Węgrzce (województwo małopolskie)

Węgrzce – wieś w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie krakowskim, w gminie Zielonki. Leży na północ od Krakowa, przy DK7 do Warszawy.

Od 1941 do 1954 r. istniała gmina Węgrzce. W latach 1954-1972 wieś podlegała gromadzie Węgrzce.

Integralne części miejscowości: Czekaj, Sudół.

Położenie 
Węgrzce według regionalizacji fizycznogeograficznej położone są na Płaskowyżu Proszowickim (342.23), należącym do makroregionu Niecka Nidziańska (342.2), w podprowincji Wyżyna Małopolska (342). Wzdłuż zachodniego skraju miejscowości przebiega droga krajowa nr 7, w pobliżu jej wschodniej granicy przepływa natomiast Sudół Dominikański, lewy dopływ Białuchy (Prądnika).

Większa część miejscowości położona jest w otulinie Dłubniańskiego Parku Krajobrazowego.

Pod względem administracyjnym wieś zlokalizowana jest w województwie małopolskim, w powiecie krakowskim, w gminie Zielonki, w jej południowo-wschodniej części, około 6,5 km w linii prostej na północ od centrum Krakowa. Graniczy z następującymi jednostkami:
 miejscowością Bosutów (gmina Zielonki) od północy oraz od wschodu,
 miejscowością Dziekanowice (gmina Zielonki) od wschodu,
 Dzielnicą XV Mistrzejowice miasta Kraków od południowego wschodu,
 Dzielnicą IV Prądnik Biały miasta Kraków od południa,
 miejscowością Bibice (gmina Zielonki) od zachodu.

Biorąc pod uwagę powierzchnię wynoszącą 462,61 ha Węgrzce są trzecią co do wielkości miejscowością w gminie Zielonki obejmującą 9,52% powierzchni gminy.

Najwyżej położony obszar wsi znajduje się na jej północno-zachodnim skraju (w pobliżu DK7) na wysokości około 308 m n.p.m., najniższy na krańcu południowo-wschodnim, w korycie potoku Sudół Dominikański, u zbiegu granic Węgrzc, Dziekanowic i Dzielnicy XV Mistrzejowice, na wysokości około 230 m n.p.m.

Pod względem historycznym Węgrzce były wsią dóbr prestymonialnych kapituły katedralnej krakowskiej położoną w powiecie proszowickim województwa krakowskiego w końcu XVI wieku. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa krakowskiego.

Etymologia 
Węgrzce to nazwa o charakterze etnicznym, utworzona od Węgrów (ludzi pochodzących z Węgier). Dawna nazwa wsi Vengerce oznaczała dosł. wieś Węgrów. Za koncepcją tą przemawia prawdopodobna obecność w tych okolicach osadników lub jeńców węgierskich, co znalazło odzwierciedlenie w nazwach kilku innych, okolicznych wsi, wywodzących się, jak się przypuszcza, z języka węgierskiego (por.: Batowice od báttya – stryj, Bibice od bíbic – czajka, Boleń od bölény – tur, żubr, Bosutów od bosszú – zemsta.

Historia 
 Na terenie dzisiejszych Węgrzc odkryte zostały groby szkieletowe datowane na 2500–1700 p.n.e., czyli pochówki zmarłych w pozycji skurczowej wraz z narzędziami codziennego użytku.
 Wieś Węgrzce powstała za panowania Bolesława Krzywoustego (1102–1138).
 1350 – pierwsza wzmianka o wsi Węgrzce. Nosiła wówczas nazwę Vangerce i była prawdopodobnie zamieszkana przez Węgrów.
 1440 – dzisiejsze Węgrzce otrzymują przywilej lokacyjny.
 1490 – nazwa wsi brzmi już Wągercze.
 1581 – kolejna nazwa: Wękrcze.
 1887 – budowa Węgrzeckiego fortu GHW 47a.
 1906–1907 – Stanisław Wyspiański mieszka w Węgrzcach. Późnym latem 1906 zakupił w Węgrzcach okazały dom i przeniósł się tam z żoną. W domu tym zorganizował także pracownię. Jednak w tym okresie życia artysta był już bardzo schorowany i z pracowni rzadko korzystał – powstało w niej tylko kilka rysunków. W Węgrzcach artysta napisał swoje dwa ostatnie dramaty – "Zygmunt August" i "Juliusz II". Latem 1907 w jego domu odbyły się głośne dożynki z udziałem przyjaciół artysty i mieszkańców.
 1914 – w celu odsłonięcia pola ostrzału fortu zabudowa wsi (wraz z domem Wyspiańskiego) została zrównana z ziemią.
 1922 – powstanie jednostki straży pożarnej w Węgrzcach.
 19 stycznia 1945 – wyzwolenie spod okupacji niemieckiej.
 1969 – w stulecie urodzin Wyspiańskiego, w miejscu jego domu ustawiono kamienny obelisk z tablicą pamiątkową.
 1974 – postawienie pamiątkowego obelisku ku czci Stanisława Wyspiańskiego.
 1976 – utworzenie parafii w Węgrzcach.
 1980 – odsłonięcie Pomnika Żołnierzy Armii Radzieckiej i Mieszkańców Poległych w Czasie II Wojny Światowej.

Demografia 
Liczba mieszkańców Węgrzc w ciągu ostatnich kilkunastu lat zwiększyła się o ok. 50%, przekraczając poziom 3,3 tys. osób w roku 2020.

Zabytki 
 Fort pancerny główny 47a „Węgrzce”. Obiekt został wpisany do rejestru zabytków nieruchomych województwa małopolskiego.

Inne 
 Budynek podworski franciszkanek z XIX/XX w. oraz pozostałości dawnego parku ze stawami. Dwór wraz z otoczeniem stanowi własność Wojewódzkiej Stacji Doświadczalnej Oceny Odmian.
 Pomnik ku pamięci żołnierzy Armii Radzieckiej – „Żołnierzom Armii Radzieckiej, poległym w dniach 17–18 stycznia 1945 r. oraz poległym i pomordowanym przez okupantów hitlerowskich mieszkańców gminy, społeczeństwo w 35 rocznice wyzwolenia”
 Obelisk na miejscu domu Stanisława Wyspiańskiego – „Na tym miejscu stał dom, w którym spędził ostatnie miesiące życia wrzesień 1906 – listopad 1907 Stanisław Wyspiański”

Oświata 
W Węgrzcach funkcjonują następujące placówki oświatowe:
 3 przedszkola:
 Niepubliczne Przedszkole „Chata Skrzata” filia w Bibicach (ul. B4 15) utworzone w 2010 r. – 49 przedszkolaków;
 Niepubliczne Przedszkole „Kubusiowy Ogród” (ul. A4 16) utworzone w 2014 r. – 55 przedszkolaków;
 Przedszkole Bajkolandia 2 (ul. B4 44a) utworzone w 2015 r. – 68 przedszkolaków;
 Niepubliczna Placówka Oświatowo-Wychowawcza Ekoland (ul. A9 2) utworzona w 2016 r., która prowadzi zajęcia taneczne, baletowe oraz capoeiry dla dzieci i dorosłych; 
 Niepubliczna Placówka Doskonalenia Nauczycieli "Perfectus" (ul. Warszawska 15) utworzona w 2018 r., która prowadzi kursy doskonalące dla nauczycieli.

W 2000 r. w budynku wielofunkcyjnym w Węgrzcach zostało utworzone przedszkole samorządowe. Jego siedzibę przeniesiono do Bibic w 2004 r., do budynku przy ul. Tadeusza Kościuszki 56 zajmowanego wcześniej przez tamtejszą szkołę podstawową. Obecnie przedszkole to funkcjonuje jako Przedszkole Samorządowe w Węgrzcach z siedzibą w Bibicach.

Najbliższą szkołą podstawową, obejmującą swym obwodem Węgrzce jest Szkoła Podstawowa im. Stanisława Wyspiańskiego w Bibicach.

Zobacz też 
 Węgrzce - wieś w województwie dolnośląskim, w powiecie wołowskim, w gminie Wińsko.
 Węgrzce Wielkie – wieś w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie wielickim, w gminie Wieliczka. 
 Parafia św. Andrzeja Boboli w Węgrzcach

Uwagi

Przypisy

Bibliografia 
 

 
Wsie w powiecie krakowskim