Loża wolnomularska

Loża wolnomularska – podstawowa jednostka organizacyjna wolnomularstwa, a także miejsce spotkań wolnomularzy. Na jej czele stoi Czcigodny Mistrz oraz grupa oficerów lożowych. Dla powołania loży potrzeba przynajmniej siedmiu mistrzów wolnomularskich oraz zgody władz obediencji.

Loża wolnomularska jest pomieszczeniem zbudowanym na planie prostokąta, zorientowanym zgodnie z głównymi kierunkami geograficznymi, z najważniejszym – Wschodem.

Loże działają w różnych obrządkach i rytach. Stowarzyszenia kilku lóż tworzą obediencję. Każda loża posiada duży stopień autonomii.

Rytualne prace loży odbywają się w wolnomularskiej świątyni. W przeciwieństwie do pomieszczenia/budowli religijnej, ta jest świecka, filozoficzna i filantropijna.

Poza samym rytuałem, istotnym elementem prac lożowych są tzw. deski, czyli referaty, które następnie są dyskutowane. W pracach lożowych bardzo ważne znaczenie ma również muzyka.

Oficerowie lożowi 
W lożach wolnomularskich wyznaczeni (bądź wybrani) masoni pełnią specyficzne funkcje zwane oficerskimi (spotyka się także określenie „urzędnik”). Wiążą się z nimi rozliczne uprawnienia i obowiązki. Różne odłamy masonerii w różny sposób określają liczbę i nazwy oficerów, choć najważniejsze urzędy są wspólne dla wszystkich obediencji. Istnienie większości stanowisk oficerskich jest uświęcone długoletnią tradycją i znajduje umocowanie w podstawowym dokumencie wolnomularskim – Konstytucji Andersona (spisana na początku XVIII wieku). Niektóre (zwłaszcza te najważniejsze) pochodzą jeszcze z czasów wolnomularstwa operatywnego (cechowego) – wzmianki o nich można spotkać w statutach z XIV i XV wieku (np. Statuty Schowe’a).

Najważniejsze są trzy urzędy: Czcigodnego Mistrza oraz dwóch Dozorców (bez obecności tych oficerów loża nie może powstać ani pracować). Są one określane jako Trzy Oficerskie Światła Loży. Stopień niżej znajdują się Mówca i Sekretarz.
 Czcigodny Mistrz (ang. Honourable Master) – przewodniczący loży, najważniejsza postać lożowa, w większości obediencji po wyborze (tzw. instalacji) Czcigodny Mistrz wskazuje oficerów, z którymi chciałby pracować podczas swojej kadencji. Wskazanie musi jednak zostać potwierdzone przez głosowanie (zazwyczaj tajne) przeprowadzane pośród tych wolnomularzy z loży, którzy mają stopień mistrzowski
 Dozorcy (ang. Warden, Pierwszy i Drugi, czasem nazywany Starszym i Młodszym) – oficerowie loży, którzy w hierarchii wolnomularskiej zajmują miejsce po Czcigodnym. Pierwszy Dozorca opiekuje się wolnomularzami – Kolumna Południowej, Drugi Dozorca – Kolumna Północnej. Pierwszy Dozorca jako jedyna osoba w loży może (czasowo) zastąpić Czcigodnego Mistrza
 Mówca (ang. Speaker) – strażnik konstytucji i przepisów ogólnych, do obowiązków Mówcy należy zgłaszanie wniosków do głosowania
 Sekretarz (ang. Secretary) – zajmuje się prowadzeniem zapisów lożowych
 Odźwierny (ang. Tyler) – wolnomularz czuwający nad bezpieczeństwem prac loży
 Jałmużnik (ang. Almoner) – zajmuje się zbieraniem funduszy na cele charytatywne, odpowiada przed Skarbnikiem
 Skarbnik (ang. Treasurer) – sprawuje pieczę nad finansami loży
 Wielki Ekspert (ang. Expert) – czuwa nad rozstrzygnięciami rytualnymi
 Mistrz Ceremonii (ang. Master of Ceremony) – prowadzi sprawy bieżące dotyczące rytuału
 Mistrz Harmonii (ang. Master of Harmony) – zajmuje się muzyką lożową, inicjuje śpiewy etc.
W wolnomularstwie anglosaskim spotyka się jeszcze innych oficerów – np. dziekanów (Dean).

Zasady przyjmowania do lóż 
Większość lóż przyjmuje na nowych adeptów osoby mające minimum 18–25 lat (zależnie od obediencji), które nie były karane sądownie i posiadają w swoim środowisku dobrą opinię. Tradycyjnie do loży można było być przyjętym z rekomendacji należących do niej wcześniej braci, obecnie jednak niektóre obediencje zachęcają do samodzielnego zgłaszania się do lóż. Kandydaci są jednak selekcjonowani przez mistrzów lóż, według im tylko znanych kryteriów i wiele kandydatur jest odrzucanych na wstępie lub po tzw. przesłuchaniu „pod opaską”, w trakcie którego bracia z loży mogą zadać kandydatowi dowolne pytanie.

Niektóre loże oficjalnie publikują zasady rządzące procesem aplikacji.

Kandydat do Wielkiej Loży Narodowej Polski (wolnomularstwo odłamu konserwatywnego) musi być mężczyzną i zgodnie z tradycją zadeklarować wiarę w Wielkiego Budowniczego Wszechświata. Wielki Wschód Polski(wolnomularstwo liberalne) nie wymaga od kandydatów wiary w Wielkiego Budowniczego Wszechświata, przyjmują także agnostyków i ateistów.

Zgodnie z tradycją wolnomularstwa regularnego, Wielka Loża Narodowa Polski przyjmuje do lóż wyłącznie mężczyzn. Wielki Wschód Polski i Wielki Wschód Rzeczypospolitej Polskiej są organizacjami mieszanymi, inicjującymi zarówno mężczyzn, jak i kobiety. Organizacją także mieszaną przyjmującą kobiety i mężczyzn jest Federacja Le Droit Humain, oraz wolnomularstwo ezoteryczne Memphis-Misraim. W Polsce istnieją także dwie loże żeńskie – Prometea i Gaja Aeterna, należące do Wielkiej Żeńskiej Loży Francji. Obediencja ta inicjuje wyłącznie kobiety, ale na swoich prawach przyjmuje mężczyzn z innych obediencji liberalnych.

Obraz loży 
Obraz loży – prowadzony na bieżąco spis członków loży wolnomularskiej. Dawniej określano tak też zbiór symboli masońskich na podłodze lub dywanie loży.

Polskie loże

Polskie loże Wielkiej Loży Narodowej Polski 
Loże należące do Wielkiej Loży Narodowej Polski:
 Loża Matka Kopernik – Warszawa
 Walerian Łukasiński – Warszawa
 Przesąd Zwyciężony – Kraków
 La France (francuskojęzyczna) – Warszawa
 Świątynia Hymnu Jedności – Poznań
 Eugenia Pod Ukoronowanym Lwem – Gdańsk
 Pod Szczęśliwą Gwiazdą – Warszawa
 Iwan Łuckiewicz (białoruskojęzyczna) – Warszawa
 Silesia – Legnica
 Wolność Odzyskana – Lublin
 Emil Drach – Katowice
 Pi – Warszawa
 Semper In Altum – Kraków
 Enigma (anglojęzyczna) – Warszawa

Polskie loże Wielkiego Wschodu Polski 
 Wolność Przywrócona, Warszawa, Ryt Francuski
 Galileusz, Bydgoszcz, Ryt Szkocki Dawny i Uznany
 Moria, Ryga (Łotwa), Ryt Szkocki Dawny i Uznany
 Cezary Leżeński, Warszawa, Ryt Szkocki Dawny i Uznany
 Witelon, Warszawa (cała Polska, korespondencyjnie), Ryt Szkocki Dawny i Uznany
 Atanor, Warszawa, Ryt Szkocki Dawny i Uznany
 Abraxas pod Światłem Syriusza, Warszawa i Poznań, Ryt Memphis-Misraim
 Universe – Warszawa, pracuje w języku angielskim. Ryt Francuski oraz Ryt Szkocki Dawny i Uznany
 Astrolabium – Kraków, Ryt Szkocki Dawny i Uznany
 Synergia – Europa, pracuje w języku angielskim. oraz Ryt Szkocki Dawny i Uznany
 Pod Sokołem i Sową – Poznań, Ryt Szkocki Dawny i Uznany, Ryt Francuski

Polskie loże Wielkiego Wschodu Rzeczypospolitej Polskiej 
Loże należące do Wielkiego Wschodu Rzeczypospolitej Polskiej:
 Loża Nadzieja na Wsch.: Warszawy
 Loża Trzech Braci na Wsch.: WarszawyRyt Francuski Nowoczesny
 Loża Europa na Wsch.: Warszawy
 Loża Gwiazda Morza na Wsch.: Gdańska
 Loża Karol Marcinkowski na Wsch.: Poznania
 Loża Saule Perkons Daugava na Wsch.: Rygi
 Loża Braterstwo nad Olzą na Wsch.: Cieszyna

Polskie loże Wielkiego Wschodu Francji 
Loże należące do Wielkiego Wschodu Francji:
 Gabriel Narutowicz – Kraków

Polskie loże „Le Droit Humain” 
Loże należące do „Le Droit Humain”:
 Loża Matka „Pierre et Marie Curie” – Warszawa
 „Orzeł Biały” – Katowice
 „Rencontre Fraternelle” (francuskojęzyczna) – Warszawa
 „Konstytucja 3 Maja” – Warszawa
 „Braterstwo pod Wawelem” – Kraków
 „Michał Tokarzewski-Karaszewicz” – Kielce
 „Janusz Korczak” – Łódź
 „Pod Trzema Basztami” – Poznań
 „Wanda Dynowska” – Wrocław
 Loża Doskonalenia „Spirala” – Warszawa
 Loża Doskonalenia „Świetlisty Krąg” – Katowice
 Kapituła „Feniks” – Warszawa
 Areopag „Orzeł Czarny i Biały” – Warszawa

Polskie loże Rady Najwyższej RSDU 
(Wielkich Suwerennych Inspektorów Generalnych 33 i Ostatniego Stopnia Rytu Dawnego Uznanego Wolnych i Przyjętych Mularzy Polski)
 Loża Doskonalenia „Jan Józef Lipski” – Warszawa
 Loża Doskonalenia „Góra Wawel” – Kraków
 Loża Doskonalenia „Miłość i Wierność” – Poznań
 Loża Doskonalenia „Temple de Isis” (francuskojęzyczna) – Warszawa
 Kapituła Różokrzyżowców „Tadeusz Gliwic” – Warszawa
 Kapituła Różokrzyżowców „Andrzej Strug” – Poznań
 Kapituła Różokrzyżowców „Jerzy Langrod” – Kraków
 Areopag Wielkich Wybranych Kawalerów Kadosz „ORDO AB CHAO” – Warszawa
 Konsystorz Wielkich Kawalerów Tajemnicy Królewskiej „Polonia” – Warszawa

Polskie Loże Rady Najwyższej Inspektorów Generalnych 33 i ostatniego stopnia Rytu Szkockiego Dawnego i Uznanego Wolnych i Uznanych Mularzy Polski i krajów Bałtyckich 
Loże należące do Rady Najwyższej Inspektorów Generalnych 33 i ostatniego stopnia Rytu Szkockiego Dawnego i Uznanego Wolnych i Uznanych Mularzy Polski i krajów Bałtyckich:
 Loża Doskonałości Dharma – Warszawa
 Loża Doskonałości Wieża Babel – Warszawa

Polskie loże Wielkiej Żeńskiej Loży Francji 
 Prometea – Warszawa
 Gaja Aeterna – Warszawa
 Budowa Loży Doskonałości Wrota Kosmosu na Wschodzie Warszawy

Polskie loże Wielkiej Loży Kultur i Duchowości (Grande Loge des Cultures et de la Spiritualité) 
Loże należące do Wielkiej Loży Kultur i Duchowości:
 Ul – Toruń
 Erasmus Roterodamus – Ustroń
 Jan Henryk Dąbrowski – Warszawa
 Loża Doskonałości „Jan Szczepański” – Ustroń

Polskie loże Wielkiej Loży Francji (Grande Loge de France) 
Loże należące do Wielkiej Loży Francji:
 Fryderyk Chopin – Warszawa

Niektóre wydarzenia z działalności lóż polskich 
 1717 – powołanie Wielkiej Loży Narodowej Londynu, uznawane za początek światowego wolnomularstwa spekulatywnego.
 1721 – powstaje Czerwone Bractwo, początki masonerii na terenie Rzeczypospolitej
 1773 – Pierwsza Loża Masońska na Górnym Śląsku, Nysa.
 1781 – konstytuuje się Wielka Loża Narodowa Wielkiego Wschodu Polski, która podlegając pod Wielką Lożę Anglii wzoruje się na konstytucji Jamesa Andersona
 1784 – powstanie Wielkiego Wschodu Polski (wówczas pod nazwą: Wielki Wschód Polski y Litewski) pracującego na terenie Królestwa Polskiego i Wielkiego Księstwa Litewskiego
 1821 – wydany przez Aleksandra I zakaz działalności wolnomularstwa na terenie całego Cesarstwa
 1878 – utworzona zostaje loża w Chorzowie.
 1920 – powstanie Wielkiej Loży Narodowej „Polacy Zjednoczeni”
 1921 – powstanie Bund deutscher Freimaurerlogen in Polen
 1925 – utworzenie pierwszej placówki Zakonu Wolnomularstwa Zjednoczonego „Le Droit Humain” w Polsce
 1935 – utworzenie w Warszawie Wielkiej Świątyni Mistycznej Polski podległej Zakonowi Masońskiemu Wschodniego Obrządku Dawnego i Pierwotnego Memphis-Misraïm
 1938 – dekretem prezydenta RP Ignacego Mościckiego następuje rozwiązanie wszystkich stowarzyszeń masońskich w Polsce
 1961 – powołanie w Warszawie loży „Kopernik”, która działa w konspiracji
 1991 – reaktywowanie loży „Wolność Przywrócona”, loży matki Wielkiego Wschodu Polski
 1991 – Wielka Loża Narodowa Polska zostaje wpisana jako stowarzyszenie do rejestru Sądu Wojewódzkiego w Warszawie.
 1997 – powołanie Wielkiego Wschodu Polski
 1998 – powstanie Trójkąta Wolnomularskiego Wielkiej Żeńskiej Loży Francji w Polsce
 2000 – utworzenie loży „Prometea”, należącej do Wielkiej Żeńskiej Loży Francji /Grand Lodge Feminine de France/
 2008 – utworzenie loży „Galileusz” w Bydgoszczy, erygowany przez Wielki Wschód Polski
 2009 – utworzenie loży „Moria” w Rydze, należącej do Wielkiego Wschodu Polski
 2009 – utworzenie loży „Cezary Leżeński”, należącej do Wielkiego Wschodu Polski
 2010 – utworzenie loży „Witelon”, należącej do Wielkiego Wschodu Polski
 2010 – utworzenie loży „Gaja Aeterna”, należącej do Wielkiej Żeńskiej Loży Francji /Grand Lodge Feminine de France./
 2012 – utworzenie loży „Atanor”, należącej do Wielkiego Wschodu Polski
 2013 – powstanie trójkąta wolnomularskiego Jan i Elżbieta Heweliusz na Wschodzie Gdańska (Wielki Wschód Polski)
 2013 – wystąpienie Loży Kultura z Wielkiego Wschodu Polski
 2015 – powstanie trójkąta wolnomularskiego Karol Marcinkowski na Wschodzie Poznania (Loża Kultura na Wschodzie Warszawy)
 2017 – powołanie Wielkiego Wschodu Rzeczypospolitej Polskiej
 2019 – utworzenie lóż „Abraxas – pod Światłem Syriusza”, anglojęzycznej „Universe”, „Astrolabium” oraz „Synergia” należących do Wielkiego Wschodu Polski
 2019 – utworzenie loży „Fryderyk Chopin”, należącej do Wielkiej Loży Francji
 2020 – utworzenie loży „Pod Sokołem i Sową” należącej do Wielkiego Wschodu Polski
 2020 – utworzenie anglojęzycznej loży doskonałości „Dharma” Rady Najwyższej Polski Suwerennych Wielkich Inspektorów Generalnych 33 i ostatniego Stopnia Rytu Szkockiego Dawnego i Uznanego
 2020 – wystąpienie loży „Kultura” z Wielkiego Wschodu Rzeczypospolitej Polskiej

Zobacz też 

 Vendita
 Jutrzenka Wschodząca
 Aurora zur ehernen Kette
 Concordia (loża wolnomularska)
 Hardenberg (loża wolnomularska)
 ∴

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 Wielki Wschód Polski
 Wielki Wschód Rzeczypospolitej Polskiej
 , obecnie pod adresem
 Strona internetowa Loży masońskiej Galileusz, Co to jest loża wolnomularska
 Loża Nr 2 Walerian Łukasiński (WLNP)
 Strona internetowa S.: i D.: Loży Kultura na Wsch.: Warszawy