Illinois

Illinois () – stan w Stanach Zjednoczonych, w regionie Midwest, w Krainie Wielkich Jezior. Graniczy od północnego wschodu z jeziorem Michigan. Sąsiednie stany to Wisconsin na północy, Iowa i Missouri na zachodzie, Kentucky na południu i Indiana na wschodzie.

Jest najbardziej zaludnionym stanem Środkowego Zachodu i zajmuje szóste miejsce pod względem liczby ludności w kraju. Stolicą stanu jest Springfield. Blisko 10 milionów mieszkańców zamieszkuje Chicago, które jest trzecim co do wielkości obszarem metropolitalnym w Stanach Zjednoczonych. Znaczna część obszaru stanu pozostaje wiejska i słabo zaludniona.

Illinois ma drugie najbardziej ruchliwe lotnisko w kraju i drugą co do wielkości sieć kolejową z prawie 7 tys. mil. Stan ma największą liczbę autostrad międzystanowych na prawie 2200 mil, a także ponad 1100 mil żeglownych dróg wodnych.

Z Illinois pochodziło czterech prezydentów Stanów Zjednoczonych: Abraham Lincoln, Ulysses S. Grant, Ronald Reagan i Barack Obama.

W stanie tym żyje drugie co do wielkości w USA skupisko Polaków (około miliona).

Symbole stanu 
 Dewiza:  („Stanowa suwerenność – narodowa jedność”)
 Przydomek:  („Stan Prerii”),  („Ziemia Lincolna”)
 Symbole: kwiat: fiołek; ptak: kardynał; drzewo: dąb biały.

Historia 
 1673 – dotarli tu francuscy odkrywcy o. Jacques Marquette i Louis Jolliet
 1699 – Francuzi odkryli indiańskie przedkolonialne miasto Cahokia
 1763 – Illinois przeszło na własność Wielkiej Brytanii
 1809 – powstało Terytorium Illinois z gubernatorem Ninianem Edwardsem
 1812 – w czasie wojny z Indianami nastąpiła ewakuacja niewielkiego Fortu Dearborn (dzisiaj w centrum Chicago), ale załoga została zmasakrowana w pobliżu przez Indian ze szczepu Potawatomi
 1818 – Illinois jako 21. stan dołączyło do Unii
 1825 – otwarcie kanału Erie
 1837 – Chicago otrzymało prawa miejskie. Liczyło 4 tys. mieszkańców
 1845 – Galena, krajowy ośrodek wydobycia ołowiu, stała się największym miastem stanu
 1858 – w szeregu debat publicznych zdobył popularność adwokat ze Springfield, Abraham Lincoln
 1865 – pogrzeb Lincolna w Springfield
 1871 – wielki pożar Chicago pochłonął większość miasta
 1893 – Wystawa Światowa w Chicago zmieniła oblicze miasta
 1900 – rzeka Chicago zmieniła swój bieg i zamiast nieść zanieczyszczenia metropolii do jeziora Michigan, niosło je odtąd do Mississippi i Zatoki Meksykańskiej
 1942 – 2 grudnia na University of Chicago dokonano pierwszej reakcji atomowej
 1968 – studenckie zamieszki w Chicago
 1974 – ukończono budowę Sears Tower, wówczas najwyższego budynku na świecie
 1992 – kanały komunikacyjne pod miastem zalane zostały wodami rzeki Chicago
 2001 – Boeing przeniósł siedzibę z Seattle do Chicago

Geografia 

Powierzchnia Illinois jest mocno wypłaszczona, a najwyższym wzniesieniem jest Charles Mound (376 m n.p.m.) leżący w północno–zachodnim rogu stanu. Prawie całą zachodnią granicę stanu wyznacza rzeka Missisipi.

System śródlądowych dróg wodnych stanu łączy Wielkie Jeziora z rzekami Missisipi i Ohio, łącząc środkowe Stany Zjednoczone z Oceanem Atlantyckim i Zatoką Meksykańską.

 Klimat: kontynentalno-morski z mroźnymi zimami i obfitymi opadami śniegu, oraz z ciepłymi, wilgotnymi i czasem gorącymi latami
 Główne rzeki: Missisipi, Ohio, Illinois, Wabash, Rock, La Moine
 Liczba parków stanowych: 187

Podział administracyjny 

Stan Illinois podzielony jest na 102 hrabstwa, z których największym, zarówno pod względem ludności, jak i powierzchni, jest hrabstwo Cook, na terenie którego położona jest większość aglomeracji Chicago.

Demografia 

Spis ludności z roku 2020 stwierdza, że stan Illinois liczy 12 812 508 mieszkańców, co oznacza spadek o 18 124 (-0,1%) w porównaniu z poprzednim spisem z roku 2010, oraz wzrost o 393 215 (3,2%) w porównaniu ze spisem z roku 2000. Dzieci poniżej piątego roku życia stanowią 5,9% populacji, 22,2% mieszkańców nie ukończyło jeszcze osiemnastego roku życia, a 16,1% to osoby mające 65 i więcej lat. 50,9% ludności stanu stanowią kobiety.

Język 
W 2010 roku najpowszechniej używanymi językami są:
 język angielski – 78,26%,
 język hiszpański – 12,74%,
 język polski – 1,64%.

Rasy i pochodzenie 
W 2019 roku 71,4% mieszkańców stanowiła ludność biała (60,7% nie licząc Latynosów), 14,1% to czarnoskórzy Amerykanie lub Afroamerykanie, 5,7% to Azjaci, 2,8% miało rasę mieszaną, 0,26% to rdzenna ludność Ameryki, 0,04% to Hawajczycy i mieszkańcy innych wysp Pacyfiku. Latynosi stanowią 17,5% ludności stanu.

Największe grupy stanowią osoby pochodzenia niemieckiego (16,4%), meksykańskiego (13,6%), afroamerykańskiego, irlandzkiego (10,9%), polskiego (6,6%), angielskiego (5,5%) i włoskiego (5,5%). Obecne są także duże grupy osób pochodzenia „amerykańskiego” (439,5 tys.), szwedzkiego (244,6 tys.), hinduskiego (242,8 tys.), francuskiego (235,7 tys.), szkockiego lub szkocko–irlandzkiego (212,1 tys.), portorykańskiego (207,1 tys.), norweskiego (146,6 tys.), holenderskiego (145,9 tys.), chińskiego (141,4 tys.), afrykańskiego subsaharyjskiego (127 tys.), filipińskiego (126,6 tys.), arabskiego (110,3 tys.) i rosyjskiego (107,8 tys.).

Miejscowości 

Na terenie stanu Illinois znajduje się 1298 miast ( lub ) i wsi (), w tym jedno o liczbie ludności przekraczającej 1 000 000, 8 powyżej 100 000 mieszkańców, 224 powyżej 10 000 mieszkańców, a 656 powyżej 1000 mieszkańców (2021 r.).

Lista miejscowości zamieszkanych przez 25 000 lub więcej osób (2021 r.):

Religia 

Struktura religijna w 2014 roku:
 protestanci – 43%:
 ewangelikalni – 20%,
 głównego nurtu – 16%,
 historyczni czarni protestanci – 7%,
 katolicy – 28%,
 brak religii – 22% (w tym: 4% agnostycy i 3% ateiści),
 inne religie – 7% (w tym: muzułmanie, żydzi, prawosławni, mormoni, buddyści, świadkowie Jehowy, hinduiści, scjentyści, unitarianie uniwersaliści, New Age, bahaiści i irwingianie).

Illinois ma czwartą co do wielkości populację katolików w USA, z najsilniejszą koncentracją w Chicago, a Kościół katolicki pozostaje największą pojedynczą organizacją.

Do grup ewangelikalnych, z ponad 100 tys. członków należą: lokalne kościoły bezdenominacyjne (np. Willow Creek Community Church), Południowa Konwencja Baptystów, Kościół Luterański Synodu Missouri, Kościoły zielonoświątkowe i Kościoły Chrystusowe.

Protestantyzm głównego nurtu reprezentowany jest głównie przez Zjednoczony Kościół Metodystyczny, Kościół Ewangelicko-Luterański w Ameryce, Zjednoczony Kościół Chrystusa i Kościół Prezbiteriański USA. Czarni protestanci to przeważnie różne kościoły baptystyczne.

Chicago posiada drugą co do wielkości, po Nowym Jorku, społeczność muzułmańską w Stanach Zjednoczonych. Szacuje się, że metropolię Chicago zamieszkuje ponad 350 tysięcy wyznawców islamu.

Gospodarka 

Ze względu na swoje centralne położenie i rozległą sieć transportową, Illinois odgrywa ważną rolę w gospodarce kraju. Jest kluczowym węzłem transportu ropy naftowej i gazu ziemnego w całych Stanach Zjednoczonych. Stan jest głównym producentem energii elektrycznej i ma największą liczbę elektrowni jądrowych w kraju.

Przemysł i bogactwa naturalne 
Przemysł chemiczny, maszynowy oraz spożywczy i napojów mają największy udział w wytwarzaniu produktu krajowego brutto (PKB) stanu. Inne ważne gałęzie przemysłu obejmują rafinację ropy naftowej, wydobycie węgla i produkcję metali pierwotnych.

Illinois posiada drugie po Montanie, co do wielkości szacowane zasoby węgla w kraju. Jest też drugim po Wirginii Zachodniej producentem węgla kamiennego. Stan posiada czwartą co do wielkości zdolność rafinacji ropy naftowej, jednak wydobycie i stan zasobów pozostają skromne.

Energia 
W 2019 r. 54% energii elektrycznej w stanie Illinois wytwarzało 6 stanowych elektrowni jądrowych z 11 reaktorami. Elektrownie węglowe były drugim co do wielkości dostawcą energii elektrycznej w Illinois w ciągu ostatniej dekady. Jednak udział węgla konsekwentnie zmniejsza się wytwarzając 27% energii w 2019 roku. Za pozostałą produkcję energii elektrycznej w stanie odpowiadają głównie gaz ziemny i energia wiatrowa.

Rolnictwo i hodowla 
Około 75% powierzchni stanu jest wykorzystywana w celach rolniczych. Soja i kukurydza, najważniejsze uprawy w stanie, stanowią surowiec dla wielu zakładów produkujących etanol i biodiesel.
 uprawy – kukurydza, soja, pszenica, dynia, ziemniaki
 hodowla – trzoda chlewna, bydło mleczne, drób

Handel 
 giełda – Chicago Mercantile Exchange
 port pełnomorski – Calumet Harbor w Chicago

Uczelnie 
 Uniwersytet Chicagowski
 Uniwersytet Illinois w Urbanie i Champaign
 Uniwersytet Illinois w Chicago
 Northwestern University
 Northeastern Illinois University
 Uniwersytet Loyola w Chicago
 DePaul University
 National Louis University

Interesujące miejsca 
 cmentarzysko Indian Dickson Mounds w pobliżu Lewistown
 dom Abrahama Lincolna w Springfield
 Oak Park, miasteczko, w którym 25 domów wzniósł Frank Lloyd Wright
 budynek kapitolu stanowego w Springfield
 w Chicago: Art Institute of Chicago, Shedd Aquarium, Adler Planetarium, Muzeum Historii Naturalnej w Chicago, Museum of Science & Industry, Bicentennial Park, Grant Park z Buckingham Fountain, Water Tower, Lincoln Zoo, kampusy uniwersyteckie Uniwersytetu Chicagowskiego i Northwestern University

Przypisy 

 
Stany Stanów Zjednoczonych