alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Rzeki Ameryki Południowej

Większość rzek Ameryki Południowej należy do zlewiska Oceanu Atlantyckiego (ok. 15,6 mln km², czyli blisko 88% powierzchni kontynentu). Rzeki należące do zlewiska Oceanu Spokojnego są krótkie i zajmują 1,3 mln km², czyli około 7% powierzchni. Główny dział wodny przebiega Kordylierą Zachodnią łańcucha andyjskiego. Pozostałą część kontynentu stanowią obszary bezodpływowe w kotlinie Andów Centralnych – zlewiska jezior Titicaca, Poopó czy Mar Chiquita.

Na kontynencie południowoamerykańskim znajduje się największy system rzeczny świata – Amazonka wraz ze swoimi dopływami zajmuje powierzchnię 7,2 mln km². Niektóre źródła podają, że jej długość wynosi  km, co daje jej również pierwsze miejsce pod względem długości, przed Nilem. Długość Amazonki jest jednak nadal przedmiotem sporów. Inne duże rzeki Ameryki Południowej to: Parana, São Francisco i Orinoko.

Ze względu na reżim oraz położenie można wydzielić 5 rodzajów rzek:
 rzeki nizin równikowych – wysokie opady oraz wielkie obszary równinne sprzyjały wykształceniu się wielkich rzek. W strefie tej dominują trzy duże rzeki: Amazonka, Parana i Orinoko. Każda z tych rzek głównych posiada od kilku do kilkunastu dopływów, których długość przekracza  km
 rzeki karaibskie – zwykle krótkie rzeki o zasilaniu deszczowym, spływ głównie latem, najdłuższa rzeka tej strefy to Magdalena
 rzeki Wyżyny Brazylijskiej – spływ następuje głównie latem i jesienią, największą rzeką tej strefy jest São Francisco
 rzeki Pampy – głównie małe rzeki, w porze suchej często wysychają, część z nich nie dociera do Oceanu Atlantyckiego, ginąc w zapadliskach (tworzą się tam tzw. solniska) lub uchodząc do słonych jezior
 rzeki Patagonii – rzeki o zasilaniu śniegowym i lodowcowym, zwykle płyną w głębokich wąwozach i nie przyjmują po drodze wielu dopływów. Największe rzeki tej strefy to Río Negro i Chubut

Rzeki Ameryki Południowej według dorzeczy 
Uwagi: dane o długości rzek i powierzchni dorzecza pochodzą z Encyklopedii PWN – inne źródła, w tym artykuły Wikipedii oparte na takich źródłach, mogą podawać różne wartości; rzeki ułożone są w kolejności według ich długości oraz dorzeczami; „bd.” oznacza brak danych

Uwagi

Przypisy 

!
Listy rzek
Tux

Tux – maskotka Linuksa, funkcjonująca jako oficjalne logo. Przedstawia ono uśmiechającego się pingwina.

Nazwa pochodzi najprawdopodobniej od słów Torvald's Unix (Unix Torvaldsa), często jest wyprowadzana również od angielskiej nazwy smokingu (tuxedo), ponieważ pingwiny wyglądają, jakby nosiły smoking.

Rysunek Tuksa stworzył w 1996 r. Larry Ewing, korzystając z bezpłatnego programu graficznego GIMP, i udostępnił go pod następującym warunkiem:

Permission to use and/or modify this image is granted provided you acknowledge me (…) and The GIMP if someone asks.

Według Jeffa Ayersa, Linus Torvalds „miał fiksację na punkcie tłustego ptaka, nieumiejącego latać”. Torvalds natomiast stwierdził, że zaraził się rzadką chorobą zwaną pingwinią, gdy został ugryziony przez pingwina. „Pingwinia powoduje bezsenność i konieczność myślenia o pingwinach i o tym, jak się je kocha”. Rzekoma choroba Torvaldsa jest żartem, choć rzeczywiście został on kiedyś uszczypnięty przez pingwina podczas wycieczki do Canberry.

Tux stał się symbolem społeczności użytkowników Linuksa i zwolenników wolnego oprogramowania. Jedna z brytyjskich grup użytkowników Linuksa zaadoptowała kilka pingwinów w zoo w Bristolu.

Tux jest bohaterem wielu linuksowych gier, między innymi: Tux Racer, Tux: A Quest for Herring, Tux Typing, SuperTuxKart, XTux i SuperTux. Pingwiny nazwane jego imieniem walczą również w grze Warmux. Tux sprowokował także powstanie całej mitologii, której najlepszymi przykładami są m.in. „Gospel According to Tux” (Ewangelia według Tuksa) i żartobliwy poemat epicki „Tuxowolf” (zobacz też: Beowulf).

Zobacz też 

 BSD Daemon – maskotka systemu operacyjnego FreeBSD
 Glenda – maskotka systemu operacyjnego Plan 9

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 Pingwiny Larry'ego

Linux
Maskotki informatyczne
Augustyn

Augustyn – imię męskie pochodzenia łacińskiego od łac. Augustinus, utworzone od przydomka ‘Augustus’, nadanego Oktawianowi przez senat, oznaczające „należący do Augusta”.

Żeńskim odpowiednikiem jest Augustyna.

Augustyn imieniny obchodzi: 28 stycznia, 27 i 28 maja, 9 lipca, 24 lipca, 3 sierpnia i 28 sierpnia (dzień śmierci św. Augustyna).

Odpowiedniki w innych językach:
 esperanto: Aŭgusteno

Znane postaci o tym imieniu:
 Święci
 św. Augustyn z Hippony – filozof, biskup Hippony, doktor Kościoła
 św. Augustyn z Canterbury – arcybiskup Canterbury
 św. Augustyn Zhao Rong – chiński ksiądz, męczennik
 św. Augustyn Yi Kwang-hŏn – męczennik koreański
 św. Augustyn Yu Chin-gil – męczennik koreański
 św. Augustyn Pak Chong-wŏn – męczennik koreański

 Pozostali
 Augustyn Bloch – kompozytor polski
 Agostino Cacciavillan – kardynał katolicki
 Augustin Pyramus de Candolle
 Agostino Carracci – włoski malarz i rytownik przełomu renesansu i baroku
 Agostino Casaroli – kardynał katolicki
 Augustin Louis Cauchy – matematyk francuski
 Austin Croshere (ur. 1975) – amerykański koszykarz
 Agustin Egurrola - polski choreograf
 Augustine Ejide – piłkarz nigeryjski
 Agostino Galamina – włoski kardynał, dominikanin
 Augustyn Kadłubiski – konfederat barski
 Augustyn Kordecki – polski zakonnik
 Augustyn Locci – twórca kolumny Zygmunta
 Augustyn Wincenty Locci – twórca pałacu w Wilanowie
 Augustyn Necel – pisarz, kaszubski autor powieści historycznych
 Agostinho Neto – angolski polityk i poeta
 Augustyn Pelanowski – paulin z krakowskiej Skałki
 Augustyn Skórski – polski hokeista, olimpijczyk
 Augustyn ze Stargardu – kronikarz i lektor klasztoru w Stargardzie
 Augustyn Świder – polski pisarz, powstaniec
 Pierre Augustin Caron de Beaumarchais – francuski dramaturg

Zobacz też 

 Augustynów – 5 miejscowości w Polsce
 Sant’Agostino

Przypisy 

Męskie imiona łacińskie
Atakama

Atakama (Atacama, ) – pustynia mglista w Ameryce Południowej. Należy do najsuchszych obszarów na świecie. Leży w północnej części Chile, między Kordylierą Nadbrzeżną a Kordylierą Zachodnią. Znajduje się w obrębie dwóch chilijskich prowincji Norte Chico i Norte Grande.

Opis 
Roczna suma opadów nie przekracza 100 mm, co jest związane z położeniem w strefie zwrotnikowej oraz wpływem zimnego Prądu Peruwiańskiego. W Iquique ostatni opad miał miejsce w pierwszych latach XX wieku. Nieliczne rzeki są okresowe, występują solniska w bezodpływowych kotlinach oraz słone bagna. Pustynia jest piaszczysta i kamienista. Jej długość to 1000–1100 km, a szerokość do 100 km. Atakama jest stopniowo wznoszącą się od wybrzeża Oceanu Spokojnego płaszczyzną, na której wzniesienia sięgają wysokości 4900 m n.p.m. Na wybrzeżu klify opadające do oceanu mają wysokość do 500 m. Średnia wysokość ponad poziom morza wynosi 2240 m.

Jest to jedno z najsuchszych miejsc na Ziemi: w niektórych miejscach nie zanotowano opadów, od kiedy są prowadzone pomiary. Wybrzeże Atakamy uważane jest za niebezpieczne – usiane jest wrakami statków.

Roślinność posiada zupełnie inny charakter od roślinności saharyjskiej. Oprócz nielicznych roślin korzystających z nawilżonej rosą powierzchniowej warstwy gleby występują tam porosty czerpiące wodę bezpośrednio z mgły. Krajobraz urozmaicają liczne kolczaste krzewy, zarośla jukki, opuncji, agaw i krzew jojoby, a zwłaszcza potężne kolumnowe kaktusy Echinopsis atacamensis.

Na pustyni znajdują się bogate złoża mineralne:
 nitratynu (saletry chilijskiej)
 rudy żelaza
 rudy miedzi (kopalnia Chuquicamata)
 rudy ołowiu
 rudy uranu
 rudy kobaltu
 złoto
 rudy srebra
 soli kamiennej

Zobacz też 
 Puna de Atacama

Przypisy

Bibliografia 
 Fernand Braudel, The Perspective of the World,  vol. III of Civilization and Capitalism 1984.
 Lake Sagaris. Bone and dream: into the world’s driest desert. 1st ed. Toronto: A.A. Knopf Canada, c2000. .

Pustynie w Chile
Parana

Miejsca:
 Parana – rzeka w Ameryce Południowej
 Parana – stan w Brazylii
 Parana – miasto w Argentynie
 Parana – miasto w Brazylii

Technika:
 „Paraná” – brazylijski niszczyciel typu Pará z początku XX wieku i okresu I wojny światowej
Sport:
 Paraná Clube – brazylijski klub piłkarski
Parana (rzeka)

Parana (hiszp. Río Paraná, port. Rio Paraná) – rzeka w Ameryce Południowej, która płynie przez terytorium Brazylii, Paragwaju i Argentyny.

Jej długość wynosi 4700 km (od źródeł Paranaíby i z La Platą), a powierzchnia jej dorzecza – 3,1 mln km². To druga (po Amazonce) pod względem długości i powierzchni dorzecza rzeka w Ameryce Południowej. Posiada ujście typu lejkowego.

Powstaje z połączenia rzek Rio Grande i Paranaiba, które zbierają wody z południowo-wschodniej części Wyżyny Brazylijskiej. Płynie w kierunku południowo-zachodnim i uchodzi do Oceanu Atlantyckiego w postaci estuarium La Plata. Do ujścia jej głównego dopływu, rzeki Paragwaj, nazywana często Alto Paraná.

Pierwszym Europejczykiem, który popłynął w górę rzeki Paraná, był wenecki odkrywca Sebastiano Caboto w 1526, wykonujący prace dla Hiszpanii.

Główne dopływy Parany:
 lewostronne:
 Tietê,
 Iguaçu,
 Urugwaj,
 Paranapanema,
 prawostronne:
 Paragwaj,
 Salado.

Na Paranie przy tamie Itaipu znajduje się jedna z największych na świecie elektrowni wodnych, wykorzystująca spadek wody na zatopionych w wyniku tej inwestycji wodospadach Guairá. Rozpoczęła ona wytwarzanie energii w 1984, a jej moc wynosi ok. 14 000 MW. Pracuje 20 generatorów po 700 MW.

Ważniejsze miasta nad Paraną: Três Lagoas, Guaíra, Foz do Iguaçu (Brazylia), Ciudad del Este, Encarnación (Paragwaj), Posadas, Corrientes, Santa Fe, Parana i Rosario (Argentyna).

Przypisy 

Rzeki w Brazylii
Rzeki w Paragwaju
Rzeki w Argentynie
 
Rzeki graniczne
Odbiornik

odbiornik elektryczny
 radioodbiornik – domowe urządzenie powszechnego użytku
 odbiornik radiokomunikacyjny – wyspecjalizowane urządzenie do odbioru sygnałów radiowych
 odbiornik telewizyjny – telewizor
Wezera

Wezera (niem. Weser) – rzeka w Niemczech, powstała z połączenia rzek Werry i Fuldy; długość: 733 km (od źródeł Werry), powierzchnia dorzecza: 45,5 tys. km².

Geografia 
Płynie w kierunku północnym przez Pogórze Wezerskie, a następnie Minden. Uchodzi estuarium do Zatoki Helgolandzkiej (Morze Północne), na północ od Bremy w Bremerhaven. Połączona z Renem i Łabą poprzez kanały. Żeglowna na całej długości, a od Bremy dostępna dla statków morskich.

Nad Wezerą oraz w Szwajcarii znajdowała się pierwotna siedziba Celtów.

Na Wezerze po raz pierwszy w historii zostały zastosowane boje (w 1066).

Dopływy 
Główne dopływy Wezery to:
 Aller
 Hunte
 Werra
 Fulda

Miasta leżące nad Wezerą to:
 Brake
 Brema
 Bremerhaven
 Minden
 Nordenham

Kultura 
W regionie znany jest kamień Wezery () – kwarcytowy obelisk w miejscu połączenia Werry i Fuldy w Hann. Münden, na którym w 1899 umieszczono tabliczkę z wierszykiem patriotycznym. W 2000 z okazji Expo 2000 odbywającego się w pobliskim Hanowerze tabliczkę zamieniono na współczesną.

Zobacz też 
 Rzeki Europy

Przypisy 

Rzeki w Nadrenii Północnej-Westfalii
Rzeki w Hesji
Rzeki w Dolnej Saksonii
Rzeki w Wolnym Hanzeatyckim Mieście Bremie
1472



Wydarzenia w Polsce 
 15 marca–1 kwietnia – w Piotrkowie obradował sejm walny.
 Wiosna – 15 letni królewicz Kazimierz powrócił do Polski po nieudanej wyprawie po koronę węgierską.
 Maj – nieuznawany przez króla Polski biskup warmiński Mikołaj Tungen przybył na Warmię i wykorzystując poparcie zakonu krzyżackiego zajął większą część tej dzielnicy z Braniewem z wyjątkiem Lidzbarka Warmińskiego i Jezioran.
 Sasi nabyli księstwo żagańskie.
 Koziegłowy otrzymały prawa miejskie.
 1 listopada–18 listopada – w Piotrkowie obradował sejm walny.

Wydarzenia na świecie 

 20 lutego – Szkocja anektowała należące do Norwegii Orkady i Szetlandy.
 26 czerwca – rozpoczął działalność pierwszy bawarski uniwersytet w Ingolstadt.
 12 listopada – Iwan Srogi pojął za żonę bizantyjską księżniczkę Zofię; ich wnukiem był pierwszy car moskiewski, Iwan Groźny.

 Robert Valturio (inżynier wojskowy z Wenecji) w książce De ve militari przedstawił rysunek okrętu podwodnego.
 Wydano po raz pierwszy drukowany zapis muzyczny (nieznany drukarz z Konstancji).
 Muhammad asz-Szajch al-Mahdi z dynastii Wattasydów podporządkował sobie duchowieństwo i ogłosił się sułtanem Maroka.

Urodzili się 
 28 marca – Fra Bartolomeo, włoski malarz renesansu (zm. 1517)
 5 kwietnia – Bianca Maria Sforza, księżniczka mediolańska, cesarzowa niemiecka jako żona Maksymiliana I Habsburga (zm. 1510)
 13 maja – Elżbieta II Jagiellonka, królewna polska, księżniczka litewska, córka Kazimierza Jagiellończyka (zm. po 1480)

Zmarli 
 29 lutego – Antonia z Florencji, włoska zakonnica, błogosławiona katolicka (ur. 1401)
 30 marca – Amadeusz IX Sabaudzki, książę Sabaudii i Piemontu, błogosławiony katolicki (ur. 1435)
 25 kwietnia – Leone Battista Alberti, włoski malarz, poeta, filozof, muzyk i architekt renesansu (zm. 1404)
 12 maja – Karol de Berry, książę de Berry, Normandii i Gujenny (ur. 1446)
 15 lipca – Baltazar I, książę żagański (ur. ok. 1413)

Przypisy 

1472
1474



Wydarzenia w Polsce 

 Wrocław wystąpił ze związku Hanzy
 Zbrojny najazd wojsk węgierskich Macieja Korwina Hunyadego (wg anonimowego źródła śląskiego) pod dowództwem Tomasza Tharczaya z Lipian na południową Polskę. Wojska te zdobyły Zamek w Muszynie, spaliły m.in. Rożnów, Duklę, Żmigród, Zamek Golesz, Sobień, Dębowiec, Jasło oraz Pilzno. (W okresie pertraktacji pokojowych od roku 1471 w Nitrze oraz kilku mniejszych zamkach pozostawało kilka tysięcy wojsk polskich pod wodzą Pawła Jasieńskiego, które atakowały Górne Węgry. W odpowiedzi Maciej Korwin atakował pograniczne ziemie polskie.)
 Lublin stał się stolicą województwa lubelskiego
 Luty – Traktat pokojowy z Węgrami w Spiskiej Starej Wsi. Zakładał rezygnację Jagiellonów ze starań o koronę węgierską za życia Macieja Korwina i regulował sporne sprawy graniczne. Osobno został zawarty trzyletni rozejm węgiersko-czeski.
 Marzec – Jagiellonowie przystali na wynegocjowane w Norymberdze układy sojuszu z cesarzem, skierowane przeciwko królowi Węgier, które zakładały wspólny habsbursko-jagielloński atak na Węgry i wyznaczały dokładnie termin rozpoczęcia wojny z Korwinem.
 20 czerwca-6 lipca – w Piotrkowie obradował sejm walny.
 Kazimierz IV Jagiellończyk uderzył na Śląsk, wspomagając swego syna Władysława który jako król czeski walczył z drugim królem czeskim, Maciejem Korwinem, zarazem królem Węgier,
 15 listopada – koło Wrocławia we wsi Muchobór Wielki miał miejsce zjazd, na którym doszło do porozumienia pomiędzy trzema królami: polskim Kazimierzem Jagiellończykiem, czeskim Władysławem Jagiellończykiem (synem Kazimierza) i węgierskim Maciejem Korwinem po tym, gdy Jagiellonowie bezskutecznie usiłowali zająć Wrocław.
 8 grudnia – trzej królowie podpisali rozejm na trzy lata.
 najazd Jana II Szalonego księcia żagańskiego na czele wojsk zwerbowanych przez Macieja Korwina na południową Wielkopolskę, skąd wywiózł bogate łupy.

Wydarzenia na świecie 

 13 listopada – wojna szwajcarsko-burgundzka: zwycięstwo Szwajcarów w bitwie pod Héricourt.
 11 grudnia – Izabela I Katolicka została królową Kastylii i Leónu.
 13 grudnia – Izabela I Katolicka została koronowana na królową Kastylii i Leónu.
 Pierwsze prawa patentowe - Wenecja (prawo ustanowione przez senat miasta, patent przyznawano na 10 lat).
 Niemiecki astronom Regiomontanus wydał pierwszą drukowaną pracę naukową.
 Śląsk znalazł się w Państwie Węgierskim.

Urodzili się 
 21 marca – Aniela Merici, święta włoska (zm. 1540)
 18 maja – Isabella d’Este, włoska arystokratka (zm. 1539)
 8 września – Ludovico Ariosto, autor poematu Orland szalony (zm. 1533)
 13 października – Mariotto Albertinelli, włoski malarz (zm. 1515)
 Juan Borgia, syn papieża Aleksandra VI, książę (zm. 1497)
 Erazm Ciołek, biskup płocki (zm. 1522)
 Jan Mikołajewicz Radziwiłł, marszałek ziemi litewski (zm. 1522)

Zmarli 
 27 listopada – Guillaume Dufay, franko-flamandzki kompozytor okresu renesansu (ur. ok. 1400 )

Przypisy 

1474
Dobrawa

Dobrawa – staropolskie imię żeńskie pochodzenia słowiańskiego. Wywodzi się od słowa oznaczającego "las dębowy" ( jest odpowiednikiem polskiej dąbrowy) lub od słowa oznaczającego „dosyć dobra, czasem dobra” (por. dobrawa, jak biaława, zimnawa itp) lub jest to skrót od złożonego imienia Dobrosława. Dwie ostatnie etymologie (zwłaszcza pierwszą z nich) potwierdza kronika Thietmara, w której tłumaczy on to słowo jako „dobra”. 

Imieniny Dobrawy przypadają 15 stycznia.

Osoby noszące imię:
 Dobrawa – księżniczka czeska, żona Mieszka I
 Dobrawa – dwórka królowej polskiej Rychezy.

Podobne imiona staropolskie: 
 Dobrogniewa, 
 Dobromira, 
 Dobromiła,
 Dobroniega,
 Dobrosława,
 Dobrosułka,
 Dobrowieść,
 Dobrowoja,
 Dobrożyźń. 

Zobacz też: 

 Dąbrówka (imię)

Żeńskie imiona słowiańskie
Majuskuła

Majuskuła (wersalik, wielka litera, duża litera) – każda z dużych liter alfabetu, tj. większego formatu i/lub innego kształtu w stosunku do małej.

W ortografii polskiej stawiana jest na początku nazwy własnej i wyrazu rozpoczynającego nowe zdanie, a także w skrótowcach i niektórych oznaczeniach (np. jednostek miar).

Majuskuła jest antonimem minuskuły.

Nazwa 
Stosowane są różne określenia:
 terminu „majuskuła” używają projektanci krojów pisma oraz historycy ( – nieco większa)
 terminu „wersalik” używają osoby pracujące z tekstem drukowanym ( – bruzda, linia, rządek, wiersz tekstu)
 terminu „wielka (duża) litera” używa się w języku polskim do wszystkich zastosowań (warto pamiętać, że konstrukcja z dużej/wielkiej litery jest krytykowanym rusycyzmem, a normatywnymi postaciami tego wyrażenia są wielką [dużą] literą i od wielkiej [dużej] litery)
 termin „drukowane litery” odnosi się do tekstu pisanego ręcznie, przypominającego kształtem duże litery pisma drukowanego.

W kontekście pisania odręcznego funkcjonuje wyrażenie „litery drukowane”, które również określa majuskułę, dokładniej majuskułę antykwy.

Semantyczna funkcja wielkiej litery 
Niektóre wyrazy w języku polskim przybierają różne znaczenie zależnie od tego, czy rozpoczynają się wielką, czy małą literą.

Zobacz też 

 minuskuła
 minuskuła karolińska

Przypisy

Bibliografia 
 

Typografia
Minuskuła

Minuskuła (mała litera, litera tekstowa) – każda z małych liter alfabetu. Przeciwieństwo majuskuły.

 Terminu „minuskuła” używają projektanci krojów pisma oraz historycy ( „niewielki”).
 Terminu „litera tekstowa” używają osoby pracujące z tekstem drukowanym.
 Terminu „mała litera” używa się w języku powszechnym do wszystkich zastosowań.

Zobacz też 

 majuskuła
 kapitaliki
 minuskuła karolińska

Typografia
Kapitaliki

Kapitaliki ( „główny”) – znaki (głównie litery i cyfry) o wyglądzie wersalików, ale wielkości zbliżonej do liter tekstowych bez wydłużeń górnych i dolnych.

Służą do dwóch celów:
 tworzenia wyróżnień w tekście zwykłym na podobnej zasadzie, jak stosowanie pogrubienia czy kursywy;
 stosowania wielkich liter o wyglądzie mniej odróżniającym się od reszty składu, co jest pożyteczne w tekstach, w których występuje nadmierne zagęszczenie wyrazów czy też skrótów pisanych wielkimi literami.

Przeważająca większość procesorów tekstu umożliwia automatyczne tworzenie kapitalików, jednak jest to metoda ułomna, ponieważ sprowadza się do geometrycznego zmniejszenia wersalików, czego skutkiem jest zmniejszenie grubości kresek tworzących znaki. Kreski te stają się wtedy cieńsze zarówno od kresek wersalikowych, jak i tekstowych, przez co wyglądają na nienaturalnie wychudzone. Znaki tak utworzone mają również szereg innych wad, jak zanikające końce cieniowań w krojach dwuelementowych, nieproporcjonalne światła wewnątrz znaków, zaburzone odsadki (odstępy pomiędzy znakami), słabiej widoczne szeryfy, zbyt małe znaki diakrytyczne itd.

Kapitaliki poprawne typograficznie powinny być znakami o grubości kresek takich samych jak w wersalikach i literach tekstowych, dlatego też kapitaliki projektuje się jako oddzielne znaki, wzbogacając repertuar znaków w danym kroju pisma. W fontach OpenType, które mają zaprojektowane kapitaliki, można znaki te uzyskać za pomocą funkcji zecerskich. W czasach sprzed ery Unicode, gdy repertuar znaków w foncie był ograniczony do 256 znaków, zazwyczaj nie było miejsca na kapitaliki, przez co umieszczane były one w oddzielnych fontach powiązanych z danym krojem pisma. Takie fonty nazywane były (jak każdy font z nietypowymi znakami) fontami eksperckimi. Również w tradycyjnych czcionkach stosowano zestawy kapitalikowe, było to jednak mniej popularne.

We współczesnej typografii panuje tendencja do projektowania w nowych krojach pisma kapitalików o wysokości nieznacznie większej od średniej linii pisma, co bardzo poprawia ich czytelność, natomiast przy użyciu starszych krojów zaleca się ręczne niewielkie powiększenie ich stopnia.

Zastosowanie kapitalików 
 Inskrypcje nakamienne, nagrobki
 tytuły i śródtytuły
 akronimy
 żywe paginy
 wyróżnianie słów lub krótkich wyrażeń – np. hasła w słownikach, nazwy własne w podręcznikach.

Przykład 
Wyraz „PRZYKŁAD” złożony kapitalikami w otoczeniu minuskuły i majuskuły.

Skróty klawiaturowe 
 Adobe InDesign – 
 CorelDRAW – 
 Microsoft Word –

Zobacz też 

 Majuskuła (wersalik)
 Minuskuła

Bibliografia 
 Robert Bringhurst, Elementarz stylu w typografii, Kraków: Design Plus, 2007. wyd. 1., s. 54–55, .

Typografia
Drabina pożarnicza

Drabina pożarnicza – konstrukcja używana przez straż pożarną, ułatwiająca wchodzenie na wysokości. Wykonana z drewna lub metalu. Składa się z dwóch pionowych belek (bocznic) połączonych poziomymi szczeblami (stopniami).

Najwyższą drabiną pożarniczą na świecie jest M68L na podwoziu Magirusa. W Polsce najwyższą drabiną (62 m) dysponuje Zakładowa Straż Pożarna Grupy Azoty Police.

Oprócz drabin pożarniczych do akcji ratunkowych służą również podnośniki hydrauliczne, w tym najwyższy na świecie o zasięgu 112 metrów.

Najwyższym podnośnikiem hydraulicznym w Polsce – i jednocześnie w Europie – dysponuje Zakładowa Straż Pożarna „LOTOS” (Spółka LOTOS Straż). Pozwala on na prowadzenie działań ratowniczo-gaśniczych na wysokości 81 metrów.

Pod względem szybkości działania drabina hydrauliczna przewyższa jednak możliwości pożarniczych podnośników hydraulicznych.

Zastosowanie 
Drabiny pożarnicze to sprzęt pozwalający na:
 przedostawanie się na wyższe kondygnacje i dachy płonących budynków,
 na prowadzenie akcji gaśniczej z góry,
 ratowanie ludzi ze studni, wykopów, zapadlisk,
 wykonanie pomostów pomiędzy balkonami,
 ratowanie ludzi po załamaniu się lodu na rzece, jeziorze, stawie,
 wykorzystanie ich jako doraźny sprzęt ratowniczy (np. D3,1 jako nosze).

Podział drabin 
Ze względu na sposób użycia podział drabin pożarniczych jest następujący:

Przenośne
 zawieszane
 drabiny sznurowe
 drabiny hakowe D 4,2
 przystawne
 dachowa
 przystawna lekka D 3,8
 przystawna ciężka D 5
 przystawna nasadkowa DN 2,7
 przystawna słupkowa D 3,1
 przystawna jednoprzęsłowa z drążkami D 5 R
 dwuprzęsłowa wysuwana D 10 W
 dwuprzęsłowa zestawiana D 10 Z
Mechaniczne
 SD 18, SD 25, SCD 30, SCD 37, SCDB 25/3

Oznaczenia drabin 
W drabinach przenośnych:
 D – drabina
 N – nasadkowa
 R – rozstawiana
 W – wysuwana
 Z – zestawiana

liczba np. 10 – długość drabiny w metrach (długości podajemy z dokładnością do 0,1 m)

W drabinach mechanicznych:
 S – Samochód pożarniczy specjalny
 D – drabina mechaniczna zabudowana na stałe na pojeździe
 L – lekki (do 3,5 t)
 C – ciężki (pow. 12,5 t)
 A – autopompa (jeśli znak ten pojawia się w oznaczeniu, to po długości podaje się wydajność autopompy w hl/min)
 B – zbiornik wodny (jeśli znak ten pojawia się w oznaczeniu, to po długości podaje się pojemność zbiornika w m³)

Liczba np. 37 – długość drabiny w metrach.

Zobacz też 

 technika pożarnicza
 drabina, drabina hakowa
 drabina Szczerbowskiego

Przypisy 

Środki i sprzęt gaśniczy

en:Fire apparatus#Turntable ladder
Żeliwo

Żeliwo – wysokowęglowy stop żelaza z węglem, zazwyczaj także z krzemem, manganem, fosforem, siarką i innymi składnikami. Zawiera od 2,11 do 6,67% węgla w postaci cementytu lub grafitu. Występowanie konkretnej fazy węgla zależy od szybkości chłodzenia i składu chemicznego stopu. Chłodzenie powolne sprzyja wydzielaniu się grafitu. Także i dodatki stopowe odgrywają tu pewną rolę. Według obowiązującej normy żeliwo definiuje się jako tworzywo, którego głównym składnikiem jest żelazo i w którym zawartość węgla przekracza 2% (obecność dużych zawartości składników węglikotwórczych może zmienić podaną zawartość węgla).

Krzem ma wpływ zarówno na proces modyfikowania grafitu, jak i na sam proces grafityzacji. W procesie modyfikowania dodawany najczęściej w postaci stopu, żelazokrzemu, do ciekłego żeliwa, wpływa na zarodkowanie grafitu, w wyniku czego płatki grafitu stają się drobniejsze i bardziej równomiernie rozmieszczone. Podczas procesu grafityzacji pierwiastek ten, działając podobnie jak węgiel, zwiększa skłonność do tworzenia grafitu, a nie cementytu podczas krystalizacji i przemiany eutektoidalnej. Krzem występuje w żeliwie w ilościach od 0,5 do 5%, ale najczęściej jego zawartość wynosi od 1,0 do 3,0%.

Mangan, wykazując większe powinowactwo do węgla niż żelazo, tworzy bardziej trwałe niż cementyt węgliki Mn3C lub (Fe, Mn)3C. W rezultacie mangan zapobiega grafityzacji. Dodatkowo łatwo wiąże się z siarką, usuwając jej niekorzystny wpływ w żeliwie.

Siarka jest domieszką szkodliwą. Jej obecność powoduje pogorszenie właściwości odlewniczych żeliwa przez zmniejszenie rzadkopłynności i zwiększenie skłonności do tworzenia się pęcherzy gazowych.

Fosfor stosuje się w ilości od 0,2 do 1,8%. Nie wpływa w istotny sposób na proces grafityzacji, jednak tworzy eutektykę fosforową (steadyt), która charakteryzuje się niską temperaturą topnienia (około 950 °C) i bardzo dużą twardością (około 500 HB).

Żeliwo otrzymuje się przez przetapianie surówki z dodatkami złomu stalowego lub żeliwnego w piecach zwanych żeliwiakami. Tak powstały materiał stosuje się do wykonywania odlewów. Wyroby odlewnicze po zastygnięciu, by usunąć ewentualne ostre krawędzie i pozostałości formy odlewniczej, poddaje się szlifowaniu. Odlew poddaje się także procesowi sezonowania, którego celem jest zmniejszenie wewnętrznych naprężeń, które mogą doprowadzić do odkształceń lub uszkodzeń wyrobu.

Żeliwo dzieli się na następujące kategorie:
 żeliwo szare:
 szare zwykłe (zawiera grafit płatkowy różnej wielkości)
 żeliwo sferoidalne – zawiera grafit sferoidalny
 żeliwo modyfikowane – zawiera drobny grafit płatkowy
 żeliwo wermikularne
 żeliwo ciągliwe – zawiera grafit postrzępiony (grafit kłaczkowy)
 żeliwo białe
 żeliwo połowiczne
 żeliwo stopowe – zawiera dodatki stopowe, takie jak krzem, nikiel, chrom, molibden, aluminium i inne.

Przykłady zastosowania żeliwa:
 przemysł motoryzacyjny, np. obudowy skrzyni biegów, kadłuby silników, głowice.
 piece żeliwne, kaloryfery
 inżynieria sanitarna (włazy kanałowe, rury, wpusty uliczne)
 wyposażenie kuchenne (m.in. patelnie, garnki lub brytfanny).

Zobacz też 

 staliwo

Przypisy 

Stopy żelaza
Twierdzenie Lagrange’a

Twierdzenie Lagrange’a – w rachunku różniczkowym, o wartości średniej;
 Twierdzenie Lagrange’a – w teorii grup, o rzędzie podgrupy;
 Twierdzenie Lagrange’a – w teorii liczb, o rozkładzie liczby naturalnej na sumę czterech kwadratów;
 Twierdzenie Lagrange’a – w teorii liczb, dotyczące równań kongruencyjnych
 Twierdzenie Lagrange’a – w algebrze liniowej, o diagonalizacji formy kwadratowej (symetrycznej formy dwuliniowej).
Województwo szczecińskie (1975–1998)

Województwo szczecińskie – województwo ze stolicą w Szczecinie, jedno z 49 istniejących w latach 1975–1998.

Po kolejnej reformie administracyjnej w 1975 r. obszar województwa szczecińskiego zmniejszył się do 9981 km² (5. miejsce według powierzchni na 49 województw). Ludność województwa w 1994 r. wynosiła 989 tys. mieszkańców.

W 1975 r. województwo szczecińskie objęło 29 miast i 59 gmin.

W 1998 r. szczecińskie było podzielone na 31 miast i 51 gmin. Graniczyło z 2 województwami: od wschodu z koszalińskim i od południa z gorzowskim oraz od zachodu z NRD do 1990 r., później z Niemcami. W czasie istnienia województwa prawa miejskie w 1984 r. odzyskały Międzyzdroje, a w 1990 r. otrzymało Golczewo.

Z gmin województwa szczecińskiego utworzono następujące powiaty województwa zachodniopomorskiego: goleniowski, gryficki, gryfiński, kamieński, łobeski, policki, pyrzycki, stargardzki oraz powiaty grodzkie Szczecin i Świnoujście.

Podział administracyjny 
stan na 31 grudnia 1998 r.

Urzędy rejonowe 
 Urząd Rejonowy w Gryficach dla gmin: Brojce, Dziwnów, Golczewo, Gryfice, Kamień Pomorski, Karnice, Płoty, Radowo Małe, Resko, Rewal, Świerzno i Trzebiatów
 Urząd Rejonowy w Gryfinie dla gmin: Banie, Cedynia, Chojna, Gryfino, Mieszkowice, Moryń, Stare Czarnowo, Trzcińsko-Zdrój i Widuchowa
 Urząd Rejonowy w Goleniowie dla gmin: Dobra, Goleniów, Maszewo, Nowogard, Osina, Przybiernów i Stepnica
 Urząd Rejonowy w Pyrzycach dla gmin: Bielice, Dolice, Kozielice, Lipiany, Przelewice, Pyrzyce i Warnice
 Urząd Rejonowy w Stargardzie Szczecińskim dla gmin: Chociwel, Dobrzany, Ińsko, Kobylanka, Łobez, Marianowo, Stara Dąbrowa, Stargard Szczeciński, Suchań i Węgorzyno oraz miasta Stargard Szczeciński
 Urząd Rejonowy w Szczecinie dla gmin: Dobra (Szczecińska), Kołbaskowo, Nowe Warpno i Police oraz miasta Szczecin
 Urząd Rejonowy w Świnoujściu dla gmin: Międzyzdroje i Wolin oraz miasta Świnoujście

Największe miasta 
Ludność 31 XII 1998
  Szczecin – 416 988
  Stargard Szczeciński – 73 753
  Świnoujście – 43 570
  Police – 35 100
  Goleniów – 22 621
  Gryfino – 22 435
  Gryfice – 18 037
  Nowogard – 17 309
  Pyrzyce – 13 247
  Łobez – 10 961
  Trzebiatów – 10 316

Ludność w latach

Zobacz też 
 reforma administracyjna w Polsce (1975)
 Podział administracyjny Polski (1975–1998)
 reforma administracyjna w Polsce (1999)

Przypisy

Bibliografia 
 Tadeusz Białecki (red.), Encyklopedia Szczecina, wyd. Uniwersytet Szczeciński, Instytut Historii, Zakład Historii Pomorza Zachodniego, Szczecin 2000, , t. II, s. 633–634.

Województwa 1975–1998
Województwo szczecińskie
Województwo słupskie

Województwo słupskie – polskie województwo ze stolicą w Słupsku, istniejące w latach 1975–1998, jedno z 49 ówcześnie istniejących. Siedzibą władz administracyjnych był Słupsk. Powstało w roku 1975 z połączenia powiatów: słupskiego, bytowskiego, człuchowskiego, większej części powiatów: lęborskiego, miasteckiego oraz kilku gmin powiatów: chojnickiego i sławieńskiego. Urzędy rejonowe mieściły się w Słupsku, Lęborku, Miastku, Bytowie i Człuchowie. Region miał powierzchnię 7453 km². Graniczył z 4 województwami: bydgoskim, gdańskim, koszalińskim i pilskim.

Wojewodowie słupscy 
 Jan Stępień – 1975–1980 (PZPR)
 Czesław Przewoźnik – 1980–1987 (PZPR)
 Jan Ryszard Kurylczyk – 1988–1989 (PZPR)
 Andrzej Szczepański – 1989–1991 (PZPR do 1990/SdRP od 1990)
 Wiesław Rembieliński – 1991–1993 (PC)
 Kazimierz Kleina – 1993–1996 (bezpartyjny)
 Maciej Kobyliński – 1996–1998 (SLD/SdRP)
 Jerzy Kuzyniak – 1998 (AWS/SKL)

Urzędy Rejonowe 
W oparciu o ustawę z 22 marca 1990 wprowadzono w administracji nowy (poprzedzający powiaty) organizm zwany Urzędem Rejonowym. W dawnym województwie słupskim utworzono pięć takich jednostek.

Miasta 
  Słupsk – 102 370
  Lębork – 37 026
  Bytów – 17 670
  Ustka – 17 256
  Człuchów – 15 249
  Sławno – 14 344
  Miastko – 11 931
  Czarne – 6445
  Debrzno – 5126
  Łeba – 4198
  Kępice – 3939
Dane o ludności z roku 1998.

Ludność w latach

Powiaty powstałe po likwidacji województwa 
Z województwa słupskiego utworzono następujące powiaty:

województwo pomorskie 
 powiat bytowski
 powiat chojnicki (fragment)
 powiat człuchowski
 powiat lęborski
 powiat grodzki Słupsk
 powiat słupski

województwo zachodniopomorskie 
 powiat sławieński (fragment)

Zobacz też 
 Polska reforma administracyjna (1975)
 Podział administracyjny Polski 1975-98
 Polska reforma administracyjna (1999)
 województwo koszalińskie
 województwo środkowopomorskie

Przypisy 

Historia Słupska
słupskie
Województwo gdańskie (1945–1975)

Województwo gdańskie po raz pierwszy powołane zostało przez Prezydium Krajowej Rady Narodowej w dniu zajęcia Gdańska przez Armię Czerwoną – 30 marca 1945. Obejmowało teren obecnego woj. pomorskiego (część wschodnia) oraz fragment woj. warmińsko-mazurskiego.

Ludność

Podział administracyjny

1946

1954 

Jesienią 1954 zlikwidowano gminy, a w ich miejsce wprowadzono gromady jako najmniejsza jednostka podziału terytorialnego Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej w latach 1954–1972. Gromady, z gromadzkimi radami narodowymi (GRN) jako organami władzy najniższego stopnia na wsi, funkcjonowały od reformy reorganizującej administrację wiejską przeprowadzonej jesienią 1954 do momentu ich zniesienia z dniem 1 stycznia 1973, tym samym wypierając organizację gminną w latach 1954–1972.

W związku ze zmianami administracyjnymi na najniższym szczeblu zmieniły się granice województwo, a także powiatów i miast.

Zmiana granic województw i powiatów:

Zmiana granic powiatów:

Zniesione gromady:

Nowe miejscowości:

1973 
Źródło:

Wojewodowie gdańscy 
 Mieczysław Okęcki 1945–1946
 Stanisław Zrałek 1946–1950
 Mieczysław Wągrowski 1950–1952
 Bolesław Geraga 1952–1954
 Walenty Szeliga 1954–1956
 Józef Wołek 1956–1960
 Piotr Stolarek 1960–1969
 Tadeusz Bejm 1969–1972
 Henryk Śliwowski 1972–1975

Przypisy

Zobacz też 
 Podział administracyjny Polski 1944−1950
 Podział administracyjny Polski 1950−1956
 Podział administracyjny Polski 1957−1975
 Reforma administracyjna w Polsce (1975)

Historia najnowsza Gdańska
gdańskie
Województwo suwalskie

Województwo suwalskie – województwo ze stolicą w Suwałkach, jedno z 49 istniejących w latach 1975–1998. Pod względem obszaru stanowiło drugie po olsztyńskim województwo w Polsce. Teren tego województwa wchodzi obecnie w skład województw warmińsko-mazurskiego oraz podlaskiego.

Urzędy Rejonowe 
 Urząd Rejonowy w Augustowie dla gmin: Augustów, Bargłów Kościelny, Lipsk, Nowinka, Płaska i Sztabin oraz miast: Augustów i Lipsk,
 Urząd Rejonowy w Ełku dla gmin: Ełk, Kalinowo, Prostki i Stare Juchy oraz miasta Ełk,
 Urząd Rejonowy w Giżycku dla gmin: Giżycko, Kruklanki, Mikołajki, Miłki, Ryn i Wydminy oraz miast: Giżycko, Mikołajki i Ryn,
 Urząd Rejonowy w Gołdapi dla gmin: Banie Mazurskie, Dubeninki i Gołdap oraz miasta Gołdap,
 Urząd Rejonowy w Olecku dla gmin: Kowale Oleckie, Olecko, Swiętajno i Wieliczki oraz miasta Olecko,
 Urząd Rejonowy w Piszu dla gmin: Biała Piska, Orzysz, Pisz i Ruciane-Nida oraz miast: Biała Piska, Orzysz, Pisz i Ruciane-Nida,
 Urząd Rejonowy w Sejnach dla gmin: Giby, Krasnopol, Puńsk i Sejny oraz miasta Sejny,
 Urząd Rejonowy w Suwałkach dla gmin: Bakałarzewo, Filipów, Jeleniewo, Przerośl, Raczki, Rutka-Tartak, Suwałki, Szypliszki i Wiżajny oraz miasta Suwałki,
 Urząd Rejonowy w Węgorzewie dla gmin: Budry, Pozezdrze i Węgorzewo oraz miasta Węgorzewo.

Miasta 
Ludność 31 grudnia 1998
  Suwałki – 68 331
  Ełk – 56 208
  Giżycko – 31 484
  Augustów – 30 162
  Pisz – 19 571
  Olecko – 17 175
  Gołdap – 13 858
  Węgorzewo – 12 331
  Orzysz – 10 600
  Ruciane-Nida – 4593
  Biała Piska – 4589
  Mikołajki – 3793
  Ryn – 3151
  Lipsk – 2521

Ludność w latach

Zobacz też 
 Polska reforma administracyjna (1975)
 Podział administracyjny Polski 1975-98
 Reforma administracyjna w Polsce (1999)

Przypisy 

Suwalszczyzna
Historia Suwałk
Województwa 1975–1998
Województwo pilskie

Województwo pilskie – jednostka administracyjna PRL i Rzeczypospolitej Polskiej w latach 1975–1998 o powierzchni 8 205 km². Siedzibą władz województwa była Piła. Po reformie w 1999 r. większość obszaru została włączona do województwa wielkopolskiego, jedynie gminy obszaru właściwości urzędu rejonowego w Wałczu stały się częścią województwa zachodniopomorskiego.

Graniczyło z pięcioma województwami: bydgoskim, gorzowskim, koszalińskim, poznańskim i słupskim.

Najwyższym wzniesieniem była Góra Brzuchowa (207,8 m n.p.m.).

Urzędy Rejonowe 
 Urząd Rejonowy w Chodzieży dla gmin: Budzyń, Chodzież, Margonin, Ryczywół, Szamocin i Ujście oraz miasta Chodzież,
 Urząd Rejonowy w Czarnkowie dla gmin: Czarnków, Drawsko, Lubasz, Połajewo i Wronki oraz miasta Czarnków,
 Urząd Rejonowy w Pile dla gmin: Białośliwie, Kaczory, Łobżenica, Miasteczko Krajeńskie, Szydłowo, Wyrzysk i Wysoka oraz miasta Piła,
 Urząd Rejonowy w Trzciance dla gmin: Krzyż Wielkopolski, Trzcianka i Wieleń,
 Urząd Rejonowy w Wałczu dla gmin: Człopa, Mirosławiec, Tuczno i Wałcz oraz miasta Wałcz,
 Urząd Rejonowy w Wągrowcu dla gmin: Damasławek, Gołańcz, Rogoźno, Wapno i Wągrowiec oraz miasta Wągrowiec,
 Urząd Rejonowy w Złotowie dla gmin: Jastrowie, Krajenka, Lipka, Okonek, Tarnówka, Zakrzewo i Złotów oraz miasta Złotów.

Miasta 
Ludność 31.12.1998
  Piła – 79 568
  Wałcz – 27 554
  Wągrowiec – 24 353
  Chodzież – 20 228
  Złotów – 18 786
  Trzcianka – 17 094
  Czarnków – 12 138
  Wronki – 11 897
  Rogoźno – 11 129
  Jastrowie – 8400
  Krzyż Wielkopolski – 6300
  Wieleń – 6000
  Wyrzysk – 5000
  Ujście – 4400
  Szamocin – 4300
  Okonek – 3800
  Krajenka – 3600
  Gołańcz – 3300
  Łobżenica – 3200
  Margonin – 3000
  Wysoka – 2800
  Mirosławiec – 2600
  Człopa – 2400
  Tuczno – 2000

Ludność w latach

Z województwa pilskiego utworzono następujące powiaty 
województwo wielkopolskie:
  powiat chodzieski
  powiat czarnkowsko-trzcianecki
  powiat obornicki (fragment)
  powiat pilski
  powiat szamotulski (fragment)
  powiat wągrowiecki (fragment)
  powiat złotowski
województwo zachodniopomorskie:
  powiat wałecki

Zobacz też 
 Polska reforma administracyjna (1975)
 Podział administracyjny Polski 1975-98
 Reforma administracyjna w Polsce (1999)

Przypisy 

pilskie
Historia Piły
Województwo toruńskie

Województwo toruńskie – jedno z 49 województw istniejących w latach 1975–1998.

Lokalizacja 
Województwo toruńskie położone było w centralnej Polsce, sąsiadowało z województwami: bydgoskim, elbląskim, włocławskim, ciechanowskim i olsztyńskim.

Historia 
Województwo toruńskie powstało 1 czerwca 1975 roku. Zostało ono wydzielone ze wschodnich terenów województwa bydgoskiego oraz z części południowej województwa olsztyńskiego. Pierwszym wojewodą toruńskim został Jan Przytarski. Siedzibą Urzędu Wojewódzkiego stał się gmach Miejskiej Rady Narodowej, znajdujący się przy ówczesnym placu Armii Czerwonej, obecnie placu Teatralnym 2.

Od 1999 roku, kiedy to weszła w życie kolejna reform administracyjna kraju, prawie całe byłe województwo toruńskie (oprócz gmin powiatu nowomiejskiego) weszło w skład nowo powstałego województwa kujawsko-pomorskiego, a Toruń stał się jedną z dwóch stolic regionu.

Urzędy Rejonowe

Miasta 
Ludność (stan z 31.12.1998)
  Toruń – 206 158
  Grudziądz – 102 434
  Brodnica – 27 895
  Chełmno – 22 138
  Chełmża – 15 408
  Wąbrzeźno – 14 132
  Golub-Dobrzyń – 13 005
  Nowe Miasto Lubawskie – 10 776
  Kowalewo Pomorskie – 4 069
  Jabłonowo Pomorskie – 3 704
  Łasin – 3 200
  Radzyń Chełmiński – 1 400
  Górzno – 1 200

Ludność w latach

Wojewodowie

Wicewojewodowie

Siedziba Urzędu Wojewódzkiego

Status administracyjny Torunia 

* Miasto na mocy rozkazu króla Fryderyka Wilhelma III z 1818 roku landratowi (powiatowi) podlegało jedynie w sprawach wojskowych i podatkowych, dotyczyło to również prawa bezpośredniego zwracania się do władz rejencyjnych z pominięciem toruńskiego landrata. Ponadto władze miasta sprawowały również do 1861 roku nadzór i zwierzchność policyjną nad przedmieściami i wsią Mokre. Formalnie jednak przez cały okres należało do powiatu

** całkowite wydzielenie miasta z władzy powiatu nastąpiło 1 kwietnia 1900 roku, Toruń został tzw. powiatem grodzkim

*** formalnie województwo pomorskie przywrócono dekretem PKWN z dnia 21 sierpnia 1944 roku, ustanawiając stolicę w Toruniu

Zobacz też 
 Polska reforma administracyjna (1975)
 Podział administracyjny Polski 1975-98
 Reforma administracyjna w Polsce (1999)

Przypisy 

toruńskie
Historia Torunia
Województwo włocławskie

Województwo włocławskie – województwo ze stolicą we Włocławku, jedno z 49 istniejących w latach 1975–1998. W 1999 roku włączone zostało do województwa kujawsko-pomorskiego.

Urzędy Rejonowe 
 Urząd Rejonowy w Aleksandrowie Kujawskim dla gmin: Aleksandrów Kujawski, Bądkowo, Koneck, Raciążek, Waganiec i Zakrzewo oraz miast: Aleksandrów Kujawski, Ciechocinek i Nieszawa
 Urząd Rejonowy w Lipnie dla gmin: Bobrowniki, Chrostkowo, Czernikowo, Dobrzyń n. Wisłą, Kikół, Lipno, Skępe, Tłuchowo, Wielgie i Zbójno oraz miasta Lipno
 Urząd Rejonowy w Radziejowie dla gmin: Bytoń, Dobre, Osięciny, Piotrków Kujawski, Radziejów i Topólka oraz miasta Radziejów
 Urząd Rejonowy w Rypinie dla gmin: Brzuze, Rogowo, Rypin i Skrwilno oraz miasta Rypin
 Urząd Rejonowy we Włocławku dla gmin: Baruchowo, Boniewo, Brześć Kujawski, Choceń, Chodecz, Fabianki, Izbica Kujawska, Kowal, Lubanie, Lubień Kujawski, Lubraniec i Włocławek oraz miast Kowal i Włocławek

Miasta 
Ludność 31.12.1998
  Włocławek – 123 373
  Rypin – 16 971
  Lipno – 15 608
  Aleksandrów Kujawski – 13 031
  Ciechocinek – 11 312
  Radziejów – 5 151
  Piotrków Kujawski – 4 326
  Brześć Kujawski – 4 692
  Lubraniec – 3 915
  Skępe – 3 475
  Kowal – 3 440
  Izbica Kujawska – 2 693
  Dobrzyń nad Wisłą – 2 415
  Nieszawa – 2 047
  Chodecz – 1 616
  Lubień Kujawski – 1 166

Ludność w latach

Zobacz też 
 Polska reforma administracyjna (1975)
 Podział administracyjny Polski (1975–1998)
 Reforma administracyjna w Polsce (1999)

Przypisy 

włocławskie
Historia Włocławka
Województwo płockie (1975–1998)

Województwo płockie – województwo ze stolicą w Płocku istniejące w latach 1975–1998, jedno z 49 ówcześnie istniejących. W 1999 roku połowę włączono do województwa mazowieckiego, połowę do łódzkiego. Graniczyło z województwami: włocławskim, konińskim, łódzkim, sieradzkim, ciechanowskim, skierniewickim i warszawskim.

Urzędy rejonowe 
 Urząd Rejonowy w Kutnie dla gmin: Bedlno, Dąbrowice, Kiernozia, Krośniewice, Krzyżanów, Kutno, Łanięta, Nowe Ostrowy, Oporów, Pacyna, Strzelce, Szczawin Kościelny i Żychlin oraz miasta Kutno
 Urząd Rejonowy w Łęczycy dla gmin: Daszyna, Góra Świętej Małgorzaty, Łęczyca, Piątek i Witonia oraz miasta Łęczyca
 Urząd Rejonowy w Płocku dla gmin: Bielsk, Bodzanów, Brudzeń Duży, Bulkowo, Czerwińsk n. Wisłą, Drobin, Gąbin, Gostynin, Iłów, Łąck, Mała Wieś, Nowy Duninów, Radzanowo, Sanniki, Słubice, Słupno, Stara Biała, Staroźreby i Wyszogród oraz miast Gostynin i Płock
 Urząd Rejonowy w Sierpcu dla gmin: Gozdowo, Mochowo, Rościszewo, Sierpc, Szczutowo i Zawidz oraz miasta Sierpc

Miasta 
Ludność (31.12.1998)
  Płock – 131 011
  Kutno – 50 592
  Gostynin – 20 435
  Sierpc – 19 857
  Łęczyca – 16 531
  Żychlin – 10 012
  Krośniewice – 4475
  Gąbin – 4305
  Drobin – 3138
  Wyszogród – 2907

Ludność w latach

Jednostki terytorialne 
W latach 1975–1998 w województwie płockim istniało łącznie 38 gmin i 10 miast.

Historia 
Województwo płockie istniało też w latach 1495–1793 (województwo płockie) i 1816–1837.

Wojewodowie 
 Marek Wołyniak (1975 – 1980) (PZPR)
 Antoni Bielak (1980 – 1990) (PZPR)
 Jerzy Wawszczak (1990 – 1994) (KO "Solidarność")
 Krzysztof Kołach (1994 – 1997) (PSL)
 Andrzej Drętkiewicz (1997 – 1998) (AWS)

Zobacz też 
 reforma administracyjna w Polsce (1975)
 Podział administracyjny Polski (1975–1998)
 reforma administracyjna w Polsce (1999)

Przypisy 

Historia Płocka
płockie
Mazowsze
Województwo ostrołęckie

Województwo ostrołęckie – jedno z 49 województw istniejących w latach 1975–1998. Położone było w północno-wschodniej Polsce. Sąsiadowało z województwami: ciechanowskim od zachodu, siedleckim od południa, olsztyńskim i suwalskim od północy, łomżyńskim od wschodu oraz ze stołecznym warszawskim.

W nowym podziale administracyjnym, od 1999 r. tereny dawnego województwa znalazły się w województwie mazowieckim oraz w warmińsko-mazurskim (Gmina Rozogi).

Charakterystyka 
Województwo znajdowało się na Nizinie Mazowieckiej, zajmowało silnie zabagniony płaski teren. Posiadało gęstą sieć hydrograficzną: główne rzeki to Bug i Narew. Przeważały gleby bielicowe, bagienne i płowe.

Urzędy rejonowe 
 Urząd Rejonowy w Makowie Mazowieckim dla gmin: Czerwonka, Krasnosielc, Płoniawy-Bramura, Rzewnie, Sypniewo i Szelków oraz miasta Maków Mazowiecki
 Urząd Rejonowy w Ostrołęce dla gmin: Baranowo, Czarnia, Czerwin, Goworowo, Kadzidło, Lelis, Łyse, Młynarze, Myszyniec, Olszewo-Borki, Rozogi, Różan, Rzekuń i Troszyn oraz miasta Ostrołęka
 Urząd Rejonowy w Ostrowi Mazowieckiej dla gmin: Brok, Małkinia Górna, Ostrów Mazowiecka, Stary Lubotyń i Wąsewo oraz miasta Ostrów Mazowiecka
 Urząd Rejonowy w Przasnyszu dla gmin: Chorzele, Jednorożec, Krzynowłoga Mała i Przasnysz oraz miasta Przasnysz
 Urząd Rejonowy w Wyszkowie dla gmin: Brańszczyk, Dąbrówka, Długosiodło, Klembów, Obryte, Rząśnik, Somianka, Tłuszcz, Wyszków, Zabrodzie i Zatory

Ludność

Miasta 
Ludność 31 grudnia 1998:
  Ostrołęka – 55 271
  Wyszków – 26 154
  Ostrów Mazowiecka – 22 592
  Przasnysz – 17 556
  Maków Mazowiecki – 10 651
  Tłuszcz – 6708
  Różan – 2906
  Myszyniec – 2815
  Chorzele – 2643
  Brok – 1918

Przemysł 
Przemysł skoncentrowany był w większych ośrodkach miejskich:
 Ostrołęka – drzewno-papierniczy
 Ostrów Mazowiecka – drzewno-papierniczy, elektrotechniczny, maszynowy i spożywczy
 Przasnysz – elektrotechniczny
 Wyszków – drzewno-papierniczy, maszynowy, mineralny i spożywczy.

Województwo obecnie 
Ziemie byłego województwa należą do powiatów:
 makowskiego – gminy: Krasnosielc, Sypniewo, Młynarze, Płoniawy-Bramura, Czerwonka, Różan, Rzewnie, Szelków i Maków Mazowiecki.
 ostrołęckiego – gminy: Baranowo, Czarnia, Czerwin, Goworowo, Kadzidło, Lelis, Łyse, Myszyniec, Olszewo-Borki, Rzekuń, Troszyn.
 ostrowskiego – gminy: Brok, Małkinia Górna, Ostrów Mazowiecka, Stary Lubotyń, Wąsewo.
 przasnyskiego – gminy: Chorzele, Jednorożec, Krzynowłoga Mała i Gmina Przasnysz.
 pułtuskiego – gminy: Obryte i Zatory.
 szczycieńskiego – w województwie warmińsko-mazurskim, Gmina Rozogi.
 wołomińskiego – gminy: Dąbrówka, Klembów i Tłuszcz
 wyszkowskiego – gminy: Brańszczyk, Długosiodło, Rząśnik, Somianka, Wyszków i Zabrodzie.

Przypisy 

 
Mazowsze
Historia Ostrołęki
ostrołęckie
Województwo łomżyńskie

Województwo łomżyńskie – jedno z 49 województw Polski powstałe w wyniku podziału administracyjnego z 1975 roku, a zlikwidowane w wyniku przeprowadzenia kolejnej reformy administracyjnej w 1999 roku, kiedy to zostało włączone do województwa podlaskiego.

Powierzchnia województwa wynosiła (w 1998 r.) 6684 km² (co stanowiło 2,1% powierzchni całego kraju), z czego 68% to użytki rolne, a 20,3% lasy i zadrzewienia. W wyniku przeprowadzonej inwentaryzacji przyrodniczej wykazano, że ok. 40% powierzchni województwa cechuje się wysokimi walorami przyrodniczymi i krajobrazowymi. Dodatkowo teren ten charakteryzuje się stosunkowo niskim zanieczyszczeniem środowiska, co w połączeniu z wyżej wymienionymi walorami przyczyniło się do włączenia województwa łomżyńskiego do obszaru funkcjonalnego Zielonych Płuc Polski.

Przed utworzeniem województwa powstało wiele protestów lokalnej społeczności, głównie w części obecnego powiatu wysokomazowieckiego i dzisiejszego monieckiego. Dotyczyły one problemów komunikacyjnych ze stolicą województwa, a także większego oddalenia Łomży do tych miejscowości niż Białegostoku.

Wojewodowie

Urzędy rejonowe 
 Urząd Rejonowy w Grajewie dla gmin: Goniądz, Grajewo, Radziłów, Rajgród, Szczuczyn, Trzcianne i Wąsosz oraz miasta Grajewo
 Urząd Rejonowy w Kolnie dla gmin: Grabowo, Kolno, Mały Płock, Stawiski i Turośl oraz miasta Kolno
 Urząd Rejonowy w Łomży dla gmin: Jedwabne, Łomża, Miastkowo, Nowogród, Piątnica, Przytuły, Śniadowo, Wizna i Zbójna oraz miasta Łomża
 Urząd Rejonowy w Wysokiem Mazowieckiem dla gmin: Ciechanowiec, Czyżew-Osada, Klukowo, Kobylin-Borzymy, Kulesze Kościelne, Nowe Piekuty, Perlejewo, Sokoły, Szepietowo i Wysokie Mazowieckie oraz miasta Wysokie Mazowieckie
 Urząd Rejonowy w Zambrowie dla gmin: Andrzejewo, Boguty-Pianki, Kołaki Kościelne, Nur, Rutki, Szulborze Wielkie, Szumowo, Zambrów, Zaręby Kościelne i Zawady oraz miasta Zambrów

Miasta 
Ludność miast województwa łomżyńskiego: (stan na 31.12.1998)
  Łomża – 64 605
  Zambrów – 23 879
  Grajewo – 22 966
  Kolno – 11 180
  Wysokie Mazowieckie – 9562
  Szczuczyn – 3600
  Stawiski – 2500
  Nowogród – 2000
  Jedwabne – 1900
  Goniądz – 1900
  Rajgród – 1700

Ludność w latach

Zobacz też 
 Ziemia łomżyńska

Przypisy

Bibliografia 
 

 
Historia Łomży
Mazowsze
łomżyńskie