Województwo świętokrzyskie

Województwo świętokrzyskie – jednostka podziału administracyjnego w południowej części centralnej Polski. Województwo obejmuje obszar 11 710,50 km² i zamieszkuje je około 1,2 mln osób. Jest jednym z 16 województw utworzonych w 1999 roku. W przybliżeniu obejmuje większą część obszaru dawnego województwa kieleckiego, część tarnobrzeskiego (powiaty opatowski, sandomierski i staszowski) oraz skrawki radomskiego, piotrkowskiego i częstochowskiego.

Geografia

Położenie administracyjne 
Województwo jest położone w południowo-wschodniej Polsce i graniczy z województwami:
  lubelskim na wschodzie
  łódzkim na północnym zachodzie
  małopolskim na południu
  mazowieckim na północy
  podkarpackim na południowym wschodzie
  śląskim na zachodzie

Położenie fizycznogeograficzne 
Województwo świętokrzyskie położone jest w południowo-wschodniej części Polski. Zajmuje powierzchnię 11 710,50 km², co stanowi 3,7% obszaru Polski. Pod względem wielkości należy do najmniejszych województw w kraju i zajmuje 15. miejsce tuż przed województwem opolskim. Część granic województwa jest naturalna. Na wschodzie i południowym wschodzie wyznacza je Wisła, a na zachodzie Pilica. Prawie cały region położony jest w lewobrzeżnej części dorzecza Wisły. Leży w obrębie Wyżyny Małopolskiej, na obszarze obejmującym Wyżynę Kielecką, Nieckę Nidziańską oraz wschodnią część Wyżyny Przedborskiej. Obszar województwa jest wysoce zróżnicowany pod względem ukształtowania powierzchni i mieści się w przedziale wysokościowym od 143,0 m n.p.m. do 612,0 m n.p.m. Najważniejszy element morfologiczny stanowią Góry Świętokrzyskie z ich najwyższym szczytem Łysicą. Według danych z 31 grudnia 2012 roku w woj. świętokrzyskim lasy obejmowały powierzchnię 328,2 tys. ha, co stanowiło 28,0% jego powierzchni. 7,1 tys. ha lasów znajdowało się w obrębie parków narodowych.

Położenie historyczne 
Historyk Jerzy Szczepański zwrócił uwagę na fakt, że przy tworzeniu województwa świętokrzyskiego „argumenty historyczne nie odegrały żadnej roli”. Jako przyczynę takiego stanu rzeczy wymienił „słabą znajomość przeszłości regionu, której ważnym składnikiem było istnienie jednego z największych okręgów przemysłowych na ziemiach polskich – Staropolskiego Okręgu Przemysłowego”.

Region świętokrzyski rozumiany jest jako obszar między Wisłą, Pilicą i Nidą. Mieścił się on w granicach istniejącego do 1975 województwa kieleckiego.

Topografia 
W wymiarze północ-południe województwo rozciąga się na długości 128 km, to jest 1°09′25″. W wymiarze wschód-zachód rozpiętość województwa wynosi 151 km, co w mierze kątowej daje 2°09′53″.

Współrzędne geograficzne skrajnych punktów:
 północny: 51°20′32″ szer. geogr. N – pn.-zach. narożnik działki ewidencyjnej nr 1166 (powiat konecki),
 południowy: 50°11′07″ szer. geogr. N – pd. narożnik działki ewidencyjnej nr 47/2 (powiat kazimierski),
 zachodni: 19°42′15″ dług. geogr. E – zach. narożnik działki ewidencyjnej nr 1001 (powiat włoszczowski),
 wschodni: 21°52′08″ dług. geogr. E – nurt Wisły we wsch. narożniku działki ewidencyjnej nr 1000/8 (powiat sandomierski).

Najwyżej położonym punktem jest wierzchołek Góry Agaty w gminie Bodzentyn – 614 m n.p.m., najniżej zaś – dolina Wisły w gminie Tarłów (127,5 m n.p.m.). Najwyżej położoną miejscowością województwa świętokrzyskiego jest Huta Szklana (462,1 m n.p.m.) w gminie Bieliny, natomiast najniżej – miejscowość Ostrów (128 m n.p.m.) w gminie Tarłów.

Stosunki wodne 

Część granic województwa jest naturalna – na południowym wschodzie i wschodzie wyznacza je Wisła, na zachodzie Pilica. Prawie cały region (z wyjątkiem jednej z dzielnic Sandomierza) położony jest w lewostronnej części dorzecza Wisły.

Przez Świętokrzyskie przepływają rzeki: Wisła (górna i środkowa), Pilica, Nida, Nidzica, Lubrzanka, Kamienna, Czarna Włoszczowska, Czarna Konecka, Czarna Staszowska, Wschodnia i wiele mniejszych.

Klimat 

.

.

Demografia 
Według danych z 31 grudnia 2018 roku województwo miało 1 241 546 mieszkańców.

 Piramida wieku mieszkańców W. świętokrzyskiego w 2014 roku.

Religia 

Na terenie województwa świętokrzyskiego funkcjonują trzy rzymskokatolickie metropolie: częstochowska, lubelska i krakowska. Działa diecezja krakowsko-częstochowska Kościoła Polskokatolickiego. Funkcjonują też dwie parafie Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego. Wyznawców protestantyzmu reprezentuje: Kościół Ewangelicko-Augsburski, Kościół Ewangelicko-Metodystyczny, Kościół Chrześcijan Baptystów, Kościół Ewangelicznych Chrześcijan, Kościół Chrystusowy, Kościół Zielonoświątkowy, Kościół Chrześcijan Wiary Ewangelicznej, Kościół Adwentystów Dnia Siódmego, Kościół Chrześcijański „Wieczernik” i Zbór „Przymierze”. Na terenie województwa świętokrzyskiego działają również Świadkowie Jehowy, Buddyjski Związek Diamentowej Drogi Linii Karma Kagyu, Kościół Jezusa Chrystusa Świętych w Dniach Ostatnich oraz .

Podział administracyjny 

Województwo składa się z 13 powiatów i jednego miasta na prawach powiatu Kielce. W powiatach znajdują się 102 gminy, w tym 5 gmin miejskich (Kielce, Ostrowiec Świętokrzyski, Starachowice, Skarżysko-Kamienna i Sandomierz), 43 gmin miejsko-wiejskich oraz 54 gmin wiejskich.

Na terenie województwa znajduje się 48 miast.

Urbanizacja 

W województwie świętokrzyskim jest 48 miast, w tym 1 miasto na prawach powiatu. Miasta zostały uszeregowane według liczby mieszkańców malejąco. Pogrubioną czcionką oznaczono miasta powiatowe. Dane liczbowe podane według stanu na 1 stycznia 2019 roku.

1 stycznia 2015 status miasta nadano miejscowości Stopnica w powiecie buskim, 1 stycznia 2017 miejscowości Morawica w powiecie kieleckim, a 1 stycznia 2018 prawa miejskie otrzymały: Łagów w powiecie kieleckim, Radoszyce w powiecie koneckim i Wiślica w powiecie buskim. W 2019 status miasta odzyskały następujące miejscowości: Nowa Słupia (powiat kielecki), Pierzchnica (powiat kielecki), Szydłów (powiat staszowski), Nowy Korczyn (powiat buski), Oleśnica (powiat staszowski), Opatowiec (powiat kazimierski) i Pacanów (powiat buski). Z kolei w 2020 roku status miasta odzyskał Klimontów z powiatu sandomierskiego. W 2021 roku status miasta otrzymał Wodzisław w powiecie jędrzejowskim. W 2022 prawa miejskie odzyskały Iwaniska (powiat opatowski). W 2023 roku prawa miejskie uzyskały dwa miasta z powiatu kieleckiego: Łopuszno i Piekoszów.

Ochrona przyrody 

Formy ochrony przyrody w województwie świętokrzyskim.
 1 park narodowy
 Świętokrzyski Park Narodowy
 9 parków krajobrazowych
 Suchedniowsko-Oblęgorski Park Krajobrazowy
 Cisowsko-Orłowiński Park Krajobrazowy
 Jeleniowski Park Krajobrazowy
 Sieradowicki Park Krajobrazowy
 Nadnidziański Park Krajobrazowy
 Szaniecki Park Krajobrazowy
 Kozubowski Park Krajobrazowy
 Chęcińsko-Kielecki Park Krajobrazowy
 Przedborski Park Krajobrazowy
 11 obszarów chronionego krajobrazu
 Kielecki Obszar Chronionego Krajobrazu
 Konecko-Łopuszniański Obszar Chronionego Krajobrazu
 Obszar Chronionego Krajobrazu Doliny Kamiennej
 Podkielecki Obszar Chronionego Krajobrazu
 Włoszczowsko-Jędrzejowski Obszar Chronionego Krajobrazu
 Chmielnicko-Szydłowski Obszar Chronionego Krajobrazu
 Solecko-Pacanowski Obszar Chronionego Krajobrazu
 Miechowsko-Działoszycki Obszar Chronionego Krajobrazu
 Koszycko-Opatowiecki Obszar Chronionego Krajobrazu
 Jeleniowsko-Staszowski Obszar Chronionego Krajobrazu
 Przysusko-Szydłowiecki Obszar Chronionego Krajobrazu
 67 rezerwatów przyrody
 701 pomników przyrody
 8 zespołów przyrodniczo-krajobrazowych
 83 użytki ekologiczne

Turystyka 
Województwo świętokrzyskie staje się coraz bardziej popularne wśród turystów, w 2013 roku odwiedziło je 3,5 miliona gości.

Do najbardziej znanych atrakcji turystycznych województwa należą:
 Góry Świętokrzyskie
 Bazylika na Świętym Krzyżu
 JuraPark Bałtów
 Zabytki Sandomierza
 Zamek Królewski w Chęcinach
 Rezerwat przyrody Jaskinia Raj
 Neolityczna kopalnia krzemienia pasiastego w Krzemionkach koło Ostrowca Świętokrzyskiego
 Muzeum Wsi Kieleckiej z Parkiem Etnograficznym w Tokarni
 Ruiny zamku Krzyżtopór w Ujeździe
 Zamek w Szydłowie
 Pałac Biskupów Krakowskich w Kielcach
 Muzeum Henryka Sienkiewicza w Oblęgorku
 Uzdrowiska w Busku-Zdroju i Solcu-Zdroju
 Sanktuarium w Kałkowie
 Sanktuarium Matki Bożej Ostrobramskiej w Skarżysku Kamiennej
 Muzeum im. Orła Białego w Skarżysku Kamiennej
 Muzeum Przyrody i Techniki w Starachowicach
 Kościół św. Jana Chrzciciela w Skalbmierzu

Szkolnictwo wyższe 

W Kielcach działają dwie uczelnie publiczne:
 Uniwersytet Jana Kochanowskiego, na którym według stanu z 30 listopada 2012 roku studiowało 16 328 osób. W Rankingu Uczelni Akademickich 2014 przygotowanym przez miesięcznik „Perspektywy” i dziennik „Rzeczpospolita” uczelnia została sklasyfikowana na miejscach 51–60.
 Politechnika Świętokrzyska, na której według stanu z 30 listopada 2012 studiowało 10 126 osób. W Rankingu Uczelni Akademickich 2014 przygotowanym przez miesięcznik „Perspektywy” i dziennik „Rzeczpospolita” uczelnia została sklasyfikowana na miejscach 51–60

Na terenie województwa świętokrzyskiego funkcjonuje 12 uczelni niepublicznych, w tym 9 w Kielcach:
 Staropolska Szkoła Wyższa w Kielcach
 Świętokrzyska Szkoła Wyższa w Kielcach
 Wszechnica Świętokrzyska w Kielcach
 Wyższa Szkoła Administracji Publicznej w Kielcach
 Wyższa Szkoła Biznesu i Przedsiębiorczości w Ostrowcu Świętokrzyskim
 Wyższa Szkoła Ekonomii, Prawa i Nauk Medycznych im. prof. Edwarda Lipińskiego w Kielcach
 Wyższa Szkoła Handlowa im. Bolesława Markowskiego w Kielcach
 Wyższa Szkoła Humanistyczno-Przyrodnicza Studium Generale Sandomiriense w Sandomierzu
 Wyższa Szkoła Technik Komputerowych i Telekomunikacji w Kielcach
 Wyższa Szkoła Telekomunikacji i Informatyki w Kielcach
 Wyższa Szkoła Umiejętności im. Stanisława Staszica w Kielcach
 Wyższa Szkoła Umiejętności Zawodowych w Pińczowie

Funkcjonują również dwa wyższe seminaria duchowne:
 Wyższe Seminarium Duchowne w Kielcach
 Wyższe Seminarium Duchowne w Sandomierzu

Gospodarka 

Województwo świętokrzyskie ma charakter przemysłowo-rolniczy. Występuje tutaj wyraźny podział na przemysłową północ i rolnicze południe. Większość ośrodków miejskich znajduje się na terenie dawnego Staropolskiego Okręgu Przemysłowego, skupiając znaczną w skali województwa liczbę miejsc pracy w przemyśle. Podstawowymi bogactwami naturalnymi województwa są kopaliny mineralne; pokłady kamienia gipsowego należą do najbogatszych w Europie. W 2012 świętokrzyska produkcja wapna stanowiła 56,3% produkcji kraju, zaś produkcja kruszywa mineralnego łamanego – 24,6%. Województwo jest również potentatem w produkcji cementu. W trzech cementowniach zlokalizowanych na jego terenie (Ożarów, Małogoszcz, Nowiny) powstaje jedna czwarta cementu produkowanego w Polsce.

W przygotowanym przez tygodnik „Polityka” rankingu 500 największych polskich firm za 2012, znalazło się 14 przedsiębiorstw mających swoją siedzibę w województwie świętokrzyskim, w tym siedem w Kielcach. Najwyżej sklasyfikowane zostały Kolporter Sp. z o.o. S.K.A. (54. miejsce), Celsa Huta Ostrowiec Sp. z o.o. (107.), Elektrownia Połaniec SA – Grupa GDF Suez Energia Polska (129.), Grupa Kapitałowa Rovese SA (160.) i Grupa Polskie Składy Budowlane SA (161.).

Specjalna Strefa Ekonomiczna Starachowice, która powstała w 1997, obejmuje tereny 10 miast i gmin województwa świętokrzyskiego. Na jej obszarze znajdują się m.in. Cersanit II, Fabryka Kotłów Sefako i MAN Bus.

Informacje statystyczne 
W 2014 roku dochody budżetu województwa świętokrzyskiego zostały ustalone na kwotę 616,6 mln zł, wydatki na kwotę 686,9 mln zł, a deficyt na kwotę 70,3 mln zł. W 2012 dochody budżetów gmin województwa świętokrzyskiego wynosiły 3,1 mld zł, dochody budżetów powiatów – 990,3 mln zł, a dochody budżetu jedynego miasta na prawach powiatu (Kielc) – 981,6 mln zł.

W 2012 roku produkt krajowy brutto województwa świętokrzyskiego wynosił 40,1 mld zł, co stanowiło 2,5% PKB Polski. Produkt krajowy brutto na 1 mieszkańca wynosił 31,5 tys. zł (75,0% średniej krajowej), co plasowało świętokrzyskie na 12. miejscu w kraju.

W 2012 roku w województwie świętokrzyskim pracowało 455,6 tys. osób, którzy stanowili 3,3% wszystkich zatrudnionych w Polsce; zarejestrowanych bezrobotnych było 86,7 tys., a stopa bezrobocia wynosiła 16%, będąc o 2,6 pkt. proc. wyższa od stopy bezrobocia ogółem w kraju. W tym okresie przeciętne miesięczne wynagrodzenie brutto wynosiło 3070,29 zł (tj. 87% przeciętnego wynagrodzenia w Polsce).

W 2012 roku produkcja sprzedana przemysłu w województwie świętokrzyskim wynosiła 24,1 mld zł, co stanowiło 2% produkcji przemysłu Polski. Sprzedaż produkcji budowlano-montażowej wynosiła 4,4 mld zł, stanowiąc 2,6% tej sprzedaży kraju. W tym samym okresie w województwie znajdowało się 11 675 sklepów; na jeden sklep przypadło 109 mieszkańców, tj. o jednego więcej niż średnia krajowa.

W 2012 roku nakłady inwestycyjne w województwie świętokrzyskim wynosiły 6,5 mld zł, natomiast wartość brutto środków trwałych – 77,8 mld zł. Według stanu na 31 grudnia 2012 w rejestrze REGON znajdowało się 108 068 podmiotów gospodarki narodowej, w tym 3347 w sektorze publicznym.

W latach 2010–2012 wzrósł procent osób w gospodarstwach domowych o wydatkach poniżej granicy ubóstwa skrajnego (minimum egzystencji) – z 9,5% do 10,5%. Jednocześnie zmalał procent osób poniżej relatywnej granicy ubóstwa – z 26,6% do 24,3%. Procent osób żyjących poniżej ustawowej granicy ubóstwa w województwie świętokrzyskim wynosił w 2010 11,9%, w 2011 – 9,2%, w 2012 – 12,2%, a w 2016 – 7,5%.

Bezpieczeństwo publiczne 
W województwie świętokrzyskim działa centrum powiadamiania ratunkowego, które znajduje się w Kielcach i które obsługuje zgłoszenia alarmowe kierowane do numerów alarmowych 112, 997, 998 i 999.

Komendzie wojewódzkiej Policji w Kielcach podlegają: jedna komenda miejska (w Kielcach) i 12 komend powiatowych (we wszystkich miastach powiatowych). Świętokrzyskimi komendantami wojewódzkimi Policji w Kielcach byli: Tadeusz Cielecki (1999–2002), Andrzej Woźniak (2002–2003), Arkadiusz Pawełczyk (2003–2006), Wojciech Olbryś (2006–2007), Mirosław Schossler (2007–2012) i Jarosław Szymczyk (2012–2015). Od marca 2015 komendantem wojewódzkim jest inspektor Rafał Kochańczyk.

W województwie znajduje się 17 jednostek ratowniczo-gaśniczych Państwowej Straży Pożarnej – trzy w Kielcach, dwie w Ostrowcu Świętokrzyskim, po jednej w pozostałych 11 miastach powiatowych oraz w Chmielniku. Według stanu na 2013 zatrudnionych w nich było 160 strażaków, a PSP dysponowała 174 pojazdami. Nadto w świętokrzyskim w tym samym okresie funkcjonowało 879 ochotniczych straży pożarnych (z czego 199 w KRSG) z 4998 strażakami i 851 pojazdami.

W 2013 roku w województwie funkcjonowało 16 oddziałów straży miejskiej i cztery oddziały straży gminnej. Zatrudnionych w nich były łącznie 262 osoby, z których 218 to strażnicy, a 44 – pracownicy na stanowiskach urzędniczych, pomocniczych i obsługi. Dla przykładu straż miejska w Kielcach podjęła w 2013 roku ogółem 14 070 interwencji i ujawniła 13 247 wykroczeń. Wystawiła 9045 mandatów na kwotę 792 145 zł, z czego 4889 mandatów (54,1%) na kwotę 525 000 zł (66,3%) dotyczyło wykroczeń przeciwko bezpieczeństwu i porządkowi w komunikacji.

Wymiar sprawiedliwości 

Jedyny w województwie sąd okręgowy znajduje się w Kielcach. Jednostką nadrzędną jest dla niego Sąd Apelacyjny w Krakowie. Jednostkami podległymi wobec SO w Kielcach jest 10 sądów rejonowych w: Busku-Zdroju, Jędrzejowie, Kielcach, Końskich, Opatowie (utworzony 1 stycznia 2015 roku), Ostrowcu Świętokrzyskim, Sandomierzu, Staszowie (utworzony 1 stycznia 2015 roku), Skarżysku-Kamiennej i Starachowicach.

1 stycznia 2013 roku zniesiono pięć sądów rejonowych: w Kazimierzy Wielkiej, Opatowie, Pińczowie, Staszowie i Włoszczowie. 1 stycznia 2015 roku zostały przywrócone sądy rejonowe w Opatowie i Staszowie, natomiast 1 lipca 2015 – sądy rejonowe w Pińczowie i Włoszczowie.

Z dniem 11 września 2004 roku utworzono Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach. Działalność orzeczniczą rozpoczął on 1 lipca 2005.

W 2012 roku Policja i prokuratura stwierdziły w województwie 31 691 przestępstw w zakończonych postępowaniach przygotowawczych (wobec 39 944 w 2005 roku). Wykrywalność sprawców przestępstw stwierdzonych przez Policję i prokuraturę wyniosła w tym samym okresie 77,4% (wobec 68,5% w 2005 roku i 79,9% w 2011 roku). W 2012 roku do sądów rejonowych wpłynęło 274 597 spraw, natomiast do sądów okręgowych – 22 635. W 2012 roku sądy powszechne skazały prawomocnie 12 886 dorosłych (w tym 12 008 mężczyzn; 93,19%) za przestępstwa ścigane z oskarżenia publicznego.

Na terenie województwa znajduje się areszt śledczy w Kielcach dla mężczyzn i kobiet, którego pojemność wynosi 1082 miejsca, oraz zakład karny w Pińczowie dla skazanych mężczyzn odbywających karę pozbawienia wolności po raz pierwszy i młodocianych oraz z oddziałem dla tymczasowo aresztowanych (przeznaczony dla 761 osadzonych). Podlegają one pod Okręgowy Inspektorat Służby Więziennej w Krakowie.

Transport

Transport drogowy 

Według stanu z 31 grudnia 2012 roku w województwie świętokrzyskim znajdowało się 17 170 km dróg publicznych, z czego: 754,3 km dróg krajowych, 1076,9 km dróg wojewódzkich, 6191,1 km dróg powiatowych i 9147,7 km dróg gminnych. W tym samym okresie na świętokrzyskich drogach znajdowało się 1276 mostów i wiaduktów (z czego 1262 trwałych) oraz sześć tuneli i przejść podziemnych.

W województwie świętokrzyskim istnieje sześć odcinków dróg ekspresowych o łącznej długości 109,9 km. Składa się na to 103,1 km drogi S7, których budowa kosztowała 1,6 mld zł, oraz 6,8 km drogi S74, wartych 361 mln zł. Droga ekspresowa S7 łączy drogę od granicy województwa mazowieckiego do granicy z województwem małopolskim (w tym wybudowana w latach 2010–2013 obwodnica Kielc). W grudniu 2013 roku przy S7 uruchomiono pierwsze w województwie miejsce obsługi podróżnych – Suchedniów Zachód.

Droga ekspresowa S7 na terenie województwa świętokrzyskiego liczy 103,1 km, co zostało zrealizowane w 2019 roku.

W przypadku drogi ekspresowej S74, na odcinku od granicy województwa k. Rudy Malenieckiej do Opatowa pozostało do zrealizowania łącznie 106,9 km (tj. 94%). Według stanu z grudnia 2014 roku, niezbędna dokumentacja ws. odcinka Opatów–Nisko (województwo podkarpackie) nie została przygotowana przez rzeszowski oddział Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad.

W uchwalonym w 2014 roku Planie zagospodarowania przestrzennego województwa świętokrzyskiego znalazł się zapis o przebudowie drogi krajowej nr 78 (od Chmielnika do granicy województwa) do drogi ekspresowej. Jako uzasadnienie takiego posunięcia podano, oprócz skomunikowania planowanego portu lotniczego Kielce-Obice, odtworzenie „szlaku staropolskiego” i otwarcie regionu w kierunku południowo-zachodnim.

Istniejące odcinki dróg ekspresowych w województwie świętokrzyskim (kolejno: odcinek, długość, koszt, data budowy):
 1. Droga ekspresowa S7
 węzeł drogowo-kolejowy w Skarżysku-Kamiennej: 2,1 km; 61,4 mln zł; 2004–2005;
 odcinek Skarżysko-Kamienna–Występa: 16,7 km; 643,5 mln zł; 2009–2011;
 odcinek Występa–Kielce: 7,1 km; 223 mln zł; 2007–2009;
 obwodnica Kielc (Wiśniówka–Chęciny): 22,7 km; 641,6 mln zł; 2010–2013;
 odcinek Chęciny–Jędrzejów; 20,9 km; 585,7 mln zł; 2015-2017;
 obwodnica Jędrzejowa: 5,8 km; 50,1 mln zł; 2003–2005;
 Jędrzejów–granica województwa: 20 km; 558 mln zł; 2014-2017.

 2. Droga ekspresowa S74
 Kielce–Cedzyna: 6,8 km; 361 mln zł; 2009–2011.

Strategicznymi dla rozwoju północnej części województwa świętokrzyskiego pozostają droga krajowa nr 42 i droga krajowa nr 9, łączące Końskie, Skarżysko-Kamienną, Starachowice i Ostrowiec Świętokrzyski.

Miejska komunikacja autobusowa funkcjonuje w sześciu największych miastach: Kielcach, Końskich, Ostrowcu Świętokrzyskim, Starachowicach, Skarżysku-Kamiennej i Sandomierzu oraz w szczątkowej formie w Jędrzejowie organizowaną przez Urząd Miasta, a obsługiwaną przez prywatnego przewoźnika. Żadne z miast województwa świętokrzyskiego nie posiada linii tramwajowej.

Transport kolejowy 

Według stanu z 31 grudnia 2013 roku w województwie świętokrzyskim znajdowało się 696 km eksploatowanych linii kolejowych (15. miejsce w kraju), z czego 324 km to linie jednotorowe, natomiast 372 km – dwu- i więcej torowe. 552 km linii kolejowych było zelektryfikowanych. W porównaniu do 1999 roku, tj. utworzenia województwa, liczba kilometrów eksploatowanych linii kolejowych spadła o 56 km (z 752 km).

Podstawowymi liniami są: linia nr 8 Warszawa–Kraków, przebiegająca przez Skarżysko-Kamienną, Suchedniów, Kielce, Jędrzejów i Sędziszów, oraz linia nr 61, rozpoczynająca się na stacji kolejowej Kielce i przechodząca w kierunku zachodnim przez Małogoszcz i Włoszczowę. Północną część województwa łączy linia nr 25, która obsługuje ruch pasażerski na odcinku od Skarżyska-Kamiennej do Ostrowca Świętokrzyskiego. Również jeżdżą pociągi linii nr 73 do Buska-Zdroju. W wakacje funkcjonują również pociągi osobowe do Sandomierza.

Przez zachodnią część województwa przebiega Centralna Magistrala Kolejowa. Włoszczowa Północ jest jedną z dwóch stacji na tej linii, na których zatrzymują się pociągi pasażerskie.

Przewozy pasażerskie w województwie organizuje świętokrzyski oddział spółki Przewozy Regionalne. W pociągach Regio obowiązuje oferta specjalna „Bilet Świętokrzyski”. Dostępne są połączenia na czterech odcinkach: Ostrowiec Świętokrzyski–Skarżysko-Kamienna, Skarżysko-Kamienna–Kielce, Kielce–Żelisławice i Kielce–Klimontów. Obejmują one łącznie 48 stacji i przystanków kolejowych.

Nie funkcjonują połączenia pasażerskie z pięcioma miastami powiatowymi:  Końskimi (20 tys.), Staszowem (15,5 tys.), Pińczowem (11 tys.), Opatowem (6,5 tys.) i Kazimierzą Wielką (5,5 tys.).

Najważniejszymi węzłami kolejowymi dla gospodarki województwa świętokrzyskiego są: Kielce, Skarżysko-Kamienna i Sędziszów, a nadto stacje związane z przemysłem wydobywczym i przetwórstwem: Rykoszyn, Sitkówka Nowiny, Małogoszcz i Ożarów.

Tabor kolejowy 

Województwo świętokrzyskie jest właścicielem 15 pojazdów zakupionych przez Urząd Marszałkowski.

Transport lotniczy 
Świętokrzyskie jest jednym z trzech województw – obok opolskiego i podlaskiego – nieposiadającym czynnego portu lotniczego. Siedziba władz województwa świętokrzyskiego, Kielce, położone są pomiędzy pięcioma lotniskami – Warszawa-Okęcie (ok. 174 km), Łódź-Lublinek (ok. 147 km), Kraków-Balice (ok. 127 km), Rzeszów-Jasionka (ok. 155 km) i Lublin-Świdnik (ok. 189 km). Został również oddany do użytku port lotniczy Radom-Sadków (ok. 82 km), choć według stanu na koniec 2014 roku nie przyjmował pasażerów.

Władze Kielc podjęły w 2006 roku decyzję o budowie portu lotniczego Kielce-Obice na granicy dwóch gmin – Morawicy i Chmielnika. Początkowo samorząd województwa świętokrzyskiego forsował projekt budowy portu lotniczego pod Kielcami w oparciu o istniejące w Masłowie lotnisko sportowe. Zrezygnował z niego w 2014 roku, wskazując tereny w Obicach jako zarezerwowane na potrzeby portu lotniczego.

W 2013 roku Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska uchyliła decyzję środowiskową dla budowy podkieleckiego portu lotniczego. Z końcem tego samego roku wygasła wydana przez Urząd Lotnictwa Cywilnego promesa zezwalająca na założenie lotniska. Pomimo utrudnień, planowany port lotniczy znalazł się w uchwalonym w 2014 Planie zagospodarowania przestrzennego województwa świętokrzyskiego.

Cywilne lotnisko sportowe Kielce-Masłów, posiadające drogę startową o długości 1155 m, może przyjmować samoloty do 20 pasażerów. Rozmowy pomiędzy władzami województwa a prywatną firmą lotniczą na temat uruchomienia regularnych połączeń zakończyły się fiaskiem.

Administracja i polityka

Samorząd wojewódzki 

Organem uchwałodawczym jest Sejmik Województwa Świętokrzyskiego, składający się z 30 radnych, którzy są wybierani przez mieszkańców województwa w 4 okręgach wyborczych. Sejmik wybiera organ wykonawczy województwa, którym jest zarząd województwa, składający się z 5 członków z przewodniczącym mu marszałkiem. Siedzibą sejmiku województwa są Kielce.

Zarząd województwa świętokrzyskiego w kadencji 2018–2023:

 Marszałek województwa: Andrzej Bętkowski
 Wicemarszałek województwa: Marek Bogusławski, Renata Janik
 Członkowie zarządu: Tomasz Jamka, Marek Jońca

W wyborach do sejmiku świętokrzyskiego w 2014 Polskie Stronnictwo Ludowe uzyskało 17 mandatów, Prawo i Sprawiedliwość – 8, Platforma Obywatelska – 3, a SLD Lewica Razem – 2. Przewodniczącym sejmiku V kadencji został wybrany Arkadiusz Bąk, zaś wiceprzewodniczącymi: Tadeusz Kowalczyk, Andrzej Pruś i Grigor Szaginian.

W wyborach do sejmiku świętokrzyskiego w 2018 roku, Prawo i Sprawidliwość uzyskało 16 mandatów, Polskie Stronnictwo Ludowe – 9, Koalicja Obywatelska – 3, SLD Lewica Razem oraz Projekt Świętokrzyskie – po 1.

Marszałkowie województwa świętokrzyskiego:
 Józef Szczepańczyk (1999–2001)
 Józef Kwiecień (2001–2002)
 Franciszek Wołodźko (2002–2006)
 Adam Jarubas (od 2006–2018)
 Andrzej Bętkowski (od 2018)

Administracja rządowa 
Organem administracji rządowej jest wojewoda, wyznaczany przez Prezesa Rady Ministrów. Siedzibą wojewody są Kielce.

Wojewodowie świętokrzyscy:
 Wojciech Lubawski (1999–2001)
 Włodzimierz Wójcik (2001–2006)
 Grzegorz Banaś (2006–2007)
 Bożentyna Pałka-Koruba (2007–2015)
 Agata Wojtyszek (2015–2019)
 Zbigniew Koniusz (od 2019)

Polityka 
Mieszkańcy województwa wybierają łącznie 16 posłów na Sejm w okręgu wyborczym nr 33, który pokrywa się z granicami województwa. Mieszkańcy wybierają 3 senatorów w jednomandatowych okręgach wyborczych.

Do Parlamentu Europejskiego jest wybieranych 7 posłów z okręgu wyborczego nr 10, który obejmuje także województwo małopolskie.

Zobacz też 
 drogi wojewódzkie w województwie świętokrzyskim
 Sandomierzacy

Przypisy

Linki zewnętrzne