Oudgriekse literatuur

De Oudgriekse literatuur is de literatuur in het Oudgrieks geschreven tot de 4e eeuw. Het oude Griekenland had al vroeg een rijke traditie, met namen als Homerus en Hesiodos, en zou tevens de Romeinse literatuur inspireren tot literaire werken van formaat. De literatuur van de 20e-21e eeuw is nog steeds in meer of minder mate beïnvloed door de literatuur die de Grieken meer dan twee millennia eerder creëerden.

Archaïsche periode

Epiek 
 Homerus
 Ilias
 Odyssee, of Odyssea
 Wereldbeeld in de homerische epiek
 Andere werken aan Homerus toegeschreven
 Cyclische epen
 leerdicht
 Hesiodos

Lyriek 

 Monodische lyriek: Alkaios - Sappho - Anacreon
 Koorlyriek: Alcman – Stesichorus – Ibycus – Simonides – Bacchylides – Pindarus
 Jambische poëzie: Archilochus - Semonides - Hipponax
 Elegie: Callinus – Tyrtaeus – Solon van Athene – Mimnermus – Theognis – Xenophanes

Wetenschappelijk proza 
Het proza kwam in de zesde eeuw v.Chr. op en werd toegeschreven aan Pherecydes van Syros. Deze tekstvorm maakte opgang in Ionië en bleek nuttig te zijn voor de publicatie van historiê, onderzoeksverslagen. Anders dan in het epos, dat vol bewondering opkeek naar wat goden en helden ooit deden, wordt hier het weetbare zakelijk en zelfs kritisch voorgesteld. Het werk van deze logografen vertoont een voorkeur voor inlichtingen gesteund op eigen waarneming, αυτοψία, of die van anderen, ιστορία, onderzoek, en ook voor anekdoten en novellen. Belangrijke vertegenwoordigers zijn bijvoorbeeld Hekataios van Milete, omstreeks 550 - 480 v.Chr., en Herodotus van Halikarnassos.

Filosofie 
De Griekse filosofie begon in de archaïsche periode, 7e/5e eeuw v.Chr., eveneens in Ionië. Niet alle filosofen schreven teksten, zoals Thales van Milete en Pythagoras van Samos. Sommigen schreven nog in verzen, zoals Xenophanes, Parmenides en Empedocles en waren qua stijl beïnvloed door Homerus. Anderen schreven in proza, zoals Heraclitus en Anaxagoras. Vaak bleven hun teksten kort en pregnant, wat mede komt omdat dergelijke werken vaak nog waren bedoeld om voor te lezen.

Klassieke periode

Dramatiek 
 De Attische tragedie:
 Aeschylus - Sophokles - Euripides
 Het saterspel
 komedie
 Aristophanes

Andere vormen van poëzie 
De bloei van de dramatiek enerzijds en de retoriek zijn typische vormen van gemeenschapskunst en hebben ervoor gezorgd, dat voor de lyriek, waarin een persoonlijk gevoel wordt geuit, in deze periode een minder gunstige voedingsbodem geschapen.

Er zijn dan ook geen bekende lierdichters in deze periode.

Creatief proza 
 Geschiedschrijving: Herodotus - Thucydides - Xenophon
 de andere wetenschappelijke literatuur: in het 'Corpus Hippocraticum' zijn een vijftigtal traktaten bewaard over verscheidene medische problemen. Het is niet met zekerheid te achterhalen, welke hiervan door Hippocrates, ± 460 - na 380 v.Chr., zelf werden opgesteld. Het werk is ook zuiver literair niet onbelangrijk
 de retoriek: de Attische redenaars: Lysias - Isocrates - Demosthenes

Filosofie 
 de 'jongere natuurfilosofen' met hun poging de gevonden kennis te verenigen: Empedocles - Democritus - Anaxagoras
 De sofisten relativeren het traditionele waardensysteem: Protagoras - Hippias van Elis - Gorgias.
 De reactie op de sofisten betekende het hoogtepunt van de Griekse filosofie:
 Socrates
 en de Socratici Xenophon - Plato - Aristoteles

Hellenisme

Romeinse periode 
Het klassieke Attisch werd opnieuw de richtnorm voor wie in het Grieks schreef, de 'herleving van het atticisme'.

Poëzie 
 Het epigram: belangrijke vertegenwoordigers
 Philodemus van Gadara, 110-40 v.Chr., behoorde tot de kring rond Vergilius
 Marcus Argentarius, begin van de christelijke tijdrekening
 De epiek
 Quintus van Smyrna (biografische gegevens ?) schreef een vervolg op Homerus’ "Ilias"
 Nonnus van Panopolis, 5de eeuw na Chr., schreef de Dionysiaca

Proza 
 De Geschiedschrijving of historiografie
 Romeinse geschiedenis, in het Grieks
 Dionysius van Halicarnassus, 2de helft 1e eeuw v.Chr.
 Diodoros van Sicilië, een tijdgenoot van Julius Caesar en Augustus: schreef een wereldgeschiedenis tot de Gallische Oorlog
 Lucius Cassius Dio, 155-235 na Chr.
 Herodianus, 175-255, schreef de geschiedenis van de Romeinse Keizers na keizer Marcus Aurelius
 niet-Romeinse aangelegenheden:
 Flavius Josephus (37-100 v.Chr.) schreef over Joodse geschiedenis en gebruikte als belangrijke bron de Bijbelse teksten
 de 'princeps' Claudius I, 10-54 na Chr., schreef in het Grieks over Etruskische en Carthaagse geschiedenis. Hij was een verdienstelijk en productief auteur, maar werd door zijn tegenstanders niet ernstig genomen en zijn werk ging nagenoeg volledig verloren.
 Arrianos, ± 95 tot 175 na Chr., schreef over Alexander de Grote en over de diadochen
 De biografie:
 Plutarchus, 'de wijze van Chaeronea', 46-120 n.Chr., schreef levensbeschrijvingen van historische figuren
 Diogenes Laërtius (eind 3e eeuw) schreef een belangrijk verzamelwerk over de oudere filosofen
 aardrijkskunde: twee belangrijke vertegenwoordigers:
 Pausanias, 120 - ?, schreef een reisgids voor het Griekenland van zijn tijd
 Strabo, 64 v.Chr. - 19 na Chr., beschreef alle in zijn tijd bekende landstreken rond de Middellandse Zee
 De filosofie
 het stoïcisme
 Epictetus, ± 50 tot 130 na Chr., en Arrianos
 keizer Marcus Aurelius, 121-180 na Chr.
 andere stromingen:
 de tweede sofistiek: Lucianus, 120-ca.180
 het neoplatonisme: Plotinus 204-269 - Porphyrius 232-304 - Jamblichus † ca. 330
 de Peripatetische School
 het scepticisme: als gevolg van de vele filosofische richtingen die elkaar tegenspreken, kwam men tot het besluit dat de mens zich moet onthouden van elke stellingname, maar tevreden stellen met het onderzoek, σκήψις, van voor en tegen
 het eclecticisme: onder invloed van de praktische ingesteldheid van de Romeinen, die de filosofie nooit als een doel op zich beschouwden, ging men in elk stelsel zoeken, <εκ-λέγειν, wat het meest bruikbaar was, om het tot een eigen wereldbeeld op te bouwen
 het syncretisme: onder invloed van Oosterse denkstromingen en onder meer de Joodse en christelijke leer komt men ertoe elementen uit alle bekende filosofische strekkingen op te nemen en tot één geheel te verwerken, <συγ-κεράννυναι
 Een nieuw genre ziet het levenslicht: de roman
 Xenophon van Efese, 1e eeuw
 Chariton, 2e eeuw
 Achilles Tatius, 3e eeuw en Heliodorus van Emessa,
 Longus, 3e / 4e eeuw

Invloed 
De Oudgriekse literatuur had invloed op later de Byzantijnse, de Griekse literatuur van na de Val van Constantinopel en de Romeinse literatuur.

Externe link
Databank van Griekse literatuur in Nederlandse vertaling (KU Leuven)