alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
April

April (ook wel: grasmaand, paasmaand, eiermaand) is de vierde maand van het jaar in de gregoriaanse kalender, en heeft 30 dagen.

In de oud-Romeinse kalender was maart aanvankelijk de eerste maand van het jaar, en april dus de tweede.

Naam 
De naam april komt vermoedelijk van het Latijnse werkwoord aperire, dat "openen" betekent. Waarschijnlijk verwijst dit naar de groei van de planten en bloemen in de lente. Een andere theorie stelt dat de naam is afgeleid van een woord dat 'tweede' betekent, of van Aperta, een bijnaam van Apollo.

Gebeurtenissen 
 Traditioneel is 1 april de dag van de 1 aprilgrappen.
 Pasen valt soms al in maart, maar meestal in april. De laatst mogelijke datum voor Pasen is 25 april (zie ook Paas- en pinksterdatum).
 27 april: Koningsdag in Nederland
 30 april: Walpurgisnacht

Meteorologie 
 Op het noordelijk halfrond is april de tweede maand van de meteorologische lente. Het weer in april kan sterk variëren.
 Op het zuidelijk halfrond is april de tweede maand van de meteorologische herfst.

Weerstatistieken Nederland en België

Weerspreuken 
Een bekende Nederlandse weerspreuk is April doet wat hij wil, waarmee wordt gedoeld op het feit dat in april heel veel soorten weer mogelijk zijn. Dat het weer zeer wisselvallig kan zijn wordt ook bedoeld met de Vlaamse variant Maartse buien, Aprilse grillen.

Trivia 
 Verouderde/puristische namen in het Nederlands zijn: grasmaand, kiemmaand of paasmaand
 Romeinse naam: Aprilis
 Joodse naam: Ijar
 De dierenriemtekens van april zijn Ram en Stier.

Afbeeldingen

Externe links 

 
Maand
Juni

Juni (ook wel: zomermaand of rozenmaand) is de zesde maand van het jaar in de gregoriaanse kalender. De maand heeft 30 dagen. Er zijn geen andere maanden in eenzelfde jaar die op dezelfde dag van de week beginnen als juni.

Gebeurtenissen 
  5 juni - Wereldmilieudag
 ± 21 juni - zomerzonnewende (langste dag) op het noordelijk halfrond, winterzonnewende (kortste dag) op het zuidelijk halfrond (zie ook dagduur).  In Zweden, Noorwegen, Denemarken, Finland en IJsland wordt op 21 juni het midzomerfeest gevierd, dezelfde dag waarop ook World Music Day of het Fête de la musique wordt georganiseerd.
 24 juni - Sint-Jan (geboorte van Johannes de Doper)
 De derde vrijdag na Pinksteren valt meestal in juni. Op die dag wordt het hoogfeest van het Heilig Hart van Jezus gevierd. Juni wordt daarom ook wel de maand van het Heilig Hart genoemd.
 Vaderdag is een feestdag ter ere van vaders, waarbij het vaderschap en het belang van vaders voor de opvoeding en verzorging van hun kinderen wordt gevierd. Tevens wordt hij op deze dag vrijgesteld van huishoudelijke taken. In Nederland wordt Vaderdag gevierd op de derde zondag in juni. In België viert men het op de tweede zondag van juni.

Meteorologie 

Op het noordelijk halfrond is juni de eerste maand van de meteorologische zomer. De astronomische zomer begint rond 21 juni, dus behoort het grootste deel van de maand astronomisch gezien nog tot de lente. De gemiddelde temperatuur ligt in juni doorgaans iets lager dan in de twee erop volgende zomermaanden, juli en augustus. De gemiddelde dagduur is in juni het langst van alle maanden.

Een koude periode in juni wordt Schaapscheerderskou genoemd.

Op het zuidelijk halfrond is juni de eerste maand van de meteorologische winter. De astronomische winter begint daar als op het noordelijk halfrond de zomer begint.

Weerstatistieken

Weerspreuken 
 In de Lage Landen horen bij deze maand onder meer de volgende weerspreuken:
 Juniregen is Gods zegen. Komt zonneschijn daarbij, dan maakt hij boer en stadslui blij.
 Een boon in juni geplant, geeft vijftig in een hand.
 De eerste juni kil en wak, brengt veel koren in de zak.
 Juni met veel donder, brengt de oogst ten onder.
 Waait in juni de noordenwind over het land, dan krijgt de boer veel koren in z'n hand.
 Is de juni-avond mistig, dan het weer met gaven kwistig.
 Juni vochtig en warm, dan maakt ze de boeren niet arm.
 Is er in juni pas zonneschijn, dan wordt de zomer klein maar fijn.
 Niet te koel, niet zwoel, niet te nat, en niet te droog, juni vult de schuren hoog.

Naam 
Juni is genoemd naar de Romeinse godin Juno, de vrouw van Jupiter. De Romeinse naam voor deze maand was Junius. De oude Nederlandse naam is zomermaand of weidemaand.

Om misverstand te vermijden spreekt men, vooral in de reisbranche, van “juno” (en “julij”).

Sterrenbeeld 
De sterrenbeelden van deze maand zijn Tweelingen en Kreeft.

Afbeeldingen

Maand
Juli

Juli, ook wel de hooimaand genoemd, is de zevende maand van het jaar in de gregoriaanse kalender en heeft 31 dagen. De maand is vernoemd naar de Romeinse dictator Gaius Julius Caesar.

1 juli hoort nog bij de eerste helft van het jaar. Een "gewoon" jaar van 365 dagen is precies half voorbij op 2 juli om 12 uur 's middags. Een schrikkeljaar is vanwege de extra dag in februari iets eerder half voorbij, om middernacht van 1 op 2 juli.

Naam 
De oorspronkelijke Romeinse naam van de maand was Quintilis, wat 'de 5e maand' betekent; volgens de Romeinse kalender was maart de eerste maand van het jaar, en juli dus de vijfde. Later is de maand naar Julius Caesar vernoemd.

De maand juli wordt, in de spreektaal, soms "julij" genoemd (om duidelijker onderscheid te maken met "juni").

Gebeurtenissen 
 1 juli - Canada Day, de nationale feestdag
 1 juli - Keti Koti
 4 juli - Independence Day in de VS
 5 juli - Onafhankelijksdag in Cabo Verde
11 juli - Feestdag van de Vlaamse Gemeenschap
 14 juli - Franse nationale feestdag
 21 juli - Belgische nationale feestdag

Meteorologie 
Op het noordelijk halfrond is juli de tweede maand van de meteorologische zomer, en gemiddeld ook de warmste maand van het jaar. In een landklimaat is de gemiddelde temperatuur in juli vaak aanmerkelijk hoger dan in de buurt van de oceanen. De tweede helft van de maand juli behoort tot de hondsdagen, de gemiddeld warmste periode van het jaar.

Op het zuidelijk halfrond is juli de tweede maand van de meteorologische winter, en over het algemeen de koudste.

Weerstatistieken

Weerspreuken 
Bij deze maand horen onder meer  de volgende weerspreuken, die zijn ingegeven doordat aan de kuststreek van Nederland vroeger vrij algemeen werd geloofd dat de zee de onweersbuien vóór Sint-Jan (24 juni) aannam en daarna niet meer.
 Vóór Sint-Jan neemt de zee de buien an.
 Brengt juli het gloed, zo gedijt september goed.
 De wakkere hooimaand geeft de zeisen,
 de maaier in de hand met vlijt,
 daar lege schuren hooi vereisen,
 om het vee te voeden in wintertijd.

Sterrenbeeld 
De sterrenbeelden voor de maand juli zijn Kreeft en Leeuw.

Afbeeldingen 

Maand
Augustus (maand)

Augustus, ook wel oogstmaand genoemd, is de achtste maand van het jaar in de gregoriaanse kalender. De maand heeft 31 dagen. Augustus is vernoemd naar de Romeinse princeps 
Gaius Iulius Caesar Octavianus (Augustus). In een schrikkeljaar begint augustus op dezelfde dag van de week als februari. In andere jaren begint augustus steeds op een andere dag dan de overige elf maanden.

Naam en positie in de kalender 
Voordat de maand naar keizer Augustus genoemd werd, was het de zesde maand in de Romeinse kalender, onder de naam Sextilis, wat "zesde maand" betekent. Volgens de Romeinse kalender begon het nieuwe jaar immers op 1 maart. Sextilis werd in 8 v. Chr. omgedoopt tot "augustus" ter ere van keizer Augustus, die in deze maand (in 43 v. Chr.) consul werd, en in dezelfde maand verschillende overwinningen behaalde (vb. in Egypte in 30 v. Chr.).

Het verhaal wil dat Augustus niet voor Julius Caesar wilde onderdoen en daarom een dag van februari heeft afgehaald. Dit klopt niet, want al onder Numa Pompilius had februari 28 dagen. De keuze voor februari als "schrikkelmaand" stamt uit de tijd dat maart nog de eerste maand van de Romeinse kalender was. Hierdoor was februari de laatste maand, waarachter men dan van tijd tot tijd "schrikkeldagen" aan toevoegde om weer overeen te komen met een zonnejaar Aldus voegde Julius Caesar in zijn nieuwe kalender zijn schrikkeldagen toe aan februari, de tweede maand.

Sterrenbeelden 
De sterrenbeelden van augustus zijn Leeuw en, vanaf 21 augustus, Maagd. In werkelijkheid staat de zon tot 10 augustus in het sterrenbeeld Kreeft, en daarna in Leeuw.

Oogst 
Augustus is op het noordelijk halfrond de maand waarin de oogst wordt binnengehaald. Het woord oogst is zelf van de naam augustus afgeleid. 15 augustus is in België een officiële feestdag (Maria-Tenhemelopneming) en wordt ook Halfoogst genoemd.

Meteorologie 
Op het noordelijk halfrond is augustus de derde en laatste maand van de meteorologische zomer. De eerste helft van de maand behoort tot de zogeheten hondsdagen, de gemiddeld warmste periode van het jaar. In de loop van de maand begint de gemiddelde etmaaltemperatuur iets terug te lopen. De gemiddelde temperatuur over de gehele maand ligt een fractie lager dan in juli.

Op het zuidelijk halfrond is augustus de derde en laatste maand van de meteorologische winter.

Weerstatistieken

Weerspreuken 
 Geeft augustus niet veel regen, maar wel veel zonneschijn, dan krijgen we zeker goede wijn.
 Als augustus zonder regen henen gaat, zal men zien dat de koe mager voor de kribbe staat.
 Augustus eerste week heet en laf, ziet men veel winterse sneeuw, wacht maar af.
 Noordenwind in augustus opgestaan, brengt standvastig weder aan.

Afbeeldingen

Maand
 
Eponiem
September

September (ook wel: herfstmaand of fruitmaand) is de negende maand van het jaar in de gregoriaanse kalender en heeft 30 dagen. De naam komt van het Latijnse woord septembris wat afkomstig is van het woord septem, dat zeven betekent — september was oorspronkelijk de 7e maand van het jaar, omdat het Romeinse kalenderjaar tot 153 v.Chr op 1 maart begon.

Oude Nederlandse naam en andere namen voor september: havermaent, evenemaent (avena = haver), herfstmaand, gerstmaand, vruchtmaand. September werd ook wel d'ander oogstmaand genoemd, als tweede oogstmaand (na augustus).

Gebeurtenissen 
 1 september - Begin van het liturgische jaar binnen de Oosters-Orthodoxe Kerk.
 Open Monumentendag in Europa
  Dag van het Respect voor de Ouderen in Japan
 ± 23 september - equinox

Meteorologie 
September is op het noordelijk halfrond de eerste maand van de meteorologische herfst. De astronomische herfst begint hier rond 21 september.

Op het zuidelijk halfrond is september de eerste maand van de meteorologische lente. De astronomische lente begint hier rond 21 september.

Weerstatistieken

Weerspreuken 
Trekt voor Sint-Michaël (29 september) de vogel niet, geen winter is nog in 't verschiet.
Als de eikels vallen voor Sint-Michaël, dan snijdt de winter door lijf en ziel.
Sint-Michaël blaast het licht uit, Maria Boodschap (25 maart) steekt het aan.
Als in september de donder knalt, met Kerstmis de sneeuw in hopen valt.
Valt begin september de regen in plassen, het volgend jaar zal 't graan goed wassen.
Septemberregen, komt zaad en wijnstok wel gelegen.

Sterrenbeelden 
De sterrenbeelden voor september zijn Maagd en Weegschaal.

Afbeeldingen

Maand
Oktober

Oktober is de tiende maand van het jaar in de gregoriaanse kalender en heeft 31 dagen. De naam komt van octo, het Latijnse woord voor acht. Oktober was namelijk volgens de Romeinse kalender oorspronkelijk de achtste maand van het jaar, omdat volgens deze kalender tot 153 v.Chr. het nieuwe jaar op 1 maart begon.

Oktober wordt ook wel de wijnmaand genoemd. Sinds de 16e eeuw geldt oktober tevens als de rozenkransmaand.

Gebeurtenissen 
1 oktober: Wereld Koffiedag
3 oktober: Leidens ontzet
4 oktober: Werelddierendag
31 oktober: Hervormingsdag
31 oktober: Halloween

Meteorologie 
Op het noordelijk halfrond is oktober de tweede maand van de meteorologische herfst, op het zuidelijk halfrond is het de tweede maand van de meteorologische lente.

Weerstatistieken

Weerspreuken 
Is oktober warm en fijn, het zal een scherpe winter zijn; maar is hij nat en koel, 't is van een zachte winter 't voorgevoel.
Warme oktoberdagen, februari vlagen.
Blinkt oktober in zonnegoud, de winter volgt dan snel en koud.
Brengt oktober veel vorst en wind, zo zijn januari en februari zeer mild.

Varia 
 In verband met de omschakeling van de zomertijd naar de wintertijd op de laatste zondag van deze maand duurt oktober in de Europese Unie een uur langer dan de andere maanden van 31 dagen. Hiermee is oktober de langste maand van het jaar.
 De Romeinse keizer Domitianus noemde oktober naar zichzelf.
 Tot in de 18e eeuw werd de afkorting 8ber voor oktober gebruikt.
 De Joodse naam is Maresjiwan.
 De sterrenbeelden voor oktober zijn Weegschaal en Schorpioen.

Afbeeldingen 

Maand
November

November (ook wel: slachtmaand, bloedmaand, nevelmaand) is de elfde maand van het jaar in de gregoriaanse kalender. De maand heeft 30 dagen.

De naam komt van novem, het Latijnse woord voor "negen". November was oorspronkelijk de negende maand van het jaar, omdat het Romeinse kalenderjaar tot 153 v.Chr. op 1 maart begon. In historische bronnen tot midden in de 19e eeuw wordt de maand dan ook wel als 9ber afgekort.

Gebeurtenissen 
1 t/m 30 november: Movember
1 november: Allerheiligen
2 november: Allerzielen
11 november: Wapenstilstandsdag
11 november: Sint-Maarten
15 november: Koningsdag in België
29 november: Sint Pannekoek

Meteorologie 
Op het noordelijk halfrond is november de derde en laatste maand van de meteorologische herfst, op het zuidelijk halfrond is het de derde en laatste maand van de meteorologische lente.

Weerstatistieken

Weerspreuken 
 Als het met Allerheiligen sneeuwt, leg dan uw pels gereed.
 Geeft Allerheiligen zonneschijn, dan zal het spoedig winter zijn.
 November warm en fijn, het zal een strenge winter zijn.
 Zwaait de winter al in november zijn staf, zijn rijk zal rap vinden het graf.
 Wie houdt van wind, november bemint.
 Als op Sint-Maarten de ganzen op het ijs staan, zullen ze met Kerstmis door't slijk gaan.
 Vriest het op Sint-Katrien, dan vriest het nog zes weken nadien.
 November telt dertig dagen, maar het dubbele aan wind en regenvlagen.

Trivia 
 Alternatieve/puristische naam: slachtmaand of nevelmaand
 Romeinse naam: November
 Joodse naam: Kislew
 De sterrenbeelden voor november zijn Schorpioen en Boogschutter.
 November wordt gebruikt als het woord in het internationale spellingsalfabet voor de letter "N".
 Sinds 1990 is november in de VS Native American Indian Heritage Month.
 National Novel Writing Month wordt sinds 2000 georganiseerd in november.

Afbeeldingen

Maand
David Mach

David Mach (Methil (Fife), 18 maart 1956) is een Schots beeldhouwer, die sculpturen en installaties vaak maakt met alledaags recyclemateriaal. Hij kan daarom doorgaan voor assemblagist. Hij liet The diving woman plaatsen op het strand van De Haan in Vlaanderen, in het kader van de kunstmanifestatie 2003 Beaufort aan de Belgische kust.

Galerij

Externe link 
 Officiële website 

Brits beeldhouwer
Marcel Caron

Marcel Caron (Edingen, 1890 – Luik, 1961) was een Belgisch expressionistische schilder.

Leven en werk 
Hij kreeg les van Evariste Carpentier aan de Academie van Luik. Daar ontwikkelde hij een grote interesse in het expressionisme en sloot hij zich in 1924 aan bij de groep Sélection en kort daarna bij Le Centaure.

In 1952 werd zijn naam vermeld op het Belgische paviljoen tijdens de 28e Biënnale van Venetië, naast namen als James Ensor, Frits Van den Berghe, Constant Permeke en Gustaaf De Smet.

Hoewel hij in zijn vroege werk de kubistische structuren gebruikte die het expressionisme van Gust De Smet benaderden, veranderde hij later zijn stijl om zich volledig te wijden aan 'non-figuratief' werk.

Zie ook 
 Lijst van deelnemers aan de Biënnale van Venetië

 Belgisch kunstschilder
Boerenopstand (1963)

De boerenopstand in 1963 in Hollandscheveld was een rebellie onder leiding van de Nederlandse landbouwer en politicus Hendrik Koekoek tegen de huisuitzetting van drie boerengezinnen en daarmee het Landbouwschap. De opstand werd ook wel aangeduid als de Opstand der Braven.

Drie boerengezinnen werden op last van het Landbouwschap uit hun boerderijen gezet omdat ze principieel weigerden de heffingen voor dat schap te betalen en vanwege het feit dat ze de boerderijen illegaal bewoonden, omdat de boerderijen door het landbouwschap in beslag genomen waren en daarmee eigendom waren geworden  van het Landbouwschap. Duizenden zogenaamde "Vrije Boeren" uit heel Nederland, aanhangers van Koekoek, trokken naar Hollandscheveld om te proberen de ontruiming te voorkomen. De overheid bracht een overmacht van ruim 200 man gehelmde en gewapende politie op de been die de demonstrerende boeren weghield van de plaatsen waar de deurwaarder zijn werk deed. Er ontstonden rellen. De politie dreef de mensen met traangasgranaten en wapenstok weg van de boerderijen. Een van de ontruimde boerderijen ging 's nachts in vlammen op. De daders van de brandstichting werden nooit gevonden. Het Landbouwschap, dat daarvoor nooit ervaring had opgedaan met ontruimingen, bond in na alle negatieve media-aandacht en kwam uiteindelijk tot een compensatieregeling met de boeren uit Hollandscheveld.

De opstand leidde door het optreden van boer Koekoek tot grote bekendheid van en steun voor de Boerenpartij, die bij de daaropvolgende parlementsverkiezingen met 3 zetels in de Tweede Kamer kwam.

Externe links 
 Informatie over en foto's van de opstand (Digitaal dorp Hollandscheveld)
 Hollandscheveld: De Boerenopstand (VPRO)

Literatuur 
 Bertus ten Caat (1994), De opstand der braven: boerendrama in Hollandscheveld 1963, Hoogezand: Stubeg, ISBN 9065230866.

Politiek in 1963
Geschiedenis van Nederland in de 20e eeuw
Geschiedenis van Drenthe
Opstand
Loci communes

Onder Loci communes (Latijn voor gewone plaatsen, hier bedoeld als algemene grondbeginselen) verstaat men een systematische samenvatting van de geloofsleer.

Deze benaming is afgeleid van de naam van het boek uit 1521 waarin de Duitse reformator Philipp Melanchthon de Lutherse geloofsleer samenvatte.

Latijn
Reformatie
Zwickauers

De Zwickauers waren een groep van lekepredikers uit de zestiende eeuw uit het weversstadje Zwickau, die aan de Duitse reformator Philipp Melanchthon vertelden dat ze rechtstreekse openbaringen zouden hebben ontvangen. Ze vonden het noodzakelijk de kinderdoop af te schaffen en geloofden dat er grote veranderingen in de samenleving op komst waren. Melanchthon twijfelde maar de reformator Andreas Karlstadt sloot zich bij deze Zwickauer profeten aan.

Zie ook
 Anabaptisme

Reformatie
Zwickau
Project Laurens Jz Coster

Het Project Laurens Jz. Coster (genoemd naar de Haarlemmer Laurens Janszoon Coster) was een vrijwilligersproject voor de digitalisering van rechtenvrije Nederlandstalige teksten, analoog aan het Amerikaanse Project Gutenberg. De eerste versie van het project was te vinden in De Digitale Stad. 

Sinds 2001 zijn geen teksten meer toegevoegd. De oude gedigitaliseerde teksten zijn nog wel te raadplegen. De digitalisering van Nederlandstalige teksten is voortgezet door de Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren. De website van het project is opgeslagen bij de Universiteit van Amsterdam.

Externe link 
 Homepage van het project

Nederlandse literatuurverzameling
Digitale bibliotheek
Prespameer

Het Prespameer of Grote Prespameer (Albanees: Liqeni i Prespës; Grieks: Μεγάλη Πρέσπα, Megali Prespa; Macedonisch: Преспанско Езеро, Prespansko Ezero) is een meer op het Balkanschiereiland, het op een na grootste van de Dessaretische Meren, gelegen op het drielandenpunt van Noord-Macedonië (176,8 km²), Albanië (49,4 km²) en Griekenland (47,8 km²). De totale oppervlakte bedraagt 274 km². De grootste diepte is 58 m.

Het is na het Kleine Prespameer direct ten zuiden ervan, dat een paar meter hoger ligt, het hoogstgelegen meer van de Balkan (849 m). Het Grote en het Kleine Prespameer vormden aanvankelijk één geheel, maar worden inmiddels van elkaar gescheiden door een alluviale landengte. Deze wordt doorsneden door een natuurlijke waterweg die beide Prespameren met elkaar verbindt.

Het Prespameer watert via een ondergronds grottenstelsel af op het Meer van Ohrid, dat via de rivier de Drin op de Adriatische Zee afwatert.

In het Macedonische deel van het meer ligt een thans onbewoond eiland, Golem Grad, dat eertijds kloosterlingen herbergde. Het is het enige eiland van Noord-Macedonië en staat bekend om zijn slangenpopulatie. Het is een onderdeel van het Nationaal Park Galičica. De oostelijke oever van het meer heeft zandstranden en het daarbij behorende toerisme.

Andere delen van het meer behoren tot het eveneens Macedonische Nationaal Park Pelister en twee Albanese en Griekse nationale parken, die beide Nationaal Park Prespa heten. Ook in het Albanese deel van het meer ligt een eiland, Maligrad, dat eveneens onbewoond is en waarop zich een 14e-eeuwse Byzantijnse rotskerk bevindt.

Het hele gebied werd in 2000 als grensoverschrijdend beschermd gebied aangewezen, het eerste van zijn soort in Zuidoost-Europa. Als wetland is het vooral belangrijk voor vogels, zo is er een grote kolonie van kroeskoppelikanen. Delen van het meer zijn als Ramsargebied aangewezen.

Fauna 
Slechts elf inheemse vissoorten zijn in het meer geïdentificeerd, waarvan er negen endemisch zijn: Alburnoides prespensis, Alburnus belvica, Barbus prespensis, Chondrostoma prespense, Cobitis meridionalis, Pelasgus prespensis, Rutilus prespensis, Salmo peristericus en Squalius prespensis.

Externe link 
 Society for the Protection of Prespa.

Meer in Griekenland
Geografie van West-Macedonië
Meer in Albanië
Meer in Noord-Macedonië
Korçë (prefectuur)
Drielandenpunt
Stroomgebied van de Adriatische Zee
Carel Steven Adama van Scheltema (dichter)

Carel Steven Adama van Scheltema (Amsterdam, 26 februari 1877 - Bergen, 6 mei 1924) was een Nederlandse socialistische dichter.

Adama van Scheltema studeerde korte tijd medicijnen, werd toneelspeler, dreef een kunsthandel om zich dan geheel aan de literatuur te wijden. Hij trad toe tot de SDAP (een deel van zijn oeuvre bestaat dan ook uit socialistische gedichten). Op 24 oktober 1907 trad Adama van Scheltema in het huwelijk met Annie Kleefstra.

Adama van Scheltema wilde tot een nieuwe volkskunst komen en bestreed vanuit die gedachte ook de Tachtigers. In De grondslagen eener nieuwe poëzie (1907) bestreed hij de "kunst omwille van de kunst"-gedachte, en pleitte in plaats daarvan voor kunst omwille van de mensen om je heen. En verder: Een gedicht moet zijn een muziekstuk van woorden en gedachten, dat door zooveel mogelijk onzer medemenschen kan worden gevoeld en begrepen. Zijn gedichten vallen dan ook op door de eenvoud. Zijn politieke gedichten worden tegenwoordig niet meer zo op prijs gesteld, maar zijn natuurgedichten bevallen nog steeds.

Zijn tekst "Polder met jouw witte wegen en jouw sloten aan den kant" werd op muziek gezet door Johannes Wierts.

De gedichten "Voorbij", "Avondgebed", "Stilte", "Verlangen" en "Bede" werden door kerkmusicus Willem Vogel getoonzet.

Hij overleed in Bergen op 47-jarige leeftijd. Hij was de kleinzoon van de predikant Carel Steven Adama van Scheltema.

Amsterdam eerde hem net als Delft met een Adama van Scheltemaplein, waarop ook het Gedenkteken Adama van Scheltema uit 1933 staat, dat er eerder stond dan dat het plein zijn naam droeg. Ook de weg in Bergen (N.-H.) waaraan Adama van Scheltema in villa 'De Windroos' woonde, is naar hem vernoemd.

Bibliografie 

Zijn gedichtenbundels zijn:
 Een weg van verzen (1900)
 Uit den dood (1901)
 Van zon en zomer (1902)
 Düsseldorf (1903)
 Londen (1903)
 Amsterdam (1904)
 Zwervers verzen (1904)
 Eenzame liedjes (1906)
 Uit stilte en strijd (1909)
 Eerste oogst (1912)
 Zingende stemmen (1914)
 De keerende kudde (1920)
 De tors (1924)
 Gevleugelde spreuken (1925)
 Verzamelde gedichten (1934)

Zijn proza omvat:
 Over idealisme (1906)
 De grondslagen eener nieuw poëzie (1907)
 Kunstenaar en samenleving (1922),
 Levende steden
 Italië - Indrukken en gedachten - Een Causerie

Verder vertaalde hij Ibsens Peer Gynt en het eerste deel van Goethes Faust.

Zie ook 
 Biografisch Woordenboek van Nederland - biografia
 Biografisch Woordenboek van het Socialisme en de Arbeidersbeweging in Nederland - biografie
 Werken van Adama van Scheltema op Project Gutenberg
 
 Holland Luisterboek en ebook Librivox
 De wilgen (ebook en luisterboek bij Librivox)

Nederlands schrijver
20e-eeuws schrijver
John Dalton

John Dalton (Eaglesfield, 6 september 1766 – Manchester, 27 juli 1844) was een Engelse scheikundige en natuurkundige. De alternatieve benaming dalton (Da) voor de atomaire massa-eenheid, de Wet van Dalton en daltonisme zijn naar hem genoemd.

Biografie
Dalton werd geboren in Eaglesfield, vlak bij Cockermouth in Cumberland als kind van de wever Joseph Dalton. Hij ging naar de plaatselijke school en een familielid stimuleerde zijn interesse in natuurwetenschap. In 1781 vertrok hij naar Kendal, waar hij les gaf en wiskunde en natuurwetenschappen studeerde. Van 1793 tot 1799 had Dalton een aanstelling aan het New College in Manchester. Tijdens een bezoek aan zijn vrienden en familie in Manchester stierf hij.

Atoomtheorie 
Voor hij zijn belangstelling op de chemie richtte, was Dalton meteoroloog. In 1803 presenteerde hij zijn atoomtheorie gedetailleerd in een lezing. Zijn belangrijkste werk, waarin deze theorie voorkomt, heet A new system of chemical philosophy (1808). Dit bevat de volgende postulaten:
 Alle materie is samengesteld uit kleine, ondeelbare deeltjes (zie ook atomisme).
 Alle atomen van een gegeven element bezitten elk hun unieke eigenschappen en eigen massa. 
 Verschillende chemische elementen bestaan uit verschillende atoomsoorten. Iedere atoomsoort bezit een karakteristieke massa.
 Atomen zijn onverwoestbaar en behouden hun identiteit na een scheikundige reactie (dit in tegenstelling tot wat de alchemie beweerde).
 Chemische verbindingen worden gevormd door combinatie van atomen van verschillende elementen. Een gegeven verbinding heeft steeds dezelfde verhouding van de atomen van de samenstellende elementen.
 Er bestaan 3 types atomen: enkelvoudige, samengestelde en complexe.

Ook op andere gebieden heeft Dalton baanbrekend werk gedaan: hij was de eerste die een wetenschappelijk artikel over kleurenblindheid publiceerde (Extraordinary facts relating to the vision of colours 1794), naar hem ook wel daltonisme genoemd (hij was zelf kleurenblind).

Bibliografie
 Meteorological Observations and Essays, 1793
 Extraordinary facts relating to the vision of colours, 1794
 Elements of English Grammar, 1801
 A New System of Chemical Philosophy, 1808
 Claus Bernet: John Dalton (1766-1844), in: Biographisches-bibliographisches Kirchenlexikon, 31, 2010, 309-332.

Brits natuurkundige
Brits scheikundige
Castratie

Castratie bij de mens is het verwijderen van de gonaden (teelballen of eierstokken). Een alternatief is chemische castratie waarbij libidoremmende medicijnen genomen worden, of sterilisatie, waarbij de ei- of zaadleiders worden afgesloten. Het verwijderen van de testikels om kanker in de zaadbal te bestrijden en uitzaaiingen te voorkomen wordt orchidectomie genoemd.

Castratie van mensen komt in de westerse samenleving bijna alleen nog voor wanneer er zeer dringende medische redenen zijn. Tot in de jaren 1960 werd in Nederland ook bij bepaalde homoseksuelen en pedoseksuelen in het kader van een TBS-behandeling castratie toegepast. Bij man-vrouw-transseksuelen is castratie in een aantal landen een voorwaarde van de overheid om officieel van geslacht te mogen veranderen.

Effecten 
Castratie heeft naast onvruchtbaarheid nog andere ingrijpende gevolgen voor de gecastreerde, doordat naast de productie van geslachtscellen ook die van een aantal hormonen wegvalt: bij mannen van het testosteron, bij vrouwen van oestrogeen en progesteron. Hierdoor nemen bij mannen bijvoorbeeld het libido en de agressie af.

Indien castratie wordt uitgevoerd voordat de veranderingen horend bij de puberteit optreden, blijven deze uit, doordat zij afhankelijk zijn van de aanwezigheid van geslachtshormonen. Een castraat heeft dus alleen een hoge stem als hij voor de puberteit is gecastreerd; castratie daarna leidt niet meer tot een weer hoger worden van de stem, zoals weleens wordt gedacht, maar wel tot nagenoeg verdwijnen van de lichaamsbeharing. Gezichtsbeharing blijft echter zitten; de oorzaak hiervan is niet bekend. Transseksuelen van man tot vrouw die de testikels laten verwijderen willen de behandeling dan ook veelal completeren met het permanent verwijderen van het gezichtshaar door middel van een ontharingslaser of elektrische epilatie.

Geschiedenis 
Zowel aan het Chinese als aan het Byzantijnse en het Osmaanse keizerlijke hof hebben eunuchen een bijzonder grote historische rol vervuld.

De ingreep gebeurde zonder verdoving, door een professionele castreerder, die door de ouders werd betaald. Door bijvoorbeeld infecties kon de ingreep dodelijk aflopen, maar als de jongen na een maand hersteld was, werd hij naar het keizerlijk of adellijk hof gestuurd. Ook in Italië werd castratie toegepast. Een bekend voorbeeld hiervan zijn de Italiaanse operazangers 'castrati'. Deze jongens werden gecastreerd voordat ze hun puberteit bereikten, om zo hun 'vrouwelijke' stem te behouden. Ze konden daardoor vrouwelijke zangpartijen zingen.

Overigens werden in China bij de castratie ook de balzak en de penis verwijderd.

Eunuch of castraat 
Castraten zijn mannen die voor de puberteit gecastreerd zijn. Eunuchen kunnen ook op latere leeftijd gecastreerd zijn.

Zie ook 
 Sterilisatie (vruchtbaarheid)
 Steriele-insecten-techniek
 Lijst van eunuchen en castraten

Geneeskundige behandeling
Geslachtsorgaan
Anticonceptie
Straf
Homoseksualiteit
Pedofilie
Castraat
Seksueel geweld
Vraagteken

Het vraagteken is een leesteken dat men aan het einde van een vraagzin plaatst, om duidelijk te maken dat het een vraag is. Dit wordt alleen gedaan bij directe vragen, bij indirecte vragen is geen vraagteken nodig. Bijvoorbeeld:

Hoe laat is het?
Jan vroeg hoe laat het was.

Als men dringend iets wil weten, worden er ook meer vraagtekens achter elkaar geplaatst, al is dit in het Nederlands ongebruikelijk. Soms worden ze gecombineerd met uitroeptekens (!), bijvoorbeeld:

Ben je helemaal gek geworden?!

In 1962 is er voor deze combinatie een apart leesteken ontworpen, de interrobang.

In het Spaans wordt er zowel voor als achter de vraagzin een vraagteken geplaatst, waarbij het eerste op zijn kop wordt neergezet:
¿Qué tal?

Analoog daaraan kent men in het Spaans ¡ en ! om een zin die benadrukt wordt te beginnen en te eindigen.

In strips (en soms tekenfilms) verschijnt er een ? in de denkwolk van iemand die zich iets afvraagt.

In de notatie van een spelverloop, bijvoorbeeld bij schaken en dammen, wordt een  vraagteken gebruikt om een zwakke zet aan te duiden. De vraag die gesteld wordt zou kunnen zijn: "Waarom doet hij dat?"

Zie ook
 Jokerteken of wildcard

Leesteken
Typografie
Teken
Zeef van Eratosthenes

De zeef van Eratosthenes (bibliothecaris van Alexandrië vanaf ca. 240 v.Chr.) is een al zeer lang bekend algoritme om priemgetallen te vinden. Deze elegante methode is vooral efficiënt wanneer zij wordt gebruikt voor de kleinere priemgetallen. De methode vergt echter het bijhouden van alle getallen kleiner dan de gebruikte bovengrens, wat naarmate de te bepalen priemgetallen groter worden een steeds groter nadeel wordt.

Methode
Maak een gesorteerde lijst van alle getallen van 2 tot een zelf te kiezen maximum.
Kies het kleinste getal uit de lijst.
Streep alle veelvouden van het gekozen getal door (maar niet het getal zelf).
Kies het volgende getal uit de lijst en ga verder met stap 3.

De getallen die op deze manier overblijven zijn alle priemgetallen tot het maximum.

De procedure kan op enkele manieren versneld worden.
 Het heeft geen zin in stap 4 een getal te kiezen dat al doorgestreept is, want alle veelvouden daarvan zijn al doorstreept.
 Men kan met doorstrepen beginnen met het kwadraat van het gekozen getal. Alle kleinere veelvouden zijn al doorstreept.
 Is het gekozen getal groter dan de wortel uit het maximum, dan is de procedure voltooid.

Voorbeeld

Overblijvende getallen
Na het wegstrepen van de veelvouden van 2 blijft vanaf het getal 3 van elke 2 opeenvolgende getallen 1 over.
Na het ook wegstrepen van de veelvouden van 3 blijven vanaf het getal 4 van elke 6 opeenvolgende getallen 2 over.
Na het ook wegstrepen van de veelvouden van 5 blijven vanaf het getal 6 van elke 30 opeenvolgende getallen 8 over.
Na het ook wegstrepen van de veelvouden van 7 blijven vanaf het getal 8 van elke 210 opeenvolgende getallen 48 over.

Het aantal, vanaf het getal 8, dat van elke 210 opeenvolgende getallen overblijft, is dus respectievelijk 105, 70, 56 en 48, een vermindering van respectievelijk een fractie 1/2, 1/3, 1/5 en 1/7 ten opzichte van het in de vorige stap overgebleven aantal, beginnend met het aantal 210.

Tot 220 zijn er 47 priemgetallen: de getallen 2, 3, 5 en 7, en van de 48 overgebleven getallen tussen 10 en 220 zijn 121, 143, 169, 187, 209 geen priemgetallen.

Algoritme
Priemgetal
Priemgetaltest
Zeeftheorie
Augustus

Augustus (keizer), de eerste keizer van het Romeinse Rijk
 Augustus (titel), een titel van deze eerste en latere keizers van Rome
 Augustus (maand), de achtste maand van het jaar in de gregoriaanse kalender
 Augustus (uitgeverij), een voormalige Nederlandse uitgeverij, sinds 2012 onderdeel van Atlas Contact
 Augustus (voornaam)
 Augustus (boek), een boek uit 1972 van de Amerikaanse schrijver John Edward Williams
Oranje

Oranjeboom (plant)
 Oranjeappel
 Sinaasappel
Oranje (kleur), een kleur vernoemd naar de sinaasappel
Orange (prinsdom), een voormalig prinsdom dat in 1544 werd geërfd door Willem van Oranje
Huis Oranje-Nassau, het Nederlandse vorstenhuis
 Nederlands elftal (doorverwijspagina)
 zie ook Oranjegekte

Geografie
Oranje (Drenthe), een dorp in de Nederlandse gemeente Midden-Drenthe
Oranje (houtgrond), een voormalige houtgrond (plantage) in Suriname
Orange (prinsdom), een voormalig vorstendom
Oranje Vrijstaat, een historische republiek in Zuid-Afrika
Oranjerivier, een rivier in Zuid-Afrika
Oranjedorp, een dorp in de Nederlandse gemeente Emmen, Drenthe

Personen
Willem van Oranje (doorverwijspagina)
Jacobus Oranje (1898-1946, Nederlandse hoogleraar rechtswetenschappen)

Overige
Oranje-Route, een toeristische route in Nederland en Duitsland
Oranje Fonds, een Nederlandse stichting
Oranje vzw, een organisatie in de gehandicaptensector in Vlaanderen
Radio Oranje, een radioprogramma tijdens de Tweede Wereldoorlog
Oranje (schip, 1939), een passagiersschip (1939-1964) van de Stoomvaart Maatschappij Nederland
Oranjerevolutie, grootschalige protesten november/december 2004 in Oekraïne

Zie ook
Orange (doorverwijspagina)
Oranjewijk (doorverwijspagina)
Fort Oranje (doorverwijspagina)
Beroepseconomie

Beroepseconomie is een schoolvak, dat in sommige studierichtingen van het technisch secundair onderwijs (TSO) en beroepssecundair onderwijs (BSO) geprogrammeerd wordt. Meestal staat het op het programma van het laatste jaar. Sommige scholen richten het ook in als facultatief (bijkomend) vak. Het geeft de afgestudeerden volgens de vestigingswet het recht om (in hun vakgebied) in Vlaanderen' een zelfstandige zaak te beginnen. Zij behalen door het slagen in dit vak immers het getuigschrift bedrijfsbeheer.

Onderwerpen 
Het vak beroepseconomie bestaat vooral uit een serie onderdelen:

Bedrijfsorganisatie
De organisatiestructuur laat zien hoe de taken over de medewerkers en de afdelingen of groepen verdeeld wordt.
De organisatieprocedures tonen hoe, waar en wanneer de werkzaamheden uitgevoerd worden binnen de gekozen organisatiestructuur.

Een profitorganisatie:
is zelfstandig.
wil winst maken door productie en/of verkoop van goederen en diensten.
de ondernemer draagt het risico.

Een Non-profitorganisatie: de gemeenschap draagt het risico. Voorbeelden: ziekenhuizen, scholen, sociale werkplaatsen, sociale / culturele verenigingen en instellingen.

Ondernemingsvormen 
Eenmanszaak :komt het meest voor; de ondernemer is eigenaar en aansprakelijk.
Vennootschap (NV, BVBA, coöperaties): twee of meer personen zijn gezamenlijk aansprakelijk onder één firmanaam Ieder is slechts  aansprakelijk voor een deel van het risico. Men kan meer mensen en kapitaal bij elkaar brengen dan bij een eenmanszaak.
EBVBA : Eenpersoons besloten Vennootschap met Beperkte Aansprakelijkheid: ondernemersbezit en privébezit kunnen juridisch gescheiden worden.

Indeling naar grootte van de onderneming
 KMO : Kleine en Middelgrote Ondernemingen
 Grote ondernemingen

Arbeidsovereenkomst 

Overeenkomsten van beperkte duur
 vervangingsovereenkomst: als vervanger van een andere werknemer
 studentenovereenkomst: vakantie- of studiejob
 uitzendarbeid: via een uitzendbureau
 contract voor bepaald duur: voor een bepaald werk of een bepaalde tijd

Deeltijdse arbeid is als je minder uren per week werkt als de normale norm
 zelfde arbeidsreglementering en sociale zekerheid (in verhouding met de prestaties)
 heeft voorrang als een voltijdse arbeidsplaats vrijkomt.

Sociale zekerheid 
De sociale zekerheid omvat vier afdelingen:
 de kinderbijslag
 de ziekte - en invaliditeitsverzekering
 pensioenen
 werkloosheid

Er zijn drie stelsels van sociale zekerheid:
 de loontrekkenden
 de zelfstandigen
 de ambtenaren

Financiering van de sociale zekerheid voor de loontrekkenden:
 bijdragen van het brutoloon van de werknemer afgehouden, globale bijdrage: 13.07%
 bijdragen van de werkgevers, globale bijdrage: 24,87%
De totale globale bijdrage 37.94%

Verdere onderwerpen 
Behalve bedrijfsorganisatie komen verder aan bod:
 Aankoopbeleid, 
 Kostprijsberekening, 
 Marketing, 
 Ontwerp, 
 Planning

Zie ook 
 Bedrijfseconomie
 Macro-economie

Bedrijfskundeopleiding
Carlo Urbani

Carlo Urbani (Castelplanio (Ancona), 19 oktober 1956 – Bangkok, 29 maart 2003) was een Italiaanse arts.

Urbani was de ontdekker van de besmettelijke ziekte SARS en overleed niet lang daarna in 2003 te Bangkok aan deze ziekte. De arts had de ziekte ontdekt en opgelopen in Hanoi (Vietnam), waar hij namens de Wereldgezondheidsorganisatie werkzaam was.

Italiaans medicus
VN-functionaris
Schwarzkopf

Anton Schwarzkopf, Duits attractiebouwer
 Elisabeth Schwarzkopf, Duitse sopraan actief tussen ca. 1935-1967
 Lilli Schwarzkopf, Duits atlete
 Norman Schwarzkopf jr., Amerikaans generaal in de Golfoorlog van 1990-1991
 Schwarzkopf Professional, een divisie van de Henkel-groep voor haarverzorgingsproducten
Schwarzkopf Professional

Schwarzkopf Professional is sinds 1995 een divisie van de Henkel-groep.
Zij maakt haarverzorgingsproducten voor de professionele branche, normaal gesproken uitsluitend verkrijgbaar in de kapsalons. Zij is actief in ongeveer tachtig landen en had in 2010 een jaaromzet van ruim 3 miljard euro.

Geschiedenis 
Schwarzkopf dateert uit 1898, toen de Berlijnse apotheker Hans Schwarzkopf bij zijn apotheek een aparte parfumafdeling opende. Het eerste product van Hans Schwarzkopf was poedershampoo, in 1903. Hij introduceerde het logo met het zwarte hoofd en leverde aan apotheken in Berlijn en ging ook internationaal op pad. In 1927 bracht Schwarzkopf de eerste vloeibare shampoo op de markt. In 1995 verwierf de Henkel-groep het bedrijf van de familie Schwarzkopf.

Externe link 
 Officiële website

Duits bedrijf
Merknaam van Henkel
Natasja Kensmil

Natasja Seline Kensmil (Amsterdam, 19 november 1973) is een Nederlands kunstschilder van Surinaamse afkomst. Zij woont en werkt in Amsterdam. Natasja Kensmil is de zuster van beeldend kunstenares Iris Kensmil.

Werk 
In haar vroegere werk gebruikte ze meer kleur dan in haar latere werk, vanaf 2007. Zo schilderde ze voor die periode een kleurrijk portret van Desi Bouterse, zittend op bed met hoge hakken aan.

Het werk van Kensmil wordt raadselachtig, griezelig, duister en morbide genoemd. Volgens eigen zeggen zoekt zij in het werk naar de ''dubbelzinnigheid van de esthetiek en gruwelijkheid, het schone en het lelijke, het kwade en het goede.''

Kensmil schilderde een serie postmortem schilderijen van kinderen. met de titel "Sleeping Beauty". Toen haar zoontje hersteld was van een ernstige ziekte, ging ze verder werken aan deze serie. Een verpleegster had haar gevraagd of ze een postmortem foto van haar zoontje wilde, als hij zou overlijden.

In 2020 werd een ­serie schilderijen van haar hand over de 17de eeuw geëxposeerd in de Hermitage Amsterdam. Deze werken verwezen naar naar de mooie kanten en de schaduwkanten van de 17e eeuw. Ze liet bij die expositie ook zes schilderijen van haar hand zien van welgestelde regentessen uit deze periode. Daaronder Maria Munter (1637-1688), regentes van het Burgerweeshuis, die getrouwd was met Isaac Jan Nijs (1625-1690) en Eva Ment (1606-1652), echtgenote van Jan Pieterszoon Coen (1587-1629). De werken werden aangekocht door het Amsterdam Museum. Ook schilderde zij regentes Clara Abba die zich in de zeventiende eeuw liet afbeelden met een extra witte huid. 

De werken zijn geschilderd met vele tonen zwart. De portretten gelijken niet maar, zien er meer uit als onpersoonlijke zombies, vrouwen met holle ogen, met doodshoofden in mooie jurken. De vraag is of hun motieven als weldoenster zuiver waren, evenals de herkomst van het geld dat zij als weldoenster konden besteden.

Gedenksteen Anton de Kom 
Op 24 november 2022 werd naar een ontwerp van Natasja Kensmil door Rajendre Khargi, ambassadeur van Suriname, in de Nieuwe Kerk te Amsterdam een gedenksteen onthuld voor schrijver, anti-koloniaal activist en verzetsstrijder Anton de Kom (1898-1945).

Opleiding 
1990-1992 De Vrije Tekenacademie
1992-1996 Gerrit Rietveld Academie, Amsterdam
1996-1998 De Ateliers, Amsterdam

Prijzen 
1996 Drebbelprijs (2e prijs)
1998 Koninklijke Subsidie voor de Schilderkunst
1998 Buning Brongers Prijs
2001 Internationale Kunstlerhaus Villa Concordia, Bramberg
2002 Wolvecampprijs
2002 Philip Morris Kunstprijs
2021 Johannes Vermeerprijs
2023 Jeanne Oosting prijs (voor haar olieverfschilderij Tsar uit 2006, 2x2 m)

Publicaties 
 2021 A Poison Tree, Alauda Publications / Kunsthal KAdE

Bekende werken 
Schwarzkopf, 1998, olieverf op doek, 146 x 185 cm
Saturn Saga, 2002, 300 x 140 cm
In de Gloria, 2001, 145 x 150 cm
ORCA, 2001, 200 x 150 cm
By the River of Babylon, 2000, 80 x 150 cm
 Gedenksteen voor Anton de Kom, 2022

Externe link
 Website Natasja Kensmil

Nederlands kunstschilder
Small-angle X-ray scattering

Small-angle X-ray scattering (meestal afgekort tot SAXS) of kleine-hoekverstrooiing van röntgenstraling is een bijzondere toepassing van röntgendiffractie die vooral veel voor analyse van polymeren gebruikt wordt.

De loodrechte afstand  tussen vlakken van gelijke strooiingsfase is door de wet van Bragg bepaald als (met  de golflengte van de gebruikte röntgenstraling):

Daardoor is bij een vaste golflengte de waarde van  naar verhouding groot bij lage hoeken. Een veelgebruikt bereik is 30 tot 0,5 nm, hoewel er metingen tot 1000 nm gedaan zijn. Dit nanometerbereik is een lastig gebied om goed in beeld te brengen en is in het laatste decennium bijzonder in de belangstelling. Het waarnemen van strooiing wordt steeds lastiger naarmate men tot lagere hoeken wil gaan omdat de niet-gestrooide straling (de primaire bundel) die veel en veel sterker is dan de gestrooide, zich erg dicht bij het signaal bevindt.
 
SAXS wordt toegepast op vaste materialen, bijvoorbeeld op semi-kristallijne polymeren als polyetheen of polypropyleen om de lamellae-afstanden te bepalen, maar ook verdunde oplossingen van biologische materialen kunnen bestudeerd worden.

Zie ook 
 Small-angle neutron scattering (SANS)
Diffractie
Small-angle neutron scattering

Small-angle neutron scattering (meestal afgekort tot SANS) ofwel neutronenverstrooiing onder kleine hoeken is de techniek die nauw verwant is aan small-angle X-ray scattering (een vorm van röntgendiffractie), maar maakt gebruik van neutronen in plaats van fotonen in het röntgenbereik.

Materiaalkunde
Elisabeth Schwarzkopf

Olga Maria Elisabeth Frederike Schwarzkopf (Jarotschin (Posen, thans Jarocin, Polen), 9 december 1915 - Schruns (Oostenrijk), 3 augustus 2006) was een Duitse sopraan, die later de Britse nationaliteit aannam. Ze was gehuwd met de Britse platenproducent Walter Legge.

Carrière 

Na de Musikhochschule te Berlijn doorlopen te hebben, debuteerde zij in 1938 als bloemenmeisje in Wagners laatste opera, Parsifal. Korte tijd later werd zij lid van de NSDAP, trad op in Heimat-films en zong voor de SS aan het oostfront. Dat kwam haar later op een lange boycot in de Verenigde Staten te staan.

Er bestaan vele opnamen van haar, waarvan verscheidene door kenners worden gerekend tot de mooiste interpretaties van operarollen of liederen die tot op heden zijn gemaakt - misschien geëvenaard, maar nimmer overtroffen. Zij was bekend om haar buitengewoon mooie stem die zij met grote virtuositeit en met een niet aflatend streven naar perfectie gebruikte. Zij straalde een onaantastbaar kunstenaarschap uit, met een hoge stem die gekenmerkt werd door de totale technische perfectie in expressie en voordracht. De zeldzame kritiek die weleens werd uitgeoefend, wees op een zo grote aandacht voor de techniek van het zingen, dat de directe emotionele impact van het gezongene daarbij misschien weleens wat tekort kwam.

Met name excelleerde Schwarzkopf in werken van Mozart, Richard Strauss (Vier letzte Lieder), Hugo Wolf en Stravinsky (The Rake's Progress). Schwarzkopf hield na het beëindigen van haar zangcarrière nog regelmatig masterclasses, waarin zij soms genadeloze kritiek op jonge zangers uitte. Ze bleek een vreeswekkend strenge meesteres te zijn voor onder anderen de Nederlandse zangers Charlotte Margiono, Wendela Bronsgeest, Miranda van Kralingen, Maarten Koningsberger, Math Dirks en Nico van der Meel.

Elisabeth Schwarzkopf overleed op 90-jarige leeftijd in Oostenrijk.

Onderscheiding 
Koningin Elizabeth II benoemde haar in 1992 tot Dame Commander in de Orde van het Britse Rijk (DBE). Daarmee verwierf zij persoonlijke, niet-erfelijke adeldom en werd "Dame Elisabeth". In Duitsland werd zij in de Orde Pour le Mérite gekozen.

Trivia 
 Elisabeth Schwarzkopf was zich zeer bewust van haar vocale kwaliteiten. In het BBC-radioprogramma Desert Island Discs (Platen voor een onbewoond eiland), waarbij de gast van de week acht platen mag uitkiezen om mee te nemen bij verbanning naar een onbewoond eiland, koos zij zeven van haar eigen opnamen. In het begin van dit radioprogramma zei ze, zich excuserend, dat ze voor één keer zeven platen van zichzelf koos, omdat ze haar leven wilde herbeleven. “Wanneer we de opnames doen, luisteren we er zo vaak naar dat we, wanneer ze één keer klaar zijn, geen tijd hebben om ze te herbeluisteren, en dat wil ik doen wanneer ik op het eiland ben.”
 Moderne operaregisseurs konden haar goedkeuring niet wegdragen: de naam van Peter Sellars mocht in haar aanwezigheid niet genoemd worden.

Externe links 
  Biografie op Bach-Cantatas.com
 

Brits operazanger
Duits sopraan
Duits operazanger
Brits sopraan