Sosnowiec

Sosnowiec – miasto na prawach powiatu w Polsce, w województwie śląskim, największe pod względem ludności miasto Zagłębia Dąbrowskiego. Położone na Wyżynie Śląskiej, stanowiącej część Wyżyny Śląsko-Krakowskiej, nad 3 rzekami: Czarną Przemszą, Białą Przemszą i Brynicą. Znajduje się we wschodniej części Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego (GOP).

Według danych GUS z 31 grudnia 2021 r., miasto było zamieszkiwane przez 191 676 osób.

Pod względem historycznym Sosnowiec leży w Małopolsce, w dawnej ziemi krakowskiej (skrawek historycznego Śląska znalazł się w granicach miasta na skutek zmian administracyjnych w 1960 roku, znajduje się na nim Stadion Ludowy w Sosnowcu).

Nazwa 
Nazwa miasta pochodzi od borów sosnowych porastających te tereny przed 1830 rokiem. Pierwotna nazwa miasta brzmiała Sosnowice. Miasto powstało w wyniku połączenia wielu miejscowości w procesach urbanizacyjnych, które zostały zanotowane w dokumentach historycznych.

W latach (1470–1480) Jan Długosz w księdze Liber beneficiorum dioecesis Cracoviensis wymienia wsie, które stały się częścią miasta jak: Klimontów w formach Clymonthow oraz Clymuntow, Zagórze w formie Zagorze, Sielec w formie Szyedlecz, Porąbka w formie Porambka, Pogoń w formie Pogonya.

Słownik geograficzny Królestwa Polskiego wydany w latach 1880–1906 notuje nazwę miasta Sosnowiec.

W latach 1939–1945 funkcjonowała niemiecka nazwa okupacyjna Sosnowitz.

Historia 

Do jednych z najstarszych śladów osadnictwa w Sosnowcu należą znaleziska z cmentarzyska łużyckiego na terenie dzielnic Pogoń i Sielec. Wstępnie datowane na okres epoki brązu i wczesną epokę żelaza.

Najstarsza znana wzmianka o osadzie z terenu obecnego Sosnowca pochodzi być może z 1123, a już z pewnością o Milowicach, jak również o Klimontowie, Zagórzu i innych można mówić na podstawie dokumentu z 1228 i innych począwszy od XIII wieku. Do jednych ze starszych dzielnic należą również Pogoń, Sielec, Porąbka i inne. Do czasu rozbiorów Polski (1772–1795) większość wymienionych dzielnic leżała w województwie krakowskim, zaś pozostała część leżała w księstwie siewierskim. Prawa miejskie przez krótki okres w XVIII wieku posiadał Modrzejów, a od 1902 Sosnowiec, co było pierwszym przypadkiem nadania praw miejskich w Królestwie Polskim od czasu upadku powstania styczniowego (1863–1864), kiedy w Sosnowcu funkcjonowała polska administracja, sąd i służba celna. W 1848 do granicy Królestwa Polskiego z Cesarstwem Austriackim w Maczkach doprowadzona została Kolej Warszawsko-Wiedeńska, a w 1859 powstał obecny dworzec w Sosnowcu. W drugiej połowie XIX wieku do Sosnowca przybyli z Saksonii Lamprechtowie, Schönowie i Dietlowie, którzy mieli udział w rozwoju przemysłu na terenie obecnego miasta. . Miasto Sosnowiec utworzono jednak dopiero w 1902 z osad: Kuźnicy, Starego Sosnowca, Sielca, Środulki, Ostrej Górki, Pogoni, Radochy i Osady Blumenthala, a w 1915 do Sosnowca włączono także Dębową Górę, Konstantynów, Milowice, Modrzejów, Pekin i Środulę. W momencie utworzenia miasta Sosnowiec liczył 61 tys. mieszkańców, miał własną prasę, teatr zawodowy, rozwinięte lecznictwo ze szpitalem, wśród wydarzeń, jakie miały tu miejsce, prócz wspomnianych walk powstańczych, należy wymienić wydarzenia z 1905 czy np. pierwszy w Polsce – obok Warszawy – pochód pierwszomajowy.

Od 1913 r. na terenie miasta aktywnie działał ks. Franciszek Raczyński, prezes Sosnowiecko-Sieleckiego Chrześcijańskiego Towarzystwa Dobroczynności, który przyczynił się do powstania wielu placówek charytatywnych i edukacyjnych.

W 1937 r. sformowano w mieście batalion Obrony Narodowej „Sosnowiec”, który pod koniec sierpnia 1939 r. został wcielony do 201 pułku piechoty 55 Dywizji Piechoty. W pierwszych dniach kampanii wrześniowej na lotnisku polowym w Klimontowie stacjonowała także 23 eskadra towarzysząca.

4 września 1939 r. Sosnowiec został zajęty przez wojska niemieckie. 27 stycznia 1945 roku do miasta wkroczyły oddziały 59 Armii Armii Czerwonej.

W 50 rocznicę Rewolucji Październikowej i 25 rocznicę powstania PPR 16 września 1967 roku odsłonięto w mieście pomnik Czynu Rewolucyjnego.

14 czerwca 1999 roku papież Jan Paweł II w czasie pielgrzymki do Ojczyzny odwiedził Sosnowiec, spotykając się z wiernymi na placu przy ul. Gwiezdnej.

26 listopada 2009 podczas LII Sesji Rady Miejskiej w Sosnowcu sztandar miasta został udekorowany odznaczeniem „Za Zasługi dla ZKRPiBWP”. Dekoracji sztandaru dokonał Prezes Zarządu Miejskiego ZKRPiBWP por. Edward Całka.

Geografia

Położenie 
Sosnowiec położony jest na Wyżynie Śląskiej w obrębie wschodniej części Płaskowyżu Bytomsko-Katowickiego. Pod względem geologicznym Sosnowiec położony jest na monoklinie śląsko-krakowskiej znajdującej się na platformie paleozoicznej.

Według danych z 1 stycznia 2013 r. powierzchnia miasta wynosiła 91 km².

Sosnowiec graniczy z następującymi miastami:
 na północy: Czeladź, Będzin, Dąbrowa Górnicza,
 na wschodzie: Sławków,
 na południu: Jaworzno, Mysłowice,
 na południowym zachodzie: Katowice.

Rzeki i inne cieki 
 Czarna Przemsza
 Biała Przemsza
 Brynica
 Bobrek
 Potok Zagórski
 Jamki
 Potok Dańdówka

Zbiorniki wodne i jeziora 
 Balaton w Porąbce
 Leśna w Kazimierzu
 Stawiki w Starym Sosnowcu

Ochrona środowiska 
Według raportu Światowej Organizacji Zdrowia w 2016 roku Sosnowiec został sklasyfikowany jako trzydzieste piąte najbardziej zanieczyszczone miasto Unii Europejskiej.

Sosnowiec podpisał deklarację przystąpienia do międzynarodowej platformy NAZCA. Okazją do przystąpienia do platformy był szczyt miast „Miasta dla klimatu”, który odbył się 5 grudnia w Katowicach jako jedno z wydarzeń towarzyszących 24. Konferencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu.

Podział terytorialny 

Terytorium Sosnowca można podzielić w pierwszym stopniu na następującego rodzaju jednostki:
 dzielnice historyczne (wyróżnia się ich od 20 do 30),
 dzielnice – jednostki pomocnicze gminy Sosnowiec (aktualnie 5: „Południe”, czyli Niwka-Modrzejów utworzona w 2004 r., „Środula” utworzona w 2012 r., „Maczki” utworzona w 2012 r., „Juliusz” utworzona w 2014 r. i „Ostrowy Górnicze” utworzona w 2014 r.; władze Sosnowca przyjęły koncepcję tworzenia jednostek pomocniczych na wniosek społeczności lokalnych, a nie jednolitego podziału całej gminy na dzielnice przez radę miasta jak w sąsiednich Katowicach; w związku z tym większa część obszaru Sosnowca nie jest aktualnie podzielona na jednostki pomocnicze);
 
 części miasta według Krajowego Rejestru Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju TERYT (aktualnie 29 bez Śródmieścia, które zostało potraktowane jako tożsame z miastem / miejscowością),

Dzielnice zwyczajowe i jednostki urzędowe 

Dzielnice zwyczajowe to dawne miasta, osady typu miejskiego, gminy i gromady wiejskie, wsie, przysiółki i kolonie, a także utrwalone w świadomości mieszkańców oficjalne lub zwyczajowe nazwy osiedli mieszkaniowych i innych charakterystycznych rejonów mieszkalnych. Dzielnice zwyczajowe oraz ich nazwy nie zawsze mają charakter urzędowy.
Niektóre z niżej wymienionych dzielnic zwyczajowych są jednostkami urzędowego podziału terytorialnego kraju (tak zwanymi integralnymi częściami miejscowości o własnych odrębnych nazwach). Jednostki te posiadają oficjalne identyfikatory w rejestrze TERYT.

Ponadto w niektórych częściach Sosnowca zostały z inicjatywy mieszkańców utworzone przez radę miasta jednostki pomocnicze gminy o nazwie dzielnic:
 Dzielnica Południe – od 2004 r., obejmująca w przybliżeniu obszar obrębu ewidencyjnego nr 12 – obszar byłej gminy Niwka (siedzibą organów dzielnicy jest była wieś Niwka, identyfikator TERYT 0943629)
 Dzielnica Środula
 Dzielnica Maczki
 Dzielnica Ostrowy Górnicze
 Dzielnica Juliusz

Aktualnie istnieją grupy inicjatywne mieszkańców dążące do utworzenia kolejnych jednostek pomocniczych gminy, to znaczy:
 Dzielnicy Zagórze
 Dzielnicy Pogoń
 Dzielnicy Stary Sosnowiec
 Dzielnicy Kazimierz Górniczy

Demografia 
Pierwsze pod względem liczby mieszkańców miasto Zagłębia Dąbrowskiego, trzecie w województwie śląskim (po Katowicach i Częstochowie) i siedemnaste w Polsce. Jest jednym z ośrodków centralnych policentrycznej aglomeracji górnośląskiej.

Pod koniec 2021 roku, miasto liczyło 191 676 mieszkańców.
 Wykres liczby ludności Sosnowca od czasu uzyskania praw miejskich (1902 r.)

W okresie powojennym najbardziej dynamiczny wzrost liczby ludności Sosnowca miał miejsce w latach 70. XX wieku. Wynikał on nie tylko z rozbudowy osiedli mieszkaniowych, ale przede wszystkim z powiększenia obszaru miasta w 1975 roku i włączenia w jego skład dotychczasowych samodzielnych ośrodków: miast Zagórze, Kazimierz Górniczy i Klimontów oraz osiedla Maczki. Dzięki temu Sosnowiec już w 1977 roku stał się miastem ponad dwustutysięcznym (204 630 mieszkańców). Dalszy wzrost liczby mieszkańców miasta nastąpił wskutek budowy nowych osiedli mieszkaniowych, głównie dla pracowników Kombinatu Metalurgicznego „Huta Katowice” w Dąbrowie Górniczej. W 1981 roku Sosnowiec stał się miastem ćwierćmilionowym i był nim do 1993 roku. .

Od początku lat 90. XX wieku trwa permanentny spadek liczby ludności Sosnowca. Wynika on nie tylko z ubytków naturalnych ludności, ale również ujemnego salda migracji. Procesy te spowodowane zostały przede wszystkim przemianami społeczno-gospodarczymi, w wyniku których gospodarka miasta, oparta przede wszystkim na przemyśle ciężkim, znacznie podupadła.

 Piramida wieku mieszkańców Sosnowca w 2014 roku.

Architektura

Wysokościowce 

W Sosnowcu znajdują się obecnie dwa budynki które można zaliczyć do wysokościowców.

Zabytki i atrakcje turystyczne

Zamki, Pałace, Dwory 

 Zamek Sielecki w Sosnowcu Sielcu
 Pałac Dietla w Sosnowcu Pogoni (ul. S. Żeromskiego)
 Pałac Schöna w Sosnowcu Środuli (Środulce) z zespołem parkowo-pałacowym
 Pałac Oskara Schöna w Sosnowcu (ul. 1 Maja)
 Pałac Wilhelma
 Dom Ludowy w stylu zakopiańskim
 Dwór Mieroszewskich w Sosnowcu Zagórzu

Zabytkowe kościoły i obiekty sakralne 

 Katedra Wniebowzięcia NMP w Sosnowcu
 Kościół ewangelicki w Sosnowcu-Pogoni
 Kościół pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa w Sosnowcu
 Kościół Najświętszego Ciała i Krwi Chrystusa w Sosnowcu Kazimierzu Górniczym
 Kościół pw. Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny w Sosnowcu Sielcu
 Kościół pw. św. św. Apostołów Piotra i Pawła w Sosnowcu Maczkach
 Kościół pw. św. Barbary w Sosnowcu Sielcu
 Kościół pw. św. Jana Chrzciciela w Sosnowcu Niwce
 Kościół pw. św. Joachima w Sosnowcu Zagórzu
 Kościół pw. św. Tomasza Apostoła w Sosnowcu Pogoni
 kościół – Sanktuarium Miłosierdzia Bożego dla diecezji sosnowieckiej, Sosnowiec, ul. Jagiellońska
 Dom Macierzysty Zgromadzenia Sióstr Karmelitanek Dzieciątka Jezus, w którym znajduje się Muzeum (ul. m. Teresy Kierocińskiej 25)
 Parafialna cerkiew prawosławna pw. Świętych Wiery, Nadziei, Luby i matki ich Zofii, ul. Jana Kilińskiego
 Kaplica Matki Bożej AK-owskiej w Sosnowcu Zagórzu

 Cmentarze kilku wyznań w zespole przy ul. Smutnej Sosnowcu
 Stary cmentarz żydowski w Sosnowcu
 Cmentarz żydowski w Sosnowcu Rudnej

Budynki mieszkalne i obiekty przemysłowe 

 Teatr Zagłębia
 Dworzec kolejowy Sosnowiec Główny
 Dworzec kolejowy Sosnowiec Maczki
 Gmach dawnego Liceum im. Stanisława Staszica w Sosnowcu Pogoni
 Hotel Victoria
 Willa Piątkowskiego w Sosnowcu przy ulicy Mireckiego
 Budynek administracyjny zakładów włókienniczych
 Osiedle robotnicze w Klimontowie
 Osiedle robotnicze przy ul. Chemicznej

Pomniki 
Sosnowiec jako miasto w przeszłości graniczne posiada krótką, ale bogatą historię, którą odzwierciedlają pomniki oraz płyty i tablice pamiątkowe. W przeszłości najbardziej znanym był Pomnik Czynu Rewolucyjnego z charakterystyczną konstrukcją z rur. Obecnie najbardziej eksponowanym jest pomnik Jana Kiepury znajdujący się na centralnym placu miasta.

Inne atrakcje 
 Trójkąt Trzech Cesarzy historyczny punkt zbiegu granic trzech państw biorących udział w rozbiorach polski
 Stok Narciarski Środula sztuczny stok narciarski i snowboardowy w Parku Środula ul. 3 Maja 51
 Gródek rycerski w Sosnowcu Zagórzu
 Hodowla alpak Alpafarm D&K w Maczkach ul. Stare Maczki

Zieleń miejska 

Sosnowiec posiada ponad 2 250 ha terenów zielonych w parkach, skwerach, strefach ochronnych, ogródkach działkowych i lasach. Na obszarze miasta zachowało się wiele parków zakładanych przy rezydencjach przemysłowców, a także powstało wiele nowych. Dużo z nich przedstawia wartość zabytkową oraz przyrodniczą. 70 drzew rosnących w Sosnowcu to pomniki przyrody, z kolei 5 parków jest wpisanych do śląskiego wojewódzkiego rejestru zabytków.

Parki miejskie – zabytkowe 
 Park Sielecki w Sosnowcu Sielcu – park zamkowy
 Zespół Parkowo-Pałacowy Schöna – park w dzielnicy Środula
 Park Dietla (wcześniej Park Żeromskiego) – park pałacowy w dzielnicy Pogoń
 Park Mieroszewskich – park pałacowy w dzielnicy Zagórze
 Park Schöna przy ul. 1 Maja

Ważniejsza parki miejskie 

 Park Harcerski w Sosnowcu Ostrej Górce – m.in. ogród jordanowski, ogród polisensoryczny
 Park Leśna w Sosnowcu Kazimierzu Górniczym ze zbiornikiem wodnym o tej samej nazwie i ogrodem zoologicznym
 Park Środula – stosunkowo młody park ze sztucznym stokiem narciarskim
 Park Fusińskiego (wcześniej Park Kruczkowskiego, Park Kresowa) z Egzotarium
 Park Tysiąclecia w Milowicach

Tereny chronione i cenne przyrodniczo 
 Torfowisko Bory – obszar chroniony Natura 2000
 Piaszczyste Doły nad Czarną Przemszą
 Podmokłe Łąki i Zapadliska w Zagórzu
 Śródleśne łąki w Starych Maczkach
 Zespół urbanistyczno-przyrodniczy w Ostrowach Górniczych
 Zespół przyrodniczo-krajobrazowy „Szopienice-Borki”

Gospodarka 

Sosnowiec powstał jako miasto przemysłowe, dzięki szybkiemu rozwojowi przemysłu ciężkiego. Swój rozwój zawdzięcza głównie dogodnej lokalizacji na skrzyżowaniu szlaków drogowych i kolejowych.
Po 1989 w mieście nastąpiła restrukturyzacja przemysłu, gdzie w wyniku likwidacji większości zakładów wydobywczych uległ zmianie profil rozwoju miasta z górniczo-hutniczego przekształcił się w przemysłowo-handlowy z uwzględnieniem warunków lokalizacyjnych.

W końcu marca 2015 liczba zarejestrowanych bezrobotnych w Sosnowcu obejmowała ok. 9,9 tys. mieszkańców, co stanowi stopę bezrobocia na poziomie 13,5% do aktywnych zawodowo.

Transport

Transport drogowy 

Łączna długość wszystkich dróg w Sosnowcu wynosi 333,5 km, w tym: (a) drogi krajowe – 12,0 km; (b) drogi powiatowe – 101,7 km; (c) – drogi gminne – 219,8 km. W pobliżu Sosnowca przebiega autostrada A4 – odległość ze Śródmieścia do jej węzłów wynosi:
 Katowice-Murckowska – 9 km
 Mysłowice – 1 km od granicy dzielnicy Niwka, 10 km od centrum miasta

Przez miasto przebiegają:
 droga ekspresowa S1, droga krajowa nr 1 Zwardoń – Pyrzowice, fragment trasy europejskiej E75
 droga ekspresowa S86, droga krajowa nr 86
 droga krajowa nr 79 Warszawa – Kraków – Bytom
 droga krajowa nr 94 Krzywa – Legnica – Katowice – Kraków – Balice

W mieście znajduje się ponad 30 stacji paliw, 11 stacji kontroli pojazdów i kilka wielkich salonów samochodowych połączonych z autoryzowanymi serwisami.

Transport kolejowy 

Przez miasto przebiegają odnogi historycznych szlaków:
 Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej (do stacji Sosnowiec Maczki dotarła 1 kwietnia 1848)
 Kolei Iwangorodzko-Dąbrowskiej (do stacji Sosnowiec Główny doprowadzona w 1887)

Dworce Sosnowiec Główny oraz Sosnowiec Maczki mają zabytkową architekturę, oba były przed I wojną światową stacjami granicznymi.

Aktualnie na terenie Sosnowca znajduje się siedem stacji kolejowych na następujących liniach:
 linia kolejowa nr 1 (Warszawa Centralna – Katowice): Sosnowiec Główny
 linia kolejowa nr 62 (Tunel – Sosnowiec Główny): Sosnowiec Południowy, Sosnowiec Dańdówka, Sosnowiec Porąbka, Sosnowiec Kazimierz
 linia kolejowa nr 133 (Dąbrowa Górnicza Ząbkowice – Kraków Główny): Sosnowiec Maczki
 linia kolejowa nr 134 (Mysłowice – Jaworzno Szczakowa): Sosnowiec Jęzor.

Pociągi dalekobieżne (w tym międzynarodowe do: Bratysławy, Budapesztu, Mińska, Moskwy, Pragi i Wiednia) zatrzymują się na stacji Sosnowiec Główny. Na pozostałych stacjach zatrzymują się wyłącznie osobowe pociągi podmiejskie.

W odległym o 18 km od Śródmieścia Sosnowca sąsiednim Sławkowie planowana jest inwestycja oddziaływająca na cały zagłębiowski region, w postaci rozbudowy suchego portu przeładunkowego na zakończeniu Linii Hutniczej Szerokotorowej, jako strategiczny element kombinowanego połączenia towarowego wschód-zachód.

Niezależnie od kolei publicznych na terenie miasta działa sieć kolei przemysłowych dawnego PMP-PW, łącząca miejsca wydobywania piasku podsadzkowego z tutejszymi kopalniami węgla kamiennego. W wyniku likwidacji kopalń węgla, część sieci została zlikwidowana, a zachowanie fragmenty coraz częściej są wykorzystywane do transportu innych towarów.

Transport autobusowy 

Przez Śródmieście Sosnowca kursują linie dalekobieżne, głównie w kierunku województw świętokrzyskiego i małopolskiego, co wynika z kierunków imigracji ludności wywołanej budową Huty Katowice.

Komunikacja miejska 
19 września 1991 Sosnowiec przystąpił do związku gmin w celu wspólnej organizacji transportu miejskiego którym zajmuje się od tej pory Komunikacyjny Związek Komunalny Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego zrzeszający 27 miast województwa śląskiego. Na tym obszarze (również na terenie Sosnowca) obowiązuje wspólny cennik przewozu, wspólne wzory biletów oraz aplikacje do zakupu e-biletów czy karta SKUP. Trasy na terenie miasta obsługuje PKM Sosnowiec na zlecenie KZK GOP.

Głównym węzłem komunikacyjnymi jest dworzec autobusowy przy ul. Mościckiego. Także przed dworcem kolejowym Sosnowiec Główny zatrzymuje się wiele linii komunikacji miejskiej.

Transport lotniczy 
W odległości około 24 km na północ od centrum Sosnowca znajduje się międzynarodowy port lotniczy Katowice-Pyrzowice. Lotnisko w Pyrzowicach obsługuje ponad 30 stałych połączeń rejsowych liniami lotniczymi LOT, Lufthansa, Wizz Air, Ryanair, Transavia i Ellnair.

W odległości około 70 km od Sosnowca znajduje się port lotniczy: Airport Kraków w Balicach. Inne pobliskie lotniska to: port lotniczy Ostrawa, port lotniczy Radom-Sadków, lotnisko w Kamieniu Śląskim pod Opolem,

W 2010 otwarto oficjalnie sanitarne lądowisko przy placu Medyków 1.

Transport alternatywny 
W 2019 roku w mieście po raz pierwszy pojawiły się publiczne systemy wypożyczenia hulajnóg elektrycznych i skuterów elektrycznych. Od 2017 roku w Sosnowcu rośnie ilość dróg rowerowych, a od czerwca 2018 roku działa system roweru miejskiego.

Opieka zdrowotna 
Lista szpitali publicznych:
 Centrum Pediatrii im. Jana Pawła II
 Sosnowiecki Szpital Miejski
 Wojewódzki Szpital Specjalistyczny nr 5 im. Świętej Barbary

Edukacja 

W 2018 roku w Sosnowcu było zarejestrowanych około 200 jednostek szczebla podstawowego i średniego. Wśród nich jest 117 publicznych jednostek edukacyjnych, działających w ramach zespołów szkół lub jako samodzielne jednostki: 52 przedszkoli, 76 szkół podstawowych oraz 80 szkół ponadpodstawowych.

W ramach zespołów szkół działa: 14 zespołów szkół ogólnokształcących, 3 zespoły szkół specjalnych, 1 centrum kształcenia ustawicznego, 11 zespołów szkół zawodowych.

Obok szkół publicznych istnieje również 55 jednostek edukacyjnych niepublicznych: 2 przedszkola niepubliczne, 2 szkoły podstawowe niepubliczne, 1 szkoła podstawowa publiczna prowadzona przez osobę prawną, 5 gimnazjów, 1 liceum profilowane, 3 szkoły średnie zawodowe, 7 liceów ogólnokształcących młodzieżowych, 9 liceów ogólnokształcących dla dorosłych, 26 szkół policealnych zawodowych.

Na poziomie wyższym i pomaturalnym znajduje się kilka uczelni bądź instytutów wyższych z siedzibą w Sosnowcu, jak również kilka filii jednostek z innych miast.

Turystyka 

Sosnowiec posiada liczne zabytki z dawnego osadnictwa sięgającego średniowiecza, ery rozwoju przemysłowego oraz dużo obszarów zielonych, w tym zabytkowych parków i terenów chronionych.

Ruchem turystycznym, oznakowaniem i wytyczaniem szlaków opiekuje się sosnowiecki oddział PTTK i Centrum Informacji Miejskiej. Z okazji setnej rocznicy nadania praw miejskich została ustanowiona dwustopniowa Odznaka Krajoznawcza Miasta Sosnowca.

Przez miasto przebiega kilka szlaków turystycznych rowerowych i pieszych.

Szlaki rowerowe 
  Szlak Rowerowy Dawnego Pogranicza – trasa nr 465 : Park Tysiąclecia – ul. Kresowa – ul. Sobieskiego – ul. Ostrogórska – ul. Orląt Lwowskich – Trójkąt Trzech Cesarzy
  Szlak Rowerowy Lasu Zagórskiego: Las Zagórski – Park im. Jacka Kuronia
  Szlak Rowerowy Czarnego Morza – trasa nr 467 Z: Trójkąt Trzech Cesarzy – ul. Orląt Lwowskich – Bór – ul. Szybowa – ul. Upadowa – ul. Kujawska – rzeka Bobrek – oś. Juliusz – ul. Łukasiewicza – ul. Wiejska – Park im. Jacka Kuronia – Szlak Rowerowy Lasu Zagórskiego

Trasy rowerowe Śląskiej Sieci Tras Rowerowych 
  Trasa średnicowa – rowerowa nr 3: Gliwice – Zabrze – Ruda Śląska – Katowice – Sosnowiec – Sławków
  Trasa rowerowa nr 5: Katowice Centrum – Szopienice (Katowice) – Stary Sosnowiec – Pogoń (Sosnowiec) – Będzin – Psary – Przeczyce – Woźniki – Częstochowa
 Trasa rowerowa nr 470: Strzemieszyce Wielkie (Dąbrowa Górnicza) – Ostrowy Górnicze (Sosnowiec) – Bory (Sosnowiec) – Maczki (Sosnowiec) – Długoszyn (Jaworzno) – Chropaczówka – Niedzieliska – os. Podwarpie – Jaworzno Centrum

Szlaki piesze 
  Szlak Metalurgów
  Szlak Dwudziestopięciolecia PTTK
 Szlak Via Regia – Droga św. Jakuba
 Szlak Pustynny

Muzea 
 Muzeum w Sosnowcu Środuli (Środulce)
 Muzeum Geologiczne Wydziału Nauk o Ziemi Uniwersytetu Śląskiego
 Muzeum Diecezjalne Diecezji Sosnowieckiej przy ul. Korczaka
 Muzeum Domu Macierzystego Zgromadzenia Sióstr Karmelitanek Dzieciątka Jezus

Kultura i media

Placówki kultury 
 Teatr Zagłębia
 Sosnowieckie Centrum Sztuki – Zamek Sielecki
 Energetyczne Centrum Kultury
 Muza – Sala widowiskowo-koncertowa
 Klub im. Jana Kiepury w Sosnowcu Pogoni
 Miejski Dom Kultury „Kazimierz”
 Miejska Biblioteka Publiczna im. Gustawa Daniłowskiego
 Centrum Edukacji i Wychowania Młodzieży KANA
 Klub Bakcyl w Sosnowcu Zagórzu

Kina 
 Cinema City (6 sal)
 Centrum Filmowe Helios (4 sale)

Ogrody Zoologiczne 
 Egzotarium w Sosnowcu
 Mini Zoo w Parku Leśna w Sosnowcu Kazimierzu Górniczym

Media 
Pierwszym tytułem prasy drukowanej w Sosnowcu był Głos Sosnowca, pierwszą rozgłośnią radiową było podstudio uruchomionej 15 stycznia 1936r. rozgłośni Polskiego Radia w Katowicach, jako placówka radiowa Zagłębia Dąbrowskiego, zaś pierwszą samodzielną rozgłośnią było Radio R ( Radio Rezonans, Radio Eska Śląsk ) nadające od 1993 roku. Od 2011 roku na terenie Zagłębia Dąbrowskiego działa telewizja TV Zagłębie, poruszająca tematykę regionalną. Najliczniejszą grupę w 2020 wśród mediów regionalnych stanowią wydawnictwa internetowe, wśród których najmocniej skoncentrowanymi na tematyce miejskiej są: 41-200.pl oraz Zagłębie.FM.

Wspólnoty wyznaniowe

Kościół rzymskokatolicki 
Sosnowiec jest siedzibą rzymskokatolickiej diecezji sosnowieckiej, do której na terenie miasta należą 32 kościoły parafialne, w tym jedna bazylika – sosnowiecka katedra – oraz jedno sanktuarium – Sanktuarium Miłosierdzia Bożego. W mieście powstało też żeńskie zgromadzenie zakonne – Sióstr Karmelitanek Dzieciątka Jezus, których współzałożycielka, Czcigodna Sługa Boża Matka Teresa od św. Józefa – Janina Kieorcińska, zwana w kręgach katolickich Matką Zagłębia jest kandydatką na ołtarze. Z Sosnowcem związana była także Czcigodna Służebnica Boża Wanda Malczewska.

Oprócz karmelitanek w Sosnowcu działa jeszcze kilka zgromadzeń zakonnych męskich i żeńskich.

Pozostałe wspólnoty wyznaniowe 
W Sosnowcu działają:
 Ośrodek duszpasterski kościoła katolickiego obrządku bizantyjsko-ukraińskiego (greckokatolickiego), nabożeństwa prowadzone są w dolnej kaplicy kościoła rzymskokatolickiego św. Jacka;
 Dwie parafie starokatolickie: Kościoła Polskokatolickiego (Matki Bożej Bolesnej) oraz Kościoła Starokatolickiego Mariawitów (Matki Boskiej Różańcowej);
 Parafia Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego; W przeszłości w Sosnowcu – jako ważnej miejscowości Cesarstwa Rosyjskiego i kongresowego Królestwa Polskiego – znajdowały się aż trzy cerkwie prawosławne. Jedyną z nich, która zachowała się do naszych czasów, jest cerkiew pw. Świętych Wiary, Nadziei, Miłości i ich matki Zofii;
 Sześć kościołów protestanckich: Chrześcijańska Wspólnota Ewangeliczna (placówka misyjna w Sosnowcu), Ewangeliczny Związek Braterski (Ewangeliczny Kościół Chrystusowy w Sosnowcu), Kościół Adwentystów Dnia Siódmego (zbór w Sosnowcu), Kościół Chrystusowy w RP (Kościół Chrystusowy w Sosnowcu), Kościół Ewangelicko-Augsburski w RP (Parafia Ewangelicko-Augsburska posiadająca 1 kościół i 1 kaplicę) oraz Mesjańskie Zbory Boże (Dnia Siódmego) (punkt misyjny w Sosnowcu podległy zborowi w Żywcu);
 Centrum Kongresowe (ul. Mikołajczyka 84) i trzy kompleksy Sal Królestwa Świadków Jehowy (ul. Gospodarcza 29, ul. Lenartowicza 55, ul. Działkowa 8) (11 zborów: Sosnowiec–Dańdówka, Sosnowiec–Kazimierz, Sosnowiec–Klimontów, Sosnowiec–Milowice, Sosnowiec–Niwka, Sosnowiec–Pekin, Sosnowiec–Pogoń, Sosnowiec–Południe, Sosnowiec–Rudna, Sosnowiec–Środula, Sosnowiec–Zagórze)
 Ośrodek medytacyjny Buddyjskiego Związku Diamentowej Drogi Linii Karma Kagyu

W przeszłości istniała w Sosnowcu Wielka Synagoga, która 9 września 1939 r. została wysadzona przez hitlerowców, a jej pozostałości rozebrano; niewielka ilość wyznawców tej religii zamieszkuje miasto do dzisiaj.

Ponadto w Sosnowcu mieści się unikatowa nekropolia: Cmentarz Wielowyznaniowy, podzielony na 4 części: katolicką, ewangelicką, prawosławną i żydowską.

Sport i rekreacja

Kluby sportowe 
W 2015 roku w Sosnowcu było zarejestrowanych 60 klubów i organizacji sportowych. Wiele z nich ma na koncie sukcesy na poziomie krajowym i światowym w sportach drużynowych i indywidualnych. Do najbardziej znanych należą: Zagłębie Sosnowiec, Płomień Sosnowiec, Czarni Sosnowiec.

Obiekty sportowe 
Obiekty sportowe w mieście możemy podzielić na 3 kategorie: komercyjne, obiekty stowarzyszeń i organizacji oraz w utrzymaniu Miejskiego Ośrodka Sportu i Rekreacji. 20 spośród nich znajduje się w administracji MOSiR. Większość obiektów z wyjątkiem terminów zawodów sportowych jest ogólnodostępna. Wiele z nich było areną zawodów mistrzowskich na poziomie krajowym, europejskim, a nawet światowym. Do najważniejszych można zaliczyć:

 Wake Zone Stawiki – wyciąg i tor do sportów wodnych
 Stadion Ludowy – stadion piłkarski
 Stadion Zimowy

Infrastruktura rowerowa 
Do 2017 roku w Sosnowcu panował zastój w polityce rowerowej a miasto było notowane na ostatnich miejscach w rowerowych rankingach. Od 2017 inwestycje w mieście pod tym kątem nabrały tempa, także na koniec 2018 roku łączna długość dróg powiększyła się z nieco ponad 20 do 45 km. Podniosły się także standardy. Od 2019 roku drogi zaczęły przyjmować charakter ciągły.

W Sosnowcu od 2018 roku działa publiczna sieć wypożyczalni rowerów. Funkcjonuje ona od początku kwietnia do końca listopada.

W obszarze miasta wyznaczone są 3 turystyczne szlaki rowerowe:

Administracja 

Sosnowiec jest miastem na prawach powiatu. Mieszkańcy wybierają do Rady Miejskiej w Sosnowcu 28 radnych. Organem wykonawczym samorządu jest prezydent miasta, którym obecnie jest Arkadiusz Chęciński.

Miasto jest członkiem Górnośląskiego Związku Metropolitalnego, Śląskiego Związku Gmin i Powiatów i Związku Miast Polskich.

Placówka konsularna 
Od 1 lipca 2010 roku w Sosnowcu istnieje Konsulat Ludowej Republiki Bangladeszu, z siedzibą przy ul. Partyzantów 5, a Konsulem Honorowym Bangladeszu jest Omar Faruque.

Ludzie związani z miastem

Miasta partnerskie 
Lista miast z którymi władze Sosnowca podpisały umowę o współpracy:

  Suczawa (Rumunia) – od 12 maja 2002
  Les Mureaux (Francja) – od 1 maja 2004
  Komárom (Węgry) – od 27 kwietnia 2005
  Roubaix (Francja) – od 9 czerwca 2006
  Casablanka Maârif (Maroko) – od 4 czerwca 2010
  Idar-Oberstein (Niemcy) – od 2011
  Dergacze (Ukraina) – od 2011
  Dziwnów (Polska) – od 2013
  Gorlice (Polska) – od 2017
  Gori (Gruzja) – od 2014

Zobacz też 
 Miasto Niwek
 Ulica Stanisława Małachowskiego w Sosnowcu

Przypisy

Bibliografia 
 Krwawy spór wydawniczy. „Nowości Illustrowane”. 40, s. 1–2, 1 października 1910.

Linki zewnętrzne 

 
 
 Sosnowiec wczoraj i dziś (galeria fotografii)
 Archiwum Sosnowiec (galeria fotografii)
 Głos Sosnowca (podcast)
 
 Archiwalne widoki i publikacje związane z miejscowością w bibliotece Polona

 
Miasta na prawach powiatu
Miasta w województwie śląskim
 
Miasta w Polsce, którym nadano prawa miejskie w XX wieku