 Zesłanie Ducha Świętego: 4 czerwca
 Boże Ciało: 15 czerwca

Przypisy 

1854