Keigo

– japoński język zwrotów grzecznościowych.
W językach europejskich istnieje mniej poziomów formalności, zwykle jeden jak w angielskim lub też dwa jak w polskim czy niemieckim. Mają one też mniejszy wpływ na gramatykę – dotyczą głównie zdań dotyczących współrozmówcy, nie zaś siebie samego czy przedmiotów i osób trzecich.

W języku japońskim istnieje więcej stopni formalności i dotyczą one znacznie szerszego zakresu sytuacji.

Stopnie formalności 
 Język nieformalny
 Język formalny
 neutralny (grzeczny) – 
 modestywny (skromny) – 
 honoryfikatywny (wywyższający) – 

W przybliżeniu, w sytuacjach, w których w języku polskim używałoby się zwrotów w trzeciej osobie, po japońsku używa się któregoś języka formalnego, tam zaś, gdzie po polsku używa się zwrotów w drugiej osobie, formalnego neutralnego bądź też nieformalnego.

Zwracając się do osób, którym zgodnie z japońską organizacją społeczną należy się szacunek (co nie do końca pokrywa się z sytuacją w Europie), np. do szefa w pracy, czy do profesora w szkole, powinno się o sobie mówić językiem skromnym, o rozmówcy zaś honoryfikatywnym.

Przedrostki honoryfikatywne o- i go- 
Wyrażając szacunek wobec rzeczy, działań związanych z osobą szanowaną używa się z rzeczownikami przedrostków honoryfikatywnych: o- i go-. Oba są często zapisywane tym samym znakiem 御. Jednakże w ostatnich latach o- jest częściej zapisywany znakiem kany お-, a 御 jest używany dla go-. Nie ma zdefiniowanej zasady użycia tych przedrostków, jednakże słowa pochodzące z języka chińskiego (złożenia sinojapońskie) będą poprzedzone go-, a czysto japońskie – o-. 
 o-taku お宅 → pański [szanowny] dom, dom tego pana 
 o-shigoto お仕事 → pańska praca 
 go-kenkyū 御研究 → pańskie badania

Zaimki i przyrostki 
Mówiąc o rozmówcy zwykle używa się nazwiska, imienia, bądź też przezwiska z odpowiednim przyrostkiem.

O sobie nigdy nie mówi się z przyrostkiem, więc nie ma potrzeby istnienia przyrostków formalnych skromnych.

Przyrostki te to:
  – neutralny formalny przyrostek, mniej formalny od polskich "pan/pani";
  – formalny honoryfikatywny, bardziej formalny od polskich „pan/pani”;
  – formalny, używany wobec nauczycieli, lekarzy, a także prawników (występuje także jako samodzielny rzeczownik);
  – odpowiednik „szanowny pan/szanowna pani”, bardziej formalny niż san, używany w listach, pismach, dokumentach;
  – nieformalny, używany wobec znajomych chłopców, używają go osoby o wyższym statusie wobec tych o niższym, mężczyźni o tym samym statusie między sobą oraz każdy w stosunku do młodych chłopców;
  – nieformalny, używany wobec dzieci oraz żeńskich członków rodziny, a także między kochankami, bliskimi przyjaciółmi oraz wobec ludzi, których znamy od dziecka;
  – odpowiednik san w dialekcie kansai-ben, używanym w zachodniej Japonii (m.in. w Osace i Kioto).

Zaimki w drugiej osobie:

(używanie zaimków w drugiej osobie uważane jest za bardzo poufałe i jako takie w grzecznej mowie powinno być unikane)
 , czasem zapisywane znakami 貴方 – nieformalny, używany czasem w stosunku do partnera, współmałżonka. 
  – nieformalny
  – nieformalny, używany raczej wobec znajomych dziewczyn
  – bardzo nieformalny

Zaimki w pierwszej osobie:
  – bardzo formalny
  – formalny
  – nieformalny używany przez kobiety
  – nieformalny używany przez mężczyzn
  – bardzo nieformalny używany przez mężczyzn

Czasowniki 
Czasowniki występują w postaci nieformalnej i formalnej, przy czym w przeciwieństwie do języka polskiego dotyczy ich to niezależnie od podmiotu zdania, za to formalizacja dotyczy tylko końcowego czasownika w zdaniu.

Czasowniki nieformalne to te mające końcówki takie jak -ru, -nai,
formalne to te z końcówkami typu -masu, -masen.
Szczegóły odmiany są przedstawione w artykule odmienne części mowy w języku japońskim.

To jednak dopiero początek – mówiąc językiem skromnym lub honoryfikatywnym należy użyć zupełnie innych form bądź też nawet innych czasowników.

Ogólnie formy honoryfikatywne tworzy się, uzupełniając temat czasownika spółgłoskowego o -i, po czym dodając się przed nim o- (お-), po nim zaś になる (ni naru), np.:
 Czytać – 読む (よむ yomu) zmienia się w お読みになる (およみになる o-yomi ni naru).
 Otworzyć – 開ける (あける akeru) zmienia się w お開けになる (おあけになる o-ake ni naru)

Formy skromne zaś albo za pomocą analogicznej operacji z użyciem する (suru) zamiast になる (ni naru):
 読む (よむ yomu) zmienia się w お読みする (およみする o-yomi suru).
 開ける (あける akeru) zmienia się w お開けする (おあけする o-ake suru)

albo też za pomocą formy kauzatywnej koneksywnej -(s)ase-te razem z czasownikiem 頂く (いただく itadaku):
 読む (よむ yomu) zmienia się w 読ませて頂く (よませていただく yomasete itadaku)
 開ける (あける akeru) zmienia się w 開けさせて頂く (あけさせていただく akesasete itadaku)

Oczywiście wszystkie te formy na końcu zdania muszą być przekształcone w odpowiednie formy masu, np.:
 お開けになります (おあけになります o-ake ni narimasu)
 開けさせて頂きます (あけさせていただきます akesasete itadakimasu)

Na koniec tabelka wybranych, najpopularniejszych czasowników w formie słownikowej i ich odpowiedniki skromne i honoryfikatywne:

Zobacz też 
 kanji
 japońskie tytuły grzecznościowe

Przypisy 
 

Język japoński