alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Kierownica maszyny przepływowej

Kierownica, łopatka kierownicza - element pompy, sprężarki, turbiny lub innego urządzenia przepływowego, w którym następują przemiany energetyczne i (zwykle) jednoczesna zmiana kierunku przepływu cieczy lub gazu.

Przemiany energetyczne zachodzące w kierownicy są zależne od rodzaju maszyny, i są one następujące:
 w maszynach roboczych:
 w kierownicy sprężarki przepływowej - zamiana energii kinetycznej sprężanego gazu na entalpię,
 w kierownicy pompy wirowej - zamiana energii kinetycznej na energię potencjalną cieczy;
 w maszynach silnikowych:
 w kierownicy turbiny cieplnej - zamiana entalpii na energię kinetyczną,
 w kierownicy turbiny wodnej - zamiana energii potencjalnej na energię kinetyczną.

Kierownica jest kanałem przepływowym, lub zbiorem wielu kanałów przepływowych o zmiennym przekroju poprzecznym. W maszynach roboczych przekrój poprzeczny kanałów kierownicy zwiększa się w miarę przepływu czynnika. Zwiększający się przekrój poprzeczny powoduje zmniejszenie prędkości przepływu czynnika, czyli obniżenie energii kinetycznej i zamiana jej na inną energię. W maszynach silnikowych przekrój poprzeczny kanałów przepływowych kierownicy jest malejący, gdyż jej celem jest zwiększenie prędkości. Jednocześnie rośnie energia kinetyczna kosztem innego rodzaju energii.

Kierownice w maszynach przepływowych wykonywane są zwykle z łopatek zamocowanych w korpusie maszyny. Od kształtu tych łopatek oraz sposobu zamocowania w korpusie zależy zmiana przekroju poprzecznego kanałów przepływowych. Przepływ w kierownicy może być osiowy, diagonalny, promieniowy lub mieszany. Wybór należy do konstruktora.

Największe problemy z przepływem występują w kanałach dyfuzorowych, czyli z rosnącym przekrojem kanału przepływowego. Takie kierownice występują w maszynach roboczych (pompy, sprężarki), i w tych maszynach można najwięcej zyskać projektując odpowiednią kierownicę.

Niektóre maszyny przepływowe nie posiadają kierownicy, gdyż ich zadaniem jest wytworzenie energii kinetycznej (wentylatory) bądź zamiana stojącej do dyspozycji energii kinetycznej na mechaniczną (turbiny wiatrowe, niektóre turbiny wodne).

Maszyny przepływowe
Dyfuzor

Dyfuzor – kanał przepływowy z rosnącym przekrojem poprzecznym, np. stożkowo rozszerzający się lub spiralny odcinek rury, kanał międzyłopatkowy ograniczony łopatkami sprężarki przepływowej lub pompy wirowej. W dyfuzorze (w wyniku wzrostu przekroju poprzecznego) następuje spowolnienie przepływu płynu, co odpowiada przemianie energii kinetycznej strumienia w energię ciśnienia.

Dyfuzory powszechnie stosowane są w pompach wirowych oraz w sprężarkach przepływowych (promieniowych, diagonalnych i osiowych). Dyfuzory stosuje się także jako element odprowadzający czynnik z turbiny cieplnej, dzięki wykorzystaniu energii kinetycznej czynnika następuje pewne obniżenie ciśnienia za ostatnim stopniem maszyny, a przez to pewien wzrost mocy i sprawności.

Dyfuzor jako element konstrukcji samochodu jest to kanał o zmiennym przekroju.
Możliwe są różne konfiguracje, które mogą składać się z kanału o przekroju:
 zbieżnym – gdzie przekrój maleje, więc płyn zgodnie z równaniem ciągłości musi przyspieszyć, a co za tym idzie – zgodnie z równaniem Bernoulliego – spada ciśnienie;
 o stałym przekroju;
 o przekroju rozbieżnym, gdzie następuje wzrost ciśnienia zasysający płyn spod pojazdu.

Powietrze wlatujące pod samochód w kanał zbieżny przyspiesza i zmniejsza swoje ciśnienie; powstaje w ten sposób różnica ciśnień. Na górnej powierzchni pojazdu większe ciśnienie, na dolnej mniejsze powodują "przyssanie" pojazdu do drogi. Dodatkowo kanał rozbieżny w tylnej części, gdzie przekrój się zwiększa, powoduje wzrost ciśnienia i dodatkowe zasysanie płynu spod samochodu, a co za tym idzie dodatkowy wzrost jego prędkości i spadek ciśnienia pod pojazdem. Używanie dyfuzorów szczególnie w samochodach użytkowych jest niebezpieczne ze względu na konieczność ciągłego utrzymywania kontaktu z podłożem, aby utrzymać "geometrię kanału" utworzoną przez podwozie i podłoże, a co za tym idzie różnicę ciśnień. Podskok na wyboju może spowodować gwałtowny wzrost ciśnienia pod samochodem i utratę przyczepności, co można było zaobserwować w wypadku Roberta Kubicy w GP Montrealu 2007 roku.
Dyfuzor, aby mógł działać, musi mieć stosunkowo dużą długość. Spotykane są w komercyjnych samochodach sportowych imitacje o niewielkiej długości rzędu kilkudziesięciu centymetrów, które nie są w stanie spełniać swojej funkcji.
Spotykany jest też tzw. podwójny dyfuzor. Jest to dyfuzor o większej prędkości zmiany przekroju z długością w tylnej części niż standardowe dyfuzory. Płyn przy dużych zmianach przekroju ma tendencję do "przyklejania" się do ścianek przekroju. Aby temu zapobiec, dyfuzor dzieli się w płaszczyźnie prostopadłej do drogi na dwie części, aby niejako zmniejszyć prędkość zmiany przekroju.

Zobacz też 

 konfuzor
 eżektor

Przypisy 

Maszynoznawstwo
Energetyka
Natężenie przepływu

Natężenie przepływu – miara ilości płynu, substancji, mieszaniny, przepływającego przez wyodrębnioną przestrzeń, obszar lub poprzeczny przekrój w jednostce czasu.

Rozróżniamy następujące metody wyrażania natężenia przepływu:

 Masowe natężenie przepływu lub wydatek masowy określane symbolami G albo  gdzie jednostką fizyczną jest:
 masa/czas – najczęściej: kg/s

 Objętościowe natężenie przepływu określane symbolami Q albo  gdzie jednostką fizyczną jest:
 objętość/czas – najczęściej: m³/s

 Molowe natężenie przepływu lub wydatek molowy określane symbolem  gdzie jednostką fizyczną jest:
 liczba moli/czas – najczęściej: mol/s

Natężenie przepływu nazywane wydajnością jest podstawowym parametrem pracy pomp, układów pompowych i sprężarek, a także turbin.

W hydrogeologii nazywa się też natężeniem strumienia wody podziemnej.

Pomiar natężenia przepływu 
Do pomiaru natężenia przepływu w przemyśle chemicznym i pokrewnych stosuje się przyrządy pomiarowe:
 anemometr
 danaidę
 dyszę pomiarową
 gazometr bębnowy
 kryzę pomiarową
 przepływomierz ultradźwiękowy
 rotametr
 rurkę Pitota
 rurkę Prandtla
 zwężkę Venturiego

Zobacz też 
 układ SI
 wielkość fizyczna

Przypisy 

Mechanika płynów
Wydajność przepływu

Wydajność - inaczej objętościowy współczynnik przepływu, to jeden z podstawowych parametrów pracy pomp i sprężarek określających natężenie przepływu medium (ciecz, gaz) przez nie wytwarzane.

Objętościowy współczynnik przepływu 
Objętościowy współczynnik przepływu w systemie mierzony jest jako objętość cieczy przepływająca w jednostce czasu. Może być liczony jako wynik mnożenia powierzchni przekroju poprzecznego rury i średniej prędkości przepływu. Jednostką w układzie SI określającą objętościowy współczynnik przepływu jest m3/s. Jednakże często stosowaną jednostką jest też litr na sekundę (l/s) jeżeli mówimy o objętościowym współczynniku przepływu dla sprężarki. Ten objętościowy współczynnik przepływu nazywany jest wydajnością sprężarki i jest wyrażany w litrach normalnych na sekundę (Nl/s) lub określany jako swobodny wydatek powietrza (l/s).

Przy przepływie powietrza wyrażonym w litrach normalnych na sekundę (Nl/s) wydatek powietrza przeliczany jest do „normalnego stanu” tzn. ciśnienia 1,013 bar i temperatury 0 °C. Ta jednostka używana jest głównie wtedy, gdy chcemy określić masowe natężenie przepływu.

Przy pomocy swobodnego wydatku powietrza (FAD - ang. Free Air Delivery)) wydajność sprężarki przeliczana jest do standardowych warunków panujących przy wlocie powietrza (ciśnienie wlotowe 1 bar(a) i temperatura wlotowa 20 °C). Relacja między dwoma objętościowymi współczynnikami przepływu jest następująca (należy zwrócić uwagę, że poniższy wzór nie uwzględnia wilgotności powietrza):

qFAD = qN x TFAD / TN x PN / PFAD
qFAD = qN x (273+20) / 273 x 1,013 / 1

gdzie:
 qFAD = objętościowy współczynnik przepływu jako swobodny wydatek powietrza (l/s)
 qN = objętościowy współczynnik przepływu jako iloraz: Normalne litry/sekundę (Nl/s)
 TFAD = standardowa temperatura wlotowa (20 °C)
 TN = normalna temperatura odniesienia (0 °C)
 PFAD = standardowe ciśnienie wlotowe (1,00 bar(a))
 PN = Normalne ciśnienie odniesienia (1,013 bar(a))

Przypisy

Zobacz też 
 Równanie ciągłości strugi

Linki zewnętrzne 
 

Maszynoznawstwo
Hydrosfera

Hydrosfera (z gr. ὕδωρ hydōr „woda”, σφαῖρα sphaîra „kula”) – jedna z geosfer, ogół wód na Ziemi obejmujący wody podziemne i powierzchniowe: rzeki, jeziora, morza, oceany, lodowce i lądolody oraz bagna, a także woda zawarta w atmosferze i biosferze.

Hydrosferę można podzielić na dwie części: oceanosferę i wody na lądach.

Jej zasoby wodne to około 1,4 mld km³. Corocznie przybywa około 0,3 km³ wody na skutek procesów naturalnych, takich jak gazowa synteza wody oraz wydzielanie wód juwenilnych. Rekompensowane jest to fotodysocjacją wody w górnych warstwach atmosfery, chemicznym wiązaniem wody w skałach oraz innymi procesami. Również człowiek wpływa na zmiany ilości wody w hydrosferze, m.in. w procesach chemicznych i technologicznych. Ważną rolę odgrywa również spalanie paliw kopalnianych, które wydziela rocznie około 5 km³ pary wodnej.
Hydrosferę w większości tworzą wody słone, bo aż ok. 97,5%. Woda słodka to nieco ponad 2,5%. 69% wody słodkiej skoncentrowane jest w lodowcach, stałej pokrywie śnieżnej i wiecznej zmarzlinie w Antarktyce i Arktyce oraz w wysokich partiach gór (zobacz: linia wiecznego śniegu). Pozostała część wód słodkich przypada na wody podziemne, część jezior, rzeki oraz bagna. Udział wód bezpośrednio wykorzystywanych przez człowieka to zaledwie 0,4% objętości wód słodkich.

Obieg wody w przyrodzie 
Hydrosfera nieodłącznie związana jest z ruchem wody pomiędzy nią a poszczególnymi środowiskami, jak: pedosfera, atmosfera, litosfera i biosfera wywoływany jest głównie przez energię promieniowania słonecznego i siłę grawitacji. Ogranicza się on do przestrzeni o zasięgu pionowym kilkunastu kilometrów. W ciągu roku w procesie bierze udział jedynie około 525 tys. km3, tj. 0,038% całkowitej wody w hydrosferze.
Promieniowanie słoneczne powoduje nieustanne parowanie i sublimację wody z powierzchni zbiorników wodnych, biosfery (transpiracja) oraz gleby. Uwalniana jest również woda w procesach wulkanicznych (wody juwenilne).
Przekroczenie poziomu kondensacji powoduje skroplenie pary wodnej i powstawanie chmur. Powietrze z wodą w postaci gazowej, ciekłej lub stałej może być przenoszone na różne odległości. W zależności od temperatury w dolnej warstwie troposfery następuje opad deszczu, śniegu, gradu lub powstawanie osadów atmosferycznych. Aż 80% opadów występuje nad oceanami, pozostała część na obszarach kontynentów.
Na lądzie woda opadowa w znacznej części bezpośrednio odparowuje do atmosfery i odpływa ciekami powierzchniowymi, trafiając często poprzez rzeki do mórz i oceanów lub na obszary bezodpływowe, skąd odparowuje. Część wsiąka do wód podziemnych, które często zasilają rzeki oraz spływają bezpośrednio do morza (odpływ podziemny). Pobierana jest również przez biosferę, która następnie oddaje ją w procesie transpiracji z powrotem do atmosfery. Pewna ilość wody może zostać wyłączona z obiegu poprzez retencję.
Przyjmuje się, że przeciętna ilość wody biorącej udział w rocznym obiegu nie ulega zmianie, a zestawienie przychodów i ubytków wody (bilans wodny) dla Ziemi jest zerowy.

Zobacz też 

 wybrzeże

Bibliografia 
 

Hydrobiologia
Budowa Ziemi
Cięgnik

Cięgnik - urządzenie dźwigowe służące do przemieszczania przedmiotów stałych (nosiwa) za pomocą cięgien linowych lub łańcuchowych i przy zastosowaniu zaczepu, zwykle haka lub chwytaka (na przykład elektromagnetycznego). Cięgnik może być napędzany siłą mięśni (cięgnik ręczny) lub silnikiem (cięgnik silnikowy). Cięgnik może być samodzielnym urządzeniem lub częścią innego urządzenia dźwigowego.

Ze względu na ruch nosiwa cięgniki dzielimy na:
 przyciągarki - ruch nosiwa w kierunku do cięgnika
 przenośne przyciągarki nazywane są przyciągnikami
 wciągarki - ruch nosiwa w kierunku do cięgnika jak i od cięgnika przy wykorzystaniu siły ciężkości nosiwa
 podwieszone wciągarki nazywane są wciągnikami
 wodzarki - ruch nosiwa przy pomocy dwóch cięgien, jedno umożliwia ruch do cięgnika a drugie od cięgnika.

Ruch cięgna może być realizowany poprzez nawijanie na bębnie lub przewijanie przez bęben cierny lub tarczę.

Odrębną grupę cięgników stanowią cięgniki wielokrotne. Są to zespoły przyciągarek, wciągarek i wodzarek stanowiące jedną konstrukcję. Układy stosowane tam gdzie jest wymagane zapewnienie sprzężenia ruchów kilku cięgników. Można je spotkać w żurawiach masztowych, napędzie chwytaka czy dźwignicach linotorowych.

Dźwignice
Dźwignik

Dźwignik, dźwignik o ruchu prostoliniowym (pot. lewarek) – urządzenie dźwigowe do pionowego (lub zbliżonego do pionowego) przemieszczania (podnoszenia) obiektów, zwykle na niewielką wysokość. Najczęściej stosowanym dźwignikiem jest podnośnik. Wszystkie dźwigniki podlegają dozorowi technicznemu UDT.

Podział 
Dźwigniki zwykle budowane są przy wykorzystaniu mechanizmu zębatkowego lub śrubowego napędzanego ręcznie, lub jako podnośniki wykorzystujące napęd hydrauliczny, pneumatyczny, lub elektryczny. Stąd podział na dźwigniki:
 zębatkowe
 śrubowe
 tłokowe
 dźwigniowe.
Ze względu na mobilność:

 stacjonarne np. podnośnik samochodowy, stół techniczny
 przenośne np. podnośnik samochodowy
Ze względu na zastosowanie w motoryzacji:

 warunki domowe, awaryjne
 dźwignik ręczny jest częścią wyposażenia nowego samochodu osobowego. Najczęściej ma konstrukcję śrubową lub dźwigniowo-zapadkową.
 dźwignik śrubowy o konstrukcji przegubowej jest częścią wyposażenia większych aut osobowych i dostawczych.
 dźwignik hydrauliczny jest częścią wyposażenia samochodów dostawczych i ciężarowych.
 warunki warsztatowe
 Dźwigniki unoszące elementy lub podzespoły pojazdu:
 mały dźwignik hydrauliczny tzw. "żaba" jest podsuwana na kółkach pod pojazd. Ma zastosowane w przypadku lekkich aut.
 dźwignik umieszczony na wózku z rolkami i przemieszczany wzdłuż kanału,
 dźwignik statywowy
 Dźwigniki unoszące cały pojazd ze względu na konstrukcję dzielą się na:
 płytowe unoszące pojazd na wysokość do 1 m, najczęściej o napędzie pneumatycznym,
 słupkowe mają napęd hydrauliczny,
 kolumnowe najbardziej rozpowszechniony warsztatowy typ dźwigu samochodowego, mają napęd elektromechaniczny lub elektrohydrauliczny,
 nożycowe.

Zobacz też 
 podnośnik hydrauliczny

Przypisy 

Dźwignice
Wyposażenie samochodu
Dźwig

Dźwig – urządzenie podnoszące obsługujące określone poziomy, wyposażone w podstawę ładunkową poruszającą się wzdłuż sztywnych prowadnic, nachylonych do poziomu pod kątem większym niż 15 stopni, lub urządzenie podnoszące poruszające się po określonym torze.

Dźwigi dzielą się na:
 dźwigi szybowe potocznie zwane windami
 dźwigi budowlane pionowe
 dźwigi pochyłe
 dźwigi okrężne
 dźwigi portowe zwane też żurawiami portowymi

Potocznie określenia dźwig używa się do całej grupy dźwignic.

Zobacz też 
 Żuraw samochodowy

Przypisy 

Dźwignice
Dźwig przyścienny

Dźwig przyścienny (budowlany), wyciąg masztowy – dźwig stosowany najczęściej w budownictwie w czasie prac wykończeniowych, gdy główna struktura budynku lub jej część już istnieje. Dźwig przyścienny montowany jest do fasady budynku i służy do transportowania osób i materiałów. Po zakończeniu budowy dźwig jest demontowany.
Dźwig przyścienny składa się z pionowej struktury kratownicowej zwanej masztem lub wieżą, platformy lub kabiny transportowej oraz z napędu.

Podział dźwigów budowlanych ze względu na

Rodzaje napędu 
 linowy (za pomocą cięgnika)
 zębatkowy (po listwie zębatej zamocowanej do masztu)

Rodzaje ładunku 
 towarowe
 towarowo-osobowe

Dźwignice
Maszyny budowlane
Suwnica

Suwnica – dźwignica pracująca w ruchu przerywanym wyposażona w mechanizm podnoszenia i opuszczania: wciągarka lub wciągnik. Przeznaczona do przemieszczania materiałów w pionie i poziomie w przestrzeni ograniczonej długością toru jazdy, wysokością podnoszenia i opuszczania oraz szerokością mostu.

Napisy obowiązujące na suwnicy

 na moście:
 udźwig
 nr rejestracyjny Urzędu Dozoru Technicznego
 grupa natężenia pracy
 na zbloczu hakowym:
 udźwig

Elementy wyposażenia mechanicznego 
 Tor jazdy suwnicy
 odboje
 krzywki (na jednej z szyn)
 Czołownice (konstrukcja stalowa)
 mechanizm jazdy suwnicy (indywidualny)
 koło jezdne
 koło pędne
 łapy oporowe
 wyłączniki krańcowe dźwigienkowe
 zderzaki
 szczotki miedziane
 zabezpieczenie przeciwwiatrowe (w przypadku, gdy suwnica pracuje na otwartym powietrzu)
 Most (Dwuteownik, jedno- lub dwubelkowy)
 tor jazdy wózka
 odboje
 Wózek jazdy (brak układu hamowania)
 silnik
 przekładnia zębata
 Mechanizm podnoszenia
 korpus
 silnik napędowy samohamowny
 przekładnia zębata w kąpieli olejowej
 bęben linowy rowkowany (lub bęben łańcuchowy)
 lina stalowa (cięgno)
 pierścień prowadzący linę
 pręt ze zderzakami i wyłącznikiem krańcowym
 zblocze hakowe
 Hak

Wyposażenie elektryczne 
 Łącznik suwnicy załącza i wyłącza całkowite zasilanie suwnicy wraz z obwodem zasilania (szynoprzewód, trolej, przewody ruchome); musi spełniać następujące warunki:
 napis informujący które suwnice można nim załączyć
 oznaczone pozycje załączony i wyłączony
 wolny dostęp
 przystosowany do zablokowania w pozycji wyłączony
 Łącznik zasilania załącza i wyłącza całkowite zasilanie suwnicy (z pominięciem obwodów pomocniczych – ogrzewania, klimatyzacji szaf sterowniczych); umieszczony najczęściej na podeście dźwigarze suwnicy;
 Troleje
 Szafka rozdzielcza instalacji elektrycznej umieszczona na moście
 Szafka sterowniczo-rozdzielcza umieszczona na wózku jazdy
 Wyłączniki krańcowe
 Kaseta sterownicza

Podstawowe konstrukcje suwnic 
 suwnica pomostowa (natorowa)
 suwnica podwieszona
 suwnica bramowa
 suwnica półbramowa

Przypisy 

Dźwignice
Suwnica pomostowa

Suwnica pomostowa - suwnica najczęściej instalowana wewnątrz hal przemysłowych. Suwnica składa się z kratownicowego lub pełnościennego mostu składającego się z belek głównych, czołownic oraz czasami pomostu obsługowego, toczącego się po szynach zainstalowanych na belkach podsuwnicowych opartych na wspornikach słupów konstrukcji nośnej hali. Po belkach głównych mostu suwnicy przesuwa się wciągnik co umożliwia podnoszenie ciężarów w dowolnym miejscu hali. Większe suwnice wyposażone są w kabinę operatora instalowaną w środku rozpiętości mostu lub przy jednej z belek podsuwnicowych. Małe suwnice mogą być sterowane zdalnie - przewodowo lub bezprzewodowo.
Suwnica posiada zwykle kilka napędów: ruchu mostu w kierunku podłużnym, ruchu wciągnika w kierunku poprzecznym oraz podnoszenia zawiesia w kierunku pionowym.

Dźwignice
Dagmara

Dagmara – imię żeńskie pochodzenia skandynawskiego. Wywodzi się być może z połączenia  słów dag „dzień” i mar „dziewica”, „panna”, albo też mari „sławny”. Możliwe, że jest to duńska wersja słowiańskiego imienia Drogomira, które nosiła czeska księżniczka, żona Waldemara II Zwycięskiego. 
Brak jednoznacznego pochodzenia imienia. Może to być także żeńska forma imienia Dagmar, będącego imieniem dynastycznym u plemion frankońskich pochodzenia celtyckiego oznaczająca 'wielki przez dobroć' lub germańskiego w znaczeniu 'mąż jasny jak dzień', jak i żeńska forma imienia Dagobert.

Dagmara imieniny obchodzi 24 maja i 20 grudnia.  

Znane osoby noszące imię Dagmara:
 Dagmara Bryzek – polska aktorka;
 Dagmara Duńska – caryca Rosji, matka ostatniego cara Mikołaja II;
 Dagmara Domińczyk – polska aktorka mieszkająca w USA;
 Dagmar Havlová – czeska aktorka, żona Václava Havla;
 Dagmara Jack – polska kompozytorka muzyki poważnej mieszkająca w Berlinie;
 Dagmara Kowalska – polska piłkarka ręczna;
 Dagmara Krzyżyńska – polska narciarka alpejska;
 Dagmara Matuszak – polska malarka, ilustratorka, autorka komiksów;

Przypisy 

Żeńskie imiona celtyckie
Żeńskie imiona germańskie
Dacjan

Dacjan – występujące w Polsce imię męskie o nieznanej etymologii. Istnienie jednej z nielicznych odnotowanych w historii postaci o tym imieniu nie zostało udowodnione; różne opowieści o świętych podają, iż był to legat rzymski, prześladujący chrześcijan. Był jednak rzymski polityk Dacjan, wpływowy za czasów Konstancjusza II, konsul rzymski w 358 roku.

Patron tego imienia w Kościele katolickim to św. Dacjan z Rzymu.
Ponadto w źródłach francuskich można odnaleźć św. Dacjana, o którym wzmianki w rzeczywistości dotyczą św. Dacjusza Agliati, arcybiskupa Mediolanu.

Dacjan imieniny obchodzi 4 czerwca.

Przypisy 

Męskie imiona łacińskie
Dagna

Dagna – imię żeńskie pochodzenia skandynawskiego. Spolszczona forma imienia Dagny wywodzącego  się z połączenia słów dag – „dzień” i ny – „nowy”.

Dagna imieniny obchodzi 11 września i 16 października.

Znane osoby o imieniu Dagny:
 Dagny Juel Przybyszewska – norweska artystka;
 Dagny Taggart – bohaterka bestsellerowej powieści Atlas zbuntowany.

Żeńskie imiona germańskie
Grupa odniesienia

Grupa odniesienia - w socjologii tym mianem określa się nie tylko jakąś grupę społeczną, lecz także danych jej członków, jakieś ich cechy, wartości prezentowane przez grupę bądź też wzory zachowań. Takie układy przyjęło się określać mianem grupy odniesienia, ponieważ wszelkie możliwe do skonstruowania układy odniesienia są wytworami życia grupowego jednej bądź wielu grup społecznych.

Pod względem stosunku jednostki można wyróżnić dwa rodzaje grup odniesienia: grupy odniesienia porównawczego i grupy odniesienia normatywnego.
Grupy odniesienia porównawczego pozwalają jednostce umiejscowić się w świecie społecznym, znaleźć odpowiednie miejsce w danej grupie własnej czy też odnieść pozycję ingrupy do innych grup.

Grupa odniesienia normatywnego jest podgrupą grupy odniesienia porównawczego i dopiero grupa odniesienia normatywnego może być tak swoiście rozumianą grupą, do której jednostka należy lub pragnie należeć i która stanowi dla jednostki wzorzec do naśladowania w różnych aspektach zachowań i działań. Jest to grupa, z której systemem aksjonormatywnym jednostka się utożsamia. W takim ujęciu jest to pozytywna grupa odniesienia. 

Dla jednostki społecznej istnieją także negatywne grupy odniesienia, posiadające wzorce zachowań i działań, wobec których jednostka prezentuje postawy negatywne i unika ich naśladowania. Negatywne grupy odniesienia mają funkcję integrującą dla odnoszącej się doń grupy. Poprzez wskazywanie obcych, negatywnych grup odniesienia i negatywnych względem własnych norm i wartości, a także poprzez tworzenie negatywnych stereotypów dotyczących owych grup, utrzymywany jest porządek społeczny i możliwe są negatywne sankcje towarzyskie w postaci naznaczenia wobec członków działających niezgodnie z przyjętymi regułami, np. poprzez porównanie do Żyda, hitlerowca, Jankesa, komunisty itd. 

Negatywna grupa odniesienia także spaja grupę, gdyż jest traktowana jako potencjalne lub aktualne zagrożenie wobec wartości grupowych, wobec czego konieczna jest mobilizacja członków grupy do walki o własne wartości. W sytuacji konfliktu dwie opozycyjne grupy są wzajemnie wobec siebie negatywnymi grupami odniesienia. Przykładem mogą być Młodzież Wszechpolska i stowarzyszenia osób homoseksualnych.

Psychologia społeczna
Socjologia grup społecznych
Asocjacja gwiazdowa

Asocjacja gwiazdowa – typ ugrupowania gwiazd odkryty w 1947 roku przez Wiktora Ambarcumiana, składających się głównie z gorących olbrzymów typów widmowych O-B. Wyróżnia się 3 rodzaje asocjacji: asocjacje OB, zawierające gwiazdy typów widmowych O-B2, asocjacje T, zawierające w największej części gwiazdy zmienne typu T Tauri oraz asocjacje R, składające się z młodych małomasywnych gwiazd ciągu głównego oświetlających mgławice refleksyjne (np. Monoceros R2).

Charakterystyka 
Liczba gwiazd wchodzących w skład tych struktur jest rzędu kilkuset — np. najbardziej znana i zarazem jedna z najbardziej licznych asocjacji, znajdująca się w gwiazdozbiorze Oriona, zawiera 500 gwiazd typu T Tauri. Rozmiary tych gromad sięgają wielkości kilkuset lat świetlnych. Asocjacje często uważa się za struktury nietrwałe: oddziaływanie innych gwiazd galaktyki ze składnikami gromady powoduje stopniowy jej rozkład. Asocjacje przez nas obserwowane są więc stosunkowo młode. Zdaniem Ambarcumiana są to miejsca powstawania gwiazd. Według ostatnich danych obserwacyjnych całkowite masy asocjacji gwiazdowych mogą być większe niż dotychczas sądzono, co pozwala przypuszczać, że są to jednak struktury trwałe. Możliwe, że obserwowane asocjacje są tylko peryferyjnymi obszarami gromad gwiazdowych. Najczęściej występują w ramionach spiralnych galaktyk.

Gromady gwiazd
Filolaos z Tarentu

Filolaos z Krotony albo z Tarentu, gr. Φιλόλαος ο Κροτωνιάτης (ur. ok. 470 p.n.e., zm. ok. 399 p.n.e.) – jeden z pitagorejczyków, jako pierwszy udostępnił w księgach publicznie nauki szkoły (jednym z nabywców trzech ksiąg Filolaosa był Platon). Miejsce urodzenia nie jest znane, Diogenes Laertios podaje, że była to Krotona, inne źródła wskazują, że mógł pochodzić z Tarentu.

Filolaos był twórcą nowej koncepcji Wszechświata. W jego centrum umieścił ogień, najczystszą substancję (układ pirocentryczny). Dokoła niego najbliżej krążyła Ziemia z hipotetyczną Przeciwziemią, dalej zaś rozmieszczone w harmonicznych odległościach sfery Księżyca, Słońca, planet i gwiazd stałych. Ognia centralnego i Przeciwziemi nie widać, bo zamieszkana część Ziemi, będącej kulą, jest stale od nich odwrócona. Słońce i Księżyc zaś odbijają na Ziemię życiodajne światło znajdujące się w środku Wszechświata.

Filolaos i Heraklides z Pontu zostali wymienieni w przedmowie do księgi O obrotach ciał niebieskich:

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 
  Philolaus (c.470–380/9 BC) , Routledge Encyclopedia of Philosophy, rep.routledge.com [dostęp 2023-05-12].

Astronomowie starożytnej Grecji
Presokratycy
Suwnica bramowa

Suwnica bramowa (lub bramownica) – suwnica najczęściej instalowana na zewnętrznych składowiskach lub pochylniach stoczniowych. Suwnica bramowa składa się z pomostu zawieszonego na dwóch bocznych mostach, wiążących dwie lub większą liczbę bram. Każda z bram wyposażona jest w podwozie typu szynowego lub kołowego. Po pomoście przesuwa się cięgnik. Większe suwnice wyposażone są w kabinę operatora. Małe suwnice mogą być sterowane za pomocą przewodowego lub zdalnego sterownika.
Suwnica bramowa posiada zwykle kilka napędów: ruchu suwnicy, ruchu pomostu, ruchu cięgnika oraz podnoszenia zawiesia.

Okrętownictwo
Dźwignice
Układnica

Układnica – urządzenie dźwigowe stosowane w magazynach do transportu i układania magazynowanych materiałów.

Układnice to środki transportu wewnętrznego, których konstrukcję nośną stanowią przejezdne słup lub rama, po której przemieszcza się wodzak wyposażony w układ mechaniczny, najczęściej wysuwane widły, umożliwiający składowanie jednostek ładunkowych w regałach lub ich pobieranie.

Ze względu na budowę rozróżnia się układnice:

 słupowe – urządzenia o konstrukcji nośnej w postaci przejezdnego słupa, po którym przemieszcza się wodzaki, 
 ramowe – urządzenie o konstrukcji nośnej w postaci przejezdnej bramy, po której przemieszcza się wodzaki.

Układnice posiadają napęd elektryczny, natomiast sterowanie realizowane jest przez operatora z kabiny stanowiącej ustrój jednorodny z wodzakiem lub automatycznie przez system mikroprocesorowy. W praktyce występują układnice przystosowane do obsługi:

 tylko jednego korytarza międzyregałowego,
 więcej niż jednego korytarza międzyregałowego.

Dźwignice
Żuraw (urządzenie dźwignicowe)

Żuraw – dźwignica wspornikowa, urządzenie do przemieszczania ciężarów na ograniczonej przestrzeni służące do przenoszenia, przesuwania, ładowania lub wyładowywania ładunku lub surowca.

Nazwa 
Żuraw dawniej zwany był również w Polsce kranem od nazwy crane funkcjonującej na zachodzie Europy w wielu innych językach. W języku angielskim słowo crane również oznacza ptaka żurawia. Nazwa ta utrzymała się do przełomu XIX i XX wieku i funkcjonowała równolegle obok polskiej nazwy żuraw. Jako podstawową nazwę kran obok nazwy żuraw wymienia ją wydana w 1904 Wielka encyklopedia powszechna ilustrowana. Obecnie potocznie nazywany jest również dźwigiem lub bardziej fachowo dźwignicą wspornikową od funkcji użytkowej urządzenia polegającej na dźwiganiu ciężarów.

Budowa 
Jest to urządzenie dźwignicowe obsługujące ograniczoną przestrzeń, stożkiem lub walcem, którego wysokość określa maksymalna wysokość podnoszenia żurawia, a promień podstawy – wysięg. Żurawie dostępne są w różnych rozmiarach od niewielkich, ręcznie napędzanych jednostek posiadających zasięg i wysokość podnoszenia rzędu paru metrów, do olbrzymich o zasięgu ponad stu metrów w obu kierunkach. Zawsze łączy je kilka wspólnych cech.

Dwoma podstawowymi elementami konstrukcji żurawia jest kolumna i wysięgnik. Kolumna w wielu przypadkach zredukowana jest do obrotowej podstawy żurawia na której zainstalowany jest wychylny wysięgnik, niekiedy o budowie teleskopowej. Na końcu wysięgnika zainstalowany jest cięgnik. Innym rozwiązaniem jest gdy kolumna przyjmuje postać wysokiej (zwykle kratownicowej) wieży. Na jej szczycie zamontowany jest wychylny wysięgnik z cięgnikiem na końcu, bądź stały (poziomy) z ruchomym cięgnikiem. Takie rozwiązanie konstrukcyjne stosowane jest w żurawiach wieżowych.

Głównym parametrem żurawia jest maksymalny moment obciążający – iloczyn maksymalnego możliwego do podniesienia przez urządzenie ciężaru w tonach oraz poziomej odległości od punktu podparcia wysięgnika mierzonej w metrach. Jego jednostką jest tonometr (Tm).

Rodzaje 
Ze względu na rodzaj wyróżnia się: 

 żurawie samojezdne (samobieżne), 
 żurawie wieżowe, 
 przenośnych np. żuraw przeładunkowy HDS
 przewoźnych.

Inne typy: żuraw bramowy, żurawie portowe (żurawie stoczniowe), żurawie pływające oraz żurawie warsztatowe.

Zobacz też 
 hydrauliczny dźwig samochodowy
 żuraw przeładunkowy

Przypisy

Bibliografia 
 
 

Dźwignice
Maszyny budowlane
Znak chromatyczny

Znak chromatyczny - znak notacji muzycznej określający alterację stopni podstawowych skali diatonicznej.

Znakami chromatycznymi są:
 krzyżyk oraz podwójny krzyżyk,
 bemol oraz podwójny bemol,
 kasownik oraz podwójny kasownik.

Znaki chromatyczne przykluczowe - umieszczone są bezpośrednio za kluczem i określają tonację utworu. Obowiązują do końca utworu lub miejsca zmiany tonacji.

Znaki chromatyczne przygodne (akcydencje) - umieszczane są bezpośrednio przed określoną nutą i obowiązują tylko w jednym głosie i tylko w tym jednym takcie po znaku.

Dźwięki każdej skali zmienione znakiem chromatycznym nazywamy dźwiękiem obniżonym, podwyższonym lub  dźwiękiem alterowanym.

Przypisy
Przepełnienie bufora

Przepełnienie bufora () – błąd programistyczny polegający na zapisaniu do wyznaczonego obszaru pamięci (bufora) większej ilości danych niż zarezerwował na ten cel programista. Taka sytuacja prowadzi do zamazania danych znajdujących się w pamięci bezpośrednio za buforem, a w rezultacie do błędnego działania programu. Gdy dane, które wpisywane są do bufora, podlegają kontroli osoby o potencjalnie wrogich intencjach, może dojść do nadpisania struktur kontrolnych programu w taki sposób, by zaczął on wykonywać operacje określone przez atakującego.

Przyczyną powstawania takich błędów jest najczęściej brak odpowiedniej wiedzy lub należytej staranności ze strony autora oprogramowania.

Szczegóły techniczne 
Ze względu na sposób budowy stosu na większości platform teleinformatycznych za podręcznymi buforami danej funkcji często znajduje się adres powrotny funkcji nadrzędnej, odłożony na stos przez wywołanie instrukcji procesora call. Po nadpisaniu wartości na stosie odpowiednio dobranym adresem wskazującym na specjalnie spreparowany kod, program po zakończeniu aktualnie wykonywanej funkcji zamiast powrócić do funkcji nadrzędnej, wykonuje specjalnie przygotowany przez hakera kod.

Także w przypadku, gdy bezpośrednie nadpisanie adresu powrotnego nie jest możliwe (np. ze względu na to, że podatny na atak bufor znajduje się w oddzielnym regionie pamięci), ataki typu buffer overflow mogą prowadzić do przejęcia kontroli nad systemem przez nadpisanie istotnych parametrów wykorzystywanych przez program lub biblioteki standardowe.

Zapobieganie
Aby zapobiec tego typu atakom zawsze należy brać pod uwagę rozmiar przyjmowanych danych. Należy unikać funkcji, które go nie sprawdzają (np. występująca w języku C funkcja strcpy) używając ich bezpieczniejszych odpowiedników (np. strncpy).

Zobacz też
 przepełnienie sterty
 przepełnienie stosu

Błędy programów komputerowych
Ataki komputerowe
Shellcode

Shellcode – anglojęzyczny zlepek słów shell (powłoka) oraz code (kod), oznaczający prosty, niskopoziomowy program prezentowany najczęściej w postaci kodu maszynowego, odpowiedzialny za wywołanie powłoki systemowej. Często wykorzystywany w ostatniej fazie wykorzystywania wielu błędów zabezpieczeń przez exploity.

Dostarczany jest on zwykle wraz z innymi danymi wejściowymi użytkownika (zazwyczaj poprzedza go obszar instrukcji NOP, zaś za nim znajduje się przybliżony adres shellcodu w pamięci). Na skutek wykorzystania luki w atakowanej aplikacji, procesor rozpoczyna wykonywanie shellcode, pozwalając na uzyskanie nieautoryzowanego dostępu do systemu komputerowego lub eskalację uprawnień.

Przykładowy shellcode, zapisany zgodnie z notacją języka C, zamieszczony jest poniżej:

char shellcode[]=          
    "\x31\xc0"             /* xorl    %eax,%eax              */
    "\x31\xdb"             /* xorl    %ebx,%ebx              */
    "\x31\xc9"             /* xorl    %ecx,%ecx              */
    "\xb0\x46"             /* movl    %al,$0x46              */
    "\xcd\x80"             /* int     $0x80                  */
    "\x50"                 /* pushl   %eax                   */
    "\x68""/ash"           /* pushl   $0x6873612f            */
    "\x68""/bin"           /* pushl   $0x6e69622f            */
    "\x89\xe3"             /* movl    %esp,%ebx              */
    "\x50"                 /* pushl   %eax                   */
    "\x53"                 /* pushl   %ebx                   */
    "\x89\xe1"             /* movl    %ecx,%esp              */
    "\xb0\x0b"             /* movb    %al,$0x0b              */
    "\xcd\x80"             /* int     $0x80                  */
;

W niektórych przypadkach, ze względu na ograniczenia parametrów wejściowych, które może przyjąć program, autorzy shellcode zmuszeni są do wykorzystywania nietypowych konstrukcji - np. unikania jakichkolwiek instrukcji i parametrów zawierających bajt o wartości 0x00, który w C odczytywany jest jako znacznik końca ciągu tekstowego; albo korzystania tylko z instrukcji, których reprezentacja zamknie się w zbiorze znaków drukowalnych ASCII; albo do ograniczenia kodu do bardzo niewielkich wymiarów.

Bezpieczeństwo systemów operacyjnych
Testbed

Testbed (ang. dosł. podłoże testowe) – platforma używana przez projektantów oprogramowania do testów. W przypadku rozwoju systemów operacyjnych może być to wirtualny komputer, wyposażony w działające w pełni środowisko operacyjne, debugger oraz emulator procesora, na który powstaje dany system. Duża część procesu tworzenia systemu przebiega właśnie w środowisku emulatora, aby zminimalizować czas poświęcony na restarty komputera i resetowanie środowiska, a zmaksymalizować efektywność procesu tworzenia kodu.

Testbed – strony internetowe 
Testbed jest pojęciem dość szerokim, które nie ogranicza się jedynie do komputera testowego. Testbeds mogą być one również stronami internetowymi wykorzystywanymi np. do testowania technologii webowych. Przykładem takiego rozwiązania jest stworzona w 1993 r. przeglądarka Arena (przez World Wide Web Consortium i CERN) umożliwiająca testowanie technologii HTML3, CSS, PNG i libwww.

Przypisy 

Testowanie oprogramowania
Dźwięk chromatyczny

Dźwięk chromatyczny – alterowany (podwyższony lub obniżony) dźwięk muzyczny należący do szeregu diatonicznego.

Zobacz też 
 znak chromatyczny

Przypisy

Bibliografia 
 

Melodia i harmonia
Krzyżyk

Krzyżyk (♯) – znak chromatyczny w notacji muzycznej. Krzyżyk podwyższa wysokość dźwięku o pół tonu.

Jeżeli jest umieszczony bezpośrednio za kluczem, podwyższa wszystkie dźwięki leżące na tej wysokości w obrębie całego utworu.

Prawidłowa kolejność zamieszczania krzyżyków przy kluczach to: fis, cis, gis, dis, ais, eis, his; zawsze odległość między kolejno pojawiającymi się krzyżykami wynosi kwintę (dokładnie: kwintę czystą) budowaną w kierunku wznoszącym. Kolejność ta wiąże się z kołem kwintowym. 

W notacji stosowany jest również podwójny krzyżyk: zapisywany jako  (x, rzadziej jako dwa krzyżyki obok siebie) podwyższający dźwięk o dwa półtony (po zamianie enharmonicznej dźwięków jest to cały ton). Jest stosowany zamiast sąsiedniego dźwięku gamowłaściwego, jeśli wynika to z powiązań harmonicznych, zwłaszcza w harmonii klasycznej. 

Jeżeli krzyżyk umieszczony jest bezpośrednio przed nutą, podwyższa dźwięk przypisany tej nucie i wszystkim kolejnym o tej samej wysokości w obrębie całego taktu.

Działanie krzyżyka może być znoszone kasownikiem. 

Symbolu krzyżyka nie należy mylić z symbolem #. W Unicode znak krzyżyka ♯ ma kod (U+266F) i znajduje się w grupie Inne Symbole (ang. Miscellaneous Symbols); jego encja HTML to&#9839;

Zobacz też 

 bemol
 kasownik

Znaki chromatyczne
Zboża

Zboża, rośliny zbożowe – grupa roślin uprawnych z rodziny wiechlinowatych (traw, Poaceae). Ich owoce, o wysokiej zawartości skrobi, są wykorzystywane do celów konsumpcyjnych, pastewnych i przemysłowych. Najpopularniejszymi produktami przerobu zbóż są mąki, kasze, oleje i syropy. Zboża są podstawowym surowcem w wielu gałęziach przemysłu takich jak: młynarstwo, piwowarstwo, gorzelnictwo, farmaceutyka.

Produkcja 
Według danych GUS za rok 2021, zbiory zbóż w Polsce wyniosły 34,6 mln ton.

Ponadto niektórzy zaliczają tu rośliny z innych rodzin nazywane umownie zbożami rzekomymi, np.
 gryka zwyczajna (Fagopyrum esculentum) (zaliczana też do zbóż właściwych)
 szarłat ogrodowy (Amaranthus caudatus)
 szarłat wyniosły (Amaranthus cruentus)
 szarłat koński (Amaranthus hypochondriacus)
 komosa bladołodygowa/komosa canihua (Chenopodium pallidicaule)
 komosa ryżowa (Chenopodium quinoa)
 kotewka orzech wodny (Trapa natans)

Ze względu na sposób uprawy zboża można podzielić na:
 jare
 ozime

Produkty ze zbóż

Zobacz też 

 zboża rzekome
 mleko zbożowe

Przypisy
Bemol

Bemol (♭) – znak chromatyczny, obniżający wysokość dźwięku o pół tonu.

Bemol może być użyty jako znak przykluczowy (umieszczony bezpośrednio po kluczu). Obniża wówczas wszystkie dźwięki, na wysokości których jest zapisany na pięciolinii.

Jeżeli bemol umieszczony jest bezpośrednio przed nutą, to obniża dźwięk przypisany tej nucie i wszystkim kolejnym na tej samej wysokości, w obrębie całego taktu, o ile nie wystąpi przy nich kasownik.

Prawidłowa kolejność bemoli zamieszczana przy kluczach to: b, es, as, des, ges, ces, fes. Zawsze odległość między kolejno pojawiającymi się bemolami wynosi kwintę (dokładnie: kwintę czystą) budowaną w kierunku opadającym. Kolejność ta wiąże się z kołem kwintowym. 

W notacji stosowany jest również podwójny bemol: zapisywany jako dwa znaki bemolowe obok siebie, obniża dźwięk o dwa półtony (w praktyce jest to cały ton). Jest stosowany zamiast sąsiedniego dźwięku gamowłaściwego, jeśli wynika to z powiązań harmonicznych, zwłaszcza w harmonii klasycznej. Nazwy podwójnych bemoli: heses, eses, asas, deses, geses, ceses, feses.

Bemol i podwójny bemol unieważniane są przez kasownik.

W Unicode znak ♭ ma kod (U+266D) i znajduje się w grupie Inne Symbole (ang. Miscellaneous Symbols); jego encja HTML to&#9837;.

Zobacz też 

 krzyżyk
 znak chromatyczny
 kasownik

Znaki chromatyczne

cs:Béčko (hudba)
fi:Etumerkki (musiikki)#Tavalliset etumerkit
tt:Бемоль
Kasownik

Kasownik (♮) – znak chromatyczny przygodny, element notacji muzycznej anulujący działanie innych znaków chromatycznych.

Kasownik umieszczany jest bezpośrednio przed nutą i dotyczy wszystkich dźwięków przypisanych temu samemu miejscu na pięciolinii w obrębie danego taktu. Może też być umieszczany nad nutą - wtedy jego użycie jest fakultatywne (kasownik umieszczony w nawiasie nad nutą ma charakter informacyjny). Kasownik stosuje się również w przypadku zmiany tonacji anulując zbędne znaki przykluczowe (umieszcza się go wtedy po podwójnej kresce taktowej, przy czym współcześnie używa się również kreski pojedynczej lub też, jak w przypadku radzieckich wydawnictw muzycznych, rezygnuje się z niej całkowicie). W przeszłości używano podwójnego kasownika (♮♮), który anulował działanie podwójnego krzyżyka lub bemola.

W Unicode znak ♮ ma kod (U+266E) i znajduje się w grupie Inne Symbole (ang. Miscellaneous Symbols); jego encja HTML to &#9838;

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne 

Znaki chromatyczne
Półton

Półton – najmniejsza odległość między dwoma dźwiękami w systemie temperowanym. W praktyce – poza nielicznymi wyjątkami – jest najmniejszą odległością używaną w muzyce europejskiej. Rozmiarem odpowiada sekundzie małej lub prymie zwiększonej. Dwa półtony tworzą cały ton.

W dawniejszych systemach półtony diatoniczny i chromatyczny miały nie tylko różny zapis na pięciolinii, ale różniły się też realną odległością. Półton diatoniczny był nieco większy od chromatycznego. Miało to związek z systemem obliczania, który był podstawą tzw. systemu pitagorejskiego. Półton temperowany jest przybliżoną średnią tych dwóch półtonów.

Półton temperowany stanowi 1/12 część oktawy i jest odległością między dwoma dźwiękami, których częstotliwości podstawowe pozostają w stosunku:
 

Pod względem notacji muzycznej półtony dzieli się na:
 półton diatoniczny – który zawiera się między kolejnymi stopniami, np. e-f, g-as i wówczas jest sekundą małą;
 półton chromatyczny – który powstaje przez alterację tego samego dźwięku za pomocą znaków chromatycznych, np. f-fis, e-es i jest prymą zwiększoną.

Przypisy

Bibliografia 
 

System dźwiękowy
Cały ton

Cały ton – jednostka odległości między dwoma dźwiękami. Składa się z dwóch półtonów. Rozmiarem odpowiada jej sekunda wielka.

Zobacz też 

 skala całotonowa

Przypisy

Bibliografia 
 

System dźwiękowy
Interwały
Podmiot

podmiot gospodarczy
 podmiot (językoznawstwo)
 podmiot (psychologia)
 podmiot (filozofia)
 podmiot (prawo)
 osoba fizyczna
 osoba prawna
 podmiot prawa międzynarodowego
 podmiot zbiorowy
 podmiot liryczny
 podmiot zbiorowy
Podest

Podest – pozioma płaszczyzna wzniesiona ponad grunt, przeznaczona do umieszczania obiektów lub dla wystąpień publicznych
 Podest (urządzenie dźwigowe)
 Podest (spocznik)
 Podest ruchomy załadowczy
Dźwignica linotorowa

Dźwignica linotorowa – urządzenie dźwigowe w konstrukcji zbliżone do kolejki linowej. Składa się z wózka (wodzaka) lub wózków napędzanych cięgnem i podwieszonych na linach nośnych rozpiętych między wieżami.
W zależności od zastosowanych wież dzielą się na:
 z wieżami stałymi
 z wieżą stałą i obrotową
 z wieżami przesuwnymi
 pozostałe
Zwykle używane do transportu materiałów sypkich na niewielkie odległości, na placach budowy w trudno dostępnym środowisku, np. przy budowie tam.
Dźwignica linotorowa jest urządzeniem pośrednim pomiędzy urządzeniem dźwigowym a transportowym.

Dźwignice
Urządzenia transportowe

Urządzenie transportowe to urządzenie dźwigowo-transportowe do wewnętrznego transportu materiałów i obiektów, w obrębie placu składowego, magazynu, hali fabrycznej, fabryki placu budowy lub innego obiektu.

Urządzenia transportowe dzielą się na :
Urządzenia transportowe o ruchu przerywanym - Najczęściej są to wózki transportowe o różnym przeznaczeniu. Najczęściej napędzane silnikiem elektrycznym zasilanym akumulatorem lub rzadziej spalinowym. Wózki transportowe mogą mieć różną konstrukcję zależną od przeznaczenia wózka.

Urządzenia transportowe o ruchu ciągłym (przenośniki) - Zapewniają ciągły transport materiałów. Są to zwykle przenośniki taśmowe - rzadziej stosowanymi są przenośniki kubełkowe, zgarniające, wstrząsowe oraz wiele innych typów.

Środki transportu
Minor

Minor – wyznacznik macierzy kwadratowej powstałej z danej macierzy przez skreślenie pewnej liczby jej wierszy i kolumn. Minor główny to minor, w którym przy wykreślaniu pozostawiono wiersze i kolumny o równych indeksach, z kolei wiodący minor główny to minor główny, w którym wykreślono kolejno ostatnie wiersze i kolumny.

Przykład 
Niech dana będzie macierz
 

typu  nad ciałem liczb rzeczywistych.

Wykreślając drugi wiersz oraz drugą i trzecią kolumnę, a więc pozostawiając elementy na przecięciu wierszy o indeksach ze zbioru  oraz kolumn o indeksach ze zbioru  otrzymuje się minor równy
 

Powyższy minor nie jest główny, ponieważ  Minorem głównym macierzy  jest na przykład minor
 

utworzony z przecięcia kolumn i wierszy o indeksach  oraz 

Wiodącymi minorami głównymi macierzy  są (w rosnącym porządku stopni):

Definicja 
Dla danej macierzy  typu  minorem stopnia  gdzie  nazywa się wyznacznik macierzy kwadratowej stopnia  otrzymanej z macierzy  poprzez wykreślenie  wierszy i  kolumn.

Ściślej operacja wykreślania polega na wskazaniu pewnego podciągu indeksów  wierszy o długości  oraz podciągu indeksów  kolumn o długości  z dziedziny macierzy, czyli iloczynu kartezjańskiego  Tak wybrany zbiór indeksów  służy następnie obliczeniu wyznacznika macierzy 

Jeżeli  mają po  elementów, co oznacza, iż wykreślono wiersze i kolumny o tych samych indeksach pozostawiając ich  w obu przypadkach, to taki minor nazywa się minorem głównym stopnia  Minor główny stopnia  z którego wykreślono ostatnie  wierszy i  kolumn, a więc tak, by  nazywa się wiodącym minorem głównym stopnia 

Niekiedy minorami głównymi nazywa się wiodące minory główne zaniedbując te pierwsze.

Niekiedy minory macierzy oznacza się:
 
 
  itd., gdzie  są kolumnami,  wierszami macierzy  a  jest iloczynem mieszanym.

Własności 
 Z definicji (własności) wyznacznika wynika, iż minorami stopnia 1 danej macierzy są jej elementy, minorami głównymi stopnia 1 są elementy z głównej przekątnej macierzy, zaś wiodącym minorem głównym stopnia 1 jest element o indeksie 
 Z definicji (własności) rzędu macierzy wynika, że dla macierzy rzędu  nad pewnym ciałem istnieje co najmniej jeden niezerowy minor stopnia  zaś każdy minor stopnia wyższego od  tej macierzy jest równy zeru (a więc rząd macierzy jest to największy możliwy wymiar niezerowego minora danej macierzy).
 Kryterium Sylvestera: macierz hermitowska (w przypadku zespolonym; w przypadku rzeczywistym: symetryczna)  jest
 dodatnio określona wtedy i tylko wtedy, gdy jej wszystkie wiodące minory główne są dodatnie;
 ujemnie określona wtedy i tylko wtedy, gdy wiodące minory główne parzystego stopnia są dodatnie, a nieparzystego – ujemne.
 Dla danej macierzy  można wybrać  minorów stopnia  (gdzie  oznacza symbol Newtona).
 Macierz typu  ma  wiodących minorów głównych, zaś macierz kwadratowa stopnia  ma ich dokładnie

Zobacz też 

 dopełnienie algebraiczne
 rozwinięcie Laplace’a

Przypisy 

Przykłady wyznaczników
Eudoksos

Eudoksos z Knidos – starożytny grecki astronom i matematyk
 Eudoksos z Kyzikos – starożytny grecki podróżnik
JPEG 2000

JPEG 2000 – standard kompresji obrazu opracowany jako uzupełnienie istniejących technik kompresji JPEG.

Algorytm JPEG 2000 opiera się na wykorzystaniu dyskretnej transformaty falkowej DWT, która dzieli obraz na wysokie i niskie częstotliwości. Część odpowiadająca niskim częstotliwościom może być dzielona dalej w ten sam sposób. Tak przygotowaną tablicę próbek dzieli się na bloki, a następnie kwantuje i koduje niezależnie od siebie. Stopień kompresji reguluje się poprzez wysłanie tylko niektórych bloków, jak również przez zmienną kwantyzację próbek.

Zaletą JPEG 2000 jest nieco lepsza jakość obrazu przy tym samym stopniu kompresji. W odróżnieniu od JPEG, obraz może być również skompresowany bezstratnie, co czyni nowy standard konkurencyjnym dla formatu PNG. Inna zaleta JPEG 2000 to możliwość przeplotu danych – w miarę odbierania (np. przez sieć) kolejnych próbek obrazu jego jakość stopniowo poprawia się (podobny tryb, choć uproszczony, oferuje JPEG).

Wadą algorytmu JPEG 2000 jest duża złożoność obliczeniowa, w związku z tym nie przewiduje się zastąpienia nim standardu JPEG. Algorytm JPEG 2000 jest wykorzystywany między innymi do kompresowania obrazu w pakietach kina cyfrowego (DCP).

Specyfikacja JPEG 2000 została zawarta w normie ISO/IEC 15444. Typ MIME jest określony w .

Struktura pliku JP2 
Obraz skompresowany w standardzie JPEG 2000 składa się ze strumienia kodowego składającego się z pakietów oraz z informacji o parametrach kompresji. Obraz ten można zapisać do pliku z rozszerzeniem JPC, ale taki plik nie może zawierać innych danych, na przykład takich jak opis obrazu. Aby umożliwić zapis innych informacji do pliku w standardzie JPEG 2000, zdefiniowano specjalny format rozwiązujący ten problem. Pliki w tym formacie mają rozszerzenie JP2.

Zobacz też 
 Jasper
 OpenJPEG

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 Oficjalna strona JPEG 2000
 Everything you always wanted to know about JPEG 2000 – opublikowane przez intoPIX w 2012 roku (PDF)
 

Algorytmy kompresji
Formaty plików GIS
Formaty plików graficznych
Standardy ISO