alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Zaterdag

Zaterdag is een van de zeven dagen van de week. Het is de dag die op  vrijdag volgt, de dag na zaterdag is zondag.

De naam is een vertaling van het Latijnse dies Saturni, dag van Saturnus, god van de landbouw.

De Franse naam samedi is afgeleid van vulgair Latijn sabbati dies (dag van de sabbat).

De Duitse naam is Sonnabend (= vooravond van de zondag) of Samstag, samengesteld uit een op het Hebreeuwse woord sjabbat teruggaand leenwoord, en Tag (dag). De wekelijkse rustdag wordt door de joden en door een aantal christenen op deze dag gehouden. De reden is dat de Bijbel beschrijft dat God, nadat hij de wereld in zes dagen had geschapen, op de zevende dag, de zaterdag of sabbat-dag, rust nam.

De Friese naam voor zaterdag is sneon. Dit sneon heeft als oudere vorm snjoen, wat een samentrekking is van sunne (Oudfries voor Zon) en joen (Oudfries voor avond, tegenwoordig gespeld als jûn, maar hetzelfde uitgesproken). Net als bij het Duitse Sonnabend heet deze dag bij de Friezen dus letterlijk vertaald 'zonneavond'.

Speciale zaterdagen 
Zie Speciale zaterdagen

̩*6
Astrofysica

De astrofysica is specifiek het deel van de astronomie dat de processen die zich afspelen in sterren probeert te verklaren met natuurkundige wetten en meer in het algemeen de processen die in het heelal waarneembaar zijn probeert te verklaren.

Astrofysica gaat dus over de natuurkunde van astronomische objecten, dat wil zeggen over dingen die zich in de kosmos bevinden. In het algemeen zijn het dingen die erg groot zijn en die verder weg staan dan men zich als mens nog zinvol kan voorstellen, maar niet altijd. Strikt genomen is de mens ook een astronomisch object. Met andere woorden: de kosmos is ook hier.

Ook voor de natuurkunde geldt dat die op aarde niet anders is dan elders in het universum, ofwel, in de woorden van Vincent Icke, een bekend Nederlands astrofysicus:
Alle fysica is astrofysica
Astrofysica houdt zich echter specifiek bezig met kosmische verschijnselen en is op twee manieren van belang:
 Door de natuurkundige wetten hier op Aarde te bestuderen, en ze vervolgens te gebruiken bij het interpreteren van onze waarnemingen over de kosmos, komen we veel te weten over de kosmos.
 In de kosmos komt materie voor in extreme omstandigheden die op Aarde niet of heel moeilijk zijn na te bootsen. De kosmos is dus bruikbaar als het ultieme hoge-energielaboratorium. Het bestuderen hiervan levert ook nieuwe fysische inzichten op.

Een speciale tak van de astrofysica is de bestudering van chemische processen in de kosmos. Deze tak van de astrofysica heeft als belangrijkste doel het verklaren van de spectra van astronomische objecten, zoals sterren. Bekende chemische processen in de kosmos zijn fotodissociatie en dissociatieve recombinatie. Door deze processen te bestuderen, zowel door middel van waarnemingen in een laboratorium als theoretische berekeningen, kunnen spectraallijnen verklaard worden en daarmee processen die zich in de kosmos afspelen. Via spectraallijnenonderzoek van sterren kwamen astronomen in het begin van de 19e eeuw voor het eerst op het spoor van de natuurkunde van sterren. Tegenwoordig is het hele elektromagnetisch spectrum van radiogolven over microgolven (WMAP), het infrarood, het zichtbare licht, het ultraviolet, röntgenstraling, gammastraling tot harde kosmische straling het terrein van analyse door de astrofysica. Ook neutrino's vallen er tegenwoordig onder, dankzij het Super-Kamiokande.

Zie ook
Astronomie
Astrodeeltjesfysica
Kosmologie
Lijst van astronomische tijdschriften
Straight selection sort

Het sorteeralgoritme straight selection sort zoekt in een lijst steeds de kleinste om die te verwisselen met het element dat volgt op het vorige dat bovenaan de lijst werd geplaatst. 

Deze misschien wat cryptische omschrijving laat zich het beste illustreren met een voorbeeld: de rij DCBA wordt eerst door verwisseling van het eerste element D en het kleinste element A ACBD, daarna door verwisselen van het tweede element C en het kleinste resterende element B ABCD, en daarna verandert er niets meer.

Het aantal benodigde vergelijkingen bij een rij van lengte n is (n-1) + (n-2) + ... + 1. Het aantal benodigde verwisselingen is maximaal n-1.

Implementaties

Implementatie in Java
Het onderstaand Java-codefragment sorteert de array asKey alfanumeriek op basis van Straight Selection:
for (int i= 0; i < asKey.length - 1; i++){
    String sMin= asKey[i]; // kleinste string (voorlopig)
    int iMin= i; // index van de kleinste string
    for (int j= i + 1; j < asKey.length; j++){
        if (asKey[j].compareTo(sMin) < 0){
            sMin= asKey[j];
            iMin= j;
        }
    }
    if (iMin != i){
        /* de kleinste string staat niet op plaats i maar verderop */
        asKey[iMin]= asKey[i];
        asKey[i]= sMin;
    }
}

Implementatie in C
Een voorbeeld in C ("invoer" is de te sorteren array, "lengte" is het aantal elementen in de array):
void straightselection(int invoer[],int lengte){
  int i,j,kleinste,tijdelijk;
  for(j=0;j<lengte-1;j++){
    kleinste=j;
    for(i=j+1;i<lengte;i++){
      if(invoer[i]<invoer[kleinste]) kleinste=i;
    }
    if(kleinste!=j){
      tijdelijk=invoer[j];
      invoer[j]=invoer[kleinste];
      invoer[kleinste]=tijdelijk;
    }
  }
}

Implementatie in Python
In Python wordt dit:

Code
def selectionsort(rij):
   for i in range(len(rij)):        
       min = i                      #Neem de eerste niet gesorteerde kaart als kleinste
       for j in range(i, len(rij)): #Overloop de rest van de niet-gesorteerde kaarten
           if rij[j]<rij[min]:
               min = j              #Is er een kleinere, zet dan zijn positie als minimum
       rij[i], rij[min] = rij[min], rij[i] #Verwissel de i-de kaart met de kleinste kaart

Sorteeralgoritme
Italische talen

Italische talen zijn een groep van Indo-Europese talen die in het eerste millennium v.Chr. op het Apennijns Schiereiland werden gesproken. Behalve het Latijn zijn zij in de loop van de keizertijd uitgestorven; Faliskisch al in de tijd van de republiek. Alle Romaanse talen hebben zich uit het Latijn ontwikkeld. De Italische talen werden geschreven met diverse Oud-Italische schriften.

Italische talen
 Oskisch-Umbrische talen of Sabellisch
 Oskisch
 Umbrisch
 Umbrisch
 Volscisch
 Aequisch
 Marsisch
 Zuid-Piceens
Faliskisch-Latijn
 Faliskisch
 Latijn
 Romaanse talen
 Catalaans
 Frans
 Galicisch
 Italiaans
 Occitaans
 Portugees
 Roemeens
 Spaans

Oorspronkelijk hadden de Oskisch-Umbrische talen een veel grotere verspreiding dan het Latijn. Omstreeks 400 v.Chr. werden ze gesproken door bijna de helft van de bevolking van het Apennijns Schiereiland, terwijl Latijn niet door veel meer dan 5 % werd gesproken. De rest sprak Etruskisch, Grieks, Messapisch en andere talen.
Door de machtspositie van Rome werd het Latijn echter de dominante taal, die de andere talen geleidelijk aan begon te verdringen.

Gebaseerd op: art. Italus, in NP 5 (1998), klm. 1173-1174.

Zie ook
Lijst van talen van de wereld
Dialect
Italiërs
Uur

Het uur is een eenheid van tijd en wordt gedefinieerd als de tijd van 3600 seconden of 60 minuten van 60 seconden.
Een etmaal duurt 24 uur, een week 168 uur, een kwartaal gemiddeld ongeveer 2191,5 uur, maar precies 2191.4555424 uur en een jaar bevat precies 8765.8221696 uur en dit is afgerond 8766 uur.
Het internationale wetenschappelijke symbool is h. In niet-wetenschappelijke teksten is de afkorting in het Nederlands u.

Vroegere definities van het uur waren:
 Een twaalfde deel van de tijdsduur tussen zonsopgang en zonsondergang. Door deze definitie waren de uren op een zomerdag langer dan in de winter, en begon de morgen met het eerste uur. De Romeinen en Grieken gebruikten deze definitie, en verdeelden de nacht in 3 of 4 nachtwaken. Later werd de nacht (de tijd tussen zonsondergang en zonsopgang) ook verdeeld in 12 uren.
De verdeling van een dag in 12 uur zou naar analogie met de 12 maanden in een jaar kunnen zijn opgevat. Het getal 12 is namelijk makkelijk deelbaar door 2, door 3, door 4 en door 6. Vermenigvuldigd met 2 geeft het 24, met 5 bekomt men 60 en met 30 ( = 5 x 6) 360. Dit soort symmetrie werd in de oudheid vaak gebruikt bij meeteenheden.
 Een 24ste deel van de waargenomen zonnedag, dat is de tijdsduur tussen twee momenten dat de zon op het hoogste punt staat. Ook door deze definitie varieert de tijdsduur van het uur, omdat de lengte van een zonnedag gedurende het jaar varieert. 
 Een 24ste deel van de gemiddelde zonnedag. Dit is een tamelijk constante definitie van het uur, maar omdat de aarde in de loop der tijd iets langzamer gaat draaien, wordt het uur volgens deze definitie steeds langer.

Als tijdsaanduiding
Het woord uur wordt ook gebruikt om een tijdstip aan te duiden, bijvoorbeeld als men zegt "Het is acht uur". Dit moet worden begrepen als: "Er is acht uur verlopen sinds zonsopgang (vanouds), sinds middernacht of sinds de middag".

In andere talen wordt onderscheid gemaakt, zoals in het Duits (Stunde, Uhr) en Engels (hour, o'clock).

Hoewel er 24 uren in een etmaal gaan, wordt er, vooral mondeling, ook vaak met twee keer 12 uur gewerkt, zodat het nodig is om behalve het uur ("Het is acht uur") ook aan te geven of dat vóór of na de middag is (ante meridiem en post meridiem). Dit is waarschijnlijk ontstaan uit de klassieke tijdsindeling, waarbij de dag en de nacht elk in twaalf uren werden verdeeld. In de moderne tijdsindeling werd enkel het beginpunt verplaatst van zonsopgang naar middernacht.

Uur in de taal 
Het woord uur is afkomstig van het Latijnse woord voor uur, hora.

Spreekwoorden en uitdrukkingen met uur:
 Zijn laatste uur heeft geslagen. (hij zal sterven)
 In een verloren uurtje. (iets doen als er even tijd voor is)
 Te elfder ure. (op het laatste moment)

Zie ook 
 Lijst van eenheden van tijd
 Tijdmeting 
 Lesuur

Tijdseenheid
Alken (vogels)

De alken (Alcidae) zijn een vogelfamilie van de open zee. De familie telt 24 soorten.

Kenmerken
Het verenkleed is grotendeels zwart van boven en wit aan de onderzijde. Ze hebben korte poten, hals en staart. Deze gedrongen zeeduikvogels hebben korte vleugels, die bij het onder water zwemmen als vinnen dienstdoen, maar om te vliegen zijn ze minder geschikt. Hun lichaamslengte varieert van 15 tot 75 cm.

Leefwijze
Het voedsel van deze vogels bestaat uit vele soorten zeeorganismen, zoals wormen, kreeftachtigen en zelfs algen, maar de meeste soorten prefereren vis. Ze leven in groepen en broeden in kolonies, die kunnen bestaan uit miljoenen vogels.

Verspreiding en leefgebied
Ze komen voor in de koude en gematigde streken van het noordelijk halfrond. Ze broeden meestal in kolonies op rotsige kusten.

Instinctief gedrag
Deze vogels broeden op rotsen, wat voor de jonge vogel fatale gevolgen kan hebben. Als het 3 tot 4 weken oud is, worden het door de ouders geroepen, die onder aan de rotsen zwemmen, waarna het jong zich van de rots laat afvallen. Dit is geen probleem als het vloed is, maar bij eb zal het diertje meestal op de rotsen te pletter vallen. Het jong kan wel zwemmen, maar nog niet vliegen.

Taxonomie 
Deze familie bestaat uit tien geslachten, plus een uitgestorven geslacht:
 Geslacht Aethia (4 soorten alken)
 Geslacht Alca (1 soort: alk)
 Geslacht Alle (1 soort: kleine alk)
 Geslacht Brachyramphus (3 soorten alken)
 Geslacht Cepphus (3 soorten zeekoeten)
 Geslacht Cerorhinca (1 soort: neushoornalk)
 Geslacht Fratercula (3 soorten papegaaiduikers)
 Geslacht Ptychoramphus (1 soort: Cassins alk)
 Geslacht Synthliboramphus (5 soorten alken)
 Geslacht Uria (2 soorten zeekoeten)

uitgestorven
 † Geslacht Pinguinus (1 soort: reuzenalk)

afbeeldingen
Egyptische kalender

De Egyptische kalender is een kalender die opgesteld en gebruikt werd in het Oude Egypte. De kalender telde drie seizoenen, opgedeeld in vier maanden van elk 30 dagen, die weer in drie decaden onderverdeeld wordt. Aan deze 360 dagen werden nog vijf dagen toegevoegd, zodat het kalenderjaar in totaal 365 dagen bedroeg. Het kalenderjaar begon met het overstromingsseizoen (volgens de latere juliaanse kalender op 19 juli).

Drie seizoenen

Toegevoegde dagen 

De vijf 'toegevoegde' dagen of epagomenen werden beschouwd als de geboortedagen van enkele goden. De legende zegt dat deze dagen zelfs speciaal aan het jaar werden toegevoegd om deze geboortes mogelijk te maken. Ze werden als ongeluksdagen beschouwd. Vooral op de geboortedag van Seth kon maar beter niets ondernomen worden. De geboortedagen van de goden waren:

 dag 1 Osiris
 dag 2 Isis
 dag 3 Seth
 dag 4 Nephthys
 dag 5 Horus de Oudere

Deze vijf dagen samen vormden de dertiende maand. Het was een ongelukkige periode, doordat het Nijlwater op zijn allerlaagste peil stond, wat insectenplagen meebracht die zich samen met de koude noordenwind verplaatsten. Bovendien verkeerde iedere weldenkende Egyptenaar in bange afwachting of de ster Sopdet wel terug zou komen en aldus de komst van de nieuwe vruchtbare Nijlvloed aankondigen. Het bijgeloof rond het ongeluksgetal 13 zou hiervan afkomstig zijn.

Verschuiving 
Doordat er geen schrikkeldagen waren liep deze kalender al snel uit de pas met de seizoenen. De Egyptenaren hebben daar vele eeuwen van geweten, want er was ook nog een andere tijdrekening. Die was gebaseerd op de opkomst van Sirius genaamd Sopdet (wat volgens Plutarchus zwangere vrouw betekende en in het Grieks als Sothis werd overgenomen). Er is in de Egyptische geschiedenis een aantal vermeldingen van de burgerlijke datum waarop het Sothisfeest viel. Dat is in het verleden wel gebruikt als ijkpunt voor de chronologie van het Oude Egypte. Zonder schrikkeldagen keerde het Sothisfeest namelijk eens in de 1460 jaar (een Sothisperiode) op dezelfde dag terug. Deze dateringsmethode bevat veel aannames en veronderstellingen, zodat men tegenwoordig terughoudend is met de toepassing ervan. 

Chronologie van het Oude Egypte
Kalender
Parts per million

Parts per million (ppm) oftewel delen per miljoen is een maat voor concentratie. Een concentratie van 1 ppm geeft aan dat er één deel van een product is op een totaal van een miljoen delen, meestal uitgedrukt in massa. Eén ppm is duizend keer zo klein als één promille.

De dimensieloze eenheid ppm wordt vooral veel gebruikt om lage concentraties aan te duiden in de scheikunde en dan in het bijzonder binnen de toxicologie en de milieuwetenschappen. Maximaal aanvaarde concentraties van verontreinigingen worden vaak in ppm uitgedrukt of in eenheden die nog kleiner zijn, zoals ppb (parts per billion) en ppt (parts per trillion). Hierbij wordt de Amerikaanse korte schaal van grote getallen gebruikt; parts per billion moet dus als "deeltjes per miljard" begrepen worden, parts per trillion als "deeltjes per biljoen".

In een overzichtelijk rijtje:
1 procent = 10−2; 1 promille = 10−3; 1 ppm = 10−6; 1 ppb = 10−9; 1 ppt = 10−12
1 ppm = 10−4 procent = 10−3 promille = 103 ppb = 106 ppt

Voorbeeld 
Voorbeeld: als 1 liter water (ca. 1 kg, 1000 g) met 1 massa-ppm lood verontreinigd is, bevat dat water 1 milligram (0,001 g) van het zware metaal.

Koper(II)sulfaat wordt opgelost in 632 ml water. Er bevinden zich 19,48 mg Cu2+-ionen in de oplossing, dus de concentratie in ppm kan als volgt berekend worden: 632 ml water heeft een massa van 632 gram of 0,632 kilogram, aangezien de dichtheid 1 kg/dm³ bedraagt. Met de massa Cu2+-ionen (opgeloste stof) in milligram en de massa water (oplosmiddel) in kilogram wordt vanzelf de factor 106 in aanmerking genomen. De concentratie Cu2+-ionen in de oplossing bedraagt dus:

Overbodigheid van ppm 
Binnen het SI is het werken met ppm en soortgelijke eenheden overbodig en ongewenst. Het verhoudingsgetal ppm kan gemakkelijker en overzichtelijker worden uitgedrukt met μL/L, μg/g, mg/kg, μm/m of iets dergelijks, waarbij de laatste notaties duidelijk laten zien welke eenheden in het spel zijn.

Broeikasgassen en ppmv
Met ppmv wordt bedoeld de volumeconcentratie uitgedrukt in "delen per miljoen". Ppmv is een afkorting van het Engelse parts per million by volume, in tegenstelling tot “parts per million mass”. 

De eenheid wordt bijvoorbeeld gebruikt bij de beschrijving van het broeikaseffect en geeft dan aan hoeveel CO2 opgenomen is in de lucht. In 2005 dacht men dat bij een CO2 concentratie van 550 ppmv de temperatuursverandering van de atmosfeer beperkt blijft tot 2°C ten opzichte van het pre-industriële tijdperk, eind 19e eeuw, inclusief de equivalente concentratie van andere broeikasgassen, maar exclusief de invloed van aerosolen. Uit recentere CO2-metingen blijkt dat de CO2-concentratie sedert 2015 de 400 ppm(v) heeft overschreden.

Andere gerelateerde eenheden 
 Basispunt (‱) 1 deel per 10000
 Procentpunt

Niet-SI-eenheid
Stoichiometrie
Toxicologie
Klimatologie
Parts per billion

Parts per billion, ook wel bekend onder de Engelse afkorting ppb, is een natuurkundige eenheid die staat voor delen per miljard.

Deze maat is duizend keer kleiner dan de parts per million (ppm) en een miljoen keer kleiner dan de promille en wordt vooral gebruikt in de analytische chemie

Voor een aantal stoffen bestaan detectiemethoden die zo gevoelig zijn dat dit soort concentraties inderdaad kunnen worden gemeten.

Zie ook 
 Procent

Niet-SI-eenheid
Parts per trillion

De Engelse afkorting ppt staat voor parts per trillion ofwel delen per biljoen ofwel per 1.000.000.000.000. Trillion komt hier overeen met een biljoen (zie ook Korte en lange schaalverdeling.)

Een ppt is daarmee duizend maal zo weinig als een ppb en een miljoen keer zo weinig als een ppm.

Hoewel een concentratie van 1 ppt inderdaad erg laag is, zijn er technieken in de analytische chemie die resultaten opleveren op de ppt-schaal.

De term wordt een enkele keer ook als afkorting voor parts per thousand of delen per duizend gebruikt. Dit is 1 miljard keer zo veel als delen per biljoen. Het gebruik leidt dus ook mogelijk tot verwarring en vereist soms toch een duidelijkere omschrijving.

Zie ook 
Procent
Promille

Niet-SI-eenheid
Stoichiometrie
Toxicologie
Karel X Gustaaf van Zweden

Karel X Gustaaf van de Palts-Zweibrücken (Karl X Gustav) (Kasteel van Nyköping, 8 november 1622 — Göteborg, 13 februari 1660) was koning van Zweden van 1654 tot zijn dood. Hij trouwde met Hedwig Eleonora van Sleeswijk-Holstein-Gottorp. Zij hadden een zoon, Karel XI.

Biografie 
Karel was de zoon van paltsgraaf Johan Casimir van Palts-Kleeburg en prinses Catharina Wasa, de dochter van Karel IX. Hij was een neef van koningin Christina I van Zweden. De kinderen groeiden gezamenlijk op.

In 1638 maakte hij een grand tour en kwam via Groningen, Harlingen, Enkhuizen naar Amsterdam. Daar werd hij rondgeleid door Louis de Geer.

Toen zijn nicht Christina niet wilde trouwen, en in 1654 vrijwillig afstand deed van de kroon, volgde Karel haar op. Dat had zij al in 1649 bepaald, voornamelijk om Axel Oxenstierna dwars te zitten. De Zweedse financiën waren op een dieptepunt na haar vertrek. De rijksraad gaf een concessie aan Johan Palmstruch, die het bankwezen reorganiseerde.

Kort na zijn troonsbestijging kwam hij in strijd met Polen. Jan II Casimir Wasa wilde hem niet als koning van Zweden erkennen. De Polen konden zich niet handhaven en Warschau en Wilna werden door de Zweden bezet, die, toen Brandenburg neiging toonde zich in de Poolse aangelegenheden te mengen, keurvorst Frederik Willem I van Brandenburg dwongen toe te staan dat de Zweden door Brandenburg trokken. Toen er echter gevaar ontstond dat de Republiek zich met de oorlog ging bemoeien, sloot Karel X met Brandenburg het verbond van Mariënburg (1656). Daardoor is hem gelukt het verzet van de Polen, die in opstand waren gekomen, te breken.

De Oostzeestaten vreesden echter de vorming van een machtig Zweden. Denemarken begon de oorlog, daartoe aangezet door de Republiek, terwijl Brandenburg, na vrede gesloten te hebben met Polen (1657) een verbond sloot met Denemarken (1658). Karel X dwong Frederik III van Denemarken, die geen steun ontving van de Republiek, bevreesd voor een optreden van Engeland, tot de Vrede van Roskilde (1658). Karel X trok over een bevroren Oostzee. Toen de dood van Oliver Cromwell Engeland verhinderde zich met de Oostzee-aangelegenheden te bemoeien, trad Holland opnieuw op. Jacob van Wassenaer Obdam versloeg in een vereniging met Denemarken de Zweden tijdens de Slag in de Sont. Te midden van deze gebeurtenissen stierf Karel in 1660, vanwege overmatig drankgebruik.

Karel X zat niet zo lang op de troon, maar had grote invloed op de Zweedse historie. Hij bracht het grootste deel van zijn regeerperiode door als aanvoerder van het Zweedse leger in Polen, Duitsland en Denemarken. Het leger behaalde vele successen, o.a. een offensief over de Grote Belt dat tot de Vrede van Roskilde leidde. Daarbij verloor Denemarken zijn bezittingen in het zuiden van Zweden. Zweden verloor haar bezittingen aan de Goudkust.

Voorouders

Zie ook 
 Ruiterstandbeeld van Karel X Gustaaf

Huis Wittelsbach (Zweden)
Koning van Zweden
Zweden, K
Lichaamstemperatuur

De lichaamstemperatuur is de temperatuur die binnen in het lichaam van een dier heerst. Een organisme functioneert het beste binnen een bepaald temperatuursbereik. Daarbuiten dreigt functieverlies, blijvende beschadiging en ten slotte de dood.

Dieren 
De normale lichaamstemperatuur varieert tussen diersoorten. Bijna alle diersoorten (ongewervelden, vissen en amfibieën) hebben nagenoeg dezelfde lichaamstemperatuur als hun omgeving. Zij zijn poikilotherm evenals de reptielen, die echter wel hun lichaamstemperatuur kunnen beïnvloeden door warme of koele plekken op te zoeken. De meeste zoogdieren en vogels zijn homoiotherm: hun lichaamstemperatuur ligt normaal gesproken boven die van de omgevingstemperatuur, wordt gereguleerd door fysiologische mechanismen. Er zijn dus warmbloedige dieren, die zijn in staat zelf hun temperatuur in stand te houden, en koudbloedige, die daarvoor afhankelijk zijn van de omgeving. Een constante lichaamstemperatuur draagt bij aan de homeostase, het streven naar een constant inwendig milieu.

Honden (38-39 °C), katten (38,5-39 °C) en vogels (huismus: 41 °C) hebben over het algemeen een hogere normale temperatuur dan mensen. Luiaards (32 °C) hebben juist een veel lagere normale lichaamstemperatuur.

De mens 
De mens heeft een gemiddelde lichaamstemperatuur die ligt tussen 35,5 °C en 37,8 °C. Er bestaat een zekere dagelijkse variatie; 's nachts om circa 3 uur is de temperatuur het laagst, 's avonds om circa 18 uur het hoogst; daarnaast kan bij grote lichamelijke inspanning de temperatuur tot boven de 38,5 °C oplopen zonder dat dit abnormaal wordt genoemd. Bij geslachtsrijpe vrouwen schommelt de lichaamstemperatuur gedurende hun menstruatiecyclus. In de twee weken na de menstruatie is de lichaamstemperatuur lager dan in de twee weken volgend op de eisprong.

Afwijkende waarden 
 Hyperthermie: oververhitting
 Hypothermie: onderkoeling

Lichaamskoeling 
Een methode om de lichaamstemperatuur te beheersen is transpiratie, met name via de huid. Sommige dieren wapperen met beweegbare lichaamsdelen, bijvoorbeeld olifanten met hun grote oren. Ook door hijgen kunnen dieren lichaamswarmte kwijt, zoals bij de hond. Lichaamsdelen zoals de pluimstaart bieden preventieve beschutting tegen de zon. Een fennek gebruikt zijn grote oren om warmte af te geven. Uitzonderlijk wordt overmatige warmte afgevoerd via rectale openingen zoals de cloaca.

Zie ook
 Koorts
 Thermoceptie

Fysiologie
Benjamin (zoon van Jakob)

Benjamin (volksetymologisch "zoon van de rechterhand" of "zoon van geluk", zie etymologie verderop) is in de Hebreeuwse Bijbel de jongste zoon van Jakob en Rachel en broer van Jozef. Rachel stierf bij zijn geboorte. Zij noemde haar zoon aanvankelijk "Ben-Oni": "zoon van (mijn) smart" of "zoon van (mijn) rijkdom of groeikracht". Zijn vader veranderde dit in "Ben-Jamin".

Etymologie van de naam 
De persoonsnaam Benjamin (בִּנְיָמִין) is afgeleid van de naam van de stam Benjamin. De belangrijkste drager van de naam is de held-eponymus van de stam. In de naam van de stam verwijst het element jamin (ימין) op de zuidelijke hemelrichting of de ware, eervolle kant van de naamgever. Benjamin is hierdoor bijna een aanduiding van het buitenland, en betekent letterlijk "zoon van het zuiden", "tot het zuiden behorend", "zich aan de goede kant bevindend", "de bijzonder geëerde". Waarschijnlijk stond de meervoudsvorm בני ימין, "zuiderlingen" aan de basis van de ontwikkeling van de naam. Op dezelfde manier ontstaan, verschijnt in spijkerschrift in Mari (18e eeuw v.Chr.) de aanduiding DUMU.MEŠ ja-mi-in/na/ni = *mārū jamīn(a/i), "zuiderlingen / Jaminieten".

Stamboom van Benjamin 

Persoon uit de Hebreeuwse Bijbel
Rachel (aartsmoeder)

Rachel (Hebreeuws: רָחֵל, Rāḥêl, "ooi") was volgens Genesis in de Hebreeuwse Bijbel de tweede vrouw van de aartsvader Jakob, na haar zus Lea, die eerder met Jakob trouwde. Rachel was de tweede dochter van Laban (na Lea), de broer van Jakobs moeder Rebekka. Rachel was dus een nicht van Jakob. Ze was de moeder van Jozef en Benjamin.

Het verhaal 
Nadat Jakob met een list zijn vader Isaak hem de zegen van de eerstgeborene had laten geven, wilde zijn oudere (tweeling)broer Esau Jakob vermoorden. Jakobs moeder Rebekka adviseerde hem daarom te vluchten naar zijn oom Laban in Charan en bespeelde Isaak zodanig dat hij Jakob naar Charan stuurde om te zoeken naar een geschikte vrouw (Genesis 27:41-28:5).

Direct na zijn aankomst in Charan ontmoette Jakob Rachel met haar kudde. Haar vader Laban nam Jakob direct op in zijn huishouden. Jakob werd verliefd op Rachel en werkte zeven jaar voor Laban om met haar te mogen trouwen. Toen Jakob de ochtend na het bruiloftsfeest wakker werd, zag hij dat hij de huwelijksnacht niet met Rachel, maar met haar oudere zus Lea had doorgebracht. Toen Jakob Laban hierop aansprak, zei Laban dat het tegen de gewoonte was als de jongere zus voor de oudere zou trouwen. Jakob mocht ook met Rachel trouwen als hij nog eens zeven jaar voor Laban zou werken. Dit deed Jakob (Genesis 29).

Jakob hield meer van Rachel dan van Lea. Daarom maakte God Rachel onvruchtbaar. Lea kreeg verschillende kinderen, zodat Rachel jaloers op haar werd. "Toen dacht God eindelijk aan Rachel", verhoorde haar gebeden om kinderen te kunnen krijgen en baarde Rachel Jozef.

Na de geboorte van Jozef wilde Jakob terugkeren naar zijn geboortegrond en vroeg zijn schoonvader Laban toestemming om te vertrekken. Laban bood Jakob een beloning aan voor zijn trouwe dienst, maar Jakob vroeg bescheiden om een deel van de kudde. De motieven van Laban en Jakob in de betreffende passage zijn onduidelijk, maar uiteindelijk bleef Jakob en werd een rijk man (Genesis 30:25-43). Jakob merkte dat Laban afgunstig werd en toen God hem opdroeg terug te gaan naar zijn geboortegrond, vluchtte hij uit Charan, waarbij Rachel stiekem de terafim (beeldjes van huisgoden) van haar vader stal. Toen Laban ontdekte dat Jakob met have en goed was vertrokken, zette hij de achtervolging in om de godsbeeldjes terug te halen en haalde Jakob na zeven dagen in. Toen een zoektocht naar de beeldjes niets opleverde door een list van Rachel, werd Jakob (die niet wist van de diefstal) woedend op Laban. Uiteindelijk sloten Jakob en Laban een verbond en gingen vriendelijk uiteen (Genesis 31).

Rachel stierf bij de geboorte van haar jongste zoon Benjamin en werd begraven in Efrat, het huidige Bethlehem (Genesis 35:16-20).

Stamboom 

Persoon uit de Hebreeuwse Bijbel
Jozef

Jozef (voornaam)
 Jozef (zoon van Jakob)
 Jozef van Nazareth - de (pleeg)vader van Jezus

Daarnaast wordt de naam Joseph (zelfde uitspraak) ook gebruikt voor niet-personen:
 Joseph (1995), een televisiefilm van Roger Young;
 Joseph (bier);
 Joseph (Oregon), een plaats in de Amerikaanse staat Oregon;
 Joseph (Utah), een plaats in de Amerikaanse staat Utah;
 Joseph and the Amazing Technicolor Dreamcoat, een musical
 de voormalige psychotherapeutische gemeenschap Jozef, van 1969 tot 2000 gevestigd op het terrein van Sint-Bavo te Noordwijkerhout
 Joseph (band), een trio uit Oregon

Zie ook
 José
 Sint-Jozef (doorverwijspagina)
 Jozef I (doorverwijspagina)
Aartsvader

Aartsvader (Hebreeuws: , ab, ab) is in het jodendom en christendom een aanduiding voor Abraham, Isaak en Jakob. De term is hoofdzakelijk ontleend aan Sirach 44:19. Soms wordt ook wel de term patriarch gebruikt.

De verhalen over de aartsvaders staan in het boek Genesis in de Hebreeuwse Bijbel. Jozef wordt niet tot de aartsvaders gerekend, maar de verhalen over hem en zijn broers worden wel gerekend tot de verhalen over de aartsvaders.

In het Nieuwe Testament worden twee aartsvaders genoemd, Abraham en David, namelijk in Hebreeën 7:9 (Abraham) en Handelingen 2:29 (David).

In bredere zin wordt de term wel gebruikt voor alle stamvaders van Adam tot en met Jacob.

Genesis (boek)
Kanaänitische oudheid
Wolin (eiland)

Wolin (Duits: Wollin) is een eiland in de Oostzee voor de kust van West-Pommeren, sinds 1945 behorend tot Polen. Het ligt tussen het Oderhaf in het zuiden en het eiland Usedom en de Pommerse Bocht in het noorden. Het eiland meet 265 km².

De grootste plaats op Wolin is Świnoujście (voor 1945: Swinemünde), dat deels op Wolin en op het Poolse deel van Usedom ligt, aan de Swina, de rivier die het Oderhaf met de Oostzee verbindt en een deel van het water van de Oder afvoert. 

Een andere belangrijke plaats is het stadje Wolin, gelegen in de gelijknamige gemeente Wolin.

Vanwege hun natuurwaarden hebben het eiland en directe omgeving in 1960 de status van nationaal park gekregen. De oppervlakte van dat park is 10.937 ha. Het hoofdkantoor is gevestigd in Międzyzdroje, voor 1945: Misdroy. 

Het strand- en kuurtoerisme speelt een belangrijke rol in de economie van Wolin. Het eiland heeft een vaste oeververbinding met het Poolse vasteland en veerdiensten op Denemarken (Bornholm) en Zweden.

Geschiedenis
Wolin is een tweelingeiland van Usedom en daarvan gescheiden door de Odermonding. Het werd door Germaanse Rugiërs bewoond en na hun vertrek in de 7e eeuw kwamen Slavische stammen binnen, die Pomoranen ('aan de zee wonenden') genoemd werden. Vikingen vestigden zich in handelskolonies aan de kust en wierpen aarden burchtwallen op. In het kader van kersteningspogingen slaagde de Duitse keizer Otto I erin om de Pomoranen onder zijn leenheerschappij te brengen, maar de Poolse hertog Mieszko I legde een soortgelijke relatie en de Pomoraanse hertogen schipperden tussen beide totdat in 1124 bisschop Otto van Bamberg  en met pauselijke en keizerlijke steun het christendom gewapenderhand oplegde. Het eiland werd nu bevolkt door kolonisten uit het westen en deze zogenaamde Duitsers mengden zich met de Wenden zoals de Pomoranen ter plaatse heetten. Het eiland ontwikkelde zich rond 1400 tot een zeeroversnest dat het Verbond van de Hanze zoveel schade toebracht dat het met geweld onderworpen moest worden. 

Gedurende de Dertigjarige Oorlog veroverden de keizerlijk troepen eerst het eiland met zijn strategische ligging. Zij werden afgelost door de Zweden die het bij de Vrede van Westfalen in 1648 behielden als een deel van Zweeds Pommeren. Brandenburg (later Pruisen genaamd) slaagde er in 1721 in om het eiland samen met Usedom en de stad Stettin in handen te krijgen.

Napoleontische troepen bezetten de stad Wollin tijdelijk in 1809. Daarna werd het eiland weer deel van de Pruisische provincie Achter-Pommeren. In de loop van de 19e eeuw ontwikkelden zich aan kust een reeks badplaatsen die vooral door Berlijners bezocht werden. 

Opdat de gehele Odermonding onder Polen zou vallen werd het eiland in 1945 samen met het oostelijke deel van Usedom (de havenstad Swinemünde, sindsdien Świnoujście) aan Polen toegewezen. De bevolking, voor zover niet gevlucht, werd uitgewezen en Polen kwamen in hun plaats. Zie Verdrijving van Duitsers na de Tweede Wereldoorlog.    

Pools eiland in de Oostzee
Geografie van West-Pommeren
Geografisch middelpunt van Europa

De bepaling van het geografisch middelpunt van het continent Europa is vanzelfsprekend afhankelijk van de vraag naar de uiterste grenzen. Zolang immers het debat over de oostgrens van Europa niet beslecht is, zullen verschillende plaatsen in Europa zich het geografische (exacter: geometrische) middelpunt kunnen noemen. Het meest opgetuigde middelpunt bevindt zich in Litouwen bij het plaatsje Radžiuliai, 25 km ten noordoosten van de hoofdstad Vilnius. Dit punt is in 1989 berekend door het Franse Nationale Geografische Instituut (IGN).

Hieronder een lijst van plaatsen die zich het geografisch middelpunt van Europa noemen, en waar deze claim met een bordje, een kunstwerk of andersoortig monument wordt ondersteund.

 Litouwen: Radžiuliai. 25°19' OL en 54°54' NB. 
 Oekraïne: Rachiv, nabij de grens met Roemenië aan de Tisza. 
 Slowakije: Kremnické Bane, 4 km ten noorden van Kremnica. 18°55' OL en 48°44.5' NB.
 Polen: Suchowola

Europese Unie 

Het door de IGN berekende geografische middelpunt van de Europese Unie ligt sinds de Brexit in Duitsland in Gadheim in de gemeente Veitshöchheim in de Duitse deelstaat Beieren.

Zie ook 
 Geografisch middelpunt van Nederland
 Geografisch middelpunt van België

Middelpunt
Absolute temperatuur

Absolute temperatuur of thermodynamische temperatuur is de temperatuur gemeten op een ratioschaal ten opzichte van het absolute nulpunt. De absolute temperatuur is vastgelegd door de verhouding van temperaturen in een carnotproces.

De temperatuur van een voorwerp of systeem is een maat voor de thermische energie van dat voorwerp, dat wil zeggen van de hoeveelheid beweging van de samenstellende delen, bijvoorbeeld moleculen, van het voorwerp. Er is daarom een laagst mogelijke temperatuur, namelijk waarbij deze delen alleen nog bewegen met de nulpuntsbeweging (nulpuntsenergie). Dit is het absolute nulpunt, gelegen op -273,15 °C, of (per definitie) 0 K. Een lagere temperatuur is niet mogelijk.

Definitie
De relatieve verhouding van twee absolute temperaturen  en  is gedefinieerd als het energierendement van een carnotproces tussen deze temperaturen.

waarin  de arbeid is die in een carnotproces door het gas wordt verricht en  de hoeveelheid warmte die door het proces als warmte wordt opgenomen uit een reservoir met temperatuur .

Het carnotproces verloopt als volgt:
 Het gas, met temperatuur , wordt isothermisch in contact gebracht met een warmtereservoir met temperatuur , waarbij het een hoeveelheid warmte  opneemt. Daarbij wordt het gas zo geëxpandeerd dat de temperatuur niet stijgt. Het gas verricht daardoor arbeid.
 Dan wordt het gas adiabatisch adiabatisch verder geëxpandeerd tot de temperatuur  is bereikt. Ook nu verricht het gas een hoeveelheid arbeid. In totaal is de hoeveeheid verrichte arbeid in deze en de vorige stap .
 Vervolgens wordt het in contact gebracht met een warmtereservoir met temperatuur  en isothermisch gecomprimeerd onder het overdragen van de resterende hoeveelheid warmte .
 Ter completering van de cyclus wordt het gas adiabatisch gecomprimeerd tot het de begintoestand bereikt.

Het is niet moeilijk aan te tonen dat de verhouding  voor al zulke carnotprocessen hetzelfde is.

Temperatuurschaal
Door de keuze van een vast punt op de temperatuurschaal en daarvan de absolute temperatuur vast te leggen, ontstaat een schaal voor absolute temperatuur. Absolute temperatuur wordt doorgaans uitgedrukt in kelvin, de SI-basiseenheid voor temperatuur. 
Tot de herdefinitie van de basiseenheden in 2019 werd voor de gebruikelijke kelvinschaal voor het punt 273 K het tripelpunt van water gekozen. Daarna is de kelvin gedefinieerd door middel van de constante van Boltzmann. De rankineschaal is een andere schaal voor absolute temperatuur, die parallel loopt met de fahrenheitschaal. Het punt 459,67 R komt overeen met 0 °F.

Literatuur
Kronig, R, Leerboek der natuurkunde,Delft, 1958.

Thermodynamica
Rick Laird

Rick Laird (Dublin, 5 februari 1941 – New City (New York), 4 juli 2021) was een bassist en jazzmusicus. Hij had al vanaf jonge leeftijd veel interesse in muziek, en groeide op met veel verschillende invloeden. Hij ging op piano en gitaarles, maar vond zijn uiteindelijke draai toen hij naar Nieuw-Zeeland verhuisde met zijn vader en de jazz ontdekte.

Na omzwervingen via Engeland en Australië kwam Laird in de Verenigde Staten terecht, en speelde met veel kopstukken uit de jazzwereld (onder andere Chick Corea en Buddy Rich) en in het Mahavishnu Orchestra. Hij speelde basgitaar en componeerde ook zelf stukken.

Later werkte hij samen met Jan Hammer en Hall & Oates, vervolgens werd hij fotograaf.

Laird overleed op 80-jarige leeftijd aan longkanker.

Externe links
 artikel uit Guitar Player Magazine

Jazzbassist
Jazzcomponist
Iers bassist
Iers componist
Salpeter

Salpeter is de triviale naam voor een aantal salpeterzure metaal-zouten:
 met name voor gewone salpeter of kaliumnitraat (KNO3)
 Chilisalpeter of natriumnitraat (NaNO3),  en
 kalksalpeter of calciumnitraat (Ca(NO3)2), of
 ammoniumsalpeter ammoniumnitraat (NH4NO3)

Het woord salpeter komt van het Latijnse woord sal (zout) en het Latijnse/Griekse woord petra/πετρα (stenen/steen), omdat het zout oorspronkelijk van de stenen rondom mestvaalten geschraapt werd.

Salpeter wordt onder andere gebruikt als meststof en voor het maken van explosieve mengsels zoals zwart buskruit en andere sassen. Het wordt (soms) ook toegevoegd tijdens de wrongelbereiding bij het kaas maken om het ontkiemen van boterzuurbacteriesporen te voorkomen. Daardoor zou anders "laatlos" kunnen ontstaan in de kaas tijdens de rijping.

Salpeter bevat het nitraation NO3− dat voor de plantenwereld een belangrijke bron van gebonden stikstof is. Stikstof is nodig voor de synthese van aminozuren, de bouwstenen van alle eiwitten. Hoewel de atmosfeer grotendeels uit stikstofgas bestaat, zijn de meeste planten niet in staat direct van deze bron gebruik te maken maar alleen via de hulp van bepaalde bacteriën.

Nitraten zijn vrij sterke oxidatoren en dat is de reden dat een gepoederd mengsel van salpeter met houtskool en zwavel explosief is (buskruit): het nitraat oxideert de zwavel en de houtskool en daar komt veel warmte bij vrij en bovendien zetten de vaste stoffen met klein volume zich om in gassen met groot volume. Als salpeter verhit wordt zonder een toegevoegde brandstof zoals houtskool of zwavel, dan ontleedt de stof onder vrijmaking van zuurstof. Bijvoorbeeld:

2 KNO3 -> 2 KNO2 + O2

Deze reactie was al vroeg in de 17e eeuw bekend. Cornelis Drebbel heeft de ontleding waarschijnlijk gebruikt om adembare 'lucht' aan te maken aan boord van zijn onderzeeboot.

Productie
Salpeter werd aanvankelijk geproduceerd uit nitraathoudende aarde, die in oude stallen van boerderijen te vinden was als een mengsel van mest en grond. Het kon ook kunstmatig worden geproduceerd in salpeterbedden. Dit waren lagen van mest, urine en aarde. Uiteindelijk kon men het in sommige landen ook delven als guano.

Om hieruit salpeter te verkrijgen werd de aarde vermengd met potas of weedas en opgelost in water. Na filtratie bleef een vloeistof van salpeter, andere zouten, en verontreinigingen over. Dit werd ingekookt zodat een kristallijne massa ontstond. Dit werd opnieuw opgelost in water, verhit en geconcentreerd door verdamping. De verontreinigingen werden afgeschuimd. De zouten zonken naar de bodem en werden uitgeschept. De overblijvende vloeistof koelde men af en aldus ontstonden salpeterkristallen. Deze werden eventueel opnieuw gewassen teneinde de vereiste zuiverheid te verkrijgen.

Tegenwoordig wordt salpeter via salpeterzuur verkregen, dat uit ammoniak wordt vervaardigd via het Ostwaldproces.

Nitraat (zout)
Anorganisch zout
Ole Bull

Ole Bornemann Bull (Bergen, 5 februari 1810 – Lysøen, 17 augustus 1880) was een Noors violist en componist. Hij wordt beschouwd als een der grootste violisten van de 19e eeuw.

Biografie
Zijn ouders waren de apotheker Johan Storm Bull en Anna Dorothea Geelmeyden. Al op jonge leeftijd leerde hij klassieke muziek waarderen, al zag zijn vader liever een zoon die theologie studeerde. Als grotendeels autodidact werd hij toch een virtuoos violist. In 1829 maakte hij kennis met Louis Spohr in Kassel en in 1832 gaf hij in Parijs zijn eerste concert. Hij trouwde een Française en kwam in contact met Frédéric Chopin en Heinrich Wilhelm Ernst. Robert Schumann schreef dat Bull behoorde tot "de grootsten aller tijden" en dat hij op de hoogte stond van Niccolò Paganini vanwege de virtuositeit en helderheid van zijn spel. Bull was ook bevriend met Franz Liszt en trad meermalen met hem op. Hij was ook populair in Italië en Engeland.

In 1843 vertrok hij naar de Verenigde Staten, maar hij richtte in 1850 ook het Noorse Theater op in Bergen. In 1852 stichtte hij een kolonie in Pennsylvania onder de naam Oleana of New Norway. Hij hoopte hier het leven voor de Noren makkelijker te maken, waar ze samen konden leven in harmonie en de Noorse tradities konden overleven in een nieuwe omgeving. Het project was vanaf het begin gedoemd te mislukken - het bergachtige terrein gaf weinig mogelijkheden voor landbouw, en in de winter was het gebied afgesloten van commerciële centra in het land. Binnen twee jaar waren de meeste kolonisten uitgeweken naar andere gebieden. Gedesillusioneerd ging hij terug naar de muziek, waar zijn reputatie snel hersteld was. In de zomer van 1864 was hij de mentor van de jonge Edvard Grieg. In 1870 hertrouwde hij, deze keer met een Amerikaanse.

Naast vioolspelen componeerde hij ook een aantal werken, met name voor viool, waaronder twee vioolconcerten.

Hij overleed in 1880 op het eiland Lysøen, nabij Bergen, Noorwegen aan kanker.

Composities

Werken voor viool en orkest 

 1834 A Mother's Prayer Andante Religioso
 1834 Capriccio 
 1837 Cantabile doloroso e Rondo giocoso 
 1842 Nocturne for fiolin og orkester  
 1848-49 A Mountain Vision
 1863 La Mélancolie

Trivia
Een van zijn vioolconcerten is deels op- en overgenomen in de compositie BULL's eye van de Noorse componist Olav Anton Thommessen.

Externe link 
 

Noors componist
Noors violist
19e-eeuws componist
Lambermont (gebouw)

Lambermont wordt dikwijls gebruikt als aanduiding van de ambtswoning van de eerste minister in België, vergelijkbaar met het Catshuis in Den Haag en 10 Downing Street in Londen.

Het is gelegen aan de hoek van de Lambermontstraat en de Hertogsstraat te Brussel, op een hoekje van het park waarin het Academiënpaleis ligt, niet ver van het Koninklijk Paleis en het Paleis der Natie.

Deze ambtswoning is niet te verwarren met de Wetstraat 16, waar het Kabinet van de Eerste Minister is gevestigd.

Het gebouw is genoemd naar baron Auguste Lambermont (1819-1905), de secretaris-generaal van het Ministerie van Buitenlandse Zaken die een belangrijke rol speelde bij de afkoop van de Scheldetol van Nederland in 1863 en in 1885 een belangrijk aandeel had in de verwerving van Kongo-Vrijstaat door koning Leopold II.

Het gebouw gaf ook zijn naam aan het Lambermontakkoord, de staatshervorming van 2001.

Bouwwerk in Brussel (stad)
Ambtswoning
Kantoorgebouw in Brussel
Geronimo (indianenleider)

Geronimo (Gila Wilderness, Arizona, 16 juni 1829 – Fort Sill, Oklahoma, 17 februari 1909) was een Noord-Amerikaanse indianenleider, behorende tot de stam van de Apaches, meer bepaald de Chiricahua-Apaches. Zijn Apachenaam luidde 'Goyaałé' (hij die geeuwt). De naam Geronimo is hiervan een verbastering.

Geronimo ontsnapte diverse keren uit het reservaat van San Carlos, dat door de Amerikaanse regering aan de Chiricahua-Apaches was toegewezen. Telkens werd hij door het Amerikaanse leger opgespoord, eerst onder leiding van generaal George Crook (1883–1884), daarna onder leiding van kolonel Nelson A. Miles (1884–1886).

Geronimo gaf zich uiteindelijk definitief over in september 1886; er was een troepenmacht van ongeveer 5000 man nodig om 36 indianen te vangen. Alle Chiricahua-Apaches werden naar Florida gedeporteerd. In 1894 werden ze 'vrijgelaten' en naar Oklahoma gebracht waar Geronimo zijn laatste jaren doorbracht als boer en verkoper van souvenirs aan toeristen. Ook werd hij er lid van de gereformeerde kerk.

Geronimo's angst dat zijn volk zou uitsterven, was terecht. Destijds waren er meer dan 1.200 Chiricahua. Tegen de tijd dat ze werden vrijgelaten waren er nog 265 over. Volgens zijn naasten speet het Geronimo dat hij zich aan Miles had overgegeven en dat hij het niet tot aan de laatste man had uitgevochten in de Sierra Madre.

Op een winternacht in 1909 viel Geronimo, toen 79 jaar oud, van zijn paard. Hij lag tot de volgende ochtend in een greppel en stierf een paar dagen later aan longontsteking. Op zijn sterfbed somde Geronimo de namen op van zijn krijgers. Hij werd begraven op het Apache-kerkhof van Fort Sill, te midden van 300 Chiricahua.

Trivia 
 Achterkleinzoon Harlyn Geronimo voert een juridische strijd om het lichaam van zijn overgrootvader te kunnen herbegraven op diens geboortegrond in Arizona. Maar volgens een hardnekkig gerucht zijn de schedel en enkele botten van de Apacheleider in 1918 geroofd door een dispuut van Yale-studenten genaamd Skull and Bones. Een van de grafschenners zou Prescott Bush zijn geweest, vader en grootvader van twee Amerikaanse presidenten.
 Geronimo was eveneens de codenaam voor de militaire missie die de Verenigde Staten op 1 mei 2011 uitvoerden om Osama bin Laden gevangen te nemen of te doden in zijn schuilplaats in Abbottabad (Pakistan).

Indianenleider (Verenigde Staten)
Verzetsstrijder
Apache persoon
Beatgeneration

De beatgeneration of beatgeneratie omvat een klein aantal invloedrijke schrijvers uit de jaren 50 en 60 van de 20e eeuw en met name Jack Kerouac, die de term bedacht, Allen Ginsberg en William S. Burroughs vormden de harde kern. Zij ontmoetten elkaar in Manhattan in 1940 en brachten hun tijd door in het huis van Burroughs, dat al snel een ontmoetingsplaats werd voor ambitieuze jonge schrijvers. De dichters van de beatgeneration, zoals Ginsberg, worden ook weleens de 'Beat Poets' genoemd.

Andere schrijvers die met deze beweging worden geassocieerd zijn dichter Gregory Corso, straatartiest Herbert Huncke en Neal Cassady die de inspiratie was voor Kerouacs boek On the Road. De groep breidde zich verder uit en veel leden verhuisden naar San Francisco, alwaar ze Gary Snyder, Lawrence Ferlinghetti, Michael McClure, Philip Whalen en Lew Welch ontmoetten.

In de jaren vijftig waren ze nog apolitiek. Ze waren eerder op zoek naar een persoonlijke 'intensive experience'. Hierdoor hadden ze weinig impact op het sociaal-cultureel leven, maar kunnen wel als de voorlopers worden beschouwd van de revolutionaire generatie van de jaren zestig.
De dichters uit deze groep staan daarom ook wel bekend als de Beat Poets, al moet daarbij gezegd worden dat volgens sommigen die naam sloeg op de sterke ritmische poëzie die zij voordroegen. 

De term "beatnik" werd later de aanduiding voor een hele generatie jonge mensen die de levensstijl van de originele  ("beat"-)schrijvers trachtten na te volgen. De term Beatnik werd bedacht door Herb Caen in een artikel in de San Francisco Chronicle op 2 april 1958. Caen bedacht de term door het toevoegen van de Russische achtervoegsel -nik zes maanden na de lancering van de Russische Spoetnik I. Allen Ginsberg, belangrijk ideoloog en icoon van de beatgeneration maakte bezwaar tegen de term, omdat die een fabricage was van de media en de waarachtigheid van de beatgeneration sterk vertroebelde.

Zie ook 
 Amerikaanse literatuur

Engelse literatuur (Verenigde Staten)
 
Hippiecultuur
196 v.Chr.

Het jaar 196 v.Chr. is een jaartal in de 2e eeuw v.Chr. volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Italië 
 Lucius Furius Purpurio en Marcus Claudius Marcellus worden door de Senaat gekozen tot consul van het Imperium Romanum.
 In Rome worden ter herdenking van de overwinningen in Hispania, triomfbogen gebouwd. De Epulones vormen een priestercollege en organiseren feestmalen bij festivals of openbare spelen.
 De Romeinen onderwerpen in de Povlakte de Gallische stam de Insubres, de handelsstad Comum wordt bezet.

Egypte 
 27 maart - De Raad van Priesters vaardigt een decreet uit in het Grieks alfabet, in Egyptische hiërogliefen en in het demotisch schrift (Steen van Rosetta). In het decreet wordt Ptolemaeus V Epiphanes geprezen voor zijn beleid en krijgt dankbetuigingen van de priesters van Memphis.

Griekenland 
 Einde van de Tweede Macedonische Oorlog, Titus Quinctius Flaminius verklaart in Korinthe ter gelegenheid van de Isthmische Spelen, de Griekse stadstaten onafhankelijk. Het Romeinse leger trekt zich terug uit Griekenland.

Klein-Azië 
 Antiochus III de Grote belegert de havenstad Smyrna (huidige İzmir), de bevolking vraagt Rome om militaire steun. De Seleuciden steken met een expeditieleger de Hellespont over en vallen Thracië binnen.

Europa 
 Koning Merianus (196 - 190 v.Chr.) volgt zijn vader Gurgintius op als heerser van Brittannië.

Geboren

Overleden 

 Marcus Cornelius Cethegus, Romeins consul en censor

Jaar in de 2e eeuw v.Chr.