alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Louis Daguerre

De Fransman Louis Jacques Mandé Daguerre (Cormeilles (bij Parijs), 18 november 1787 - Bry-sur-Marne, 10 juli 1851) was een fotograaf en wordt beschouwd als een van de uitvinders van de fotografie.

Hij vond het diorama uit en in 1826 maakte hij samen met de Fransman Nicéphore Niépce de eerste succesvolle foto. Daarna nam hij de ontwikkeling ter hand van een methode om op snellere wijze foto's te maken.

In 1837, na de dood van Niépce, vond Daguerre de daguerreotypie uit, een methode waarbij op grote schaal foto's konden worden ontwikkeld. Het procedé waarbij een gepolijste, met kwikdampen geprepareerde plaat werd gebruikt, leverde positieve, gespiegelde beelden die niet gereproduceerd konden worden. De beelden waren wel zeer gedetailleerd.

Louis Daguerre werd opgenomen in de exclusieve Orde "Pour le Mérite". Hij is een van de 72 Fransen wier namen in reliëf op de Eiffeltoren zijn aangebracht.

Werk in openbare collecties (selectie)
 Rijksmuseum Amsterdam

Externe link 
 Website van het Adrien Mentienne Museum in Bry-sur-Marne - met aandacht voor de collecties van het museum, met name die met betrekking tot het werk van Louis Daguerre (Franse en Engelse versies beschikbaar)

Frans fotograaf
Frans uitvinder
Baskisch persoon
Ontwikkelen (fotografie)

Ontwikkelen is het omzetten, van het latente beeld van een belichte fotografische plaat, film of vel fotopapier, in een zichtbare afbeelding of beeld. Dit proces kan worden onderverdeeld in een aantal stappen. Bij elk stap vindt een chemische reactie plaats door de plaat, film of vel papier onder te dompelen in een bad met chemische stoffen. Deze bewerking moet in het donker gebeuren (of bij gekleurd licht waarvoor de emulsie niet zo gevoelig is), anders wordt alle halogenide in zilver omgezet en ontstaat er een egaal zwart beeld.

Onderstaande procesbeschrijving geldt voor zwart-wit fotografie. Voor kleur is het anders.

Ontwikkelen
Bij de belichting van de plaat, film of het vel papier is een klein gedeelte van de zilverhalogenide omgezet in zilver (Ag). In die korrels en de emulsie waar de belichting tot de vorming van een kleine hoeveelheid metallisch zilver heeft geleid wordt door een reducerende werking met bijvoorbeeld hydrochinon de hele korrel van zilverhalogenide (AgCl of AgBr) ook in zilver omgezet. Daarmee wordt het latente - uiterst zwakke - beeld vele malen versterkt.

Bijvoorbeeld:
 2 AgBr + 2 KOH + C6H6O2 -> 2 Ag + C6H4O2 + 2 KBr + 2 H2O

Stoppen
De ontwikkelingsreactie wordt in de regel stopgezet in een stopbad dat meestal uit verdund zwak zuur bestaat. Hiervoor wordt bijvoorbeeld azijnzuur (2% - 3%) of citroenzuur gebruikt.

Fixeren
Daarna moet het beeld nog gefixeerd worden. Anders verkleurt of verdwijnt het beeld na enige tijd door de reactie met licht. De niet-belichte korrels worden omgezet in een stof die in water oplost en daarmee uit de emulsie te wassen is. Veel gebruikte zouten voor fixeren zijn natriumthiosulfaat en ammoniumthiosulfaat.

Bijvoorbeeld:
AgBr + 2(NH4)2S2O3 -> (NH4)3[Ag(S2O3)2] + NH4Br

Spoelen en drogen
Alle resten van de gebruikte chemicaliën worden met water uitgespoeld zodat alleen het ontwikkelde zilverbeeld achterblijft. Om te voorkomen dat bij drogen vlekken van waterdruppels achterblijven kan aan de laatste spoeling een bevochtigingsmiddel toegevoegd worden.

Fotografie
Proton (deeltje)

Een proton (voorgesteld door p, p+ of N+) is een subatomair deeltje met een positieve eenheidslading. Ernest Rutherford ontdekte het in 1919, en gaf het ook de naam proton, afgeleid van het Griekse πρῶτον, eerste. De atoomkern (of nucleus) van het meest voorkomende type waterstofatoom (zie ook isotoop), H, is één enkel proton. In dat verband wordt deze waterstofisotoop ook wel protium genoemd. De nuclei van andere atomen bevatten zowel neutronen als protonen. Het aantal protonen van de kern bepaalt tot welk chemisch element het atoom behoort.

De lading van één proton is ongeveer gelijk aan 1,602 × 10−19 C. Dit noemt men de elementaire lading. De lading van een elektron is exact tegengesteld aan die van een proton, en dus negatief. In een neutraal atoom is het aantal protonen in de kern gelijk aan het aantal elektronen in de 'schil(len)' eromheen. In deze situatie heffen de positieve ladingen van de protonen en de negatieve ladingen van de elektronen elkaar naar buiten op. Het atoom als geheel is dan elektrisch neutraal.

Een proton heeft een rustmassa van 1,672 623 1 × 10−27 kg, 938 MeV/c2 of 1,007 276 amu, hetgeen iets minder is dan de massa van een neutron. Daarmee is het 1836,152 672 keer zo zwaar als een elektron. Het blijkt dat deze verhouding de afgelopen 7 miljard jaar niet is veranderd.

Protonen worden geclassificeerd als baryonen en bestaan op hun beurt weer uit quarks, namelijk twee upquarks, een downquark en kortlevende quark-antiquarkparen. Deze quarks worden bij elkaar gehouden door gluonen, de dragers van de sterke kernkracht.

 Ook protonen en neutronen worden binnen een atoomkern bij elkaar gehouden door de sterke kernkracht, een kracht die alleen een merkbare rol speelt op subatomaire schaal (dus binnen de kern), maar die dan zo sterk is dat deze de onderlinge elektrische afstoting tussen de protonen overwint.

Aangezien de elektromagnetische kracht vele malen sterker is dan de zwaartekracht, moet men concluderen dat het aantal protonen in het universum gelijk is aan het aantal elektronen. Was dat niet het geval, dan zou de nettoafstoting door het overschot aan positieve of negatieve lading (afhankelijk of protonen of elektronen zouden domineren) een merkbaar effect hebben op de expansie van het universum en op alle materie onder de invloed van zwaartekracht (planeten, sterren, en dergelijke).

Zie ook 
 Protonverval
 Proton-protoncyclus
 Protonentherapie
 Waterstofion

Kernfysica
Kwantummechanica
Deeltje
Moiwana

Moiwana is een dorp in het district Marowijne in het oosten van Suriname. De bewoners behoorden tot de Ndyuka.

In oktober 2021 werd het dorp aangesloten op elektriciteit.

Bloedbad van Moiwana 

Op 29 november 1986, tijdens de Binnenlandse Oorlog tussen het Surinaamse leger onder leiding van Desi Bouterse en het Junglecommando onder leiding van Ronnie Brunswijk, vond er een slachting plaats, die bekendstaat onder de naam Moiwana '86. Daarbij kwamen circa 50 mensen om, waaronder zwangere vrouwen en kinderen. De overlevenden vluchtten met duizenden andere bewoners van het binnenland over de rivier de Marowijne naar het buurland Frans-Guyana. Het dorp raakte overwoekerd door het omringende oerwoud. In een van de Franse opvangkampen werd een monument voor de slachtoffers opgericht.

Plaats in Marowijne
Ndyuka-nederzetting in Suriname
8e eeuw v.Chr.

De 8e eeuw v.Chr. (van de christelijke jaartelling) is de 8e periode van 100 jaar, dus bestaande uit de jaren 800 tot en met 701 v.Chr. De 8e eeuw v.Chr. behoort tot het 1e millennium v.Chr.

Belangrijke gebeurtenissen

Griekenland 
 Begin van de Archaïsche periode in de Griekse geschiedenis.
Griekse kolonisatie. Grieken afkomstig van Euboia koloniseren het eiland Ischia, dat ze Pithekoussai; "Apeneiland" noemen. Vanuit het eiland wordt handel gedreven met Carthagers, Syriërs en Etrusken. Vooral impasto, terracotta en later bucchero (aardewerk) zijn vermaarde handelsproducten van de Grieken, die via het eiland worden verspreid. 
Magna Graecia zijn de Griekse kolonies in het zuiden van Italië (Cumae, Parthenope, en Sicilië (Messina.
 Homerus dicht de Ilias en de Odyssee.

Europa 
Hallstattcultuur. In West-Europa begint de ijzertijd en start een nieuwe periode in onze westerse geschiedenis, de klassieke oudheid. De Keltische cultuur doet zich opmerken in de manier waarop de doden worden verzorgd en begraven.
Villanovacultuur. Dit is de vroegste fase van de Etruskische beschaving.
800 v.Chr. Opkomst van de Etruskische beschaving

Mesopotamië 
745-722 v.Chr. : Onder Tiglat-Pileser III wordt Assyrië een centraal geleide staat: de strijdtroepen vormen één leger en alle beslissingen worden op één plaats genomen. De macht van de Hettieten en de Feniciërs wordt ingeperkt. Campagnes naar Egypte vinden plaats en sommige zijn succesvol. De Akkadisch-sprekende stadstaat Aššur breidt geleidelijk zijn gezag uit over een platteland dat nu goeddeels Aramees spreekt. Uiteindelijk zou echter de laatste taal wel zegevieren.
720 v.Chr. : Koning Sargon II van Assyrië verovert Samaria, hierbij komt een eind aan het Koninkrijk Israël.
714 v.Chr. : Sargon II verslaat koning Rusa I van Urartu.
710 v.Chr. : Sargon II verslaat Marduk-apla-iddina II van Babylonië.
709 v.Chr. : De zeven koningen van Cyprus erkennen het gezag van Sargon II en betalen hem tribuut.
708 v.Chr. : Sargon II verovert Kummuh (Zuidoost-Anatolië)
705 v.Chr. : Sargon II sterft, hij wordt opgevolgd door zijn zoon Sanherib.
703-702 v.Chr : Marduk-apla-iddina II slaagt erin zijn troon te heroveren.

Egypte 
732 v.Chr. : Piye, koning van Koesj verovert Opper-Egypte en sticht de 25e dynastie van Egypte.

 
H-92e eeuw
814 v.Chr.

Het jaar 814 v.Chr. is een jaartal volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Carthago
Stichting van de stad Carthago door de Feniciërs, volgens de legende onder de Tyrische koningin Dido. De stad is gelegen aan de golf van Tunis.

Geboren

Overleden 

Jaar in de 9e eeuw v.Chr.
897 v.Chr.

Het jaar 897 v.Chr. is een jaartal volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Palestina
Koning Asa van Juda verslaat een Egyptisch expeditieleger en bevrijdt zich van de onderdrukking.
Byblos richt een beeld van Osorkon I op in een van zijn heiligdommen. (2 Kronieken 14: 8-15)

Geboren

Overleden 

Jaar in de 9e eeuw v.Chr.
890 v.Chr.

Het jaar 890 v.Chr. is een jaartal volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Egypte
Farao Osorkon I benoemt kroonprins Sjosjenq II tot coregent van Opper- en Neder-Egypte.

Assyrië
Tukulti-Ninurta II bestijgt de troon van Assur. Hij erft een duidelijk verstevigd en vergroot koninkrijk van zijn vader Adad-nirari II.

Geboren

Overleden 

Adad-nirari II, koning van Assyrië

Jaar in de 9e eeuw v.Chr.
889 v.Chr.

Het jaar 889 v.Chr. is een jaartal volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Egypte
Koning Takelot I - de derde farao van de 22e dynastie van Egypte - bestijgt de troon.
In Opper-Egypte komt een broer van Takelot I, hogepriester Luwelot in opstand.

Geboren

Overleden 

Osorkon I, farao van Egypte
Sjosjenq II, farao van Opper- en Neder-Egypte

Jaar in de 9e eeuw v.Chr.
883 v.Chr.

Het jaar 883 v.Chr. is een jaartal volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Assyrië
Koning Assurnasirpal II heerst over het Assyrische Rijk. Met hem begint een tijd van verovering en machtsuitbreiding.
Assurnasirpal II erft met het koningschap een goed getraind leger, georganiseerd in strijdwagens en boogschutters.

Babylonië
Koning Nabu-apla-iddina laat in Sippara de tempel van Shamash herbouwen.

Geboren

Overleden 

 Adad-nirari II, koning van Assyrië

Jaar in de 9e eeuw v.Chr.
874 v.Chr.

Het jaar 874 v.Chr. is een jaartal volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Egypte
Koning Osorkon II - de vierde farao van de 22e dynastie van Egypte - bestijgt de troon.
Osorkon II benoemd zijn neef Harsiese tot hogepriester van Amon.

Geboren

Overleden 

Takelot I, farao van Egypte

Jaar in de 9e eeuw v.Chr.
858 v.Chr.

Het jaar 858 v.Chr. is een jaartal in de 9e eeuw v.Chr. volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Assyrië 
 Begin van de regeerperiode van koning Salmanasser III als heerser over het Assyrische Rijk. Hij onderwerpt Syrië en Palestina om de handelsroutes langs de Eufraat en de Tigris naar de Middellandse Zee te vrijwaren en controleren.

Geboren

Overleden 

Jaar in de 9e eeuw v.Chr.
853 v.Chr.

Het jaar 853 v.Chr. is een jaartal in de 9e eeuw v.Chr. volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Egypte
Farao Osorkon II viert zijn eerste Sed-festival in de tempelzaal van de kat-godin Bastet in Bubastis, verfraaid met een nieuwe voorhof voor de plechtigheden.

Fenicië
De Fenicische steden Byblos, Damascus en koning Achab van Israël sluiten een alliantie.

Assyrië
Koning Salmanasser III bedreigt Syrië en Palestina.
 Slag bij Qarqar: Salmanasser III wint de veldslag tegen de Syrische coalitie de "alliantie van de 12 koningen".

Israël
 Slag bij Ramoth in Gilead: De koningen Achab en Josafat vallen koning Hadadezer van Syrië aan.

Geboren

Overleden 

 Achab, koning van Israël



Jaar in de 9e eeuw v.Chr.
850 v.Chr.

Het jaar 850 v.Chr. is een jaartal volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Egypte
Koning Takelot II - de vijfde farao van de 22e dynastie van Egypte - bestijgt de troon.
In Opper-Egypte is Nimlot hogepriester van Amon en benoemd Ptahwedjanhkef tot gouverneur van Heracleopolis.
Takelot II treedt in het huwelijk met Karoma Merymut II, een dochter van Nimlot.

Griekenland
Op het Griekse vasteland ontstaan de eerste onafhankelijke stadstaten.
De landbouw van cultuurgewassen, koren, druiven en olijven nemen toe.
Homerus schrijft zijn epische gedichten de Ilias en Odyssee.

Italië
De Etrusken (Etruriërs), die van Klein-Azië zijn binnengekomen, vestigen zich in Toscane.

Palestina
Koning Achab sneuvelt in een grensconflict tegen het koninkrijk Juda.
Koningin-moeder Izebel en coregent Ahazia heersen over het koninkrijk Israël.

Zuid-Amerika
Rond deze tijd wordt op de Andeshoogvlakte in het noorden van het huidige Peru, het ceremoniële centrum van Chavin de Huantar gebouwd. Het is een U-vormige tempel met ronde binnenplaats. Dit zijn de eerste kentekenen van een georganiseerde maatschappij in het Zuid-Amerikaanse gebied.

Geboren

Overleden 

Achab, koning van Israël
Osorkon II, farao van Egypte

Jaar in de 9e eeuw v.Chr.
841 v.Chr.

Het jaar 841 v.Chr. is een jaartal volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Assyrië
Koning Salmanasser III verovert Syrië en Palestina, hij maakt plannen om Egypte te veroveren.

Palestina
De koninkrijken Juda en Israël worden vazalstaten van het Assyrische Rijk.
Koning Atalja (841 - 835 v.Chr.) heerser over het koninkrijk Juda.
Koning Jehu van Israël brengt in het paleis van Kalhu eerbetoon aan Salmanasser III.

Geboren

Overleden 

Jaar in de 9e eeuw v.Chr.
840 v.Chr.

Het jaar 840 v.Chr. is een jaartal volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Egypte
In Opper-Egypte overlijdt hogepriester Nimlot en er ontstaat een opstand.
Farao Takelot II stuurt kroonprins Osorkon om de rebellie te onderdrukken.
In Thebe wordt Osorkon benoemd tot hogepriester van Amon.

Religie
De Stele van Mesha een stele van zwart basalt met daarin een inscriptie over koning Mesha van Moab (huidige Jordanië). De tekst beschrijft Mesha's overwinning op het koninkrijk Israël. (waarschijnlijke datum)

Geboren

Overleden 

Nimlot, hogepriester van Opper-Egypte

Jaar in de 9e eeuw v.Chr.
836 v.Chr.

Het jaar 836 v.Chr. is een jaartal volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Egypte
Hogepriester Osorkon probeert al vier jaar in Thebe zijn macht uit te breiden.
In Opper-Egypte maakt Harsiese aanspraak op het priester-koningschap van Amon.
In Egypte breekt een burgeroorlog uit die 27 jaar zal duren.

Assyrië
Koning Salmanasser III ontvangt schatting van de Meden en de Perzen.

Geboren

Overleden 

Jaar in de 9e eeuw v.Chr.
826 v.Chr.

Het jaar 826 v.Chr. is een jaartal volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Egypte
Farao Sjosjenq III sluit na tien jaar burgeroorlog een wapenstilstand met Opper-Egypte.

Assyrië
Koning Salmanasser III wordt in zijn rijk geplaagd door binnenlandse onlusten, zijn zoon Assur-danin-pal komt in opstand.
Assur-danin-pal weet 27 steden in het Assyrische Rijk onderhorig te maken, waaronder Ninive.

Geboren

Overleden 

Jaar in de 9e eeuw v.Chr.
825 v.Chr.

Het jaar 825 v.Chr. is een jaartal volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Klein-Azië
Sardur II maakt veroveringstochten over de Tigris en de Eufraat. Hij wordt verslagen door Tiglatpileser III.
Koning Ishpuinis (825 - 810 v.Chr.) heerser over het koninkrijk Urartu.

Egypte
In Opper-Egypte wordt de wapenstilstand beëindigd, Thebe blijft een centrum van opstandigheid.
Kroonprins Osorkon verliest door politieke intriges zijn grip op het zuiden en vlucht naar Tanis.

Geboren

Overleden 

Sardur I, koning van Urartu

Jaar in de 9e eeuw v.Chr.
818 v.Chr.

Het jaar 818 v.Chr. is een jaartal volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Egypte
In Leontopolis in de Nijl-delta roept Pedubastis I zich uit tot farao. Hiermee sticht hij de 23e dynastie van Egypte. Nu is er niet alleen een noord-zuidverdeling van Egypte, maar zijn er ook twee machtscentra in het noorden. Thebe erkent beide farao's.

Geboren

Overleden 

Jaar in de 9e eeuw v.Chr.
804 v.Chr.

Het jaar 804 v.Chr. is een jaartal volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Israël
Koning Joas verslaat de Syriërs.

Egypte
Koning Iuput II - de tweede farao van de 23e dynastie van Egypte - bestijgt de troon.

Geboren

Overleden 

Pedubaste I, farao van Egypte

Jaar in de 9e eeuw v.Chr.
796 v.Chr.

Het jaar 796 v.Chr. is een jaartal volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Palestina
Koning Amasja (796 - 767 v.Chr.) heerser over het koninkrijk Juda.

Assyrië
Koning Adad-Nirari III verslaat Ben-Hadad III en verovert de stad Damascus.

Europa
 Koning Cunedagius volgt zijn tante Cordelia op en bestijgt de troon van Brittannië.

Geboren

Overleden 

Harsiese, hogepriester van Opper-Egypte
Joas, koning van Juda

Jaar in de 8e eeuw v.Chr.
787 v.Chr.

Het jaar 787 v.Chr. is een jaartal in de 8e eeuw v.Chr. volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Klein-Azië
Koning Argishte I van Urartu verovert het gebied langs de rivier de Araxes en het Erivan-meer.

Egypte
Koning Osorkon III - de derde farao van de 23e dynastie van Egypte - bestijgt de troon.

Israël
Koning Jerobeam II breidt zijn rijk uit tot aan de Eufraat. Hij regeert tot 747 v.Chr.

Geboren

Overleden 

 Menuas, koning van Urartu

Jaar in de 8e eeuw v.Chr.
773 v.Chr.

Het jaar 773 v.Chr. is een jaartal volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Egypte
Koning Sjosjenq V - de achtste farao van de 22e dynastie van Egypte - bestijgt de troon.

Assyrië
Koning Assur-dan III heerser over het Assyrische Rijk.

Geboren

Overleden 

Pami, farao van Egypte
Salmanasser IV, koning van Assur

Jaar in de 8e eeuw v.Chr.
767 v.Chr.

Het jaar 767 v.Chr. is een jaartal volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Palestina
Koning Uzzia (767 - 740 v.Chr.) heerser over het koninkrijk Juda.

Egypte
Farao Osorkon IV verovert het vorstendom van de Ma in Saïs, hij begint zijn macht over de Nijl-delta uit te breiden.

Geboren

Overleden 

Amasja, koning van Juda

Jaar in de 8e eeuw v.Chr.
759 v.Chr.

Het jaar 759 v.Chr. is een jaartal volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Assyrië
Koning Assur-dan III maakt een einde aan de opstand die het Assyrische Rijk ontregelt.
Assyrië wordt opnieuw getroffen door een epidemie en er breekt in Guzana een opstand uit.

Geboren

Overleden 

Osorkon III, farao van Egypte

Jaar in de 8e eeuw v.Chr.
757 v.Chr.

Het jaar 757 v.Chr. is een jaartal volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Egypte
Koning Rudamon bestijgt in Leontopolis als farao van 23e dynastie van Egypte de troon.

Geboren

Overleden 

Takelot III, farao van Egypte

Jaar in de 8e eeuw v.Chr.
754 v.Chr.

Het jaar 754 v.Chr. is een jaartal volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Geboren

Overleden 

Rudamon, farao van Egypte

Jaar in de 8e eeuw v.Chr.
747 v.Chr.

Het jaar 747 v.Chr. is een jaartal volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Egypte
Koning Piye (747 - 716 v.Chr.) de tweede farao van de 25e dynastie van Egypte.
Piye begint vanuit Koesj (in het huidige Soedan) met de verovering van Opper-Egypte.

Israël
Koning Jerobeam II zorgt voor vrede en welvaart in het koninkrijk Israël.

Assyrië
De Assyrische kalender wordt gebaseerd op een cyclus van 19 jaar, met een schrikkelmaand.
De nieuwe kalender wordt zo ingedeeld om het nieuwjaar in de buurt van het lentepunt houden.

Babylonië
Nabonassar bestijgt de troon. Het land is tamelijk chaotisch, met name door toedoen van de Chaldese en Aramese stammen die het land onveilig maken.
 Invoering van de negentienjarige maancyclus.

Geboren

Overleden 

Kashta, farao van Egypte

Jaar in de 8e eeuw v.Chr.
736 v.Chr.

Het jaar 736 v.Chr. is een jaartal volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Egypte
Farao Piye verovert Opper-Egypte en neemt het priester-koningschap op zich.
Piye wordt door de farao's in Leontopolis en Tanis erkend als hogepriester van Amon.
De 25e dynastie van Egypte (Nubische) is een feit, de voornaamste weerstand komt van Saïs.

Geboren

Overleden 

Jaar in de 8e eeuw v.Chr.
735 v.Chr.

Het jaar 735 v.Chr. is een jaartal in de 8e eeuw v.Chr. volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Griekenland
Kustgebieden in Zuid-Italië en Sicilië worden door Griekse kolonisten uit Chalkis (Euboea) bezet.
Griekse kolonisten uit Korinthe vestigen zich op Corcyra (Korfu).

Palestina
Koning Achaz (735 - 715 v.Chr.) heerser over de vazalstaat Juda.
Achaz weigert een coalitie te ondertekenen, Damascus en Israël dreigen met oorlog.

Egypte
Koning Osorkon V - de negende farao van de 22e dynastie van Egypte - bestijgt de troon.

Assyrië
Koning Tiglat-Pileser III wordt te hulp geroepen door Achaz van Juda.
Tiglat-Pileser III begint een veldtocht tegen het koninkrijk Urartu.
 Tiglat-Pileser III belegert met succes Tushpa, koning Sardur II verschanst zich in de "Sadur Toren".

Geboren

Overleden 

 Jotam, koning van Juda
 Sjosjenq V, farao van Egypte

Jaar in de 8e eeuw v.Chr.
730 v.Chr.

Het jaar 730 v.Chr. is een jaartal volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Griekenland
Begin van de Eerste Messenische Oorlog, Sparta probeert de bevolking van Messenië tot heloten te maken.
De eerste gedichten van de wereld worden geschreven. Homerus is een van de bekendste dichters uit die tijd.

Italië
Griekse kolonisten uit Chalkis (onder de naam Zankle) stichten de stad Messana (Messina) op Sicilië.
De Chalcidiërs van Naxos vestigen op een vruchtbare vlakte de Griekse handelsnederzetting Leontini.

Fenicië
Mattan II volgt Hiram II op als stadsvorst van Tyrus.

Geboren

Overleden 

Jaar in de 8e eeuw v.Chr.
Bes

bes (botanisch), een vlezige vrucht
bes (muziek), halve toon verlaagde b
Bes (godheid), godheid uit de Egyptische mythologie
Bes (Italië), frazione in Belluno (Belluno, Veneto, Italië)
Bès, rivier in Frankrijk
Biomassa Energiecentrale Sittard
VV BES, een amateurvoetbalvereniging uit Noord-Brabant
 BES: Banco Espírito Santo, een Portugese bank
BES, afkorting van Bonaire, Sint Eustatius en Saba, ook wel Caribisch Nederland genoemd

Bessen kan betrekking hebben op:
Vruchtenlikeur (bessenlikeur)
Bessenjenever
Westelijke Oases

De Westelijke oases zijn een aantal oases in de Westelijke Woestijn ten westen van de Nijl in Egypte. Zij danken hun bestaan aan de aanwezigheid van fossiel water in aquifers onder de woestijn. Dit water stamt grotendeels uit de laatste ijstijd toen de Sahara voor een groot deel een vruchtbaar gebied met aanzienlijke regenval was. In tegenstelling tot de Nijlvallei die regelmatig met overstromingen te kampen had, kon in de oases vrijwel voortdurend bevloeid worden, met rijke oogsten tot gevolg. Hun economisch belang was gebaseerd op de productie van olijven, olijfolie, wijn en dadels en op de exploitatie van natuurlijke hulpbronnen zoals aluin, zout en oker.

Elke oase is anders van karakter vanwege hun gevarieerde landschappen en mate van modernisering. De zeven oases in de Westelijke Woestijn zijn:
 Bahariya
 Dakhla
 Farafra
 El-Fajoem
 Kharga
 Siwa
 Qara

Geschiedenis 
De oases waren al in de predynastische tijd bewoond, en speelden al lang een rol in een netwerk van handelswegen diep Afrika in. Al in de tijd voor de 22e dynastie van Egypte waren zij in handen van de Liboe. De oases beleefden hun grootste bloeitijd in de Ptolemeïsche en Romeinse tijd. Door de komst van de dromedaris – waarschijnlijk in de Perzische tijd – was het veel gemakkelijker geworden om handel te drijven met de buitenwereld en in de Griekse en Romeinse wereld was er veel vraag naar de producten van de oases, vooral wijn, dadels en olijfolie. In de kringen van de rijke wijnhandelaren ontstond een uitgebreide verering van de god Bes. Er zijn uit die tijd veel vergulde mummies gevonden die getuigen van een aanzienlijke welvaart en een vermenging van Griekse en Egyptische culturele elementen.

De oasebewoners waren niet altijd veilig, omdat er nomaden van Libische of Nubische afkomst waren die soms invallen deden. De Romeinen besloten fortificaties te bouwen.

Galerij
Periodiek systeem/Alternatieve tabel

(..) = dit element komt van nature niet (meer) op aarde voor

Periodiek systeem
Periodiek systeem
Lubbers

Adriaan Lubbers (1892-1954), Nederlands glasschilder, schilder, tekenaar, decorschilder, theatervormgever en lithograaf
Bart Lubbers (1965), Nederlands ondernemer
Eva Lubbers (1962), Nederlands atlete
Eveline Lubbers (1961), Nederlands journaliste en activiste (mede-oprichtster van Buro Jansen & Janssen)
Martijje Lubbers (1979), Nederlands jazzzangeres, componiste en tekstschrijfster
Reinder Lubbers (1984), Nederlands olympisch roeier en cricketspeler
Ria Lubbers-Hoogeweegen (1940), weduwe van de Nederlandse oud-premier Ruud Lubbers
Ronald Lubbers (1965), Nederlands voetbalbestuurder
Rudi Lubbers (1945), Nederlands bokser
Ruud Lubbers (1939-2018), Nederlands econoom, ondernemer, politicus (minister-president 1982-1994), diplomaat en activist
Wessel Lubbers (1755-1834), Noord-Nederlands kunstschilder
745 v.Chr.

Het jaar 745 v.Chr. is een jaartal volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Israël
Koning Sallum wordt na twee maanden regeren door een staatsgreep vermoord.
Koning Menachem (745 - 738 v.Chr.) heerser over het koninkrijk Israël.

Assyrië
Koning Tiglath-Pileser III (745 - 727 v.Chr.) onderdrukt de opstand in zijn land.

Babylonië
Tiglath-Pileser III trekt naar Babylonië en helpt er Nabonassar de Chaldese en Aramese stammen te onderdrukken en deels te deporteren. Economisch profiteren beide rijken van de herstelde rust.

Geboren

Overleden 

Assur-nirari V, koning van Assyrië
Sallum, koning van Israël

Jaar in de 8e eeuw v.Chr.
742 v.Chr.

Het jaar 742 v.Chr. is een jaartal in de 8e eeuw v.Chr. volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Assyrië
Koning Tiglath-Pileser III verovert het koninkrijk Urartu, de Urartiërs moeten zich terugtrekken naar het Vanmeer.

Mesopotamië
Koning Humban-nikash I heerser over het koninkrijk Elam.

Geboren

Overleden 



Jaar in de 8e eeuw v.Chr.
734 v.Chr.

Het jaar 734 v.Chr. is een jaartal volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Klein-Azië
Koning Rusa I (734 - 714 v.Chr.) regeert over het koninkrijk Urartu.
Rusa I sluit een vredesverdrag met de Frygische koning Midas.

Assyrië
Koning Tiglath-Pileser III verslaat een coalitie van opstandige vazalstaten Ashkelon, Gaza, Israël, Tyrus en Sidon.

Babylonië
 Nabu-nadin-zeri volgt zijn vader op als koning van Babylon.

Italië
Griekse kolonisten uit Korinthe stichten de stad Syracuse.

Geboren

Overleden 

 Nabonassar van Babylonië

Jaar in de 8e eeuw v.Chr.
732 v.Chr.

Het jaar 732 v.Chr. is een jaartal volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Assyrië
Koning Tiglat-Pileser III verovert de stad Damascus, centrum van de macht van de Arameeën.
Het Assyrische leger verwoest Damascus, koning Razin van Aram wordt geëxecuteerd.

Palestina
Koning Hoshea (732 - 722 v.Chr.) regeert over de vazalstaat Israël.
Hoshea wordt gedwongen Galilea af te staan en moet schatting betalen aan Assur.

Geboren

Overleden 

Pekach, koning van Israël
Razin, koning van Damascus

Jaar in de 8e eeuw v.Chr.
727 v.Chr.

Het jaar 727 v.Chr. is een jaartal volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Assyrië
Koning Salmanasser V (727 - 722 v.Chr.) regeert over het Assyrische Rijk.
Salmanasser V probeert de politieke onrust in het Nabije Oosten te onderdrukken.

Palestina
Koning Hoshea van Israël weigert de jaarlijkse schatting te betalen aan Assur.
Hoshea stuurt afgezanten naar Egypte en vraagt om steun aan farao Osorkon V.

Geboren

Overleden 

Tiglat-Pileser III, koning van Assyrië

Jaar in de 8e eeuw v.Chr.
724 v.Chr.

Het jaar 724 v.Chr. is een jaartal volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Midden-Oosten 
Koning Tefnachte de eerste farao van de 24e dynastie van Egypte.
 Koning Salmanasser V van Assyrië komt het koninkrijk Israël binnenvallen om orde op zaken te stellen. Koning Hosea, die onbekwaam wordt geacht, wordt gevangengezet als hij voor de grootvorst verschijnt voor vredesonderhandelingen.

Geboren

Overleden 

Aristodemus, koning van Messenië

Jaar in de 8e eeuw v.Chr.
722 v.Chr.

Het jaar 722 v.Chr. is een jaartal volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Assyrië
Koning Sargon II (722 - 705 v.Chr.) regeert over het Assyrische Rijk.
Sargon II verslaat een coalitie van Syrische en Fenicische steden.
Samaria wordt na een belegering van bijna drie jaar door de Assyriërs ingenomen en
ingelijfd bij het Assyrisch Rijk, einde van het koninkrijk Israël. Sargon II laat de tien noordelijke stammen van Israël afvoeren naar Aššur.

China
Begin van de Periode van Lente en Herfst in de geschiedenis van China. Dit is een deelperiode van de Oostelijke Zhou-dynastie.

Geboren

Overleden 

Salmanasser V, koning van Assyrië

Jaar in de 8e eeuw v.Chr.
720 v.Chr.

Het jaar 720 v.Chr. is een jaartal in de 8e eeuw v.Chr. volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Assyrië
Koning Sargon II van Assur begint een veldtocht tegen Babylon en Elam.
Sargon II wordt in de slag bij Der Badrah verslagen door Humbanigash van Elam.
De vorst van Hamath leidt Damascus in een opstand tegen de Assyriërs.
 Slag bij Qarqar: Sargon II verslaat de Syrische coalitie en verovert Arpad en Damascus.
 Hanuna van Gaza krijgt hulp van Egypte om het Assyrische juk af te schudden.

Klein-Azië
 Midas van Phrygië mengt zich in de problemen van het koninkrijk Urartu.

Italië
Griekse kolonisten uit Achaea en Troezen stichten de handelsnederzetting Sybaris.

Griekenland
 Messenië wordt door Sparta onderworpen.

Geboren

Overleden 

Jaar in de 8e eeuw v.Chr.
716 v.Chr.

Het jaar 716 v.Chr. is een jaartal in de 8e eeuw v.Chr. volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Assyrië
Koning Sargon II verovert de Filistijnen langs de Middellandse Zee tot aan de Sinaï.
Farao Osorkon V stuurt de Assyrische vorst twaalf prachtige paarden als gift.

Egypte
Koning Shabaka (716 - 702 v.Chr.) de derde farao van de 25e dynastie van Egypte in Kush.
Shabaka herenigt Opper- en Neder-Egypte en benoemt zijn zoon Horemakhet tot hogepriester van Amon.
Aminirdis I de zuster van Shabaka regeert over Koesj.

Italië
Koning Numa Pompilius (716 - 673 v.Chr.) regeert over Rome.

Geboren

Overleden 

 Piye, farao van Egypte (Koesjitische dynastie)
 Romulus, koning van Rome

Jaar in de 8e eeuw v.Chr.
715 v.Chr.

Het jaar 715 v.Chr. is een jaartal volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Palestina
Koning Hizkia (715 - 687 v.Chr.) regeert over de vazalstaat Juda.

Egypte
Farao Shabaka resideert in Memphis en versterkt zijn grip over de Nijl-delta en de Westelijke Oases.
Shabaka herenigd Opper- en Neder-Egypte, de farao's Bakenrenef en Osorkon V erkennen zijn gezag.
Ammeris wordt benoemd tot gouverneur van de stad Saïs.

Assyrië
Koning Sargon II verslaat Iamani van Ashdod. Hij vlucht naar Egypte, maar wordt uitgeleverd aan Assur.
Koning Daiaukku van Medië wordt door de Assyriërs gevangengenomen en naar Syrië gedeporteerd.

Geboren

Overleden 

Achaz, koning van Juda
Osorkon V, farao van Egypte

Jaar in de 8e eeuw v.Chr.
Sjabaka

Sjabaka, ook: Shabaka was de derde farao (716 – 702 v.Chr.) van de 25e of Koesjitische dynastie.

Familie 
Koning Sjabaka was een zoon van koning Kasjta en koningin Pebatjma. Zijn echtgenote was Qalhata, volgens Assyrische bronnen een zus van Taharqa. Shabaka en Qalhata waren de ouders van de latere koning Tantamani en wellicht van Shebitku. Isetemkheb is volgens haar sarcofaagdeksel de dochter van Sjabaka. Een andere zoon Horemachet werd hogepriester van Amon. Zijn zuster Amenirdis I werd Godsvrouw van Amon.

Biografie 
Sjabaka herenigde geheel Egypte en begon een uitgebreid beleid van herstel en nieuwbouw. Bij zijn dood liet hij gebouwen na in Athribis, Abydos, Dendera, Edfu, Esna, Memphis en vooral Thebe.

Hij stelde opnieuw een hogepriester van Amon aan (zijn zoon Horemachet), maar de functie had nu alleen maar geestelijke macht. De wereldlijke macht in het zuiden werd nu door de echtgenote op aarde van Amon, zijn zuster de Goddelijke Vereerster Aminirdis I, waargenomen. Hiermee werd een nieuw evenwicht tussen geestelijke en wereldlijke macht gevestigd.

Sjabaka werd opgevolgd door Sjebitkoe en ligt begraven te El-kurru in huidig Soedan.

Manetho 
Volgens Manetho was er onder zijn regering een revolte onder Bakraenef (of Bokchoris) die een pact had gesloten met de Assyriërs. Koning Sjabaka liet de prins of tegenfarao levend verbranden.

Galerij 

Farao van de 25e Dynastie
Koning van Koesj
Persoon in de 8e eeuw v.Chr.
704 v.Chr.

Het jaar 704 v.Chr. is een jaartal volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Assyrië
Koning Sanherib verplaatst zijn residentie naar Ninive, hij laat rond de hoofdstad een 25 meter hoge muur bouwen, voorzien van 15 poorten.
Sanherib laat bij Ninive een irrigatie-kanaal aanleggen, Dur-Sharrukin (ofwel "Vesting van Sargon") wordt verlaten en vervalt tot een ruïne.

Geboren

Overleden 

Jaar in de 8e eeuw v.Chr.
702 v.Chr.

Het jaar 702 v.Chr. is een jaartal volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Egypte
Koning Shebitku (702 - 690 v.Chr.) de vierde farao van de 25e dynastie van Egypte.
Shebitku stuurt een expeditieleger onder kroonprins Taharqa om Juda steun te verlenen.
Taharqa wordt bij Lachis door de Assyriërs verslagen en trekt zich terug.

Assyrië
Koning Sanherib begint een veldtocht tegen Juda en verovert de stad Ashkelon.
Uaksatar I (Cyaxares) van Medië valt de Assyrische provincie Harhar binnen.

Palestina
Hizkia van Juda geeft zich over aan Sanherib en betaalt schatting aan Assur.

Geboren

Overleden 

Shabaka, farao van Egypte

Jaar in de 8e eeuw v.Chr.
697 v.Chr.

Het jaar 697 v.Chr. is een jaartal volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Geboren 

Hertog Wen van Jin (晉文公), staat Jin (China)

Overleden 

Jaar in de 7e eeuw v.Chr.
695 v.Chr.

Het jaar 695 v.Chr. is een jaartal volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Egypte
Stephinates wordt benoemd tot gouverneur van de stad Saïs.

Geboren

Overleden 

Ammeris, Egyptische gouverneur van Saïs

Jaar in de 7e eeuw v.Chr.
690 v.Chr.

Het jaar 690 v.Chr. is een jaartal volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Egypte
Koning Taharqa (690 - 664 v.Chr.) de vijfde farao van de 25e dynastie van Egypte.

Geboren

Overleden 

Shebitku, de farao van Egypte

Jaar in de 7e eeuw v.Chr.
Taharqa

Taharqa was een koning van Koesj en farao van de 25e dynastie van Egypte.

Biografie 
Taharqa was zoon van Piye en Abale. Hij is bekend als vereniger van het oude Egypte, zijn optreden in de geschiedenis van Egypte was een van de weinige hoogtepunten van de 25e ofwel Koesjitische Dynastie welke regeerde vanuit Napata.

In Koesj liet hij een tempel bouwen in Kawa, tegenover het huidige Dongola. Hij greep in zijn bouwplannen terug op bijzonder oude motieven uit de tijd van Sahoere, Nioeserre en Pepi II van het Oude Rijk. Hij bouwde ook in andere plaatsen in Koesj zoals Napata, Sanam, Meroë, Qasr Ibraim en Boehen, maar ook in Egypte zelf, zoals in Thebe en Karnak; daar zijn monumenten van hem te bewonderen.

Vanaf 677 v.Chr. kreeg hij echter te maken met een oorlog met de Assyriërs. In 671 v.Chr. vielen zij Egypte binnen. Zij namen Memphis in en dwongen Taharqa naar het zuiden uit te wijken. Zij bleven niet lang, omdat het vrijwel onmogelijk was zelf grip te krijgen op de ambtenarij. Daarom steunden zij de plaatselijke vorsten in de delta. Deze begonnen echter, zodra de Assyriërs zich terugtrokken, betrekkingen met Taharqa aan te knopen. De Assyriërs kwamen daarop terug en doodden of deporteerden alle delta-vorsten, behalve Necho I van Saïs. Zij zetten diens zoon Psammetichus I op de troon van Athribis. Zo was de 26e dynastie gesticht en hadden de vorsten van Saïs rond 665 v.Chr. de delta in handen. In datzelfde jaar benoemde Taharqa zijn neef Tantamani (Tanoetamoen) als zijn opvolger en het volgende jaar stierf hij in Napata.

Bouwwerken 
 Tempel in Kawa (Nubië) met oude stijlen
 Andere onbekende tempels in Nubië
 Uitbreidingen en dromos in Thebe
 Verschillende pylonen in Karnak

Galerij 

Farao van de 25e Dynastie
Koning van Koesj
Persoon in de 7e eeuw v.Chr.
677 v.Chr.

Het jaar 677 v.Chr. is een jaartal volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Palestina
Koning Abdi-Milkutti van Sidon komt in opstand, Tyrus kiest de zijde van de Assyriërs.

Assyrië
Koning Esarhaddon verovert Sidon, de inwoners worden gedeporteerd naar Ninive.
Koning Ba'al van Tyrus krijgt de steden Marubbu en Sarepta toegewezen.
Esarhaddon belegert El-Arish aan de noordkust van de Sinaï.

Geboren

Overleden 

Abdi-Milkutti, koning van Sidon

Jaar in de 7e eeuw v.Chr.
681 v.Chr.

Het jaar 681 v.Chr. is een jaartal volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Assyrië
Koning Sanherib wordt in het paleis van Ninive door zijn zoons vermoord.
Koning Esarhaddon (681 - 669 v.Chr.) bestijgt de troon van Assur.

Griekenland
Lysiades wordt benoemd tot archont van Athene

Geboren

Overleden 

Sanherib, koning van Assyrië

Jaar in de 7e eeuw v.Chr.
688 v.Chr.

Het jaar 688 v.Chr. is een jaartal volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Italië
Griekse kolonisten uit Rhodos stichten de havenstad Gela op Sicilië.

Geboren

Overleden 

Tefnakht, Egyptische gouverneur van Saïs

Jaar in de 7e eeuw v.Chr.
689 v.Chr.

Het jaar 689 v.Chr. is een jaartal volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Assyrië
De Assyrische koning Sanherib onderdrukt een opstand van Elam en Babylonië, na een beleg van negen maanden wordt Babylon verwoest.

Geboren

Overleden 

Jaar in de 7e eeuw v.Chr.
676 v.Chr.

Het jaar 676 v.Chr. is een jaartal volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Assyrië
Koning Esarhaddon houdt het Assyrische leger paraat bij het Taurus-gebergte.
De Kimmeriërs en Scythen dreigen het Assyrische Rijk binnen te vallen.
Esarhaddon verslaat de Meden een bondgenoot van de Mannaeërs.

China
Koning Hui Wang regeert over de Zhou-dynastie.

Geboren

Overleden 

Jaar in de 7e eeuw v.Chr.
674 v.Chr.

Het jaar 674 v.Chr. is een jaartal volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Klein-Azië
De Scythische koning Bartatua treedt in het huwelijk met de dochter van Esarhaddon.

Assyrië
Koning Esarhaddon begint een veldtocht tegen de Filistijnen en verovert Ashkelon.
 Taharqa verslaat een Assyrische invasie

Geboren

Overleden 

Jaar in de 7e eeuw v.Chr.
671 v.Chr.

Het jaar 671 v.Chr. is een jaartal in de 7e eeuw v.Chr. volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Assyrië
Koning Esarhaddon begint een veldtocht tegen Egypte, hij verslaat Taharqa en verovert Memphis.
De astroloog Adad-shumu-usur voorspelt paleisintriges en rampspoed in het Assyrische Rijk.
Esarhaddon laat een schijnkoning aanstellen, die na 100 dagen op de troon wordt vermoord.

Griekenland
 Leostratus wordt benoemd tot archont van Athene.

Geboren

Overleden 

Jaar in de 7e eeuw v.Chr.
669 v.Chr.

Het jaar 669 v.Chr. is een jaartal volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Assyrië
Koning Esarhaddon begint een tweede veldtocht tegen het opstandige Egypte.
Onderweg overlijdt Esarhaddon, het Assyrische Rijk wordt verdeeld.
Koning Assurbanipal (669 - 627 v.Chr.) bestijgt de troon van Assur.
Kroonprins Shamash-shum-ukin wordt onderkoning van Babylon.

Griekenland
Pisistratus wordt benoemd tot archont van Athene.

Geboren

Overleden 

Esarhaddon, koning van Assyrië

Jaar in de 7e eeuw v.Chr.
665 v.Chr.

Het jaar 665 v.Chr. is een jaartal volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Griekenland
Corcyra en de moederstad Korinthe zijn in oorlog, er vindt een zeeslag plaats.

Geboren

Overleden 

Jaar in de 7e eeuw v.Chr.
664 v.Chr.

Het jaar 664 v.Chr. is een jaartal volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Assyrië
Koning Assurbanipal verovert Egypte tot aan Thebe in Opper-Egypte.

Egypte
Farao Taharqa wordt door de Assyriërs verbannen en overlijdt in Napata (Koesj).
Koning Tantamani (664 - 653 v.Chr.) de zesde farao van de 25e dynastie van Egypte.
Tantamani herovert de stad Thebe en verslaat farao Necho I van Saïs.
Koning Psammetichus I (664 - 610 v.Chr.) de tweede farao van de 26e dynastie van Egypte.

Griekenland
Miltiades wordt benoemd tot archont van Athene.
 De inwoners van de Griekse kolonie Syracuse stichten de nieuwe kolonie Akrai.

Geboren

Overleden 

Necho I, farao van Saïs
Taharqa, farao van Kush

Jaar in de 7e eeuw v.Chr.
663 v.Chr.

Het jaar 663 v.Chr. is een jaartal volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Egypte
Koning Assurbanipal valt opnieuw Egypte binnen, Thebe wordt veroverd en geplunderd.
Farao Tantamani vlucht naar Napata, hij moet buigen voor een nieuwe wereldmacht Assyrië. Hij regeert nog enige tijd in Koesj, maar in Egypte is dit het einde van de 25e dynastie van Egypte.
Psammetichus I weet Egypte te herenigen, hij erkent het oppergezag van Assyrië.
Pedubastis II van Tanis wordt vermoord, hij staat model voor de Pedubastis Cyclus.

Europa
Koning Gorboduc (663 - 643 v.Chr.) volgt zijn vader Kimarcus op als heerser van Brittannië.

Azië
 Jimmu verovert Yamato (het gebied rond Nara) (traditionele datum)

Geboren

Overleden 

Pedubastis II, farao van Tanis

Jaar in de 7e eeuw v.Chr.
Pedubastis-cyclus

De Pedubastis-cyclus bestaat uit een aantal verhalen van epische aard uit de Ptolemeïsche tijd die de strijd van de legendarische held Inaros beschrijven tegen de Perzische overheersing onder Artaxerxes I. Deze opstand kwam in 454 v.Chr. tot een smadelijk einde. In de verhalen zijn echter de (eerdere) politieke verhoudingen van rond 663 v.Chr. te herkennen.

Epos
Constante van Planck

De constante van Planck, aangeduid met , is een natuurkundige constante die voorkomt in alle vergelijkingen van de kwantummechanica. De constante is later genoemd naar de natuurkundige Max Planck, die haar in 1900 invoerde bij zijn verklaring van de straling van zwarte stralers. 

De constante van Planck  is ingevoerd voor het verband tussen frequentie  (Griekse nu) en energie  voor een lichtkwantum (foton) volgens:

Waarde van de constante

Na 20 mei 2019
De 26e vergadering van de Algemene Conferentie voor Maten en Gewichten (CGPM) heeft op 16 november 2018 nieuwe definities van de basiseenheden aangenomen, die sinds 20 mei 2019 gelden. Volgens die definities bedraagt de constante van Planck exact:

Tot 2019
Vóór de invoering van de nieuwe definities van de basiseenheden was de waarde van de constante:

Gereduceerde constante van Planck
In veel gevallen wordt een variant van de constante van Planck gebruikt, die soms de constante van Dirac wordt genoemd. Deze wordt geschreven als  en is genoemd naar de Britse fysicus Paul Dirac (1902-1984). Ze wordt gebruikt om de Planck-eenheden te definiëren. Ze wordt uitgesproken als 'h-streep' of, in het Engels, als 'h-bar'.

De constante  is een kwantum van impulsmoment, waaronder spin. Het impulsmoment van een willekeurig systeem is altijd een geheel veelvoud van deze waarde.  komt ook voor in de onzekerheidsrelatie van Heisenberg. Hiermee voert men aan dat  een meer fundamentele eenheid is dan , de constante van Planck.

Voor  en  kunnen de unicodetekens U+8462 en U+8463 gebruikt worden.

Zie ook 
 Elektromagnetische straling
 Schrödingervergelijking
 Dualiteit van golven en deeltjes
 Hall-effect

Kwantummechanica
Planck
Watership Down

Waterschapsheuvel, boek van Richard Adams uit 1972
 Watership Down (film), Britse animatiefilm uit 1978
 Watership Down (soundtrack), soundtrack van de gelijknamige film
 Watership Down (animatieserie), Britse animatieserie uit 1999 
 Watership Down (2018), Britse animatieserie uit 2018
Stroommeter

Een stroommeter of ampèremeter is een meetinstrument om de sterkte van een elektrische stroom te meten. De sterkte van een elektrische stroom wordt uitgedrukt in ampère, vandaar de voorheen gangbare naam ampèremeter.

Een vroege vorm van de stroommeter is de weekijzermeter. Deze maakt gebruik van het verschijnsel dat rond een geleider waarin een elektrische stroom vloeit, een magnetisch veld ontstaat. Door de geleider tot een spoel te wikkelen wordt dit magneetveld versterkt. Het opgewekte magneetveld wordt gebruikt om een stuk weekijzer aan te trekken dat met een veer op zijn plaats wordt gehouden. De afstand waarover het weekijzer wordt aangetrokken, is een maat voor de sterkte van de elektrische stroom die door de spoel loopt.

Om de invloed van het meetapparaat op de gemeten elektrische schakeling zo klein mogelijk te houden werd getracht de inwendige elektrische weerstand van een dergelijke spoel zo klein mogelijk te maken.

Een praktische elektromagnetische meter gebruikt een zeer kleine spoel, die een halfrond stuk weekijzer kan aantrekken, dat opgehangen is aan een as en met een spiraalveer op zijn plaats gehouden wordt. Aan de as van deze constructie is een lange wijzer verbonden die de gemeten stroom op een wijzerplaat aanduidt. Omdat een dergelijke minieme spoel gemakkelijk oververhit kan raken en kan verbranden als er grote stromen door vloeien, plaatste men vaak een weerstand parallel aan de spoel (een shuntweerstand), waardoor het grootste deel van de stroom kon vloeien. Zo werd het ook mogelijk grote stromen meten. 

Omdat de elektromagnetische meter aan nauwkeurigheid te wensen overliet, heeft men later de draaispoelmeter ontworpen. Deze analoge meter was niet alleen nauwkeuriger, maar had tevens een lager eigen verbruik.

Praktische hedendaagse stroommeters zijn in principe voltmeters met een laagohmige weerstand over hun meetcontacten. Deze voltmeters zijn bijna alle van het digitale type, ze gebruiken een analoog-digitaalomzetter (ADC) en een kleine computer om een spanning te meten en op een lcd-scherm te tonen.

Eén probleem met stroommeters is dat het te meten elektrische circuit fysiek onderbroken moet worden om de meter in het circuit op te nemen. Daarom wordt bij het meten van wisselstromen ook gebruikgemaakt van een zogenaamde stroomtang. Deze bestaat uit een in twee delen gesplitste weekijzeren ring die om de draad geplaatst kan worden waardoor de te meten wisselstroom vloeit. Het opgewekte magneetveld rond de draad wordt dan in het weekijzer gevangen, en in een om deze weekijzeren kern gewikkelde spoel wordt een gemakkelijk te meten elektrische spanning opgewekt.

Zie ook
 Universeelmeter
 Galvanometer

Elektrotechniek
Elektrisch meetinstrument