alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
1376



Wydarzenia w Polsce 

 Najazd litewski na Polskę (1376) - Książęta Lubart z bratem Kiejstutem i kniaziem Jerzym Narymuntowiczem po przekroczeniu Sanu i posuwając się wzdłuż prawego brzegu Wisły dotarli w okolice Tarnowa. Litwini spustoszyli tereny Małopolski na trasie swojego pochodu i po uprowadzeniu 23 tysięcy jeńców wrócili do Księstwa bełskiego.
 26 lipca – książę Janusz I wydał w Zakroczymiu przywilej dla mieszczan warszawskich na wybudowanie łaźni miejskiej i czerpanie z niej dochodów na potrzeby miasta. Książę zastrzegł sobie prawo do bezpłatnego korzystania z łaźni jeden dzień w tygodniu.
 Walki na Kujawach wojsk królewskich z księciem Władysławem Białym i Ulrykiem von Osten (oblężenie zamku w Złotorii).
Lubaczów otrzymał prawa miejskie.
Rymanów otrzymał prawa miejskie.

Wydarzenia na świecie 

 10 czerwca – Karol IV przeprowadził za swego życia koronację syna – Wacława IV na króla Niemiec.
 2 sierpnia – wojska ruskie poniosły klęskę w bitwie z Tatarami nad rzeką Pjaną.
 13 września – Grzegorz XI opuścił Awinion, kończąc tzw. niewolę awiniońską papieży.

Zmarli 
 17 września - Jarosław z Bogorii i Skotnik, polski duchowny katolicki, arcybiskup gnieźnieński.

Przypisy 

1376
1377



Wydarzenia w Polsce 

 5 października – Bełz otrzymał prawa miejskie.

 Król Ludwik Węgierski nadał Kraśnikowi prawa miejskie.
 Na Mazowszu Statuty Sochaczewskie - pierwszy ogólny zbiór praw, w którym m.in. zakazano dokonywania zemsty rodowej na osobie innej niż bezpośrednia winna (wróżdy rodowej).
 Król Ludwik Węgierski odkupił księstwo gniewkowskie od Władysława Białego za 10 tys. florenów.
 Wyprawa odwetowa Ludwika Węgierskiego na Litwę.

Wydarzenia na świecie 

 17 stycznia – Papież Grzegorz XI powrócił do Rzymu, kończąc tym samym trwającą od 1309 roku tzw. niewolę awiniońską.
 3 lutego – papieskie wojska zaciężne dokonały masakry 2 tys. mieszkańców miasta Cesena.
 22 czerwca – Ryszard II został królem Anglii.
 30 czerwca – rozpoczęto budowę katedry w Ulm.

Urodzili się 
 30 sierpnia – Szahruch (pers. شاه رخ), władca z dynastii Timurydów (zm. 1447)
 Filippo Brunelleschi, florencki architekt i rzeźbiarz (zm. 1446)
 Angelina Marsciano, włoska zakonnica, błogosławiona (zm. 1435)
 Ernest Żelazny, arcyksiążę Styrii, Karyntii i Krainy (zm. 1424)

Zmarli 

 2 stycznia – Kazimierz IV(Kaźko Słupski), książę słupski (ur. 1351)
 27 stycznia – Fryderyk III Sycylijski, król Sycylii i książę Aten (ur. 1341)
 13 kwietnia (?) – Guillaume de Machaut, kompozytor i poeta francuski, czołowy reprezentant szkoły Ars nova (ur. ok. 1300)
 24 maja (?) – Olgierd, wielki książę Litwy (ur. ok. 1295/1308?)
 21 czerwca – Edward III, król Anglii (ur. 1312)
 data dzienna nieznana:
 Bukka I, król Widźajanagaru (ur. ?)

Przypisy 

1377
1378



Wydarzenia w Polsce 

 Władysław Opolczyk został mianowany namiestnikiem całej Polski.
 Biskup krakowski Jan, konsekrował kościół św. Katarzyny Aleksandryjskiej i św. Małgorzaty w Krakowie.
 W Gdańsku wybuchło powstanie antykrzyżackie - krwawo stłumione.
 Różan otrzymał prawa miejskie.

Wydarzenia na świecie 

 8 kwietnia – Urban VI został papieżem.
 11 sierpnia – zwycięstwo wojsk ruskich nad Tatarami w bitwie nad Wożą.
 20 września – arcybiskup Cambrai Robert z Genewy wybrany antypapieżem Klemensem VII; początek wielkiej schizmy zachodniej.
 31 października – koronacja antypapieża Klemensa VII, która zapoczątkowała wielką schizmę zachodnią.

Urodzili się 
 31 grudnia - Kalikst III, papież (zm. 1458)

Zmarli 
 6 lutego – Joanna de Burbon, królowa Francji, żona Karola V (ur. 1338)
 27 marca – Papież Grzegorz XI
 29 listopada – Karol IV Luksemburski, król czeski i cesarz (ur. 1316)
 data dzienna nieznana:
 Gusai, japoński poeta (ur. 1284)

Zdarzenia astronomiczne 
 widoczna kometa Halleya.

1378
1380



Wydarzenia w Polsce 

 18 stycznia – Gdańsk: założone przez Zakon Krzyżacki gdańskie Młode Miasto otrzymało prawa miejskie.
 29 grudnia – zmarła Elżbieta Łokietkówna. Namiestnikami Zjednoczonego Królestwa Polskiego zostali przywódcy stronnictwa prowęgierskiego: krakowski biskup Zawisza z Kurozwęk i czterej wielkorządcy.
 Dukla otrzymała prawa miejskie.
 książę Konrad II oleśnicki sprowadza z Pragi do Oleśnicy benedyktynów kultywujących liturgię słowiańską i piśmiennictwo w głagolicy.

Wydarzenia na świecie 

 31 maja – wielki książę litewski Jagiełło i mistrz krzyżacki Winrich von Kniprode podpisali Traktat w Dawidyszkach.
 8 września – w bitwie na Kulikowym Polu wojska Dymitra Dońskiego odniosły zwycięstwo nad Tatarami.
 Unia personalna Danii z Norwegią.

Urodzili się 
 18 marca – Ludwina z Schiedam, holenderska święta katolicka (zm. 1433)
 8 września – Bernardyn ze Sieny, włoski franciszkanin, święty katolicki (zm. 1444)
 27 listopada – Ferdynand I Sprawiedliwy, król Aragonii (zm. 1416)
 data dzienna nieznana: 
 Zawisza Czarny z Garbowa, rycerz (ur. około 1380) (zm. 1428)

Zmarli 
 29 kwietnia – Katarzyna ze Sieny, włoska tercjarka dominikańska, Doktor Kościoła, święta katolicka (ur. 1347)
 16 września – Karol V Mądry, król Francji (ur. 1338)
 29 grudnia – Elżbieta Łokietkówna, królowa węgierska, żona Karola Roberta (ur. 1305)
 data dzienna nieznana:
 Haakon VI Magnusson, król Norwegii (ur. 1340)
 Mamaj, wódz tatarski (ur. ok. 1335)

1380
1379



Wydarzenia na świecie 

 7 maja – w bitwie morskiej pod Pulą flota genueńska pokonała wenecjańską.

Urodzili się 
 4 października – Henryk III Chorowity, król Kastylii i Leónu (zm. 1406).

Zmarli 
 29 maja – Henryk II, król Kastylii i Leónu (ur. 1333)
 15 listopada – Otto V Leniwy, margrabia Brandenburgii (ur. 1346)
 Otto III, hrabia Bentheimu, hrabia Bentheimu w latach 1344–1364
 

1379
1369



Wydarzenia w Polsce 

 W 1369 roku Kazimierz Wielki powierzył Mikołajowi z Nysy osadzenie wsi Głęboka w gminie Biecz na prawie magdeburskim.
 Kazimierz Wielki adoptował księcia Kaźka IV Słupskiego

Wydarzenia na świecie 

 14 marca – I kastylijska wojna domowa: decydujące zwycięstwo sił pretendenta do tronu Henryka Trastámara nad wojskami króla Kastylii-Leónu Piotra I i wspierającymi go wojskami portugalskimi w bitwie pod Montiel.

Urodzili się 
 14 stycznia − Antonio Correr, włoski kardynał, biskup Modon i Bolonii (zm. 1445)
 między 26 stycznia a 20 lutego − Marcin V, papież (zm. 1431)
 28 maja − Muzio Attendolo Sforza, włoski kondotier i założyciel dynastii Sforzów (zm. 1424)

 Data dzienna nieznana:
 Stefan Bandelli − włoski dominikanin, błogosławiony katolicki (zm. 1450)
 Pippo Spano − włoski szlachcic i strateg, członek Zakonu Smoka. (zm. 1426)

Zmarli 
 17 stycznia – Piotr I, król Cypru (ur. 1328)
 23 marca – Piotr I Okrutny, król Kastylii i Leónu (ur. 1334)
 13 kwietnia – Henryk V Żelazny, książę żagański z dynastii Piastów (ur. 1312-1321)
 data dzienna nieznana:
 Ramathibodi I, król Syjamu (ur. 1315)

1369
1382



Wydarzenia w Polsce 

 9 sierpnia – książę Władysław Opolczyk dla wykupienia się od ekskomuniki ufundował klasztor paulinów na Jasnej Górze.
 Wybuchła Wojna Grzymalitów z Nałęczami w Wielkopolsce.
 Początek trwającego do 1384 roku okresu bezkrólewia w Polsce po śmierci Ludwika Węgierskiego
 25 listopada – zjazd walny szlachty wielkopolskiej w Radomsku
 6 grudnia – zjazd szlachty małopolskiej w Wiślicy
 Biały Bór otrzymał prawa miejskie.

Wydarzenia na świecie 

 1 marca – w Paryżu wybuchło powstanie wywołane podniesieniem podatków.
 Chan Białej Ordy Tochtamysz zorganizował karną ekspedycję przeciwko Dymitrowi Dońskiemu.
 27 sierpnia – zdobycie Moskwy przez Tochtamysza.
 27 listopada – w bitwie pod Roosebecke armia króla Francji Karola VI rozbiła wojska powstańców flandryjskich.

Urodzili się 
 Eryk Pomorski, książę słupski, król Danii, Szwecji i Norwegii (zm. 1459)

Zmarli 
 18 marca – Mikołaj z Kórnika, biskup poznański (ur. ?)
 5 kwietnia – Janusz Suchywilk, arcybiskup gnieźnieński (ur. ok. 1310)
 5 czerwca – Andrea Contarini, doża Wenecji (ur. ok. 1301)
 24 czerwca – Winrich von Kniprode, wielki mistrz zakonu krzyżackiego (ur. ok. 1310)
 11 lipca – Mikołaj z Oresme, francuski filozof, biskup Lisieux (ur. ok. 1320)
 27 lipca – Joanna I, królowa Neapolu (ur. 1326)
 15 sierpnia – Kiejstut Giedyminowicz wielki książę litewski (ur. ok. 1308)
 10 września – Ludwik Andegaweński, król Węgier i Polski (ur. 1326)
 13 października – Piotr II Cypryjski, król Cypru (ur. ok. 1354)
 16 października – Michele Morosini – doża Wenecji od czerwca do  października 1382 (ur. 1308)
 data dzienna nieznana:
 Zawisza z Kurozwęk – biskup krakowski (ur. ?)

Przypisy 

1382
1383



Wydarzenia w Polsce 

 15 lutego – podczas wojny rodów rycerskich Grzymalitów i Nałęczów doszło do bitwy pod Szamotułami.
 26 lutego – odbył się pierwszy zjazd w Sieradzu.
 28 marca – odbył się drugi zjazd w Sieradzu.
 Budowa klasztoru w Kartuzach

Wydarzenia na świecie 

 14 maja – w Elvas Jan I król Kastylii i Leónu poślubił Beatrycze Portugalską (hiszp. Beatriz de Portugal), córkę Ferdynanda I Portugalskiego.

Urodzili się 
 4 września – Amadeusz VIII, hrabia i książę Sabaudii, później antypapież Feliks V (zm. 1451)

Zmarli 
 1 marca – Amadeusz VI, hrabia Sabaudii (ur. 1334)
 15 czerwca – Jan VI Kantakuzen, cesarz bizantyński (ur. 1294/1295)
 22 października – Ferdynand I Burgundzki, król Portugalii (ur. 1345)

1383
1368



Wydarzenia w Polsce 

 15 lutego – do Polski przyłączone zostały należące wcześniej do Marchii Brandenburskiej Czaplinek i Drahim oraz część ziemi wałeckiej, wskutek czego Polska nawiązała kontakt terytorialny z Pomorzem Zachodnim.
 14 marca – Tyczyn otrzymał prawa miejskie.
 21 kwietnia – król Kazimierz III Wielki wydał Statut żupny.
 miał miejsce najazd litewski na Pułtusk i Łowicz.
 Król Kazimierz Wielki mianował bankiera żydowskiego Lewko, na żupnika największego zakładu przemysłowego w ówczesnej Europie – Żupy krakowskiej.

Wydarzenia na świecie 

 23 stycznia – przywódca antymongolskiego powstania, mnich buddyjski Zhu Yuanzhang, po zdobyciu Pekinu ogłosił się cesarzem i rozpoczął panowanie dynastii Ming.
 29 marca – Chōkei został cesarzem Japonii.
 2 maja – wojna duńsko-hanzeatycka: 2 tys. marynarzy Hanzy zdobyło i całkowicie zburzyło Kopenhagę.
 1 listopada – Elżbieta Pomorska, czwarta żona Karola IV Luksemburskiego, została w Rzymie koronowana na cesarzową Niemiec przez papieża Urbana V.
 W Chinach w wyniku powstania chłopskiego upadła mongolska dynastia Yuan. Cesarzem ogłosił się przywódca powstania, Zhu Yuanzhang, który założył dynastię Ming.

Urodzili się 
 1 lipca – Andrea Fortebraccio, włoski kondotier (zm. 1424).
 3 grudnia – Karol VI, król Francji (zm. 1422)

Zmarli 
 29 marca – Go-Murakami, cesarz Japonii (ur. 1328)
 28 lipca – Bolko II Mały, książę świdnicki i jaworski, ostatni niezależny piastowski książę na Śląsku (ur. 1309/1312)
 14 sierpnia – Barnim III Wielki, książę pomorski (ur. ok. 1300)
 data dzienna nieznana:
 Marco Cornarno, doża Wenecji (ur. 1285)
 Mikołaj Wierzynek (młodszy) – kupiec, patrycjusz i bankier (ur. ?)

Przypisy 

1368
1387



Wydarzenia w Polsce 

 Kraków jest poświadczony jako miasto członkowskie Hanzy.
 Odzyskanie Rusi Czerwonej przez Jadwigę Andegaweńską.
 27 września – hospodar mołdawski Piotr I złożył we Lwowie hołd lenny Władysławowi Jagielle i Jadwidze.

Wydarzenia na świecie 

 20 lutego – Litwa: Władysław Jagiełło nadał bojarom prawa, mające zachęcić ich do przyjęcia chrztu.
 11 marca – bitwa pod Castagnaro, w potyczkach pomiędzy Padwą i Weroną.
 31 marca – Zygmunt Luksemburski został królem Węgier.
 15 grudnia – w Niemczech wybuchła tzw. wojna miast - konflikt pomiędzy Związkiem Miast Szwabskich a książętami bawarskimi.

Urodzili się 
 9 sierpnia lub 16 września - Henryk V Lancaster, król Anglii (zm. 1422)

Zmarli 
 1 stycznia – Karol II Zły, król Nawarry (ur. 1332)
 styczeń – Elżbieta Bośniaczka, druga żona Ludwika Węgierskiego (ur. ok. 1340)
 5 kwietnia – Janko z Czarnkowa, polski kronikarz (ur. ok. 1320)

1387
1388



Wydarzenia w Polsce 

 24 lutego – na prośbę braci widawskich: Mikołaja, Piotra, Michała i Jakuba, król Władysław II Jagiełło wydał przywilej na lokację miasta Widawy.

 Jagiełło wydał przywileje piotrowskie. Król zobowiązał się do wykupienia szlachcica, który by trafił do niewoli zagranicznej, a także do wypłacenia żołdu w wysokości 3 grzywny od kopii podczas wyprawy zagranicznej.
 Zjazd Jagiełły z wielkim mistrzem krzyżackim w Toruniu.
 Pierwsza pisemna wzmianka o Poddębicach.
 Pierwsza pisemna wzmianka o wsi Grądy.
 Król Władysław Jagiełło przenosi wieś Piotrków na prawa magdeburskie (pierwsza pisemna wzmianka o wsi).

Wydarzenia na świecie 

 9 kwietnia – wojna austriacko-szwajcarska: zwycięstwo Szwajcarów w bitwie pod Näfels.
 21 maja – założono Uniwersytet w Kolonii.
 23 sierpnia – wojna miast w Niemczech: zwycięstwo księcia Eberharda II Wirtemberskiego nad Związkiem Miast Szwabskich w bitwie pod Döffingen.
książę litewski Witold Kiejstutowicz wydał przywilej dla Żydów w Grodnie i Brześciu nadający im takie same prawa jakie mieli Żydzi w Królestwie Polskim na mocy statutu księcia Bolesława Pobożnego

Zmarli 
 20 lutego – Władysław Biały, książę gniewkowski z dynastii Piastów (ur. ok. 1330)
 26 lutego – Bodzanta, polski duchowny katolicki, arcybiskup gnieźnieński (ur. 1320).

1388
1389



Wydarzenia w Polsce

Wydarzenia na świecie 

 6 stycznia – zainaugurował działalność Uniwersytet w Kolonii.
 22 lutego – rozpoczęła się bitwa pod Falköping.
 24 lutego – szwedzka opozycja wspierana przez wojska duńsko-norweskie zwyciężyła pod Falköping nad oddziałami niemieckimi króla Szwecji Albrechta Meklemburskiego, który dostał się do niewoli.
 5 maja – w Egerze podpisano traktat pokojowy kończący wojnę miast w Niemczech.
 15 czerwca (lub 28 czerwca) – klęska wojsk serbskich w bitwie na Kosowym Polu. W walce zginęli: król Serbii Łazarz I Hrebeljanović i sułtan Murad I.

 19 września - w Neapolu po raz pierwszy wydarzył się Cud Świętego Januarego
 2 listopada – Bonifacy IX został papieżem.

Urodzili się 
 1 marca – Antonin Pierozzi, włoski dominikanin, arcybiskup Florencji, święty katolicki (zm. 1459)
 27 września – Kosma Medyceusz Starszy, władca Florencji (zm. 1464)
 9 listopada – Izabela de Valois, księżniczka francuska, królowa Anglii w latach 1396-1400 (zm. 1410)
 5 grudnia – Zbigniew Oleśnicki, kardynał, doradca Władysława Jagiełły i Władysława Warneńczyka (zm. 1455)

Zmarli 
 15 maja – Wilhelm I Bawarski, książę Bawarii (ur. 1330)
 19 maja – Dymitr Doński, wielki książę moskiewski i włodzimierski (ur. 1350)
 22 czerwca – Giovanni da Dondi, włoski lekarz i astronom (ur. 1318)
 28 czerwca (Bitwa na Kosowym Polu):
 Łazarz I Hrebeljanović, (serb. Лазар Хребељановић), książę Serbii, nazywany również carem (ur. 1329)
 Murad I, sułtan turecki (ur. 1319 lub 1326)
 15 października – Urban VI, papież (ur. ok. 1318)
 data dzienna nieznana:
 Hajam Wuruk, cesarz Majapahitu (ur. 1334)

1389
1390



Wydarzenia w Polsce 

 luty – oddziały Władysława Jagiełły opanowały Brześć i Kamieniec
 marzec-kwiecień – oblężenie Starego Zamku w Grodnie zakończone jego zdobyciem przez wojska Władysława Jagiełły
 2 września – król Władysław Jagiełło nadał księciu mazowieckiemu Januszowi I Starszemu ziemię drohicką, mielnicką i bielską wraz z grodami Drohiczyn, Mielnik, Bielsk, Suraż i wszystkimi wsiami w tych włościach
 fundacja kościoła Św. Krzyża na Kleparzu przez Jadwigę i Władysława Jagiełłę oraz sprowadzenie z Pragi benedyktynów kultywujących liturgię słowiańską i piśmiennictwo w głagolicy

Wydarzenia na świecie 

 19 kwietnia – Robert III Stewart został królem Szkocji.
 29 października – pierwszy w Paryżu proces o czary.
 11 listopada – książę Witold Kiejstutowicz i Krzyżacy rozpoczęli nieskuteczne oblężenie zamku w Wilnie, bronionego przez Skirgiełłę i rycerstwo polskie. W trakcie oblężenie zabity został przez Krzyżaków brat Jagiełły Korygiełło.

 W czasie studiów w Pradze Stanisław ze Skarbimierza napisał cykl kazań Sermones super „Gloria in excelsis”.

Urodzili się 
 23 lub 24 czerwca – Jan Kanty, polski duchowny katolicki, święty (zm. 1473)
 27 grudnia - Anna Mortimer, angielska arystokratka (zm. 1411)

 Data dzienna nieznana:
 Piotr Regalado, hiszpański franciszkanin, mistyk, święty katolicki (zm. 1456)
 Piotr z Città di Castello, włoski dominikanin, błogosławiony katolicki (zm. 1445)

Zmarli 
 19 lutego – Ruprecht I Wittelsbach, palatyn reński (ur. 1309)
 20 marca – Aleksy III Komnen, cesarz Trapezuntu (ur. 1338)
 27 marca – Jadwiga Żagańska, żona Kazimierza Wielkiego 
 19 kwietnia – Robert II, król Szkocji (ur. 1316)
 20 sierpnia – Konrad Zöllner von Rotenstein, wielki mistrz zakonu krzyżackiego (ur. ?)

Przypisy 

1390
1391



Wydarzenia w Polsce 
 W Gdańsku powstała angielska faktoria handlowa.
 Miała miejsce pierwsza wojna pomiędzy królem Władysławem Jagiełłą a księciem Władysławem Opolczykiem. 
 wrzesień - zdobycie przez wojska Jagiełły ziemi gniewkowskiej, Rypina i Dobrzynia na ziemi dobrzyńskiej oraz posiadłości Władysława Opolczyka w ziemi wieluńskiej, sieradzkiej i krakowskiej z wyjątkiem zamków w Bolesławcu i Ostrzeszowie.
 Władysław Jagiełło nadał księciu warszawskiemu Januszowi I Starszemu sporne Podlasie na czele z Drohiczynem i Mielnikiem.

Wydarzenia na świecie 

 4 czerwca – pogrom Żydów w Sewilli.
 19 czerwca – w bitwie pod Kunduzczą armia Timura pokonała wojska Złotej Ordy pod wodzą Tochtamysza.

 Założono uniwersytet w Ferrarze.

Urodzili się 
 24 stycznia - Joanna de Valois, księżniczka francuska, księżna Bretanii (zm. 1433)
 31 października – Edward, król Portugalii (zm. 1438)
 Dokładna data nieznana – Astorgio Agnensi, włoski kardynał (zm. 1451)

Zmarli 
 16 lutego – Jan V Paleolog, cesarz bizantyński (ur. 1332)
 14 listopada – Mikołaj Tavelić, chorwacki franciszkanin, misjonarz, męczennik, święty katolicki (ur. ok. 1340)

1391
1392



Wydarzenia w Polsce 

 14 stycznia – Władysław Jagiełło nadał miastu Chełm prawa miejskie magdeburskie.
 4 sierpnia – król Władysław Jagiełło i jego brat stryjeczny Witold zawarli ugodę w Ostrowie.
 Borek Wielkopolski, Dobra otrzymały prawa miejskie.

Wydarzenia na świecie 

 Po śmierci Agnieszki, wdowy po Bolku II Małym, księstwo świdnicko-jaworskie przeszło pod panowanie Korony Czeskiej.
 W Korei władzę objęła Dynastia Yi.
 W Korei uruchomiono pierwszą odlewnię czcionek drukarskich.

Urodzili się 
 18 grudnia – Jan VIII Paleolog, cesarz bizantyjski (zm. 1448)
 Flavio Biondo – włoski historyk, badacz architektury i sztuki Starożytnego Rzymu (zm. 1463)

Zmarli 
 2 lutego – Agnieszka, księżna świdnicko-jaworska, żona Bolka II Małego (ur. 1315/1326)
 28 czerwca – Wigunt Aleksander, książę kierniowski (ur. ?)

1392
1393



Wydarzenia w Polsce 

 5 stycznia – Roman I, hospodar mołdawski złożył akt hołdowniczy wobec Jadwigi i Władysława Jagiełły.
 25 lutego – Przeworsk otrzymał prawa miejskie

 Porwanie księcia Janusza I Starszego ze Złotorii na Podlasiu przez rycerzy krzyżackich i odstawienie go do Malborka przed oblicze wielkiego mistrza Konrada von Junginen.
 Prawdopodobna lokacja miasta Chrzanowa.
 Prawdopodobna data uzyskania praw miejskich przez Pilicę.
 Królowa Jadwiga założyła przy katedrze krakowskiej na Wawelu bractwo psałterzystów.
 wejście wojsk polskich na teren księstwa Władysława Opolskiego
 26 października - Władysław Opolski przekazał wszystkie swoje posiadłości opolskie i wieluńskie bratankom Janowi Kropidle, Bolesławowi i Bernardowi z zachowaniem dożywocia

Wydarzenia na świecie 

 28 stycznia – król Francji Karol VI Szalony omal nie zginął podczas balu na swym dworze, gdy ogień objął łatwopalne kostiumy satyrów z pierza i smoły, jakie oprócz niego założyło jeszcze pięć innych osób, z których cztery poniosły śmierć.
 20 marca – wikariusz generalny arcybiskupa praskiego Jan Nepomucen został z rozkazu króla Wacława IV utopiony w Wełtawie.
 17 lipca – wojska tureckie zdobyły Tyrnowo, stolicę Bułgarii.

Urodzili się 
 wrzesień – Jakub z Marchii, włoski franciszkanin, legat papieski, misjonarz, święty katolicki (zm. 1476)

Zmarli 
 15 lutego – Elżbieta pomorska, królowa Czech (ur. ok. 1346)
 7 marca – Bogusław VI, książę wołogoski i rugijski (ur. 1354 lub 1356)
 25 lipca – Konrad von Wallenrode, wielki mistrz zakonu krzyżackiego (ur. ?)
 29 listopada – Leon V, król Małej Armenii (ur. 1342)
 data dzienna nieznana :
 Bagrat V Wielki, król Gruzji (ur.?)

Przypisy 

1393
Konstancja Habsburżanka

Konstancja Habsburżanka (ur. 24 grudnia 1588 w Grazu, zm. 10 lipca 1631 w Warszawie) – królowa Polski i Szwecji, córka arcyksięcia Karola Styryjskiego i Marii Anny Bawarskiej, siostra Anny, pierwszej żony i druga żona Zygmunta III Wazy, matka Jana II Kazimierza Wazy, starościna brodnicka w latach 1625–1631, starościna golubska w latach 1625–1631, starosta leżajski.

Życiorys 
Jej dziadkami ze strony ojca byli: cesarz Ferdynand I Habsburg i Anna Jagiellonka, natomiast ze strony matki: Albert V, książę Bawarii oraz Anna Habsburżanka.

Miała czternaścioro rodzeństwa; w tym cesarza rzymsko-niemieckiego Ferdynanda II, Małgorzatę Austriacką królową Hiszpanii i Portugalii, arcyksięcia Tyrolu Leopolda V, Marię Austriacką księżnę Toskanii i Annę Habsburżankę – pierwszą żonę Zygmunta III Wazy, królową Polski i Szwecji.

Po śmierci Anny 11 grudnia 1605 Zygmunt III ożenił się z Konstancją. Zaraz po ślubie królowa zdobyła wpływ na politykę króla. Stała się gorącą rzeczniczką Habsburgów na polskim dworze. Wpływała na rozdawanie urzędów dworskich, duchownych i senatorskich. Starała się w ten sposób tworzyć silne stronnictwo dworskie. Aby wzmocnić swoją pozycję wydawała za mąż swoje dwórki za znaczniejszych magnatów, m.in. Albrychta Stanisława Radziwiłła.

Królowa była bardzo wykształcona. Oprócz ojczystego języka niemieckiego znała łacinę, hiszpański, włoski i polski. Nauczyła się go zaraz po swojej koronacji, ale rzadko się nim posługiwała. Była żarliwą katoliczką, słuchała od dwóch do czterech mszy dziennie, odmawiała różaniec, czytała modlitewniki i brewiarze. Pomimo że miała do dyspozycji dwie kaplice w wielu komnatach poustawiała ołtarzyki. Chciała zapewnić polski tron swojemu najstarszemu synowi Janowi Kazimierzowi, z pominięciem Władysława, syna Zygmunta III z pierwszego małżeństwa, któremu miał przypaść tron szwedzki lub moskiewski. Pomysł ten nie został zrealizowany, a królowa zmarła na udar 10 lipca 1631. Wcześniej kupiła dobra żywieckie, aby po śmierci stały się zabezpieczeniem jej synów i sfinansowała budowę kilku pałaców w Warszawie (wszystkie spłonęły lub zostały zniszczone) dla swoich dzieci. Była także opiekunką księży, malarzy i poetów. Została pochowana w podziemiach kaplicy Wazów w katedrze wawelskiej. Była kobietą zapobiegliwą.

Galeria

Potomstwo

Genealogia

Zobacz też 
 Rakuszanka
 Rolka sztokholmska

Przypisy 

Ludzie urodzeni w Grazu
Ludzie związani z Zygmuntem III Wazą
Habsburżanka, Konstancja
Habsburżanka, Konstancja
Habsburgowie
Polskie królowe
Żony władców Polski
Habsburżanka, Konstancja
Starostowie brodniccy
Starostowie golubscy
Starostowie leżajscy
Taniec rytualny

Taniec rytualny – taniec stanowiący element obrzędów i praktyk kultowych.

Znana już od okresu paleolitu, przetrwała do czasów dzisiejszych. Występuje w wielu kulturach, ale szczególnie ważną rolę zajmuje w religiach kultur pierwotnych.

Przypisy

Zobacz też 
 taniec wojenny

 
Kult religijny
Moreska

maureska (lub moreska) – ornament
 moreska – rodzaj tańca

Zobacz też: sztuka.
Moreska (taniec)

Moreska (lub moryska) – stary taniec ludowy, popularny w zachodniej Europie, wywodzący się z tańców obrzędowych związanych z kultem urodzaju. Nazwa wywodzi się od włoskiego słowa moro oznaczającego ciemny, czarny, Maur.

Analizując genezę tego tańca początkowo uważano, że wywodzi się z okresu walk z Maurami na terenie średniowiecznej Hiszpanii. Między XVI i XVII wiekiem wzorowano na nim intermedia baletowe wykonywane przez tancerzy przebranych w dziwaczne kostiumy z dzwonkami, kijami i szablami. W rzeczywistości tradycja moresk jest dużo starsza, były elementami procesji rytualnych. Później przerodziły się w zabawy ludowe i maskarady, znane pod nazwami: morisca, morisco i moresco.

Zobacz też 
 morris (taniec ludowy)

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 Moreska na chorwackiej wyspie Korčula 

Tańce ludowe
Kultura w Europie
Carlo Blasis

Carlo Blasis (ur. 4 listopada 1797 w Neapolu, zm. 15 stycznia 1878 w Cernobbio) – tancerz, choreograf i pedagog włoski.

Był synem kompozytora Francesco Antonia. Studiował taniec w Mediolanie pod okiem Salvatore Viganò oraz w Paryżu u Pierre Gardela. Debiutował w 1814 w Marsylii.

Został pierwszym solistą w La Scali i w 1837 dyrektorem jej Imperialnej Szkoły Tańca. Był też głównym tancerzem i choreografem w King’s Theatre w Londynie, w 1847.

Będąc w Mediolanie dawał lekcje największym włoskim tancerzom epoki, którzy później w najświetniejszym okresie tańca klasycznego rozjechali się do największych europejskich teatrów Petersburga, Paryża i in. Blasis stworzył własną zwartą metodę nauczania tańca i zawarł ją w podręcznikach: Trattato sulla danza 1820 i Il codice di Tersicore 1830, które stały się podwaliną nauki współczesnego tańca klasycznego.

W sezonie 1856/1857 pracował jako dyrektor warszawskiego baletu zaangażowany przez dyrekcję WTR.

Bibliografia 
 Słownik biograficzny teatru polskiego, PWN, Warszawa 1973

Artyści związani z Warszawą (Królestwo Kongresowe)
Włoscy choreografowie
Urodzeni w 1797
Zmarli w 1878
Ludzie urodzeni w Neapolu
Isadora Duncan

Isadora Duncan, właściwie Angela Isadora Duncan (ur. 26 maja 1877 lub 27 maja 1878 w San Francisco, zm. 14 września 1927 w Nicei) – amerykańska tancerka.

Nie studiowała tańca w sposób systematyczny, lecz stworzyła oryginalny, niepowtarzalny styl oparty na własnej filozofii. Czerpała z nowych tendencji tańca modern, którego była pionierką. Widziała w tańcu wyraz wolnej myśli i radykalnie sprzeciwiała się ograniczeniom, jakie narzucał taniec klasyczny. Po przyjeździe do Paryża wywarła ogromny wpływ zarówno na całokształt przyszłej sztuki scenicznej, jak i na wygląd następnych pokoleń tancerzy. W rozwoju kariery wspierała ją Loie Fuller. Odrzuciła klasyczną białą paczkę (tutu), zrzuciła baletki, tańczyła przyodziana w grecką tunikę, boso i z rozpuszczonymi włosami, co było szokującą innowacją dla ówczesnej publiczności. Jako pierwsza pokazała się na scenie ubrana tylko w obcisły trykot.

Życie prywatne 
Duncan była biseksualna. Miała troje dzieci, jedno z reżyserem teatralnym Gordonem Craigiem, drugie z Parisem Singerem, synem właściciela fabryki maszyn do szycia Isaaca Singera. Trzecie dziecko, syn, zmarło zaraz po porodzie.

Jej życie prywatne obfitowało w skandale. Szczególnie głośny był wypadek jej dzieci (Deirdre i Patricka), podczas którego utopiły się w Sekwanie, co miało miejsce w 1913 roku. Dzieci przebywały w samochodzie z nianią. Kiedy samochód wjeżdżał na wzgórze, silnik nagle przestał pracować. Kierowca opuścił samochód, zapomniał jednak zaciągnąć hamulec. Samochód stoczył się po skarpie do rzeki. Dzieci i niania utopiły się. Po stracie dzieci Isadora spędziła kilka tygodni w nadmorskim kurorcie wspólnie z aktorką Eleonorą Duse. Ponieważ Eleonorą Duse wcześniej fascynowała się buntownicza feministka, lesbijka Lina Poletti, podejrzewano, choć nie jest to potwierdzone dokumentacją, że Duncan i Duse miały romans.

W 1922 roku wyjechała do Moskwy. Była żoną znacznie od siebie młodszego rosyjskiego poety Siergieja Jesienina.

Zginęła w czasie jazdy w wyścigowym kabriolecie Amilcar, gdy jej szal wkręcił się w nieosłonięte koła. Pochowana została na cmentarzu Père-Lachaise w Paryżu.

W 1927 roku pośmiertnie ukazała się jej autobiografia zatytułowana My life (pol. Moje życie).

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 Isadora Duncan’s Web Links
 Taniec przyszłości : odczyt Izadory Duncan/ tł. Zofia S. ; studyum wstępne skreślił Stanisław Schneider. - Warszawa, 1905.

Amerykańscy choreografowie
Amerykańskie tancerki
Amerykańskie ofiary wypadków drogowych
Ludzie urodzeni w San Francisco 
Urodzeni w 1877
Zmarli w 1927
Pochowani na Cmentarzu Père-Lachaise w Paryżu
Stan wody

Stan wody – wzniesienie zwierciadła wody w cieku ponad umowny poziom odniesienia (co nie jest równoznaczne z głębokością cieku). Należy rozróżnić pojęcia stan wody i poziom wody. Są to te same wielkości fizyczne, jednak podawane względem różnych odniesień. Poziomy terenu liczymy od przyjętego poziomu morza, dlatego wysokość na której znajdują się obiekty na Ziemi wyrażamy w metrach nad poziomem morza. W Polsce sieć wodowskazowa odniesiona jest obecnie do poziomu morza w Kronsztadzie w Rosji.

Dla uproszczenia zapisu wzniesienie zwierciadła wody liczymy od ustalonego „zera” wodowskazu. Taki pomiar nazywamy stanem wody, w odróżnieniu od poziomów liczonych względem przyjętego zera niwelacji. W praktyce zera ustalane są poniżej najniższego stanu wody w celu uniknięcia wartości ujemnych wynikających z możliwej erozji dennej pogłębiającej dno np. rzeki. Rzędna zera każdego wodowskazu określona jest w odniesieniu do państwowej sieci niwelacyjnej, dlatego też mając tę informację jesteśmy w stanie wyznaczyć poziom wody.

Na podstawie wieloletnich pomiarów można określić charakterystyczny rozkład stanów wody dla danej rzeki w danym miejscu. Wyznacza się wówczas następujące strefy stanów wody:
 strefę stanów niskich,
 strefę stanów średnich,
 strefę stanów wysokich,
 stan ostrzegawczy,
 stan alarmowy.

Zobacz też 
 stany charakterystyczne, wodowskaz, hydrologia, powódź, wezbranie, niżówka, meteorologia

Linki zewnętrzne 
 Aktualny stan wody głównych rzeki Polski według IMGW - Biuletyn
 Mapa stanów wody według IMGW

Potamologia
Wodowskaz

Wodowskaz jest to urządzenie służące do pomiaru poziomów wody.
Umieszcza się je przy rzece lub w rzece w profilu wodowskazowym. 
Najczęściej wykorzystywany typ wodowskazu to wodowskaz łatowy.
Minusem wodowskazów jest konieczna obecność obserwatora do wykonania odczytu stanu. Ogranicza to obserwacje do określonych terminów jako tzw. obserwacje zwyczajne wykonywane 1 raz na dobę o godzinie  6:00 UTC (czas uniwersalny koordynowany, to jest o 7:00 czasu urzędowego (lokalnego) zimowego lub o 8:00 czasu urzędowego (lokalnego) letniego, a wyjątkowo (przy dużych dobowych wahaniach stanu wody) 3 razy na dobę: w czasie zimowym o godzinie 7, 13 i 19 lub czasie letnim o godzinie 8, 14 i 20. W sytuacjach nadzwyczajnych jakimi są wezbrania i powodzie odczyt wykonuje się nawet co godzinę.
Stan wody na wodowskazie odczytywany w centymetrach jest odniesiony do umownego zera wodowskazu, dowiązanego do sieci niwelacji państwowej. W Polsce nie odzwierciedla rzeczywistej warstwy wody w rzece.

Rodzaje wodowskazów 
 wodowskaz łatowy – ma podziałki jednostronne i dwustronne w formie metalowych lub plastikowych tabliczek i segmentów zamocowanych we wnęce ceowego przekroju drewnianej łaty
 wodowskaz grupowo-korespondujący
 wodowskaz pionowo-skośny (łatowo-skarpowy)
 wodowskaz skośny (schodkowy) – ułatwia on pomiar przy przesuwającej się linii brzegowej wraz ze zmianą stanu wody, a także nie utrudnia spływu wody i kry lodowej
 wodowskaz maksymalny (skrzynkowy, pływakowo-zębatkowy, pływakowo-zapadkowy, itp.) – zachowuje najwyższy stan wody do czasu przybycia obserwatora
 wodowskaz palowy
 wodowskaz pływakowy
 wodowskaz rejestrujący analogowy (limnigraf analogowy)
 wodowskaz rejestrujący cyfrowy (limnigraf cyfrowy)
 wodowskaz rejestrujący cyfrowy z funkcją telemetryczną (limnigraf telemetryczny)
 wodowskaz precyzyjny (o dokładności do 0,01mm)

Zobacz też 
 mareograf
 meteorologia
 Krzywa związku wodowskazów

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne 
 

Hydrologia
Przyrządy pomiarowe
Odległość jasnościowa

Odległość jasnościowa (DL) i odległość kątowa są definicjami odległości bazującymi na fizycznych własnościach obiektów astronomicznych – na wysyłanym przez dany obiekt strumieniu promieniowania i na rozmiarach fizycznych obiektu. Odległość jasnościowa jest w ścisły sposób powiązana z odległością ruchu własnego, której bezpośrednio nie potrafimy zmierzyć, ale możemy za to obliczyć ją dla obiektu o poczerwienieniu z, dla zadanej stałej Hubble’a i składników Wszechświata Ωm0 i Ωλ0 w chwili obecnej t0. Odległość jasnościową od konkretnych obiektów potrafimy mierzyć, używając obiektów zwanych świecami standardowymi. Najbardziej spektakularny sukces osiągnięto używając do tego celu supernowych typu Ia w 1998 roku (grupa Saula Perlmuttera). Zmierzone odległości jasnościowe od supernowych pozwoliły wtedy na wyznaczenie składników Wszechświata Ωm0 i Ωλ0. Zaskakującym wynikiem badań było stwierdzenie niezerowości stałej kosmologicznej.

Relacje między odległością jasnościową, odległością kątową i innymi odległościami ze skal kosmologicznych, opisane są w haśle współrzędne współporuszające się.

Linki zewnętrzne 
 

Astronomia obserwacyjna
23 Dywizja Grenadierów Pancernych SS „Nederland”

23 Dywizja Grenadierów Pancernych SS „Nederland” – dywizja grenadierów pancernych Waffen-SS złożona z ochotników holenderskich.

Historia 

23 Dywizja powstała dopiero w styczniu 1945 roku. Swój numer odziedziczyła po niefortunnej Dywizji „Kama”.

Dywizja „Nederland” powstała w oparciu o 4 Ochotniczą Brygadę Grenadierów Pancernych SS „Nederland”, która miała już za sobą długi szlak bojowy. Powstała w maju 1943 roku brygada walczyła w Jugosławii, pod Leningradem, w Estonii i na Łotwie. Odcięta na półwyspie kurlandzkim została przerzucona w styczniu 1945 roku do Niemiec, i tam właśnie przekształcono ją w dywizję.

W lutym holenderską jednostkę skierowano na Pomorze, gdzie toczyła boje z wojskami radzieckimi i polskimi. Walczyła pod Szczecinem, a potem w okolicach Berlina. Tylko nieliczni jej żołnierze przedarli się na zachód. Większość zginęła w walce lub została rozstrzelana po wzięciu do niewoli.

W ostatnim okresie wojny była jedną z najlepszych hitlerowskich dywizji. W ciągu kilku miesięcy jej żołnierze otrzymali aż 20 Krzyży Rycerskich Żelaznego Krzyża (dla porównania żołnierze elitarnej Dywizji „Leibstandarte SS Adolf Hitler” w ciągu całej wojny otrzymali ich 58). Podlegała III Korpusowi Pancernemu SS z Grupy Armii Wisła.

Dowódca 
 SS-Brigadeführer Jürgen Wagner (10 lutego 1945 – 1 maja 1945)

Skład 
 48 Ochotniczy Pułk Grenadierów Pancernych SS „General Seyffard”
 49 Ochotniczy Pułk Grenadierów Pancernych SS „De Ruiter”
 54 Pułk Artylerii
 jednostki dywizyjne (o numerach 54)

Dywizje grenadierów pancernych Waffen-SS
Holenderskie formacje kolaboranckie w służbie Niemiec hitlerowskich
Jednostki organizacyjne wojska utworzone w 1945
Jednostki organizacyjne wojska rozwiązane w 1945
24 Dywizja Górska SS „Karstjäger”

24 Dywizja Górska SS „Karstjäger” dywizja grenadierów pancernych Waffen-SS sformowana w lipcu 1944 roku na skutek rozwinięcia sformowanej w lipcu 1942 kompanii, a od listopada tego samego roku batalionu wysokogórskiego SS (SS-Karstwehr-Bataillon).

Służyli w niej volksdeutsche z południowego Tyrolu, Włosi, Słoweńcy, Chorwaci, Serbowie, Ukraińcy. W trakcie szkolenia jednostka zajmowała się zwalczaniem partyzantki w Jugosławii i we Włoszech. Ze względu na małą liczebność (około 3000 żołnierzy) w grudniu 1944 przekształcono ją w brygadę, zaś w lutym 1945 ponownie podniesiono do statusu dywizji. Walczyła w północnej Jugosławii z wojskami radzieckimi i bułgarskimi. W maju 1945 poddała się Amerykanom.

Dowódcy 
 SS-Obersturmbannführer Karl Marx (sierpień – grudzień 1944)
 SS-Sturmbannführer Werner Hahn (grudzień 1944 – luty 194)
 SS-Oberführer Adolf Wagner (luty – maj 1945)

Skład 
 59 Pułk Strzelców Górskich SS
 60 Pułk Strzelców Górskich SS
 24 Pułk Artylerii Górskiej SS
 kompania pancerna, sanitarna, łączności, pionierów, bateria artylerii górskiej

Liczebność zmieniała się od 1799 do 5563 żołnierzy.

Bibliografia

Zobacz też 
 SS
 Waffen-SS

Dywizje górskie Waffen-SS
Jednostki organizacyjne wojska utworzone w 1944
Jednostki organizacyjne wojska rozwiązane w 1945
25 Dywizja Grenadierów SS (1 węgierska) „Hunyadi”

25 Dywizja Grenadierów SS (1 węgierska) „Hunyadi” – ochotnicza jednostka wojskowa Waffen-SS złożona z Węgrów podczas II wojny światowej.

Formowanie dywizji rozpoczęto w kwietniu 1944 roku na Węgrzech, potem przeniesiono ją do Neuhammer, ale nigdy go nie ukończono. Brała udział w styczniowych walkach na Śląsku. Miała być pierwszą całkowicie węgierską dywizją SS (Węgrzy służyli już w Dywizji "Maria Theresia"). Dywizja dostała się do niewoli amerykańskiej w Salzkammergut, ale została wydana Węgrom.

Nazwa dywizji pochodzi od węgierskiego rodu magnackiego Hunyady.

Dowódcy 
 Standartenführer Thomas Müller (listopad 1944)
 Gruppenführer Josef Grassy (listopad 1944 – 8 maja 1945)

Skład 
 61 Pułk Grenadierów SS (1. węgierski)
 62 Pułk Grenadierów SS (2. węgierski)
 63 Pułk Grenadierów SS (3. węgierski)
 25 Pułk Artylerii SS (dwie baterie)
 25 Batalion Łączności SS
 25 Dywizjon Przeciwpancerny SS (bateria)
 jednostki dywizyjne

Zobacz też 
 26 Dywizja Grenadierów SS (2 węgierska) Hungaria 
 Jan Hunyady

Dowódcy dywizji
 Oberführer Thomas Müller (listopad 1944)
 Gruppenführer József Grassy (listopad 1944 – 8 maja 1945)

Bibliografia 
 

Dywizje grenadierów Waffen-SS
Węgierskie dywizje piechoty
Węgierskie formacje kolaboranckie w służbie Niemiec hitlerowskich
Jednostki organizacyjne wojska utworzone w 1944
Jednostki organizacyjne wojska rozwiązane w 1945
26 Dywizja Grenadierów SS (2 węgierska) „Hungaria”

26 Dywizja Grenadierów SS (2 węgierska) „Hungaria” (niem. 26. Waffen-Grenadier-Division der SS (ungarische Nr. 2)) – ochotnicza jednostka wojskowa Waffen-SS złożona z Węgrów pod koniec II wojny światowej.

Dywizję utworzono w styczniu 1945 roku w Neuhammer na Śląsku z różnych znajdujących się tam oddziałów węgierskich. Razem z drugą dywizją węgierską SS 25 „Hunyadi”, miały utworzyć XVII Korpus Armijny SS (węgierski), którego formowanie nie zostało zakończone. Po sowieckiej ofensywie zimowej dywizja znalazła się w rejonie Frankenburga, gdzie dostała się do niewoli amerykańskiej. Część żołnierzy alianci przekazali Sowietom, którzy wysyłali ich do łagrów lub rozstrzelali. 

.

Struktura organizacyjna 
 64 Pułk Grenadierów SS (4. węgierski)
 65 Pułk Grenadierów SS (5. węgierski)
 85 Pułk Grenadierów SS (6. węgierski)
 26 Pułk Artylerii SS
 jednostki dywizyjne

Dowódcy dywizji 
 SS-Standartenführer Rolf Tiemann (listopad 1944)
 SS-Oberführer Zoltan Pisky (listopad 1944 – 23 stycznia 1945)
 SS-Oberführer László Deák (23 stycznia 1945 – 29 stycznia 1945)
 SS-Brigadeführer Berthold Maack (29 stycznia 1945 – 21 marca 1945)
 SS-Gruppenführer József Grassy (21 marca 1945 – 8 maja 1945)

Bibliografia 
 
 

Dywizje grenadierów Waffen-SS
Węgierskie dywizje piechoty
Węgierskie formacje kolaboranckie w służbie Niemiec hitlerowskich
Jednostki organizacyjne wojska utworzone w 1945
Jednostki organizacyjne wojska rozwiązane w 1945
27 Ochotnicza Dywizja Grenadierów SS (1 flamandzka) „Langemarck”

27 Ochotnicza Dywizja Grenadierów SS (1 flamandzka) „Langemarck” – flamandzka dywizja grenadierów pancernych Waffen-SS.

Historia 
Dywizja powstała w październiku 1944 roku z rozwinięcia istniejącej od 12 miesięcy 6 Ochotniczej Brygady Szturmowej SS Langemarck, utworzonej z mniejszych flamandzkich jednostek Waffen-SS. 

Brygada Langemarck walczyła na Ukrainie i w Estonii, zbierając świetne opinie niemieckiego dowództwa. Odcięta w Kurlandii została w październiku 1944 roku wycofana do Niemiec i tam rozbudowano ją w dywizję poprzez wcielenie w jej skład flamandzkich jednostek Organizacji Todt, NSKK i NSFK. W lutym 1945 dywizja trafiła w okolice Szczecina, gdzie walczyła z Armią Czerwoną. Została rozbita podczas obrony linii Odry. Jej resztki wycofały się do Berlina, gdzie zostały zniszczone.

Dowódcy 
 SS-Obersturmbannführer Conrad Schellong (19 października 1944 – październik 1944) 
 SS-Standartenführer Thomas Müller (październik 1944 – 2 maja 1945)

Zobacz też 
 28 Ochotnicza Dywizja Grenadierów Pancernych SS (1 walońska) Wallonien

Bibliografia 
 

Belgijskie formacje kolaboranckie w służbie Niemiec hitlerowskich
Flamandowie
Dywizje grenadierów pancernych Waffen-SS
Dywizje ochotnicze Waffen-SS
Jednostki organizacyjne wojska utworzone w 1944
Jednostki organizacyjne wojska rozwiązane w 1945
Teoria modułów

Teoria modułów – dział algebry, którego przedmiotem badań są moduły. Dziedzina ta ma wiele ważnych zastosowań zarówno w algebrze, jak i w innych działach matematyki.

Zobacz też 
 teoria grup
 teoria pierścieni
 teoria ciał
 kategoria modułów
Pies andaluzyjski

Pies andaluzyjski (fr. Un chien andalou) – czarno-biały, szesnastominutowy film z 1929 roku, debiut hiszpańskiego reżysera Luisa Buñuela; scenariusz do filmu napisał razem z Salvadorem Dalim.

Film składa się z kilku niepowiązanych tematycznie scen. Jego bohaterami jest bezimienna para, kobieta (Simone Mareuil) i mężczyzna (Pierre Batchef). Celem autora było zszokowanie odbiorcy przez zastosowanie niezwykle jak na owe czasy drastycznych efektów (osiąganych głównie poprzez zestawienie montażowe różnych ujęć).

Oryginalnie film był niemy, a ścieżka dźwiękowa została do niego dołączona w 1960 roku na podstawie wskazówek odnalezionych w notatkach reżysera. Odwzorowano w ten sposób całokształt dzieła, gdyż w czasie premiery muzyka Richarda Wagnera była grana na żywo w trakcie prezentacji filmu.

Pies andaluzyjski jest jednym z pierwszych filmów surrealistycznych oraz pierwszym filmem z elementami gore. W jednej ze scen jako ksiądz pojawia się sam Salvador Dalí.

Linki zewnętrzne 
 
 
 Cały film w Internet Archive

Filmy kręcone w Hawrze
Filmy surrealistyczne
Filmy w reżyserii Luisa Buñuela
Francuskie dreszczowce
Francuskie filmy z 1929 roku
Salvador Dalí
30 Dywizja Grenadierów SS (1 białoruska)

30 Dywizja Grenadierów SS (1 białoruska) (niem. 30. Waffen-Grenadier-Division der SS (weißruthenische Nr. 1)) – związek taktyczny Waffen-SS złożony z Białorusinów i Niemców pod koniec II wojny światowej.

Historia 
W połowie stycznia 1945 r. na poligonie w Grafenwöhr w Bawarii na bazie rozwiązanej 30 Dywizji Grenadierów SS (2 rosyjskiej) Niemcy sformowali Waffen-Grenadier-Brigade der SS (weißruthenische Nr. 1). Na jej czele stanął SS-Obersturmbannführer Hans Siegling. Brygada powstała na podstawie umowy zawartej między Białoruską Centralną Radą z władzami niemieckimi. W jej skład weszli głównie Białorusini z poprzedniej dywizji oraz b. żołnierze Białoruskiej Obrony Krajowej, ewakuowani latem 1944 r. do Rzeszy. 

9 marca 1945 r. brygada została oficjalnie przekształcona w 30 Dywizję Grenadierów SS (1 białoruską), choć nie osiągnęła stanów liczebnych dywizji. Pod koniec marca przeniesiono ją z poligonu w okolice miasteczka Marmenbad. Na pocz. kwietnia kadra niemiecka wraz ze znaczną częścią uzbrojenia została przeniesiona do 38 Dywizji Grenadierów SS "Nibelungen". Nowym dowódcą został SS-Sturmbannführer F. Henningfield. Dywizję podzielono na trzy bataliony, na czele których stanęli oficerowie białoruscy: mjr Anton Sokał-Kutyłouski, kpt. D. Czajkouski i kpt. Tamiła. Tworzyły one 75 Pułk Grenadierów SS. Ponadto istniały jeszcze dywizjony artyleryjski i przeciwpancerny oraz kompania kawalerii. 

W ostatnich tygodniach wojny Niemcy podjęli próby przeniesienia dywizji do Tyrolu. Natomiast białoruscy oficerowie nawiązali kontakty ze stacjonującym niedaleko dowództwem lotnictwa Sił Zbrojnych Komitetu Wyzwolenia Narodów Rosji gen. Wiktora I. Malcewa w celu uzgodnienia wspólnego udania się do niewoli amerykańskiej. Doprowadziło to do konfliktu między niemiecką i białoruską kadrą jednostki. Ostatecznie dywizja, licząca ok. 1,1 tys. ludzi, 30 kwietnia samodzielnie poddała się Amerykanom w rejonie Chiemsee. Według części źródeł w ostatnich dniach na czele dywizji stał SS-Sturmbannführer Franciszek Kuszel.

Bibliografia 
 Chris Bishop, Zagraniczne formacje SS. Zagraniczni ochotnicy w Waffen-SS w latach 1940-1945, Warszawa 2006

Linki zewnętrzne 
 Historia 30 Dywizji Grenadierów SS
 

Białoruskie formacje kolaboranckie w służbie Niemiec hitlerowskich
Dywizje grenadierów Waffen-SS
Jednostki organizacyjne wojska utworzone w 1945
Jednostki organizacyjne wojska rozwiązane w 1945
33 Dywizja Grenadierów SS (1 francuska) „Charlemagne”

33 Dywizja Grenadierów SS (1 francuska) „Charlemagne” („Karol Wielki”) – jednostka Waffen-SS złożona z ochotników francuskich. 

Jej nazwa pochodziła od francuskiego imienia króla Francji Karola Wielkiego. Powstała późno, bo dopiero we wrześniu 1944 roku w Wildflecken, jednak Francuzi służyli w Waffen-SS już wcześniej. Około 300 ochotników walczyło w dywizjach SS („Totenkopf” i „Wiking”), a we wrześniu 1943 roku do Waffen-SS dołączono Legion Ochotników Francuskich przeciw Bolszewizmowi (LVF), który służył na froncie wschodnim od lipca 1941 roku. Latem 1944 sformowano z najlepszych francuskich ochotników Francuską Ochotniczą Brygadę Szturmową SS (niecałe 1 200 żołnierzy), którą wysłano na Ukrainę. Cofając się pod naporem Armii Czerwonej brygada walczyła w okolicach Sanoka, na linii Wisłoka i Pielnicy oraz Przemyśla i Rzeszowa. Jej resztki wycofano do Gdańska, gdzie w sierpniu rozbudowano ją do ponad 7 300 żołnierzy i przekształcono w Brygadę Grenadierów SS (1 francuską) „Charlemagne”, a w lutym 1945 w dywizję, która walczyła następnie pod Stargardem. W chaosie ostatnich tygodni III Rzeszy dywizja się rozproszyła. Około 800 francuskich esesmanów dostało się do Berlina, gdzie bronili m.in. Kancelarii Rzeszy.

Dowódcy 
 SS-Oberführer Edgar Puaud (luty 1945 - 28 lutego 1945) 
 SS-Brigadeführer Gustav Krukenberg (1 marca 1945 - 24 kwietnia 1945) 
 SS-Standartenführer Walter Zimmermann (24 kwietnia 1945 - maj 1945)

Zobacz też 
 Jean de Vaugelas
 Jean Bessompierre
 Henri Joseph Fenet
 Christian de la Mazière

Przypisy 

Dywizje grenadierów Waffen-SS
Francuskie formacje kolaboranckie w służbie Niemiec hitlerowskich
Wojsko francuskie
Jednostki organizacyjne wojska utworzone w 1944
Jednostki organizacyjne wojska rozwiązane w 1945
Balcer

Geografia:
 Balcer – przysiółek wsi Skaje w Polsce, położony w województwie podlaskim, w powiecie grajewskim, w gminie Szczuczyn

Osoby noszące nazwisko Balcer:
 Adam Balcer (ur. 1976) – polski politolog
 Bogdan Balcer (1936–2018) – polski historyk
 Łukasz Balcer (ur. 1935) – polski prawnik i polityk
 Mieczysław Balcer (1906–1995) – polski piłkarz i lekkoatleta

Inne:
 Pan Balcer w Brazylii – poemat epicki Marii Konopnickiej
Barabasz

Barabasz – w Nowym Testamencie współwięzień Jezusa, przewidziany do ułaskawienia z okazji święta Paschy i głosem ludu ostatecznie uwolniony od kary ukrzyżowania.

Jego imię jest pochodną imienia Abbas (syn Abbasa), co może być też rozumiane jako „syn ojca”.

Zgodnie z relacją Ewangelii Barabasz był uwięziony za bunt i zabójstwo (Mk 15,7; Łk 23,19). Ewangelia Jana (J 18,40) określa go mianem „zbrodniarza”, natomiast Ewangelia Mateusza (Mt 27,16) podkreśla, że był „znacznym więźniem”. Pozwala to przypuszczać, że mógł być jednym z przywódców powstania antyrzymskiego.

Orygenes zwracał uwagę, że w niektórych wczesnych manuskryptach Ewangelii jego imię miało postać Jezus Barabasz. Ta zbieżność imion i przydomków skłoniła niektórych biblistów do wysunięcia hipotezy, iż przed Piłatem stanął tylko jeden oskarżony – Jezus Chrystus Syn Ojca (Bar Abbas), zaś cały epizod z uwalnianiem jednego z więźniów na święto Paschy i z wyborem pomiędzy Jezusem a Barabaszem, powstał w procesie kształtowania się tekstów ewangelii.

W interpretacji Josepha Ratzingera Barabasz stwarzał wrażenie sobowtóra Jezusa, który na inny sposób wysuwa te same roszczenia – dlatego lud zapytywany przez Piłata właściwie dokonywał wyboru pomiędzy dwoma mesjaszami.

W 1951 została wydana powieść Barabasz autorstwa szwedzkiego pisarza Pära Lagerkvista, laureata Nagrody Nobla. Na jej podstawie powstały trzy filmy w latach 1953, 1961 i 2012. W rolę Barabasza wcielili się kolejno Ulf Palme, Anthony Quinn i Billy Zane.

W roku 1928 Hjalmar Söderberg wydał powieść Jezus Barabasz.

Zobacz też 

 Codex Koridethi

Przypisy 

Męskie imiona semickie
Postacie Nowego Testamentu
Sopran

Sopran (od  z  „ponad”) – najwyższy głos żeński. Zwykle obejmuje skalę – w muzyce chóralnej – od c1 do  a2. Od solistek wymaga się zazwyczaj c3, rzadziej cis3, d3 czy es3, a od niektórych rodzajów głosu nawet dźwięków e3 czy f3. Również o solistkach dysponującym tym typem głosu czasami mówi się po prostu sopran.

Sopran jest głosem przede wszystkim kobiecym, dysponują nim także dzieci (sopran chłopięcy), występował też u kastratów. Bardzo rzadko również mężczyźni śpiewają sopranem. Znanym polskim sopranistą jest Dariusz Paradowski.

Ze względu na rodzaj barwy oraz na ruchliwość wyróżnia się: koloraturowy, liryczny, dramatyczny, spinto oraz ich odmiany.

Zobacz też 

 wysokość głosu

Przypisy 

 
Rodzaje głosów