Senat Rzeczypospolitej Polskiej

Senat Rzeczypospolitej Polskiej – organ władzy ustawodawczej, druga izba (tradycyjnie określana jako izba wyższa) parlamentu Rzeczypospolitej Polskiej. Składa się ze 100 senatorów wybieranych w wyborach powszechnych, bezpośrednich i w głosowaniu tajnym, w jednomandatowych okręgach wyborczych na czteroletnią kadencję, rozpoczynającą się i kończącą wraz z kadencją Sejmu (jeśli kadencja Sejmu zostanie skrócona, skróceniu ulega także kadencja Senatu). W przypadku wygaśnięcia mandatu Prezydent RP zarządza wybory uzupełniające.

Bierne prawo wyborcze w wyborach do Senatu RP uzyskuje się w wieku 30 lat.

Organy Senatu 
Konstytucyjne organy Senatu to:
 Marszałek
 Komisje.
Organy wprowadzone przez regulamin Senatu:
 Prezydium Senatu
 Konwent Seniorów.

Obecna kadencja Senatu

Historia Senatu

Senat w Królestwie Polskim 

Senat RP wywodzi się z Rady królewskiej.

W I Rzeczypospolitej, od schyłku XV wieku, był wyższą izbą Sejmu. W skład Senatu I Rzeczypospolitej wchodzili biskupi katoliccy, oraz pochodzący z nominacji królewskiej wyżsi urzędnicy państwowi (wiryliści).

Senat II Rzeczypospolitej 

W II Rzeczypospolitej instytucja Senatu została (mimo sprzeciwów lewicy) przywrócona od roku 1921 w konstytucji marcowej; senatorowie byli wybierani w wyborach powszechnych – w sumie pięć razy aż do wybuchu wojny w 1939 r. Konstytucja kwietniowa z 1935 znacznie ograniczyła czynne prawo wyborcze do Senatu – przysługiwało ono niewiele ponad 100 tys. wyborców – oraz nadała Prezydentowi Rzeczypospolitej uprawnienia do mianowania jednej trzeciej senatorów.

Senat spełniał rolę izby korygującej projekty ustaw uchwalonych wcześniej przez izbę niższą – Sejm.

Brak Senatu w PRL 
W PRL, po II wojnie światowej, instytucja Senatu została zniesiona na podstawie wyników sfałszowanego referendum ludowego z 1946 r. Przez ponad 40 lat Sejm był jedyną izbą polskiego parlamentu, aż do wyborów, które odbyły się 4 czerwca 1989 r. Wybrano wówczas Senat I kadencji, głosowanie zakończyło się ogromnym sukcesem „Solidarności”, udało jej się wprowadzić aż 99 przedstawicieli do izby. Senat powstał na podstawie umów okrągłostołowych; ustalono, iż w każdym z województw wybieranych będzie po 2 senatorów (oprócz warszawskiego i katowickiego, w których wybierano po 3).

Przywrócenie Senatu 
Po przywróceniu Senatu w 1989 r., miejscem jego posiedzeń do maja 1991 r. była Sala Kolumnowa w Sejmie. Obecnie posiedzenia odbywają się w Sali Obrad w budynku Senatu, mieszczącym się w kompleksie parlamentarnym tuż obok budynku Sejmu.

Uchwałą z 18 grudnia 2013 Senat RP zdecydował o ustanowieniu roku 2014 Rokiem Odrodzenia Senatu.

Kadencje Senatu w III RP 
Kadencje Senatu w III RP:

Uprawnienia Senatu 
Do kompetencji Senatu należy:
 zatwierdzanie ustaw uchwalanych przez Sejm
 prawo inicjatywy ustawodawczej
 wyrażanie zgody na zarządzenie przez Prezydenta referendum ogólnokrajowego
 wyrażanie zgody na powołanie przez Sejm:
 Prezesa Najwyższej Izby Kontroli
 Rzecznika Praw Obywatelskich
 Rzecznika Praw Dziecka
 Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych
 Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej
 podejmowanie uchwał w sprawie przyjęcia lub odrzucenia sprawozdania:
 Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji
 Trybunału Konstytucyjnego
 Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego
 Rzecznika Praw Obywatelskich
 Rzecznika Praw Dziecka
 Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej
 prawo do wystąpienia z wnioskiem do Marszałka Sejmu o przeprowadzenie referendum ogólnokrajowego
 powoływanie 2 senatorów wchodzących w skład Krajowej Rady Sądownictwa
 powoływanie 2 członków Kolegium Instytutu Pamięci Narodowej
 powoływanie 3 członków Rady Polityki Pieniężnej
 powoływanie 1 członka Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji
 powoływanie 1 członka Państwowej Komisji do spraw wyjaśniania przypadków czynności skierowanych przeciwko wolności seksualnej i obyczajności wobec małoletniego poniżej lat 15
 wraz z Sejmem uchwala ustawę o wyrażeniu zgody na ratyfikację umowy międzynarodowej (2/3 głosów)
 wraz z Sejmem uchwala zmiany w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 (art. 235)
 możliwość występowania do Trybunału Konstytucyjnego z wnioskami w sprawach dotyczących zgodności prawa z ustawą.
 wybór ławników Sądu Najwyższego.
 poprzez Komisję Spraw Emigracji i Łączności z Polakami za Granicą sprawuje opiekę nad Polonią i dystrybuuje środki dla organizacji polonijnych.

W 2020 na podstawie ustawy z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 Senat utracił kompetencje do wyrażania zgody na powołanie i odwołanie Prezesa Urzędu Komunikacji Elektronicznej.

Zobacz też 
 Parlament Rzeczypospolitej Polskiej
 Sejm Rzeczypospolitej Polskiej
 Okręgi wyborcze do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej

Inne informacje 
 Od stycznia 2014 internetowa transmisja z posiedzeń plenarnych Senatu jest uzupełniana tłumaczeniem na język migowy. Polski parlament (w 2012 takie rozwiązanie wdrożył Sejm) jest jednym z pierwszych parlamentów w Europie, które umożliwiły osobom niesłyszącym bieżące zapoznawanie się z przebiegiem swoich obrad.

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 Strona oficjalna Senatu RP
 

 
Izby wyższe parlamentów
Instytucje państwowe i organy władzy w Polsce
Hasła kanonu polskiej Wikipedii