alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Schaamlippen

De schaamlippen of vulvalippen maken deel uit van de vulva, het vrouwelijk geslachtsorgaan.

Bij de mens zijn er twee paar schaamlippen:
 de binnenste schaamlippen (labia minora pudendi)
 de buitenste schaamlippen (labia majora pudendi)

Labia majora

De buitenste schaamlippen zijn behaarde huidplooien die om de binnenste schaamlippen heen liggen. Ze vormen aan beide kanten de grens van de vulva. Naar achteren toe verenigen ze zich tot de commissura posterior. Ze bevatten onder andere vet, zweet- en talgklieren. De buitenste schaamlippen liggen in niet-opgewonden toestand vaak tegen elkaar aan, waardoor ze aan de binnenliggende delen bescherming bieden. Bij seksuele opwinding zwellen de buitenste schaamlippen wat op en komen ze uit elkaar te liggen.

Labia minora

De binnenste schaamlippen vormen een plooi met de opening van de vagina aan de onderzijde. Het zijn onbehaarde, dunne huidplooien die tussen de buitenste schaamlippen liggen. Aan de bovenkant komen ze samen en bedekken de clitoris. Ze bevatten talgklieren en ook erectiel weefsel. Net als de clitoris kunnen de binnenste schaamlippen onder invloed van seksuele prikkels opzwellen door een verhoogde bloedtoevoer.

Variatie in uiterlijk

Bij ongeveer 60% van de vrouwen zijn de binnenste schaamlippen na de puberteit groter dan de buitenste. Over het algemeen is er een grote variatie in kleur en vorm van de schaamlippen bij verschillende vrouwen. Bij lang niet alle vrouwen zijn de linker- en rechterschaamlippen identiek van vorm. Sinds het einde van de 20ste eeuw hebben meer jonge vrouwen, kinderen zelfs,  twijfels over hun schaamlippen; twijfels die medisch gezien niet terecht zijn.

Zie ook
 Homologie (anatomie)
 Para-urethrale klieren

Extern zichtbaar lichaamsdeel
Seksuele anatomie (vrouw)
Geslachtsorgaan (vrouwelijk)
Geboorte

geboorte (leven), (algemeen) het geboren worden van mensen en dieren
 bevalling, het geboren worden van een mens
 geboorte (bouwkunde), het onderste deel van een boog of gewelf
Venusheuvel

De venusheuvel, venusberg, mons Veneris, mons pubis of episium is een driehoekig gebied onderaan de buik van een vrouw. De venusheuvel is na de puberteit in meer of mindere mate begroeid met schaamhaar. Het gebied wordt heuvel genoemd, omdat het boven de omgeving uitkomt doordat het schaambeen er pal onder ligt. Ook mannen hebben een heuvel in deze omgeving, die ook mons pubis genoemd wordt.

De venusheuvel is genoemd naar Venus, de Romeinse godin van de liefde.

Seksuele anatomie (vrouw)
Extern zichtbaar lichaamsdeel
IBM Personal System/2

Het Personal System/2 (afgekort PS/2) was de tweede generatie van personal computers van IBM die op de markt kwam op 2 april 1987. Uiteindelijk bleek de PS/2 een gedurfde maar zakelijk slechte gok te zijn: de PS/2 was softwarecompatibel met pc's van andere firma's maar de hardware van de PS/2 was zeer verschillend.
Dit was het gevolg van het feit dat de door iedereen in de pc's gebruikte, open AT bus (later de ISA bus genoemd), niet meer aanwezig was bij de PS/2 van IBM. Hoewel de technisch superieure MicroChannel bus zijn intrede deed met de introductie van de PS/2, was het gemis van de AT-bus hierin rampzalig. Dit gebrek had tot gevolg dat miljoenen add-in computerkaarten niet werkten met de meeste PS/2: ze waren niet meer IBM-compatibel (sommige PS/2's hadden overigens geen MCA-bus maar gewoon de gebruikelijke AT-bus).

Daarnaast had IBM de PS/2 zodanig ontworpen dat het omwille van technische en legale redenen moeilijk was om het ontwerp te klonen. IBM wilde iedereen die een PS/2 kloon wilde bouwen een licentie aan de hand doen, naast een terugwerkende licentiekost per eerder gemaakte IBM-kloon.

Op de PS/2 werd PS/2-interface voor toetsenbord en muis voor het eerst gebruikt. Deze interface is overgenomen op de pc's.

IBM-hardware
Betacam

Betacam is een 12,7 mm (½") brede videoband en analoog videoformaat, ontwikkeld en gelanceerd door Sony in 1982.

Betacam werd de facto beschouwd als de standaard in de professionele uitzendwereld. Een concurrerend systeem is bijvoorbeeld MII van Panasonic. Betacam bestaat zowel in een analoge versie (Betacam en Betacam SP) als in een digitale versie (Digital Betacam, Betacam SX, Betacam IMX).

Betacam werd vooral gebruikt in nieuwsomgevingen; zo kunnen nieuwsonderwerpen met een speler en een recorder zeer makkelijk gemonteerd worden.

Voordelen 
Voordelen van Betacam zijn vooral:
 Robuuste uitvoering van de machines met daardoor lage uitval- en storingspercentages.
 Tijdcode: de beelden (25 fps) kunnen worden voorzien van een unieke tijdcode met het formaat hh:mm:ss:ff (uren, minuten, seconden, video-frames). Het terugzoeken (en vinden) van materiaal gaat daardoor heel gemakkelijk.
 Vier audiosporen bij Digital Betacam (bij analoge Betacam twee longitudinale sporen en twee FM-sporen).
 Betacam IMX heeft zelfs acht audiosporen.
 In nieuwsomgevingen worden Betacam SP-banden gebruikt in Betacam SX-machines, waardoor een SP-band een dubbele speelduur krijgt. Waar een Betacam SP-band normaal 30 minuten zou zijn, wordt deze in een SX-machine 60 minuten.

Toekomst 
Inmiddels is Sony overgegaan op XDCAM. Dit is een camera die als opslagmedium een blu-rayschijf heeft van meer dan 23 GB. Hierdoor is in ieder geval de productie van Betacam SP gestopt en wordt er nog maar één type DigiBetacamera gemaakt.

Betamax 
De consumentenversie van Betacam, de Betamax, heeft in de jaren tachtig samen met Video 2000 en VHS gestreden om de standaard voor videorecorders. Deze strijd werd uiteindelijk gewonnen door het VHS-systeem. De vaak gehoorde verklaring hiervoor, dat zowel Philips (Video 2000) als Sony (Betamax) het niet toestonden dat er porno werd uitgebracht op hun banden, dat de consument daardoor voor VHS koos en dit de standaard werd, is niet aangetoond. Meer bepalend waren de kosten voor afspeelapparatuur en de beschikbare opnameduur. Door de lagere kostprijs werden er meer VHS-apparaten verkocht en daarbij ook de films voor de consumentenmarkt. Betamax was echter kwalitatief beter vanwege de hogere resolutie (250 lijnen tegenover 240 lijnen), betere geluidskwaliteit en een stabieler beeld. Betamax videorecorders waren tevens robuuster dan VHS.

Referenties 

Opslagmedium
Merknaam van Sony Corporation
Videoapparatuur
Amplitude

De amplitude van een (periodieke) trilling is de maximale uitslag van de trilling, of, anders gezegd, de grootste afwijking ten opzichte van de evenwichtsstand. De trilling kan een mechanische trilling zijn van bijvoorbeeld een snaar van een harp, of de daardoor ontstane geluidsgolf, of van enig ander cyclisch in de tijd variërend verschijnsel. Omdat een golfverschijnsel steeds in grootte varieert, zal de waarde van die golf ook steeds variëren. De amplitude is nu de waarde vanaf de evenwichtsstand tot aan de maximale uitslag of sterkte van de golf.

De amplitude van wisselspanning is de maximale waarde van de spanning. Deze amplitude wordt gemeten in volt. Weliswaar is de netspanning van het huishoudelijke elektriciteitsnet ongeveer 230 V, maar dit is de effectieve waarde. De amplitude is een factor √2 groter.

De amplitude van een slinger is de afstand van het neutrale midden (evenwichtsstand) tot aan de grootste uitslag. Deze amplitude wordt gemeten in meter.

De amplitude van geluid is de maximale druk die optreedt. Deze wordt gemeten in pascal.

De 'sterkte' van een sinusvormige golf wordt geheel bepaald door de amplitude. Andere vormen hebben nog als kenmerken onder andere de vormfactor en de effectieve waarde.

Akoestiek
Natuurkunde
Regeltechniek
Lijst van historische plaatsnamen

Historische geografie
historische plaatsnamen
plaatsnamen
61

Het jaar 61 is het 61e jaar in de 1e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Brittannië
De Britten onder leiding van Boudicca plunderen Verulamium (St Albans) en steken de stad in brand. Romeinse burgers slaan op de vlucht en worden afgeslacht.
 Slag bij Watling Street: Het Romeinse leger (Legio XIIII Gemina en Legio XX Valeria Victrix) onder bevel van Suetonius Paulinus, verslaat een overmacht van opstandige Kelten. Tijdens de veldslag weten de legionairs een frontale aanval van Keltische strijdwagens af te slaan. Boudicca wordt verslagen en pleegt zelfmoord door vergif in te nemen.
Na de verwoesting wordt Londinium (huidige Londen) volgens Romeins plan herbouwd. In de stad vestigt men een badhuis, forum en tempel.

Overleden 
 Boudicca, Keltisch koningin van de Iceni (Groot-Brittannië)
 Publius Memmius Regulus, Romeins politicus en senator

00
1366

Het jaar 1366 is het 66e jaar in de 14e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen 
 21 september - Arnold van Rummen doet, tegen vergoeding, afstand van zijn rechten op het graafschap Loon, dat daarmee definitief aan het prinsbisdom Luik komt.
 26 september - Keizer Karel IV verheft graaf Johan I van Nassau-Weilburg tot Gefürsteter Graf.
 7 december - Tholen krijgt stadsrechten van Jan van Blois, stadhouder van Holland en Zeeland.
 Polen sluit met Litouwen een akkoord over de verdeling van Roethenië: het noordelijke deel krijgt Litouwen en het zuidelijke wordt toegewezen aan Polen.
 De Orde van Sint-Jan onder Raymond Berenger verovert tijdelijk Tripoli en Tartous in Syrië.
 Hendrik, de broer van koning Peter I van Castilië, komt met een groep Franse huurlingen in opstand tegen zijn broer.
 De hoofdstad van het Ottomaanse Rijk wordt verplaatst naar Adrianopel (Edirne) in Europa. (jaartal bij benadering)
 jaar van ontstaan van Stella Artois (traditioneel)
 oudst bekende vermelding: Obbicht, Runkelen

Opvolging 
 Aragon en Sardinië - Alfons IV opgevolgd door zijn zoon Peter IV
 Epirus - Simeon Uroš opgevolgd door zijn schoonzoon Thomas II Preljubovič (jaartal bij benadering)
 Holstein-Pinneberg - Adolf VIII van Schaumburg opgevolgd door Otto I van Schaumburg
 Malta - Manfredo III Chiaramonte als opvolger van Guido Ventimiglia

Afbeeldingen

Geboren 
 22 maart - Thomas Mowbray, Engels edelman
 11 mei - Anna van Bohemen, echtgenote van Richard II van Engeland
 Güshri Lodrö Gyaltsen, Tibetaans geestelijk leider
 Jean II Le Meingre, Frans militair
 Maddalena Visconti, Italiaans edelvrouw
 Miran Shah, Perzisch heerser
 Jan III van Auschwitz, Pools edelman (jaartal bij benadering)

Overleden 
 22 januari - Maria van Artesië (~74), Belgisch edelvrouw
 24 januari - Alfons IV (~36), koning van Aragon (1327-1336)
 25 januari - Henricus Seuse (70), Duits mysticus
 8 oktober - Giovanni Visconti d'Oleggio (~51), Italiaans militair
 22 december - Koenraad I van Oels (~72), Silezisch edelman
 december - Otto II van Hessen (~44), Duits edelman
 Adolf VIII van Schaumburg, Duits edelman
 Johan I van Gemen (~35), Duits edelman
 Raymond Berengarius (~57), Aragonees prins
 Richard de la Vache, Engels ridder
 Taddeo Gaddi, Italiaans schilder
 Ulrich IV van Württemberg, Duits edelman

Jaar
1056

Het jaar 1056 is het 56e jaar in de 11e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen 
 IJsland krijgt voor het eerst een eigen bisschop, Ísleifur Gissurarson met zetel in Skálholt.
 Eduard de Belijder roept Eduard Ætheling terug uit Hongarije om hem tot zijn troonopvolger als koning van Engeland te benoemen.
 300 christenen worden verbannen uit Jeruzalem en Europese christenen wordt verboden de Heilig Grafkerk te bezoeken.
 Het Retingklooster in Tibet wordt gesticht.
 Koningin-regentes Agnes van Poitou verzoent het Duitse Rijk met Boudewijn V van Vlaanderen. Dit jaar of kort daarna krijgen de graven van graafschap Vlaanderen het markgraafschap Ename in leen.
 De Fogongpagode in Ying, de oudste nog bestaande volledig houten pagode in China, wordt gebouwd.
 Voor het eerst vermeld: Coburg, Oeren

Opvolging 
 Byzantium - Theodora III opgevolgd door Michaël VI Stratiotikos
 Duitsland - Hendrik III opgevolgd door zijn zoon Hendrik IV met diens moeder Agnes van Poitou als regentes
 Karinthië en Verona - keizer Hendrik III opgevolgd door Koenraad III
 aartsbisdom Keulen - Herman II opgevolgd door Anno II
 Vendôme - Godfried II van Anjou opgevolgd door zijn neef Fulk

Geboren 
 Alexios I Komnenos, keizer van Byzantium (1081-1118) (vermoedelijke jaartal)
 Sæmundur Sigfússon, IJslands geleerde
 Boudewijn II, graaf van Henegouwen (1071-1098?) (jaartal bij benadering)

Overleden 
 11 februari - Herman II (~60), aartsbisschop van Keulen (1036-1056)
 31 augustus - Theodora III (~76), keizerin van Byzantium (1042, 1055-1056)
 10 september - Willem, markgraaf van Noordmark (1046-1056/1057) (of 1057)
 5 oktober - Hendrik III (38), koning en keizer van Duitsland (1028-1056)
 Anselmus van Luik, Luiks geschiedschrijver (jaartal bij benadering)

Jaar
Baarmoederhals

De baarmoederhals, cervix uteri of kortweg cervix is een smaller, buisvormig gedeelte van de baarmoeder dat aan een kant in de vagina eindigt, aan de andere kant overgaat in het baarmoederlichaam (corpus uteri) met daarin de baarmoederholte (cavum uteri). De baarmoederholte is met endometrium bekleed, de baarmoederhals van binnen met cilinderepitheel. In de vagina heeft de baarmoederhals een opening, de baarmoedermond, het ostium externum. Het gedeelte van de cervix dat zichtbaar is via de schede wordt portio genoemd.

In de baarmoedermond zit meestal (behalve tijdens de ovulatie), een ondoorgankelijke slijmprop om de baarmoeder tegen infecties te beschermen. Vóór de bevalling wordt de baarmoederhals verwijd en raakt opgenomen als deel van de baarmoeder en heet dan 'onderste uterussegment'; het verlies van de slijmprop, soms met iets bloed, kondigt vaak het begin van de bevalling aan en heet dan ook tekenen.

De baarmoederhals ondergaat gedurende de menstruatiecyclus een aantal veranderingen. Vlak na de menstruatie is de baarmoederhals gesloten en ligt hij ondiep in de vagina. Wanneer de tijd van de ovulatie nadert, kruipt de baarmoederhals weg naar binnen, wordt zachter van structuur en opent zich een beetje. Na de ovulatie komt de baarmoederhals weer terug in de lage, gesloten positie. Ook de overgangszone tussen het endocervicale epitheel en het plaveiselepitheel verplaatst zich wat meer naar binnen en naar buiten onder invloed van de maandelijkse variatie in hormoonconcentraties.

Bij mensen komt kanker van de baarmoederhals, baarmoederhalskanker, vrij frequent voor. Het wordt veroorzaakt door een infectie met het humaan papillomavirus (HPV). Het ontstaan van voorstadia van deze vorm van kanker kan vroeg worden opgespoord door studie van een uitstrijkje, en bij vroege detectie efficiënt worden behandeld.

In Nederland worden om het aantal patiënten aan baarmoederhalskanker te beperken alle vrouwen van tussen 30 en 60 jaar oud elke 5 jaar uitgenodigd om een uitstrijkje te laten maken. In België geldt als richtlijn voor deze groep vrouwen om zich om de twee jaar te laten onderzoeken via een uitstrijkje. De ontwikkeling van een baarmoederhalskanker verloopt sneller bij jongere vrouwen dan bij oudere vrouwen.

Seksuele anatomie (vrouw)
SOA

Seksueel overdraagbare aandoening, geslachtsziekte
 Service-oriëntatie, Service-Oriented Architecture, een vorm van software-architectuur
 Start of Authority, zie Domain Name System
 State of Alert, een Amerikaanse punkband
 'Samenspel Overwint Alles', oude naam van VV Oirschot Vooruit
Instrument

Een stuk gereedschap -meestal niet elektronisch- met een specifieke functie.
 muziekinstrument - een voorwerp dat ontwikkeld is om muziek mee te maken
 meetgereedschap - instrumenten die zijn gemaakt om waarden (lengte, temperatuur, tijd, druk etc.) of eigenschappen (smeltpunt, brekingsindex etc.) te bepalen
 wetenschappelijk instrument - een classificatie binnen de belastingwetgeving voor meetinstrumenten die (uitsluitend) zijn bedoeld om te helpen bij wetenschappelijk onderzoek
 psychometrisch instrument - een verzameling vragen of observaties die erop gericht is bij mensen een specifieke eigenschap of attitude in kaart te brengen
medisch instrument - bedoeld voor de diagnose en behandeling van ziekten
optisch instrument - gebruikt in de fotografie en microscopologie
financieel instrument - contractuele afspraak die erop gericht is een bepaalde financiële realiteit tot stand te brengen zoals het verschaffen van kapitaal of het overdragen van risico
Hoendervogels

Hoendervogels (Galliformes) zijn een orde van vogels. Over het algemeen zijn het typische grondvogels. Het zijn plompe vogels die niet ver en hoog vliegen. Ze verbergen zich bij gevaar in het struikgewas en broeden op de grond. Alle hoendervogels zijn nestvlieders. Het zijn prooidieren en daarom slapen veel soorten op een veilige hooggelegen plaats zoals in een boom. De orde Galliformes omvat in totaal meer dan 300 levende soorten.

De mannelijke exemplaren worden hanen genoemd, de vrouwelijke hennen en hoenderjongen heten kuikens. 

De kip (huishoen) en de kalkoen behoren eveneens tot deze vogelorde, die daarmee voor een belangrijke voedselbron voor de mens zorgt.

Families 
 Cracidae – Sjakohoenders en hokko's
 †Gallinuloididae (onder andere †Gallinuloides)
 Megapodiidae – Grootpoothoenders
 Numididae – Parelhoenders
 Odontophoridae
 Phasianidae – Fazantachtigen

Cladogram
Het volgende cladogram is gebaseerd op een publicatie uit 2021. De auteurs stellen dat de afsplitsing van de grootpoothoenders ruim 70 miljoen jaar geleden heeft plaatsgevonden en die van de fazantachtigen en tandkwartels ongeveer 40 miljoen jaar geleden.

Externe link 
 Aviornis: Informatie over hoendervogels in het wild en in gevangenschap

 

Hoenders
Siervogel

Siervogels zijn vogels, die door mensen gehouden worden en gekweekt vanwege hun mooie veren, vormen en vaak aantrekkelijke gedrag. Wilde hoenderachtigen (Galliformes) worden gerekend tot de siervogels als tegenhanger van kippen, welke zijn gedomesticeerd.

Tot de siervogels behoren:
frankolijnen
hokko's
parelhoenders
kalkoenen
ruigpoothoenders
grootpoothoenders
tandkwartels, patrijzen, kwartels, pauwen en fazanten

In Nederland zijn er enkele verenigingen die de belangen van siervogelhouders behartigen, zoals Aviornis en KLN.

Vogels naar kenmerk
Kinderboerderij

Een kinderboerderij is een boerderij die openbaar toegankelijk is voor het publiek. Op de kinderboerderij worden veel verschillende boerderijdieren in doorgaans lage aantallen gehouden. De meestgehouden dieren zijn geiten, schapen, paarden, koeien, ganzen, konijnen, varkens, kippen, eenden en vele andere (boerderij)dieren. De eerste kinderboerderij van Nederland werd in 1939 geopend door Artis.

Kinderboerderijen zijn speciaal ingericht om kinderen kennis te laten maken met boerderijdieren en de verzorging daarvan. Ze hebben zowel een educatieve als recreatieve functie. De meeste zijn ontstaan nadat Nederland in de jaren 1950 steeds verder verstedelijkte. Doel was kinderen (en volwassen) in contact te brengen met boerderijdieren. De boerderijen zijn doorgaans eigendom van een gemeente, stichting, vereniging of zorginstelling. Publieke dierhouderijen die niet betreden kunnen worden zijn te omschrijven als dierenweides.

In Nederland zijn naar schatting zo’n 450 tot 500 kinderboerderijen en dierenweides. Jaarlijks worden er bijna 30 miljoen bezoeken afgelegd aan deze locaties.

Soms komt het voor dat een kinderboerderij ook exotische dieren bezit. Wanneer er meer dan tien exotische diersoorten aan het publiek worden getoond, dient zo'n kinderboerderij volgens het Dierentuinenbesluit over een vergunning te beschikken. De invoering van de Positieflijst voor huisdieren (in Nederland) kan ook een verdere stimulans zijn voor kinderboerderijen en andere instanties om een dierentuinvergunning aan te vragen. De kinderboerderijen zonder een dierentuinvergunning maar met zoogdiersoorten die niet op de positieflijst staan zullen hun gehouden collectie verder houden en dieren die sterven niet mogen vervangen, tevens mogen ze niet -met de door hun gehouden niet op de positieflijst genoemde diersoort- kweken. Ze kunnen natuurlijk zonder dierentuinvergunning wel kiezen voor een diersoort die op de positieflijst staat, en daarmee hun niet op de positieflijst staande diersoort vervangen.

Zie ook
 Hertenkamp
Ondersoort

Een ondersoort (wetenschappelijke term: subspecies) is een taxonomische rang in de taxonomie. Een ondersoort staat in de taxonomie lager in rang dan een soort. Een soort kan uit verschillende ondersoorten bestaan die meestal niet in hetzelfde gebied voorkomen. 
Een geïsoleerde populatie van een soort, bijvoorbeeld op een eiland, of in een moeilijk bereikbaar bergdal, kan op termijn  evolueren naar een nieuwe ondersoort of zelfs een geheel nieuwe soort. Van een ondersoort is sprake als de populatie waarneembare genetische verschillen heeft met de 'moedersoort'.

Een ondersoort van een diersoort die dezelfde naam draagt als de soort, wordt de nominaat of nominaatondersoort genoemd. De nominaat is herkenbaar aan de herhaling van de soortnaam. Zo is Motacilla alba alba de nominaatondersoort van de witte kwikstaart (Motacilla alba).

De aanduiding nothosubspecies, afgekort nsubsp. of nothossp., is een term uit de botanie. Het wordt gebruikt voor een ondersoort die een bastaard is  (nothus (Latijn) = bastaard); een nothospecies is een bastaard op soortniveau. Sommige van deze bastaarden komen veel voor en dan is een aparte naam handiger dan de naam van beide ouders te gebruiken, wat in andere gevallen wordt gedaan. 

Zowel de botanische nomenclatuur als de zoölogische nomenclatuur kent de rang ondersoort, en kent een naam in drie delen toe. Bij planten wordt een driedelige naam een infraspecifieke naam (voorheen: ternaire naam) genoemd en bij dieren een trinomen.

Zie ook 
 Binominale nomenclatuur
 Rang (plantkunde)
 Rang (zoölogie)

 rang25
 rang25
 rang25
 rang25
Grootpoothoenders

Grootpoothoenders (Megapodiidae) zijn een familie van hoendervogels die onder andere de thermometervogel en de boskalkoen bevat.

Kenmerken 
Deze vogels hebben korte, ronde vleugels en een tamelijk lange staart. Ze hebben forse en krachtige poten met sterke nagels. Ze hebben kale koppen, die vaak getooid zijn met kuiven, lellen en helmen.

Leefwijze 
Het voedsel bestaat uit insecten, wormen, wortels en zaad.

Voortplanting 

Een aantal soorten uit de familie broedt niet zelf de eieren uit, maar verstopt deze in een broeihoop van bijeengeschraapte bladeren. De eieren blijven door de broei op temperatuur en komen na enige tijd zonder bemoeienis van de oudervogels uit.
De thermometervogel kan met zijn snavel de temperatuur meten van de broeihoop, om zo te zorgen dat het nest precies op temperatuur blijft. Er zijn ook soorten die in plaats van rottende bladeren gebruik maken van aardwarmte of plaatsen uitkiezen die voortdurend door de zon op temperatuur gehouden worden.

Verspreiding 
Grootpoothoenders komen voor in Indonesië, Australië, de Filipijnen, de Nicobaren eilanden, Nieuw-Guinea en verschillende eilanden in de Grote Oceaan.

Taxonomie 
De familie telt zeven geslachten met in totaal 21 soorten.
 Geslacht Aepypodius (2 soorten boskalkoenen)
 Geslacht Alectura (1 soort: Boskalkoen)
 Geslacht Eulipoa (1 soort: Moluks boshoen)
 Geslacht Leipoa (1 soort: Thermometervogel)
 Geslacht Macrocephalon (1 soort: Hamerhoen)
 Geslacht Megapodius (12 soorten boshoenders)
 Geslacht Talegalla (3 soorten boskalkoenen)

Cladogram
Het volgende cladogram is gebaseerd op een onderzoek uit 2021.
Zegen van Aäron

De Zegen van Aäron, soms Aäronitische zegen genoemd, is een priesterlijke zegen die in veel christelijke kerken en gemeenten een vast onderdeel is van de liturgie of eredienst. De zegen wordt aan het eind van de viering of dienst door de priester, dominee of voorganger uitgesproken, waarbij hij/zij de armen zegenend heeft uitgestrekt.

De zegen is afkomstig uit Numeri 6:24-26. Hij was volgens deze overlevering door God via Mozes aan de eerste hogepriester van het volk Israël, Aäron, gegeven om over het volk uit te spreken.

Tekst 
De onderstaande tekst wordt uitgesproken. In de meeste kerkgenootschappen wordt alleen de zegen zelf, dus Numeri 6:24-26, uitgesproken.

Zie ook
Priesterzegen in het Jodendom

Aaronitische zegen
Protestantisme
Liturgie in de protestantse kerk
Mediahype

Een mediahype is de buitengewone aandacht die een bepaald onderwerp gedurende enige tijd krijgt in de media.

Kenmerken 
Onder gewone omstandigheden wordt het nieuws op tientallen verschillende niveaus getoetst: de beweringen van ooggetuigen, deskundigen en gezagsdragers worden voortdurend kritisch getoetst. Bij een mediahype worden die remmen verminderd werkzaam en gebeurtenissen worden disproportioneel uitvergroot.

Een mediahype is te herkennen door het “nieuws maken door de opwinding te verslaan” (Peter Vasterman). De media doen verslag over iets wat emoties bij het publiek teweegbrengt, die vervolgens weer in beeld gebracht worden, die vervolgens weer tot emotie leiden enz.

Tijdens een mediahype kan de berichtgeving de volgende eigenschappen hebben:
 er wordt melding gemaakt van een trend: “het wordt steeds erger”;
 er wordt verbreding van begrip gecreëerd;
 er is dramatisering: er wordt meer emotie in beeld gebracht en de verslaggeving wordt met meer emotie gebracht;
 men werkt met metaforen en steeds terugkomende beelden en begrippen;
 berichtgeving over berichtgeving.

Oorzaak 
Een mediahype ontstaat door uitspraken of bekentenissen van bekende politici of andere opiniemakers, of door een onverwachte gebeurtenis. De media spelen in dit soort situaties een aanjagende rol. Uit angst om bepaald nieuws niet te coveren, nemen redacties elkaars nieuws over.

Media naar onderwerp
Rage
Haan



Mannelijke vogel 
 Haan (kip)
 Kapoen, een gecastreerd exemplaar

Geografie 
 De Haan, een gemeente en badplaats aan de Vlaamse kust
 Haan (Vlaams-Brabant), een gehucht van de Londerzeelse deelgemeente Steenhuffel
 Haan (Noordrijn-Westfalen), een gemeente in Duitsland

Personen 
 Arie Haan (1948), Nederlandse voetballer en voetbaltrainer
 Yorick Haan (1974), Nederlands politicus
 Dorien Haan (1980), Nederlands actrice
 Léon Haan (1968), voormalig Nederlandse atleet
 Piet Haan (1930), voormalig Nederlands wielrenner
 Jan Hendrik Haan (1812-1884), kapitein in het Nederlands-Indische leger

Overige 
 Bierens de Haan (geslacht), een Nederlandse familienaam
 Haan (astrologie), een Chinees sterrenbeeld
 Haan (vuurwapen), een onderdeel van een vuurwapen
 Gallische haan, een Frans symbool
 Windhaan, een windwijzer in de vorm van een haan

Zie ook 
 Hr.Ms. Eilerts de Haan (1921), een opnemingsvaartuig van de Nederlandse marine
 De Haan (doorverwijspagina)
 Den Haan (doorverwijspagina)
 't Haantje (doorverwijspagina)
Elvis

Elvis (voornaam), een van oorsprong Engelse voornaam

Personen met de voornaam Elvis
Elvis Abbruscato, Italiaans voetballer
Elvis Costello, Brits zanger en muzikant
Elvis Crespo, Puerto Ricaans-Amerikaans zanger
Elvis Onyema, Nigeriaans voetballer
Elvis Peeters, Belgisch zanger en schrijver
Elvis Presley, Amerikaans zanger en acteur
Elvis Sina, Albanees voetballer
Elvis Stojko, Canadees kunstschaatser
EJ Wells, of Elvis Banks, een personage uit Days of our Lives

Met betrekking tot Elvis Presley
Elvis Presleys Sun-opnamen, de opnamen voor Sun Records van voor 1956
Elvis Presley (album), eerste album uit 1956
Elvis: That's The Way It Is, een documentaire uit 1970 over Presleys optredens in Las Vegas
Elvis (1979), een televisiefilm uit 1979
Elvis (televisieserie), een Amerikaanse televisieserie uit 1990
Elvis (2005), een miniserie uit 2005
Elvis (2022), een film uit 2022
Elvis Presley en televisie, over de relatie van Presley met het medium televisie
Elvis: The Concert, een serie liveconcerten ter ere van Elvis Presley

Andere
Elvis (1990), een korte film van Benoît Mariage
SMS

Sms (Short Message Service), een dienst om korte berichten te versturen;
 Stedelijk Museum 's-Hertogenbosch, SM's, afkorting voor het Stedelijk Museum 's-Hertogenbosch;
 SMS (motorfiets), een Brits historisch motorfietsmerk;
 Scheepvaart Maatschappij Suriname;
 Seiner Majestät Schiff (Zijne Majesteits Schip), een voorvoegsel van schepen;
 Silent Message Sending, een opvoedkundige interventie;
 Sms als afkorting voor sms-boson;
 Stad Met Stijl, lokale politieke partij in Eeklo.
100 v.Chr.

100 v.Chr. is een jaartal volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Italië 
 In Rome worden Gaius Marius en Lucius Valerius Flaccus, door de Senaat gekozen tot consul van het Imperium Romanum.
 In Rome wordt Julius Caesar geboren.
 Lucius Appuleius Saturninus, een tribunus, probeert opnieuw de Lex Agraria (landwet) met steun van Gaius Marius door te voeren. Quintus Caecilius Metellus Numidicus is tegen deze plannen, hij wordt verbannen en gaat naar Rhodos om filosofie te studeren. De landhervormingen voor veteranen mislukken, de senaatspartij (optimates) komt in opstand.
 Saturninus en zijn aanhangers verschansen zich in het Capitool, maar worden door watergebrek gedwongen zich over te geven. Daarna wordt hij opgesloten in het Senaatsgebouw en door tegenstanders van de Senaat met dakpannen gestenigd.
 Einde van de Tweede Slavenoorlog, de Romeinen verslaan op Sicilië de opstandige slaven onder hun "koning" Tryphon.

Europa 
 De Gallische stammen in West-Europa zijn voortdurend in strijd om het bezit van grondgebied in Gallië. De Kelten van Belgae migreren naar Engeland, voor de handel maakt men gebruik van munten en wordt het wiel toepepast voor het vervaardigen van potten in aardewerk.
 De Kelten bouwen op de noordkust van Schotland de brochs, deze versterkte burchten dienen voor bescherming tegen plunderende stammen.

Palestina 
 Alexander Janneüs verbreekt de handelsbetrekkingen met Aretas II, koning van de Nabateeërs en verovert de havenstad Gaza.
 In Jordanië worden de Nabataanse koningsgraven in Petra gebouwd, de graftombes worden uit de "rode" rotsen uitgehakt.

Griekenland 
 De Romeinen nemen de techniek - hypocaustum of hete lucht onder de vloer - over, deze wordt toegepast in o.a. badhuizen (thermen).
 Soranus, een Griekse geneeskundige, doet onderzoek in gynaecologie en verloskunde. Hij voert voor bevallingen de baarstoel in.

Afrika 
 De woestijnnomaden (Berbers) in Noord-Afrika gebruiken de dromedaris als rij- en lastdier. Hierdoor ontstaan handelswegen in de woestijn.

Azië 
 De eerste karavanen vertrekken vanuit de Chinese hoofdstad Chang'an. Langs de zijderoute ontstaan handelsposten (waarschijnlijke datum).

Geboren 
 Antipater (~100 v.Chr. - ~43 v.Chr.), gouverneur van Idumea en vader van Herodes de Grote
 Cornelius Nepos (~100 v.Chr. - ~25 v.Chr.), Romeins historicus en schrijver
 13 juli - Gaius Julius Caesar (* ~100 v.Chr. - † ~44 v.Chr.), Romeins politiek-militair genie en dictator
 Gaius Octavius (~100 v.Chr. - ~59 v.Chr.), Romeins staatsman en vader van Gaius Julius Caesar Octavianus (Augustus)
 Titus Labienus (~100 v.Chr. - ~45 v.Chr.), Romeins tribunus en onderbevelhebber van Julius Caesar

Overleden 
 Lucius Appuleius Saturninus (~138 v.Chr. - ~100 v.Chr.), Romeins staatsman (38)
 Lucius Caecilius Metellus Diadematus (~160 v.Chr. - ~100 v.Chr.), Romeins consul en staatsman (60)
 Quintus Caecilius Metellus Balearicus (~166 v.Chr. - ~100 v.Chr.), Romeins consul en censor (66)

99+
82 v.Chr.

Het jaar 82 v.Chr. is een jaartal in de 1e eeuw v.Chr. volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Italië
In Rome verslaat Lucius Cornelius Sulla buiten bij de stadspoort Porta Collina, de Samnieten en de aanhangers van de "Volkspartij". Sulla wordt uitgeroepen tot dictator voor het leven, hij herstelt de macht van de Senaat en verbetert het rechtsstelsel.
 Gnaeus Pompeius Magnus onderdrukt de opstandige populares in Sicilië (de graanschuur van Rome) en Noord-Afrika, hij keert als Imperator terug en krijgt door zijn overwinningen de eretitel Magnus.
De 18-jarige Julius Caesar vlucht uit Rome en vertrekt naar Klein-Azië. Hij dient als stafofficier in het leger, in de Romeinse provincies Asia en Cilicië.

Oost-Europa 
Koning Boerebista (82 - 44 v.Chr.) sticht het Dacische Rijk (Roemenië), hij verenigt de Daciërs in Walachije en maakt de Keltische stammen van Bohemen en Moravië schatplichtig.
Einde van de Tweede Mithridatische Oorlog, Mithridates VI van Pontus verslaat de Romeinen bij de rivier de Halys (Rode Rivier), Sulla respecteert de "Vrede van Dardanus" en het Pontische leger trekt zich terug uit Frygië.

Midden-Oosten 
 De Hasmonese koning Alexander Janneüs verovert de Golanhoogten en de meeste steden van de Dekapolis. Hij dwingt Aretas III, koning van de Nabateeërs, Perea aan het Joodse koninkrijk af te staan, maar deze kan de stad Philadelphia behouden.
 Alexander Janneüs laat langs de landsgrens de versterkte forten Alexandrium, Hyrcania en Machaerus bouwen.

Geboren 
 Gaius Licinius Macer Calvus (~82 v.Chr. - ~47 v.Chr.), Romeins redenaar en dichter
 Julia Caesaris (~82 v.Chr. - ~54 v.Chr.), dochter van Julius Caesar
 Publius Terentius Varro (~82 v.Chr. - ~35 v.Chr.), Romeins neoterisch dichter
 Vercingetorix (~82 v.Chr. - ~46 v.Chr.), Gallische koning en veldheer

Overleden 
 Gnaius Papirius Carbo (~135 v.Chr. - ~82 v.Chr.), Romeins consul en veldheer (53)
 Quintus Mucius Scaevola (~140 v.Chr. - ~82 v.Chr.), Romeins staatsman en pontifex maximus (58)

Jaar in de 1e eeuw v.Chr.
59 v.Chr.

Het jaar 59 v.Chr. is een jaartal volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Italië 
 In Rome wordt Gaius Julius Caesar door de Senaat gekozen tot consul van het Imperium Romanum en voert hervormingen door in de Romeinse samenleving.
 Gnaeus Pompeius Magnus trouwt met Julia Caesaris, de dochter van Julius Caesar. Dit om de bezegeling van het Eerste Triumviraat te bevestigen.
 De Senaat mobiliseert het Romeinse leger om in Noord-Italië, de Galliërs en Germanen aan de Rijngrens te onderwerpen.
 Julius Caesar laat de Acta Diurna, een officiële staatskrant, verspreiden in de Romeinse Republiek. Caesar huwt met zijn derde vrouw Calpurnia Pisonis.
 Ptolemaeus XII Neos Dionysos arriveert met een delegatie in Rome, om garantie te krijgen voor de onafhankelijkheid van Egypte.

Gallië 
 Ariovistus, koning van de Sueben, wordt door Rome erkend als bondgenoot. In Midden-Gallië verenigt hij de Keltische stammen in een Germaans Rijk.

Geboren 
 Titus Livius, Romeins historicus (overleden 17)

Overleden 
 Gaius Octavius (~100 v.Chr. - ~59 v.Chr.), Romeins staatsman en vader van Gaius Julius Caesar Octavianus (Augustus) (41)
 Quintus Caecilius Metellus (~103 v.Chr. - ~59 v.Chr.), Romeins consul en veldheer (44)

Jaar in de 1e eeuw v.Chr.
57 v.Chr.

Het jaar 57 v.Chr. is een jaartal volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Italië 
 In Rome worden Publius Cornelius Lentulus en Quintus Caecilius Metellus, door de Senaat gekozen tot consul van het Imperium Romanum.
 Marcus Tullius Cicero teruggekeerd uit ballingschap, organiseert 15 dagen feest ter ere van Julius Caesar en zijn overwinningen in Gallië.
 Winter - De Romeinen vestigen bij Octodurus (Zwitserland) een Romeins legerkamp, om de bevoorrading door de Alpenpassen veilig te stellen. Legio XII weert verwoede aanvallen af van Keltische bergstammen.

Gallië 
 Mei - Julius Caesar verslaat met het Romeinse leger (8 legioenen), de Belgae (± 110.000 man) in de Slag bij de Aisne.
 De Gallische stammen Ambiani en de Bellovaci worden door de Romeinen onderworpen, de Remi sluiten een bondgenootschap.
 Juli - Slag aan de Sabis: Julius Caesar verslaat aan de rivier de Selle de Belgae. Het Romeinse leger wordt in de veldslag door de Nerviërs ingesloten, Legio X, Legio XIII en Legio XIV weten de Galliërs te vernietigen.
 September - De Romeinen belegeren Atuatuca (huidige Tongeren), een versterkt heuvelfort (oppidum) van de Germaanse stam de Aduatuci. Mogelijk ook de citadel van Namen. Na de inname worden 53.000 bewoners als slaven afgevoerd naar Rome.

Nederlanden 
 Eerste beschreven geschiedenis door Romeinse veldheer Julius Caesar vastgelegd in Commentarii de Bello Gallico.
 Ten noorden van de Rijn de Frisii (Friezen), de Marsacii op de Zeeuwse eilanden en de Toxandri in Campina (Kempen)
 Julius Caesar belegert de Aduatuci bij Thuin.

Egypte 
 In Alexandrië wordt Cleopatra VI door paleisintriges vermoord, Berenice IV eist de alleenheerschappij op over Egypte.

Parthië 
 Orodes II (57 - 38 v.Chr.) volgt zijn vader Phraates III op als koning van het Parthische Rijk. Mithridates III regeert in Medië en komt in opstand tegen zijn broer.

Azië 
 Op het Koreaanse schiereiland ontstaat in het zuidoosten het koninkrijk Saro (Silla) dat zich onafhankelijk van de Chinese Han-dynastie verklaart. Dit is het begin van de Drie koninkrijken van Korea.

Geboren

Overleden 

 Cleopatra VI (~95 v.Chr. - ~57 v.Chr.), koningin van Egypte en moeder van Cleopatra VII (38)

Jaar in de 1e eeuw v.Chr.
Theïsme

Theïsme is het geloof in een god of goden als hogere macht. Het is het tegenovergestelde van atheïsme of nontheïsme. Deze vorm van theïsme stelt alleen dat er één of meerdere goden bestaan en is verder onafhankelijk van het aantal goden waarin wordt geloofd, hoe deze goden zijn gedefinieerd of wat hun relatie tot de wereld is. Deïsme is een subcategorie van deze vorm van theïsme.

Binnen het christendom, jodendom en de islam is er de godsdienstfilosofische opvatting dat er één persoonlijke God of godheid is, die zowel transcendent als immanent is. Er zou één God zijn die oneindig is, ver boven de mensen verheven, los staand van de door hem geschapen wereld en tegelijkertijd actief aanwezig in de wereld en in het wereldgebeuren. Deze strikte vorm van theïsme onderscheidt zich van deïsme door de aanvaarding van de immanentie van God.

Niet alle religies zijn theïstisch. Religies die, zoals het taoïsme, niet uitgaan van het bestaan van een god of goden zijn niet theïstisch. Andere voorbeelden zijn het boeddhisme en sommige vormen van hindoeïsme.

Het traditionele christendom is overwegend mono-theïstisch. Het leert dat God als de Immanuel, de God met ons in de persoon van Jezus Christus in de wereld kwam en dat Hij na zijn hemelvaart in de persoon van de Heilige Geest kwam om in mensen te wonen. Het Oude Testament verhaalt van verschillende mogelijke verschijningen (theofanieën) van God in engelen- of mensengedaante en/of direct spreken van God tot mensen door dromen en hoorbare boodschappen. Ook zou hij mensen direct of indirect hebben aangestuurd tot handelen. Het Oude Testament bevat de overleveringen van zijn bemoeienissen met de Israëlieten.

De meeste theïsten geloven dat God zowel alwetend als almachtig is, hoewel deze overtuiging vragen oproept over Gods verantwoordelijkheid ten aanzien van het kwaad en het lijden in de wereld (zie Probleem van het lijden). Sommige theïsten menen dat God bewust of doelgericht zijn alwetendheid of zijn almacht beperkt.

Bekende verdedigers van het theïsme zijn onder meer Richard Swinburne, emeritus hoogleraar filosofie in Oxford. In Nederland is Willem Ouweneel een bekende verdediger van het theïsme. In maart 2005 publiceerde hij het Theïstisch Manifest.

Het Vliegend Spaghettimonster en de Onzichtbare Roze Eenhoorn zijn te beschouwen als parodieën op theïstische religies.

Zie ook 
 Atheïsme
 Monotheïsme
 Polytheïsme
 Pantheïsme

Filosofische stroming
Godsdienstfilosofie
Iona (eiland)

Iona (Gaelisch: Ì Chaluim Chille), vroeger ook wel bekend als Hy, is een eiland aan de westkust van Schotland. Het behoort tot de Binnen-Hebriden. Het eiland telt ongeveer 175 inwoners.

In 565 stichtte Columba er een klooster (Iona Abbey) dat bijzonder grote invloed op deze noordelijke streken van Europa had. Vanuit Iona verspreidde zich een netwerk van kloosters en bisdommen dat zich uitstrekte over heel Schotland en Ierland en zelfs tot in het Saksische gebied van Northumbria. Oswiu van Northumbria bekeerde zich in het klooster van Iona tot het christendom. Het eiland werd een heilige plaats waar verschillende koningen van Schotland, Ierland en Noorwegen werden begraven. In 806 werd de gehele populatie van het eiland uitgemoord door de Vikingen. Nog enkele aanvallen volgden en het klooster raakte in verval. Margaretha van Schotland herstelde het in de 11e eeuw weer. In de 13e eeuw is het een benedictijner klooster geworden.

In 1938 stichtte ds. George MacLeod op het eiland de Iona Community, een oecumenische gemeenschap die naar nieuwe wegen zoekt om het evangelie in deze tijd vorm te geven.

Iona is te bereiken met een veerboot vanaf het eiland Mull.

Zie ook 
 Iona Abbey, Iona Nunnery, MacLean's Cross
 Keltisch christendom
 Adomnán

Externe link 
 Iona

 
National Trust for Scotland
521

Het jaar 521 is het 21e jaar in de 6e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Klein-Azië 

 Justinianus, toekomstig keizer van het Byzantijnse Rijk, wordt gekozen tot consul. Later benoemt zijn oom Justinus I hem tot opperbevelhebber van het leger in het Oosten.
 Justinianus maakt de Senatoriale Spelen tot vermoedelijk het grootste spektakel dat Constantinopel ooit gezien had.

Religie 

 Samson van Dol wordt in Bretagne ingewijd als bisschop.

Geboren 

 7 december - Columba van Iona, Iers abt en missionaris (overleden 597)

Overleden 

 29 november - Jacobus van Sarug, Syrisch bisschop 
 17 juli - Magnus Felix Ennodius, bisschop van Pavia

000
558

Het jaar 558 is het 58e jaar in de 6e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Byzantijnse Rijk 
 7 mei - Keizer Justinianus I laat de koepel van de Byzantijnse kathedraal Hagia Sophia repareren, nadat deze een jaar eerder is beschadigd door een aardbeving (zie: 557).
 Een tweede uitbraak van de pest in het Byzantijnse Rijk; de gebieden in Noord-Italië en Istrië (Balkan) worden zwaar getroffen.

Europa 
 Diarmait mac Cerbaill, koning (High-King) van Tara (Ierland), voert voor de laatste keer het aloude Feis Temro (feest van Tara) ritueel uit. Hierbij deelt hij het bed met (de priesteres van) godin Ériu.
 13 december - Koning Chlotarius I herenigt het Frankische Rijk na het overlijden van zijn broer Childebert I. Hij regeert als alleenheerser over de Franken en sluit een bondgenootschap met de Longobarden.
 Winter - De Avaren en de Slaven migreren naar de Balkan en vestigen zich op de Pannonische vlakte. (waarschijnlijke datum)

Religie 
 De (eerste) abdijkerk van Église Saint-Germain-des-Prés wordt door Germanus, aartsbisschop van Parijs, ingewijd.

Geboren

Overleden 
 Abraham van Kratia, Syrisch monnik (waarschijnlijke datum)
 13 december - Childebert I (62), koning van de Franken
 Hilarius van Toscane (82), Italiaans geestelijke
 1 mei - Marcoen, Normandisch missionaris

000
597

Het jaar 597 is het 97e jaar in de 6e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Europa 
 De 13-jarige Chlotharius II wordt koning van Neustrië nadat zijn moeder Fredegonde in Parijs is overleden. Hij begint een burgeroorlog tegen Austrasië, het oostelijke deel van het Frankische Rijk.
 Ceolwulf (597-611) volgt zijn broer Ceol op als koning van Wessex. Hij wordt regent van Ceols zoon Cynegils die te jong is om het koninkrijk te regeren. (Volgens de Angelsaksische Kroniek)

Azië 
 Mangalesa (597-609) volgt zijn broer Kirtivarman I op als koning van Chalukya (huidige India). Tijdens zijn bewind valt hij de streek Khandesh en Gujarat in het Hoogland van Dekan binnen.

Religie 
 Augustinus van Canterbury landt met een groep van 40 benedictijnse monniken op het eiland Thanet voor de oostkust van het Zuid-Engelse koninkrijk Kent. Hij krijgt toestemming van koning Ethelbert om het christendom te prediken aan de Angelsaksen en sticht in de stad Canterbury een klooster.

Geboren 
 Oemm Salama, echtgenote van Mohammed (overleden 680)
 Zaynab bint Khuzayma, echtgenote van Mohammed (waarschijnlijke datum)

Overleden 
 9 juni - Columba van Iona (75), Iers abt en missionaris
 Fredegonde, koningin en regentes van de Franken

000
Adomnán

Adomnán, ook Adamnan en Eunan, (Drumhome, 628 - Iona, 23 september 704) was abt van Iona, een eiland bij Schotland van 679 - 704. 

Hij was degene die het Leven van Sint-Columba schreef. Hij was verwant aan Columba en was verantwoordelijk voor de Cáin Adomnáin, de Wet van Adomnán. In 700 wist hij 51 koningen en 40 geestelijke leiders ertoe te bewegen deze wet aan te nemen die de positie van vrouwen en geestelijken regelde in het door stammentwisten geteisterde Ierland. Ook schreef hij een boekje Over de heilige plaatsen waarin hij de gegevens verwerkte van een Frankische geestelijke die een bezoek gebracht had aan het door moslims bezette gebied van Syrië en Palestina. Zijn feestdag als heilige wordt gevierd op 23 september. Hij is de patroonheilige van het bisdom Raphoe.

Heilige in het christendom
Iers heilige of zalige
Iers rechtsgeleerde
Abt van Iona
7e-eeuws abt
665

Het jaar 665 is het 65e jaar in de 7e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Brittannië 
 De 7-jarige Willibrord (latere "apostel van de Lage Landen") wordt door zijn ouders als oblaat toevertrouwd aan het klooster van Ripon.
 Colman van Lindisfarne vestigt zich met een groep monniken op Inishbofin (huidige Ierland) en sticht op het eiland een klooster.

Verschenen 
 Brahmagupta, Indiase wiskundige en astronoom, schrijft de "Khandakhadyaka".

Geboren

Overleden 
 Hafsa bint Omar, echtgenote van Mohammed
 Numerianus, bisschop van Trier

000
664

Het jaar 664 is het 64e jaar in de 7e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Brittannië 
 De pest teistert Gwynedd (huidige Wales) en het zuiden van Engeland. Koning Swithelm van Essex overlijdt aan de gevolgen van de pestepidemie, die zich verspreidt naar Ierland. Hij wordt opgevolgd door zijn neven Sighere en Sebbi.
 14 juli - Koning Earconbert van Kent overlijdt na een regeerperiode van 24 jaar en wordt opgevolgd door zijn zoon Egbert I. Vanwege zijn jeugdige leeftijd regeert zijn moeder Sexburga als regentes het Angelsaksische koninkrijk.

Europa 
 Koningin Bathildis legt haar positie als regentes van Neustrië neer en trekt zich als zuster terug in de abdij van Chelles. Formeel regeert Chlotharius III nu het Frankische deelkoninkrijk, maar in werkelijkheid blijft Ebroin als despotisch heerser zijn machtspositie uitbreiden.

Religie 
 Synode van Whitby: Koning Oswiu van Northumbria roept in Whitby Abbey een synode bijeen onder leiding van Wilfrid van York. De Keltische Kerk (in Wales, Schotland en het noorden van Engeland) en de Katholieke Kerk (in het zuiden van Engeland) accepteren, dat de kloosterregels in Ierland worden vervangen door de regels van de benedictijnen. Hiermee wordt de strikte navolging van de katholieke leer afgedwongen. Oswiu stemt ermee in de paasdatum zoals gebruikelijk in Rome aan te houden en bepaalt voor de Angelsaksische monniken het dragen van de tonsuur. Tevens worden de mannen en vrouwen van elkaar gescheiden in aparte kloosters.
 Paus Vitalianus krijgt het recht om aartsbisdommen te stichten in Engeland. De liturgische gebruiken van de kerk worden aanvaard, ten nadele van Keltische christelijke tradities.

Geboren

Overleden 
 6 januari - 'Amr ibn al-'As (ca. 79), gouverneur van Egypte.
 14 juli - Earconbert, koning van Kent
 26 oktober - Cedd, Angelsaksisch bisschop
 Swithelm, koning van Essex (waarschijnlijke datum)
 Xuanzang (62), Chinees boeddhistisch monnik en reiziger

000
613

Het jaar 613 is het 13e jaar in de 7e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Europa 
 Koning Theuderik II overlijdt in Metz aan dysenterie tijdens de voorbereidingen van een veldtocht tegen Chlotharius II. Hij wordt opgevolgd door zijn 12-jarige bastaardzoon Sigebert II. Theuderiks grootmoeder Brunhilde treedt op als regentes en probeert uit naam van haar achterkleinzoon te regeren over Austrasië en Bourgondië.
 De Austrasische adel onder leiding van Pepijn van Landen, Arnulf (later bisschop van Metz) en Warnachar II, komt in opstand tegen Sigebert II en Brunhilde. De opstandelingen sluiten een bondgenootschap met Chlotharius II en verslaan de Frankische troepen van Sigebert bij de Aisne (Noord-Frankrijk).
 Chlotharius II verenigt de Frankische koninkrijken Austrasië, Neustrië en Bourgondië onder één koning. Hij laat Sigebert II onthoofden, Brunhilde wordt gevangengenomen en gedurende drie dagen gemarteld. Uiteindelijk wordt ze achter een wild paard vastgebonden en overlijdt later aan haar verwondingen.
 In Andernach wordt een verdrag gesloten waarin de autonomie van Austrasië en de leidende rol van de Austrasische adel worden vastgelegd.
 Eillud Powys bestijgt de troon als koning van Powys in Wales. (waarschijnlijke datum)

Byzantijnse Rijk 
 Keizer Herakleios hertrouwt zijn nicht Martina, wat door de katholieke kerk en de meeste burgers wordt veroordeeld. Hij laat zijn zoon Constantijn (8 maanden oud) in Constantinopel tot medekeizer (Caesar) kronen. De dynastieke titel van de Heracliden geeft hem (voorlopig) geen macht vanwege zijn leeftijd.

Religie 
 Maximus Confessor, secretaris van Herakleios, besluit als monnik zich te vestigen in Carthago. (waarschijnlijke datum)

Geboren 
 Aïsja, echtgenote van Mohammed (waarschijnlijke datum)

Overleden 
 Brunhilde (79), koningin van Austrasië
 Sigebert II (12), koning van Austrasië
 Theuderik II (26), koning van Austrasië

000