Kinematografia amerykańska



Początek kina 

Tworzą go prototypy urządzeń kinematograficznych takich jak camera obscura i laterna magica zwana też latarnią czarodziejską. Istniały też różnego rodzaju aparaty optyczne do pokazywania ruchomych obrazków – zoetrop, stroboskop, praksinoskop, fenakistiskop. Właściwa ewolucja kina rozpoczęła się jednak z chwilą wynalezienia fotografii i projekcji kinematograficznej.

W 1891 Thomas Edison opatentował kamerę kinetoskop opracowaną według pomysłu Williama Kennedy Laurie Dicksona. Wkrótce pojawiły się miejsca, gdzie ustawiono pudła, w których można było oglądać ruchome obrazki przez wizjer, obrazki wyświetlane z taśmy filmowej. Na początku nazywano je „arcade peepshows”, a później nickelodeonami (nazwa od drobnych niklowych monet stanowiących zapłatę za pokaz). Pierwszy materiał do kinetoskopu powstał w 1894, był to Fred Ott’s sneeze (Kichanie Freda Ott) znany też pod tytułem Edison Kinetoscopic Record of a Sneeze (Kamera Edisona rejestruje kichnięcie). Miał 5 sekund i był chroniony patentem Edisona.

W 1893 Edison Laboratories zbudowało pierwsze studio filmowe w West Orange w New Jersey.

W 1894 we Francji skonstruowano urządzenie znacznie lepsze niż kinetoskop – Bracia Auguste i Louis Lumière skonstruowali kinematograf. Pozwalał on na wyświetlanie filmu na ekranie, w związku z czym jednocześnie mogło oglądać film wielu widzów. Upowszechnił się on na początku XX w. na całym świecie.

William Dickson odszedł od Edisona i z kilkoma inwestorami założył firmę American Mutoscope Company. Wytwarzał w niej mutoskop – urządzenie konkurencyjne wobec kinetoskopu i jak Edison, produkował do niego filmy. Rozwijając ideę braci Lumière, American Mutoscope opracował „biograph” – projektor, który pozwalał na pokazywanie filmów na ekranie dla wielkiej publiczności, co zaczęło stanowić potężną konkurencję dla nickelodeonów. Edison odpowiedział wielkim projektorem nazwanym Vitascope. Jednocześnie uważając, że to on ma wyłączność patentową na film w Ameryce, rozpoczął ostrą walkę z wszelką konkurencją.

Pierwsze studia filmowe 
 American Mutoscope and Biograph Company
 Christie Film Company
 The Edison Manufacturing Co.
 Essanay Film Manufacturing Co.
 Goldwyn Picture Corporation
 Kalem Company
 Keystone Studios
 Lubin Manufacturing Company
 Nestor Motion Picture Company
 Selig Polyscope Company
 Thanhouser Film Corporation
 The Vitagraph Company

Kino nieme 
Kino nieme to masowa produkcja krótkich jedno-, dwuaktowych komedii i melodramatów na początku XX w. Tanie kina, do których bilet kosztował 5 centów (nickel) zwano nickelodeonami. Pokaz odbywał się zwykle z podkładem muzyki granej na żywo na pianinie. Rozgrywki między rosnącymi jak grzyby po deszczu wytwórniami sprawiły, że część z nich przeniosła się na wybrzeże zachodnie, gdzie zresztą warunki do filmowania (a więc np. oświetlenie i pogoda) były lepsze.

Głównie była to ucieczka przed agentami Motion Picture Patents Company Edisona, który miał patenty filmowe na USA i bezlitośnie ścigał wszystkich, którzy chcieli złamać jego monopol na kręcenie filmów. Odległość od New Jersey, gdzie była siedziba The Edison Manufacturing Co., do Kalifornii była tak duża, że niezależni filmowcy czuli się tu bezpiecznie.

Pierwsze studio filmowe w Hollywood to Nestor Studio założone w 1911 przez producentów Ala Christie i Davida Horsley. W tym samym roku pojawili się tu inni niezależni producenci.

Wkrótce najważniejszym ośrodkiem amerykańskiej sztuki filmowej stała się dzielnica Los Angeles – Hollywood. W latach 20. powstał tu system pięciu wielkich wytwórni: Fox (później 20th Century Fox), Loew’s Incorporated (później Metro-Goldwyn-Mayer), Paramount Pictures, RKO (Radio-Keith-Orpheum) i Warner Bros., działające zarówno jako producenci filmów, jak i dystrybutorzy i właściciele kin. Zatrudniały też własne gwiazdy aktorskie. Znaczenie trzech następnych wytwórni Universal Studios, Columbia Pictures i United Artists było też duże, ale nie posiadały one własnych kin i własnych gwiazd aktorskich. W opozycji do „wielkiej piątki” było ośmiu niezależnych producentów wśród których byli: Samuel Goldwyn, David O. Selznick, Walt Disney i Walter Wanger.

Stany Zjednoczone szybko uległy magii kinematografii. Kino pozwalało oderwać się od niełatwej codzienności, a dużej części społeczeństwa umożliwiało obcowanie z dotychczas dość hermetyczną sztuką. Olbrzymie studia filmowe tworzyły dekoracje, na tle których rozgrywały się wielkie sceny historyczne, ekranizacje wielkich powieści. Rozwijała się technika filmowania, operatorzy zaczęli wykorzystywać grę światła i cienia, a także różne ujęcia kamery.

W 1919 powstała wytwórnia United Artists Corporation założona przez filmowców Charliego Chaplina, D.W. Griffitha, Douglasa Fairbanksa, i Mary Pickford, którzy chcieli tworzyć filmy artystyczne.

Ważne filmy kina niemego 

Filmy powstałe przed epoką kina dźwiękowego, zaliczane obecnie do wielkich osiągnięć kinematografii amerykańskiej:
 1903 – Napad na ekspres, reż. Edwin S. Porter, pierwszy western
 1915 – Narodziny narodu, reż. David Wark Griffith
 1916 – Nietolerancja, reż. David Wark Griffith
 1919 – Złamana lilia, reż. David Wark Griffith
 1920 – Męczennica miłości, reż. David Wark Griffith
 1922 – Nanuk z Północy, reż. Robert J. Flaherty, wybitny film dokumentalny
 1923 – Karawana, reż. James Cruze, najwybitniejszy western kina niemego
 komedie slapstickowe Macka Sennetta
 filmy Charlie Chaplina m.in.: Charlie włóczęga (1916), Imigrant (1917), Pieskie życie (1918), Brzdąc (1921), Paryżanka (1923), Pielgrzym (1923), Gorączka złota (1925), Cyrk (1928), Światła wielkiego miasta – film z muzyką, ale bez dialogów (1931);
 komedie Bustera Keatona z najwybitniejszym Generałem (1926) na czele, a także: Rozkosze gościnności (1923), Młody Sherlock Holmes (1924), Marynarz na dnie morza (1924), Marynarz słodkich wód (1928), Człowiek z kamerą (1928).
 komedie Harolda Lloyda, m.in. Jeszcze wyżej! (1923), Niech żyje sport! (1925).

Od samego początku kino amerykańskie nastawione było na lansowanie gwiazd aktorskich. Oprócz ww. komików wielkimi gwiazdami amerykańskiego kina niemego byli także: Mary Pickford, Lillian Gish, Pola Negri, Douglas Fairbanks, Theda Bara, Barbara La Marr, Rudolph Valentino, Gloria Swanson, Ramón Novarro, John Barrymore i in.

Kino dźwiękowe 
Nowy etap w historii kinematografii – nie tylko amerykańskiej, ale i światowej – rozpoczął się w 1927, gdy na ekranach ukazał się pierwszy film dźwiękowy Śpiewak jazzbandu Alana Croslanda z gwiazdą Alem Jolsonem. Wynalazek został przyjęty entuzjastycznie przez widzów, a z konsternacją przez samych twórców kina niemego. Charlie Chaplin twierdził, że jest to sezonowa nowinka techniczna i sam swoje filmy Światła wielkiego miasta (1931) i Dzisiejsze czasy (1936) nakręcił bez dialogów, chociaż była w tych filmach muzyka i efekty dźwiękowe. Główny zarzut dotyczył problemów technicznych z nagrywaniem dźwięku na planie i związanymi z tym wielkimi ograniczeniami w ruchu kamery. Problemy te znakomicie zostały pokazane w dużo późniejszym filmie Deszczowa piosenka (1952).

W 1929 King Vidor zrealizował Dusze czarnych, obraz uważany za pierwsze wybitne dzieło kina dźwiękowego.

Lata 30. i 40. („złote lata Hollywood”) 
To okres produkcji ponad 400 filmów rocznie, a 90 milionów widzów co tydzień było w amerykańskich kinach. Wtedy też ukształtowały się najbardziej typowe gatunki kina amerykańskiego: western, komedie slapstickowe, film noir (czarny film gangsterski), musical, rysunkowy film animowany (Walt Disney), film biograficzny, melodramat itp.

Produkcja filmów stała się biznesem skoncentrowanym w wytwórniach zatrudniających setki producentów, reżyserów, scenarzystów, aktorów, kaskaderów, techników kina przybyłych po I wojnie światowej z Europy do Stanów Zjednoczonych, zachęconych lepszymi warunkami pracy i wyższymi zarobkami, którzy przyczynili się do powstania wielkiej gałęzi przemysłu filmowego. Oprócz dużej ilości filmów miałkich powstało w tym okresie wiele znakomitych dzieł z Obywatelem Kane w reż. Orsona Wellesa na czele (premiera 1 maja 1941). Najbardziej znani z nich:
 reżyserzy – Ernst Lubitsch, Alfred Hitchcock, Fritz Lang i Jean Renoir
 aktorzy – Greta Garbo, Rudolph Valentino, Marlene Dietrich, Pola Negri, Ronald Colman, Charles Boyer

Filmy „wielkiego kryzysu” 
Na ekrany weszły klasyczne dziś horrory z Draculą i Frankenstein (1931). W 1933 miał premierę King Kong. Howard Hughes zrealizował film wojenny Aniołowie piekieł (Hell’s Angels) (1930). Walt Disney wyprodukował swoje pierwsze krótkie filmy animowane w na taśmie kolorowej (Technicolor). Karierę rozpoczęli bracia Marx ze swoimi zwariowanymi komediami – Małpi interes, Końskie pióra, i Kacza zupa. Powstały znakomite filmy gangsterskie, prekursorskie dla gatunku noir – Mały Cezar w reż. Mervyna LeRoya z Edwardem G. Robinsonem, Wróg publiczny Williama A. Wellmana z Jamesem Cagneyem i Człowiek z blizną Howarda Hawksa.

Gwiazdy lat 30. i 40. 
Umocniły swe pozycje w kinematografii po wielkim kryzysie gospodarczym. W największych wytwórniach zawierano długoletnie kontrakty z reżyserami i aktorami:
 20th Century Fox:
 reżyserzy – Ernst Lubitsch, Otto Preminger, Henry Hathaway i Elia Kazan
 aktorzy – Shirley Temple, Loretta Young, Betty Grable, Marilyn Monroe, Tyrone Power, Don Ameche, Henry Fonda i Gregory Peck
 Paramount:
 aktorzy – Mary Pickford, Mae West, W.C. Fields, Bing Crosby, Bob Hope, Gary Cooper, Claudette Colbert, Alan Ladd, Burt Lancaster, Kirk Douglas
 Metro-Goldwyn-Mayer (MGM):
 reżyserzy – Erich von Stroheim, Fritz Lang, George Cukor, Victor Fleming
 aktorzy – Greta Garbo, Clark Gable, Joan Crawford, Spencer Tracy, James Stewart, Mickey Rooney, Judy Garland, Elizabeth Taylor
 Warner Brothers:
 aktorzy – Humphrey Bogart, Edward G. Robinson, James Cagney, Bette Davis, Errol Flynn, Peter Lorre.
Aktorzy byli czasami „wypożyczani” do innych wytwórni. Grali jednocześnie w czterech czy nawet pięciu filmach. Humphrey Bogart wystąpił w 36 filmach pomiędzy 1934 a 1942. Casablanca była jednym z pięciu jego filmów realizowanych w 1943.

Filmy lat 1934–1949 (klasyka) 
 1934 – Ich noce (It Happened One Night) reż. Frank Capra – główne role – Clark Gable i Claudette Colbert,
 1935 – Bracia Marx: Noc w operze (Night at the opera) reż. Sam Wood – występują bracia Marx,
 1935 – Kapitan Blood (Captain Blood) reż. Michael Curtiz – gwiazdy – Errol Flynn, Olivia de Havilland,
 1936 – Pan z milionami (Mr. Deeds Goes to Town) reż. Frank Capra – gwiazda – Gary Cooper,
 1936 – Jestem niewinny (Fury) reż. Fritz Lang – gwiazda – Spencer Tracy,
 1937 – Bohaterowie morza (Captains Courageous) reż. Victor Fleming,
 1937 – Królewna Śnieżka (The Snow White) Walt Disney,
 1938 – Jezebel reż. William Wyler, gwiazdy – Bette Davis, Henry Fonda,
 1938 – Pieniądze to nie wszystko (You Can’t Take It With You) – reż. Frank Capra, gwiazdy – James Stewart, Lionel Barrymore, Jean Arthur,
 1939 – Dyliżans (Stagecoach) reż. John Ford – gwiazda – John Wayne – jeden z najlepszech westernów wszech czasów,
 1939 – Czarnoksiężnik z Oz (The Wizard of Oz) reż. Victor Fleming – musical z Judy Garland,
 1939 – Pan Smith jedzie do Waszyngtonu (Mr. Smith Goes to Washington) – reż. Frank Capra – główne role – Jean Arthur, James Stewart,
 1939 – Przeminęło z wiatrem (Gone With the Wind) reż. Victor Fleming – gwiazdy – Clark Gable, Vivien Leigh, Leslie Howard, Olivia de Havilland, Hattie McDaniel – film będący jedną z największych produkcji Hollywood, na podstawie powieści Margaret Mitchell, zdobył w 1940 roku 8 Oscarów i do dziś cieszy się ogromną popularnością; jest także pierwszym filmem aktorskim wykonanym w technikolorze.
 1939 – Ninoczka (Ninotchka) reż. Ernst Lubitsch – gwiazda – Greta Garbo,
 1939 – Flip i Flap w Legii Cudzoziemskiej (Flying Deuces) reż. A. Edward Sutherland – jeden z wielu filmów ze znakomitą parą komików Flipem i Flapem, czyli Stanem Laurelem i Oliverem Hardy,
 1940 – Grona gniewu (The Grapes of Wrath) reż. John Ford – gwiazda – Henry Fonda,
 1940 – Dziewczyna Piętaszek (His Girl Friday) reż. Howard Hawks – gwiazda – Cary Grant,
 1940 – Opowieść Filadelfijska (The Philadelphia Story) reż. George Cukor – gwiazdy – Katharine Hepburn, Cary Grant, James Stewart,
 1940 – Rebecca reż. Alfred Hitchcock – grają – Laurence Olivier, Joan Fontaine,
 1940 – Fantazja (Fantasia) reż. Walt Disney,
 1940 – Dyktator (The Great Dictator) reż. Charlie Chaplin,
 1941 – Obywatel Kane (Citizen Kane) reż. Orson Welles, film uważany przez krytyków za najwybitniejsze dzieło w historii kina,
 1941 – Sokół maltański (Maltese Falcon) reż. John Huston, uważany za pierwszy w historii film noir,
 1941 – Poznajcie Johna Doe (Meet John Doe) reż. Frank Capra – gwiazdy – Gary Cooper, Barbara Stanwyck,
 1941 – Zielona dolina (How Green Was My Valley) reż. John Ford,
 1941 – Sierżant York (Sergeant York) reż. Howard Hawks – gwiazda – Gary Cooper,
 1941 – Pasterz z gór (Shepherd of the Hills) reż. Henry Hathaway – gwiazda – John Wayne,
 1941 – Podejrzenie (Suspicion) reż. Alfred Hitchcock – gwiazda – Cary Grant, Joan Fontaine,
 1942 – Casablanca reż. Michael Curtiz – gwiazdy – Humphrey Bogart, Ingrid Bergman,
 1942 – Wspaniałość Ambersonów (The Magnificent Ambersons) reż. Orson Welles,
 1942 – Ożeniłem się z czarownicą (I Married A Witch) reż. René Clair,
 1942 – Być albo nie być (To Be or Not to Be) reż. Ernst Lubitsch – komedia, której akcja toczy się w okupowanej Polsce,
 1943 – Mściwy jastrząb (Air Force) reż. Howard Hawks,
 1943 – Konwój (Action in The North Atlantic) reż. Lloyd Bacon – gwiazda – Humphrey Bogart,
 1944 – Arszenik i stare koronki (Arsenic And Old Lace) reż. Frank Capra – gwiazda – Cary Grant,
 1944 – Podwójne ubezpieczenie (Double Indemnity) reż. Billy Wilder – grają – Barbara Stanwyck, Edward G. Robinson,
 1944 – Zdarzyło się jutro (It Happened Tomorrow) reż. René Clair,
 1944 – Gasnący płomień (Gaslight) reż. George Cukor – gwiazda – Ingrid Bergman,
 1945 – To wspaniałe życie (It’s a Wonderful Life) reż. Frank Capra – gwiazda – James Stewart,
 1945 – Stracony weekend (The Lost Weekend) reż. Billy Wilder
 1946 – Osławiona (Notorious) reż. Alfred Hitchcock – gwiazdy – Cary Grant, Ingrid Bergman,
 1946 – Wielki sen (The Big Sleep) reż. Howard Hawks – gwiazdy – Humphrey Bogart, Lauren Bacall,
 1946 – Miasto bezprawia (My Darling Clementine) reż. John Ford – gwiazda – Henry Fonda,
 1947 – Pan Verdoux (Monsieur Verdoux) reż. Charlie Chaplin,
 1948 – Dzwonić Northside 777 (Call Northside 777) reż. Henry Hathaway – gwiazda – James Stewart,
 1948 – Rzeka Czerwona (Red River) reż. Howard Hawks – grają – John Wayne, Montgomery Clift,
 1948 – Nagie miasto (Naked City) reż. Jules Dassin,
 1948 – Skarb Sierra Madre (The Treasure Of The Sierra Madre) reż. John Huston – gwiazda – Humphrey Bogart,
 1948 – Przepraszam pomyłka (Sorry, Wrong Number) reż. Anatole Litvak – grają – Barbara Stanwyck, Burt Lancaster,
 1949 – Kopciuszek (Cinderella) prod. Walt Disney,
 1949 – Dziedziczka (The Heiress) reż. William Wyler – grają – Olivia de Havilland, Montgomery Clift.

Film noir 
Film noir jest uważany przez jednych za nurt w kinie amerykańskim, przez drugich za gatunek filmowy. Zaliczane są do niego zarówno filmy detektywistyczne, jak i mroczne romanse (np. Rebeka (Rebecca) Hitchcocka (1940) czy Casablanca Michaela Curtiza (1942). Największą gwiazdą, grającą role zarówno detektywów, jak i gangsterów był Humphrey Bogart.

Europejscy krytycy bardzo lubią klasyfikowanie filmów nie według gatunków, lecz według kierunków, nurtów i szkół filmowych. Termin film noir (czarny film) wymyślony został po II wojnie światowej przez francuskiego krytyka filmowego Nino Franka. W 1946 we Francji można było jednocześnie obejrzeć Sokoła maltańskiego (The Maltese Falcon), Johna Hustona (1941), High Sierra Raoula Walsha (1941), Laurę Otto Premingera (1944), Żegnaj laleczko (Murder, My Sweet) Edwarda Dmytryka (1944), Podwójne ubezpieczenie (Double Indemnity) Billy Wildera (1944) i Kobietę w oknie (Woman in the Window), Fritza Langa (1945). Filmy powstałe w pierwszej połowie lat 40., niezależnie od siebie, niewyświetlane w Europie ze względu na wojnę, oglądane w jednym momencie ukazały wiele wspólnych, nowych jakości formalnych i treściowych, pozwalających na wyodrębnienie nowego zjawiska, które w równym stopniu jak neorealizm włoski wywarło wpływ na powojenne kino. Nino Frank – pisał, że obrazy te określane zwykle mianem „filmu detektywistycznego” lub „gangsterskiego”, bardziej zasługują na określenie „przygoda kryminalna” lub „psychologia zbrodni”.

Wielki wpływ na twórców filmowych wywarli pisarze tzw. czarnych kryminałów, których powieści i opowiadania były często tworzywem literackim filmów: Raymond Chandler (Żegnaj laleczko, Wielki sen, Dama z jeziora), James Cain (Podwójne ubezpieczenie, Listonosz dzwoni zawsze dwa razy) i Dashiell Hammett (Sokół maltański).

Filmy tego nurtu realizowane były w latach 40. i w I połowie lat 50. Niektórzy krytycy uznający „czarny film” nie za nurt, lecz za gatunek filmu amerykańskiego zaliczają do niego także późniejsze filmy detektywistyczno-gangsterskie.

System wielkich wytwórni Hollywood zaczął się chwiać pod koniec lat 40. Złożyły się na to dwie przyczyny – rządowa – federalna akcja antytrustowa wymuszająca oddzielenie produkcji filmów od rozpowszechniania oraz gwałtowny rozwój telewizji po II wojnie światowej.

Lata 50. – epoka telewizji („srebrne lata Hollywood”) 
Okres, kiedy masowo pojawiały się telewizory i jednocześnie pustoszały kina. Rozpoczęła się dramatyczna walka o widza, wytwórnie postanowiły wprowadzić do kin szeroki ekran.

W 1952 opracowano technikę cineramy (projekcja z trzech taśm).

W 1953 przypomniano francuski wynalazek sprzed lat CinemaScope (tzw. „panorama” z zastosowaniem obiektywu anamorficznego).

W 1954 opracowano format VistaVision z klatką umieszczoną poziomo na taśmie filmowej. Później zaczęto stosować taśmę 70 mm. Takich filmów nie można było obejrzeć w telewizji. W USA powstawały też nowe kina pod gołym niebem – kina samochodowe.

To również szczyt zimnej wojny pomiędzy światem zachodnim a Związkiem Radzieckim. W Hollywood działała kongresowa komisja do spraw działalności antyamerykańskiej tzw. komisja McCarthy’ego szukająca szpiegów sowieckich i sympatyków partii komunistycznej. Część filmowców straciła pracę, niektórzy jak Charlie Chaplin emigrują do Europy.

Reżyserzy, którzy zdobyli sławę w latach 40., tacy jak Billy Wilder, John Huston, Elia Kazan, Alfred Hitchcock czy John Ford dalej tworzyli dobre filmy. Pojawiały się także nowe twarze. Do grona wielkich gwiazd dołączyły m.in. Marilyn Monroe, Marlon Brando, Natalie Wood, James Dean, Burt Lancaster, Debbie Reynolds, Frank Sinatra, Kirk Douglas, Gene Kelly, Steve McQueen, Grace Kelly, Shirley MacLaine.

Ważne filmy lat 50. 
 1950 – Wszystko o Ewie (All About Eve) reż. Joseph L. Mankiewicz – występują – Bette Davis, Marilyn Monroe.
 1950 – Bulwar Zachodzącego Słońca (Sunset Boulevard) reż. Billy Wilder – występują – William Holden, Gloria Swanson, Erich von Stroheim, Buster Keaton.
 1951 – Amerykanin w Paryżu (An American in Paris) reż. Vincente Minnelli – występują – Gene Kelly, Leslie Caron.
 1951 – Tramwaj zwany pożądaniem (A Streetcar Named Desire) reż. Elia Kazan – występują – Marlon Brando, Vivien Leigh, Kim Hunter, Karl Malden.
 1952 – Deszczowa piosenka (Singin’ in the Rain) reż. Stanley Donen – występują – Gene Kelly, Donald O’Connor, Debbie Reynolds.
 1952 – Afrykańska królowa (The African Queen) reż. John Huston – występują – Katharine Hepburn, Humphrey Bogart.
 1952 – W samo południe (High Noon) reż. Fred Zinnemann – występują – Gary Cooper, Grace Kelly, Katy Jurado, Lloyd Bridges, Lee Van Cleef.
 1953 – Stąd do wieczności (From Here to Eternity) reż. Fred Zinnemann – występują – Burt Lancaster, Montgomery Clift, Deborah Kerr, Donna Reed, Frank Sinatra, Ernest Borgnine, Jack Warden,
 1953 – Jeździec znikąd (Shane) reż. George Stevens – klasyka westernu
 1953 – Mężczyźni wolą blondynki (Gentlemen Prefer Blondes) reż. Howard Hawks – występują – Marilyn Monroe, Jane Russell.
 1953 – Niagara reż. Henry Hathaway – występuje – Marilyn Monroe.
 1954 – Na nabrzeżach (On the Waterfront) reż. Elia Kazan – występują – Marlon Brando, Karl Malden, Rod Steiger.
 1954 – Okno na podwórze (Rear Window) reż. Alfred Hitchcock – występują – James Stewart, Grace Kelly.
 1954 – Narodziny gwiazdy (A Star is Born) reż. George Cukor – występują – Judy Garland, James Mason.
 1954 – Rzeka bez powrotu (River of No Return) reż. Otto Preminger – występują – Marilyn Monroe, Robert Mitchum.
 1955 – Marty reż. Delbert Mann – występuje – Ernest Borgnine.
 1955 – Buntownik bez powodu (Rebel Without a Cause) reż. Nicholas Ray – występują – James Dean, Natalie Wood, Dennis Hopper.
 1955 – Na wschód od Edenu (East Of Eden) reż. Elia Kazan – występuje – James Dean,
 1956 – Poszukiwacze (The Searchers) reż. John Ford – występują – John Wayne, Vera Miles, Natalie Wood.
 1957 – Most na rzece Kwai (The Bridge on the River Kwai) reż. David Lean – występują – Alec Guinness, William Holden.
 1957 – Ścieżki chwały (Paths of Glory) reż. Stanley Kubrick – występuje – Kirk Douglas.
 1957 – Dwunastu gniewnych ludzi (12 Angry Men) reż. Sidney Lumet – występują – Henry Fonda, Jack Warden.
 1958 – Osobne stoliki (Separate Tables) reż. Delbert Mann – występują – David Niven, Rita Hayworth, Burt Lancaster, Deborah Kerr.
 1958 – Zawrót głowy (Vertigo) reż. Alfred Hitchcock – występują – James Stewart, Kim Novak.
 1958 – Świadek oskarżenia (Witness for the Prosecution) reż. Billy Wilder – występują – Marlene Dietrich, Tyrone Power.
 1959 – Północ, północny zachód (North by Northwest) reż. Alfred Hitchcock – występują – Cary Grant, James Mason.
 1959 – Pół żartem, pół serio (Some Like It Hot) reż. Billy Wilder – występują – Marilyn Monroe, Tony Curtis, Jack Lemmon.
 1960 – Garsoniera (The Apartment) reż. Billy Wilder – występują – Jack Lemmon, Shirley MacLaine.
 1960 – Psychoza (Psycho) reż. Alfred Hitchcock – występują – Anthony Perkins, Vera Miles.
 1960 – Dzika rzeka (Wild River) reż. Elia Kazan – występują – Bruce Dern, Montgomery Clift, Lee Remick.
 1960 – Siedmiu wspaniałych (The Magnificent Seven) reż. John Sturges – występują – Yul Brynner, Steve McQueen, Horst Buchholz, Charles Bronson, Robert Vaughn, Eli Wallach, James Coburn.

Lata 60. – czas dorastającego pokolenia powojennego („brązowe lata Hollywood”) 
To okres, kiedy do kin zaczyna przychodzić młodzież wychowana po wojnie, mająca w domach telewizory, szukająca w kinach nie tylko rozrywki. To właśnie młodzi ludzie stanowią większość widowni kinowej. W filmie amerykańskim, podobnie jak to się dzieje w Europie, pojawia się kino autorskie – reżyserów takich jak Mike Nichols, Sidney Lumet, John Cassavetes, Blake Edwards, Stanley Kubrick, John Schlesinger, Paul Mazursky, Sam Peckinpah, Woody Allen, Dennis Hopper czy Roman Polański.

Ważne filmy lat 60. 
 1960 – Kto sieje wiatr (Inherit the Wind) reż. Stanley Kramer – występuje – Spencer Tracy
 1960 – Butterfield 8 reż. Daniel Mann – występuje – Elizabeth Taylor, Laurence Harvey, Mildred Dunnock
 1961 – Śniadanie u Tiffany’ego (Breakfast at Tiffany’s) reż. Blake Edwards – występuje – Audrey Hepburn
 1961 – Wiosenna bujność traw (Splendor in the Grass) reż. Elia Kazan – występują – Natalie Wood, Warren Beatty
 1961 – Skłóceni z życiem (The Misfits) reż. John Huston – występują – Clark Gable, Marilyn Monroe, Montgomery Clift, Thelma Ritter, Eli Wallach
 1962 – The Man Who Shot Liberty Valance reż. John Ford – występują – John Wayne, James Stewart, Vera Miles, Lee Marvin
 1962 – Ostatni kowboj (Lonely Are the Brave) reż. David Miller – występują – Kirk Douglas, Gena Rowlands, Walter Matthau
 1962 – Przeżyliśmy wojnę (Manchurian Candidate) reż. John Frankenheimer
 1962 – Zabić drozda (To Kill a Mockingbird) reż. Robert Mulligan – występują – Gregory Peck, Robert Duvall
 1963 – Polne lilie (Lilies of the Field) reż. Ralph Nelson – występuje – Sidney Poitier
 1963 – Ptaki (The Birds) reż. Alfred Hitchcock – występują – Tippi Hedren, Rod Taylor, Jessica Tandy
 1963 – Kleopatra reż. Joseph L. Mankiewicz – występują – Elizabeth Taylor, Rex Harrison, Richard Burton
 1965 – Major Dundee reż. Sam Peckinpah – występują – Charlton Heston, James Coburn, Richard Harris
 1966 – Kto się boi Virginii Woolf? (Who’s Afraid of Virginia Woolf?) reż. Mike Nichols – występują – Elizabeth Taylor, Richard Burton, George Segal
 1967 – W upalną noc (In the Heat of the Night) reż. Norman Jewison – występują – Sidney Poitier, Rod Steiger
 1967 – Absolwent (The Graduate) reż. Mike Nichols – występują – Anne Bancroft, Dustin Hoffman, Katharine Ross – muzyka w wykonaniu duetu Simon & Garfunkel
 1967 – Bonnie i Clyde (Bonnie and Clyde) reż. Arthur Penn – występują – Faye Dunaway, Warren Beatty, Gene Hackman
 1968 – 2001: Odyseja kosmiczna (2001: A Space Odyssey) reż. Stanley Kubrick – jeden z najwybitniejszych filmów fantastycznych w historii kina
 1968 – Dziecko Rosemary (Rosemary Child) reż. Roman Polański
 1968 – Planeta małp (Planet of the apes), reż. Franklin J. Shaffner
 1968 – Noc żywych trupów (Night Of The Living Deads) reż. George A. Romero – film klasy B, który z czasem stał się klasykiem gatunku
 1969 – Dzika banda (The Wild bunch) reż. Sam Peckinpah – występują – William Holden, Ernest Borgnine
 1969 – Swobodny jeździec (Easy Rider) reż. Dennis Hopper – występują – Peter Fonda, Dennis Hopper, Jack Nicholson – film o ideologii hippisowskiej
 1969 – Bob i Carol i Ted i Alice (Bob and Ted and Carol and Alice) reż. Paul Mazursky
 1969 – Bierz forsę i w nogi (Take the Money and Run) reż. Woody Allen
 1969 – Nocny kowboj (Midnight Cowboy) reż. John Schlesinger – występują – Jon Voight, Dustin Hoffman

Lata 70. 
To okres zdominowany przez nowe pokolenie filmowców, zwanych Movie Brats. Wielu krytyków jest zdania, że wówczas kręcono najlepsze filmy w dziejach amerykańskiego kina. Wysokobudżetowe produkcje przyciągały do kina zarówno młodzież, jak i starszych widzów. Pełne żywej akcji, a także o bardzo wysokich walorach artystycznych filmy trafiały do wszystkich krajów świata, a reklama zapewniała i wielki sukces kasowy. Najsłynniejszymi przedstawicielami grupy są Stanley Kubrick, Francis Ford Coppola, Martin Scorsese i dwaj emigranci z Europy Wschodniej – Miloš Forman i Roman Polański. Nową epokę wielkich kinowych hitów otworzył Ojciec chrzestny (The Godfather) Coppoli czy Chinatown Polańskiego.

Najważniejsze filmy Movie Brats 
 1971 – Mechaniczna pomarańcza (A Clockwork Orange), reż. Stanley Kubrick, wyk. Malcolm McDowell
 1972 – Ojciec chrzestny (The Godfather), reż. Francis Ford Coppola, wyk. Marlon Brando, Al Pacino
 1974 – Chinatown, reż. Roman Polański, wyk. Jack Nicholson, Faye Dunaway
 1974 – Ojciec chrzestny II (The Godfather: Part II), reż. Francis Ford Coppola, wyk. Al Pacino, Robert De Niro
 1975 – Lot nad kukułczym gniazdem (One Flew Over the Cuckoo’s Nest), reż. Miloš Forman, wyk. Jack Nicholson, Louise Fletcher
 1976 – Taksówkarz (Taxi Driver), reż. Martin Scorsese, wyk. Robert De Niro, Jodie Foster, Harvey Keitel
 1977 – Annie Hall, reżyseria i główna rola: Woody Allen
 1978 – Łowca jeleni (Deer Hunter), reż. Michael Cimino, wyk. Robert De Niro
 1979 – Czas Apokalipsy (Apocalypse Now), reż. Francis Ford Coppola, wyk. Marlon Brando, Robert Duvall, Martin Sheen
 1979 – Hair, reż. Miloš Forman, wyk. John Savage
 1980 – Lśnienie (The Shining), reż. Stanley Kubrick, wyk. Jack Nicholson
 1980 – Wściekły Byk (Raging Bull), reż. Martin Scorsese, wyk. Robert De Niro
 1980 – Człowiek słoń (Elephant man), reż. David Lynch, wyk. Anthony Hopkins, John Hurt
 1983 – Człowiek z blizną (ScarFace), reż. Brian de Palma, wyk. Al Pacino
 1984 – Amadeusz (Amadeus), reż. Miloš Forman, wyk. F. Murray Abraham, Tom Hulce

W dalszej kolejności swoją pozycję ugruntowywali tacy reżyserzy jak George Lucas czy Steven Spielberg. Do największych sukcesów należał cykl Gwiezdnych wojen (Star Wars) Lucasa i trylogia o Indiana Jonesie Spielberga. Zastosowano w nich na szeroką skale efekty techniczne, ale były to wersje seriali filmowych z lat trzydziestych i czterdziestych. „Nie wymagały od widzów wysiłku intelektualnego, nie zawierały pogłębionego wizerunku bohaterów, bazując jedynie na spektakularnej scenerii. Sam Spielberg kwestionował jakość takich produkcji”.

Najważniejsze filmy Spielberga, Lucasa i naśladowców 
 1975 – Szczęki (Jaws), reż. Steven Spielberg, wyk. Roy Scheider, Robert Shaw, Richard Dreyfuss
 1977 – Gwiezdne wojny: część IV – Nowa nadzieja (Star Wars), reż. George Lucas, wyk. Harrison Ford, Mark Hamill, Carrie Fisher
 1977 – Bliskie spotkania trzeciego stopnia (Close Encounters of the Third Kind), reż. Steven Spielberg, wyk. Richard Dreyfuss
 1979 – Obcy – ósmy pasażer Nostromo (Alien), reż. Ridley Scott, wyk. Sigourney Weaver
 1980 – Gwiezdne wojny: część V – Imperium kontratakuje (Star Wars – Empire Strickes Back), reż. Irvin Kershner, wyk. Harrison Ford, Mark Hamill, Carrie Fisher
 1981 – Ucieczka z Nowego Jorku (Escape from New York), reż. John Carpenter, wyk. Kurt Russell
 1981 – Poszukiwacze zaginionej arki (Raiders of the Lost Ark), rez. Steven Spielberg, wyk. Harrison Ford
 1982 – E.T. (E.T. the Extra-Terrestrial), reż. Steven Spielberg
 1982 – Coś (The Thing), reż. John Carpenter, wyk. Kurt Russell
 1982 – Łowca androidów (Blade Runner), reż. Ridley Scott, wyk. Harrison Ford, Rutger Hauer
 1983 – Gwiezdne wojny: część VI – Powrót Jedi (Star Wars – Return of the Jedi), reż. Richard Marquand, wyk. Harrison Ford, Mark Hamill, Carrie Fisher
 1984 – Terminator, reż. James Cameron, wyk. Arnold Schwarzenegger, Linda Hamilton
 1984 – Indiana Jones i Świątynia Zagłady (Indiana Jones and the Temple of Doom), reż. Steven Spielberg, wyk. Harrison Ford
 1986 – Obcy – decydujące starcie (Aliens), reż. James Cameron, wyk. Sigourney Weaver
 1987 – Powrót do przyszłości (Back to the future), reż. Robert Zemeckis, wyk. Christopher Lloyd, Michael J. Fox
 1989 – Indiana Jones i ostatnia krucjata (Indiana Jones and the Last Crusade), rez. Steven Spielberg, wyk. Harrison Ford, Sean Connery

Lata najnowsze 
Spowodowała, że światowa publiczność lepiej niż kiedykolwiek przedtem zna filmy i nazwiska i reżyserów takich jak Oliver Stone, Jonathan Demme, John Hughes, Ivan Reitman, Robert Zemeckis, James Cameron, Ridley Scott czy Quentin Tarantino.

W każdym okresie rozwoju filmu pojawiały się gwiazdy ekranu. W dzisiejszych czasach można wymienić takie nazwiska aktorów jak: Daniel Day-Lewis, Sean Penn, Clint Eastwood, Arnold Schwarzenegger, Sylvester Stallone, Harrison Ford, Mel Gibson, Robert De Niro, Al Pacino, Michael Douglas, Jack Nicholson, Gene Hackman, Dustin Hoffman, Morgan Freeman, Tom Hanks, Kevin Costner, Brad Pitt, Tom Cruise, Robert Downey Jr. Spośród aktorek: Julia Roberts, Sharon Stone, Demi Moore, Jodie Foster, Michelle Pfeiffer, Meryl Streep, Jessica Lange, Winona Ryder, Angelina Jolie czy Susan Sarandon.

Najważniejsze amerykańskie filmy lat 90. 
 1990 – Chłopcy z ferajny (Goodfellas), reż. Martin Scorsese, wyk. Robert De Niro, Joe Pesci, Ray Liotta
 1990 – Tańczący z wilkami (Dances with Wolves), reżyseria i główna rola: Kevin Costner
 1990 – Ojciec chrzestny III (The Godfather Part III), reż. Francis Ford Coppola, wyk. Al Pacino, Andy García, Eli Wallach
 1990 – Edward Nożycoręki (Edward Scissorhands), reż. Tim Burton, wyk. Johnny Depp, Winona Ryder
 1991 – Milczenie owiec (Silence of the lambs), reż. Jonathan Demme, wyk. Anthony Hopkins, Jodie Foster
 1991 – Thelma i Louise (Thelma & Louise), reż. Ridley Scott, wyk. Susan Sarandon, Geena Davis
 1991 – Terminator 2: Dzień sądu (Terminator 2: Judgment day), reż. James Cameron, wyk. Arnold Schwarzenegger, Linda Hamilton, Robert Patrick
 1992 – Wściekłe psy (Reservoir dogs), reż. Quentin Tarantino, wyk. Harvey Keitel, Steve Buscemi
 1992 – Bez przebaczenia (Unforgiven), reż. Clint Eastwood, wyk. Clint Eastwood, Gene Hackman, Morgan Freeman
 1993 – Lista Schindlera (Schindler’s List), reż. Steven Spielberg, wyk. Liam Neeson
 1994 – Urodzeni mordercy (Natural Born Killers), reż. Oliver Stone
 1994 – Forrest Gump, reż. Robert Zemeckis, wyk. Tom Hanks
 1994 – Pulp Fiction, reż. Quentin Tarantino, wyk. John Travolta, Samuel L. Jackson, Bruce Willis, Uma Thurman
 1994 – Skazani na Shawshank (Shawshank redemption), reż. Frank Darabont, wyk. Morgan Freeman, Tim Robbins
 1994 – Leon zawodowiec (Leon), reż. Luc Besson, wyk. Jean Reno, Gary Oldman, Natalie Portman
 1995 – Braveheart. Waleczne serce (Braveheart), reżyseria i główna rola: Mel Gibson
 1995 – Podejrzani (Usual Suspects), reż. Bryan Singer, wyk. Kevin Spacey
 1995 – Siedem (Se7en), reż. David Fincher, wyk. Morgan Freeman, Brad Pitt, Kevin Spacey, Gwyneth Paltrow
 1995 – 12 małp (12 monkeys), reż. Terry Gilliam, wyk. Brad Pitt, Bruce Willis
 1996 – Fargo, reż. Joel i Ethan Coenowie
 1997 – Titanic (Titanic), reż. James Cameron, wyk. Leonardo DiCaprio, Kate Winslet
 1997 – Zagubiona autostrada (Lost Highway), reż. David Lynch
 1997 – Boogie Nights, reż. Paul Thomas Anderson, wyk. Mark Wahlberg, Burt Reynolds, Julianne Moore, John C. Reilly
 1998 – Szeregowiec Ryan (Saving Private Ryan), reż. Steven Spielberg, wyk. Tom Hanks, Matt Damon
 1998 – Więzień nienawiści (American History X), reż. Tony Kaye, wyk. Edward Norton, Edward Furlong
 1999 – American Beauty, reż. Sam Mendes, wyk. Kevin Spacey
 1999 – Matrix, reż. Andy i Larry Wachowski, wyk. Keanu Reeves, Laurence Fishburne
 1999 – Szósty zmysł (Sixth sense), reż. M. Night Shyamalan, wyk. Bruce Willis, Haley Joel Osment
 1999 – Podziemny krąg (Fight Club), reż. David Fincher, wyk. Brad Pitt, Edward Norton
 1999 – Zielona mila (The Green mile), reż. Frank Darabont, wyk. Tom Hanks

Pod koniec XX wieku, wielkie wytwórnie filmowe w Stanach Zjednoczonych nastawione są głównie na produkcję ekranizacji, adaptacji, sequeli, prequeli i remake’ów. „W pogoni za sukcesem kasowym Hollywood woli zachować ostrożność, dostarczając widzom kolejne odcinki popularnych filmów, takich jak Batman czy Zabójcza broń (Lethal Weapon). Czerpie także z własnej przeszłości, produkując nowe wersje dawnych hitów kinowych, na przykład „Przylądek strachu (Cape Fear”) lub „Cud na 34. ulicy (Miracle on 34th Street)”. Powstają również adaptacje słynnych filmów nakręconych w innych krajach, takie jak „Trzech mężczyzn i dziecko (Three Man and a Baby)” czy „Sommersby”, a także coraz więcej filmów pełnometrażowych, tworzonych na podstawie popularnych seriali telewizyjnych, na przykład „Ścigany (The Fugitive)” i „Flintstonowie (The Flintstones)”.

Najważniejsze amerykańskie filmy XXI wieku 
 2000 – Gladiator, reż. Ridley Scott, wyk. Russell Crowe
 2000 – Requiem dla snu (Requiem for a Dream), reż. Darren Aronofsky, wyk. Jennifer Connelly, Ellen Burstyn, Jared Leto, Marlon Wayans
 2001, 2002, 2003 – Władca Pierścieni (The Lord of the Rings) – obsypana nagrodami adaptacja powieści J.R.R. Tolkiena, reż. Peter Jackson
 2001 – Helikopter w ogniu (Black Hawk Down), reż. Ridley Scott
 2001 – A.I. Sztuczna inteligencja (A. I.), reż. Steven Spielberg, wyk. Haley Joel Osment
 2002 – Mulholland Drive, reż. David Lynch, wyk. Naomi Watts, Laura Harring
 2003, 2004 – Kill Bill 2 części, reż. Quentin Tarantino, wyk. Uma Thurman
 2003 – Piraci z Karaibów: Klątwa Czarnej Perły (Pirates of the Caribbean: The Curse of the Black Pearl), reż. Gore Verbinski, wyk. Johnny Depp, Keira Knightley
 2003 – Za wszelką cenę (Million Dollar Baby), reż. Clint Eastwood, wyk. Hilary Swank, Clint Eastwood, Morgan Freeman
 2005 – Sin City: Miasto grzechu, reż. Robert Rodriguez
 2007 – To nie jest kraj dla starych ludzi (No Country for Old Men), reż. Ethan Coen, Joel Coen, wyk. Tommy Lee Jones, Josh Brolin, Javier Bardem
 2007 – Aż poleje się krew (There We Will Bee Blood), reż. Paul Thomas Anderson, wyk. Daniel Day-Lewis
 2008 – Gran Torino, reżyseria i główna rola: Clint Eastwood
 2009 – Bękarty wojny (Inglorious Basterds), reż. Quentin Tarantino, wyk. Brad Pitt, Diane Kruger, Christoph Waltz
 2009 – Avatar, reż. James Cameron
 2009 – The Hurt Locker. W pułapce wojny, reż. Kathryn Bigelow, wyk. Jeremy Renner
 2010 – Wyspa tajemnic (Shutter Island), reż. Martin Scorsese, wyk. Leonardo DiCaprio, Mark Ruffalo, Ben Kingsley, Max von Sydow
 2010 – Incepcja (Inception), reż. Christopher Nolan, Leonardo DiCaprio, Elliot Page, Joseph Gordon-Levitt
 2010 – Prawdziwe męstwo (True Grit), reż. Joel i Ethan Coenowie, wyk. Jeff Bridges, Hailee Steinfeld, Matt Damon
 2011 – Drive, reż. Nicolas Winding Refn, wyk. Ryan Gosling, Carey Mulligan, Ron Perlman, Bryan Cranston
 2011 – Artysta (The Artist), reż. Michel Hazanavicius, wyk. Jean Dujardin, Bérénice Bejo, John Goodman
 2011 – Drzewo życia (The Tree of Life), reż. Terrence Malick, wyk. Brad Pitt, Sean Penn, Jessica Chastain
 2012 – Django (Django Unchained), reż. Quentin Tarantino, wyk. Jamie Foxx, Christoph Waltz, Leonardo DiCaprio
 2012 – Wróg numer jeden (Zero Dark Thirty), reż. Kathryn Bigelow, wyk. Jessica Chastain, Kyle Chandler, Mark Strong
 2012 – Operacja Argo (Argo), reż. Ben Affleck, wyk. Ben Affleck, Bryan Cranston, Alan Arkin, John Goodman
 2012 – Lincoln, reż. Steven Spielberg, wyk. Daniel Day-Lewis, Sally Field, Joseph Gordon-Levitt, Tommy Lee Jones

Zobacz też 
 Hollywood
 Pre-Code Hollywood