LaTeX

LaTeX – oprogramowanie do zautomatyzowanego składu tekstu, a także związany z nim język znaczników, służący do formatowania dokumentów tekstowych i tekstowo-graficznych (na przykład: broszur, artykułów, książek, plakatów, prezentacji, a nawet stron HTML). Jego logo stylizowane jest z użyciem samego LaTeX-a jako .

LaTeX nie jest samodzielnym środowiskiem programistycznym: jest to zestaw makr stanowiących nadbudowę dla systemu składu , automatyzujących czynności związane z procesem składania tekstu. Jednak, ze względu na dużą popularność LaTeX-a (w porównaniu z czystym TeX-em) nazwy te bywają używane zamiennie.

Twórcą pierwszej wersji LaTeX-a był Leslie Lamport, a powstała ona w laboratorium badawczym firmy SRI International. Pierwowzorem był język Scribe.

Nazwa 
Poprawna wymowa nazwy to latech lub ewentualnie lejtech (IPA: [ˈlɑtɛx], [ˈleɪtɛx]). Zgermanizowana forma „lejtek” jest niepoprawna. Wymowa wynika ze źródłosłowu – ostatnia litera to greckie chi, jako że nazwa TeX wywodzi się z greckiego słowa τεχνη, oznaczającego umiejętność, sztukę, technikę.

Zasada działania LaTeX-a 
Tworzenie tekstu w LaTeX-u opiera się na zasadzie WYSIWYM (What You See Is What You Mean – to, co widzisz, jest tym, o czym myślisz). Od zasady WYSIWYG odróżnia go to, że autor tekstu określa jedynie logiczną strukturę dokumentu (tzn. zaznacza, gdzie zaczyna się rozdział, co jest przypisem itp.), natomiast samym graficznym „ułożeniem” tekstu na stronie zajmuje się TeX, zwalniając tym samym użytkownika z tego zadania.

LaTeX zajmuje się również odpowiednim rozmieszczeniem i sformatowaniem wzorów matematycznych, rysunków i diagramów, zwalniając użytkownika ze żmudnej pracy związanej z integracją tych elementów z właściwym tekstem.

W sposób automatyczny tworzone są:
 spisy treści, ilustracji oraz tabel,
 numerowanie i referencje do rozdziałów i podrozdziałów,
 numerowanie i referencje elementów takich jak wzory i rysunki,
 skorowidze,
 bibliografia.

Dokument LaTeX-owy zawiera de facto kod źródłowy właściwego dokumentu, którego uzyskanie wymaga przeprowadzenia procesu kompilacji. W jej wyniku powstaje plik wynikowy w formacie DVI, specyficzny tylko dla środowiska TeX. Plik DVI można następnie przetworzyć na jeden z popularnych formatów, takich jak PostScript, PDF lub HTML.

Obszar zastosowań 
LaTeX ułatwia skład tekstu pozwalając autorowi skupić się na treści i strukturze tekstu. Obecnie zwykle nie pisze się tekstu źródłowego w „czystym” TeX-u (plain TeX), używa się LaTeX-a wraz z dodatkowymi pakietami określanymi mianem klas. Klasy ułatwiają pracę nad wyspecjalizowanymi rodzajami dokumentów – na przykład publikacjami zawierającymi rozbudowane wzory matematyczne lub chemiczne. Ponadto, dla ułatwienia współpracy z autorami artykułów, czasopisma składane w LaTeX-u mogą dostarczać własne wyspecjalizowane klasy. Przykładem może być klasa RevTeX propagowana przez czasopisma naukowe z grupy Physical Review. Dzięki tej metodzie pracy ani autor artykułu, ani związany z wydawnictwem redaktor, nie muszą koncentrować się na szczegółach technicznych specyficznych dla danego czasopisma (np. formatowaniu danych bibliograficznych, tabel, podpisów pod rysunkami, standardach numerowania wzorów i nagłówków itp.).

Pisanie tekstu w LaTeX-u z punktu widzenia nowicjusza może wydawać się znacznie trudniejsze niż tworzenie analogicznych dokumentów w programach WYSIWYG, wymaga bowiem nauczenia się podstaw języka  i przyswojenia używanych komend. Z drugiej strony, po ich opanowaniu praca nad tekstem i jego składem staje się dzięki LaTeX-owi efektywniejsza, szczególnie w przypadku tekstów naukowych lub technicznych zawierających duże ilości wzorów, tabel i rysunków. Język opisu równań matematycznych, zaczerpnięty z LaTeX-a, jest tak uniwersalny i wygodny w użyciu, że stosuje się go niejednokrotnie w programach i serwisach niezwiązanych w inny sposób z TeX-em. W szczególności, wzory matematyczne widoczne na stronach Wikipedii formatowane są z użyciem składni języka LaTeX.

W roku 2020 wdrożono wersję  (LaTeX 3), wykorzystującą nowe jądro, acz z jednoczesnym przejściowym wsparciem dla pakietów opartych na starszej wersji .

Przykład dokumentu 

Kod źródłowy można utworzyć dowolnym edytorem tekstu. Dla wygody warto wybrać edytor podświetlający składnię języka. Istnieją również wyspecjalizowane środowiska ułatwiające pracę, na przykład:
 Kile darmowe środowisko dla Linuksa.
 LaTeX Editor (LEd) darmowe środowisko dla Windows.
 LyX darmowy graficzny edytor TeX-a, który nie wymaga jego dużej znajomości.
 Scientific WorkPlace komercyjny program, również oferujący edycję w trybie graficznym.

Przypisy

Zobacz też 

 TeX, BibTeX, ConTeXt, XeTeX, Beamer
 TeaM-TL
 Kile, LaTeX Editor, LyX, TeXnicCenter, Texmaker, TeXShop, TeXworks – edytory wspomagające pisanie w LaTeX-u
 LyX – graficzny edytor TeX-a

Linki zewnętrzne 
 Oficjalna witryna projektu LaTeX

 Podręcznik Nie za krótkie wprowadzenie do systemu LaTeX zawierający opis systemu
 Strona Polskiej Grupy Użytkowników Systemu TEX

 Edytory obsługujące LaTeX-a
Przykładowe, darmowe, dedykowane środowiska do edycji LaTeX-a:
 Kile – wolny edytor dla systemów Unix 
 MikTeX – dla systemów Linux, macOS and Windows 
 TeX Live – dla systemów Linux, macOS and Windows 
 TeXShop – wolny edytor dla systemów OS X 
 TeXworks – wolny edytor dla systemów Windows, GNU/Linux, OS X 
Rozszerzenia popularnych edytorów:

 TeXlipse – rozszerzenie Eclipse o wsparcie dla LaTeX-a 
 Zestaw makr ułatwiających prace z LaTeX-em dla edytora Vim 

Formaty plików komputerowych
TeX
Języki opisu strony