Bertus Aafjes

Lambertus Jacobus Johannes (Bertus) Aafjes (Amsterdam, 12 mei 1914 – Swolgen, 22 april 1993) was een Nederlands schrijver en dichter. Hij publiceerde ook onder het pseudoniem 'Jan Oranje'.

Biografie 
Bertus Aafjes begon eerst aan een priesteropleiding (aan het College der Kruisheeren te Uden, aan het Klein Seminarie Heemstede en aan het Philosophicum te Warmond), maakte een voetreis van een jaar naar Rome, studeerde daarna een tijdje archeologie aan de Universiteit van Leuven en aan het Pauselijk Instituut voor Christelijke Archaeologie in Rome, vestigde zich als kasteelheer in Hoensbroek - de staatsmijnen stelden een deel van het kasteel ter beschikking - en wijdde zich daarna aan literair en journalistiek werk. Hij debuteerde in 1940 als dichter met Het gevecht met de muze en schreef in 1942 het prozaïsche Een laars vol rozen. In 1947 maakte hij met een circus een reis naar Egypte. Hij maakte deel uit van de redactie van de literaire tijdschriften Criterium en Ad Interim, was een van de oprichters van het blad Klondyke en verleende zijn medewerking aan talrijke tijdschriften.

In 1946 schreef hij Een voetreis naar Rome, een romantisch-poëtisch reisverslag, waarmee hij nationale bekendheid verwierf. In 1953 verscheen De karavaan, voorlopig zijn laatste dichtbundel, nadat hij zich negatief had uitgelaten over de Vijftigers. Hierna legde hij zich toe op reisbeschrijvingen, voornamelijk van het Middellandse Zeegebied. Onder andere schreef hij Capriccio Italiano, een autobiografisch verslag geschreven tijdens zijn korte archeologische studie in Rome, en Goden en eilanden. Hierin wordt een reis door Griekenland beschreven aan de hand van Homerus' Odyssee, dat hij in 1964 vertaalde.

Bekend zijn ook zijn in Japan spelende Rechter Ooka-romans, waaronder het Boekenweekgeschenk van 1973, Een lampion voor een blinde. Hiermee introduceerde Aafjes de haiku in het Nederlandse taalgebied.

In 1980 verscheen toch nog een dichtbundel van zijn hand Deus sive natura, met erotische poëzie. Deze werd vernietigend gerecenseerd door Gerrit Komrij.

Rel Elsevier 
In opdracht van het Elseviers Weekblad zou Aafjes in de zomer van 1953 zes artikelen aan de Vijftigers wijden, drie tegen en drie vóór deze groep experimentele dichters. Zover kwam het echter niet. Elsevier stopte de reeks nadat de eerste drie kritische artikelen een storm van protest hadden losgemaakt. Aafjes koos dan ook voor een ongekend harde toon, en zijn zin: "Lees ik Luceberts poëzie, dan heb ik het gevoel dat de SS de poëzie is binnengemarcheerd", werd berucht. Veel lezers van het rechtse blad steunden Aafjes in zijn kritiek op de Vijftigers, maar vrijwel al zijn collega's en bekenden uit de literaire wereld vielen over hem heen. De Elsevier-artikelen leidden ertoe dat Aafjes alleen kwam te staan in de literatuur en luidden ook het einde van zijn eigen dichterschap in.

Naast de uitgave in Elsevier werden in 1953 de drie essays ook verspreid in de oktober uitgave (nr. 86) van het gratis tijdschrift Het model voor den uitgever. 

Later in zijn leven zou Aafjes toegeven dat hij zich enorm vergist had en dat zijn afkeer van de Vijftigers al kort na het verschijnen van de gewraakte artikelen was omgeslagen in bewondering. In een brief uit 1983 bood Aafjes zelfs zijn excuses aan Lucebert aan, een van de dichters die hij in 1953 hard had aangevallen. "Achteraf is deze aanval voor mij volkomen onbegrijpelijk. De goden hebben mij toen kennelijk met blindheid geslagen," schreef hij. En over de persoonlijke consequenties van de artikelen: "Ik heb overigens, door deze onbegrijpelijke escalade, mijzelf duizendmaal meer geschaad dan degenen die ik aanviel. Ik verloor vele vrienden in de literatuur en was niet meer in de gelegenheid er nieuwe te maken."

Lucebert reageerde dat hij nooit wrok had gekoesterd tegen Aafjes en dat het jammer was dat ze elkaar nooit ontmoet hadden. Dan had de "roestige nutteloze strijdbijl" meteen begraven kunnen worden. "Dat helaas in zgn. literaire kringen pietluttigheid nauw grenst aan barbaarsheid heb ik uw brief begrepen en wel door een onthutsend feit; dat 'vrienden in de literatuur' u gingen mijden om wat ik allengs zag als een ondichterlijke faux pas, of noemen we het verblinding, van een begenadigd dichter." Toch zat Bertus Aafjes er met zijn Lees ik.... niet zo heel ver naast: Lucebert sympathiseerde in zijn jeugd met de nazi's en hun antisemitisme, ook collaboreerde Lucebert met de Duitse bezetter door op vrijwillige basis te gaan werken in de Duitse wapenindustrie.

Prijzen 
 1953 - Tollensprijs voor zijn hele oeuvre
 1960 - ANWB-prijs voor De wereld is een wonder
 1962 - Burgemeester van Grunsven-prijs voor zijn hele oeuvre
 1989 - Cestoda-prijs

Bibliografie 
 1936 - Het Italiaanse Maria-lied, in: De Gemeenschap
 1940 - Het gevecht met de muze
 1941 - Amoureus liedje in de morgenstond, met tekening van Doeve, Orpheus-serie nr. 1
 1941 - Het zanduur van de dood, in: Helicon
 1942 - Een laars vol rozen, reisverslag
 1943 - Gerrit Achterberg, de dichter van de sarcofaag. Aantekeningen bij zijn poëzie
 1943 - Peter-Kersen-eter
 1943 - De ark
 1944 - Muurbloem, Molenpers, Leiden, (De Jong 587)
 1944 - Per slot van rekening
 1944 - Omne animal
 1944 - Elf sonnetten op Friesland
 1944 - Verzen en vrouwen
 1944 - De laatste brief
 1944 - Kleine catechismus der poëzie
 1944 - Bid, kindje, bid!
 1945 - Boeren: Open brief van het land
 1945 - Lafaard of geus?
 1945 - Dichters van later tijd
 1945 - In het Atrium der Vestalinnen, fragmenten
 1945 - In het Atrium der Vestalinnen en andere fragmenten
 1946 - Bevrijdingsdag
 1946 - Een voetreis naar Rome 
 1946 - Maria Sibylla Merian, gedicht
 1946 - De zeemeerminnen
 1947 - Gedichten, Eerste sonnetten
 1947 - Douderideine
 1947 - Het Warenhuis Wankelt, onder pseudoniem Sick Sack, uitgave: De woedende Wesp = De Bezige Bij, oplage 1000 exx, illustraties: Cees Bantzinger.
 1948 - De vogelvis
 1948 - Het koningsgraf. Honderd en een sonnetten
 1948 - De driekoningen
 1948 - Laat nu al wat Neerland heet
 1948 - Circus
 1948 - Egyptische brieven
 1948 - Vrolijke Vaderlandse Geschiedenis met Piet Worm, 42-delig getekende verhaalreeks in De Volkskrant
 1949 - In den beginne
 1949 - De lyrische schoolmeester, gedicht 
 1949 - Het kinderkerstboek
 1949 - De reis van Sinte Brandaan, herdicht door Bertus Aafjes
 1950 - Arenlezer achter de maaiers. Kronieken over kleine maar vergeten bijzonderheden in het Oude en het Nieuwe Testament
 1952 - Vorstin onder de landschappen. Een reis door het Heilige Land, In 1950 in De Volkskrant als reisbeschrijvingen verschenen.
 1952 - Maak de dag tot een feest
 1953 - De karavaan
 1953 - Drie essays over experimentele poëzie, nr 86, in de Corvey-reeks Het model voor den uitgever 
 1954 - Morgen bloeien de abrikozen, roman
 1955 - De blinde harpenaar. De liefde, het leven, het geloof en de dood in de poëzie der oude Egyptenaren
 1956 - Logboek voor 'Dolle Dinsdag' 
 1957 - Capriccio Italiano. Een reisboek over Italië
 1958 - De vrolijke vaderlandse geschiedenis. Deel I. Van de Batavieren tot de Gouden Eeuw
 1958 - De vrolijke vaderlandse geschiedenis. Deel II. Van de Gouden Eeuw tot nu
 1959 - Het Troje van het Carboon
 1959 - Goden en eilanden, een reisboek over Griekenland
 1959 - De wereld is een wonder, reisverslag
 1960 - Het Hemelsblauw
 1960 - Dag van gramschap in Pompeji
 1960 - In de schone Helena, reisverslag
 1961 - Levende poppen
 1961 - De dikke en de dunne
 1961 - Anneke's avontuur
 1961 - De verborgen schat
 1961 - Muziek op het kasteel
 1961 - Tante Ibeltje
 1961 - De schippersjongen
 1961 - Stuurman Roel
 1961 - De lachende krokodil
 1961 - De geheimzinnige diamant
 1962 - De Italiaanse postkoets, verhalenbundel
 1962 - Odysseus in Italië, reisverslag
 1963 - De fazant op de klokkentoren
 1963 - Omnibus, prozafragmenten
 1963 - Kleine Isar, de vierde koning, stripverhaal
 1965 - Het gevecht met de Muze, verhalenbundel
 1965 - Dooltocht van een Griekse held, reisverslag
 1967 - Per en Petra en het geheim van de bouwkunst
 1967 - Maria Sibylla Merian en andere gedichten
 1967 - Drie van Bertus Aafjes, gedichten
 1968 - De denker in het riet
 1968 - Die te Amsterdam vaak zei: Jeruzalem
 1969 - Een ladder tegen een wolk
 1969 - De rechter onder de magnolia
 1969 - Kito en Poelika
 1969 - Kito vindt Poelika
 1971 - De koelte van een pauwenveer
 1971 - Mijn ogen staan scheef. Zwerftochten door het land van de Mikado
 1973 - Een lampion voor een blinde of De zaak van de Hollandse heelmeesters (Boekenweekgeschenk)
 1973 - De vertrapte pioenroos
 1974 - De laatste faun
 1976 - Limburg, dierbaar oord
 1976 - In de Nederlanden zingt de tijd
 1979 - Het rozewonder
 1979 - Mei, mengelwerk
 1979 - Deus sive Natura
 1980 - Rijmpjes en versjes uit de vrolijke doos
 1980 - Tussen Schriftgeleerden en piramiden
 1981 - Drie gedichten over Amsterdam
 1982 - Rechter Ooka-mysteries
 1983 - Homeros' Odyssee en Dooltocht van een Griekse held, reisverslag
 1984 - Zeventig aforismen
 1984 - De wereld is een wonder, reisverhalen uit twaalf landen
 1985 - De val van Icarus
 1986 - De mysterieuze rechter Ooka. Japanse speurdersverhalen
 1987 - De sneeuw van weleer, jeugdherinneringen, autobiografie
 1987 - Het hemd van een gelukkig mens. Sprookjes uit een verre wereld, jeugdboek
 1990 - Verzamelde gedichten 1939-1988
 1990 - De sprookjesverkoper. Sprookjes van heinde en verre
 1991 - Griekse kusten, reisverhalen
 1992 - De eeuwige stad. Rome in verhalen en herinneringen
 1992 - De zee, gedichten
 1992 - De parels

Noten

Bronnen
 Wie is dat?  naamlijst van bekende personen op elk gebied in het Koninkrijk der Nederlanden (5e uitg.) ('s-Gravenhage : Martinus Nijhoff, 1948)

Literatuur 
 Rob Molin, In de schaduw van de hemel, Biografie van Bertus Aafjes, Aspekt, Soesterberg, 2014.

Externe link 

 

Nederlands dichter
Nederlands schrijver
20e-eeuws schrijver