alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Kentucky

Kentucky, officieel het Gemenebest Kentucky, is een staat van de Verenigde Staten. De hoofdstad is Frankfort.

Een bijnaam voor deze staat is de "Bluegrass State".

Geschiedenis 
Het gebied dat nu Kentucky heet werd oorspronkelijk bevolkt door indianenstammen. De naam is afgeleid van het Indiaanse Ken-tah-teh, dat "land van morgen" betekent.
De Irokezen droegen wat nu Kentucky en West-Virginia is, in 1768 bij de Vrede van Fort Stanwix over aan de Britten, alhoewel de stammen die daar woonden (Shawnees, Delawares en Cherokees) niet vertegenwoordigd waren. Zij ontvingen in ruil talrijke giften en ruim 10.000 pond. Voorlopig maakte het gebied deel uit van de staat Virginia. Tussen 1784 en 1792 werden er tien constitutionele vergaderingen gehouden in de plaats Danville. In 1790 bereikten Virginia en Kentucky een akkoord, waarna de staat op 1 juni 1792 formeel, als 15e, een staat van de Verenigde Staten werd. Het was toen een frontierstaat.

Op 20 mei 1861 verklaarde Kentucky zich neutraal in het conflict dat de Amerikaanse Burgeroorlog zou gaan heten, maar in september van datzelfde jaar, na een invasie van de Geconfedereerden, koos het expliciet de kant van de Unie.

Kentucky is een van de vier staten die zich een Commonwealth noemt, wat juridisch overigens hetzelfde is als een staat.

Geografie 
De staat Kentucky beslaat 104.749 km², waarvan 102.989 km² land is. Het westen van de staat ligt in de Central tijdzone, het oosten in de Eastern tijdzone. Kentucky grenst in het noorden aan de staten Illinois, Indiana en Ohio, in het westen aan Missouri, in het oosten aan West Virginia en Virginia en in het zuiden aan Tennessee. Kentucky heeft een kleine exclave, de Kentucky Bend, die geheel door Missouri en Tennessee is omsloten.

De belangrijkste rivieren zijn de Ohio, die de gehele noordgrens vormt, en de Mississippi, die vrijwel exact de westgrens vormt. Kentucky telt veel grotere en kleinere meren, zoals Kentucky Lake, Lake Barkley en Lake Cumberland. Het zuiden van de staat is het meest heuvelachtig, met de top van de Black Mountain (1262 m) als hoogste punt. Kentucky staat ook bekend om zijn vele grotten. De bekendste is de zeer grote Mammoth Cave.

Demografie en economie 
In 2000 telde Kentucky 4.041.769 inwoners (39 per km²). De grootste steden zijn Louisville, Lexington en Owensboro. Het bruto product van de staat bedroeg in 2001 120 miljard dollar.

Bestuurlijke indeling 

Kentucky is onderverdeeld in 120 county's.

Politiek 

Aan het hoofd van de uitvoerende macht van de staat staat een gouverneur, die direct gekozen wordt door de kiesgerechtigden in de staat. Sinds december 2019 is dit Andy Beshear van de Democratische Partij, die aantrad na zijn zege bij de gouverneursverkiezingen van dat jaar. Hij is een zoon van Steve Beshear, die tussen 2007 en 2015 eveneens in functie was als gouverneur van Kentucky. De huidige luitenant-gouverneur is Jacqueline Coleman.

De wetgevende macht bestaat uit het Huis van Afgevaardigden van Kentucky (Kentucky House of Representatives) met 100 leden en de Senaat van Kentucky (Kentucky Senate) met 38 leden.

Externe links 
  Officiële website van de staat Kentucky
Nederlandse Esperanto-Jongeren

De Nederlandse Esperanto-Jongeren (NEJ; in Esperanto Nederlanda Esperanto-Junularo) is de Nederlandse afdeling van de internationale Esperanto-jongerenorganisatie TEJO (Tutmonda Esperantista Junulara Organizo).

De vereniging is opgericht op 9 januari 1965.

De doelen van de vereniging zijn, volgens haar statuten:
 het Esperanto te verbreiden, in het bijzonder onder jongeren in Nederland
 jongeren in Nederland bewust te maken van het talenprobleem in de wereld

NEJ organiseert elk jaar in het najaar rond Halloween een weekend-lange internationale bijeenkomst, de Klaĉ-Kunveno Post-Somera (Nazomerse Roddelbijeenkomst).

Externe links 
 Officiële website
 Officiële Twitter-account

Esperantovereniging
Nederlandse vereniging
Nederlandse jongerenorganisatie
Nederlandse taalorganisatie
295

Het jaar 295 is het 95e jaar in de 3e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Balkan
 Galerius bestrijdt de Goten, Marcomannen en Sarmaten aan de Donaugrens. Hij krijgt de taak om de Carpi te verplaatsen naar Moesië.

Egypte
 Galerius wordt met een Romeins expeditieleger naar Egypte gestuurd, om de opstand in de steden Busiris en Koptos te onderdrukken.

Perzië
 Koning Narses, sjah van het Perzische Rijk, verklaart Rome de oorlog en valt met zijn Sassaniden leger Armenië binnen.

Geboren 

 Athanasius van Alexandrië, bisschop en kerkvader (overleden 373)

Overleden 

000
296

Het jaar 296 is het 96e jaar in de 3e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Brittannië
 Constantius I "Chlorus" verzamelt bij Boulogne een invasievloot om Het Kanaal over te steken. Asclepiodotus, praefectus praetorio, landt in opdracht van Constantius I aan de Zuid-Engelse kust in Hampshire en onderdrukt de opstand van usurpator Allectus.
 Constantius Chlorus bereikt de monding van de Theems en bezet Londinium (huidige Londen). Asclepiodotus (r. 296-306) wordt officieel tot koning van Brittannië gekroond.
 Constantius Chlorus laat de steden Eboracum (York) en Verulamium (St Albans) herbouwen. De Picten vallen langs de Muur van Hadrianus het Romeinse Rijk binnen.

Midden-Oosten
 Constantijn de Grote en Diocletianus bezoeken Palestina.
 Keizer Diocletianus slaat de opstand in Egypte en Alexandrië neer. Hij versterkt het Romeinse leger met elitetroepen (Legiones palatinae) en verlegt de zuidelijke grens naar Aswan. Dit om de graanschuren van het Rijk veilig te stellen.

Perzië
 Diocletianus stuurt zijn schoonzoon Galerius met een expeditieleger naar Armenië. In Mesopotamië wordt hij bij Ctesiphon door koning Narses vernietigend verslagen. Na een terugtocht door de woestijn, bereikt Galerius de Syrische hoofdstad Antiochië.

Religie 
 Paus Marcellinus (r. 296-304) volgt Cajus op als de 29e paus van Rome. Tijdens zijn pontificaat bereikt de christenvervolging haar hoogtepunt.

Geboren

Overleden 

 Allectus, Romeins usurpator (tegenkeizer)
 22 april - Cajus, paus van de Katholieke Kerk

000
297

Het jaar 297 is het 97e jaar in de 3e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Perzië 
 Galerius valt met een Romeins expeditieleger (25.000 man) Armenië binnen en vecht een guerrillaoorlog in de bergen. Hij steekt de Eufraat over en verslaat de Perzen. Hierbij wordt de hoofdstad Ctesifon veroverd.
 Vrede van Nisibis: Galerius en Narses sluiten een vredesverdrag die 40 jaar stand zal houden. In het verdrag wordt de Tigris als rijksgrens erkend en Armenië wordt opnieuw bij het Romeinse Rijk ingelijfd.

Europa 
 De provincies van het Romeinse Rijk worden door keizer Diocletianus opnieuw ingedeeld. Onder meer Gallia Belgica wordt verdeeld in Belgica Prima (hoofdstad Trier) en Belgica Secunda (hoofdstad Reims).
 In Rome worden Maximianus en Gaius Galerius Valerius Maximianus door de Senaat tot consul gekozen.
 Constantius Chlorus geeft de Salische Franken toestemming om zich vestigen in de Rijndelta.
 De Goten plunderen de stad Athene.

Geboren

Overleden 
 Chen Shou, Chinees historicus en schrijver van de Kroniek van de Drie Rijken 

000
293

Het jaar 293 is het 93e jaar in de 3e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Italië
 1 maart - Keizer Diocletianus verdeelt het Romeinse Rijk en vormt in Milaan het viermansbewind, de zogenaamde Tetrarchie ("heerschappij van vier").
 Diocletianus en Maximianus benoemen twee troonopvolgers: Constantius I "Chlorus" en Galerius, ze krijgen van de Senaat de titel Caesar aangeboden.
 Rome is niet langer meer het centrum van het Rijk, het staatsbestuur wordt gevestigd in vier hoofdsteden:
 Nicomedia (Klein-Azië): zetel van Diocletianus
 Milaan (Italië): zetel van Maximianus
 Trier (Duitsland): zetel van Constantius I "Chlorus"
 Sirmium (Balkan): zetel van Galerius
 Het Paleis van Diocletianus wordt gebouwd, het is gelegen aan een baai bij Split (huidige Kroatië).

Europa
 Constantius Chlorus verjaagt de troepen van usurpator Carausius uit Noord-Gallië en verovert de strategische havenstad Boulogne.
 Constantius Chlorus verslaat de Franken aan de Rijngrens. Koning Gennobaudes vestigt zich in de streek waar nu de Betuwe is.

Brittannië
 Carausius wordt vermoord door zijn rentmeester Allectus, hij neemt het gezag over en roept zich uit tot "koning" van Brittannië.

Perzië
 Koning Bahram II overlijdt na een 17-jarig schrikbewind, hij wordt opgevolgd door zijn zoon Bahram III.
 Bahram III wordt na vier maanden van de troon gestoten door de opstandige adel en vermoord.
 Narses (293-301) volgt zijn oom op en regeert als koning over het Perzische Rijk.

Geboren

Overleden 

 Bahram II, koning van de Sassaniden (Perzië)
 Bahram III, koning van de Sassaniden (Perzië)
 Carausius, Romeins usurpator van Noord-Gallië en Brittannië

000
364

Het jaar 364 is het 64e jaar in de 4e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Klein-Azië
 17 februari - Keizer Jovianus overlijdt na een regeringsperiode van acht maanden. Hij wordt dood gevonden in zijn tent (mogelijk vergiftiging) onderweg naar Constantinopel.
 26 februari - De 43-jarige Valentinianus I wordt door het Romeinse leger tot keizer (augustus) uitgeroepen. Hij geeft Germaanse officieren belangrijke leidinggevende taken.
 28 maart - Valentinianus I benoemt zijn broer Valens tot medekeizer. Het Romeinse Rijk wordt in tweeën gedeeld; Valentinianus regeert over het West-Romeinse Rijk en Valens bestuurt het Oost-Romeinse Rijk.

Brittannië
 Keltische stammen (Picten en Schotten) bestormen de Muur van Hadrianus en vallen Britannia binnen. De plaatselijke foederati komen in opstand.

Europa
 Winter - De Alemannen steken in Zuid-Duitsland de Rijn over en voeren een plunderveldtocht in Gallië.

Perzië
 Koning Shapur II dwingt 7000 Joden te verhuizen, van de afgelegen gebieden, naar de binnenlanden van Perzië.

Geboren 
 Maurilius van Angers, missionaris en bisschop (overleden 453)

Overleden 
 17 februari - Flavius Jovianus, keizer van het Romeinse Rijk

000
501

Het jaar 501 is het 1e jaar in de 6e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Europa 
 Koning Gundobad verslaat bij Vienne met hulp van de Visigoten zijn rivaliserende broer Godigisel. Hij wordt gevangengenomen en gedood in een ariaanse kerk. Gundobad wordt alleenheerser over het koninkrijk Bourgondië en benoemt zijn zoon Sigismund tot deelkoning van het gebied rond Genève (huidige Zwitserland). 
 In deze tijd zijn de volkeren in de Lage Landen als volgt verdeeld:
 De Friezen wonen van de Belgische kust, Zeeuws-Vlaanderen en de Nederlandse kust tot aan de monding van de Wezer (Duitsland).
 De Saksen wonen in het oosten van Nederland in Drenthe, Overijssel en de Duitse deelstaat Westfalen.
 De Franken wonen ten zuiden van de rivieren Maas en Rijn, met als machtscentrum Noord-Frankrijk.

Italië 
 Koning Theoderik de Grote en Anastasius I, keizer van het Byzantijnse Rijk, komen overeen om het oude gebruik van gezamenlijke promulgatie van consuls in ere te herstellen. Er worden dit jaar weer consuls benoemd in het Westen. Hoewel Anastasius graag beide consuls had gekozen, eist Theodorik het recht om de westelijke consul zelf te kiezen.
 Paus Symmachus wordt van diverse zaken beschuldigd. Theodorik de Grote roept een synode bijeen die hem uit zijn functie ontzet. Symmachus en de meeste westelijke bisschoppen zijn echter van mening dat ze niet de autoriteit hebben de paus te veroordelen.
 Theodorik de Grote installeert Laurentius in het Lateraanse paleis (Rome) als (tegen)paus van de Katholieke Kerk. Hierdoor ontstaat er een schisma (religieuze scheiding) tussen de aanhangers van Symmachus en Laurentius.

Geboren 
 Theudebert I, koning van Austrasië (waarschijnlijke datum)

Overleden 
 Godigisel (58), koning van de Bourgondiërs
 25 april - Rusticus van Lyon, Frans aartsbisschop

000
492

Het jaar 492 is het 92e jaar in de 5e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Klein-Azië 
 Keizer Anastasius I onderdrukt een opstand in Isaurië (Centraal-Anatolië). De rebellen worden verslagen en trekken zich terug in het Taurusgebergte. Ze verschansen zich in versterkte bergforten en voeren een guerrillaoorlog tot 498.
 Anastasius I wordt benoemd tot consul van het Byzantijnse Rijk. Hij krijgt de eretitel van imperator (gebruikt in private en publieke aangelegenheden).

Europa 
 Koning Theoderik de Grote trouwt met Audofleda, zuster van Clovis I. Hierdoor ontstaat een politieke alliantie tussen  de Ostrogoten en de Franken. Vlak voor haar huwelijk wordt Audofleda gedoopt en bekeert zij zich tot het arianisme.

Italië 
 Theodorik de Grote verovert de stad Rimini en blokkeert met de Ostrogotische vloot de havens aan de Adriatische kust. Handels- en voedseltransporten naar Ravenna worden tegengehouden.
 Paus Gelasius I (492 - 496) volgt Felix III op als de 49e paus van Rome. Tijdens zijn pontificaat wordt de tweezwaardenleer ingevoerd, een scheiding tussen de wereldlijke- en geestelijke macht.
 Gelasius I schrijft een brief naar Anastasios I, hierin verdedigt hij de "leer van de twee machten": 
 Bisschoppen moeten zich verantwoorden tegenover God en de wereldlijke heersers. 
 Priesters staan boven keizers en koningen, als uitdeler van de heilige sacramenten.
 Laurentius wordt in Siponto (Apulië) tot bisschop ingewijd. Volgens de legende zou Michaël (aartsengel) aan hem zijn verschenen op de Monte Gargano.

Vroegchristelijke bouwkunst 
 Het Byzantijnse kerkcomplex Qalat Semaan in Noord-Syrië wordt afgebouwd.

Geboren

Overleden 

 1 maart - Felix III, paus van de Rooms-Katholieke Kerk

000
Contra-Aquincum

Contra-Aquincum is de Romeinse naam voor Pest, zoals Boeda Aquincum was. Gezamenlijk vormen zij nu de Hongaarse hoofdstad Boedapest.

Contra-Aquincum werd gesticht in het jaar 294 als onderdeel van de reorganisatie- en versterkingswerken van keizer Diocletianus. In zijn tijd was de Donau de grens met Aquincum als grensplaats. Men was bezig om overal grensplaatsen te versterken door op de vijandelijke oever een bolwerk neer te zetten.

Contra-Aquincum bevond zich op de plaats waar zich nu het bruggenhoofd van de Erzsébetbrug bevindt. Momenteel is er daar nog een ruïne te zien van het Romeinse fort.

Romeinse stad in Hongarije
Geschiedenis van Boedapest
294

Het jaar 294 is het 94e jaar in de 3e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Balkan

 Keizer Diocletianus geeft opdracht om aan de oevers van de Donau bij Aquincum (Boeda) een bolwerk te bouwen, genaamd Contra-Aquincum (Pest). Gezamenlijk vormen de Romeinse vestigingen de latere Hongaarse hoofdstad Boedapest.

Geboren

Overleden 

000
303

Het jaar 303 is het 3e jaar in de 4e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen 
 24 februari - Een decreet van keizer Diocletianus verbiedt samenkomsten van christenen. Het christendom wordt officieel verboden in het Romeinse Rijk. Kerken moeten worden afgebroken, bijbels verbrand en christenen wordt iedere wettelijke status ontzegd. De vervolging is erger in het Oosten dan het Westen, vanwege dat Galerius daar de scepter zwaait. Zie Christenvervolgingen door Diocletianus, Galerius en Maximinus
 Erasmus van Formiae, bisschop van Formia, wordt berecht en doodgefolterd. Zijn beulen binden hem vast op een pijnbank en snijden levend zijn buik open. Met een windas worden zijn dunne en dikke darm langzaam verwijderd.
 De Batavier Aurelius Ianuaris is dux (legercommandant) in Pannonia. Dit is de oudst bekende vermelding van een Germaan als Romeins legercommandant.
 Onthoofding van de christenartsen Cosmas en Damianus.

Geboren 

 Wang Xizhi - Chinese kalligraaf (overleden 361)

Overleden 

 23 april - Sint Joris, martelaar en heilige
 Pantaleon, martelaar en heilige
 Cosmas en Damianus, martelaars en heiligen
 Erasmus van Formiae, bisschop van Formia
 Lucia van Syracuse, martelaar en heilige (of 304)
 Andere heiligen die in 303 de marteldood stierven:
 Abundius van Umbrië
 Agatha van Nicomedië
 Astericus van Cilicia
 Beatrix, Simplicius en Faustinus
 Cassius
 Claudius van Cilicia
 Cyrilius, patriarch van Antiochië
 Devota (van Ajaccio)
 Dorothea van Cappadocië
 Eutropia van Palmyra
 Felix en Adauctus
 Firmina van Amelia
 Firminus, bisschop van Amiens
 Florentius
 Foy van Conques
 Genesius van Rome
 Glycerius van Nicomedië
 Julitta
 Justus van Triëst
 Leonis
 Libya van Palmyra
 Marciana
 Nathalia van Nicomedië
 Neon van Cilicia
 Raïssa van Alexandrië
 Sabinus van Spoleto
 Saturninus
 Sergius en Bacchus
 Sisinus
 Theodora van Alexandrië
 Victor van Nicomedia
 Victor Maurus
 Victoria van Rome
 Vitus
 Zeno van Nicomedië

000
Prayagraj (stad)

Prayagraj (Hindi: प्रयागराज, Prayāgrāj) of Allahabad (Hindi: इलाहाबाद, Ilāhābād) is een stad in India in het zuiden van de deelstaat Uttar Pradesh. Het is de hoofdstad van het gelijknamige district en de gelijknamige divisie. Prayagraj telt 990.298 inwoners (2001). De stad ligt op het punt waar de rivieren de Ganges en de Yamuna samenvloeien, ten westen van Benares (Varanasi) en ten oosten van Lucknow en Kanpur.

Geschiedenis 
De moderne vestiging werd in 1583 gesticht door de Mogol-keizer Akbar, die de stad de naam "Al-Ilhahabad" gaf. Tot lang na de onafhankelijkheid van India bleef de naam Allahabad. De officiële naam van de stad werd in 2019 veranderd naar "Prayagraj" als onderdeel van het controversiële programma van de BJP om steden met "buitenlandse" namen te hernoemen naar vaak weinig bekende historische steden. De Sanskritische naam "Prayāga" werd in de Oudheid gebruikt voor een stad die ongeveer op dezelfde plek lag. 

Prayagraj was de geboorteplaats van Jawaharlal Nehru en het Nehru-familielandgoed in de stad is nu een museum. De stad heeft meer ministers-presidenten geleverd dan elke andere stad in India.

Bedevaartsplaats 
Om de 12 jaar komen bedevaartgangers hiernaartoe (Kumbh Mela) om een bad te nemen in de Ganges. Zeker als de winter voorbij is, verwacht men grote drukte.

Geboren 
 Jawaharlal Nehru (1889-1964), premier van India (1947-1964)
 Indira Gandhi (1917-1984), premier van India (1966-1977, 1980-1984)
 Amitabh Bachchan (1942), acteur

Galerij 

Plaats in Prayagraj
Stad in India
Geografie van Uttar Pradesh
Viseu

Viseu (Brazilië), een gemeente in de Braziliaanse deelstaat Pará
Viseu (district), een district in Portugal
Viseu (Portugal), een stad in Portugal
Vișeu, een rivier in Roemenië
Spotlijsters

Spotlijsters (Mimidae) zijn een familie van zangvogels die in Noord-Amerika voorkomen. Het zijn vrij grote vogels die op een wat verlengde uitgave van de lijsterachtigen lijken. De familie telt 34 soorten in 10 geslachten.

Kenmerken
Hun verenkleed is wit, grijs of bruin, 2 soorten zijn blauw en 1 soort is zwart. Ze hebben een lange staart. De lichaamslengte varieert van 20 tot 33 cm.

Leefwijze
Deze vogels zijn erg territoriaal en verdedigen hun territorium fel tegen roofdieren, die ze zelfs aanvallen en pikken bij bedreiging.

Voortplanting
Hun nesten zijn komvormig en in bomen of struiken gebouwd. Het legsel bestaat uit 2 tot 5 eieren en wordt door het vrouwtje bebroed.

Verspreiding en leefgebied
Deze vogels komen voor in Noord-, Midden- en Zuid-Amerika, West-Indië en de Galapagos-eilanden.

Taxonomie 
 Geslacht Allenia (1 soort: Geschubde spotlijster)
 Geslacht Cinclocerthia (2 soorten spotlijsters)
 Geslacht Dumetella (1 soort: Katvogel)
 Geslacht Margarops (1 soort: Witoogspotlijster)
 Geslacht Melanoptila (1 soort: Zwarte katvogel)
 Geslacht Melanotis (2 soorten spotlijsters)
 Geslacht Mimus (14 soorten spotlijsters)
 Geslacht Oreoscoptes (1 soort: Bergspotlijster)
 Geslacht Ramphocinclus (1 soort: Witborstspotlijster)
 Geslacht Toxostoma (10 soorten spotlijsters)
Rosse spotlijster

De rosse spotlijster (Toxostoma rufum) is een vogel uit de familie van de spotlijsters (Mimidae).

Kenmerken 
De vogel een heeft vosbruine kop en bruine bovendelen op rug en staart. De borst heeft een streep zoals bij de grote lijster. Spotlijsters zijn echter wat forser en langgerekter dan echte lijsters. De ogen van de volwassen zijn geel  die van de jongen zijn grijs

Mannetjes en vrouwtjes zijn qua grootte en kleur hetzelfde. Ze zijn van 23,5 cm tot 30,5 cm lang, met spanwijdte van 9,4 tot 11,1 cm lang

Leefwijze 
Hij zoekt insecten tussen de dode bladeren in de herfst, vandaar zijn Amerikaanse naam thrasher. De vogel weet zich goed te verbergen en is vaak alleen aan zijn roep te herkennen. Hij is in de afgelopen jaren duidelijk wat zeldzamer geworden.

Verspreiding en leefgebied 
Hij komt algemeen voor in het oosten van de Verenigde Staten (in Europa soms als dwaalgast) en is een vogel van tuin- en parklandschappen.

De soort telt 2 ondersoorten:
 T. r. rufum: van zuidoostelijk Canada tot de zuidoostelijke Verenigde Staten.
 T. r. longicauda: van het zuidelijke deel van Centraal-Canada tot de zuidelijke Verenigde Staten.

Dier uit het Nearctisch gebied
Spotlijsters
IUCN-status niet bedreigd
Kathakali

Kathakali (Malayalam: കഥകളി, van katha geschiedenis en kali, spel) is een gedanst drama. Het is een klassieke dansvorm die zijn oorsprong vindt in de deelstaat Kerala in het zuiden van India. De vorm is in 1657 vastgelegd op basis van traditionele vormen zoals Krishnayapattam en Kutiyattam. Kathakali is een opmerkelijk samenspel van drama, dans en ritueel. Er zijn vijf kunstvormen in verenigd:

 Literatuur (Sahithyam) 
 Muziek (Sangeetham) 
 Schilderkunst (Chithram) 
 Toneel (Natyam) 
 Dans (Nritham)

De personages dragen uitgebreide, beschilderde maskers en verfijnde kostuums. Het dansspel stelt gebeurtenissen uit de Mahabharata en de Ramayana voor.

Het spel is een beproeving van het uithoudingsvermogen van de acteurs, die dan ook dezelfde concentratie en conditietraining ondergaan als gebruikelijk is bij beoefenaren van de kalaripayatt, de traditionele vechtsport van Kerala.
Ook de gezichtsuitdrukkingen, de houding en de handbewegingen of hasta vormen een belangrijk onderdeel van het spel.

Een Kathakali-groep bestaat gewoonlijk uit twaalf acteurs, vier zangers en vier slagwerkers. Een Kathakali-spel verlicht door het licht van olielampen begint gewoonlijk om 10 uur 's avonds en duurt tot de dageraad. In tegenstelling tot de stijlen waaruit Kathakali ontstaan is, zijn de spelers allemaal mannen, die dus ook de vrouwelijke rollen voor hun rekening nemen.

Zie ook 
 Bharata natyam
 Odissi
 Kutiyattam
 Ramlila

Dansstijl
Dans in India
Kerala
Repoussoir

Een repoussoir is een schildertechniek waarbij met opzet een voorwerp in de voorgrond van een schilderij wordt geplaatst, om de illusie van diepte te vergroten. Een repoussoir is ten opzichte van de rest van het schilderij donker van kleur, en bedekt een gedeelte van de voorstelling.

De donkere kleur van het repoussoir is nodig, omdat het tegenlicht suggereert, terwijl op de rest van de voorstelling wel "normaal" licht valt. Soms is het repoussoir zo zwart, dat het alleen een silhouet is. De lichtere achtergrond lijkt door het repoussoir te worden teruggedrongen.

Een repoussoir wordt ook wel in de fotografie toegepast, of in de tekenkunst.

Het woord repoussoir is afkomstig van repousser, Frans voor terugduwen.

Schildertechniek
Knopaccordeon

Een knopaccordeon is het wat minder bekende zusje van het in Nederland meer gebruikelijke klavieraccordeon. De melodiekant (voor rechterhand) is hierbij uitgevoerd met 3, 4 of 5 rijen knoppen. Het knoppenklavier biedt twee grote voordelen ten opzichte van het pianoklavier:
een knoppenklavier heeft minder ruimte nodig waardoor de spanwijdte voor een octaaf klein blijft.
het is bijzonder eenvoudig om a vue te transponeren; domweg het verplaatsen van de hand is voldoende, althans als men daarbij niet buiten de begrenzing van het klavier komt.
Het pianoklavier van Paul von Jankó heeft dezelfde voordelen, maar wordt bovendien enkele keren herhaald, zodat het laatste nadeel vrijwel vervalt.
 
          e   g   a#  c#  e
        d   f   g#  b   d
      c   d#  f#  a   c
    a#  c#  e   g   a# 
  g#   b   d   f  g#  

lay-out van een 5-rijige bes-greep (B-Griff) knoppenklavier 
   
      a#  c#  e   g   a#  
        c   d#  f#  a   c  
          d   f   g#  b   d
            e   g   a#  c#  e
              f#  a   c   d#  f#
    
lay-out van een 5-rijige c-greep (C-Griff) knoppenklavier 

      c   d#  f#  a   c
        c#  e   g   a#  c#
          d   f   g#  b   d

lay-out van een 3-rijige bes-greep knoppenklavier 
          
      c   d#  f#  a   c
    b   d   f   g#  b
  a#  c#  e   g   a#

lay-out van een 3-rijige c-greep knoppenklavier

Hoewel een knopaccordeon uiterlijk lijkt op een trekzak is het wat speelmogelijkheden aangaat een verschillend instrument; een klavieraccordeon heeft daarentegen nagenoeg dezelfde mogelijkheden, alleen het klavier is anders. Een bijzondere variant van de knopaccordeon is de Russische bajan.

Zie ook 
 Accordeon
 Bandoneon
 Concertina

Accordeon
Doorslaandetonginstrument
Discrete wiskunde

Discrete wiskunde is de studie van wiskundige structuren die fundamenteel discreet zijn, dat wil zeggen dat er gehele, los van elkaar staande zaken bekeken worden. Hiermee onderscheidt de discrete wiskunde zich van de continue wiskunde, zoals analyse. De meeste objecten die bestudeerd worden binnen de discrete wiskunde zijn aftelbare verzamelingen, zoals de natuurlijke getallen. 

De afgelopen decennia is de discrete wiskunde vooral opgekomen binnen de informatica omdat onderwerpen uit de discrete wiskunde en de daarbij behorende notaties erg nuttig zijn om zaken en concepten uit te drukken met betrekking tot computeralgoritmes en programmeertalen. Daarom wordt in de meeste informaticaopleidingen ook de nodige aandacht besteed aan discrete wiskunde.

Onderwerpen die onder de discrete wiskunde vallen zijn:
 algoritmen
 berekenbaarheid en computationele complexiteitstheorie
 combinatoriek
 differentievergelijkingen
 elementaire getaltheorie 
 grafentheorie
 informatietheorie
 ordetheorie
 wiskundige logica

De discrete wiskunde vindt onder andere toepassingen binnen: speltheorie, markovketens, topologie, lineair programmeren, coderingstheorie, cryptografie, waaronder cryptoanalyse. De onderdelen van de wiskunde, waarin de gebruikte variabelen zowel discreet als continu kunnen zijn, zoals bij de kansrekening het geval is, worden niet als een onderdeel van de discrete wiskunde aangemerkt.
Machtsverzameling

De machtsverzameling van een verzameling , aangegeven door  of , is de verzameling van alle deelverzamelingen van . Het symbool  staat voor 'power', het Engelse woord voor 'macht'. De definitie is dus:

Voorbeeld
Zij , dan is  een deelverzameling van , evenals ,  etc. De complete lijst van deelverzamelingen van  is:
  de lege verzameling
 
 
 
 
 
 
 

De machtsverzameling is de verzameling van deze deelverzamelingen:

Als  het aantal elementen is in , dus , dan geldt voor de machtsverzameling: 
 

Dit is als volgt in te zien: elk element kan wel of niet tot een deelverzameling behoren. Dat geeft 2×2×2×...×2 mogelijkheden in totaal. 

De machtsverzameling van een oneindige verzameling kan ook worden gedefinieerd. Het diagonaalbewijs van Cantor toont aan dat de kardinaliteit van de machtsverzameling van een oneindige verzameling altijd strikt groter is dan die van de verzameling zelf. De machtsverzameling is 'oneindiger' dan de oorspronkelijke verzameling. Tussen enerzijds de machtsverzameling van de natuurlijke getallen en anderzijds de reële getallen is een bijectie te vinden. Dit kan met behulp van oneindige rijen van nullen en enen. De twee machtsverzamelingen van twee verzamelingen met dezelfde kardinaliteit hebben ook dezelfde kardinaliteit.

De machtsverzameling van de lege verzameling is een singleton, met als enige element de lege verzameling.

De machtsverzameling van een verzameling , met daarop de bewerkingen vereniging, doorsnede en complement, vormt het standaardvoorbeeld van een booleaanse algebra. Het is zelfs mogelijk om aan te tonen dat elke eindige booleaanse algebra isomorf is met een booleaanse algebra van een machtsverzameling voor een bepaalde verzameling . Voor oneindige booleaanse algebra's geldt dit niet, maar wel geldt dat elke oneindige booleaanse algebra een deelalgebra van een machtsverzameling van een booleaanse algebra is.

Door ieder element van de machtsverzameling te associëren met zijn indicatorfunctie ontstaat een bijectie tussen  en , de verzameling van alle functies van  naar het paar . Dit verklaart de notatie . De relatie 'is een deelverzameling van' vormt op een machtsverzameling een partiële ordening.

Het binomium van Newton  somt de kardinaliteit van de deelverzamelingen met  elementen van een verzameling  van  elementen op. Dus is

Verzamelingenleer
Lege verzameling

In de wiskunde is de lege verzameling de verzameling zonder elementen. Aangezien een verzameling wordt gekarakteriseerd door zijn elementen, en twee verzamelingen dan en slechts dan precies aan elkaar gelijk zijn, wanneer beide precies dezelfde elementen bevatten, bestaat er maar één unieke lege verzameling.

Formele definitie 
De lege verzameling, genoteerd als ∅, is de verzameling met de eigenschap dat voor iedere denkbare entiteit geldt, dat die geen element van ∅ is.

Notatie 
De lege verzameling wordt meestal genoteerd met het door Bourbaki ingevoerde symbool , een doorgestreepte cirkel. Een variant daarop is , een doorgestreepte nul. Ook wordt de lege verzameling wel als een daadwerkelijk lege verzameling {} genoteerd (wat ook wel in deze encyclopedie gebruikt wordt). Het symbool ∅ is in HTML beschikbaar als &#8709; of als &empty;. In Unicode is het gecodeerd als U+2205 en in LaTeX  als \varnothing en de variant als \emptyset. Het vergelijkbare symbool ⌀ voor diameter heeft de Unicode U+2300, en de Scandinavische letter Ø de Unicodes U+00D8 en U+00F8.

Eigenschappen 
 Elke verzameling  heeft de lege verzameling als deelverzameling:

 Voor elke verzameling  geldt: de vereniging van  met de lege verzameling is :

 Voor elke verzameling  geldt: de doorsnede van  met de lege verzameling is de lege verzameling:

 Het cartesisch product van  en de lege verzameling is leeg:

 De enige deelverzameling van de lege verzameling is de lege verzameling:

 De machtsverzameling van de lege verzameling is een verzameling die alleen de lege verzameling bevat:

 De kardinaliteit van de lege verzameling is nul; de lege verzameling is ook eindig:

Veel voorkomende misvattingen 
De lege verzameling is niet hetzelfde als niets. Het is een verzameling waar niets in zit, en een verzameling is iets. Het begrip lege verzameling precies toepassen kan helpen bij het begrijpen van de verschillende betekenissen van 'niets' als een woord in de natuurlijke taal.

Bijvoorbeeld, beschouw deze klassieke mop:
 Niets is beter dan eeuwige gelukzaligheid
 Maar een broodje ham is beter dan niets.
 Daarom is een broodje ham beter dan eeuwige gelukzaligheid.

Iedereen ziet dat de logica hierin onzinnig is, maar het is wellicht niet duidelijk hoe dit overeenkomt met de twee betekenissen van 'niets'.

De eerste stelling beweert:
 De verzameling van entiteiten die beter zijn dan eeuwige gelukzaligheid is {}.
De tweede stelling beweert:
 De verzameling {broodje ham} is beter dan de verzameling {}.

Het verschil tussen de twee zinnen is nu wel te zien: de eerste gaat over een aantal entiteiten, maar de tweede vergelijkt twee verzamelingen, waarbij {}, de verzameling van 'niets', dus verschillende rollen speelt.

Ironisch genoeg kan de lege verzameling goed gebruikt worden om het intuïtieve concept 'niets' te analyseren, maar zorgt diezelfde lege verzameling voor een hoop verwarring bij de meeste mensen als ze haar voor het eerst zien. We kunnen bijvoorbeeld wel spreken over een verzameling met geen elementen, maar we zijn niet erg geneigd om over een 'stapel van geen stenen' te spreken.

Nul
Verzamelingenleer
Georgi Tsjitsjerin

Georgi Vasiljevitsj Tsjitsjerin (Russisch: Георгий Васильевич Чичерин) (landgoed Karaoel, gouvernement Tambov, 24 november 1872 - Moskou, 8 juli 1936) was een Sovjet-Russische minister van Buitenlandse Zaken.

Tsjitserin, afkomstig uit de Russische adel, werd geboren in het toenmalige gouvernement Tambov. Sinds 1897 was hij werkzaam op het Russische ministerie van Buitenlandse Zaken. In 1904 sloot Tsjitsjerin zich aan bij de Russische Sociaal Democratische Arbeiderspartij (RSDAP). Hij emigreerde in datzelfde jaar nog naar West-Europa.

Toen in 1917 de Februarirevolutie uitbrak werd Tsjitsjerin door de Britten korte tijd gevangengehouden, doch hij kon datzelfde jaar nog terugkeren naar Rusland. De Oktoberrevolutie bracht de communisten aan de macht. Tsjitsjerin, lid van de RSDAP, na de Oktoberrevolutie bekend als de communistische partij, werd als opvolger van Leon Trotski benoemd tot minister van Buitenlandse Zaken (onder de door Trotski bedachte revolutionaire titel volkscommissaris).

Tsjitsjerin, een gematigd man, domineerde in de jaren twintig van de twintigste eeuw de buitenlandse politiek van de Sovjet-Unie. In 1922 sloot hij met Duitsland -de voormalige vijand uit de Eerste Wereldoorlog- het Verdrag van Rapallo.

Eind 1922 werd de Duitse graaf Von Brockdorff Rantzau door de Duitse regering aangesteld als ambassadeur. Evenals Tsjitsjerin streefde hij genormaliseerde betrekkingen na tussen Duitsland en de Sovjet-Unie. Tsjitsjerin, wiens gezondheid steeds slechter werd, droeg veel van zijn functies over aan Maksim Litvinov, die hem in 1930 opvolgde. In 1936 overleed hij.

Werken
De vrede van Versailles (1920)
Twee jaar Buitenlandse politiek (1920)

Communist uit de RSFSR
Adel in het keizerrijk Rusland
Minister van Buitenlandse Zaken van de Sovjet-Unie
Bartolomeo Cristofori

Bartolomeo Cristofori di Francesco (Padua, 4 mei 1655 – Florence, 27 januari 1731) was een Italiaans muziekinstrumentenbouwer. Hij werd vooral bekend door de uitvinding van de pianoforte.

Bartolomeo Francesco werd geboren in Padua en kreeg aanvankelijk bekendheid als klavecimbel- en spinetbouwer. Hij verhuisde in 1690 naar Florence, waar hij voor Ferdinando de' Medici ging werken.

Zijn grootste bekendheid kreeg hij door zijn uitvinding van de eerste stap op de lange weg van klavecimbel naar piano tussen 1698 en 1708. Hij noemde het instrument klavecimbel che fà il piano e il forte, een klavecimbel dat hard en zacht kan spelen. Deze naam werd ingekort tot "pianoforte", en later tot piano. Tegen die tijd is het instrument al flink doorontwikkeld. Alessandro Scarlatti, G.F. Händel en Arcangelo Corelli kwamen langs om Cristofori's uitvinding uit te proberen. Toen De' Medici in 1713 overleed, had Bartolomeo Cristofori vier van deze instrumenten gebouwd.

Zijn oudst bekende instrument bevindt zich in het Muziekinstrumentenmuseum van Florence.

Zie ook
Piano

Italiaans muziekinstrumentbouwer
Italiaans uitvinder
Klavecimbelbouwer
Pianobouwer
Kompas (sterrenbeeld)

Kompas (Pyxis, afkorting Pyx) is een onopvallend sterrenbeeld aan de zuidelijke hemelkoepel, liggende tussen rechte klimming 8u26m en 9u26m en tussen declinatie −17° en −37°. Op de breedte van de Benelux komt het nooit ver boven de zuidelijke horizon uit en is het nauwelijks te zien.

Het sterrenbeeld werd in 1752 ingevoerd door Lacaille. De oorspronkelijke benaming was Pyxis Nautica (= Scheepskompas).

Samen met de sterrenbeelden Kiel (Carina), Achtersteven (Puppis) en Zeilen (Vela) maakt Kompas deel uit van het klassieke sterrenbeeld Schip Argo, wat tegenwoordig geen officieel sterrenbeeld meer is.

Sterren 
Het sterrenbeeld heeft geen heldere sterren, de helderste, alpha Pyxidis, heeft magnitude 3,68.

Telescopisch waarneembare objecten in het sterrenbeeld Kompas, opgenomen in de New General Catalogue en Index Catalogue

New General Catalogue (NGC) 
NGC 2613, NGC 2627, NGC 2635, NGC 2658, NGC 2663, NGC 2717, NGC 2772, NGC 2818, NGC 2821, NGC 2883, NGC 2888, NGC 2891

Index Catalogue (IC) 
IC 2469

Aangrenzende sterrenbeelden 
(met de wijzers van de klok mee)
 Waterslang (Hydra)
 Achtersteven (Puppis)
 Zeilen (Vela)
 Luchtpomp (Antlia)

Literatuur
Lijst van christelijke heiligen

Hieronder staat een alfabetische lijst van christelijke heiligen.

Er zijn vier soorten heiligen; uit de:
 Anglicaanse Kerk
 oosters-orthodoxe kerken
 Oriëntaals-orthodoxe kerken
 Rooms-Katholieke Kerk

De laatste groep heeft de meeste heiligen. Heiligen kunnen ook door meerdere groepen worden vereerd. Alle heilige pausen van na 1054 zijn alleen in de Rooms-Katholieke Kerk heilig.

Een overzicht van de naamdagen kan men vinden in de heiligenkalender. Een overzicht van zaligen kan men vinden op de lijst van zaligverklaarden.

Zie ook
 Heiligenkalender
 Lijst van plaatsen in Nederland met hun patroonheiligen
 Lijst van plaatsen in België en Luxemburg met hun patroonheiligen
 Noodhelpers
 Martelaren van Gorcum
 Lijst van zaligverklaarden

Externe links
 Heiligen.net
 Heiligenverzameling pater Dries van den Akker s.j.

 Lijst van christelijke heiligen
Heiligen
Schild (sterrenbeeld)

Schild (Scutum, ook wel Scutum Sobieskii, afkorting Sct) is een klein sterrenbeeld in de Melkweg, liggende in de buurt van de hemelequator tussen 18u18m en 18u56m rechte klimming en -4° en -16° declinatie.

Tot de 17e eeuw maakten deze sterren deel uit van het -later verworpen- sterrenbeeld Antinous, maar Jan Hewelcke van Danzig (Johannes Hevelius) hernoemde het naar zijn broodheer koning Jan III Sobieski van Polen.

Sterren
Het sterrenbeeld heeft geen heldere sterren, de helderste, alpha Scuti, heeft magnitude 3,85.

Telescopisch waarneembare objecten in het sterrenbeeld Schild, opgenomen in de New General Catalogue en Index Catalogue

New General Catalogue (NGC)
NGC 6625, NGC 6631, NGC 6639, NGC 6649, NGC 6655, NGC 6664, NGC 6682, NGC 6683, NGC 6694, NGC 6704, NGC 6705, NGC 6712

Index Catalogue (IC)
IC 1287, IC 1295, IC 4768

Wat is er verder te zien?
In dit sterrenbeeld bevindt zich een zeer rijk gebied in de Melkweg. Twee open sterrenhopen die voorkomen op de lijst van messierobjecten zijn de Wilde eendcluster (M11) en M26.

Begrenzing
Van de door Eugène Delporte en de Internationale Astronomische Unie (IAU) vastgelegde begrenzingen rond de 88 erkende sterrenbeelden heeft de begrenzing rond het sterrenbeeld Schild de eenvoudigste en geometrisch meest herkenbare vorm. Delporte koos voor de begrenzing bestaande uit slechts 4 zijden. Dit soort begrenzing is echter ook te zien rond de sterrenbeelden Grote Hond, Kameleon, Microscoop, Sextant, Telescoop, Vliegende Vis, Zuiderkroon, Zuiderkruis en Zuidervis.

Aangrenzende sterrenbeelden
(met de wijzers van de klok mee)
Slang (Serpens)
Boogschutter (Sagittarius)
Arend (Aquila)
Slang (sterrenbeeld)

Slang (Serpens, Latijn voor 'slang', afkorting Ser) is een sterrenbeeld dat uit twee delen bestaat, Serpens Caput (caput betekent kop of hoofd) en Serpens Cauda (cauda betekent staart). De splitsing in twee sterrenbeelden is uniek voor de moderne sterrenbeelden. De twee afzonderlijke sterrenbeelden zijn:
 Serpens Caput (Kop van de Slang) ligt tussen rechte klimming 15u08m en 16u20m en tussen declinatie +26° en −3°.
 Serpens Cauda (Staart van de Slang) ligt tussen rechte klimming 17u15m en 18u56m en tussen declinatie +6° en −16°.

Het sterrenbeeld dat beide delen scheidt is de Slangendrager (Ophiuchus).

Het sterrenbeeld slang is een van de 48 sterrenbeelden genoemd door Ptolemaeus en is een van de 88 moderne sterrenbeelden.

Sterren 
Aangezien het sterrenbeeld Slang bestaat uit twee afzonderlijke gebieden is de toewijzing van de helderheid volgens Bayer verdeeld over de twee delen. Sterren in de kop zijn α, β, γ, δ, ε, ι, κ, λ, μ, π, ρ, σ, τ, χ en ω Serpentis, sterren in de staart zijn ζ, η, θ, ν, ξ, en ο Serpentis.

Slechts een van de sterren van het sterrenbeeld Slang is helderder dan derde magnitude, zodat het lastig te herkennen is.

(op volgorde van afnemende helderheid)
 Unukalhai (α, alpha Serpentis, in de kop)
 δ Serpentis, een dubbelster zonder naam van magnitude 3,8 in de kop
 Alya (θ, theta Serpentis, in de staart)

Bezienswaardigheden 
Twee objecten die voorkomen in de lijst die Charles Messier in de 18e eeuw opstelde liggen in dit sterrenbeeld.
 Messier 5 is een bolvormige sterrenhoop van magnitude 5,6
 Messier 16 is een open sterrenhoop omgeven door de Adelaarsnevel.

Aangrenzende sterrenbeelden 
(per deel met de wijzers van de klok mee)
 Kop van de Slang
 Noorderkroon (Corona Borealis)
 Ossenhoeder (Boötes)
 Maagd (Virgo)
 Weegschaal (Libra)
 Slangendrager (Ophiuchus)
 Hercules
 Staart van de Slang
 Slangendrager (Ophiuchus)
 Boogschutter (Sagittarius)
 Schild (Scutum)
 Arend (Aquila)
Vosje (sterrenbeeld)

Vosje (Vulpecula, afkorting Vul) is een onopvallend sterrenbeeld aan de noordelijke hemel, liggende tussen rechte klimming 18u56m en 21u28m en tussen declinatie +19° en +29°.

Sterren 
(in volgorde van afnemende helderheid)
 Anser (α, alpha Vulpeculae)
 23 Vulpeculae

Telescopisch waarneembare objecten in het sterrenbeeld Vosje, opgenomen in de New General Catalogue en Index Catalogue

New General Catalogue (NGC)
NGC 6748 (werd verward met NGC 6751 in het sterrenbeeld Arend), NGC 6793, NGC 6800, NGC 6802, NGC 6813, NGC 6815, NGC 6820, NGC 6823, NGC 6827, NGC 6830, NGC 6842, NGC 6853, NGC 6882, NGC 6885, NGC 6904, NGC 6921, NGC 6938, NGC 6940, NGC 7052, NGC 7080

Index Catalogue (IC)
IC 1299, IC 1305, IC 1307, IC 1314, IC 4954, IC 4955

Bezienswaardigheden 
 In Vosje bevindt zich de Halternevel (M27), met magnitude 7,3 een heldere planetaire nevel.
 Ook interessant is Collinder 399 of Brocchi's Cluster, ook wel de kleerhanger genoemd. Een groepje van zo'n 8 - 10 sterren gegroepeerd in de vorm van een klerenhanger (kapstok). Het is geen echte sterrenhoop maar slechts een toevallige groepering (een asterisme).
 BD Vulpeculae en 27 Vulpeculae vormen een paar waarvan de veel lichtzwakkere component BD Vul een koele koolstofster is (Cool Carbon Star). Koele koolstofsterren hebben meestal een opvallende rode of roodoranje kleur.
 Mini Dragonfly is een telescopisch asterisme op 19:43.1 / +21°11' (nabij de open sterrenhoop Czernik 40).

Methaan 
De planeet HD 189733 b in het sterrenbeeld Vulpecula was de eerste plaats buiten het zonnestelsel waar aardse wetenschappers methaan vonden.

Aangrenzende sterrenbeelden 
(met de wijzers van de klok mee)
 Zwaan (Cygnus)
 Lier (Lyra)
 Hercules
 Pijl (Sagitta)
 Dolfijn (Delphinus)
 Pegasus
Winkelhaak (sterrenbeeld)

Winkelhaak (Norma, afkorting Nor) is een sterrenbeeld liggende in de Melkweg tussen rechte klimming 15u25m en 16u31m en tussen declinatie −42° en −60°. Het sterrenbeeld werd in het midden van de 18e eeuw geïntroduceerd door Nicolas Louis de Lacaille. Winkelhaak is vanaf de breedte van de Benelux niet te zien.

Het sterrenbeeld werd in 1752 ingevoerd door Lacaille. De oorspronkelijke benaming was Norma et Regula (= Winkelhaak en Liniaal).

Sterren 
Het sterrenbeeld heeft geen heldere sterren, de helderste, gamma2 Normae heeft magnitude 4,02.

Telescopisch waarneembare objecten in het sterrenbeeld Winkelhaak, opgenomen in de New General Catalogue en Index Catalogue

New General Catalogue (NGC) 
NGC 5925, NGC 5946, NGC 5999, NGC 6005, NGC 6031, NGC 6067, NGC 6087, NGC 6115, NGC 6134, NGC 6152, NGC 6164, NGC 6165, NGC 6167, NGC 6169

Index Catalogue (IC) 
IC 4544, IC 4550

Wat is er verder te zien? 
Shapley 1 is een cirkelringvormige planetaire nevel met een magnitude van +12,6 en op een afstand van 1000 lichtjaar.

De Miernevel is een jonge planetaire nevel met een magnitude van +13,8 en op een afstand van 8000 lichtjaar.

Aangrenzende sterrenbeelden 
(met de wijzers van de klok mee)
 Wolf (Lupus)
 Passer (Circinus)
 Zuiderdriehoek (Triangulum Australe)
 Altaar (Ara)
 Schorpioen (Scorpius)

Eugène Delporte's grenslijnen 
In sommige bronnen, zoals het sterrengidsje Constellations, a concise guide in colour van Josef Klepeŝta en Antonín Rükl, ontbreekt Eugène Delporte's rechthoekig uitsteeksel aan de westelijke begrenzing van dit sterrenbeeld. In dit rechthoekig uitsteeksel bevindt zich de open sterrenhoop NGC 5925 dat in dit sterrengidsje echter aan het sterrenbeeld Circinus (Passer) werd toegevoegd, door middel van een extra rechthoekig uitsteeksel.

Literatuur
Wolf (sterrenbeeld)

Wolf (Lupus, afkorting Lup) is een sterrenbeeld aan de zuiderhemel tussen rechte klimming 14u13m en 16u05m en tussen declinatie −30° en −55°. Vanaf de breedte van de Benelux is enkel de noordelijke helft ervan te zien. De noordelijke rand van Eugène Delporte's begrenzing rond dit sterrenbeeld klimt tot 9 graden boven de zuidelijke horizon.

Sterren 
(in volgorde van afnemende helderheid)
 Alpha Lupi
 Beta Lupi
 Gamma Lupi
 Delta Lupi
 Epsilon Lupi
 GQ Lupi, een bruine dwerg waarbij een exoplaneet ontdekt is.

Telescopisch waarneembare objecten in het sterrenbeeld Wolf, opgenomen in de New General Catalogue (NGC) en Index Catalogue (IC)

New General Catalogue
NGC 5530, NGC 5593, NGC 5643, NGC 5670, NGC 5688, NGC 5749, NGC 5764, NGC 5800, NGC 5822, NGC 5824, NGC 5843, NGC 5873, NGC 5882, NGC 5927, NGC 5968 (het noordelijkste NGC object in het sterrenbeeld Wolf, culmineert in de Benelux tot 8°30' boven de zuidelijke horizon), NGC 5986, NGC 6026

Index Catalogue
IC 4406 (Box nebula / Retina nebula), IC 4444

Donkere stofwolken
Barnard 228 (B 228), een langgerekte stofwolk in het noordelijk gedeelte van het sterrenbeeld Wolf, tussen de sterren ξ Lupi, 5-χ Lupi en het koppel 3-ψ en 4-ψ Lupi . Deze stofwolk kreeg de bijnaam Donkere wolfnevel (Dark wolf nebula) .

Sandqvist-Lindroos 7 (SL 7), een stofwolk in het oostelijk gedeelte van de wolf .

Sandqvist-Lindroos 11 (SL 11), een relatief kleine stofwolk ten noordwesten van de ster η Lupi (Eta Lupi) .

Aangrenzende sterrenbeelden 
(met de wijzers van de klok mee)
 Weegschaal (Libra)
 Waterslang (Hydra) (raakt maar op één punt)
 Centaur (Centaurus)
 Passer (Circinus)
 Winkelhaak (Norma)
 Schorpioen (Scorpius)
Zuiderdriehoek

Zuiderdriehoek (Triangulum Australe, afkorting TrA) is een sterrenbeeld aan de zuiderhemel tussen rechte klimming  en  en tussen declinatie . Het sterrenbeeld, die vanaf de breedte van de Benelux niet te zien is, werd in 1597 (of 1598) geïntroduceerd door Petrus Plancius, uitgaande van waarnemingen door de zeevaarders Pieter Dircksz Keyser en Frederik de Houtman.

Sterren
De helderste ster in de Zuiderdriehoek is Atria (α, alpha Trianguli Australis).

Telescopisch waarneembare objecten in het sterrenbeeld Zuiderdriehoek, opgenomen in de New General Catalogue en Index Catalogue

New General Catalogue (NGC)
NGC 5844, NGC 5938, NGC 5979, NGC 6025, NGC 6156, NGC 6183

Index Catalogue (IC)
IC 4571, IC 4584, IC 4585, IC 4595

Aangrenzende sterrenbeelden
(met de wijzers van de klok mee)
 Winkelhaak (Norma)
 Passer (Circinus)
 Paradijsvogel (Apus)
 Altaar (Ara)