Johannesburg

Johannesburg is de grootste stad van Zuid-Afrika, gelegen in de provincie Gauteng. Johannesburg is een van de grootstedelijke gemeenten van Zuid-Afrika onder de naam City of Johannesburg Metropolitan Municipality (Engels) en Stad Johannesburg Metropolitaanse Munisipaliteit (Afrikaans).

Hoewel het niet de hoofdstad van het land is, is Johannesburg wel het hart van de Zuid-Afrikaanse economie, waarvan de goudindustrie overigens lang niet meer de enige steunpilaar is. Johannesburg is de zetel van het grondwettelijke hof.

Namen 
De precieze origine van de naam Johannesburg is niet zeker; er zijn meerdere personen genaamd "Johannes" betrokken geweest bij de vroege geschiedenis van de stad. De meest waarschijnlijke verklaring is dat de stad vernoemd is naar Johann Rissik en Christiaan Johannes Joubert, die de locatie van de nieuwe mijnstad hadden uitgekozen. Dit werd tien jaar later bevestigd door de overheid van de Zuid-Afrikaansche Republiek (Transvaal) aan de Zwitserse consul van Johannesburg. Het kan ook zijn dat de stad vernoemd is naar veldkornet Lucas Johannes Meyer, de eerste overheidsambtenaar van Johannesburg. Deze theorie werd ondersteund door de historicus G.A. Leyds, wiens oom, de Nederlandse staatssecretaris Willem Johannes Leyds, bevestigde dat de stad oorspronkelijk naar Meyer was vernoemd. President Stephanus Johannes Paulus (Paul) Kruger stemde hiermee in en merkte op dat naast Meyer zowel Rissik, Joubert, Leyds als Kruger zelf ook Johannes heette.

Johannesburg staat in het Zoeloe ook bekend als eGoli (plaats van goud) en in het Xhosa als eRhawutini.
Alle drie de namen eGoli, eRhawutini en Gauteng (uit het Zuid-Sotho) verwijzen naar de reden waarom deze stad zo groot geworden is: het goud van de Witwatersrand. De naam staat in het dagelijks leven bij Zuid-Afrikanen bekend als Jo'burg, Jozi en JHB.

Geschiedenis 
De regio Johannesburg werd altijd al bewoond door de nomadische Bosjesmannen die hier hun thuis vonden tot ze in de 11de eeuw door de Bantoes verdrongen werden. De voormalige Nederlandse kolonisten, de zogenaamde Boeren, waren de eerste Europeanen die in dit gebied kwamen waar ze verschillende boerderijen vestigden. Vóór 1880 was er nog geen grootschalige vestiging, maar dit veranderde toen er aan het eind van de 19e eeuw goud werd gevonden bij de Witwatersrand.

Goud 
In 1886 werd Johannesburg als mijnstad gesticht in de Zuid-Afrikaansche Republiek (Transvaal), een republiek gesticht door de Boeren die wegtrokken voor de Britse overheersing van de Kaapkolonie.

De goudindustrie verklaart waarom in en om de stad immense heuvels afval uit de kilometers diepe goudmijnen te zien zijn. De heuvels bestaan uit geelachtig zand, waarop maar moeizaam iets wil groeien. Bij veel van deze heuvels staan waarschuwingsborden voor vergiftiging. Bij het goudwinningsproces wordt namelijk cyanide gebruikt, waarvan restanten in het afval achterblijven.

Johannesburg in Transvaal 

De bewoners van de stad waren twee derde Engelstalig en twee vijfde zwart, vrijwel allemaal jonge ongetrouwde mannen. Hierdoor deden bars, gokhallen en bordelen goede zaken. Het contrast met het vrome leven van de calvinistische Boeren was enorm en president Paul Kruger zag met lede ogen aan hoe het economisch middelpunt van de republiek van Pretoria naar Johannesburg verschoof. Hoewel de Transvaal dankzij de goudmijnen een economische groeispurt onderging, werd Johannesburg vergeleken met een combinatie van Monte Carlo en Sodom en Gomorra.

Na enkele jaren was Johannesburg een van de snelst groeiende steden ter wereld, met zo'n 100.000 inwoners in 1896 (tien jaar na de stichting). De buitenlandse arbeiders, uitlanders genoemd, kregen echter geen stemrecht van de Transvaalse regering, wat leidde tot anti-Boerse gevoelens in Johannesburg. Het Britse Rijk, dat de kust van Zuid-Afrika al in bezit had, zag hierin een kans om de goudmijnen en de rest van Transvaal in te lijven. Na een mislukte staatsgreep (de Jameson Raid), waarin een poging werd gedaan om een opstand te ontketenen onder de uitlanders, liepen de spanningen tussen Transvaal en het Verenigd Koninkrijk nog meer op.

Toen de Tweede Boerenoorlog uitbrak vluchtten de meesten uitlanders uit Johannesburg naar de Kaapkolonie.

20e eeuw 
Na de Boerenoorlog werd Transvaal veroverd door de Britten, en in 1910 werd de Unie van Zuid-Afrika gesticht. In de tijd van de apartheid werden de rassen strikt gescheiden gehouden en bestonden er stadsdelen waar alleen blanken of alleen zwarten mochten wonen. De grootste en bekendste zwarte buitenstad is Soweto (South Western Township).

Tegenwoordig 
Vandaag de dag is Johannesburg vooral een stad die bekendstaat om het zakenleven. Er zijn grote bedrijven gevestigd en de im- en export wordt hier geregeld. Het grootste van Zuid-Afrika's internationale vliegvelden, OR Tambo International Airport, is hier gevestigd. De stad is berucht om zijn criminaliteit, hoewel de situatie tegenwoordig beter is dan de periode rond de eeuwwisseling.
Johannesburg is een stad van internationale allure, en herbergt honderden nationaliteiten. Het is de stad van de rijkere klasse en tegelijkertijd de stad van de armste bevolking van Zuid-Afrika. Het centrum van de stad, dat vroeger alleen voor de blanke bevolking toegankelijk was, is nu een vrijwel volledig 'zwarte zone' met veel armoede en drugs- en alcoholmisbruik.

Het grootste deel van de zakelijke activiteiten heeft zich verplaatst naar omringende gebieden, en met name naar de noordelijke wijk Sandton.

De kust is voor Johannesburgers het ideale vakantieoord, in de vakanties trekken veel van de kapitaalkrachtige bewoners richting Mozambique en de kustplaatsen van Zuid-Afrika zelf.

Klimaat

Hoofdplaatsen 
Het nationaal instituut voor de statistiek, Stats SA, deelt sinds de census 2011 deze gemeente in in 40 zogenaamde hoofdplaatsen (main place):

Alexandra - Chartwell - City of Johannesburg NU - Dainfern - Diepsloot - Drie Ziek - Ebony Park - Ennerdale - Farmall - Itsoseng - Ivory Park - Johannesburg - Kaalfontein - Kagiso - Kanana Park - Lakeside - Lanseria - Lawley - Lehae - Lenasia - Lenasia South - Lucky 7 - Malatjie - Mayibuye - Midrand - Millgate Farm - Orange Farm - Poortjie - Rabie Ridge - Randburg - Randfontein - Rietfontein - Roodepoort - Sandton - Soweto - Stretford - Tshepisong - Vlakfontein - Zakariyya Park - Zevenfontein.

Zustersteden 
  Accra, Ghana
   Addis Ababa, Ethiopië
   Birmingham, Verenigd Koninkrijk
   Kinshasa, Congo-Kinshasa
   Londen, Verenigd Koninkrijk
   Matola, Mozambique
   New York, Verenigde Staten
   Taipei, Taiwan
   Val-de-Marne, Frankrijk
   Windhoek, Namibië

Bekende inwoners van Johannesburg

Geboren in Johannesburg 

 Basil Rathbone (1892-1967), Brits acteur
 Johannes Jozef Hanrath (1900-1983), Nederlands geograaf, hoogleraar
 Allan McLeod Cormack (1924-1998), Amerikaans natuurkundige en Nobelprijswinnaar (1979)
 Steve Mokone (1932-2015), eerste buitenlandse voetballer in Nederland
 Albie Sachs (1935), anti-apartheidsactivist en rechter 
 Frederik Willem de Klerk (1936-2021), president van Zuid-Afrika (1989-1994) en Nobelprijswinnaar (1993)
 David Shaffer (1936-2023), psychiater
 David Koloane (1938-2019), beeldend kunstenaar en conservator
 Basil van Rooyen (1939-2023), autocoureur
 Janet Suzman (1939), actrice
 Manfred Mann (1940), muzikant
 Peter Goldblatt (1943), botanicus
 John Bland (1945-2023), golfspeler
 Achmat Dangor (1948-2020), dichter, toneel- en romanschrijver
 Lenny Castro (1950), percussionist 
 Willem Boshoff (1951), kunstenaar en hoogleraar
 Helen Zille (1951), burgemeester van Kaapstad en premier van de Westkaap
 Trevor Rabin (1954), musicus
 Santu Mofokeng (1956), fotograaf
 Ian Palmer (1957), golfspeler
 Johannes Kerkorrel (1960-2002), singer-songwriter en journalist
 Mark Plaatjes (1961), Zuid-Afrikaans/Amerikaans atleet
 André Bossert (1963), Zwitsers golfspeler
 Lebo M (1964), componist en zanger
 Mark Williams (1966), voetballer
 Dave Matthews (1967), Amerikaanse zanger en gitarist
 Wayne Ferreira (1971), tennisser
 Malcolm Lange (1973), wielrenner
 Sharlto Copley (1973), acteur
 Steve Nash (1974), Canadees basketballer
 Watkin Tudor Jones (1974), rapper
 Kevin Evans (1976), wielrenner
 Justine Waddell (1976), actrice
 Robert Hunter (1977), wielrenner
 Neill Blomkamp (1979], filmregisseur, scenarioschrijver, filmproducent en 3D-animator
 John Thorrington (1979), Zuid-Afrikaans-Amerikaans voetballer
 Clinton Hill (1980), Australisch sprinter
 Alistair Cragg (1980), Zuid-Afrikaans/Iers atleet
 Victor Gomes (1982), voetbalscheidsrechter
 Steven Pienaar (1982), voetballer
 Sunette Viljoen (1983), atlete
 Daryl Impey (1984), wielrenner
 Trevor Noah (1984), komiek en televisiepresentator
 Beth Tweddle (1985), Brits turnster
 Grant Brits (1987), Australisch zwemmer
 Jean Basson (1987), zwemmer
 Keri-Anne Payne (1987), Brits zwemster
 Bradley Grobler (1988), voetballer 
 Wendy Trott (1990), zwemster
 Thulani Serero (1990), voetballer
 Candice Mama (1991), mensenrechtenactivist
 Troye Sivan (1995), Australisch zanger en acteur
 Sasha Pieterse (1996), zangeres en actrice
 Tatjana Schoenmaker (1997), zwemster

Galerij

Zie ook 

 Yes Media, The Local Government Handbook – South Africa, City of Johannesburg.
 Grootstedelijke gemeenten van Zuid-Afrika

 
Hoofdstad van een Zuid-Afrikaanse provincie
Gemeente in Gauteng