1869



Wydarzenia w Polsce 

 18 kwietnia – na łamach Przeglądu Tygodniowego ukazała się debiutancka publikacja Henryka Sienkiewicza – recenzja teatralna z występu Wincentego Rapackiego.
 20 czerwca – w Odporyszowie koło Tarnowa w wypadku pierwowzoru lotni swej konstrukcji ciężko ranny został pionier lotnictwa Jan Wnęk. W wyniku odniesionych obrażeń zmarł w szpitalu 10 lipca.
 8 lipca – na Wawelu odbył się powtórny pogrzeb odnalezionych w Katedrze szczątków króla Kazimierza III Wielkiego.
 13 lipca – w Łodzi uruchomiono gazowe oświetlenie ulic i placów.
 20 lipca – do Sądu Rejonowego w Krakowie wpłynął anonim informujący o fakcie przetrzymywania od 21 lat w nieludzkich warunkach zakonnicy w tamtejszym klasztorze karmelitanek bosych.
 24 lipca – rozruchy w Krakowie wywołane doniesieniami prasowymi o sprawie Barbary Ubryk.
 11 sierpnia – położono kamień węgielny pod Kopiec Unii Lubelskiej we Lwowie.
 11 września – została założona firma cukiernicza Blikle.
 9 listopada – w Krakowie, w kościele Mariackim odsłonięto po remoncie ołtarz Wita Stwosza.
 11 grudnia – w Teatrze Wielkim w Warszawie odbyła się premiera opery Paria, ostatniego ukończonego dzieła Stanisława Moniuszki.
 Powstał Pielgrzym, redagowane przez S. Kellera pismo polskie na Pomorzu.
 Jan Matejko namalował Unię lubelską.
 Powstało Fredreum – najstarszy polski teatr amatorski.
 W zaborze rosyjskim przeprowadzono reformę administracyjną, w wyniku której wiele miast utraciło prawa miejskie, między innymi (Nowy Korczyn, Waśniów, Andrzejów, Białobrzegi, Radoszyce, Sławków, Kossów, Szydłów).
 Zbudowano drogę bitą Lębork – Łeba.
 Oddano do użytku linię kolejową Sędzisław – Lubawka.

Wydarzenia na świecie 

 15 stycznia – w Hiszpanii odbyły się wybory do Kortezów Ustawodawczych.
 25 stycznia – w katedrze w Burgos, zamordowany został przez księży gubernator Isidoro Gutiérrez de Castro y Cossio.
 27 stycznia – wojna boshin: na wyspie Hokkaido zwolennicy rodu Tokugawów utworzyli separatystyczną Republikę Ezo.
 5 lutego – w Moliagul w australijskim stanie Wiktoria znaleziono największy na świecie samorodek złota (62,5 kg).
 4 marca – Ulysses Grant został 18. prezydentem Stanów Zjednoczonych.
 6 marca
 Dmitrij Mendelejew zaprezentował układ okresowy pierwiastków chemicznych
 w południowym Londynie (dzielnica Crystal Palace) odbył się pierwszy międzynarodowy wyścig kolarski
 10 marca – Bayonne w New Jersey otrzymało prawa miejskie.
 2 kwietnia – niemiecki astronom Robert Luther odkrył planetoidę (108) Hecuba.
 1 maja – na ulice Brukseli wyjechał pierwszy tramwaj konny.
 2 maja – otwarto paryską salę koncertową Folies Bergère.
 4 maja – Japonia: rozpoczęła się bitwa w zatoce Hakodate.
 9 maja – założono Niemiecki Związek Alpejski (DAV).
 10 maja:
 została otwarta Pierwsza Kolej Transkontynentalna, łącząca sieć kolejową na wschodzie USA z Kalifornią i wybrzeżem Pacyfiku.
 japońska flota cesarska odniosła zwycięstwo nad flotą Republiki Ezo podczas bitwy w zatoce Hakodate.
 18 maja – Republika Ezo podpisała traktat pokojowy z Japonią.
 27 czerwca – koniec 5-letniej wojny domowej w Japonii (kapitulacja wiceadm. Takeaki Enomoto).
 15 lipca – w Paryżu Hippolyte Mège-Mouriès opatentował margarynę.
 28 lipca – duński następca tronu książę Fryderyk poślubił księżniczkę szwedzką i norweską Luizę.
 17 sierpnia – na ulice Brna wyjechały pierwsze tramwaje konne.
 5 września – w Bawarii rozpoczęto budowę zamku Neuschwanstein.
 24 września – w USA załamał się rynek złota. Był to tzw. czarny piątek.
 1 października – pierwsza kartka pocztowa pojawiła się w Austrii. Nazwano ją Correspondenz-Karte i miała służyć do taniej komunikacji żołnierzy przebywających na froncie ze swoimi bliskimi. W ciągu pierwszych 3 miesięcy sprzedano ich aż 3 miliony.
 5 października – zwodowano w Glasgow statek „Otago”, jedyny żaglowiec, który prowadził w latach 1888–1889 jako kapitan – pisarz Józef Conrad Korzeniowski.
 16 października – w stanie Nowy Jork miała miejsce mistyfikacja archeologiczna – „odkrycie” tzw. Giganta z Cardiff.
 4 listopada – w Londynie ukazał się pierwszy numer czasopisma Nature.
 6 listopada
 Londyn: królowa Wiktoria dokonała otwarcia Blackfriars Bridge.
 w New Brunswick w stanie New Jersey rozegrano pierwszy mecz futbolu amerykańskiego.
 17 listopada – w obecności wielu koronowanych głów z Europy wicekról Egiptu Isma’il Pasza dokonał uroczystego otwarcia Kanału Sueskiego – drogi wodnej łączącej Morze Śródziemne z Czerwonym.
 23 listopada – w Dumbarton w Szkocji, statek kliper Cutty Sark został zwodowany. Jest jednym z ostatnich statków tego typu, który został zbudowany i jako jedyny który przetrwał do XXI wieku.
 7 grudnia – Jesse James, amerykański bandyta i rewolwerowiec dokonał pierwszego napadu.
 10 grudnia – Wyoming (wówczas terytorium) przyznało prawa wyborcze kobietom.
 Gustave Flaubert zakończył pisanie Szkoły uczuć (fr. L’Education sentimentale).
 Matthew Arnold opublikował ogólnokrytyczne dzieło Culture and Anarchy.
 Czasopismo związane z dekabrystami, Polarnaja Zwiezda przeniosło się z Londynu do Genewy.
 Założono Sapporo, miasto w Japonii.
 Wprowadzono do lecznictwa pierwszy syntetyczny lek nasenny: hydral (wodnik chloralowy)

Urodzili się 
 6 stycznia – Antoni Rewera, polski ksiądz, męczennik, błogosławiony katolicki (zm. 1942)
 9 stycznia – Władysław Heinrich, polski filozof i psycholog (zm. 1957)
 15 stycznia – Stanisław Wyspiański, polski pisarz, dramaturg, malarz, scenograf, grafik (zm. 1907)
 17 stycznia – Emil Plage, przemysłowiec lubelski (zm. 1909)
 25 stycznia – Jan Balicki, polski duchowny katolicki, błogosławiony (zm. 1948)
 29 stycznia – Kenneth McKellar, amerykański polityk, senator ze stanu Tennessee (zm. 1957)
 11 lutego – Else Lasker-Schüler, niemiecka poetka wyznania żydowskiego (zm. 1945)
 14 lutego – Charles Thomson Rees Wilson, szkocki fizyk, laureat Nagrody Nobla w dziedzinie fizyki w roku 1927 (zm. 1959)
 22 lutego - Helena Zimajer, polska aktorka i śpiewaczka operetkowa (zm. 1964)
 24 lutego - Maciej Glogier, polski prawnik, samorządowiec, polityk, senator RP (zm. 1940)
 27 lutego - Alice Hamilton, amerykańska bakteriolog (zm. 1970)
 28 lutego - Helena Malczewska, polska działaczka charytatywna (zm. 1936)
 3 marca – Wincenty Matuszewski, polski duchowny katolicki, męczennik, błogosławiony (zm. 1940)
 7 marca – Bertha Townsend, amerykańska tenisistka (zm. 1909)
 12 marca – George Forbes, nowozelandzki polityk, w latach 1930–1935 premier Nowej Zelandii (zm. 1947)
 15 marca:
 Józef Tápies Sirvant, hiszpański duchowny katolicki, męczennik, błogosławiony (zm. 1936)
 Stanisław Wojciechowski, prezydent RP, później działacz ruchu spółdzielczego (zm. 1953)
 18 marca – Neville Chamberlain, angielski polityk (zm. 1940)
 19 marca – Józef Mehoffer, polski malarz i grafik (zm. 1946)
 11 kwietnia – Gustav Vigeland, norweski rzeźbiarz (zm. 1943)
 23 kwietnia – Edward Hebern, amerykański wynalazca, konstruktor nowoczesnej maszyny szyfrującej (zm. 1952)
 14 maja – Arthur Rostron, kapitan RMS Carpathia (zm. 1940)
 17 maja – Manuel Basulto Jiménez, hiszpański biskup katolicki, męczennik, błogosławiony (zm. 1936)
 20 maja – Joshua Pim, irlandzki tenisista, zwycięzca Wimbledonu (zm. 1942)
 26 maja - Helena Żelewska, polska nauczycielka i działaczka społeczna (zm. 1937)
 19 czerwca:
 Albert Michelet, francuski żeglarz, olimpijczyk (zm. 1928)
 John Silén, fiński żeglarz, medalista olimpijski (zm. 1949)
 27 czerwca – Wacław Gąsiorowski, polski powieściopisarz, dziennikarz, publicysta (zm. 1939)
 2 lipca – Hjalmar Söderberg, szwedzki pisarz (zm. 1941)
 4 lipca – Julius Gehl, niemiecki polityk, prezydent Gdańska (zm. 1944)
 5 lipca – Ludwig Koziczinski, niemiecki taternik, budowniczy (zm. 1911)
 7 lipca – Józef Halka, podpułkownik kontroli administracji Wojska Polskiego, działacz niepodległościowy i społeczno-narodowy (zm. 1924)
 17 lipca – Harry Wahl, fiński żeglarz, medalista olimpijski (zm. 1940)
 19 lipca – Ludwika Wiktoria Orleańska, francuska arystokratka, księżna Bawarii (zm. 1952)
 30 lipca – Krzysztof Magallanes Jara, meksykański duchowny katolicki, męczennik, święty (zm. 1927)
 7 sierpnia – Józef Gambaro, włoski franciszkanin, misjonarz, męczennik, święty katolicki (zm. 1900)
 9 sierpnia – Emanuel Medina Olmos, hiszpański biskup, błogosławiony katolicki (zm. 1936)
 15 sierpnia – Émile Cornellie, belgijski żeglarz, medalista olimpijski (zm. 1945)
 3 września – Fritz Pregl, austriacki chemik i fizjolog, laureat Nagrody Nobla (zm. 1930)
 5 września – Iwan Dutczak, ukraiński polityk (zm. po 1927)
 11 września – Fidela Oller Angelats, hiszpańska zakonnica, męczennica, błogosławiona katolicka (zm. 1936)
 18 września – Ellen Hansell, amerykańska tenisistka (zm. 1937)
 25 września – Rudolf Otto, niemiecki teolog protestancki (zm. 1937)
 1 października – Stefania Sempołowska, polska pisarka, pedagog (zm. 1944)
 2 października – Mahatma Gandhi, indyjski działacz narodowościowy (zm. 1948)
 6 października:
 Cornelis Hin, holenderski żeglarz, medalista olimpijski (zm. 1944)
 Enid Yandell, amerykańska rzeźbiarka (zm. 1934)
 14 października - Alice Keppel, angielska arystokratka (zm. 1947)
 30 października – Edmund Dalbor, polski duchowny katolicki, arcybiskup poznańsko-gnieźnieński i prymas Polski, kardynał (zm. 1926)
 5 listopada – Teofil Emeryk Laśkiewicz, inżynier technolog, przemysłowiec i współwłaściciel „Zakładów Mechanicznych E. Plage i T. Laśkiewicz” w Lublinie (zm. 1925).
 8 listopada – Joseph Franklin Rutherford, drugi prezes Towarzystwa Strażnica Badaczy Pisma Świętego, obecnie Świadków Jehowy (zm. 1942)
 17 listopada – Klemens Szeptycki, duchowny greckokatolicki, studyta, męczennik, błogosławiony katolicki (zm. 1951)
 20 listopada:
 Michalina Jozafata Hordaszewska, błogosławiona (zm. 1919)
 Andrzej Maj, polski polityk, działacz ZLN i wicemarszałek Sejmu Ustawodawczego (zm. 1934)
 Eliasz Carbonell Mollá, hiszpański duchowny katolicki, męczennik, błogosławiony (zm. 1936)
 22 listopada – André Gide, francuski prozaik (zm. 1951)
 24 listopada – António Óscar de Fragoso Carmona, dyktator Portugalii (zm. 1951)
 29 listopada – Andrzej Pszenicki, polski inżynier budownictwa, konstruktor (zm. 1941)
 30 listopada – Nils Gustaf Dalén, szwedzki wynalazca, laureat Nagrody Nobla (zm. 1937)
 2 grudnia – Jonas Cohn, niemiecki filozof i pedagog (zm. 1947)
 23 grudnia - Helena Ceysingerówna, polska poetka i pisarka, dziennikarka (zm. 1950)
 31 grudnia – Henri Matisse, francuski malarz (zm. 1954)

data dzienna nieznana: 
 Łucja Wang Wang, chińska męczennica, święta katolicka (zm. 1900)

Zmarli 
 25 stycznia – Isidoro Gutiérrez de Castro y Cossio, hiszpański dziennikarz i polityk (ur. 1824)
 28 lutego – Alphonse de Lamartine, francuski polityk, pacyfista i pisarz (ur. 1790)
 8 marca – Hector Berlioz, francuski kompozytor (ur. 1803)
 10 marca – Jan Józef Lataste, francuski dominikanin, założyciel betanek dominikanek, błogosławiony katolicki (ur. 1832)
 11 maja – Toshizō Hijikata, zastępca dowódcy Shinsengumi ginie od strzału z pistoletu
 16 czerwca – Bronisław Ferdynand Trentowski, polski filozof, pedagog, mason
 22 lipca – John Augustus Roebling, amerykański budowniczy mostów wiszących (ur. 1806)
 11 września – Thomas Graham, szkocki chemik i fizyk (ur. 1805)
 8 października – Franklin Pierce, czternasty prezydent USA (ur. 1804)
 13 października – Charles-Augustin Sainte-Beuve, francuski pisarz i krytyk literacki (ur. 1804)
 21 października – Ludwik Geyer, polski przemysłowiec niemieckiego pochodzenia (ur. 1805)
 23 października – Edward Stanley, 14. hrabia Derby, premier Wielkiej Brytanii w latach: 1852, 1858-1859 i 1866-1868 (ur. 1799)
 8 grudnia – Narcyza Martillo y Morán, ekwadorska święta katolicka (ur. 1832)
 17 grudnia – Antoni Manastyrski, polski duchowny katolicki, biskup przemyski (ur. 1803)
 26 grudnia – Jean Louis Marie Poiseuille, francuski lekarz i fizyk (ur. 1797)

Święta ruchome 
 Tłusty czwartek: 4 lutego
 Ostatki: 9 lutego
 Popielec: 10 lutego
 Niedziela Palmowa: 21 marca
 Wielki Czwartek: 25 marca
 Wielki Piątek: 26 marca
 Wielka Sobota: 27 marca
 Wielkanoc: 28 marca
 Poniedziałek Wielkanocny: 29 marca
 Wniebowstąpienie Pańskie: 6 maja
 Zesłanie Ducha Świętego: 16 maja
 Boże Ciało: 27 maja

Zobacz też 

 1869 w literaturze
 1869 w muzyce
 1869 w sztuce

1869